Hukuk ve etik aç s ndan kardiyopulmoner resüssitasyon

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Hukuk ve etik aç s ndan kardiyopulmoner resüssitasyon"

Transkript

1 374 Derleme Review Cardiopulmonary resuscitation in the view of ethics and law Mehmet Yokuflo lu, Mehmet Ery lmaz*, Oben Baysan Gülhane Askeri T p Akademisi, Kardiyoloji ve *Acil ve lk Yard m Anabilim Dallar, Ankara, Türkiye ÖZET T p hizmeti sunulurken temel prensip hastan n olas komplikasyonlar, ters ve yan etkiler konusunda bilgilendirilmesi ve hastan n t bbi giriflimi kendi r zas ile kabul etmesidir. Ancak kardiyopulmoner resüssitasyonda bu etik normlara uymak mümkün de ildir. Sa l k çal flanlar yla hasta ve hasta yak nlar n n beklentilerinin, hedeflerinin örtüflmedi i durumlarda hukuki problem ç kabilir mi? Beklenen yaflam süresi ve kalitesi resüsitatif çabay etkilemeli midir? Halen tüm dünyada tart fl lmakta olan hukuki ve kültürel normlar n ülkemizde de tart fl lmaya aç lmas amac yla resüssitasyon iflleminde hastan n otonomi hakk, yarars zl k prensibi, resüssitasyonu sonland rma, resüssitasyonu kimlerin yapmas gerekti i, resüssitasyon esnas nda hasta yak nlar yla iliflkiler konular nda, kendi fikirlerimizi mevcut k lavuzlar ve literatür bilgileri fl nda özetlemeye çal flt k. (Anadolu Kardiyol Derg ) Anahtar kelimeler: Kardiyopulmoner resüssitasyon, etik, hukuk, kültür ABSTRACT In all medical and surgical interventions, the main principle is to inform the patient of possible complications, side and adverse effects of the intervention and patient s acceptance with his/her own will. However, it is impossible to obey this ethical norm in attempting cardiopulmonary resuscitation. May a legal problem arise when the goals of health care providers and the patient and family members could not be overlapped? Have expected survey and quality of life influence on resuscitative efforts? In order to discuss legal and cultural norms in our country, which is still under discussion all over the world, we tried to summarize our own opinions about the patient s autonomy, principle of futility, termination of resuscitation, who should attempt resuscitation and relations with family members during resuscitation under current guidelines and literature. (Anadolu Kardiyol Derg ) Key words: Cardiopulmonary resuscitation, ethics, law, culture Girifl Modern toplumlarda t bbi ve cerrahi tüm ifllemlerin ortak amac, öncelik s ras na göre yaflam korumak, bireyi sa l na kavuflturmak, ac y dindirmek ve fonksiyon kayb n s n rlamakt r. Kardiyopulmoner resüssitasyonun bu sayd klar m zdan farkl olarak çok önemli bir hedefi daha vard r ki, bu da klinik ölümü henüz düzelebilen safhas ndayken geri döndürmektir. Ancak bu, hastalar n küçük bir bölümünde baflar labilmektedir (1, 2). Türkiye Cumhuriyeti Devleti nin de kabul etti i ve iç hukukuna ithal etti i nsan Haklar Evrensel Beyannamesi nin konumuzla ilgili bölümleri yaflama hakk, insani olmayan ve zarar verici tedavilerden korunma hakk, özel yaflam ve aile yaflam na sayg, hastan n kendi durumu ve tedavi seçenekleri hakk nda bilgi alma özgürlü ü ile bu haklarla iliflkili olarak ay r mc l k içeren uygulamalardan korunma haklar n içerir. Bu beyannamenin ruhu insan onurunu yüceltmek ve karar vermede fleffaf olmakt r. Tüm dünyada halen tart fl lmakta olan kardiyopulmoner resüssitasyon (KPR) konusu son derece karmafl k olup ülkemizde henüz kapsaml olarak tart - fl lmaya bafllanmam flt r ve bu konuda yaz lanlar di er ülkelerdeki k lavuzlar n tercümesi niteli indedir (3). Ülkemizde KPR a karar vermede, sonland rmada, resüssitasyon s ras nda aile ile iliflkilerde genellikle sa l k çal flanlar olaylar yönlendirerek paternalist bir yaklafl m sergilemektedir. Bu paternalist yaklafl m geliflmifl ülkelerde ciddi elefltirilerle karfl karfl yad r ve yavafl yavafl yerini hasta ve yak nlar n n kat l m n içeren etik yaklafl mlara b rakmaktad r. Yine özellikle bat ülkelerinin hukukunda KPR ile ilgili düzenlemeler ve örnek olabilecek davalar dikkati çekmektedir (4). Yaz flma Adresi/Address for Correspondence: Dr. Mehmet Yokuflo lu, Gülhane Askeri T p Akademisi, Kardiyoloji Anabilim Dal, Ankara, Türkiye Tel: Gsm: Faks: E-posta:

2 Anadolu Kardiyol Derg 375 Bu derlemede amac m z tüm dünyada henüz tart flmal bir konu olan KPR un etik ve hukuki boyutunu kültürel faktörlerden ileri derecede etkilenmesi sebebiyle ülkemizde de tart flmaya açmakt r. Bu amaçla dünyadaki mevcut k lavuzlar ve literatür bilgileri çerçevesinde konuyu özetleyip kendi görüfllerimizle birlikte gündeme tafl d k. Otonomi hakk Modern ça da etik prensipler çerçevesinde ülkemizde de yerini alan t p hukuku düzenlemelerinde hastan n otonomi hakk sakl d r. Buna göre her türlü t bbi ve cerrahi ifllemden önce hastan n bilgilendirilmesi ve ifllem için onay n n al nmas gerekmektedir. Hastan n bilgilendirilmesi, hekimin hastay karfl s na al p ifllem hakk nda bilgi vermesi veya ifllem ile ilgili haz r matbu formlar hastan n okuyup ifllem için r za gösterdi ine dair imza vermesi demek de ildir. Etik prensipler içerisinde hastan n bilgilendirilmesi; hastan n gerekli bilgiyi almas, kendi durumunu, prognozunu, önerilen giriflimin do al seyrini, tedavi alternatiflerini ve risk fayda iliflkisini anlamas demektir. Bu ifllem özellikle hastan n entelektüel seviyesinin azalmas yla zorlaflan ve vakit alan bir ifllemdir. Oysa pratikte kardiyopulmoner resüssitasyonun tan m nda yatan klinik ölümün geri döndürülmesi çabas için hastan n bilgilendirilmesi söz konusu olamaz. Zira karfl m zda fluuru kapal, klinik olarak ölmüfl bir birey vard r. Bunun yan s ra resüssitasyonun do as çok h zl davran lmas n gerektirmektedir. Dolay s yla bilgilendirme için vakit de yoktur. Sonuç olarak insanlar n en temel hakk olan bilgilendirme ifllemi kardiyopulmoner resüssitasyon için genellikle geçerli de ildir ve paternalist yaklafl m gerektirir. Acil durumlarda hasta onay na gerek olmad Amerika Birleflik Devletleri nde de kabul edilmektedir (5) Klinik ölümü geri döndürmeyi hedefleyen ancak, bu s rada hafiften a ra kadar genifl bir spektrumda nörolojik hasarlarla sonuçlanabilen ifllemleri yapanlar, (bu süreçte yer alan tüm sa l k çal flanlar ) acaba günün birinde tazminata mahkum edilirler mi? Avustralya k lavuzunda (6) kurtar c n n dava edilmekten korkmamas gerekti i ö ütlenmektedir, zira dünyada iyi niyetli bir giriflimden dolay kimseye dava aç lmamaktad r. Bu konuda ülkemiz hukuk sisteminde herhangi bir düzenleme bulunmamaktad r ve dolay s yla tan mlanm fl bir suç söz konusu de ildir. Ölme hakk da tüm dünyada tart flmal bir konudur, böyle bir hakk n kabul edilebilirli i bizim fikrimizce ve nsan Haklar Evrensel Beyannamesi gere ince söz konusu de ildir. Ancak son dönem kronik hastal olanlar için tart fl lmas gerekir. Holey ve ark.n n (7) çal flmas nda 1990 dan 2005 e nefrologlar n kronik diyaliz hastalar nda tavr n n de iflmeye bafllad n ve son dönem hastalarda (demans, iletiflimsiz hastalar ve bilinci kapal olgular) diyalize devam edilmemesinin ve KPR yap lmamas gerekti i yönünde fikir olufltu u ortaya konmaktad r. Benzer olarak, bir di er önemli konu da implante edilebilir, kardiyoverter defibrilatörü (ICD) olan olgulardaki yaklafl m tarz d r. Fiziksel veya biliflsel fonksiyonlar ileri derecede s n rlanm fl bireylerde hastan n hekimi ICD nin çal flmas n n devam na karar verebilir mi? Bu konuda da dünyada henüz herhangi bir fikir yoktur ve tart flmalar yeni bafllam flt r (8). Kuzey Amerika ve Bat Avrupa hukukunda ve KPR k lavuzlar nda resüssitasyon yapmay n (Do Not Attempt Resuscitation DNAR ) kavram ve bununla ilgili yöntemler belirtilmifltir, ancak ülkemizde henüz hukuki bir düzenleme olmad gibi, etik yönüyle de herhangi bir tart flma ve fikir beyan henüz yoktur. Yarars zl k Prensibi T bbi pratikte yer alan prensiplerden birisi de yarars zl k prensibidir. Buna göre yaflam süresi ve/veya yaflam kalitesinde herhangi bir iyileflme sa lamayan giriflimler beyhudedir. Burada olay n etik boyutunun yan s ra ekonomik boyutu da önem kazanmaktad r. Zira herhangi bir fayda beklenmiyorsa ifllem ve zaman maliyeti de göz önüne al nmal d r. Amerika Birleflik Devletleri verileri kurtar lan her yaflam için, $ üzerinde maliyet öngörmektedir (9, 10). Bu bafll k alt nda tart flmak istedi imiz konu, resüssitasyon sonras prognozu belirleyen faktörlerin, resüssitasyon öncesi ve/veya esnas nda göz önüne al n p al nmamas d r. Bilindi i gibi, resüssitasyon sonras prognozu belirleyen faktörler, hastaya ait de iflkenler ve kardiyak arrest de iflkenleri olarak tan mlanmaktad r. Hastaya ait de iflkenler; hastan n bilinen efllik eden bir hastal n n varl ve almakta oldu u tedavidir. Kardiyak arrest de- iflkenleri ise; flahit olunmufl arrest, sa l k personelinin hastayla ilk temas nda hastan n kalp ritmi, kardiyak arrest ile resüssitasyona bafllama aras ndaki süre ve defibrilasyonun yap l p yap lmamas d r. Ancak bu faktörler tek bafl na veya kombine halde bile kalitatif yarars zl k prensibini karfl layamamaktad r. Örne in, metastatik malignitesi olanlarda kardiyovasküler kollaps geliflti inde, resüssitasyon yap l p yap lmamas, ciddi bir ikilem olarak karfl m zdad r. Metastatik malignitesi olanlar klinik olarak nispeten iyi durumda olabilirler. Yap lan çal flmalar metastatik kanserli kardiyak arrestlerin hastaneden taburcu olma flanslar n n %10 oldu unu ve bunlar n %4 ünün yaflam süresinin bir y l oldu unu bildirmektedir (11-13). Bunun yan nda hastayla ilk temastaki kalp ritmi resüssitasyonun, baflar s aç s ndan en önemli de iflkenlerden birisidir. Hastayla ilk temasta bradiaritmi veya asistoli olanlar, en kötü prognoza sahiptir. Miami çal flmas nda bu olgular n yaln zca %9 u hastaneye ulaflt r labilmifl ve hiç birisi taburcu edilememifltir (14). Tüm kardiyak arrestlerin yaln zca %7 ila 10 unda ilk temasta ritm sürekli ventrikül taflikardisi (VT) dir ve sonucu en iyi olan alt gruptur. Yüzde 88 inde resüssitasyon baflar l d r ve hastaneye canl ulaflt r labilirken %67 si taburcu edilebilir (14). Miami çal flmas nda olgular n en büyük bölümünü oluflturan, bafllang ç ritmi ventrikül fibrilasyonu (VF) olan gruptur ve prognozlar VT grubu ile asistoli grubu aras ndad r. Bu olgular n %40 baflar yla resüsite edilir ve hastaneye ulaflt r l rken %23 ü taburcu olur (14). Kardiyak arrestlerin ço ununun bafllang c, h zl sürekli VT dir ve kollaps ile hastayla temas zaman n n uzamas na ba l olarak ilk yard m personeli ulaflana kadar VF ye dejenere olmaktad r. Defibrilasyon sonras bradiaritmiler kötü prognostik belirteçtir. Defibrilasyon sonras kalp h z 60/dk alt nda olanlarda prognoz kötüdür ve bu olgular n %95 i hospitalizasyon öncesi veya hospitalizasyon esnas nda ölürler (15). Eisenberg ve ark.lar (16) çal flmalar nda standart kardiyopulmoner resüssitasyon (KPR) tekni i ile hastaneye ulaflt rma ve hastanede defibrilasyon ile derhal defibrile edilerek hastaneye ulaflt r lan gruplar karfl laflt rm fl ve standart KPR grubunda olgular n %23 ünün hastaneye canl ulaflt r labildi i ve bunlar n %7 sinin taburcu oldu u belirtilmifltir. Buna karfl l k derhal defibrile edilerek hastaneye ulaflt r lan grupta olgular n %53 ü hastaneye canl ulaflt r labilirken %26 s taburcu edilmifltir.

3 376 Anadolu Kardiyol Derg Bir baflka çal flmada ise reaksiyon zaman iki dakika alt nda ise sa kal m oran %48, 10 dakikadan uzun ise %10 dan azd r. Bunlar n ortalama reaksiyon zaman 13 dakika olup sa kal m oranlar %5 dir (17) (ilk kontakta ritmi VT, VF olanlarda ise %9.5 dir). Hastan n resüssitasyon sonras d fl dünya ile iletiflimi olmaks z n yaflamas acaba hasta ve/veya yak nlar için tatminkâr bir hedef olabilir mi? Buna kim karar vermeli? Hasta m, yak nlar m? E er yak nlar diyorsak burada da ciddi bir tan mlamaya gitmemiz gerekmektedir. Zira birinci derece akrabalardan birisi resüssitasyonu isterken di eri istemeyebilir. Ayr ca iletiflim yetene ini tamamen kaybetmifl yani vejetatif formda yaflayan bir insan n yaflam n n de eri de iflik kültürlerde ve de iflik durumlarda farkl de erlendirilmektedir. Yaflam n uzat lmas ve fluurun restorasyonu temel t bbi hedefler olmas na ra men hastan n kendi hedeflerinin ne oldu una kim karar verecektir? Hastal n n son döneminde olan bir flahs n yaflam n n bir veya iki hafta ya da bir ay daha uzat lmas resüssitasyon giriflimi için kabul edilebilir bir hedef midir? Uygun hedefi kim tayin etmelidir? Hasta bafl ndaki hekim mi? Hasta yak nlar m? Hastan n bizatihi kendisi mi ya da bu konuda deneyimli olanlar m? deal olan kardiyak arrest esnas nda bu sorulara yan t aramamakt r. Kardiyak arrest sonras resüssitasyonun sonucunu belirlemekte hekimler yan labilir ve bu kiflisel önyarg larla ilgili olabilir. Karar n çerçevesini toplumsal oydaflma çizmelidir. Fikrimizce toplumsal oydaflma içerisinde klinisyenler, t bbi etik uzmanlar, adli t p uzmanlar, hukukçular, sosyologlar, ilahiyatç lar ve hastan n kendisini temsilen toplumun tüm kültür ve sosyal katmanlar ndan insanlar olmal d r. Hasta yak nlar hekimi uygun olmayan gereksiz giriflimlere zorlayabilir. Ancak böyle durumlarda toplumsal oydaflman n ve bunun sonucu olarak vücuda getirilen hukukun varl nda hekimin giriflimi reddetme hakk do ar. Oysa halen ülkemizde bu konuda her hangi bir hukuki düzenleme yoktur. Amerikan T p Cemiyeti nin Etik ve Hukuk Konseyi 1991 y l nda hastan n sorumlu hekiminin resüssitasyonun beyhude oldu una karar vermesi durumunda, hastan n KPR yap lmas yönünde geçmiflteki talebine ra men KPR yap lmayabilir demektedir (18). Buna paralel olarak Amerikan Kalp Cemiyeti nin k lavuzuna göre KPR ve ileri yaflam deste inden fayda beklenmiyorsa (örne in KPR ile etkili dolafl m sa lanamam flsa) sa l k çal flanlar KPR ye zorlanamaz ifadesini kullanmaktad r (19). Birleflik Krall k k lavuzlar ise hastan n hekimi, hasta ve hastan n ailesiyle birlikte yerel politikalara uygun olarak resüssitasyon karar verilmesini gerektirmektedir. Ancak tüm kurumlar n resüssitasyon politikas nda aksi aflikar biçimde kararlaflt r lmad kça, KPR yap lmas istenmektedir (20). Resüssitasyonu sonland rma Hastanede resüssitasyonu sonland rma karar hastan n hekimine aittir. Hastane d fl nda ise hastay, arrest nedenini ve resüssitasyondaki prognostik faktörleri sa l k ekibi de erlendirmek durumundad r. Bu faktörler KPR bafllayana kadar geçen süre, efllik eden hastal k, arrest öncesi durum, hastayla ilk temastaki ritmdir. Bu faktörlerin hiçbirisi ne tek bafl na, ne de kombine olarak gidiflat kesin biçimde belirleyemez. Kötü prognoz ile iliflkili olan en önemli faktör resüssitasyon bafllayana kadar geçen süredir (21-23). Süre uzad kça hastaneden taburcu olma ve nörolojik sistemin intakt kalma flans azalmaktad r (24-25). Kardiyak arrest s ras nda nörolojik durumun gelece ini belirleyecek kesin bir kriter yoktur. Elimizdeki mevcut bilgiler KPR ve ileri kardiyak yaflam deste- ine ra men 30 dk içinde spontan dolafl m n geri dönmemesi halinde resüssitasyonun baflar l olamayaca n ve sonland r labilece ini iflaret etmektedir. E er spontan dolafl m KPR n herhangi bir zaman nda geri dönerse resüsitatif çaban n uzat lmas uygun bir hal tarz d r. Afl r doz ilaç veya arrest öncesi hipotermi (so uk suda bo ulma) gibi durumlarda resüssitasyonun süresi daha da uzat lmal d r. Ne halktan birisi, ne de sa l k personeli kardiyak arrest kurban n n mevcut veya gelecekteki yaflam kalitesini, mevcut veya tahmin edilen nörolojik duruma göre de erlendiremezler. Tahmin edilen yaflam kalitesi KPR u sonland rmak için asla bir ölçüt olarak kullan lamaz. Geri dönüflümsüz beyin hasar veya beyin ölümü resüssitasyon s ras nda belirlenemez. Hastane d fl kardiyak arrestlerde sa kal m %5 ila 18 aras nda de iflmektedir (26-28). Hekimler ile kardiyak arrest yaflayanlar n n yaflam kalitesi de- erlendirmeleri aras ndaki korelasyon ise oldukça zay ft r. nsanlar nadiren hastal klar n n gelece ini planlar ve pek ço u KPR konusunu konuflmak ya da direktif vermek istemez. S radan insanlar KPR un baflar s konusunda afl r iyimserdirler. Baz insanlar ise ciddi rezidüel nörolojik defisit ihtimali nedeniyle KPR u reddederler. Gerçekte pek çok çal flmada kardiyak arrest yaflayanlar nda yaflam kalitesinin kabul edilebilir düzeyde oldu u gösterilmifltir (29). SUPPORT çal flmas na göre resüssitasyon istemeyen olgular, KPR isteyen olgulara göre fikrini daha fazla de ifltirmektedir (30). Bu nedenle Amerika Birleflik Devletleri hukukunda DNAR emri iki ay süre ile geçerli kabul edilmektedir. Genel olarak kabul gören afla daki durumlarda resüssitasyon sonland r lmal d r. Etkili spontan dolafl m ve solunumun sa lanamamas Geri dönüflü olmayan ölümün aflikar belirtilerinin görülmesi (rigor mortis, dekapitasyon, ölü lekeleri) Kurtar c n n çevresel faktörlerle resüssitasyona devam edememesi (tehlikeli çevre kirlili i veya resüssitasyona devam edilmesi halinde di er insanlar n da risk alt nda kalma ihtimali) Kardiyopulmoner resüssitasyon uygulayacak personel risk alt na girecekse (Silahl çat flma sürerken atefl hatt nda resüssitasyon yap lamaz) Maksimal tedaviye ra men ilerleyici septik flok ya da kardiyojenik flok gibi durumlarda vital fonksiyonlar n bozulmas ve fizyolojik hiçbir faydan n beklenmedi i durumlar Yirmi üç haftal k gebelikten önce do anlar, do um a rl 400 g alt nda olanlar, anensefali, tirizomi 13 ve 18 saptanan yeni do anlar Hastan n geçerli DNAR emri varsa (Bu husus Transatlantik hukukunda vard r. Ülkemizdeki hukuk sistemi içerisinde böyle bir emrin geçerlili i ya da geçersizli i ile ilgili hiç bir düzenleme yoktur.) Resüssitasyonu kim yapmal d r? Hollanda da yap lan çal flmada kardiyak arreste flahit olanlar n %46 s çevredekiler, %44 ü aile fertleri, %1 i ise polis olarak saptanm flt r. Sa l k ekibi olay yerine gelene kadar olgular n %45 ine çevredekiler, %25 ine pratisyen hekimler, %19 una polis ve %11 ine aile fertleri temel resüssitasyona bafllam fllard r. Hastaneden taburcu olma oranlar nda, bu gruplar aras nda istatistiksel bir fark bulunamam flt r (31).

4 Anadolu Kardiyol Derg 377 ARREST çal flmas na göre kümülatif ortalama olarak kardiyovasküler kollaps sonras, olay yerine ilk önce polis ulaflmaktad r ve ortalama reaksiyon süresi 6 dk d r. Sa l k ekibinin ortalama reaksiyon süresi ise 11 dk d r (32). Buna göre öncelik s ras na göre tüm sa l k çal flanlar, kamu emniyet ve asayiflinden sorumlu personel, itfaiyeciler ve tüm toplum KPR konusunda bilgilendirilmeli ve e itilmelidir. Yine tecrübelerimize göre kurumumuzda kamu, emniyet ve asayifl personeline verilen acil t bbi müdahale ve KPR e itimlerinde motivasyon eksikli inin temel nedeninin personelin, bu ifllemler s ras nda hukuki sorumlulu unun do abilece i korkusu oldu u gözlenmektedir. Oysa ülkemiz hukukunda sorumluluk do uracak bir düzenleme yoktur. Bu konuda belirlenecek mevzuat n yürürlü e sokulmas ile toplumsal yarar sa lanaca düflüncesindeyiz. Resüssitasyon s ras nda hasta yak nlar n n hasta yan nda bulunmas Resisütatif eylemler s ras nda bir baflka tart flmal konu da, resüssitasyon s ras nda hasta yak nlar n n hasta bafl nda bulunmas na izin verilmesi konusudur. Atlantik ötesinde 1980 lerin sonunda bu konu tart flmaya aç lm fl ve 1990 larda hasta yak nlar - na izin verilmeye bafllanm flt r. Avrupa K tas nda ise bu konun gündeme gelmesi 3. Milenyumla birliktedir. Günümüze kadar geçen zamanda bat toplumlar nda, hasta yak nlar na izin verilmeye bafllanm flt r ve popüler bir konu olmas nedeniyle de çokça tart - fl lmaktad r. Amerikan Kalp Cemiyeti, Avrupa ve Avustralya k lavuzlar mümkün oldu unca hasta yak nlar na resüssitasyon s ras nda hasta yan nda bulunmalar için f rsat verilmesini önermektedir (1, 6, 19, 20). Ülkemizde ise hali haz rdaki uygulamalarda resüssitasyon esnas nda hasta yak nlar na hasta bafl nda bulunma izni verilmemektedir. Bu izini acaba sa l k personeli kendi inisiyatifini kullanarak m vermiyor, yoksa hasta yak nlar n n bu yönde bir talebi mi yok? Bu soruya yan t arayan iki çal flman n sonuçlar na göre böyle bir uygulamadan, bu uygulaman n sa layaca fayda ve zararlardan haberdar olmad m z görülmektedir (33, 34). Bad r ve Sepit in (34) stanbul ili üniversite, devlet ve Sosyal Sigortalar hastaneleri acil servislerinde çal flan hemflirelerle ve Yantural ve ark. lar n n (33) üniversite hastanelerinin acil t p servislerinde çal flan hekimlerle yapt klar çal flmalarda sa l k çal flanlar n n hiçbirisi resüssitasyon s ras nda hasta yak nlar n hasta yan na davet etmemifl ve hemflirelerin 3 /4 ü hekimlerin ise %82.8 inin hasta yak nlar n n resüssitasyon s ras nda hasta yan nda olmamas gerekti i yönündeki inançlar n ifade etmifltir. lginç bir di er saptama ise hekimlerin sadece %9 u kendilerine resüssitasyon uygulanmas halinde yak nlar n n kendi yanlar nda olmas na izin verilmesini arzu ettiklerini beyan etmifllerdir (33). Bunun yan s ra hasta yak nlar n n ise %78.4 ünün hastalar resüsite edilirken onlar n yan nda olmay arzu etmediklerini ifade etmifllerdir (34). Her iki çal flma da ülkemizde hiçbir sa l k kuruluflunun resüssitasyon s - ras nda hasta yak nlar n n hasta yan nda bulunmas n düzenleyen politikas veya protokolü olmad n bildirmektedir. Oysa Kuzey Amerika da bu yönde protokolü olmayan hastane oran %5 iken (35) bu oran Avrupa da %5.6 d r (36). Hemflirelerin %88.5 i, hekimlerin %82.7 si hasta yak nlar n n olmamas fikrine gerekçe olarak resüssitasyon ekibi ile hasta yak nlar aras nda olas gerginliklerin yaflanabilece i ve resüssitasyon ekibi üzerindeki stresin artaca fikrinden hareket etmektedir (33, 34). Bunun yan s - ra hasta yak nlar n psikolojik sars nt dan koruma kayg s ile hasta yak nlar n n resüssitasyonu sonland rma karar n etkileyebilece i endiflesidir. Bu endifleler önceleri bat ülkelerinde de dile getirilmifl ancak hasta yak nlar na izin verildi inde hasta yak nlar n n psikolojik travmas n n azald bizzat kendilerince ifade edilmifltir (37-41). Boyd ve White (42) ise çal flmalar nda hasta yak nlar n n hasta yan nda bulunmas n n, sa l k ekibi üzerindeki stresi artt rmad n bildirmifllerdir. Sonuç Kardiyopulmoner resüssitasyon konusunda ülkemizde yeterli çal flma yoktur, bunun yan s ra ne sa l k çal flanlar m z n, ne toplumumuzun, ne de toplum önderlerinin herhangi bir tecrübesi olmad kanaatindeyiz. Bu konuda düflünce oluflturulurken ve uygulanabilir protokoller haz rlan rken sa l k çal flanlar (resüssitasyonu uygulayanlar), psikiyatristler, sosyologlar, hukukçular ve toplum önderlerinin konuyu enine boyuna araflt rmalar, tart flmalar ve sonuçta ülkemiz gerçekleriyle örtüflen, ithal ve tercüme olmayan k lavuzlar haz rlamalar gerekti i ve bu k lavuzlara fliddetle ihtiyaç oldu u inanc nday z. Kaynaklar 1. Baskett PJ, Steen PA, Bossaert L; European Resuscitation Council. European Resuscitation Council guidelines for resuscitation Section 8. The ethics of resuscitation and end-of-life decisions. Resuscitation 2005; 67 Suppl 1: S Böttiger BW, Grabner C, Bauer H, Bode C, Weber T, Motsch J, et al. Long term outcome after out-of-hospital cardiac arrest with physician staffed emergency medical services: the Utstein style applied to a midsized urban/suburban area. Heart 1999; 82: Kurtipek Ö. Kardiyopulmoner resüssitasyonun etik yönü. Türkiye Klinikleri J Int Med Sci 2007; 3: Cantor MD, Braddock CH 3rd, Derse AR, Edwards DM, Logue GL, Nelson W, et al. Do-not-resuscitate orders and medical futility. Arch Intern Med 2003; 163: Halperin H, Paradis N, Mosesso V Jr, Nichol G, Sayre M, Ornato JP, et al. Recommendations for implementation of community consultation and public disclosure under the Food and Drug Administration's "Exception from informed consent requirements for emergency research": a special report from the American Heart Association Emergency Cardiovascular Care Committee and Council on Cardiopulmonary, Perioperative and Critical Care: endorsed by the American College of Emergency Physicians and the Society for Academic Emergency Medicine. Circulation 2007; 116: Australian Resuscitation Council. Adult advanced life support: Australian Resuscitation Council Guidelines Emerg Med Australas 2006; 18: Holley JL, Davison SN, Moss AH. Nephrologists' changing practices in reported end-of-life decision-making. Clin J Am Soc Nephrol 2007; 2: Berger JT. The ethics of deactivating implanted cardioverter defibrillators. Ann Intern Med 2005; 142: Swor R, Compton S. Estimating cost-effectiveness of mass cardiopulmonary resuscitation training strategies to improve survival from cardiac arrest in private locations. Prehosp Emerg Care 2004; 8: Nichol G, Valenzuela T, Roe D, Clarc L, Huszti E, Wells GA. Cost effectiveness of defibrillation by targeted responders in public settings. Circulation 2003; 108:

5 378 Anadolu Kardiyol Derg 11. Hofmann JC, Wenger NS, Davis RB, Teno J, Connors AF Jr, Desbiens N, et al. Patient preferences for communication with physicians about end-of-life decisions. SUPPORT Investigators. Study to Understand Prognoses and Preference for Outcomes and Risks of Treatment. Ann Intern Med 1997; 127: Kennedy BJ. Communicating with patients about advanced cancer. JAMA 1998; 280: De Vos R, Haes HC, Koster RW, de Haan RJ. Quality of survival after cardiopulmonary resuscitation. Arch Intern Med 1999; 159: Myerburg RJ, Conde CA, Sung RJ, Mayorga-Cortes A, Mallon SM, Sheps DS, et al. Clinical, electrophysiologic and hemodynamic profile of patients resuscitated from prehospital cardiac arrest. Am J Med 1980; 68: Liberthson RR, Nagel EL, Hirschman JC, Nussenfeld SR. Prehospital ventricular defibrillation. Prognosis and follow-up course. N Engl J Med 1974; 291: Eisenberg MS, Copass MK, Hallstrom AP, Blake B, Bergner L, Short FA, et al. Treatment of out-of-hospital cardiac arrests with rapid defibrillation by emergency medical technicians. N Engl J Med 1980; 302: Holmberg M, Holmberg S, Herlitz J. The problem of out-of-hospital cardiac-arrest prevalence of sudden death in Europe today. Am J Cardiol 1999; 83 (Suppl 5B): 88D-90D. 18. Council on Ethical and Judicial Affairs, American Medical Association. Guidelines for the appropriate use of do-notresuscitate orders. JAMA 1991; 265: American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Part 2: Ethical Issues. Circulation 2005; 112 (24 Suppl): IV6-IV British Medical Association; Resuscitation Council (UK); Royal College of Nursing. Decisions Relating to Cardiopulmonary Resuscitation: a joint statement from the British Medical Association, the Resuscitation Council (UK) and the Royal College of Nursing. J Med Ethics 2001; 27: Barzilay Z, Somekh M, Sagy M, Boichis H. Pediatric cardiopulmonary resuscitation outcome. J Med 1998; 19: Kuisma M, Suominen P, Korpela R. Paediatric out-of-hospital cardiac arrests: epidemiology and outcome. Resuscitation 1995; 30: Quan L, Wentz KR, Gore EJ, Copass MK. Outcome and predictors of outcome in pediatric submersion victims receiving prehospital care in King County, Washington. Pediatrics 1990; 86: Ronco R, King W, Donley DK, Tilden SJ. Outcome and cost at a children s hospital following resuscitation for out-of-hospital cardiopulmonary arrest. Arch Pediatr Adolesc Med 1995; 149: Schindler MB, Bohn D, Cox PN, McCrindle BW, Jarvis A, Edmonds J, et al. Outcome of out-of-hospital cardiac or respiratory arrest in children. N Engl J Med 1996; 335: Holmberg M, Holmberg S, Herlitz J, Gardelov B. Survival after cardiac arrest outside hospital in Sweden. Swedish Cardiac Arrest Registry. Resuscitation 1998; 36: Ekstrom L, Herlitz J, Wennerblom B, Axelsson A, Bang A, Holmberg S. Survival after cardiac arrest outside hospital over a 12-year period in Gothenburg. Resuscitation 1994; 27: Kuisma M, Maatta T. Out-of-hospital cardiac arrests in Helsinki: Utstein style reporting. Heart 1996; 76: Nichol G, Stiell IG, Hebert P, Wells GA, Vandemheen K, Laupacis A. What is the quality of life for survivors of cardiac arrest? A prospective study. Acad Emerg Med 1999; 6: The SUPPORT Principal Investigators. A controlled trial to improve care for seriously ill hospital patients: the study to understand prognoses and preferences for outcomes and risks of treatments (SUPPORT). JAMA 1995; 274: Waalewijn RA, Tijssen JG, Koster RW. Bystander initiated actions in out-of-hospital cardiopulmonary resuscitation: results from the Amsterdam Resuscitation Study (ARRESUST). Resuscitation 2001; 50: Waalewijn RA, de Vos R, Koster RW. Out-of-hospital cardiac arrests in Amsterdam and its surrounding areas: results from the Amsterdam resuscitation study (ARREST) in 'Utstein' style. Resuscitation 1998; 38: Yanturali S, Ersoy G, Yuruktumen A, Aksay E, Suner S, Sonmez Y, et al. A national survey of Turkish emergency physician s perspectives regarding family witnessed cardiopulmonary resuscitation. Int J Clin Pract 2005; 59: Badir A, Sepit D. Family presence during CPR: a study of the experiences and opinions of Turkish critical care nurses. Int J Nurs Stud 2007; 44: MacLean SL, Guzzetta CE, White C, Fontaine D, Eichhorn DJ, Meyers TA, et al. Family presence during cardiopulmonary resuscitation and invasive procedures: practices of critical care and emergency nurses. Am J Crit Care 2003; 12: Fulbrook P, Albarran JW, Latour JM. A European survey of critical care nurses' attitudes and experiences of having family members present during cardiopulmonary resuscitation. Int J Nurs Stud 2005; 42: Doyle CJ, Post H, Burney RE, Maino J, Keefe M, Rhee KJ. Family participation during resuscitation: an option. Ann Emerg Med 1987; 16: Redley B, Hood K. Staff attitudes towards family presence during resuscitation. Accid Emerg Nurs 1996; 4: Belanger MA, Reed S. A rural community hospital's experience with family-witnessed resuscitation. J Emerg Nurs 1997; 23: Eichhorn DJ, Meyers TA, Mitchell TG, Guzzetta CE. Opening the doors: family presence during resuscitation. J Cardiovasc Nurs 1996; 10: Meyers TA, Eichhorn DJ, Guzzetta CE. Do families want to be present during CPR? A retrospective survey. J Emerg Nurs 1998; 24: Boyd R, White S. Does witnessed cardiopulmonary resuscitation alter perceived stress in accident and emergency staff? Eur J Emerg Med 2000; 7: 51-3.

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler

Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler Dr. Hişam Alahdab Anadolu Sağlık Departman Merkezi Tıbbi Direktör Yardımcısı Tarih Sunum Planı Sağlıkta verimliliğin her düzeydeki önemi Verimsizliğin sebepleri Verimliğiliği

Detaylı

Hasta Hizmetleri Rehberi

Hasta Hizmetleri Rehberi Hasta Hizmetleri Rehberi TSE-ISO-EN 9001 TSE ISG-OHSAS TS 18001 Ç - E TSE-ISO-EN 14000 M - C TSE - ISO 10002 Fatih Üniversitesi Sema Hastanesi ne hoflgeldiniz. Hasta Hizmetleri Rehberi sizlere kolayl k

Detaylı

ESERLER LİSTESİ. A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler:

ESERLER LİSTESİ. A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler: ESERLER LİSTESİ A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler: A1. Ersoy N, Akpınar A. Attitudes about prenatal HIV testing in Turkey. Nurs Ethics.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas

Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas Atatürk ün Dünyas Cengiz Önal 64 Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas Han mlar, Beyler! stanbul dan geliyorsunuz. Hofl geldiniz. stanbul un fl k ocaklar n temsil eden yüce heyetiniz karfl s

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Olur vermek - neler beklemeye hakk n z var. Yetişkinler için rehber. Consent what you have a right to expect: A guide for adults Turkish

Olur vermek - neler beklemeye hakk n z var. Yetişkinler için rehber. Consent what you have a right to expect: A guide for adults Turkish Olur vermek - neler beklemeye hakk n z var Yetişkinler için rehber Consent what you have a right to expect: A guide for adults Turkish Olur vermek sizin elinizde Bir doktor, hemflire veya terapist sizden

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler

I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler 1. AB Hukuku ve Tercüman ve Çevirmenler için Metotlar Eğitimi (Ankara, 8-9 Haziran 2010) EIPA tarafından çeşitli kamu

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Aliağa Atatürk Ortaokulu / Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Çalışma Soruları

Aliağa Atatürk Ortaokulu / Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Çalışma Soruları Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Çalışma Soruları (6.Sınıf) 1. İnternette uygun olmayan içerikle karşılaştığınızda bildirebileceğiniz ihbar telefon numarası bulunmaktadır. Boş bırakılan yere uygun

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.7 Tehlikeli ve Zehirli Maddelerin De erlemelerde Dikkate Al nmas

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.7 Tehlikeli ve Zehirli Maddelerin De erlemelerde Dikkate Al nmas Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.7 Tehlikeli ve Zehirli Maddelerin De erlemelerde Dikkate Al nmas 1.0 Girifl 1.1 Bu K lavuz Notu nun (KN) amac, baz tehlikeli veya zehirli maddelerin mülk de erlerini

Detaylı

Acil Servis Çalışanlarına Karşı Şiddet. Keziban Uçar Karabulut

Acil Servis Çalışanlarına Karşı Şiddet. Keziban Uçar Karabulut Acil Servis Çalışanlarına Karşı Şiddet Keziban Uçar Karabulut Şiddet; aşırı duygu durumunu, bir olgunun yoğunluğunu, sertliğini, kaba ve sert davranışı, beden gücünün kötüye kullanılmasını, bireye ve topluma

Detaylı

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı(UKAA), 17 Ekim 2013 tarihinde, hava kirliliğinin

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

Tam revaskülarizasyonda CABG standart tedavidir

Tam revaskülarizasyonda CABG standart tedavidir Tam revaskülarizasyonda CABG standart tedavidir Dr. Cem Alhan XVI. Ulusal Kongre, 19-22 Mayıs, Eskişehir Changing patterns of initial treatment selection among medical therapy (MED, yellow line), percutaneous

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

ADRENAL KORTİKAL KANSER TEDAVİSİNDE LAPAROSKOPİK CERRAHİ

ADRENAL KORTİKAL KANSER TEDAVİSİNDE LAPAROSKOPİK CERRAHİ ADRENAL KORTİKAL KANSER TEDAVİSİNDE LAPAROSKOPİK CERRAHİ DR GÜRHAN SAKMAN ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ GENEL CERRAHİ ANABİLİM DALI ADRENAL KORTİKAL KANSER TEDAVİSİNDE LAPAROSKOPİK CERRAHİ DR GÜRHAN

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA Dr. Kemalettin ÖZDEN Bulaş yolları Deri ve mukozal yol: İnfekte kene veya sinek gibi vektörlerin ısırmasıyla veya infekte hayvan dokuları, hayvan çıkartılarıyla (idrar, dışkı

Detaylı

ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (TEKNE - SÜRE) (Yard mc tercüme metin) TEKNE 1/11/95

ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (TEKNE - SÜRE) (Yard mc tercüme metin) TEKNE 1/11/95 ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (TEKNE - SÜRE) (Yard mc tercüme metin) 1/11/95 TEKNE 1. TEHL KELER Bu sigorta, her zaman burada gönderme yap lan istisnalara ba l olarak, geminin (afla dakiler) nedeniyle

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

APAH: konjenital kalp hastalığı. Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU

APAH: konjenital kalp hastalığı. Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU APAH: konjenital kalp hastalığı Prof. Dr. Sanem Nalbantgil Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji AD 2015 ADHAD 2. PAH OKULU Klinik Sınıflama 2009 Eisenmenger Sendromu ve sistemik komplikasyonlar European

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ PEDİATRİK RESÜSİTASYON HİZMETLERİ YÖNERGESİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ PEDİATRİK RESÜSİTASYON HİZMETLERİ YÖNERGESİ DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ PEDİATRİK RESÜSİTASYON HİZMETLERİ YÖNERGESİ (Sağlık Bakanlığının 29.04.2009 tarihli Sağlık Kurum ve Kuruluşlarında Hasta ve Çalışan Güvenliğinin Sağlanması ve Korunmasına

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

2008 YILI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU SAĞLIK UYGULAMA TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ YAYIMLANDI

2008 YILI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU SAĞLIK UYGULAMA TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ YAYIMLANDI 06.04.2009/75 2008 YILI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU SAĞLIK UYGULAMA TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ YAYIMLANDI ÖZET : 2008 Yılı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinde değişiklikler

Detaylı

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar

Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Sürdürülebilir sosyal güvenli in önündeki zorluklar Konular Geçmi ten önemli trendler Esneklik ve esnek güvence Bireyselcilik ve azalan dayan ma Silikle en toplum 2 Toplumsal: Daha az evlilik Daha fazla

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

Ü lkemizde hizmet akdiyle çal flanlar n, çal flma iliflkilerini düzenleyen üç

Ü lkemizde hizmet akdiyle çal flanlar n, çal flma iliflkilerini düzenleyen üç mali ÇÖZÜM 233 DEN Z ÇALIfiANLARINA ÖDENECEK KIDEM TAZM NATI VE HESAPLANMASI Ali TEZEL* I-Girifl Ü lkemizde hizmet akdiyle çal flanlar n, çal flma iliflkilerini düzenleyen üç ana Kanun bulunmaktad r. Bunlardan

Detaylı

ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (Yard mc tercüme metin) YAT 1/11/85. Bu sigorta ngiliz Yasa ve Uygulamas na ba l d r.

ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (Yard mc tercüme metin) YAT 1/11/85. Bu sigorta ngiliz Yasa ve Uygulamas na ba l d r. ENST TÜ SAVAfi VE GREV KLOZLARI (Yard mc tercüme metin) 1/11/85 YAT Bu sigorta ngiliz Yasa ve Uygulamas na ba l d r. 1. TEHL KELER Bu sigorta, her zaman burada gönderme yap lan istisnalara ba l olarak,

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Olur vermek - neler beklemeye hakk n z var. Anne-babalar için rehber. Consent what you have a right to expect: A guide for parents Turkish

Olur vermek - neler beklemeye hakk n z var. Anne-babalar için rehber. Consent what you have a right to expect: A guide for parents Turkish Olur vermek - neler beklemeye hakk n z var Anne-babalar için rehber Consent what you have a right to expect: A guide for parents Turkish Çocu unuzun tıbbi araştırmaya katılması ya da tedavisi için olur

Detaylı

DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI

DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI DOĞAN GRUBU TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ POLİTİKASI Sayfa : 1/7 1. AMAÇ Bu politikanın amacı Doğan Grubu nun tedarikçileri ile ilişkilerinde gözettiği standartları ve temel ilkeleri açıklamaktır. Doğan Grubu,

Detaylı

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sayın hast, Hastalıkların teşhisi ve tedavisinde son on yılda çok büyük gelişmeler kaydedildi.

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Acil Serviste Hasta Yak nlar ile letiflim

Acil Serviste Hasta Yak nlar ile letiflim Derleme Acil Serviste Hasta Yak nlar ile letiflim 1 Yardan T., 2 Eden A.O., 1 Bayd n A., 2 Genç S., 2 Gönüllü H. 1 Yard mc Doçent Doktor, Ondokuz May s Üniversitesi T p Fakültesi Acil T p AD. Samsun 2

Detaylı

AKILCI İLAÇ SEÇİMİ ve KULLANIMI

AKILCI İLAÇ SEÇİMİ ve KULLANIMI AKILCI İLAÇ SEÇİMİ ve KULLANIMI Prof. Dr. Ersin Yarış Rasyonel Farmakoterapi Eğitici Eğitimi Kursu 11-21 Nisan 2006, Ankara PİYASADAKİ İLAÇ SAYISI # Giderek artan sayıda ruhsatlı ilaç * Tedavisi olanaksız

Detaylı

skandinav mesleki güvenlik ortam anketi

skandinav mesleki güvenlik ortam anketi NOSACQ-50- Turkish skandinav mesleki güvenlik ortam anketi Bu anketin amac bu i yerindeki güvenlikle ilgili görü lerinizi almakt r. Cevaplar n z bilgisayara i lenecek ve güvenilir biçimde tutulacakt r.

Detaylı

YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yüksel Baykara ACAR Minhaç ÇEL K Bülent Ç ÇEKL Muharrem EKfi

YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yüksel Baykara ACAR Minhaç ÇEL K Bülent Ç ÇEKL Muharrem EKfi Yüksel Baykara ACAR YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yrd. Doç. Dr. Yüksel Baykara Acar Hacettepe Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü nde Ö retim Üyesi olarak görev

Detaylı

Ford Otosan TEKAY Başvuru Süreci

Ford Otosan TEKAY Başvuru Süreci Ford Otosan TEKAY Başvuru Süreci Bu döküman Teknik Acil Yardım Masası nın çalışma yöntemini açıklamak üzere hazırlanmıştır. Ford Otosan Akpınar mah. Hasan Basri cad. No:2 34885 Sancaktepe - Đstanbul Telefon

Detaylı

HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU?

HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU? HİZMET ALIMLARINDA FAZLA MESAİ ÜCRETLERİNDE İŞÇİLERE EKSİK VEYA FAZLA ÖDEME YAPILIYOR MU? Rıza KARAMAN Kamu İhale Mevzuatı Uzmanı 1. GİRİŞ İdareler, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarına çıkarken

Detaylı

"Az su içmek" bir çok hastalığın nedeni. Bütün Dünya Yaz flleri Bölümü

Az su içmek bir çok hastalığın nedeni. Bütün Dünya Yaz flleri Bölümü Bütün Dünya Yaz flleri Bölümü "Az su içmek" bir çok hastalığın nedeni Yaflam m z n en vazgeçilmez birkaç ögesinden birinin "Su" oldu unu bilmemize karfl n, nedense günlük yaflam m zda ço umuz onun öneminin

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı

KEfiKE DEMEY N, YALITIM YAPTIRIN!

KEfiKE DEMEY N, YALITIM YAPTIRIN! ZODER, yal t m konusunda kamuoyunu ve sektörü bilinçlendirmek üzere faaliyet gösteren, s, su, ses ve yang n yal t m malzemesi üretici, sat c, uygulay c ve ithalatç lar n ayn çat alt nda toplayan bir sektör

Detaylı

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU

NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU NSAN KAYNAKLARI NSAN KAYNAKLARI 2009 YILI ODA FAAL YET RAPORU 36 nsan Kaynaklar SMMMO Kurumsallaflma çal flmalar çerçevesinde; 2008 y l nda nsan Kaynaklar Birimi oluflturulmufltur. nsan Kaynaklar Biriminin

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

Prof. Dr. Erdal Birol Bostanc Sempozyum II. Baflkan

Prof. Dr. Erdal Birol Bostanc Sempozyum II. Baflkan De erli Meslektafllar m, stanbul Gastroenteroloji Cerrahisi Derne i ve Sempozyum Düzenleme Kurulu ad na sizleri 11-12 Mart 2016 tarihleri aras nda stanbul Marriott Hotel fiiflli'de gerçeklefltirilecek

Detaylı

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri BÖLÜM 1 YÖNTEM Bu çal flma 11, 13 ve 15 yafllar ndaki gençlerin sa l k durumlar ve sa l k davran fllar n saptamay hedefleyen, kesitsel tan mlay c ve çok uluslu Health Behavior in School Aged Children,

Detaylı

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z!

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! SoloTel elero Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! elero GmbH Antriebstechnik Linsenhofer Str. 59 63 D-72660 Beuren info@elero.de www.elero.com 309400 Nr. 18 101.5401/0305 çerik Güvenlik

Detaylı

TDS 220 İŞÇİ SAĞLIĞI ve İŞ GÜVENLİĞİ

TDS 220 İŞÇİ SAĞLIĞI ve İŞ GÜVENLİĞİ TDS 220 İŞÇİ SAĞLIĞI ve İŞ GÜVENLİĞİ Yrd.Doç.Dr. Soner METE Ders Hakkında Çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehdit eden etmenleri, bu etmenlerin önlenmesine ilişkin yürütülen politikalar, işverenlerin

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

Suat KIMAZ, 1 Suna SOYSAL, 2 Arif H. ÇIMRIN, 3 Türkan GÜNAY 4

Suat KIMAZ, 1 Suna SOYSAL, 2 Arif H. ÇIMRIN, 3 Türkan GÜNAY 4 Turkish Journal of Trauma & Emergency Surgery Ulus Travma Derg 2006;12(1):59-67 112 Acil Sa l k Hizmetleri nde görevli doktorlar n temel yaflam deste i, ileri kardiyak yaflam deste i ve doktorun adli sorumluluklar

Detaylı

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi)

Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Hayata Dokunan Bir El: YEDAM (Yeşilay Danışma Merkezi) Bağımlılıkta rehabilitasyon süreci dediğimizde bağımlı bireylerin psikolojik ve sosyal destek ile hayata yeniden kazandırılması kast edilmektedir.

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur.

H. Atilla ÖZGENER* Afla daki ikinci tabloda ise Türkiye elektrik üretiminde yerli kaynakl ve ithal kaynakl üretim yüzdeleri sunulmufltur. Mevcut Kaynaklar Kullan lmas na Ra men 2020 li Y llarda Türkiye de Elektrik Enerjisi Aç Olabilir mi? H. Atilla ÖZGENER* I. Türkiye nin Elektrik Enerjisi Durumunun Saptanmas Türkiye nin elektrik enerjisi

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞINA

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞINA Evrak Tarih ve Sayısı: 25/03/2015-36685 *BE6P3A0FN* T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü Sayı : 24382287-100- Konu : Ortak Dersler Hk. ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞINA

Detaylı

Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Dönem VI Çalışma Kılavuzu Esasları

Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Dönem VI Çalışma Kılavuzu Esasları Önsöz Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Dönem VI Çalışma Kılavuzu Esasları Sevgili Öğrenciler, Toplumun sağlık sorunlarının üstesinden gelebilecek ve topluma koruyucu sağlık hizmetlerini sunabilecek bilgi,

Detaylı

İNGİLTERE DE ÜNİVERSİTE PLANLAMA VE BÜTÇELEME ÖRGÜTÜ

İNGİLTERE DE ÜNİVERSİTE PLANLAMA VE BÜTÇELEME ÖRGÜTÜ İNGİLTERE DE ÜNİVERSİTE PLANLAMA VE BÜTÇELEME ÖRGÜTÜ University Grants Committee (UGC) Çeviren : Doç. Dr. M. ÂDEM UGC, üniversitenin parasal gereksinmeleri konusunda Hükümete danışman olarak Temmuz 1919'da

Detaylı

D- BU AMELİYATIN RİSKLERİ Bu ameliyatın taşıdığı bazı riskler/ komplikasyonlar vardır. Ameliyattaki riskler:

D- BU AMELİYATIN RİSKLERİ Bu ameliyatın taşıdığı bazı riskler/ komplikasyonlar vardır. Ameliyattaki riskler: Mikro TESE Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi, Mikroskopik TESE ameliyatı genel, veya bolgesel anestezi altında yapılabilir. Skrotum (torba) orta hattan 4 cm lik bir kesi yapılırak testislere ulaşılır ve testisler

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

EK 4 ÖZGEÇMİŞ. Doktor Tıp Fakültesi GATA Tıp Fakültesi 2003. Uzman Kalp Damar Cerr Haydarpaşa A.H 2008

EK 4 ÖZGEÇMİŞ. Doktor Tıp Fakültesi GATA Tıp Fakültesi 2003. Uzman Kalp Damar Cerr Haydarpaşa A.H 2008 EK 4 ÖZGEÇMİŞ 1)Adı Soyadı: Gökhan Korkmaz 2)Doğum Tarihi: 08/041980 3)Unvanı: Doc.Dr 4)Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Doktor Tıp Fakültesi GATA Tıp Fakültesi 2003 Uzman Kalp Damar Cerr Haydarpaşa

Detaylı

Yoga. Beden Ruh ile Bulufluyor

Yoga. Beden Ruh ile Bulufluyor Beden Ruh ile Bulufluyor Düzenli bir flekilde Yoga Hareketleri (Asanalar) yapan bir insan sadece her bir kas n esnetip güçlendirmekle kalmaz ayn zamanda daha iyi uyur metabolizmas n gelifltirir ve ideal

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DERS GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DERS GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DERS GÖREVLENDİRME YÖNERGESİ İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...i BİRİNCİ BÖLÜM...1 Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar...1 Amaç...1 Kapsam...1 Dayanak...1 Tanımlar...1 İKİNCİ BÖLÜM...2

Detaylı

TKD Bölgesel E itim Toplant s ve

TKD Bölgesel E itim Toplant s ve TKD Bölgesel Polat Renaissance Otel ERZURUM TÜRK KARD YOLOJ DERNE Darulaceze Cad. Fulya Sok. Ekflio lu fl Merkezi 9/1 Okmeydan, 34384 stanbul Tel : 0212 221 17 30 / 38 Faks : 0212 221 17 54 tkd@tkd.org.tr

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

TUĞBA YARDIMCI YARDIMCI DOÇENT

TUĞBA YARDIMCI YARDIMCI DOÇENT TUĞBA YARDIMCI YARDIMCI DOÇENT E-Posta Adresi : tugbayardimci@hotmail.com Telefon (İş) : 3682715588 Telefon (Cep) : Faks : Adres : Sinop Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölümü/Sinop Öğrenim

Detaylı