FAYDANIN ZAMANA DAGITILMASI 1

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "FAYDANIN ZAMANA DAGITILMASI 1"

Transkript

1 Ekonomik Yaklaşım, Cilt : 18, Sayı: 63, ss SİGORTA YAPTlRAN KUMARBAZ ve TOPLAM FAYDANIN ZAMANA DAGITILMASI 1 Suat AYDIN* Özet Portföy kuramları, hanehalklarının riskten kaçman olduklanm varsayarken, hanehalkları bir taraftan varlık/amu sigortalaıtırmakta diğer taraftan da şans oyunlarına kattimal.:tad~rlar. Bu gözlem. portföy kuramlarmrn geçerliliğini tartışmaya açmaktadir. Hanehalklarının geçici olarak risk sever olabildiklerini kabul eden, çift hörgüçlü Friedman-Savage fayda fonksiyonu, drşbükeylik varsayrmına uymad1ğı için finans yazınmda eleştirilmekte ise de sigorta yaptıran kumarbaz tarl!şmasma zemin oluşturmaktadır. Bu yak/aşrm/ardan bir tanesi, söz konusu davramşın, hanehalklarının gelirlerini ve dolayısıyla tüketimlerini zaman içine dengeli dağıtma çabalarından kaynaklandığını ileri sürmektedir. Eden (1977), hanehalklarının, yarının riskini bugünün riski ile ikame ettiklerini tartrşırken başka bir çok yazar işgücü piyasalarındaki kısıt/ara dikkat çekmektedir. Asirnda lıanehalklarmm çelişki gibi görünen söz konusu davranış/an, yaşamları boyunca maruz kaldıkları kısıtlan beriaraf ederek tüketimlerini ömürlerine dengeli dağıtma çabasından başka bir şey değildir. Daha da önemlisi, bu davranışlarıyla, sadece kendilerinin değil toplumun toplam faydasın ın da artmasmı sağlamaktadır/ar. Anahtar Kelime/er: Kumar, Sigorta, Fayda, Risk 1 TOK, ortaya para konularak oynanan talilı oyunlarını kumar olarak ad l andı nrken, bu oyunlara düşkün kimseye kumarbaz demektedir. Bu çalışmada ise, ifade kol aylığı sağlamak amacıyla, talih oyunlanna kattlan her kişi, duşkonlük aranmaks ı zın, kumarbaz terimi içine dahil edilmiştir. TCMB Piyasalar Genel Müdürlüğü, Ankara. Yazar, bu makaleoin hazı rlanmas ı nda katkı l arı olan birçok kişiye fakat özellikle ingiltere Ekseter Üniversitesi' nden Prof. Dr. David Kelsey'e t eşekkür borçludur.

2 96 SuatAYDIN Abstracl: INSURANCE BUYTNG GAMBLER AND DISTRIBUTION OF TOTAL UTJLITY THROUGHOUT LIFESPAN As portfolio theories assımıe risk averse households. insurance huying gambler seems to COt!flicı with this assumption. This conjlict eauses a discussion on the applieability of the portfolio theories. Double humped Friedman-Savage utiliıy jimction. whieh assumes that househo/ds can be risk /over temporarily, is even though criticised in the literature for violating concavity does also constitute a basis for the discussions regarding the insurance buying gambler. One of these discussions suggests that the main reason for this seemingiy paradoxical behaviour is that Jıouselıolds' aim to distribute!heir total ineome to their l{fetime evenly. White Eden (1977) argues that househo/ds substitute preseni riskforfuture risk, some others suggest that the restrictions rising from the labour market s is the reason for insurance bııying gambler. With a simple approach, households, seemingiy in a paradox are in fact, choosing a mixture of insurance and gambling to overcome the restrictions they have to face and to distribute their total ineome relatively equal. And by this way, more importantly, they not only increase their own utility but al so eause an inerease on the total utility of the society. Keywords: Gambling, Jnsuranee, Utility, Risk 1. Giriş Portföy kuramları, yatmmcıların riske isteksiz olduklarını varsaymaktadır. Ne var ki bir hanehalkının adil olmayan bir prim ödeyerek servetini sigortalattırdığıru fakat yine aynı hanehalkının adil olmayan şans oyunu biletini satın aldığıru gözlemlemek mümkündüil. Bu gözlem hanehalktannın riskten kaçınan olduklan varsayum ilc çelişir göri.inmekte ve bu nedenle de portföy kuramjannın geçerliliğini tartışıtır k1lınaktadır. Sigorta yaptıran kumarbaz olgusunu, Friedman ve Savage ( 1948), belirli bir servet düzeyine kadar riske isteksiz, bunun üzerine çıkılelığında risk sever ve hemen 2 incelemede yer verilen tüm görüşler yazara ait olup, Türkiye Cumhuriyet Merke7 Bankası 'nı bağlayıcı ni teli k iıtşıınaz. J İster sigorta isterse şans oyuını olsun, organizatörler en azından katlandıkları maliyeti katıluneılardan talep edeceklerdir, yani katılım payını buna göre fiyaılandıraeaklardır. Dolayısıyla katılımcının ödediği meblağın, organizatörler yanılmadıkça, beklenen ortalama getiriden daha fazla olması doğaldır. Dolayısıyla ne sigorta po! içelerinin ne de şans oyunlarının adil olmalan beklenmelidir.

3 Sigorta Yaptı rall Kumarbaz ve Toplam Faydalim Zamalla Dağıtılması 97 ı soma tekrar riske isteksiz hanehalkına işaret eden çift hörgüçlü bir fayda fonksiyonu ile açıklamayı denemişlerdir. Bunun1a birlikte, uygulamalı çalışmalar Friedman ve Savage'ın belirli bir servet diizeyioe ulaştıklannda bireylerin risk sever bale geldikleri yönündeki kuramını destekler göıi!nmeınektedir. Bluıne ve Friend (1975), hanehalklannın risk tercihlerinin belirli bir seviyeden sonra tamamıyla değiştiğini bulamazken, Cohn vd. (1975) de, riskten kaçınma tercihinin servet arttıkça azaldı ğını bulmakla birlikte, belirli bir düzeyden sonra hanehalklarının risk tercihlerinin arttığını gözlemleyememiştir. Hanehalklannın davranışlarının anlaşılabilmesinin finansal piyasalar açısından ö~emi günden güne artmakta ve bu yüzden de sigorta yaptıran kumarbaz gündemdeki yerini korumaktadır. Bu ça!jşmada, sigorta yaptıran kumarbaz olgusunu açıklanıayı deneyen yaklaşımlardan toplam faydayı zamana dağıtma isteği ele alınmaktadır. Evini sigortalatttran hanehalkı, büyük bir ihtimaue kayba uğramayacağını bilmesine rağmen, servetinin küçük bir kı smını prim olarak sigorta şirketine vermeyi kabul etmektedir. Aynı hanehalkı piyango bileti satın aldığında, küçük ihtimalle yüksek bir meblağ kazanma karşılığmda servetinin bir kısmını feda edebilmektedir. Hanehalkları hayatlan boyunca benzer tercihler yapmaktadırlar. Friedman ve Savage (1948: ), hanehalklarının hem riskten kaçınmak bem de risk almak için para sarf etmelerine ilişkin tartışmalara temel oluşturan çalışmalarında bu kararlan; elde edilecek parasal gelire ilişkin biç risk içermeyen ya da riski çok düşük olan kararlar, orta düzeyde risk içeren ve bu nedenle yüksek kazanç ya da kayıplara neden olmayacak kararlar ve yüksek kazanç ve kayıplara neden olabilecek kararlar olmak üzere üç grupta toplaıruşlardır. Bireylerin, bu tercihlerden ilkini ikincisine, ikincisini ise üçüncüsüne tercih etmeleri durumunda kesinliğin şi.ipheye, tersi sıralamada ise şüphenin kesinliğe tercih edildiği açıktır. Ne var ki Friedman ve Savage (1948: ), genellikle birinci ve üçüncü seçeneklerin ikinciye tercih edildiklerine dikkat çekınektedirler. Bu demektir ki bireyler, az ya da çok risk almak için bir bedel talep etmezken ılımlı düzeyde riski bedelsiz kabul etmemektedirler. Friedman ve Savage (l948)'ın çift hörgi.içlü fayda fonksiyonuna yapılan itirazlar, sözü edilen olgunun açıklanabilmesi için riskten kaçınan hane halkı varsayımından geçıc ı olarak dahi vazgeçilmesinin gereksizliğine işaret etmektedirler. Bu yöndeki tartışmaların üç ana başlık altında toplanmas ı mümkündür: Harcamaların bölünmezliği, toplam faydanın zaman içinde dağılıını ve kumarın tüketim değeri 4 Aydın (2006) ilk ana başlığı detaylı olarak incelemiştir. Bu 4 Buruı göre, hanehalklarının kumar oynamalarının temel sebebi, elde etmeyi bekledikleri gelir değil de yüksek ihtimalle kaybetme riskinin verdigi heye candır.

4 98 SuatAYDIN çaltşmada ise Eden (1977)'in, hanehalklannın bugünün riski ile yarının riskini takas ettiği ve çeşitli yazarların sigorta yaptıran kumarbaz olgusunun kökeninin işgücü piyasajarında aranması gerektiği iddialan ele alınmaktadır. Takip eden bölümde Friedman ve Savage (1948)'ın içbükey olmayan fayda fonksiyonuna nasıl ulaştığı tartışılmakla ve bir sonraki bölümde hanehalklarının toplam faydalannı zamana dağıtma çabalarında kumara başvunnalan incelenmektedir. 2. Kuramiann Varsayımları ve Gözlemler Portfoy kuramlarının varsayımlan ile gerçek hayatta gözlenenlerin tutarlılığı mali piyasaların işleyişinin anlaşılabilmesi ve bu piyasalara ilişkin öngörülerde bulunulabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Hanehalklarının çoğu aza tercih ettikleri varsayımının gözlenen ile tutarwığı çoğunlukla ve kolaylıkla kabul edilmektedir. Hanehalklarının sigorta yaptınyor olmaları da riskten kaçınan varsayımı ile tutarlıdtr. Ne var ki risk sever bir davranış biçimi olan kumar bu varsayıma ters düşmektedir. Friedman ve Savage (1948) birbirlerine zıt görünen bu iki davraruşı uyuınjulaştırmayı denemiş ve asıl olarak riskten kaçınan bir hanehalkına işaret eden fakat kısa bir geçiş aşamasında bu hanehalkının risk sever olmasına izin veren bir fayda fonksiyonu önermişlerdir. Hanehalkının, bir zaman biriminde elde ettiği gelir I, bu gelir kesin kabul edildiğinde kazanılacak fayda ise U(!) ile gösterilsin. Hanehalktom faydasının en çok olmasını beklediği gelir düzeyini seçeceğine şüphe yoktur. Diğer seçenekler ise belirli bir olasılık dağılımıyla dağılan riskli beklenen gelirlerdir. / 1 'in a olasılıkla, 1 2 'nin ise (1- a) olasılıkla mümkün ve 1 2 > 1 1 olduğu kabul edilsin. Bu dıırumda, her iki seçeneğin faydasının sadece önerdikleri gelirin seviyesi ve olasılıkianna bağlı olduğu ifade edilebili~. Kesin gelirin sağlayacağı fayda U(I 0 ) ile gösterilsin. Riskli olasıbğın beklenen faydası şöyle olacaktır; U(A) = au(lı )+ (1-a 'p(iı) (2. ı) 5 Ncumann ve Morgenstern (1944), bu basitleştione sonucunda yapılabilecek çıkanmlann daha kannaşık durumlar için de geçeri i olacagını gösıennektedirler.

5 Sigorta Yaptıran Kumarbaz ve Toplam Faydan ın Zamana Dağıtı lması 99 Önsava göre hane halkı, u > u (lo) olduğunda riskli tercihi, diğer durumda ise kesin sonucu seçecektir. u = u(io) olduğunda ise ikisi arasında kayıtsız kalacaktır. A 'nın ak:tüeryal 6 değeri I ( A) ile gösterilsin; l(a)=a1 1 +(l-a)1 2 (2.2) 1 0 =I olduğunda, hanehalkı hangisini seçerse seçsın aynı geliri elde edeceğinden şans oyunu ya da sigorta kablım payının adil olduğu söylenebilecektir. Bu koşullar altında hanehalkı A 'y ı tercih edecek olur ise riski tercih ett iği açıktır. Dolayısıyla bu tercihi yapan hanehalkı için U > u(l) ve do layısıyla U- U(I) hanehalkının aldığı bu riske verdiği değeri göstermektedir. arttığından, ]*, A ile aynı faydayı veren kesin gelir düzeyi olsun; (2.3) 1, A 'ya eşittir. Risksiz seçenekler dikkate alınd ığında, fayda gelirle ve (2.4) (2.5) 1, I 'dan büyük ise hanehalkı kesin gelir yerine aynı aktüeryal değere sahip belirli riski kabul edecek ve şans oyununa dahil olabilmek için (t - I) kadar bir katılım payı ödemeye razı olacaktır. Eğer 1, I 'dan küçük ise hane halkı kesinliği tercih edecek ve bu riski hertaraf edebilmek için (I - ı ) kadar bir sigorta primi ödemeye razı olacaktır. Friedman ve Savage (1948) iddialanm şu beş gözleme dayandırmaktadırlar: ı. Hanehalk l arı daha çok geliri daha az gelire tercih ederler, ii. Haneha l kları sigorta yapurma eğilirnindedirl er, iii. Hanehalk l arı şans oyunlarına katılma eğiliınindedirler, 6 istatistiklere dayanan değer. Burada, ilgili durumlann gerçekleşme ol as ılıkianna bağlı olarak beklenen d eğer ifade edilmektedir.

6 100 SuatAYDIN IV. Hanehalklan bir taraftan sigorta yaptınrken d i ğer taraftan da şans oyunlarına katılına eğiliınindedirler, v. Şans oyunlan genellikle tek tip ödül önerrneınektedir. Bu gözlemlerden iki, üç ve dördüncüsü, kesin iç ya da kesin dışbükey olmayan bir fayda fonksiyonuna işaret etmektedir. Bunun için en uygun fayda fonksiyonunun önce dışbükey, ardından içbükey ve son olarak tekrar dışbükey olan üç parçalı bir fayda fonksiyonu olduğunu ifade etmektcdirler 7 (Şekil2.1). Şekil 2.1. Friedman-Savage Fayda Fonksiyonu fayda (U) gelir Gelir düzeyi, kendisini fayda fonksiyonunun hemen ilk bölümüne düşürecek kadar az olan bir hanehalkının riske karşı sigorta almak isteyeceğine ve düşük getirili olanlara değil ama yüksek kazanç vaat eden şans oyunlanna katılmayj kabul edeceğine ve bu muhtemel kazancın büyüklüğü artıkça çekiciliğinin de artacağına şüphe yoktur 8. Fayda fonksiyonunun ikinci bölümünde yer alan bir hanehalkı ise 1 Bu önsava ve çalışmanın kalanında yer verilen diğerlerine basit bir itiraz, hanehalklanrun tutum ve seçimlerini burada tartışılanlara benzer yöntemlerle belirlediklerinin gördimediği olacaktır. Daha da öte, birçok hane halkının böyle kıvrımlı bir fayda fonksiyonuna sahip oldugunu bilmesinin iınldinsız oldugu dile getirilebilecektir. Her ne kadar makul görünse de bu itiraz konuyla bağıntılı değildir. Burada açıklanan önsavlar, banehalklannın tercihlerini matematik kullanarak yaptıklanoı değil bireylerin tuıuınlannın burada sunulan matcınatiğe kendiliğinden uyduğumı, hanehalklarını bunları bilir gibi davrandıklarını öne süm1ektedir. Örnek olarak, bilardo oyunculan vuruşlarını matematik kullanarak yapmaz iseler de bir bilardocunun vuruşunun nereye gideceğini matematik yardımıyla hesaplamak mümki.lndilr. Bunun için bilardocunun matematik bilmesi gerekmez. Burada yer verilen önsav da benzer niteliktedir. Hangi psikolojik etkiler altında yapılıyor olurlarsa olsun davranışlar. fayda fonksiyonlanyla açıklanabilir bir tutarlılık sergilemektedir. 8 Şöyle ki, fayda fonksiyonun ilk bölümünde, beklenen gelirin faydası beklenen faydadan daha d!lşüktilr. Bu nedenle hanehalkı risk alınamayı ve sigorta yaptınnayı tercih eder. Fakat hanehalkını ikinci böl!lme

7 Sigorta Yaptıran Kumarbaz ve Toplam Faydanm Zamana Dağıtılmast 101 maliyeti çok yüksek olmadıkça tüm şans oyunlarına katılırken, çok büyük kayıplara karşı koruma sağlayanlar hariç hiç bir sigortayı gerekli gönneyerek portföy kuramiarı ile çelişki oluşturacaktır. Dolayısıyla bu hanehalkı varsayılan davranışla uyumsuz görünmektedir. Gelir düzeyi kendisini fayda fonksiyonunun sonuna düşüren bir hane halla ise sigorta yaptırıua eğilimli olurken, şans oyunlarına katılmak istemeyecek, ancak çok ucuz ve olumlu sonuç verme şansı yüksek olan şans oyunlarına katılmayı kabul edecektir. Friedman ve Savage (I 948), içbükey bölümde yer alanların dışbükey bölümlerde yer alanlara göre istisna olduklarını, bu bölümün sadece bir geçiş bölgesi olduğunu ve hiçbir hanehalkının bu kısımda uzun süre kalmadığını iddia etmektedirler 9. Yazarlar iddialarıru şu beş gözleme dayandırıuaktad ı rlar: i. Sigorta yaptıran hanehalkları, bir tüketim getirisi olmadıkça düşük getirili şans oyunlarına katılmaz; düşlik getirili şans oyunlarına kalılan hanehalkları ise sigorta yaptmııazlar 10, ıı. llımlı riske karşılık talep edilen getiri oranı düşük riske karşılık talep edilenden fazladır, iii. Düşük gelirli gnıplar çok yüksek getiri önermeyen spekülatif yatırımlan tercih etmezler, iv. Yüksek gelir grupları, ılunlı ya da yüksek getiriyle birlikte yüksek kayıp olasılığı da içeren spekülatif ya tırunları tercih etmezler, v. Düşük ve yüksek getirili gruplar arasında hareketlilik oldukça düşüktür zira düşük gelirliterin yüksek gelirli gruba girebilmesi ihtimali düşük iken yüksek gelirli gnıp üyeleri yüksek kayıp ihtimali içeren spekülatifyatırımlardan kaçınırlar. 3. İşgücü Piyasaları ve Hane Halkının Toplam Faydasını Zamana Dağıtma Ça bası Sigorta yaptıran kumarbaz davraruşının, mali piyasalardaki kısıtların bir sonucu olduğu iddiası Aydın (2006)'da detaylı olarak ele alınmaktadır. Bu olguya ilişkin bir diğer iddia, Eden (1977) tarafından ileri süriüen, toplam faydanın zamana dengeli dağılıını çabasının bir sonucu olduğudur. Eden çalışmasırıda iddiasını yarının riskinin bugünü riski ile ikame edilmesi örneği yardımıyla desteklediğinden taşıyabilmeye yetecek kadar büyük kaı.anç vaat eden bir şans oyununa kaulmak hanehalkı için caı.ip olabilecektir. Burada belirleyici diğer önemli husus. şans oyununa katılımın maliyetidir. 9 Friedman ve Savage O 948), bu içbükey parçanın iki sosyal sınıf arasında geçiş bölümü olarak kabul edilebileceğini ve böylelikle de bu kısımda az sayıda hane halkının bulunduğunu varsaymanın mümkün olduğunu ifade etmektedirler. 10 Düşük gelirli lıanehalklan, s ını f atiamaianna yetecek kadar getiri önenneyen şans ayıınianna katılmaz iken. düşük getirili şans oyunlanna katılan orta gelir düzeyli hanehalklan istisnad ır.

8 102 SuatAYDIN risk sever olmamasına rağmen hanehalkının bugü~ kumar oynamasının yarının riskini bugüne taşıması çabası olduğu öne çıkarılmış, toplam faydanın zaman içinde dengeli dağıtılması yaklaşırru ikinci planda kalmıştır. Muhtemelen bu sebeple, sigorta yaptıran kumarbaz olgusu yazmda daha çok mali piyasalardaki kısıtlara vurgu yapıla rak ele alınmıştır. Bu çalışmada Eden ( 1977)'in iddiası, işgücü piyasası kaynaklı yaklaşımlarla birlikte ele alınmakta, portföy kuramiarı ile ilişkilendirilmektedir Kumar oynuyoruro çünkü toplam tüketilebilirimi bilmek istiyorum? Çağımız kapitalist toplumları, geleceğin toplam riskini en aza indirme eğilimindedir. Geleceğin muhtemel kötü sonuçlarının ekonominin diğer karar birimleri ile paylaşılmasma imkan sağlayan sigorta bunun için en uygun araçlardan bir tanesidir. Öte yandan, sonuçları hemen belli olmak üzere oluşturulan suni risklerin varlığı da göz ardı edilemez bir gerçektir. Dolayısıy la toplumun, geleceğin risklerini bugünün riskleriyle ikame ediyor olması mümkündür. Eden (J 977)'in idctiası, rastsal bir olayın sonucu ne kadar öne alınabilirse, tüketimin o kadar uygun dağltılabileceği yönündedir. Bir diğer ifadeyle, yarının riski yok edilmeye çalışılırken bugün için risk oluşturulması tüketimin daha iyi dağıtılabilmesi isteğinden kaynaklanmaktadır. Dolay ı sıyla yarının riskinin en aza indirilmesi çabası, hanehalkının riske karşı tutumundan bağ ımsızdır. Ayrıca, üyelerinin tamarrunın adil bahis oyunlarına katılma eğiliminde olduğu bir toplumda sigorta vazgeçilmez bir olgudur. Dönem başında kesin olarak bilinen tüketilebilir toplam C, (ı= 1,2) ve buradan her bir hanehalkına hemen dönem başında verilecek olan da, h hanehalkını ifade temek üzere, C/' (h= I,.., N,) olsun. Dolayısıyla (3.1) Başlangıçta bugüne il işkin bir risk yoktur. Gelecek dönemin toplam arzına ilişkin de bir tereddüt olmamasına rağmen bu arzın hanehalk ları arasında nasıl dağılacağı gelecek dönemde ne olacağına bağlıdır ve ancak her dönemin başında bilinebilmektedir. i durumunda hane halkının gelecek dönemde ulaşabileceği tüketilebilir toplam c; (i) olsun. Gelecek döneme ilişkin n tane o l as ı lık olduğundan, "N c"(i)= c (i= l,..,n) (3.2) L... Jı = l 2 2

9 Sigorta Yaptıraıt Kumarbaz ve Toplam Faydanm Zamana Dağıtılmas ı 103 Bu da demektir ki daha başlangıçta gelecek dönem riski mevcuttur ve bugünün toplam tüketilebiliri yarının toplam tüketilebiliriyle takas edilemedikçe ne riskin dağılımı değiştirilebilecek, ne de toplam risk azaltılabilecektir. Gelecek dönemin hanehalkı başına toplam tüketilebilirinin bir anda bilinir hale geldiğini varsayalım. Bu durumda hanehalklan, bugünün tüketilebilirini yarının tüketilebiliri karşılığında değiş tokuş edecek ve toplam refah artacaktır. Tüm tüketilebilirlerin normal mal o lduğu varsayıını altında, gelecekte daha az tüketebileceklerini öğrenenler bugünkü tüketilebilirlerini gelecekte tüketilebilirler karşılığında, diğerleri ise gelecekte tüketebileceklerini bugün tüketilebilirleri karşılığında değişeceklerdir. Bu tür bir değiş tokuş her olasılık için yapılabileceğinden, tüm hanehalklarının kendilerini daha mutlu hissedecekleri bir yeniden dağılım bulabilecek1erine şüphe yoktur. Her bir dönemin toplam tükctilebilirinin 4 birim olduğunu, bu ekonominin sadece 2 hane halkından oluştuğunu ve her iki hane halkının fayda fonksiyonunun da (3.3)'de verildiği gibi olduğu varsayılsın, U" = enaz(c:', c;) (3.3) İlk dönemde toplam tüketilebilirleri eşit olan bu iki hanehalkından birinin ikinci dönemde sadece bir birim tüketebilecekken diğerinin üç birim tüketebileceğini varsayalım. Yukarıdaki fayda fonksiyonu dikkate alınır ise iki hanehalkından birinin faydası 2 diğerininki I olacaktır. Hem bugünün, hem de geleceğin tüketilebilirlerinden birer tanesi ziyan olmuş olacaktır 11 Varsayalım ki geleceğin tüketilebilirinin dağılunı şimdiden bilinsin ve sadece kolaylık için, hanehalkları yannın tüketimiyle bugünün tüketimi arasında kay ı tsız olsun. Bu durumda faydasını en çoklamak isteyen hanehalkları yukandaki fayda fonksiyonuna göre her iki dönemin tüketi lebilirini birbirine eşitleıneyi tercih edecek ve buna göre diğer hanehalkıyla değiş tokuş yapacak ve hanehalklarından birinin tüketimi (2 Yı,2 Yı) diğerininki ise (1 Y2,l Yı ) olacaktır. Böylelikle toplam refah artacak ve tüketilebilir ziyanı da olmayacaktır. Dolayısıyla bilginin toplam refaha etkisi, hanehalklarının risk tercihlerinden bağımsız olarak olumludur. Daha da önemlisi, sonuç parasal gelirin son birim faydasının azalır ını artar ını olduğuna göre değil, farksızlık eğrilerinin özelliklerine göre belirlenmektedir. Dolayıstyla risk tercihinden bağımsız olarak her hanehalkı geleceğin riskini bugünün riskiyle ikame etmeyi tercih edecektir. 11 Hanebalk.lanndan bir tanesi ikinci dönemde 3 birim tüketmesine rağmen sadece 2 birim fayda elde edebilmekte, di~eri de birinci dönemde iki birim tüketmesine rağmen sadece 1 birim fayda elde edebilmektedir.

10 104 Suat AYDIN Eden ( 1977), ekonomi yeterince büyük olduğunda, riski dağıtan kurumlar ile tüketimi dağıtan kurumların birbirinden ayrılabileceğini ve kişi başına talep fazlası da sıfıra yaklaşacağından, ulaşılan tüketilebilir dağılımının verimli olacağını iddia etmektedir. Eden ( 1977), azalan son birim fayda yaklaşımının sigortaya neden oluşturabileceğini kabul etmekle birlikte, sigorta olgusunun azalan son birim faydaya ihtiyacı olmadığını belirtmektedir. Bahis oyunlarına ilişkin bir kısıtlama söz konusu olmadıkça, fayda fonksiyonunun ordinal özellikleriyle 12 geleceğin riskinden kurtulma isteğinin açıklanabileceğini göstennektedir. Riskin zamanının değiştirilmesinde toplumsal açıdan bir maliyet olmadığından hanehalkı. risk tercihi ne olursa olsun, geleceğin riskinin ortadan kaldınlmasını isteyecektir. Refahlannın sınırlarına ilişkin bilgi hanehalkları açısından değerli olduğundan her bir hanehalkı geleceğin riskini bugüne taşunak isteyecektir. Sigorta yaptırarak geleceğin riskini ortadan kaldırırken bahis oyunlarına katılarak arzu eniği kadar bugün riski oluşturacaktır. Ekonomi yeterince büyük olduğunda, toplumsal maliyet ile her bir hanehalkınm maliyetini tutarlı hale getirecek dengeye ulaşmak mümkün olacaktır. Nitekim riskin zaman içinde dağılımı ilc tüketimin zaman içinde dağılımı, sigorta sözleşmeleri üreten bir sigorta şirketi, ballis oyunjan öneren bir işletme ve risksiz tahviiiere yatırım yapan bir banka aracılığıyla birbirinden aynlabilecektir. Eden (1980), hanehalkının toplam servetinin miktarını bilmesinin önemine dikkat çekınektedir. Toplam servet miktarı bilgisi, bugünün tüketiminin belirlenınesinde, daha doğrusu toplam tüketimin zaman içinde en uygun şekilde dağıtılabilmesinde kullamlabildikçe değerlidir ve sırf bu nedenle hanehalkları sigorta hem de bahis oyunlarını talep etmektedirler. hem 3.2. İşgücü Piyasaları ve Sigorta Yaptıran Kumarbaz Eden (1980)' de daha açık olmak üzere, hanehalkının asıl amacının toplam servet miktarını bilinir kılmak ve böylelikle toplam tüketimini zaman içinde daha dengeli dağıtmak olduğunu ifade etmesine rağmen Eden ( 1977)'in çalışması iktisat yazınında daha çok bilginin değeri açısından ele alınmıştır. Yarın bilinebilir olduğunda dahi kumar ve sigortanın bir arada görtilebilmesinin temel nedeninin toplam faydanın zaman içinde dengeli dağıtılması çabası olduğu gözlerden kaçabilmiştir. Ne var ki toplam faydanın zaman içinde dengeli dağıtımı çabası, sermaye varlıklarını fıyatlama örneği başta olmak ÜZere tüm portföy kuramlarının temel dayanağıdır 13. Keza hanehalklarının mali piyasalarda yer almalannın birinci.ı~ Kayıts ızlık cıç-il e rinin bilinen özellikleri. 11 Cochrane (200\) bu iddiaya dayanarak ve Sem1aye Varhklannı Fiyatlama Örneği ' ni temel alarak portfôy lcuramj a rını açıklamakla kalmamı ş, hisse senedi primi ve nadiren gözlenen veya hiç gözleomemiş

11 Sigorta Yapuran Kumarbaz ve Toplam Faydanın Zamana Dağrhlması los nedeni tüketilebilirlerini ençoklamak değil, tüketimlerini dönemler arasında dengeli dağıtabilmektir. Eden (ı 977: 229) de yannın riskinin bugünün riski ile ikame edilmesinin tek gayesinin tüketimin zaman içinde en faydalı olduğunu açıkça ifade etmektedir. biçimde dağılımı Bu bağlamda, Doweli ve McLaren (1986) ve Dobbs (1988)'un işgücü piyasaları verilerinin kullanıldığı çalışmaları da Eden (1977)'in ileri sürdüğü iddiayı destekler yaklaşımlardır. Doweli ve McLaren (ı 986), Friedman-Savage fayda fonksiyonunu elde edebilmek için kusurlu sermaye piyasaları ya da bölünmez tüketim varsayımlarının gerekli olmadığını, iş hayatının yoğunluk ve süresi dikkate alınarak Friedman-Savage fayda fonksiyonunun eldt:ı edilmesinin mümkün olduğunu gösterirken. Do b bs ( 1988), gelir ya da servet arttıkça, tüketi cilerin çalışmaya dayanan içbükey fayda fonksiyonundan, boş zamana dayanan fayda fonksiyonuna geçtiklerini, zira çalışan iann çalışma saatlerini belirleme imkanına sahip olmadıklarını, bu bölünmezlik nedeniyle de içbükey olmamanın meydana geldiğini ve sigorta yaptıran kumarbaz olgusuna imkan sağlandığını ifade etmektedir. Dobbs, modelinin düşük katılım payına yüksek ikramiye öneren şans oyunlarına talebi açıklamakta çok başanlı olduğunu iddia etmektedir. Sigorta yaptıran kumarbaz olgusuna ilişkin yaklaşunlarda kullanılan temel bir unsur olan işgücü piyasalarını ele alan Doweli ve McLaren (1986) sorunun mali piyasalarda aranmasının gereksiz olduğunu, sigorta yaptıran kurnarbaz olgusunun nedeninin işgücü piyasalarınlll işleyişinde yattığını tartışmışlardır. Buna göre, fayda fonksiyonunu içbükey yapan, ücretin izleğidir. Çalışma hayatının süresi ve yoğunluğu dikkate alınır ise kumar, tüketimin azalan son birim faydas ı ve akılcı seçim bir arada bulunabilecektir. Harcama planı dönem başında, beşeri olmayan sermaye ( <l>) ve beşeri sermayenin bugünkü değeri ile sınırlıdır: Toplam servet = (<1>) + { e-'sü[b(s)]l(s)ds (3.4) Bu eşitlikte s zamanı, + işaretinden sonra yer alan ifade ise, O - T planlama döneminde B iş tecrübesine sahip bir çalışanın ü ücret düzeyinde L kadar çalışmasıyla elde edeceği sem1eyenin şimdiki değerini vermektedir. Hanehalkı hemen dönem başında, beşeri olmayan sermayesinden başka ömrü boyunca elde edeceği beşeri sermayesinin şimdiki değeri karşılığında yapacağı olayiann da olasılıklar arasına dahil edilmesındeo dogan ve peso problemi olarak ad l andırılan açmazları da aydınlatma yı denemiştir.

12 106 SuatAYDIN borçlanma ile de kumar oynayabileceğinden <l> 'ın, kumara girildikten sonra O 'ın altında değerler alması da mümkündür. Hanehalkı, kumann sonucu bilindikten sonra en uygun çalışına düzenini L(s) ve harcama izleğini E( s) belirlcyebilecektir. Faydanın zaman içinde bölünebilirliği varsayımı altında; 8 yarının tüketiminin bugüne ıskon to oranını, H hayat sabitini ve dolayısıyla H - L(s) de kişinin kendini yeniden üretmesine ayırabileceği zamanı vermek ve u kesin içbükey olmak üzere planlama dönemi boyunca E( s);;:::: O,L(s) 2 O iken ençoklaına sorunu, (3.5) olacaktır. U 'nun fonksiyonel değeri E(s) ve L(s) 'nin uygun iziekieri altında, <D 'ın tüm değerleri için hesaplanabilecektir. Bu fonksiyon Şekil 3.1 'de gös terilrrıişt ir 14 Bir hanehalkının kumar borcunu ödeyebilmek için hayatta kalması harcama yapabilmesine bağlı olduğundan <l> 'ın belirli bir düşük değerden (<Denaz) başlaması gerekmektedir. E( s) 2 O koşulu, hanehalkının borcunu ödeyebilmesi için çalışmasını zorunlu kılmaktadır. Tecrübe ile artan ücret düzeyi hanehalkına daha fazla harcama imkanı tanıyarak, kendini yeniden üretmeye zaman ayırmanın maliyetini aza1tmaktadır 15 Bir noktada hane halkı, kendini yeniden üretmeye ayırdığı zamanı birden ve önemli düzeyde arttırmaya karar vermekte ve bu da şekilde gözlenen kmtınaya neden olmaktadır. Şekil3.1. En Uygun Çalışma Düzeni ve Harcama izleideri A ltında Fiziki Sermayenin Faydası V(<l>) 14 Bu şek lin oluşmasındaki önemli bir varsayım yaş la birlikte artan tecrübe ve ücret düzeyidir. ıs Azalan son birim fayda varsayımı konınduğundan kendini yeniden üretmeye aynlan zamanın fırsat maliyeti de azalmaktadır.

13 Sigorta Yaptıran Kumarbuz ve Toplam Faydum n Zamana Dağıtılması 107 Dowell ve McLaren (1986), ücretin tecrübe ile arttığını ve bu artışın emekliliğe yaklaşıldıkça yavaşladığını varsayarak Friedman-Savage fayda fonksiyonunun genel durumlarda da geçerli olduğunu göstem1iştir. Burada gerek duyulan bir diğer temel varsayım da iş yoğun luğunun sabit olmasıdır. Bu varsayımdan vazgeçilip, hanehalkının birden çok kez işe girip ayrılmasına imkan verilerek Friedman-Savage fonksiyonunun geçerli olduğu gösterilmişse de bunun için hanehalkımn bugünün tüketimi ile yarının tüketimi arasında kayıtsız ve faiz oranının sıfır olduğu varsayılmak zorunda kalınmıştlr. Doweli ve McLaren (1986) hanehalkının sigorta yaptırmasını değil, fakat kumar oynamasını açıklamayı denemiştir. Kurnar oynama tercihini, bugün arzuladığı kadar tüketemeyen fakat yann arzulayacağından daha fazla tüketme imkanı bulacak hanehajkının, yarının tüketiminin bir kısmını bugün tüketme arzusuna bağlamıştır. Hanehalkının bunu borçlanarak gerçekleştirmesi olasılığını tartışma dışı bırakmasının sebebi ise mali piyasalarda gözlenen kısıtlar değil, işgücü piyasasının katılığıdır. Keza hanehalkının elde edeceği ücret kesintisiz çalışına süresinden ve ilgili iş türünde geçirdiği toplam süreden bağımsız değildir. Dobbs ( 1988) da düşük katılım payı ile yüksek getiriye ortak olma hakkı veren bahis oyunlarını, çaljşma ve kendini yeniden üretmeye zaman ayırma seçenekleri bağlaınında ele alan bir öneri yapmıştır. Hanehalklarının günlük çalışma sürelerini ve toplam çalışma yıllarını kolayca değiştirmelerine imkan olmadığına ve hatta çoğu zaman bunun imkansız olduğuna dikkat çeken Dobbs, banehalklannın, belirtilen yoğunlukta istenilen süre kadar çalışmak ile hiç çaljşmamak arasındaki acı tercihi yapmaya zorlandıklarını ifade etmektedir. Hiç çalışınarnayı eden hanehalkının elde edeceği fayda, S serveti ifade etmek üzere, u= u(as,ı) (3.6) iken çalışmayı (L =I) tercih eden hanehalkının elde edeceği fayda, u= u(üi + as,ı- I) (3.7) (L = O) tercih olacaktır. Bu iki seçenek arasında kalan bir hanehalkının tercihi açıkt ır ki sahip olduğu servet miktarına bağlı olacaktır. Sahip olduğu servet miktarı düşük olan hanehalkı daha fazla fayda için veri süre boyunca çaljşmayı kabul etmek zorunda kalırken, (ül + as,l-i)> U(aS,l) (3.8) yeterli servete sahip bir hanehalkı çalışmadığında daha fazla fayda elde edebilecektir,

14 108 SuatAYDIN (üi +as,l -I)< u(as,l) (3.9) Buradan yola çıkarak. hanehalkını çalışmak ıle çalışmamak arasında kayıtsız bırakan servet düzeyi (s) hesaplanabilecektir, (üi +as,ı-l)= u(a.s,ı) (3.10) İki ayn durumun fayda fonksiyonu üretilrnek ıstenir ise; S~ S~ V(S)= U(ül +as,! -l) (3.11) S~ S~ V(S)= U(aS,I) (3. 12) Bu fonksiyonun (o, S] ve {s, oo) 'de kesınlikle içbükey olduğuna şüphe olmamakla birlikte S 'de meydana gelen kınlma bu fonksiyonu içbükcy olmayan hale çevinnektedir (Şekil 3.2). Dolayısıyla serveti S 'ye ulaşana dek hanehalkının günün veri süre kadar miktarını çalışmaya ayınnaktan başka seçeneği yoktur. U,V Şekil 3.2. Servetin Fayda Fonksiyonu ' u(as,ı) u(ül + as,ı- I) Dobbs (1988). küçük katılım payı ödenerek yüksek getiriye talip olunabilen bahis oyunlannın hanehalkları tarafından tercih edilmesinin çalışma süresinin katılığının bir sonucu olduğunu, ya hep ya hiç tercilıiylc yiiz yüze kalan hanehalkının p~angodan elde edeceği gelir ile zamanının tamamını kendini yeniden üretmeye ayırınayı hayal ettiğini dile getinniştir. Dolayısıyla burada da hanehalkının tüketimini dengeli dağıtma çabasın ın sıgorta yaptıran kumarbaz olgusuna neden olduğu görülmektedir. s

15 Sigortıı Yaptıran Kumarbaz ve Toplam Faydanın Zamana Dağıtılması Soouç Hanehalklarının önemli bir kısrrunın bir taraftan mülklerini sigorta ettirirken diğer taraftan bahis oyunlarına katıldıklan gözlenmektedirler. Yanılma gibi görünen bu tutuın, hanehalklarının riskten kaçınan olduklarını varsayan portföy kurarnlarını sıkıntıya sokmaktadır. İktisat yazınında bu olgunun mantığını açıklamaya yönelik farklı yaklaşımlar mevcuttur. Bu çalışmada söz konusu yaklaşunlardan toplam faydanın zamana dengeli dağıtılması çabasını gerekçe alanlar ele alınmıştır. Eden (1977), hanehalklarının, toplam tüketilebilirlerinin miktannı ve zaman içinde dağılımını bilmek istediklerini ve bu nedenle de geleceğin riskini bugüne taşıma eğilimde olduklarını belirtmektedir. Eden (1980)'de, sigorta ve kumar taleplerinin toplam faydanın zaman içinde dengeli dağıtımı çabasına bağlı olduğu daha açık bir şekilde gösterilmiştir. Bu çalışmada, Eden (1977)'in yaklaşımıoın işgücü temelli yaklaşımlan kapsayacak şekilde toplam faydanın zaman içinde dağılımını esas aldığı gösterilmiştir. Piyangolar dahil tüm şans oyunlannın içerdikleri heyecan nedeniyle vaat ettikleri gelire ilaveten bir tüketim değerine sahip olduklanna şüphe yoktur. Aynı zamanda tersimleri itibariyle tüm şans oyunlarının hanehalklarını yanıltınaya ya da hanehalklarının kazanma ihtimallerini abartmalarına uygun ortam sağladıklan da bilinmektedir. Yine de çalışmada sıralanan gerekçeler, hanehalklannın oldukça mantıklı davrandıklanna ve sadece kendilerinin değil toplumsal refahın artmasına da katkı sağladıklarına işaret etmektedir. Sigorta ve kumarın bir arada görülmesi, hanehalklarının bazen risk sever bazen riskten kaçınan olduklarına işaret etmemekte, tüketirnin istikrarsızlaşmasına değil aksine tüketilebilirlerin ve faydanın zaman içinde daha dengeli dağılmasına, hem bireysel, hem de toplumsal refabın artmasına olanak sağlamaktadır. Yine de, Bailey vd. (1980), birçok yazarın gözden kaçırdığını iddia ettikleri iki unsura işaret etmektedirler. Birincisi, hanehalklarının kumara meyilleri sadece vaat edilen gelir ile ilişkili olmayıp, hanehalklan oyunun kendisinden zevk alıyor olabilirler. İkincisi, kendilerini diğerlerinden daha şanslı veya herhangi bir nedenle diğerlerinden daha bilgili ya da yetenekli görebilirler. Diğer davranışlarıyla 'tutars ızlığına' rağmen şans oyunlarına ilgi duymalarının sebebi bu iki etkenden biri de olabilir. Nitekim Stevenson (1977), şans oyunlarının bir çeşit macera sunduklarını ya da tersimleri itibariyle hanehalklarını yanıltına amaçlı olduklarını gözlemlemiştir. Bu durum sadece sürekli ya da yüksek meblağb kumar oynayanlar için değil, hane halklarının büyük bir kısmı için geçerlidir. Nitekim kumarbanelerin gözde oyunu rulet, toplananın %95'ini oyunculara geri verirken, en çok oynanan ve oldukça masum görünen kunıar çeşidi olan piyangoda ise bu oran %50'ye ancak ulaşabi!m ektedir.

16 no SuatAYDIN O zaman hanehalldan Aydın (2006)'da açıklanan ya da bu çalışmada yer alan tartışmaların bir sonucu olarak değil de zevk aldıklan ya da mantıklı hareket edemedikleri için kumar oynuyor olabilirler. Keza Smith (1937: 107) de, hanehalklarının kendi şanslanna ilişkin saçma varsayımiara sahip olduklarını iddia etmiş ve hanehalklarının kazanma ihtimalini abartırken, kaybetme ihtimallerini küçümseme eğiliminde olduklarına işaret etmiştir. Daha da önemlisi küçük olasılıklan abartıp büyük olasılıkları ihmal edebildiklerini belirtmiştir. Smith (1937: 1 07)'in hanehalldan nın kendi şansiarına ilişkin saçma varsayımiara sahip oldukları iddiasının da ele alınmasında fayda vardır. Bu ilginç tartışma başka bir çalışmanın ' konusunu oluşturabilecektir. KAYNAKLAR AYDIN, S. (2006), ''Harcaınalann Bölünmezliği ve Sigorta Yaptıran Kumarbaz", Ekonomik Yaklaşım, 58, BAILEY, M. J., OLSON, M. ve WONNACOTT, P. (1980), "The Marginal Utility of Ineome Does not lncrease: Borrowing, Lending, and Friedman-Savage Gambles", The American Economic Review, 70, BLUME, M. E. ve FRJEND, I. (1975), "The Asset Structure oflndividual Portfolios and Soıne Implications for Utility Functions", The Journal of Finance. 30, COCHRANE, J.H. (2001 ), Asset Pricing, Princeton: Princeton University Press. COHN, R. A., LEWELLEN, W. G., LEASE, R.C. ve SCHLARBAUM, G.G. (1975), "Individual Investor Risk Aversion and Investmenl Portfo1io Composition", The Journal of Finance, 30, DOBBS, I. M. (1988), "Risk Aversion, Gambling and the Labour-Leisure Choice", Scottish Journal of Potilical Economy, 35, DOWELL, R. S. ve MCLAREN, K. R. (1986), "An Jntertempora1 Analysis of the lnterdependence between Risk Preference, Retirement, and Work Rate Decisions", Journal of Politica/ Economy, 94, EDEN, B. (1977), 'The Role of losurance and Gambling in Allocating Risk over Time", Journal ofeconomic Theory, 16, EDEN B. (1980), 'The lnsurance-buying GambJer". Economic lnquiry, 18, FRIEDMAN, M. ve SA V AGE, L. J. (1948), "The Utility Analysis of Choices lnvolving Risk", The Journal of Political Economy, 56,

17 Sigorta Yaptırall Kumarbat ve Toplam Faydalim Zamalla Dağtttfnıast lll NEUMANN, J. V. ve MORGENSTERN, O. (1 944), Tlıeo1y of Games and Economic Behavior, Princcton: Princeton University Press. SMITH, A. (1937), The Wealth ofnations, Nev York: Random House. STEVENSON, T. ( 1977), "Mastennind of the Tnstant Lotteıy", New York Times, Jan 2.

HARCAMALARlN BÖLÜNMEZLİGİ VE

HARCAMALARlN BÖLÜNMEZLİGİ VE Ekonomik Yaklaşım, Cilt: 17, Sayı: 58, ss. 41-58 HARCAMALARlN BÖLÜNMEZLİGİ VE SİGORTA YAPTlRAN KUMARBAzı Suat AYDIN* ABSTRACT 2 Is it possible to name an insurance buyer as a risk averse anda gambler as

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Eşref Savaş BAŞCI

Yrd. Doç. Dr. Eşref Savaş BAŞCI SERMAYE MALİYETİ Yrd. Doç. Dr. Eşref Savaş BAŞCI İçerik Öz Sermaye Maliyeti İmtiyazlı Hisse Senedi Maliyetinin Yaygın (Adi) Hisse Senedinin Maliyetinin Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeline Göre Özsermaye

Detaylı

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2

SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 SERMAYE VE DOĞAL KAYNAK PİYASALARI 2 1. SERMAYE, YATIRIM VE TASARRUF 2 1.1. SERMAYE VE YATIRIM 2 1.2. TASARRUF VE PORTFÖY TERCİHİ 2 1.3. SERMAYE PİYASASI 3 2. SERMAYE TALEBİ 3 2.1. YATIRIMIN NET BUGÜNKÜ

Detaylı

Mikro1 ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 DERSĐ ARA-SINAV SORULARI 08.11.2010 ID: B

Mikro1 ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 DERSĐ ARA-SINAV SORULARI 08.11.2010 ID: B MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 DERSĐ ARA-SINAV SORULARI 08.11.2010 ID: B Mikro1 Çoktan Seçmeli Sorular Sorunun yanıtı olan veya cümleyi en iyi şekilde

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER. Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ FİNANSAL YÖNETİME İLİŞKİN GENEL İLKELER Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ 1 İçerik Finansal Yönetim, Amaç ve İşlevleri Piyasalar, Yatırımlar ve Finansal Yönetim Arasındaki İlişkiler İşletmelerde Vekalet Sorunu (Asil

Detaylı

BİREYSEL EMEKLİLİK PLAN VE FON AÇIKLAMALARI. Hayat ve Emeklilik Satış Departmanı 2013

BİREYSEL EMEKLİLİK PLAN VE FON AÇIKLAMALARI. Hayat ve Emeklilik Satış Departmanı 2013 BİREYSEL EMEKLİLİK PLAN VE FON AÇIKLAMALARI 1 Bireysel Emeklilik - Türkiye 30.06.2011 itibarı ile emeklilik fonlarının türe göre pazar payları Türe Göre Pazar Payı (%) Kamu İç Borçlanma (TL) Dengeli (Esnek

Detaylı

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti.

Reyting Metodolojisi. Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012. 2012 Milenyum Teknoloji Bilişim Ar-Ge San. Tic. Ltd. Şti. Reyting Metodolojisi Fonmetre Metodoloji Dokümanı Temmuz, 2012 İçerik Giriş Tarihçe Kategori Bazında Gruplama Yatırımcı İçin Anlamı Nasıl Çalışır? Teori Beklenen Fayda Teorisi Portföy Performans Ölçümü

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

B. Sermaye stoğunun durağan durum değerini bulunuz. C. Bu ekonomi için altın kural sermaye stoğu ne kadardır?

B. Sermaye stoğunun durağan durum değerini bulunuz. C. Bu ekonomi için altın kural sermaye stoğu ne kadardır? A.Ü. SBE 2015-2016 Bahar Dönemi Makro İktisat - II Çalışma Soruları - 2 1. Nüfus artışı veya teknolojik ilerlemenin olmadığı Solow Modeli nde bazı parametreler şu şekilde olsun: s = 0.2(tasarruf oranı)

Detaylı

Finansal Hesaplar 2013

Finansal Hesaplar 2013 Finansal Hesaplar 2013 İstatistik Genel Müdürlüğü Parasal ve Finansal Veriler Müdürlüğü İçindekiler I. Genel Değerlendirme...3 II. Mali Olmayan Kuruluşlar...5 III. Mali Kuruluşlar...6 IV. Genel Yönetim...8

Detaylı

Araştırma Notu 16/190

Araştırma Notu 16/190 Araştırma Notu 16/190 ASGARİ ÜCRET ETKİSİ GENÇLERDE VE KADINLARDA YOĞUNLAŞIYOR Seyfettin Gürsel * Gökçe Uysal ve Melike Kökkızıl Yönetici Özeti Bu araştırma notunda Ocak 2016'dan itibaren geçerli olan

Detaylı

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları

İKT 207: Mikro iktisat. Faktör Piyasaları İKT 207: Mikro iktisat Faktör Piyasaları Tartışılacak Konular Tam Rekabetçi Faktör Piyasaları Tam Rekabetçi Faktör Piyasalarında Denge Monopson Gücünün Olduğu Faktör Piyasaları Monopol Gücünün Olduğu Faktör

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

BES İNİZE VE GELECEĞİNİZE BESBELLİ DESTEK!

BES İNİZE VE GELECEĞİNİZE BESBELLİ DESTEK! BES İNİZE VE GELECEĞİNİZE BESBELLİ DESTEK! BESBELLİ DESTEK HAYAT SİGORTASI AVANTAJLARINIZ I. Hedeflediğiniz Birikimleriniz Güvence Altında BESBELLİ DESTEK Hayat Sigortası ile sigortalının vefat riskine

Detaylı

EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ

EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ 1. AMAÇ ve KAPSAM Bu rehber, üyelerine veya çalışanlarına emekliliğe yönelik taahhütte bulunan dernek, vakıf, sandık, tüzel

Detaylı

MENKUL KIYMET DEĞERLEMESİ BÖLÜM 3:

MENKUL KIYMET DEĞERLEMESİ BÖLÜM 3: 1. RİSK VE GETİRİ 1. Risk ve Belirsizlik Kavramları MENKUL KIYMET DEĞERLEMESİ BÖLÜM 3: Riskin sözlük anlamı, gelecekte beklenmeyen bir durumun ortaya çıkma olasılığı, yaralanma, incinme ve zarara uğrama

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

15.433 YATIRIM. Ders 3: Portföy Teorisi. Bölüm 1: Problemi Oluşturmak

15.433 YATIRIM. Ders 3: Portföy Teorisi. Bölüm 1: Problemi Oluşturmak 15.433 YATIRIM Ders 3: Portföy Teorisi Bölüm 1: Problemi Oluşturmak Bahar 2003 Biraz Tarih Mart 1952 de, Şikago Üniversitesi nde yüksek lisans öğrencisi olan 25 yaşındaki Harry Markowitz, Journal of Finance

Detaylı

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ SORU 1: Tam rekabet ortamında faaliyet gösteren bir firmanın kısa dönem toplam maliyet fonksiyonu; STC = 5Q 2 + 5Q + 10 dur. Bu firma tarafından piyasaya sürülen ürünün

Detaylı

Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü. ENM 307 Mühendislik Ekonomisi. Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Zülal GÜNGÖR

Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü. ENM 307 Mühendislik Ekonomisi. Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Zülal GÜNGÖR Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü ENM 307 Mühendislik Ekonomisi Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Zülal GÜNGÖR Oda No:850 Telefon: 231 74 00/2850 E-mail: zulal@mmf.gazi.edu.tr Gazi Üniversitesi Endüstri

Detaylı

MEMURUN HAYATI BORÇ ÖDEMEKLE GEÇİYOR! Yazar Editör Pazartesi, 20 Ocak 2014 07:48

MEMURUN HAYATI BORÇ ÖDEMEKLE GEÇİYOR! Yazar Editör Pazartesi, 20 Ocak 2014 07:48 Pazartesi 20 Ocak 2014 07:48 Türkiye Kamu-Sen Ar-Ge Merkezi nin yaptığı araştırma kamu görevlilerinin meslek haya tlarını borç ödeyerek geçirdiklerini ortaya koydu Yüzde 97 si borçlu olan memurların 60

Detaylı

Ekonomi I. Ne Öğreneceğiz?? Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla,

Ekonomi I. Ne Öğreneceğiz?? Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla, Ekonomi I Tüketici Teorisi Ne Öğreneceğiz?? Tüketicilerin neden öyle davrandıkları ve neden fiyatı düşen bir maldan normal olarak daha fazla, fiyatı yükselen bir maldan da daha az aldıklarıyla ilgileneceğiz.

Detaylı

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 30.06.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM PERFORMANSI

Detaylı

1. Toplam Harcama ve Denge Çıktı

1. Toplam Harcama ve Denge Çıktı DERS NOTU 03 TOPLAM HARCAMALAR VE DENGE ÇIKTI - I Bugünki dersin içeriği: 1. TOPLAM HARCAMA VE DENGE ÇIKTI... 1 HANEHALKI TÜKETİM VE TASARRUFU... 2 PLANLANAN YATIRIM (I)... 6 2. DENGE TOPLAM ÇIKTI (GELİR)...

Detaylı

MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI

MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI ÇALIŞMA PSİKOLOJİSİ VERİ BANKASI ÖRNEĞİ www.calismapsikolojisi.net Yrd. Doç. Dr. Burcu KÜMBÜL GÜLER Kocaeli Üniversitesi Gündem İnsan Kaynakları ve Çalışma

Detaylı

ASYA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI GRUP KATILIM ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ

ASYA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI GRUP KATILIM ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ ASYA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI GRUP KATILIM ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ BU TANITIM FORMUNDA YER ALAN BİLGİLER, SERMAYE PİYASASI KURULU TARAFINDAN 04/05/2012 TARİH

Detaylı

FİNANSAL MODELLER. Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Tel: 595 13 37 fgokgoz@politics.ankara.edu.tr. Y. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Risk ve Getiri: Temel Konular

FİNANSAL MODELLER. Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Tel: 595 13 37 fgokgoz@politics.ankara.edu.tr. Y. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ. Risk ve Getiri: Temel Konular FİNANSAL MODELLER Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ Tel: 595 13 37 fgokgoz@politics.ankara.edu.tr Risk ve Getiri: Temel Konular Temel getiri konsepti Temel risk konsepti Bireysel risk Portföy (piyasa) riski Risk

Detaylı

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013

KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 KONUT SEKTÖRÜNÜN VERGİ YÜKÜ VE ÖNERİLER 07.05.2013 A) ÖRNEK BİR KONUT PROJESİ BAZINDA VERGİ YÜKÜ Aşağıdaki çalışmada, örnek olarak 100 konutluk bir gayrimenkul projesi belirli varsayımlarla ele alınarak,

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI

ZİRAAT HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI 01.01. 31.03.2012 HESAP DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU VE YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN RAPOR NUN YATIRIM PERFORMANSI KONUSUNDA KAMUYA AÇIKLANAN BİLGİLERE İLİŞKİN

Detaylı

1. Nominal faiz oranı %25, enflasyon oranı %5 olduğuna göre reel faiz oranı % kaçtır?

1. Nominal faiz oranı %25, enflasyon oranı %5 olduğuna göre reel faiz oranı % kaçtır? Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri 1. Nominal faiz oranı %25, enflasyon oranı %5 olduğuna göre reel faiz oranı % kaçtır? a. %18 b. %19 c. %20 d. %21 e. %22 5. Nominal faiz oranı %24 ve iki

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR

SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SERMAYE PİYASALARI VE FİNANSAL KURUMLAR

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Sınav esnasında ders notları ve ders kitabını kullanmaya da izinlisiniz. Ayrıca hesap makinesi veya dizüstü bilgisayar da kullanabilirsiniz.

Sınav esnasında ders notları ve ders kitabını kullanmaya da izinlisiniz. Ayrıca hesap makinesi veya dizüstü bilgisayar da kullanabilirsiniz. MASSACHUSETTS TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ Jonathan Lewellen Finansal Yönetim 15.414 Güz 2001 Final Sınavı 2 Talimatlar: Sınav için 1 saat 20 dakikanız bulunmaktadır. Tam kredi alabilmeniz için ayrılan sürenin

Detaylı

Standart Ticaret Modeli

Standart Ticaret Modeli Chapter 6 Standart Ticaret Modeli Copyright 2012 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Relatif arz ve relatif talep Dış Ticaret Hadleri (Terms of Trade) ve refah Ekonomik büyüme, ithal

Detaylı

İKTİSADA GİRİŞ-I ÇALIŞMA SORULARI-3 KITLIK, TERCİH VE FAYDA

İKTİSADA GİRİŞ-I ÇALIŞMA SORULARI-3 KITLIK, TERCİH VE FAYDA İKTİSADA GİRİŞ-I ÇALIŞMA SORULARI-3 KITLIK, TERCİH VE FAYDA 1. Fırsat maliyeti; A) Mal ve hizmetlerin parasal maliyetidir, B) Mal ve hizmet alımlarında borç olarak alınan para ve faizinin toplamıdır, C)

Detaylı

Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri Nedir? Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011)

Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri Nedir? Ekonometrinin Konusu ve Yöntembilimi. Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Ekonometri Nedir? ve Yöntembilimi Ekonometri 1 Konu 4 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Ders Planı ve Yöntembilimi 1 ve Yöntembilimi Sözcük Anlamı ile Ekonometri Ekonometri Sözcük anlamı ile ekonometri, ekonomik ölçüm

Detaylı

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu

BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BBH - Groupama Emeklilik Gruplara Yönelik Büyüme Amaçlı Hisse Senedi Emeklilik Yatırım Fonu BİST-100, Aralık ta %10,5 değer kaybederek 67.801 den kapattı. Aynı dönem içerisinde Bankacılık endeksi %12,4,

Detaylı

F12 Piyasa Riskine Karşı Özel Risk Daha önceden belirtildiği gibi çok küçük bir çeşitlendirme bile değişkenlikte önemli oranda azalma sağlamaktadır. F13 Piyasa Riskine Karşı Özel Risk Doğru aynı zamanda,

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme

Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme Değerleme 1 Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme A. Değerleme: Serbest Nakit Akışları ve Risk 1 Nisan Ders: Serbest Nakit Akışları Değerlemesi 3 Nisan Vaka: Ameritrade B. Değerleme: AOSM (WACC) ve DBD (APV)

Detaylı

ERGO EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU

ERGO EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ERGO EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ BU TANITIM FORMUNDA YER ALAN BİLGİLER, SERMAYE PİYASASI KURULU TARAFINDAN 13.01.2011 TARİH VE 2/45 SAYI

Detaylı

8. DERS: IS/LM MODELİ

8. DERS: IS/LM MODELİ 8. DERS: IS/LM MODELİ 1 Mal Piyasası ve Para Piyasası...2 2. Faiz Oranı, Yatırım ve IS Eğrisi...2 A.IS eğrisi nin özellikleri:...3 B.Maliye Politikası IS Eğrisini Nasıl Kaydırır?...5 3. Para Piyasası ve

Detaylı

Final Sınavı. Güz 2005

Final Sınavı. Güz 2005 Econ 159a/MGT 522a Ben Polak Güz 2005 Bu defter kitap kapalı bir sınavdır. Sınav süresi 120 dakikadır (artı 60 dakika okuma süresi) Toplamda 120 puan vardır (artı 5 ekstra kredi). Sınavda 4 soru ve 6 sayfa

Detaylı

MİLLİ GELİRİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER: TÜKETİM, TASARRUF VE YATIRIM FONKSİYONLARI

MİLLİ GELİRİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER: TÜKETİM, TASARRUF VE YATIRIM FONKSİYONLARI MİLLİ GELİRİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER: TÜKETİM, TASARRUF VE YATIRIM FONKSİYONLARI Harcama yöntemine göre yapılan GSYİH hesaplaması GSYİH = C + I + G şeklinde idi. Biz burada GSYİH ile MG arasındaki farkı bir

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

Prof. Dr. KARACABEY Yrd. Doç. Dr. GÖKGÖZ. Yatırım süreci beş temel aşamadan oluşmaktadır:

Prof. Dr. KARACABEY Yrd. Doç. Dr. GÖKGÖZ. Yatırım süreci beş temel aşamadan oluşmaktadır: Risk ve Getiri Konsepti Prof. Dr. Argun KARACABEY Yrd. Doç. Dr. Fazıl GÖKGÖZ 1 Yatırım süreci beş temel aşamadan oluşmaktadır: 1.Yatırım Politikasının belirlenmesi,.menkul kıymet analizinin yapılması,

Detaylı

OYUN TEORİSİNE DOĞRU Yard.Doç.Dr.Deniz Giz

OYUN TEORİSİNE DOĞRU Yard.Doç.Dr.Deniz Giz OYUN TEORİSİNE DOĞRU Yard.Doç.Dr.Deniz Giz ÖZET Herhangi bir teori veya bir modelin amacı bir soruna çözüm bulmaktır. Bir oyunun çözümü oyuncuların nasıl karar vereceklerinin öngörülmesine bağlıdır. Oyuncular

Detaylı

PORTFÖY SİGORTALAMA TEKNİKLERİ Dr. Gökhan UGAN, CFE, CRMA, CCM

PORTFÖY SİGORTALAMA TEKNİKLERİ Dr. Gökhan UGAN, CFE, CRMA, CCM PORTFÖY SİGORTALAMA TEKNİKLERİ Dr. Gökhan UGAN, CFE, CRMA, CCM RİSK NEDİR? Risk bir tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile, gerçekleşmesi halinde yol açacağı sonucun olumsuz etkisi şeklinde tanımlanabilir.

Detaylı

Belirsizlik ve. Sigorta Olgusu

Belirsizlik ve. Sigorta Olgusu Belirsizlik ve Sigorta Olgusu 2 Belirsizliğin in Olasılık k Dağı ğılımıyla Tanımlanmas mlanması Bazı olayların gerçekleşmesi, olasılık kullanılarak tanımlanabilir. Örneğin bir sınıfta bulunan öğrencilerin

Detaylı

χ =1,61< χ χ =2,23< χ χ =42,9> χ χ =59,4> χ

χ =1,61< χ χ =2,23< χ χ =42,9> χ χ =59,4> χ SORU : Ortalaması, varyansı olan bir raslantı değişkeninin, k ile k arasında değer alması olasılığının en az 0,96 olmasını sağlayacak en küçük k değeri aşağıdakilerden hangisidir? A),5 B) C) 3,75 D) 5

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

PİYASALARDAKİ GELIŞMELER VE EMEKLİLİK FONLARINA YANSIMASI ALTERNATIF YATIRIM ARAÇLARININ GETİRİLERİ EMEKLİLİK YATIRIM FONLARININ GETİRİLERİ FON ANALİZ

PİYASALARDAKİ GELIŞMELER VE EMEKLİLİK FONLARINA YANSIMASI ALTERNATIF YATIRIM ARAÇLARININ GETİRİLERİ EMEKLİLİK YATIRIM FONLARININ GETİRİLERİ FON ANALİZ Merhaba, Emeklilik fonlarına odaklandığımız bu ayki bültenimizde, piyasadaki gelişmelerin fon piyasasına ve getirilerine olan etkilerini inceliyoruz. Böylelikle fon piyasasındaki dinamikleri daha iyi takip

Detaylı

FİNANSAL PLANLAMA EĞİTİM PROGRAMI

FİNANSAL PLANLAMA EĞİTİM PROGRAMI MODÜL KONU BAŞLIKLARI ÖĞRENME HEDEFLERİ VE KAZANIMLAR 1 SÜRESİ MUAFİYETLER Finansal Planlamanın Temel İlkeleri 1. Finansal planlama süreci 2. Finansal hedeflerin belirlenmesi 3. Finansal planlama uygulaması

Detaylı

END. İKTİSADI VE OYUN TEORİSİ (BİRİNCİ ÖDEV)

END. İKTİSADI VE OYUN TEORİSİ (BİRİNCİ ÖDEV) END. İKTİSADI VE OYUN TEORİSİ (BİRİNCİ ÖDEV) AÇIKLAMALAR Ödevlerinizin teslimi, 14 Kasim 2013 günü saat 09:30-12:30 da yapılacaktır. Sorular aynı gün örgün (13:15) ve ikinci öğretim (17:00) dersinde çözüleceği

Detaylı

EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ

EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ EK 2 EMEKLİLİĞE YÖNELİK TAAHHÜTTE BULUNAN KURULUŞLAR İÇİN AKTÜERYA RAPORU REHBERİ 1. AMAÇ ve KAPSAM Bu rehber, üyelerine veya çalışanlarına emekliliğe yönelik taahhütte bulunan dernek, vakıf, sandık, tüzel

Detaylı

Finansal Yönetim, 15.414. Prof. Jonathan Lewellen. MOT Programı, 2003 Yaz dönemi

Finansal Yönetim, 15.414. Prof. Jonathan Lewellen. MOT Programı, 2003 Yaz dönemi Finansal Yönetim, 15.414 Prof. Jonathan Lewellen MOT Programı, 2003 Yaz dönemi Hazırlıklar Okuma Brealy ve Myers, Principles of Corporate Finance Ders notları Okuma paketi + örnekler İnternet sayfaları

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

FON BÜLTENİ MAYIS 2015 SAYI 34

FON BÜLTENİ MAYIS 2015 SAYI 34 Değerli Müşterimiz, Geleceğe dair önemli bir adım atarak emeklilik birikimlerinizi bizimle değerlendiriyorsunuz. Biz de bu fon bülteni ile size, emeklilik birikimlerinizin değerlendirildigi piyasa ve ekonomik

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

HALK HAYAT VE EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU. Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 (*) 02 Ocak 2013 tarihi itibariyle Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

Projenin Adı:Pascal-Fermat Olasılık Mektupları

Projenin Adı:Pascal-Fermat Olasılık Mektupları Projenin Adı:Pascal-Fermat Olasılık Mektupları Projenin Amacı:Çalışmamızda öncelikle Pascal ve Fermat la tarihsel empati kurmakla birlikte bilginin yolunu bulabilmesi için farklı bakış açılarına ihtiyaç

Detaylı

Sigortacılık. Derya Türkay Ömer Kara

Sigortacılık. Derya Türkay Ömer Kara Sigortacılık Derya Türkay Ömer Kara Ajanda Sigortanın Tanımı Teorik Yaklaşım Sigortacılığın Tarihi Türkiye de Sigortacılığın Tarihi Finansal Sistemde Sigortacılığın Yeri Dünya Uygulaması Türkiye Uygulaması

Detaylı

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II

ÇALIŞMA EKONOMİSİ II ÇALIŞMA EKONOMİSİ II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.

Detaylı

Selçuk Üniversitesi 26 Aralık, 2013 Beyşehir Turizm Fakültesi-Konaklama İşletmeciliği Genel Ekonomi Dr. Alper Sönmez. Soru Seti 3

Selçuk Üniversitesi 26 Aralık, 2013 Beyşehir Turizm Fakültesi-Konaklama İşletmeciliği Genel Ekonomi Dr. Alper Sönmez. Soru Seti 3 Soru Seti 3 1) Q D = 100 2P talep denklemi ve Q S = P 20 arz denklemi verilmiştir. Üretici ve tüketici rantlarını hesaplayınız. Cevap: Öncelikle arz ve talep denklemlerini eşitleyerek denge fiyat ve miktarı

Detaylı

http://acikogretimx.com

http://acikogretimx.com 2009 S 4421- SERMYE PiYSSı VE FiNNSL KURUMLR 1. Birikim açığı olan ekonomik birimlerle birikim fazlalığı olan ekonomik birimlerin karşılaştığı ve finansal varlıkların alınıp satıldığı piyasalara ne ad

Detaylı

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI Türk mali sektörü 27 yılının ilk altı ayında büyümesini sürdürmüştür. Bu dönemde bankacılık sektörüne yabancı yatırımcı ilgisi de devam etmiştir. Grafik II.1. Mali Sektörün

Detaylı

Finansman kararları (2) Ders 16 Finansal Yönetim 15.414

Finansman kararları (2) Ders 16 Finansal Yönetim 15.414 Finansman kararları (2) Ders 16 Finansal Yönetim 15.414 Bugün Sermaye yapısı M&M teoremi Kaldıraç, risk ve AOSM Okuma Brealey ve Myers, Bölüm 17 Finansman kararları Esas amaç Pozitif NBD yatırımları için,

Detaylı

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖY BİLGİLERİ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka Arz Tarihi 07/11/2008 Portföy Yöneticileri 31.03.2010 tarihi itibariyle Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam

Detaylı

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Yatırım (Sermaye Bütçelemesi) ve Finanslama Kararları Şirket Nedir? Finansal Yönetici Kimdir? Şirketin Amaçları Finansal piyasalar ve kurumların

Detaylı

Bu optimal reklam-satış oranının reklam etkinliğini (reklam esnekliği) fiyat esnekliğine bölerek de hesaplarız anlamına gelir.

Bu optimal reklam-satış oranının reklam etkinliğini (reklam esnekliği) fiyat esnekliğine bölerek de hesaplarız anlamına gelir. Sloan Yönetim Okulu 15.010/ 15.011 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü Đş Kararları için Đktisadi Analiz Profesör McAdams, Montero, Stoker ve van den Steen 2000 Final Sınavı Cevapları: Asistanların Notlandırması

Detaylı

14.12 Oyun Teorisi Ders Notları Seçim Teorisi

14.12 Oyun Teorisi Ders Notları Seçim Teorisi 14.12 Oyun Teorisi Ders Notları Seçim Teorisi Muhamet Yıldız (Ders 2) 1 Temel Seçim Teorisi X kümesi alternatifler kümesi olsun. Alternatifler birbirini dışlayan olsunlar, yani bir kişi aynı anda iki farklı

Detaylı

ÜRETİM VE MALİYETLER

ÜRETİM VE MALİYETLER ÜRETİM VE MALİYETLER FİRMALARIN TEMEL AMACI Mal ve hizmet üretimi firmalar tarafından gerçekleştirilir. Ekonomi teorisine göre, firmaların mal ve hizmet üretimindeki temel amacı kar maksimizasyonu (en

Detaylı

Kamer Karakurum Özdemir Dünya Bankası 13 Kasım 2012, TÜSİAD Finansal Okuryazarlık Konferansı

Kamer Karakurum Özdemir Dünya Bankası 13 Kasım 2012, TÜSİAD Finansal Okuryazarlık Konferansı Kamer Karakurum Özdemir Dünya Bankası 13 Kasım 2012, TÜSİAD Finansal Okuryazarlık Konferansı Bu anket çalışması SAM Araştırma Danışmanlık tarafından Dünya Bankası için yapılmıştır. I. Finansal Okuryazarlık

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

http://www.cengizonder.com Temel Finans Matematiği Örnek Soru Çözümleri Sayfa. 1 Eylül 2009

http://www.cengizonder.com Temel Finans Matematiği Örnek Soru Çözümleri Sayfa. 1 Eylül 2009 http://www.cengizonder.com Temel Finans Matematiği Örnek Soru Çözümleri Sayfa. 1 SORU - 1 31.12.2009 itibariyle, AIC Şirketi'nin çıkarılmış sermayesi 750.000.000 TL olup şirket sermayesini temsil eden

Detaylı

ARALIK 2008 BİREYSEL EMEKLİLİK FONLARI DEĞERLENDİRMESİ

ARALIK 2008 BİREYSEL EMEKLİLİK FONLARI DEĞERLENDİRMESİ ARALIK 2008 BİREYSEL EMEKLİLİK FONLARI DEĞERLENDİRMESİ ARALIK ayında TL dolar karşısında %2.60 değerlenirken İMKB %4.47 yükseldi. ÜFE %-3.54 olarak gerçekleşti. Bireysel Emeklilik fonları toplam olarak

Detaylı

SEVİYE 2 AKTÜERLİK SINAVI: FİNANS TEORİSİ 2015. Soru 2:

SEVİYE 2 AKTÜERLİK SINAVI: FİNANS TEORİSİ 2015. Soru 2: FİNANS TEORİSİ 2015 YILI SORULARI Soru 2: XYZ şirketi sabit ödemelerin yapıldığı faiz oranı takas (swap) sözleşmesine sahiptir. Sözleşmenin gösterge değeri (notional value) 2.000.000 TL dir ve ödemeler

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

Güncel Ekonomik Yorum

Güncel Ekonomik Yorum MAYIS 15 Güncel Ekonomik Yorum Nisan ayı genelinde finansal piyasalarda özellikle hisse senetlerinde yukarı yönlü olmakla beraber son aylardaki volatil durumunu korumaktadır. ABD de FED in uzun süredir

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

FİNANSAL SİSTEM VE FİNANSAL PİYASALAR

FİNANSAL SİSTEM VE FİNANSAL PİYASALAR FİNANSAL SİSTEM VE FİNANSAL PİYASALAR FİNANSAL SİSTEM Fon talep edenler, fon arz edenler, fon akımını sağlayan araçlar, kuruluşlar ve piyasanın işleyişini düzenleyen hukuki ve idari kurallardan oluşan

Detaylı

Sloan Yönetim Okulu 15.010/15.011. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü ÖDEV SETİ #6 ÇÖZÜMLER

Sloan Yönetim Okulu 15.010/15.011. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü ÖDEV SETİ #6 ÇÖZÜMLER Sloan Yönetim Okulu 15.010/15.011 Massachusetts Teknoloji Enstitüsü ÖDEV SETİ #6 ÇÖZÜMLER 1. Bu problemde ACME üst bölüme sahip hesap makinası göstergesi yapan bir de alt bölüme sahip hesap makinası birleştiren.

Detaylı

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ CEVAP ANAHTARI 1.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ 1.(e) 2.(d) 3.(a) 4.(c) 5.(e) 6.(d) 7.(e) 8.(d) 9.(b) 10.(e) 11.(a) 12.(b) 13.(a) 14.(c) 15.(c) 16.(e) 17.(e) 18.(b) 19.(d) 20.(a) 1.BÖLÜM BOŞLUK DOLDURMA 1. gereksinme

Detaylı

Yıl Dilimleri (x=yıl) Oran 1 Oran 2 I.Dilim 2003<=x<=2013) %11,00 %9,00 II. Dilim (2013+) %8,00 %6,00

Yıl Dilimleri (x=yıl) Oran 1 Oran 2 I.Dilim 2003<=x<=2013) %11,00 %9,00 II. Dilim (2013+) %8,00 %6,00 Genelge No: 2003/4 Kabul Tarihi: 03.10.2003 Bireysel Emeklilik Sisteminde Kullanılacak Muhtemel Birikim ve Muhtemel Yıllık Gelir Tablolarında Uygulanacak Esaslara İlişkin Genelge (Genelge No: 2003/4) 1.

Detaylı

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE Sevinç Karakoç Raziye Akyıldırım Yasemin Ağdaş Duygu Çırak NELER ANLATILACAK? FİYAT İSTİKRARI NEDİR? FİYAT İSTİKRARININ YARARLARI NELERDİR? TÜRKİYE DE FİYAT İSTİKRARI Bir toplumu

Detaylı

1. Yatırımın Faiz Esnekliği

1. Yatırımın Faiz Esnekliği DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

ASYA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. MUHAFAZAKÂR KATILIM ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ

ASYA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. MUHAFAZAKÂR KATILIM ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ ASYA EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. MUHAFAZAKÂR KATILIM ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU TANITIM FORMU ÖNEMLİ BİLGİ BU TANITIM FORMUNDA YER ALAN BİLGİLER, SERMAYE PİYASASI KURULU TARAFINDAN 04/05/2012 TARİH VE 15-388

Detaylı

Usta Emeklilik Planı nda asgari katkı payı tutarı, başlangıç tutarının olup olmamasına bağlı değişiklik gösterir.

Usta Emeklilik Planı nda asgari katkı payı tutarı, başlangıç tutarının olup olmamasına bağlı değişiklik gösterir. USTA EMEKLİLİK PLANI PLAN ÖZELLİKLERİ Asgari katkı payı: Usta Emeklilik Planı nda asgari katkı payı tutarı, başlangıç tutarının olup olmamasına bağlı değişiklik gösterir. Seçenek Aylık asgari katkı payı

Detaylı

KENDİNİZE KARŞI BAHİS OYNAMAYINIZ!

KENDİNİZE KARŞI BAHİS OYNAMAYINIZ! KENDİNİZE KARŞI BAHİS OYNAMAYINIZ! KUMAR BAĞIMLILIĞINI ENGELLEME HAKKINDA ÖNEMLİ UYARILAR ŞANS OYUNLARI RİSKLERİ DE BERABERİNDE GETİRİR AŞAĞIDAKİ TEMEL PRENSİPLERE UYMANIZI TAVSİYE EDERİZ: Spor bahisleri

Detaylı

OYUN TEORİSİ. Özlem AYDIN. Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

OYUN TEORİSİ. Özlem AYDIN. Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü OYUN TEORİSİ Özlem AYDIN Trakya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü TANIM ''Oyun Teorisi'', iki yada daha fazla rakibi belirli kurallar altında birleştirerek karşılıklı olarak çelişen olasılıklar

Detaylı

tepav Mart2011 N201121 POLİTİKANOTU Seçim Barajını Yönetimde İstikrarı Azaltmayan Bir Seviyeye Düşürmek Mümkün mü?

tepav Mart2011 N201121 POLİTİKANOTU Seçim Barajını Yönetimde İstikrarı Azaltmayan Bir Seviyeye Düşürmek Mümkün mü? POLİTİKANOTU Mart2011 N201121 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Dr. Türkmen Göksel, Öğretim Görevlisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dr. Yetkin Çınar, Öğretim Görevlisi,

Detaylı

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler

Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler A. TANITICI BİLGİLER Portföy Bilgileri Halka Arz Tarihi 13.06.2012 2 Temmuz 2012 tarihi itibariyle (*) Yatırım Ve Yönetime İlişkin Bilgiler Portföy Yöneticileri Murat Zaman, Kerem Yerebasmaz, Serkan Şevik,

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. BUNALIM ÇALIŞTAYI 2008/7 http ://www.tek. org.tr KONUT PİYASASINDAKİ SORUNLARIN KÖKENLERİ ÜZERİNE

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. BUNALIM ÇALIŞTAYI 2008/7 http ://www.tek. org.tr KONUT PİYASASINDAKİ SORUNLARIN KÖKENLERİ ÜZERİNE TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU BUNALIM ÇALIŞTAYI 2008/7 http ://www.tek. org.tr KONUT PİYASASINDAKİ SORUNLARIN KÖKENLERİ ÜZERİNE Başçı, Erdem ve İsmail Sağlam Aralık, 2008 Konut Piyasasındaki Sorunların Kökenleri

Detaylı

Varant nedir? Varantların dayanak varlığı ne olacak? İlk uygulamada borsa endeksleri ve dolar/tl olacak.

Varant nedir? Varantların dayanak varlığı ne olacak? İlk uygulamada borsa endeksleri ve dolar/tl olacak. TÜRK yatırımcısı yeni bir ürünle tanışıyor: Varant. Ay sonunda 15 varantla başlaması beklenen işlemler yatırımcılara kaldıraç oranları nedeniyle yüksek getiri fırsatı sunuyor. UniCredit Menkul Değerler

Detaylı

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity İskender GÜMÜŞ* Nebi Sümer, Nevin Solak, Mehmet Harma İşsiz Yaşam: İşsizliğin

Detaylı