Öğr. Elemanı: Dr. Mustafa Cumhur AKBULUT

Ebat: px

Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Öğr. Elemanı: Dr. Mustafa Cumhur AKBULUT"

Berk Arıkan
7 yıl önce
İzleme sayısı:

1 Ünte 11: İndeksler Öğr. Elemanı: Dr. Mustafa Cumhur AKBULUT

2 İndeks 2 Üntede Ele Alınan Konular 11. İndeksler Bast İndeksler Fyat İndeks Mktar İndeks Mekan İndeks Bleşk İndeksler Tartısız Fyat İndeks Tartılı Fyat İndeks Tartısız Mktar İndeks Tartılı Mktar İndeks

3 İNDEKSLER İndeksler, bast yada bleşk br olayın (üretlen mal veya hzmetlern) zaman veya mekan tbaryle gösterdğ oransal değşmeler fade eder. Değşmlern mutlak rakamlar yerne yüzde olarak fade edlmes olayların yorumlanması ve anlaşılması yönünden terch edlmektedr. İndeksler Bast İndeksler Bleşk İndeksler Fyat İndeks Mktar İndeks Tartısız Fyat İndeks Tartılı Fyat İndeks Tartısız Mktar İndeks Tartılı Mktar İndeks

4 Bast İndeksler Bast ndeksler, tek br kalem mal veya hzmetn zaman veya mekan tbaryle gösterdğ oransal değşmeler fade eder. Hesaplama yapmak çn; 1. Bell br döneme at (aylık, yıllık) mal veya hzmetn fyatına (mktarına) lşkn verler elde edlr. 2. Kıyaslamaya esas alınacak dönem belrlenr. Belrlenen dönem (temel dönem) tüm hesaplamalarda sabt tutulacaksa bulunan ndeks Sabt Esaslı; belrlenen dönem her hesaplama çn değşecekse Değşen Esaslı İndeks söz konusudur. 3. Her dönemn fyat veya mktarı, temel dönem olarak belrlenen dönemdek fyata veya mktara oranlanır. Bulunan değer 100 le çarpılarak İndeks sayısı elde edlr.

5 Sabt Esaslı Fyat İndeks p = Mal veya Hzmetn Temel Dönem Fyatı 0 p = Mal veya Hzmetn 'nc Dönem Fyatı p p I = Sabt Esaslı Mktar İndeks q = Mal veya Hzmetn Temel Dönem Mktarı 0 q = Mal veya Hzmetn 'nc Dönem Mktarı q q I = 100 0

6 Örnek Br ABD dolarının Satış Fyatı yıllar tbaryle aşağıda verlmştr yılını temel dönem alarak Doların satış fyatındak değşmey bulunuz. Yıllar Dolar Satış Fyatı , , , , ,138 Kaynak: TUİK Türkye İstatstk yıllığı 2013

7 Çözüm p = 2009 yılında 1 ABD Dolarının Satış Fyatı (Temel Dönem Fyatı) 0 p = 1 ABD Dolarının 'nc Dönem Satış Fyatı p I = 100 p 0 Yıllar Dolar Satış Fyatı İndeks ,513 1,513/1, ,553 1,553/1, , ,906 1,906/1, , ,791 1,791/1, , ,138 2,138/1, ,31 Br ABD dolarının Satış Fyatı 2013 yılında (2009 yılına göre) (141,31-100) %41,31 oranında artmıştır. Yada 2013 yılında 1 ABD dolarının Satış Fyatı 2009 yılının 1,413 katıdır.

8 Örnek Ülkemzde motorlu kara taşıt sayısı yıllar tbaryle aşağıda verlmştr yılını temel dönem alarak motorlu kara taşıtı sayısındak değşm nceleynz. Yıllar Motorlu kara taşıtı sayısı Kaynak: TUİK Türkye İstatstk yıllığı 2013

9 Çözüm q = 2009 yılında Ülkemzdek motorlu kara taşıt sayısı (Temel Dönem Mktarı) 0 q = 'nc Dönemde (yılda) Ülkemzdek motorlu kara taşıt sayısı I= q q Yıllar Motorlu kara taşıtı sayısı İndeks / / , / , / , / , yılında, Motorlu kara taşıt sayısı (2009 yılına göre) %18,98 oranında (118,98-100) artmıştır. Yada 2012 yılında motorlu kara taşıt sayısı 2009 yılındak motorlu kara taşıt sayısının 1,1898 katıdır.

10 Örnek Br ABD dolarının Satış Fyatı yıllar tbaryle aşağıda verlmştr. Yıllara göre (br öncek yılı baz alarak) Doların satış fyatındak değşmey bulunuz. Yıllar Dolar Satış Fyatı , , , , ,138 Kaynak: TUİK Türkye İstatstk yıllığı 2013

11 Çözüm p = ' nc dönemde 1 ABD Dolarının Satış Fyatı p = 1' nc (br öncek) dönemde 1 ABD Dolarının Satış Fyatı 1 p I = 100 p 1 Yıllar Dolar Satış Fyatı İndeks ,513 * * ,553 1,553/1, , ,906 1,906/1, , ,791 1,791/1,906 93, ,138 2,138/1, ,37 Br ABD dolarının Satış Fyatı 2012 yılında (br öncek yıla göre) (100-93,97) %6,03 oranında azalmıştır. Yada 2012 yılında 1 ABD dolarının Satış Fyatı, br öncek (2011) yılın 0,9397 katıdır.

12 Örnek Ülkemzde motorlu kara taşıt sayısı yıllar tbaryle aşağıda verlmştr. Yıllara göre (br öncek yılı baz alarak) motorlu kara taşıtı sayısındak değşm nceleynz. Yıllar Motorlu kara taşıtı sayısı Kaynak: TUİK Türkye İstatstk yıllığı 2013

13 Çözüm q = ' nc dönemde (yılda) Ülkemzdek motorlu kara taşıt sayısı q = 1' nc (br öncek) dönem de Ülkemzdek motorlu kara taşıt sayısı q I = 100 q 1 Yıllar Motorlu kara taşıtı sayısı İndeks * * / , / , / , / , yılında, Motorlu kara taşıt sayısı (br öncek yıla göre) %5,87 oranında (105,87-100) artmıştır. Yada 2012 yılında motorlu kara taşıt sayısı 2011 yılındak motorlu kara taşıt sayısının 1,0587 katıdır.

14 İndeks BİLEŞİK İNDEKSLER Brden fazla mal veya hzmet kalemnn fyat, mktar veya kıymetndek (fyat*mktar) değşme ncelenmek stendğnde bleşk ndekslerden faydalanılır. Tartısız Bleşk İndeksler Tartısız Toplam Fyat İndeks, Tartısız Toplam Mktar İndeks Brden fazla (m adet) mal veya hzmet kalemnn fyatındak oransal değşm ncelenmek stedğnde Tartısız Toplam Fyat İndeks kullanılır. Eğer Brden fazla mal veya hzmet kalemnn mktarındak oransal değşm ncelenmek stedğnde se Tartısız toplam mktar ndeks kullanılır. Tartısız Toplam Fyat ve Mktar ndekslernn formüller aşağıda verlmştr. m pk k1 I = 100 m p k1 k0 m qk k1 I = 100 m q k1 k0

15 Örnek Üç sıvı yağ çeşdnn yıllık ortalama fyatları aşağıdak tabloda verlmştr. Bu verler kullanarak sıvı yağ çn toplam fyat ndeksn hesaplayınız. (2010 yılını temel dönem alınız) Yıllar Zeytn Ayççek Fındık Yağı yağı Yağı Toplam İndeks ,8 15,8 15,8/15, ,5 3,1 19,6 19,6/15,8 124, ,8 3,5 20,3 20,3/15,8 128, ,1 3,9 23,0 23,0/15,8 145, ,7 4,2 26,9 26,9/15,8 170,25 Üç sıvı yağ çeşdnn 2013 dönemndek fyatı (2010 yılı fyatına göre) %45,57 artmıştır.

16 Örnek Üç sgorta branşında üretlen prm sayıları yıllara göre aşağıdak tabloda verlmştr. Bu verler kullanarak prmler çn toplam mktar ndeksn hesaplayınız. (2013 yılını temel dönem alınız) Yıllar Hastalık Sağlık MKT Kasko Zorunlu Deprem Toplam İndeks , , ,89 Kaynak: Ele alınan üç branşta 2016 dönemnde üretlen prm aded (2013 yılına göre) %44,89 oranında artmıştır.

17 İndeks TARTILI BİLEŞİK İNDEKSLER Fyat ndeksler hesaplanırken mktarlar, mktar ndeksler hesaplanırken fyatlar tartı olarak kullanılır Laspeyres Fyat İndeks Br mal veya hzmet grubuna lşkn fyat ndeks hesaplanırken, temel dönem mktarları (q 0 ) tartı olarak kullanılırsa Laspeyres fyat ndeks elde edlr. nc dönem çn Laspeyres fyat ndeks aşağıdak formül le elde edlr. pq 0 I = 100 pq 0 0

18 Örnek Öğrenclern kahvaltıda tükettkler temel gıda maddelernn aylık mktarları ve gıda maddelernn yıllara göre fyatları aşağıdak tabloda verlmştr yılını temel dönem alarak 2016 yılı çn Laspeyres Fyat ndeksn hesaplayınız. Gıda Maddes Tüketlen Mktar (kg) 2015 Fyatları 2016 Fyatları Çay Şeker 6 2,6 3,5 Zeytn 1, Peynr Reçel

19 Çözüm Gıda Maddes Mktar (q 0 ) 2015 Fyatları (p 0 ) 2016 Fyatları (p 1 ) p 0 xq 0 p 1 xq 0 Çay Şeker 6 2,6 3,5 15,6 21 Zeytn 1, ,5 Peynr Reçel Toplam 113,6 136,5 pq 136,5 I 100 p0q 0 113, I = 100 I=120,16 Öğrenclern kahvaltıda tükettkler (5) temel gıda maddelernn 2016 yılı bleşk fyatları, 2015 yılına göre %20,16 artmıştır.

20 Laspeyres Mktar İndeks Br mal veya hzmet grubuna lşkn mktar ndeks hesaplanırken temel dönem fyatları tartı olarak kullanıldığında Laspeyres mktar ndeks elde edlr. Bu ndeks; qp 0 I = 100 qp 0 0 Formülü le hesaplanır.

21 Örnek Öğrenclern kahvaltıda tükettkler temel gıda maddelernn aylık mktarları ve gıda maddelernn yıllara göre fyatları aşağıdak tabloda verlmştr yılını temel dönem alarak 2016 yılı çn Laspeyres Mktar ndeksn hesaplayınız. Gıda Tüketlen Mktar Tüketlen Mktar 2015 Fyatları Maddes Fyatları Çay Şeker 6 2,6 5 3,5 Zeytn 1, Peynr ,5 18 Reçel 1 9 1,5 11

22 Çözüm Gıda Maddes 2015 Mktar (q 0 ) 2015 Fyatları (p 0 ) 2016 Mktar (q 1 ) 2016 Fyatları (p 1 ) q 1 xp 0 q 0 xp 0 Çay Şeker 6 2,6 5 3, ,6 Zeytn 1, Peynr , Reçel 1 9 1, ,5 9 Toplam 130,5 113,6 qp 130,5 I 100 q0p 0 113, I = 100 I=114,88 Öğrenclern kahvaltıda tükettkler (5) temel gıda maddesnn mktarı, 2015 yılına göre %14,88 artmıştır.

Benzer belgeler

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU 6.07.0 ÇOKLU REGRESON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-ON KATSAILARININ ORUMU ÇOKLU REGRESON MODELİ Ekonom ve şletmeclk alanlarında herhang br bağımlı değşken tek br bağımsız