Tez Danışmanı: Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ

Transkript

1 T.C. ĐSTANBUL KÜLTÜR ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ TELEKOMÜNĐKASYON SEKTÖRÜNDE SABĐT MOBĐL YAKINSAMASI (FMC): OPERATÖRLERE FĐNANSAL ETKĐ MODELLERĐ YÜKSEKLĐSANS TEZĐ Ahmet Kaml GENÇEL Anablm Dalı: ĐŞLETME Programı: ĐŞLETME Tez Danışmanı: Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ ŞUBAT 2008 I

2 T.C. ĐSTANBUL KÜLTÜR ÜNĐVERSĐTESĐ SOSYAL BĐLĐMLER ENSTĐTÜSÜ TELEKOMÜNĐKASYON SEKTÖRÜNDE SABĐT MOBĐL YAKINSAMASI (FMC): OPERATÖRLERE FĐNANSAL ETKĐ MODELLERĐ YÜKSEKLĐSANS TEZĐ Ahmet Kaml GENÇEL ( ) Tezn Ensttüye Verldg Tarh : Şubat 2008 Tezn Savunuldugu Tarh : Şubat 2008 Tez Danışmanı : Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ Dger Jür Üyeler : Prof.Dr. Tüln AKTĐN : Yrd.Doç.Dr. Rıfat Gürcan ÖZDEMĐR ŞUBAT 2008 II

3 ĐÇĐNDEKĐLER TABLO LĐSTESĐ...IV ŞEKĐL LĐSTESĐ... V TÜRKÇE ÖZET...VI ĐNGĐLĐZCE ÖZET...VII. GĐRĐŞ TÜRKĐYE TELEKOMÜNĐKASYON PAZARI SABĐT MOBĐL YAKINSAMASI (FMC) NEDĐR? FMC nn Aboneye Getrdkler FMC Tpler Mobl Sabt Đkames (FMS - Fxed Moble Substtuton) Paket Satış (Bundlng) Hzmet Yakınsaması Chaz Yakınsaması Şebeke Yakınsaması Femtocell ler Dünya Örnekler TMN Casa t Móvel (Portekz) O2 Genon (Almanya) Avea ve TT-NET (Türkye) Vodafone Casa Fastweb (Đtalya) Movstar Uno Professonal (Đspanya) TDC Duét (Danmarka) Vodafone Wreless Offce Orange Unk (Fransa) Freebox (Fransa) FMC ve Regülasyonlar Rekabet Lsanslama Numaralama Arabağlantı FMC NĐN PAYDAŞLARA ETKĐLERĐ Mobl Sabt Đkames (FMS) Mobl Operatörlere Etkler Sabt Operatörlere Etkler Dkey Bütünlüğe Sahp Operatörlere Etkler Paketleme (Bundlng) Entegre Servsler Mobl Operatöre Etkler Sabt Operatöre Etkler Dkey Bütünlüktek Operatörlere Etkler SONUÇ III

4 TABLO LĐSTESĐ Tablo : UMA ve SIP Arasındak Farklar Tablo 2: Femtocell lern Avantajları Tablo 3: FMC nn sabt operatörlere etkler Tablo 4: FMC nn mobl operatörlere etkler Tablo 5: FMC nn bütünleşk operatörlere etkler Tablo 6: FMS - Mobl Operatöre Etkler Đndrm Oranı Tablo 7: FMS - Mobl Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Tablo 8: FMS - Mobl Operatöre Etkler Kulanım Oranı Tablo 9: FMS - Sabt Operatöre Etkler Đndrm Oranı Tablo 0: FMS - Sabt Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Oranı Tablo : FMS - Sabt Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Oranı Tablo 2: FMS Bütünleşk Operatöre Etkler Đndrm Oranı Tablo 3: FMS Bütünleşk Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Tablo 4: Paketleme Sabt / Mobl Operatöre Etkler Đndrm Oranı Tablo 5: Paketleme Sabt / Mobl Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Tablo 6: Entegre Servsler Mobl Operatöre Etkler Kullanım Oranı Tablo 7: Entegre Servsler Mobl Operatöre Etkler Kapalı alan kullanım oranı Tablo 8: Entegre Servsler Sabt Operatöre Etkler Kullanım Oranı Tablo 9: Entegre Servsler Sabt Operatöre Etkler Abone artışı Tablo 20: Entegre Servsler Dkey Bütünleşk Operatöre Etkler Kullanıcı oranı Tablo 2: Entegre Servsler Dkey Bütünleşk Operatöre Etkler Fyat esneklğ IV

5 ŞEKĐL LĐSTESĐ Şekl : Türkye mobl telekomünkasyon pazarı pazar payları Şekl 2: Türkye mobl ve sabt telekomünkasyon pazarı abone sayısı ve penetrasyon oranları Şekl 3: Fransa Sabt telefon ve mobl telefon kullanım grafğ Şekl 4: Đngltere Sabt telefon ve mobl telefon kullanım grafğ Şekl 5: Olası FMC erşm modeller Şekl 6: FMC Sevyeler Şekl 7: TMN modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 8: TMN modelndek çağrı sonlandırma yapısı Şekl 9: O2 modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 0: O2 modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı Şekl : O2 modelndek mobl numarada çağrı sonlandırma yapısı Şekl 2: Fastweb modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 3: Fastweb modelndek çağrı sonlandırma yapısı Şekl 4: Movstar modelndek moblden çağrı başlatma yapısı Şekl 5: Movstar modelndek sabtten çağrı başlatma yapısı Şekl 6: TDC modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 7: TDC modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı Şekl 6: Wreless Offce modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 8: Wreless Offce modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı Şekl 9: Unk modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 20: Unk modelndek çağrı sonlandırma yapısı Şekl 2: Free modelndek sabt numaradan çağrı başlatma yapısı Şekl 22: Free modelndek mobl numaradan çağrı başlatma yapısı Şekl 23: Free modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı V

6 TÜRKÇE ÖZET Ensttüsü : Sosyal Blmler Ensttüsü Anablm Dalı : Đşletme Programı : Đşletme Tezl Yüksek Lsans Tez Danışmanı : Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ Tez Türü ve Tarh : Yüksek lsans Şubat 2008 KISA ÖZET TELEKOMÜNĐKASYON SEKTÖRÜNDE SABĐT MOBĐL YAKINSAMASI: OPERATÖRLERE FĐNANSAL ETKĐ ANALĐZĐ Ahmet Kaml GENÇEL Bu çalışmanın konusu telekomünkasyon sektöründe sabt mobl yakınsamasının lgl operatörlere ne gb fnansal etklernn olduğunu araştırmak ve analz etmektr. Çalışmanın sonunda oluşturulan her fnansal etk model gerçek verlerle analz edlerek etklern boyutlarının somutlaştırılması hedeflenmektedr. Çalışmanın lk kısmı çalışmanın esasını teşkl eden ve verlern at olduğu Türkye Telekomünkasyon pazarını ncelemekte, lerleyen bölümlerde se dünya üzerndek örnekler ncelenmekte, Türkye ye adapte edlmesnde ne gb şartların ortaya çıkacağı ncelenmekte ve bahse konu uygulamaların operatörlere ne gb fnansal etkler olacağı matematksel olarak modellenmştr. Modellemenn sonunda operatörlern fnansal etkler gerçek verler ışığında analz edlmş ve fnansal etky oluşturan faktörlern etkler karşılaştırılmıştır. Anahtar Sözcükler: Sabt Mobl Yakınsaması, Sabt Mobl Đkames, UMA, SIP, W-f VI

7 ĐNGĐLĐZCE ÖZET Insttute : Insttute of Socal Scences Graduate Study : Busness Admnstraton Program : Master of Busness Admnstraton Thess Instructor : Prof. Dr. Güneş GENÇYILMAZ Thess Type & Date : Graduate February 2008 ABSTRACT FIXED-MOBILE CONVERGENCE IN TELECOMMUNICATION INDUSTRY: ANALYSIS OF FINANCIAL IMPACTS ON OPERATORS Ahmet Kaml GENÇEL The subject of ths thess s to research and analyze the fnancal mpacts of fxed-moble convergence n the telecommuncaton ndustry on the relevant operators. The analyss of each fnancal effect model produced as a result of ths study wth the real data and refcaton of the dmensons of such effects s the central ssue of ths thess. The frst part of ths study ams at examnng the Turksh Telecommuncaton Market whch consttutes the bass of ths thess, and from whch the data used heren have been derved, and the followng parts explore and evaluate the world benchmarks and address the queston of whch requrements wll arse out of the adaptaton of these benchmarks to Turkey, and t has been mathematcally modelled whch fnancal mpacts the cted applcatons wll have on the operators. At the end of the modellng, the fnancal mpacts on the operators have been analyzed n the lght of real data, and the effects of those factors producng the fnancal mpact have been compared. Key Words: Fxed Moble Convergence, Fxed Moble Substtuton, UMA, SIP, W-f VII

8 . GĐRĐŞ Telekomünkasyon sektörü, 2000 l yılların başında yaşanan atılım le brlkte yaygınlığını ve tüketcler üzerndek etklern oldukça artırmış, bu sayede ekonom üzerndek etks de gün geçtkçe artmaya devam etmektedr. Telekomünkasyon sektörünün amral gemler sabt telefon hzmetler ve mobl telekomünkasyon hzmetlernn yanına son yıllarda gelşmekte olan genşbant nternet hzmetler de dahl olmuştur. Her ne kadar Türkye de mobl penetrasyon oranı (%70) ve genşbant nternet kullanım oranı (%3,8) AB ülkelerne kıyasla gerlerde olsa da son gelşmeler genşbant nternet hzmetlernn kullanımının da gelştğn göstermektedr. Sabt telefon hzmetler pazarının doyuma ulaşması ve penetrasyon oranının geçmş yıllarda durağanlaşmış, mobl telekomünkasyon pazarında se gelşmeler se yavaş da olsa devam etmektedr. Günümüzde dünya üzerndek mobl telefon kullanımı 2,6 mlyarı aşmıştır. Avrupa Brlğ ülkelernde telekomünkasyon sektörü üzernde yapılan çalışmalardan ve Avrupa Brlğ Komsyonun 2007 yılında 200 yılı stratejlern belrlemek üzere yayınladığı lerleme raporunda Blşm Hzmetler Sektörüne (ICT) %35 katma değer sağladığı, AB ekonomsnn %,8 n oluşturduğu, şgücü vermllk artışına %2 katkı sağladığı belrtlmektedr. 2 Türkye nn blg ve telekomünkasyon pazarı büyüklüğünün yaklaşık olarak 20 mlyar USD den fazla olduğu 3 blnmektedr. Sektördek gelşmeler ve kullanıcılara sunulan son teknolojler, toplumların yaşayışlarını temelden etklemektedr. Teknolojnn her gün gelşmesyle şu anda yapılamayacağı düşünülen pek çok unsurun tcar olarak sunulablmes mümkün olablmekte, telekomünkasyon alanında kaydedlen her türlü lerlemenn, hem ülke ekonomsne öneml katkılar Kaynak: GSM Assocaton 2 Second Generaton Structural Reforms: De-Regulaton And Competton In Infrastructure Industrıes - Centre for Economcs and Foregn Polcy Studes (EDAM) 3 Kaynak: TOBB 2007 Telekomünkasyon Sektörü Raporu

9 sağladığı hem de abone htyaç ve taleplernn karşılanması, müşter refahının gelşmes açısından öneml katkıları olmaktadır. Son yıllarda artan teknolojk gelşmeler ve pazar şartları sayesnde kullanıcılara daha kaltel hzmet sunma yarışına gren dğer yandan a sunulan kaltel hzmetler hem müşter talepler ve htyaçlarını karşılayacak şeklde şekllendrmeye, hem de bu hzmetlern aboneye olan malyetlernn azaltılması çn çaba göstermektedrler. Abonelern talep ve htyaçlarının karşılanması kapsamında verlen hzmetlerde abonelern almış oldukları hzmetlern brbrleryle yakınsatılması da bu hzmetler kapsamında sunulan hzmetlern br bölümünü oluşturmaktadır. Sabt ve mobl telekomünkasyon hzmetlernn yakınsaması le ortaya çıkan Sabt Mobl Yakınsaması (Fxed Moble Convergence - FMC) kavramının nceleneblmes, bu kavramın uygulama alanlarının rdelenmes ve bu kavramın operatörler ekonomk etklernn araştırılablmes amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Çalışma kapsamında FMC konusunda en öneml gösterge olan pazar şartları ncelenmş, FMC kavramının abonelere ve şletmeclere neler getrdkler ve bu ş modellernn etklerne değnlmştr. Daha sonra Avrupa Brlğ ülkelernde uygulanmakta olan örnekler ncelenmş ve Türkye de uygulanması halnde ne gb şartlarla karşılaşılableceğne değnlmştr. Son olarak se FMC kavramının şletmeclere fnansal etkler modellenmeye çalışılmış ve bu etkler şekllendrlmeye çalışılmıştır. 2. TÜRKĐYE TELEKOMÜNĐKASYON PAZARI Türkye telekomünkasyon pazarında mtyaz sözleşmes le yetklendrlmş 4 şletmec mobl telekomünkasyon/sabt telefon hzmetler sunmaya devam etmektedr. 2

10 Türk Telekom : Sabt Telefon Hzmet Avea : GSM Mobl Telefon Hzmet Turkcell : GSM Mobl Telefon Hzmet Vodafone : GSM Mobl Telefon Hzmet Türk Telekom kökler 840 lı yıllara dayanan Türkye nn en esk şrketlernden brdr. Cumhuryetn lk yıllarında yayınlanan 406 sayılı Telefon ve Telgraf Kanunu le telefon tess etme ve şletme görev PTT Genel Müdürlüğü'ne verlmş, 995 yılında PTT'dek telekomünkasyon ve posta hzmetlernn brbrnden ayrılmasıyla Türk Telekomünkasyon A.Ş. kurulmuştur yılı Temmuz ayında Türk Telekom'un %55' oranındak hssesnn özelleştrlmesne lşkn yapılan haley, Oger Telecom, Telecom Itala ve BT Consult'ten oluşan Oger Telecom konsorsyumu kazanmıştır. (5 yılda ödenmek üzere 6,55 mlyar ABD Doları, faz le brlkte 7,4 mlyar ABD Doları) Türkye'de mobl letşm pazarında halhazırda Turkcell, Vodafone ve Avea olmak üzere 3 şletmec hzmet vermektedr. Turkcell ve Vodafone (esk adıyla Telsm) 994 yılında faalyete başlamışlar 998 yılına kadar Türk Telekom desteğ le hzet vermeye devam etmşlerdr. 998 yılında Ulaştırma bakanlığı le mzalanmış olan mtyaz sözleşmeler le Turkcell ve Telsm kend lsansları le hzmet vermeye devam etmşlerdr. Turkcell, Nsan 998'de 500 mlyon ABD Doları bedel karşılığında, 25 yıl sürel GSM şletme lsansı almaya hak kazanmıştır ve bu lsans sözleşmes çerçevesnde faalyet göstermektedr. Telsm de 998 yılında 500 mlyon ABD Doları bedel karşılığında 25 yıl sürel GSM şletme lsansı almaya hak kazanmıştır. Telsm'e Şubat 2004'te Tasarruf Mevduat Sgorta Fonu ("TMSF") tarafından el konulmuş, Ağustos 2005'te Telsm, TMSF tarafından satışa çıkartılmış ve 3 Aralık 2005'te düzenlenen haley 4.55 mlyar ABD Doları le en yüksek teklf veren Vodafone kazanmış ve Telsm, 2006 yılı Mayıs ayından tbaren Vodafone a devredlmştr. 3

11 2000 yılında 2 yen GSM 800 MHz lsansı çn haleye çıkılmış, br lsans Telecom Itala ve Türkye Đş Bankası ortaklığı olan Đş-Tm tarafından kazanılmış ve Đş-Tm Mart 200'de Ara markası le Türkye mobl telekomünkasyon hzmetler pazarında hzmet vermeye başlamıştır. Đş-Tm n lsans çn ödemş olduğu lsans bedel dğer şletmeclere göre oldukça yüksektr.(vergler harç 2,5 mlyar ABD Doları). Dğer GSM 800 MHz lsansı se, Türk Telekom'a verlmştr. Türk Telekom, 4 Aralık 200'de Aycell markası le mobl telekomünkasyon hzmetler vermeye başlamıştır. Şubat 2004'te, Đş-Tm ve Aycell %40'ı Türk Telekom'a, %40'ı Telecom Itala Moble'ye ve %20's Đş Bankası'na at olan TT&TIM şrket çatısı altında brleşmşler, TT&TIM Avea markası le faalyet göstermeye başlamıştır. Türkye Mobl Telekomünkasyon Sektöründe Pazar Payları Avea 6% Vodafone 24% Turkcell 60% Turkcell Vodafone Avea Şekl : Türkye mobl telekomünkasyon pazarı pazar payları 2006'nın üçüncü çeyreğnde, Avea'nın ortaklarından Telecom Itala Moble Đş- Tm'dek %40 oranındak hssesn Türk Telekom'a devretmştr yılı Eylül ayı tbaryle Türkye de mobl abone, da sabt telefon abones bulunmaktadır. Penetrasyon oranı mobl telekomünkasyon pazarı çn yaklaşık %79, sabt telefon pazarı çn %25 dr. (hane bazında %2) Mobl ve sabt telefon abone sayıları ncelendğnde gerde bırakılan 6 yılda mobl 4

12 telekomünkasyon sektöründe cdd br abone artışı görülürken sabt telefon abone sayısında az da olsa gerleme dkkat çekmektedr TÜRKĐYE ABONE SAYILARI VE PENETRASYON ORANLARI (SABĐT - MOBĐL) 90% 80% 70% ABONE SAYISI YARI 2002.YARI YARI 2003.YARI YARI GSM ABONE SAYISI 2004.YARI YARI GSM PENETRASYON ORANI 2005.YARI YARI 2006.YARI YARI ZAMAN SABĐT ABONE SAYISI 2007.YARI SABĐT PENETRASYON ORANI 60% 50% 40% 30% 20% 0% 0% PENETRASYON Şekl 2: Türkye mobl ve sabt telekomünkasyon pazarı abone sayısı ve penetrasyon oranları 4 Avrupa Brlğne üye ülkelerdek pazarlar da ncelendğnde Türkye dek tabloya çok benzer br tablo le karşılaşılmaktadır. Aşağıdak şekllerden de görülebleceğ üzere Fransa ve Đngltere de de penetrasyon ve kullanım alışkanlıklarına bağlı olarak sabt telefon kullanım oranında düşüş yaşanırken mobl telefon kullanım oranında büyüme kaydedlmektedr. Bu durum Avrupa dak dğer ülkelerde de aynı karakterstğe bağlı olarak benzerlk göstermektedr. Sabt telefon kullanımı le mobl telefon kullanımı alışkanlıklarındak değşmn görülebleceğ en dkkat çekc örnekler olarak şunlar sayılablr: Fnlandya da mobl çağrıların tüm çağrılara oranı yaklaşık %70 ken, aynı oran Avusturya da %50 nn üzernde, Fransa da %40 tan fazla, Đngltere de %30 cvarındadır. 4 Kaynak: T.C. Telekomünkasyon Kurumu 5

13 Ülkemzde hala hane bazında sabt telefon penetrasyonu %00 ün üzernde olsa da yne aynı kullanım alışkanlıkları ve penetrasyon sebebyle AB 25 üyes ülkelerde yapılan br araştırmada hanelern %8 nde sadece mobl telefon kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Şekl 3: Fransa Sabt telefon ve mobl telefon kullanım grafğ Şekl 4: Đngltere Sabt telefon ve mobl telefon kullanım grafğ 6

14 3. SABĐT MOBĐL YAKINSAMASI (FMC) NEDĐR? 2000 l yılların başında mobl telekomünkasyon hzmetlernn kullanımın artmasıyla brlkte doyuma ulaşmış olan sabt telefon hzmetler pazarındak penetrasyon yavaş da olsa gerlemeye başlamıştır. Mobl penetrasyon oranının artmasına bağlı olarak sabt telefonlar üzernden yapılan aramalar da azalırken, mobl telefonlar üzerden yapılan aramalarda artış gözlemlenmektedr. Azalan sabt telefon kullanımı, sabt telefon hzmet veren şletmecler, gelrlern artırmak ya da azalmasına engel olmak, mobl operatörler se artan mobl trafk pastasından daha fazla pay almak üzere ş gelştrme faalyetlerne yönlendrmştr. Bu sayede sabt ve mobl hzmetler şletmecler tarafından yakınsatılmış ve k hzmet brlkte olarak sunulmaya başlanmıştır. Şekl-7 de de görülebleceğ üzere k sstem arasındak yakınsamanın hzmetlern brnn dğernn yerne geçmes, hzmetlern satış sırasında brleştrlmes, ortak hzmetler sunulması, k hzmet çn ayrı ayrı kullanılmakta olan chazların entegrasyonu ve son olarak da şebekelern yakınsaması olarak beşe ayırmak mümkündür. Fakat Şebeke yakınsaması chaz yakınsaması ve hzmet yakınsaması genel olarak platform entegrasyonu kapsamı altında tek br başlık altında da nceleneblr. Mobl, sabt ve hatta bazı durumlarda genşbant nternet hzmetlern en küçük unsurlarını br yakınsatılarak abonelere sunulması FMC kapsamına grmektedr. Bu bağlamda en bast hzmetlerden br olan farklı hzmetler çn üretlmekte olan faturaların tek br fatura halnde düzenlenmes de FMC kapsamına grmektedr. Đk ya da daha fazla ayrı hzmete at ürün veya hzmetn brlkte satılması da (bundlng) en fazla kullanılmakta olan FMC modellerdr. Örneğn br mobl telekomünkasyon şletmecsnn sm kartı le sabt telefon şletmecsnn satmakta olduğu sabt hat brlkte pazarlanarak aboneye ücret avantajı sağlanırken hem mobl hem de sabt telefon şletmecs çn teşvk edc pazarlama faalyetler gerçekleştrlmş olmaktadır. 7

15 Daha lerk entegrasyon sevyeler le amaçlanan fayda, abonelern k farklı hzmetten almakta olduğu aynı hzmet tek br çatı altında toplamaktan barettr. Örneğn abone hem sabt hem de mobl telefonu çn telesekreter hzmetn faydalanmaktadır. FMC dennce lk akla gelen de teknk entegrasyonlarla brlkte hzmetlern entegrasyonudur. Söz konusu teknk entegrasyonların yapılması çn kullanılan standart teknolojler bulunmaktadır. Bu teknolojler sayesnde chazların ya da hzmetlern yakınsamasında yakınsayan chaz ya da altyapının brbrler le letşm kurmasına mkan tanımaktadır. Bu teknolojlern en önemller UMA ve SIP tr. UMA (Unlcensed Mobl Access): UMA teknolojs, kullanılan telekomünkasyon chazına GSM/GPRS şebekes ve wf şebekes arasında geçş yapma mkanı sağlayan ve lsans gerektrmeyen br frekans bandı kullanan br erşm teknolojsdr. Bu teknoloj sayesnde kullanılan chazlar hem GSM şebekesnn br bleşen olan BTS (baz stasyonları) hem de çeştl yerlerde kullanıma sunulan w-f hotspotlarına erşeblme mkanı bulmaktadır. 5 SIP (Sesson Intaton Protocol): SIP de UMA gb kullanılan telekomünkasyon chazının aynı anda başka br teknolojy kullanmaya mkan tanıyan br snyalleşme tpdr. Bu teknoloj sayesnde mobl telefonlar üzernden bağlı oldukları şebekelerden bağımsız olarak IP tabanlı ve multmedya çerkl bağlantılar kurulması mümkün olablmektedr. UMA ve SIP arasındak farklar aşağıdak tabloda verlmştr. UMA ve SIP ARASINDAKĐ FARKLAR UMA SIP Abone üzernde, chazın bağlı olduğu Abone üzernde, chazın bağlı olduğu asıl şebeke operatörünün kontrolü asıl şebeke operatörünün kontrolü yok mevcut 5 8

16 Teknk olarak standartlaşmış (IEEE 802.a,b,g,h) Mobl şebekeler le dğer şebekeler arasında geçş mkanı var Başka chazlarla (PC, TV) erşm mkanı yok Standart FMC kullanımına daha uygundur. Tablo : UMA ve SIP Arasındak Farklar Standartlaşmamış Geçş kısıtlı Başka chazlarla (PC, TV) erşm mkanı var UMA ve SIP arasındak fark FMC uygulamaları açısından çok büyük önem arzetmektedr. Çünkü yukarıdak tabloda da görüldüğü gb örneğn br mobl telekomünkasyon şletmecs UMA üzernden kurduğu br yapı le abone üzerndek kontrolünü devam ettreblrken SIP tabalı oluşturulan ş modellernde abone le mobl telekomünkasyon şletmecs arasında hçbr lşknn kalmadığı durumlar oluşablmektedr. Abonenn mobl telekomünkasyon şletmecsnden bağımsız olarak ayrı br bağlantı üzernden hzmet alablyor olması, mobl telekomünkasyon şletmecsnn gelrlernn azalması htmaln de berabernde getrr. Bu durum aşağıdak şeklde de gösterlmektedr. Şekl 5: Olası FMC erşm modeller Yukarıdak şeklde hem standart mobl telefonun hem UMA destekl dual band telefonun hem de SIP destekl dual band telefonun hang erşm tplern kullanabldkler gösterlmştr. Syah oklar le gösterlmş olan kısımda mobl telefon 9

17 şebeks kullanıldığı çn erşm mobl operatör kontrolünde gerçekleşmektedr. Fakat kırmızı oklar le gösterlen kısımda chaz mobl telekomünkasyon şebekesn kullanmadan br erşm şebekesne bağlanmakta ve mobl telekomünkasyon operatörünün kontrolünden çıkmış bulunmaktadır. Bu durum mobl telekomünkasyon şebekes sahb şletmecler tarafından stenmeyen br durumdur. FMC ye lşkn uygulama ayrıntıları FMC tpler başlığı altında detaylı olarak ncelenecektr. 3.. FMC nn Aboneye Getrdkler FMC n sunduğu en büyük avantajlar abonelern almakta oldukları hzmetler daha uygun fyata almalarını veya daha uygun malyetlerle farklı ürünler sunmaktır. Bunu yanında hzmet veren operatörler çn de farklı satış stratejler ve satış alanları yaratmaktadır. Özellkle br grup çatısı altında toplanmış (entegre operatörler) farklı hzmet kollarına sahp şletmecler çn şebeke ve sstem malyetlernde büyük malyet avantajı sağlayablecektr. FMC nn aboneler tarafından neden terch edleceğ le lgl temel krterler se aşağıdak gb lsteleneblr. Fyat: Evde veya belrlenen başka br mekanda alınan mobl hzmetn daha az malyetl olan sabt telefon hzmet gb ya da sabt hzmetn daha ucuz olan sabt telefon hzmet gb ücretlendrlmes abonelern FMC y terch etmelerndek en öneml etkenlerden brdr. Tek Fatura: Abonelere hzmet aldıkları tüm telekomünkasyon hzmetler çn ayrı ayrı faturalar yerne tek br fatura gönderlmes ödeme takb ve kolaylığı açısından abonelere faydalı olacaktır. Ancak, ayrı ayrı küçük mktarlarda olan fatura mktarlarının tek br fatura çnde toplanmasında mktarın yüksek görünmesnn yol açacağı pskolojk olumsuz etk de dkkate alınmalıdır. 0

18 Tek Muhatap: Aboneler sorun veya şlemler çn sadece br erşm numarası ya da tek br muhatap le karşılaşmayı br kolaylık olarak algılayacaklardır. Paketlenmş Hzmetler: Abonelern paket olarak satılan hzmetlere yönelk taleplernn yoğun olduğu blnmektedr. Abonelern bu sebeple başka hzmetlerden daha fazla yararlanmaları beklenr. Tek Chaz: Aboneler, örneğn entegre hzmetlerde- FMC hzmetn alındığı mekanlarda mobl telefon chazını ve sabt telefonu chazını azam esneklkte kullanma mkanına kavuşacaklardır. Örneğn: Sabt telefon hzmetnden yararlanmak çn mobl telefon da kullanılablecektr. Bu durumun aboneye sağladığı fayda aboneler tarafından kabul görecektr. Tek Telesekreter: Hem mobl hem de sabt telefon hzmet çn ayrı ayrı alınmakta olunan telesekreter hzmetn tek br çatı altında toplanması telesekreter kullanmayı terch eden aboneler tarafından FMC nn terch edlmesnde öneml br faktör olacaktır. Yen Hzmetler: Sadece sabt ya da sadece mobl telefonlar üzernden alınablen servsler FMC le brlkte daha genş kullanım alanına sahp olableceklerdr. Bu durum abonelere farklı chazlar üzernden alacakları hzmet çeştllğn artıracağı çn terch sebepler arasında yer almaktadır FMC Tpler Sabt Mobl Yakınsaması, gerçek ve kesn çzgllerle brbrnden ayrılan tplerden oluşmamaktadır. Burada yapılan sınıflandırmada abonelern faydalanma bçmler ve teknk kısıtlar göz önüne alınarak br sınıflandırma yapılmıştır. Mobl ve Sabt telefon hzmetler arasındak yakınsama tüketc faydası ve sstemlern entegrasyonu açısından çeştl kademelerde ve kapsamlarda ncelenmştr. Bu nceleme kapsamında FMC 5 farklı sınıfa ayrılmıştır:

19 . Mobl Sabt Đkames 2. Paket Satış 3. Hzmet Yakınsaması 4. Chaz Yakınsaması 5. Şebeke Yakınsaması T Ü K E T Đ C Đ F A Y D A S I Mobl Sabt Đkames Paket Satış Hzmet Yakınsaması Chaz Yakınsaması Şebeke Yakınsaması ENTEGRASYON SEVĐYESĐ Şekl 6: FMC sevyeler Her ne kadar FMC kapsamında değerlendrlse de Mobl Sabt Đkames (FMS -Fxed Moble Substtuton) de aslında FMC ye ters amaçlara hzmet eden br yaklaşımdır. Fakat bu yapı da yapılan analzlerde FMC le brlkte ncelendğ çn bu çalışmada da FMC tpler arasında ncelenecektr Mobl Sabt Đkames (FMS - Fxed Moble Substtuton) Mobl Sabt kames kavramı mobl telefon kullanımın artması ve sabt telefon kullanımının azalmasıyla brlkte mobl telefon şletmecler tarafından sabt telefon 2

20 kullanımın daha da azaltılmasını, sabt telefon kullanımı yerne mobl telefon kullandırmayı amaçlayan br pazarlama stratejsdr. Bu ş modelnde mobl telekomünkasyon şletmecs abonenn sabt telefon kullanma mkanı bulduğu bell alanlarda (ev, şyer vb) mobl telefon kullanımında aboneye bazı avantajlar sağlarlar. Aboneler sabt telefon kullanma mkanı olduklarında da sabt telefon kullanmak yerne mobl telefon kullanmaları halnde mobl telefon kullanım oranının artırılması ve mobl telefon kullanım alışkanlıklarının da artması sağlanmaya çalışılmaktadır. Bu aşamada mobl telekomünkasyon şletmecs tarafından yapılması gereken şey abone çn bell br alan belrlemek ve bu alanda abonenn yapmış olduğu çağrıları daha avantajlı fyat le ücretlendrmek olmalıdır. Bu ş modelnde yaşanablecek en büyük problemlerden br, abonenn belrlemş olduğu belrl noktanın tespt noktasında yaşanmaktadır. Aboneler evlernde bu hzmetten faydalanmak stedklernde evlernn adreslern mobl telekomünkasyon şletmecsne bldrmekte ve bu adresn hzmet almakta olduğu baz stasyonu üzernden yapılan çağrılar avantajlı tarfe üzernden ücretlendrlmektedr. Fakat özellkle dkey veya yoğun yerleşm olan bölgelerde baz stasyonu üzernden böyle br belrleme yapmak, br çok baz stasyonu kullanablme durumu sebebyle mümkün olamamaktadır. Bu noktada gerek mobl telekomünkasyon şletmeclernn uygulamaları le gerekse de telekomünkasyon sektörünü düzenleyen yasal kurumların düzenlemeler le bu problemler aşılmaya çalışılmıştır. Örneğn Almanya da mobl telekomünkasyon şletmecler homezone tanımlamalarını yaparlarken belrlenen noktanın 500 metre çevresnn de bu kapsamda değerlendrleceğn kabul etmşlerdr. Portekz dek uygulamada se homezone sadece br mobl hücreden oluşablmektedr Paket Satış (Bundlng) Paket satış, tüketclern brden fazla ürünü ayrı ayrı almalarında ödeyecek oldukları toplam bedelden daha az bedel karşılığında brlkte alabldkler br pazarlama 3

21 sstemdr 6 şeklnde tanımlanablr. Paket satış sstemnn müşterler elde tutma anlamında sadakat artırdığı fade edlmektedr. Paket satış yöntem telekomünkasyon sektöründe Dünya da pek çok ülkede uygulanan br stratej ken belrl düzenlemeler çerçevesnde planlanması gerektğ çn üzernde hassasyetle durulması gereken br stratejdr. Telekomünkasyon sektöründek örnekler ncelendğnde, Đtalya da GSM şletmecs Vodafone le genşbant nternet erşm hzmet sunan Fastweb ürünlern paketleme stratejs le brleştrmşlerdr. Bu uygulamaya benzer uygulama örneklern çoğaltmak mümkündür. Paket satış yöntem uygulanırken dkkat edlmes gereken en öneml konulardan br rekabet hlallerdr. Paket yapmakta olduğunuz ürünlerden br tüketcn dğern almasını da zorunlu hale getrdğ noktada rekabet hlaller ortaya çıkablmektedr Hzmet Yakınsaması Hzmetlern yakınsamasında mobl ya da sabt şletmec tarafında verlmekte olan hzmetlern br platform altında toplanarak abonelere sunulmasını kapsar. Buna örnek olarak telesekreter servslerne tek br erşm numarası le ulaşılablmes gösterleblr. Bu hzmet sayesne aboneler, hem sabt telefonlarına bırakılan telesekreter mesajlarını, hem de mobl telefonlarına bırakılan telesekreter mesajlarını tek br numaraya ya da tek br uygulamaya erşerek ulaşablmektedrler. Bu şlemn gerçekleşeblmes çn hem mobl telefon operatörü tarafında hem de sabt telefon operatörü tarafında sstem gelştrmelerne gerek duyulmaktadır. Hzmetlern yakınsamasına br dğer örnek de katma değerl hzmetlern k operatör tarafından da aynı teknk platform üzernden sunulmasıdır. Bu sayede mobl telefon şletmecler tarafından yoğunlukla ve daha çeştl olarak sunulmakta olan katma değerl hzmetler sabt telefon şletmecler tarafından da sunulablyor hale gelecektr

22 Dğer yandan mevzuata ve uygulama mkanına bağlı olarak değşeblmekle brlkte numara taşınablrlğ kullanılarak mobl ve sabt hzmetlern tek br numara üzernden kullanılmasına da mkan sağlanan durumlar oluşturulablmektedr. Bu modeller de hzmet entegrasyonu kapsamında değerlendrleblmektedr Chaz Yakınsaması Chaz yakınsaması aslında FMC denlnce lk akla gelen yapıdır. Yakınsamamış hzmetlerde mobl ve sabt hzmetler ayrı chazlar üzernden sunulmaktadır. Yakınsamış hzmetlerde se k ssteme de uyumlu tek br telefon üzernden k hzmet alınablmektedr. Ya da k telefon chazının aralarında çeştl kablosuz erşm teknolojler (Bluetooth, WLAN vb.) le eşgüdüm sağlanarak çeştl farklı servs mkanları ortaya çıkablmektedr Şebeke Yakınsaması Şebeke yakınsaması sabt mobl yakınsaması kavramının en kompleks yapısıdır. Mobl telekomünkasyon hzmetlernn veya sabt telekomünkasyon hzmetlernn IP tabanlı tek br ya da yakınsamış şebekeler üzernden sunulması anlamına gelmektedr. Yakınsamış şebekeler çn gerekl olan IP tabanlı (IMS, NGN) altyapı htyacı günümüzde yapılan yatırımlarla hazırlanmaya çalışılmaktadır. Brçok ülkede telekomünkasyon şletmecler şebekelern yenlerken yatırım planlarını IMS veya NGN şebekeler le yenlemey planlamışlardır. Ülkemzde mobl telekomünkasyon hzmetler sunan Avea, 2007 yılında şebekesn NGN şebekeler le yenleyerek gelecek teknolojlere uyumlu hale getrmştr. NGN şebekelere yatırım yapmayı planlayan operatörlerden bazıları; TelaSonera (Fnlandya), France Telecom (Fransa), Telecom Italy (Đtalya), KPN (Hollanda), NTT Docomo (Japonya), BT (Đngletere) vs. sayılablr. 5

23 Femtocell ler Femtocell kavramı, aslında pcocell adı verlen ve kapalı alanlarda kapsama problemlern çözeblmek çn mobl telekomünkasyon şletmeclern kullanmış oldukları küçük ama yüksek mktarda trafk taşıyablen baz stasyonlarından ortaya çıkmıştır. Pcocell ler yüksek malyetler sebebyle çok fazla kullanım alanı bulamamıştır. Her ne kadar halhazırda çok yaygın olmasa da sadece 2,5G ve 3G şebekelernde kullanılablmekte olan femtoceller pcocell lere daha y br dzayna sahp ve daha kolay kullanıma sahptr. Femtocell n fonksyonu w-f alanı oluşturarak snyal yaydığı mekanları mobl telekomünkasyon şebekes kapsamına almaktadır. Çok yen br teknoloj olmasın rağmen yüksek ver letşm hızı çn gerekl olan yüksek frekans bandlarının geçşm güçlernn düşük olması sebebyle yen teknolojlerde bna ç kapsama alanı çn sıklıkla faydalanılması beklenmektedr. Bu kapsamda AT&T (ABD), SFR (Fransa), Softbank (Japonya), Telefonca (Đspanya- Đngltere) ve Vodafone Group femtocell ler test etmekte olduklarını açıklayan şrketler olarak sayılablr. FEMTOCELL LERĐN AVANTAJLARI ABONELERE MOBĐL TELEKOMÜNĐKASYON ĐŞLETMECĐLERĐNE Daha y bna ç kapsama Daha y bna ç kapsama Halhazırda kullanılan chazlar le uyumlu Transmsyon malyetlernde azalma Daha uzun batarya ömrü Kapaste artırımına uygun Tek fatura Çoklu oyuna uygun Kapsama alanında yapılan bedava görüşmeler Abone kaçış oranına poztf etk Aynı anda üzernde brden çok chaz taşıyablme FMC çn uygun Tablo 2: Femtocell lern Avantajları 6

24 3.3. Dünya Örnekler Bu bölümde sabt mobl yakınsamasının dünya genelnde hang şletmecler tarafından hang yöntemlerle uygulandığı konusu ncelenecektr. Bu bölümde 9 örnek ncelenecektr.. TMN Casa t Móvel (Portekz) 2. O 2 Genon (Almanya) 3. Vodafone Casa Fastweb (Đtalya) 4. Avea ve TT-Net (Türkye) 5. Movstar Uno Profesonal (Đspanya) 6. TDC Duét (Danmarka) 7. Vodafone Wreless Offce 8. Orange Unk (Fransa) 9. Freebox (Fransa) TMN Casa t Móvel (Portekz) TMN (Telecomuncaçoes Móves Naconas) 992 yılından bu yana Portekz de mobl telekomünkasyon hzmet vermekte olan br şletmecdr yılı sonu tbaryle %44 pazar payı le pazar lderdr. TMN n abonelerne sunmuş olduğu bu tarfede abonelere, belrledkler alandan (homezone) yapmış oldukları çağrılarda aylık br sabt ücret karşılığında sadece yaptıkları konuşmanın lk dakkası çn ücretlendrlmektedr. Bu ndrmler sadece şebeke ç yapılan görüşmelerde ve sabt hatlara doğru yapılan çağrılarda geçerl olmaktadır yılının knc yarısında lansmanı yapılan bu tarfenn 2007 yılı sonu tbaryle aboneye ulaştığı tahmn edlmektedr. 7

25 Şekl 7: TMN modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 8: TMN modelndek çağrı sonlandırma yapısı O2 Genon (Almanya) Đspanyada hem sabt hem de mobl telekomünkasyon hzmetler vermekte olan Telefonca nın Almanya da mobl telekomünkasyon hzmetler vermekte olduğu 8

26 şrket O 2, abonelerne belrledkler mekanlarda avantajlı tarfelerden faydalanmalarına mkan veren br tarfe sunmuştur. Bu tarfenn şleyşnde numara taşınablrlğnn 7 de mkanlarından faydalanılmaktadır. Aboneler, belrledkler mekanlarda (homezone) yaptıkları aramaları avantajlı tarfeler üzernden gerçekleştreblmektedrler. Belrlenen alanın dışına çıkıldığında se normal ücretlendrme yapısı kullanılmaktadır. Abone bu tarfeden faydalanablmek çn, kullanmakta olduğu sabt hat numarasını numara taşınablrlğ uygulaması le O 2 şletmecsne taşıması gerekmektedr. Bu sayede abonenn k adet mobl telefon hattı bulunacaktır. Bu sayede sabt numaraya doğru yapılan bütün çağrılar (numara taşındığı çn) taşınan mobl numarada sonlanacaktır. Taşınana numara yapılan çağrıya cevap vermedğ durumlarda se dğer mobl numaranın da ulaşableceğ sesl posta servsne yönlendrlecektr. 999 yılında hzmete sunulan bu hzmetn yaklaşık 4 mlyon kullanıcısının olduğu tahmn edlmektedr. Şekl 9: O2 modelndek çağrı başlatma yapısı 7 Numara Taşınablrlğ: Abonelern hzmet almakta oldukları şletmecy numaralarını değştrmeden değştreblme mkanı sağlayan br uygulamadır. Hzmet alınan şletmecnn değştrlmesnde bazı ülkelerde sadece mobl yada sadece sabt şletmecler arasıdan taşımaya mkan verlrken bazı ülkelerde sabt numaralar mobl şletmeclere, mobl numaralar da sabt şletmeclere taşınablmektedr. 9

27 Şekl 0: O2 modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı Şekl : O2 modelndek mobl numarada çağrı sonlandırma yapısı Avea ve TT-NET (Türkye) Bu örnek, Avea ve TT-Net tarafından Şubat 2008 de hzmete sunulmuş olan, paket satış yöntemnn kullanıldığı br FMC örneğdr. Avea, hsselernn %8 Türkye sabt telefon hzmetler pazarında hzmet vermekte olan Türk Telekom at olan, yaklaşık %6 pazar payı le Türkye mobl telekomünkasyon hzmetler pazarında hzmet vermekte olan payı bakımından pazarda üçüncü olan br GSM şletmecdr. TT- Net se %00 Türk Telekom ştrak olan ve yüksek pazar payı le genşbant nternet erşm hzmet sunan br şletmecdr. 20

28 Faturalı Avea hattı kullanan ya da yen Avea hattı alacak aboneler aynı zamanda TT- Net genşbant nternet hzmetnden faydalanmaları halnde faturalı Avea hatlarında özel br tarfe mkanı sunulmaktadır. Bu tarfe kapsamında Avea abonelerne 3 ay boyunca her ay çn 960 dakka ücretsz konuşma mkanı verlmektedr. Bu abonelk sırasında Avea abonelerne 2 ay boyunca abonelklern devam ettreceklerne dar br bağlılık taahhüdü de mzalatılmaktadır Vodafone Casa Fastweb (Đtalya) Bu örnek, mobl sabt kames kapsamında nceleneblecek Vodafone ve Fastweb şbrlğ le oluşan br FMC modeldr. Vodafone brçok ülkede telekomünkasyon hzmetler sunmakta olan br şrkettr. Vodafone, Đtalya da mobl telekomünkasyon pazarında pazar payı bakımından knc büyük operatördür. Fastweb se hsselernn büyük br kısmı Swsscom un olan Đtalya da genşbant nternet erşm hzmet veren br telekomünkasyon şletmecsdr. Bu k şrketn yapmış oldukları şbrlğ sayesnde 2006 yılının sonunda hzmet sunulan ş modelyle kampanyadan faydalanmak sten kullanıcılara 20 Mbt/sn Fastweb nternet erşm ve 500 dakka ücretsz Vodafone konuşma süres verlmektedr. Bununla brlkte abonelere belrledkler mekanlardan yaptıkları çağrılarda daha avantajlı tarfeler sunulmaktadır. Bu hzmet bedel olarak abonelere sabt br aylı ücret de fatura edlmektedr. Aboneler çağrı başlatırlarken bulundukları mekana göre ücretlendrlrken, çağrı alma yapılarında se herhang br değşklk olmamaktadır. Bu servsten yararlanan abonelere genşbant nternet erşm çn ve mobl telekomünkasyon hzmetler çn ayrı faturalar yerne tek br fatura gönderlmektedr. 2

29 Şekl 2: Fastweb modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 3: Fastweb modelndek çağrı sonlandırma yapısı Movstar Uno Professonal (Đspanya) Bu model Đspanya nın en büyük sabt operatörü olan Telefonca nın, sahb olduğu mobl telekomünkasyon hzmetler vermekte olan ve %45 pazara payı le mobl telekomünkasyon pazarında lder durumda bulunan Movstar le yapmış olduğu br şbrlğdr. 22

30 Bu model paket satış yöntemnn kullanıldığı br örnektr. Movstar Uno Profesonal kampanyasında abonelere en fazla 5 sabt hat ve en fazla 2 mobl numara seçme mkanı tanınarak bu numaralar arasında mobl hatlar çn aylık 300 dakka, sabt hatlar çn se aylık 000 dakka ücretsz konuşma mkanı verlmektedr. Bu mkandan faydalanmak steyen abonelere her sabt hat başına aylık 25, her br mobl hat başına se aylık 2 fatura edlmektedr. Şekl 4: Movstar modelndek moblden çağrı başlatma yapısı Şekl 5: Movstar modelndek sabtten çağrı başlatma yapısı 23

31 TDC Duét (Danmarka) TDC, Danmarka da sabt telefon hzmetler, mobl telekomünkasyon hzmetler ve bunların yanı sıra kablolu TV ve nternet hzmetler sunmakta olan Danmarka nın lder telekomünkasyon şrketdr. Br TDC ürünü olan TDC Duét, paket satış yöntemnn kullanıldığı br örnektr. Bu örnekte TDC abonelere ayrı ayrı sunmakta olduğu mobl ve sabt telefon hzmetlern belrl br hzmet kapsamında brleştrerek k hzmet yakınsamasından doğan br hzmet abonelerne sunmuştur. Bu örnekte aboneler çağrı başlattıklarında standart aramalarından farklı br uygulama le karşılaşmamaktadırlar. Fakat aboneye at sabt numara arandığı anda eğer hzmet aktf hale getrlmşse çağrı, sabt numara yerne mobl numara yönlendrlmektedr. Eğer hzmet aktf hale getrlmemşse çağrı aranan sabt numaraya yapılmaktadır. Çağrının cevaplanması durumunda se cevapsız çağrıya lşkn blgler hem sabt hem de mobl numaraya br mesaj le bldrlmektedr. Bu üründen yararlanan abonelere aylık br sabt ücret yansıtılırken mobl ve sabt numaralar çn ayrı ayrı gönderlmekte olan faturalar se bu üründen yararlanan abonelere tek br fatura olarak gönderlmektedr. 999 yılında hzmete sunulan bu üründen 2006 yılına kadar yaklaşık abonenn faydalandığı blnmektedr. Şekl 6: TDC modelndek çağrı başlatma yapısı 24

32 Şekl 7: TDC modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı Vodafone Wreless Offce Blndğ Vodafone dünyanı brçok ülkesnde telekomünkasyon hzmetler vermekte olan br şletmecdr. Vodafone Wreless Offce ürünü de Vodafone un hzmet vermekte olduğu ülkelerde kurumsal abonelere sunmuş olduğu entegre br servstr. Bu hzmetn sunulablmes çn Vodafone le brlkte br sabt şebeke şletmecsne daha htyaç duyulmaktadır. Bu sabt şebeke şletmecs de hzmetn sunulduğu ülkeye göre değşmektedr. Bu ürün kapsamında abonelere mobl telefonlarından yapmış oldukları şrket ç mobl aramalarda sınırsız ücretsz konuşma mkanı tanınmaktadır. Çağrıların sabt şebekeden başlatılması durumunda se tarfede herhang br değşklk olmamaktadır. Aboneye at sabt numara arandığında se çağrı özel br tarfe üzernden mobl numara yönlendrlmektedr. Çağrının mobl telefondan da cevaplanması durumunda se cevapsız çağrı hem sabt hem de mobl numaranın ulaşableceğ sesl posta servsne yönlendrlmektedr. 25

33 Bu model sayesnde abonelern sadece tek br numara, tek br chaz ve tek br sesl posta sstem kullanmalarına mkan sağlanmış olmaktadır. Bu hzmetten 2 mlyondan fazla abonenn faydalanmakta olduğu tahmn edlmektedr. Şekl 6: Wreless Offce modelndek çağrı başlatma yapısı Şekl 8: Wreless Offce modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı 26

34 Orange Unk (Fransa) Orange, France Telecom un mobl telekomünkasyon operasyonlarını yürütmekte olduğu şrketdr. Mobl telekomünkasyon pazarında %46 pazar payı le lder olan şrket, mobl telekomünkasyon hzmetlernn yanı sıra nternet erşm hzmet de sunmaktadır. Orange ın Fransa genelnde yaklaşık adet hotspot 8 ı olduğu blnmektedr. Orange ın mobl telekomünkasyon hzmetler le genşbant nternet erşm hzmetlernn yakınsaması sonucunda oluşturduğu ürün UMA sstem kullanılarak ulaşılan w-f 9 nternet şebekesnde çağrılar taşınmasını kapsamaktadır. Bu modelde, abonenn evnde (homezone) bulunan w-f nternet yayını yapan modem le mobl telefon arasında karşılıklı erşm sağlanmaktadır. (UMA) Bu sayede w-f yayınının alındığı her noktada yapılan çağrılar mobl telekomünkasyon şebekes yerne w-f yayın yapan modem üzernden taşınmaktadır. Benzer şeklde w-f alanı çersnde mobl telefona gelen çağrılar da mobl telekomünkasyon şebekes yerne modem üzernden mobl telefona ulaştırılmaktadır. W-f olan alanlarda yapılan çağrılarda mobl telekomünkasyon şebekes kullanılmadığı çn mobl telekomünkasyon şebeke malyetlernde düşüş olması beklenmektedr. Aboneler bu tarfeden faydalanmaları çn aylık br sabt ücret ödemeler ve hem Orange genşbant nternet abones hem de Orange mobl telekomünkasyon hzmetler abones olmaları gerekmektedr. Bununla brlkte abonelern kullanmakta oldukları ve modemlern UMA uyumlu, mobl telefonların da hem UMA uyumlu 8 Hotspot: Halka açık yerlerde kablosuz nternet/ağ hzmetlernn sağlandığı yerel alanlardır. Hotspotlar bna çler, kampüs alanları, kurumsal kuruluş kullanım alanları le sınırlı alanlar çn geçerldr. Mobl blgsayar kullanıcıları tarafından zyaret edlen tüm alanlar Internet Hotspot uygulama alanları olarak görüleblr. 9 W-F, "Wreless Fdelty" kelmelernn kısaltması olup kablosuz bağlılık veya kablosuz bağlantı anlamına gelr. W-F, ürünlern kablosuz bağlantı sağlayabldğn gösteren br uyumluluk göstergesdr ve IEEE standartlarına göre belrlenr. W-F, blgsayarlar veya taşınablr benzer chazların yakınlarındak kablosuz erşm noktaları aracılığıyla yerel alan ağına bağlanablmesn sağlar. Bağlantı, kablosuz erşm noktalarıda ve chazın ortak destekledğ, IEEE 802. protokolüne bağlı olarak 2.4GHz veya 5GHz radyo frekansında gerçekleştrlr. 27

35 hem de k modda da çalışablen (dual mode hem GSM, hem w-f ) chazlar olması gerekmektedr. Aboneler bu hzmetten faydalanmak çn sadece evlerndek w-f nternet bağlantısından değl Fransa çapında kurulu buluna Orange a at yaklaşık w-f noktasından da bu tarfeden yararlanablmektedrler. Abonelern bu ürünü kullanmaları esnasında karşılaşablecekler bazı teknk problemler bulunmaktadır. W-f üzernden hzmet almakta olan hareketl br abonenn w-f alanından çıkması durumunda abone mobl telekomünkasyon şebekes üzernden hzmet almaya devam edeblmektedr. Ancak mobl telekomünkasyon şebekes üzernden hzmet almakta olan br abone w-f alanına grdğnde otomatk olarak w-f şebekesnden hzmet almaya geçememektedr. Aboneler almakta oldukları mobl telekomünkasyon ve genşbant nternet erşm çn tek br fatura alablmektedrler yılın knc yarısında hzmete sunulan bu ürünün den fazla kullanıcısı olduğu blnmektedr. Şekl 9: Unk modelndek çağrı başlatma yapısı 28

36 Şekl 20: Unk modelndek çağrı sonlandırma yapısı Freebox (Fransa) Freebox adlı ürün Fransa da nternet servs sağlayıcılı hzmet sunan Free adlı şrket tarafından pazara sunulan br üründür. Bu ürün le abonelern hzmetne sunulan hzmet temelde belrlenen noktalarda (homezone) abonelern w-f üzernden SIP teknolojsn kullanarak çağrıları nternet üzernden başlatmalarıdır. Kullanılan teknoloj farklı olsa da br öncek bölümde ncelenmş olan Orange Unk model le büyük benzerlk göstermektedr. Freebox da abonelere sabt telefon, genşbant nternet ve IPTV 0 hzmetler (trple play - üçlü oyun) sunulmaktadır. Bu modele göre Free, çağrının sadece başlatılması ve sonlandırılması kısmında telefon şebekesne sahp şletmecden bağımsız olarak çağrıyı w-f le kend şebekesne taşımakta ve bu sayede çağrıyı yapan abone hzmet almakta olduğu şebeke şletmecs tarafından bu hzmet karşılığında ücretlendrlmemektedr. Aşağıdak şeklde de görülebleceğ üzere Numara taşınablrlğ le mobl operatöre taşınmış br sabt numara kullanılarak mobl telefon kullanılarak homezone da yapılan çağrılar mobl şebeke operatörü yerne Free nn w-f modem üzernden 0 IPTV(Internet Protocol Televson) Televzyon/ve veya görüntü snyallernn genşbant nternet kullanıcısı abonelere veya zleyclere nternet protokolü üzernden dağıtıldığı sstemlerdr. 29

37 taşınmaktadır. Çağrı aynı zamanda sabt Telekomünkasyon hzmetler vermekte olan Free tarafından aranana yere letlmektedr. Bu sayede yapılan çağrı hçbr şeklde mobl şebeke operatörü tarafından ücretlendrlmemektedr. Bu model kullanablmek çn abonelern kullanmakta oldukları chazların SIP uyumlu olması gerekmektedr. Bu modeln en büyük avantajı sadece br mobl şletmec le yakınsama gereğnn olmamasıdır. Modeln üzernde çalıştığı SIP teknolojs tamamı le kullanılan chazın özellklerne bağlı olarak w-f le bağlantı sağladığı çn herhang br mobl operatör kısıtı bulunmamaktadır. Çağrının başlatılması durumuna chaz w-f alanında se (homezone) çağrı w-f üzernden w-f alanının dışında se mobl şebeke şletmecsnn şebekes üzernde taşınmaktadır. Abonenn sabt numarasına doğru yapılan çağrılarda se chazın w-f alanında olup olmadığı kontrol edlerek w-f alanına olması durumunda çağrı, Free şebekes tarafından w-f üzernden chaza taşınmaktadır. Bu modelde yapılan çağrıya cevap verlmedğ hallerde çağrı mobl telefonun da ulaşabldğ ortak br sesl posta hzmetne yönlendrlmektedr. Freebox 2006 yılının knc yarısında abonelern kullanımına sunulmuş 2007 yılı sonunda yaklaşık mlyon kullanıcıya ulaşmıştır. Bu modelde kullanılmakta olan teknoloj SIP olduğu çn daha önce de bahsedldğ gb çağrı w-f alanında başlatılıp w-f alanında çıkıldığında veya w-f alanı dışında başlatılıp w-f alanına grldğnde üzernden çalışılan şebeke değştrlememektedr. Dolayısıyla GSM şebekesnden hzmet almakta olan br abone w-f alanına grdğnde GSM şebekesnden hzmet almaya devam edecek, w-f alanında çağrı başlatan br abone de w-f alanının dışına çıktığında yapmış olduğu çağrı kesntye uğrayacaktır. 30

38 Şekl 2: Free modelndek sabt numaradan çağrı başlatma yapısı Şekl 22: Free modelndek mobl numaradan çağrı başlatma yapısı Şekl 23: Free modelndek sabt numarada çağrı sonlandırma yapısı 3

39 3.4. FMC ve Regülasyonlar Blndğ gb Telekomünkasyon sektörü dünyanın her yernde düzenlemeye tab olan, resm kurum ve kuruluşlarca belrlenen kurallar zncr (kanun, yönetmelk, teblğ, karar vs) le şekllendrlmektedr. Bu kuralların amacı pazarda rekabetn sağlanması ya da korunması, hem hzmet sunmakta olan şletmeclern hem de hzmetlerden faydalanan abonelern haklarının korunması olarak özetleneblr. FMC kapsamında sunulan hzmetlerde de regülasyonlarla lgl brçok konu gündeme gelmekte bazı hallerde br takım hzmetlern sunulması düzenlemeler çerçevesnde mümkün olamayablmektedr. Türkye telekomünkasyon mevzuatı büyük ölçüde AB mevzuatı le aynı çzgde tutulmaya çalışılsa da k mevzuat arasında farklılıklar bulunmaktadır. Telekomünkasyon sektöründe şletmeclere getrlecek yükümlülükler şletmeclern lgl pazarda sahp oldukları güce göre belrlenmektedr. Bu çerçevede daha önce belrlenen pazarlarda analzler yapılmakta ve lgl pazarlarda EPG (etkn pyasa gücü)ne sahp şletmecler belrlenmektedr. Telekomünkasyon Kurumu tarafından belrlenen bu pazarlardan;. Sabt br yerde mesken kullanıcılarına sunulan yerel ve/veya ulusal kamu telefon şebekesnden çağrı başlatma pyasası 2. Sabt br yerde mesken kullanıcıları dışındak kullanıcılar çn sunulan yerel ve/veya ulusal kamu telefon hzmetler pyasası, 3. Sabt br yerden sunulan kamu telefon şebekesnden çağrı başlatma pyasası 4. Mobl Şebekelere Erşm ve Çağrı Başlatma Pyasası nın FMC hzmetler le lgl olduğu kabul edleblr. Halhazırda bu pazarlardan lk üçünde Türk Telekomünkasyon A.Ş., dördüncü pazarda da Turkcell Đletşm Hzmetler A.Ş. EGP lan edlmştr.. Bu bölümde Türkye mevzuatı le yukarıda ncelenmş olan örneklern tab olduğu düzenlemeler karşılaştırılarak Türkye de uygulanması mümkün olablecek 32

40 uygulamalara ulaşılmaya çalışılacaktır. FMC nn uygulama model kompleksleştkçe regülasyon le lgl konuların da artması bekleneblr Rekabet Rekabet konusunda AB mevzuatıyla Türkye mevzuatı arasıdan büyük farklılıklar bulunmamakta buna bağlı olarak da uygulamalar bakımında da cdd farklılıklar görülmemektedr. FMC uygulamalarında rekabet konusunda en dkkat çekc hususlar hakm durumun kötüye kullanılması ve ayrım gözetmeme dr. Hakm durumun kötüye kullanılması durumu br örnekle şöyle açıklanablr: Pazarda hakm durumda olan şletmecnn A ürünü talebn çok yoğun olduğu ve rekabetn olmadığı br üründür. B ürünü se arzın yoğun olduğu ve rekabetç br pazarın olduğu üründür. Đşletmecnn A ürününü tek başına satmayı durdurup A ve B ürünlern br paket olarak satması, aslında B ürününe htyaç duymayan ve satın alma arzusu bulunmayan müşternn B ürününü de almasını sağlamaktadır. Bu durum özellkle FMC kapsamında paket satış konusu le yakından lgldr. Đtalya da olduğu gb bazı ülkelerde düzenleyc kurumlar sadece tek başlarına da satılablen ürünlern paketlenerek satılableceğne karar vermştr. Ayrım gözetmeme lkes se lgl mevzuatlar çerçevesnde lgl pazarlarda EPG lan edlmş olan şletmeclere getrlen yükümlülüklerden brdr. Ayrım gözetmeme lkes br şletmecnn aynı durumda bulunan k farklı şletmecye brbrnden farklı şartlarda hzmet vermes anlamına gelmektedr. Bu durum se özellkle FMC kavramı çersnde karşılıklı arabağlantı ücretlernn ödenmesnde üzernde durulması gereken br husustur Lsanslama Blndğ gb sabt telefon hzmet ve mobl telekomünkasyon hzmetler ülkemzde Telekomünkasyon Kurumu şe Đşletmec arasında mzalanan mtyaz sözleşmes Revew of the Regulatory Framework for Fxed-Moble Convergence n Hong Kong, OVUM, 28 Aprl 2006:

41 (lsans) le verleblmektedr. Đşletmeclern vermş oldukları hzmetlerde uymakla mükellef oldukları lk referans kaynak da mtyaz sözleşmelerdr. Đlgl mevzuat gereğnde Türkye de mtyaz sözleşmes le yetklendrlmş şletmecler başka br mtyaz sözleşmes le yetklendrlememektedrler. 2 Ancak ülke örneklernde de görülebleceğ üzere bazı hzmetlern verleblmes çn tek br lsans değl şletmeclern aynı anda brkaç hzmetn verleblmes çn yetklendrlmş olması gerekmektedr. Örneğn TDC Duet örneğnde TDC hem mobl telekomünkasyon hzmetler hem de sabt telefon hzmetler sunmak üzer yetklendrlmştr. Orange Unk (Fransa) örneğnde de hzmet sunan şletmecnn hem mobl telekomünkasyon hzmet hem de genşbant nternet erşm hzmet sunduğu görülmektedr Numaralama Ülkemzde telekomünkasyon sektöründe kullanılan numaralar Telekomünkasyon Kurumu tarafından şletmeclerle mzalanan mtyaz sözleşmeler kapsamında numaralandırma yönetmelğ ne uygun olarak şletmeclere tahss edlmektedr. Numaralama konusunda AB ülkeler le Türkye arasındak en temel farklılıklardan br numara taşınablrlğdr. AB5 ülkelernn hepsnde, AB27 ülkelernn de 25 nde numara taşınablrlğ uygulamaya koyulmuş olmasına rağmen numara taşınablrlğ Türkye de henüz uygulamaya başlanmamıştır. Ülke örneklernde de görülebleceğ üzere bazı durumlarda sabt telefon çn tahss edlmş numaraların sabtten moble numara taşınablrlğnn mümkün olması sayesnde mobl telekomünkasyon şletmecsnn şebekesne taşındığı görülmektedr. Böyle br uygulama Türkye de mümkün görünmemektedr. 2 Telekomünkasyon Hzmet ve Altyapılarına Đlşkn Yetklendrme Yönetmelğ - Madde 20 34

42 Arabağlantı Arabağlantı telekomünkasyon şebekeler üzernn brbrler le letşm kurablmeler çn tess edlen fzksel ve mantıksal bağlantıya verlen smdr. Arabağlantı, çağrının başladığı ve sonlandırıldığı en az k şebeke arasında gerçekleşr. Özetle arabağlantı, A şebekesnden hzmet almakta olan br abonenn B şebekesnden hzmet almakta olan br aboney arayablmes veya B abones tarafında aranablmes anlamına gelmektedr. Arabağlantı sayesnde k şebeke şletmecs de brbrlerne br hzmet sunmuş olmaktadırlar. Bu hzmetn bedel de arabağlantı ücret olarak adlandırılmaktadır. Ülkemzde ve AB ülkelernde arabağlantı ücretler arayan şebeke şletmecs tarafından aranan şebeke şletmecsne ödenmektedr. (CPP - Callng Party Pay) Bu modeln tam tersnn (RPP Recpent Party Pay) uygulandığı ülke örnekler de bulunmaktadır. FMC kapsamında se başlayan çağrının sonlandırıldığı nokta ve sonlanan noktaya gdene kadar hang yollar üzernden geçtğ önem taşımaktadır. Örneğn bazı modellerde (Ör: Free (Fransa)) mobl telefon kullanılarak başlayan çağrı w-f şebekes kullanılarak aranan şebekeye ulaştırılmaktadır. Bu yapıya göre aramanın başlatıldığı mobl şebeke le aranan numaranın şebekes arasında bulunan arabağlantı kullanılmamaktadır. Burada kullanılmakta olan arabağlantı lnk çağrıyı taşıyan w-f şebekes le aranan numaranın şebekes arasındak arabağlantıdır. Bu bakımdan arabağlantı konusu FMC kavramının temel taşlarından br durumundadır. Arabağlantı konusunda gerekl anlaşma ve fzksel bağlantı şartları oluşmadan bazı hzmetlern verlmes mümkün olamayablmektedr. 4. FMC NĐN PAYDAŞLARA ETKĐLERĐ Sabt mobl yakınsamasının her model çn bu konseptn tüm paydaşlarına farklı etkler olması beklenr. Çünkü farklı modeller farklı pazarlar çn değşk abone profller ve değşk pazarlama argümanları le değşklkler gösterecektr. Bu 35

43 bölümde konsept olarak modellern sadece mobl operatörlere, sadece sabt operatörlere ve hem mobl hem sabt operatöre sahp şletmeclere ne gb etklernn olacağı matematksel modellerle tanımlanacaktır. Bu tanımlamalar yapılırken etklenecek olan paydaş başlığı altında her modeln yaratacağı etkler adım adım ncelenecektr. Bu etkler tanımlanırken FMC ş modeller daha önce de belrtldğ aşağıdak gb üç ana başlık altında ncelenecektr. Mobl sabt Đkames Paketleme Entegre Servsler Ancak önce genel olarak sabt operatörlere, mobl operatörlere ve bütünleşk operatörlere etklern genel olarak aşağıdak tablolarda ncelenmştr. Daha sonra se her br FMC modelnn genel olarak etkler görülmüş olan şletmeclere FMC tpler üzernden nasıl etkler olacağı ncelenecektr. SABĐT OPERATÖRLERE ETKĐLER FIRSATLAR Sabt telefon trafğne hakm olmak Farklılaştırılmış hzmetler Mobl sabt kamesne (FMS) karşı atak TEHDĐTLER Mobl telefon kullanımını teşvk Bazı durumlarda (sadece nternet erşm alınablyorsa) sabt hattın kapatılıp sadece nternet erşm alınması Genşbant nternet hzmetlern ve kullanımını artırmak teşvk etmek Çoklu oyunlara hazırlık Tablo 3: FMC nn sabt operatörlere etkler 36

44 MOBĐL OPERATÖRLERE ETKĐLER FIRSATLAR TEHDĐTLER Mobl sabt kamesne (FMS) Pazar payı kazanımı stratejlerne tam ters (Sabt telefon kullanımı artablr) Abone başına gelr (ARPU) gelşm Çağrı sonlandırma gelrlerne negatf etk Kapalı alanlarda mobl telefonlarla Sabt hatların kapastelern kullanablme yapılan çağrılardan edlen kara negatf etk Bna ç kapsama alanı artırılması Abone kaçış oranını azaltma ve müşter sadakat artırma Pazara grş engellernn aşılmasına destek Tablo 4: FMC nn mobl operatörlere etkler BÜTÜNLEŞĐK OPERATÖRLERE ETKĐLER FIRSATLAR TEHDĐTLER Hzmet farklılaştırma Mobl telefon kullanımını teşvk ederek sabt telefon kullanımının azalması Kapalı alanlarda mobl telefonlarla Abone kaçış oranını azaltma ve müşter yapılan çağrılardan edlen kara negatf sadakat artırma etk Mobl sabt kamesne (FMS) karşı Mobl çağrı sonlandırma gelrlerne koruma negatf etk Bna ç kapsama alanı artırılması Pazara grş engellernn aşılmasına destek Satış ve pazarlama faalyetlerne destek (Bulunurluk - blnrlk) Tablo 5: FMC nn bütünleşk operatörlere etkler 37

45 4.. Mobl Sabt Đkames (FMS) Bu modelde mobl operatör sabt operatörlerden bağımsız olarak bell lokasyonlardan yapılan aramalarda sabt operatörle rekabet edeblecek tarfeler sunarak sabt telefon kullanma mkânı olan yerlerde (ev şyer) de mobl telefon kullanımını teşvk etmey amaçlamaktadır. Dolayısıyla sabt telefon şletmecler bu modeln çnde aktf olarak rol almazlar. Sonuçları açısından da mobl sabt kames modelnn sabt operatörlere negatf etk yapmaları beklenmektedr Mobl Operatörlere Etkler Mobl operatörler böyle br model le abonelern sabt telefon kullanma şansı buldukları mekânlarda (ev - şyer) dah mobl telefon kullanmalarını sağlayarak kullanım alışkanlıklarını değştrmey hedeflemektedrler. Daha önce de bahsedldğ gb telekomünkasyon sektöründe talebn fyat üzerndek esneklğnn poztf olduğu, yan fyatlar üzernde yapılan negatf yöndek br değşklğn, kullanım oranının artışı yönünde br etk doğuracağı blnmektedr. Kullanım bedelnde yapılan ndrm (m: ndrm oranı) netcesnde abonelern kullanım oranlarının artması beklenmektedr. Kullanım bedelnde yapılan ndrm sonucunda toplam kullanım mktarının e: talebn fyat üzerndek esneklğ, T: toplam kullanım oranı, k: bu hzmetten faydalanan abonelern oranı ken; ( em + ) Tk + T( k) T şeklnde değşmes beklenr. Yan mobl şletmecnn üzernden yapılan yen kullanım mktarı, sadece bu hzmetten faydalanan abonelern oranının, yapılan ndrmn fyat esneklğ le yapılan ndrm oranının çarpımı le çarpılması sonucunda ulaşılır. Mobl şletmec tarafından uygulanan yen tarfenn ücret se P ( m)p 38

46 olarak hesaplanır. Fyatların düşmes ve kullanım oranının artması sonucunda mobl operatörün abone sayısında da belrl br oranda artması bunun yanında da operatörün sahp olduğu abone sayısının da azalmasının negatf etklenmes beklenr. Dğer br anlatımla mobl operatörden ayrılarak dğer operatörler gden abonelern oranının da azalması beklenr. Bu verler ışığında r: abone sayısındak artış, w abone kaçış oranındak değşm (churn) ken bu hzmet sonrası oluşan yen abone sayısı; ( + r) X ( rwx ) X + şeklnde hesaplanablr. Bu formüller ışığında, T : nc abonenn kullanım mktarı ken mobl operatörün bu tarfenn pazara sunulmasından öncek toplam gelr fonksyonu; X I T P olarak hesaplanır. Bu tarfenn pazara sunulmasının ardından mobl operatörün gelr fonksyonu se aşağıdak gbdr. I kx T (( m) P) + ( k ) X T P Bu kapsamda aşağıdak fayda fonksyonunda da görülebleceğ üzere mobl şletmecnn bu hzmetten öncek toplam gelrler, bu hzmetn verlmesnn ardından oluşan toplam gelrleryle karşılaştırılmaktadır. Sonucun poztf çıkması halnde hzmetn verlmes ekonomk olarak uygun olacaktır. 39

47 U kx T ( k ) X X ( m) P + T P T P Bu modele göre mobl operatör, söz konusu fyat ndrmn yapmadan öncek dakka başına brm gelrnn ndrmden öncek toplam trafk mktarı le çarpımı kadar kâr ederken ndrmden sonra kar oranındak düşüş kadar zararı olacaktır. Türkye de geçmş yıllarda mobl operatörler tarafından mobl sabt kames model farklı çeştlerde kullanılmış fakat kalıcı olmamıştır. Uygulanan modellerde öğrenclern kullanımına sunulan br tarfede, kampuslardan yapılacak aramalar çn ndrml ücretler uygulanmıştır. Yne benzer şeklde dğer br kampanyada, kampanyaya katılan abonelere, havaalanından yapılan çağrılarda %50 ndrm verlmştr. k abonelern hang oranda bu servsten yararlanacakları, r abone artış oranı, e talebn fyat üzerndek esneklğ, m ndrm oranı ken yapılan ve değşlm gösteren hesaplama tablosu aşağıdak gbdr. r abone artış oranı hesaplanırken abone artışının yapılan ndrm oranı ve fyatın talep üzerndek esneklğnden etkleneceğ kabul edlerek abone artış oranının ndrm oranının fyat esneklğ le çarpının yarısı kadar olacağı kabul edlmştr. Bu oran bağımsız olarak değştrldğnde nasıl br etk oluşturacağı da aşağıda ncelenmştr. Hesaplama tablosu oluşturulurken kullanılan Abone sayısı ve ARPU verler Turkcell Đletşm Hzmetler A.Ş. nn açıklamış olduğu verlerdr. 3 Abone sayısı: ARPU(Abone başına düşen ortalama gelr): 2,87 USD 3 Abone sayısı: çeyrek değer ARPU: 2006.çeyrek çeyrek arasındak verlern ortalaması 40

48 k r w e m TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR ($) ORAN KAR 00 0,50 4 0, , ,00 4 0, , ,25 4 0,50 2, , ,50 4 0, , ,00 4 0, , ,50 4 0, , ,00 4 0, , Tablo 6: FMS - Mobl Operatöre Etkler Đndrm Oranı Bu uygulamada mobl operatörün bu tarfey bütün abonelerne uyguladığı, yan genel br ndrm yaptığı kabul edlmektedr. Tabloda sadece ndrm oranı(m) değştrlmekte (ndrm oranına bağlı olarak abone artış oranı(r) da değşmştr) dğer değşkenler sabt tutulmaktadır. Bu durumda mobl operatörün %2,5 ve daha az ndrm yapması mobl operatöre poztf fnansal etk yaratırken daha fazla yapılan ndrmler negatf etk oluşturmaktadır. Aşağıdak tabloda se dğer değşkenlern sonucu nasıl etkledğn göreblmek çn ndrm oranı da dahl olmak üzere dğer değşkenler sabt tutularak fyatın talep üzerndek esneklğnn modele etks ncelenmştr. k r w e m TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR ($) ORAN KAR 00 0,2 4 0, , ,4 4 0, , ,6 4 0, , ,8 4 0, , ,0 4 0, , ,2 4 0, , ,4 4 0, , Tablo 7: FMS - Mobl Operatöre Etkler Fyat Esneklğ 4

49 Tablodan da görülebleceğ üzere talebn fyat üzerndek esneklğnn mobl operatörün kartlılığı üzernde büyük br etks bulunmaktadır. Tarfede yapılacak ndrm oranı %2 kabul edlrse talebn fyat üzerndek esneklğnn %50 den düşük olması durumunda mobl operatör çn negatf fnansal etk oluşurken %50 nn üzerndek pazarlarda mobl operatör çn poztf fnansal etk oluşması beklenr. Mobl operatörün FMS den nasıl etklendğ le lgl buraya kadar yapılan analzlern heps bütün abonelere ndrm yapılması durumunu çeryordu. Fakat mobl operatörler bu tarfe ndrmn bütün tarfeler yerne bazı aboneler çn sunmayı terch edeblmektedrler. Aşağıdak tabloda da abonelern lgl tarfeden yararlanma oranlarının model üzerndek etkler analz edlecektr. k r w e m TARĐFEDEN ÖNCE KĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRA KĐ GELĐR ($) ORAN KAR , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Tablo 8: FMS - Mobl Operatöre Etkler Kulanım Oranı Bu tabloda da daha önce olduğu gb kullanım oranı dışında kalan dğer değşkenler sabt tutulmuştur. Tablodan çıkan sonuç, kullanım oranının yüksek olmasının mobl operatörün karlılığını olumlu yönde etkleyeceğdr. %2 ndrm oranıyla hesaplandığında %99 oranının altındak kullanım oranları mobl şletmec çn negatf fnansal etk yaratmaktadır. 42

50 4..2. Sabt Operatörlere Etkler Br mobl operatör tarafından pazara sunulan mobl sabt kames modelne uygun tarfe uygulamasında sabt telefon kullanımının mümkün olduğu yerlerde de mobl telefon kullanımı teşvk edldğ çn sabt hatlardan yapılan aramaların azalması beklenr. Bu durum sabt telefon kullanımının mümkün olduğu yerlerde mobl telefon kullanımının teşvk edlmes şeklndek bu modeln asıl amacının br yansımasıdır. Mobl operatör tarafında fyatların düşmes ve kullanım oranının artması sonucunda mobl operatörün abone sayısında da belrl br oranda artış yaşanırken sabt operatörün sahp olduğu abone sayısının da azalmasının artması beklenr. Yan zaten halhazırda abone artış oranı negatf olan sabt telekomünkasyon pazarında mobl sabt kames modelyle abone kaçış oranlarının artması beklenr. Bu verler ışığında r: mobl operatörün abone sayısındak artış, w abone kaçış oranındak değşm ken bu hzmet sonrası oluşan yen abone sayısı; X ( rw)x şeklnde hesaplanır. 4 Br öncek bölümde mobl operatörün tarfelernde yapmış olduğu ndrmn kullanım oranına fyat esneklğ oranında yansıyacağı belrtlmşt. Söz konusu fyat ndrmnn sabt şletmecye yansımasının aynı oranda olmaması beklenr. Đndrmden dolayı mobl operatör abonelernn br kısmı sabt telefonlarını kullanmak yerne mobl telefonları kullanmak steyeceklerdr ancak mobl operatörün abones aynı anda sabt telefon operatörünün abones olmayablecektr. Bu oranın hesaplanması çn mobl operatörün pazar payı (S m ) ve sabt operatörün pazar payı (S f ) kullanılarak her ksne abone olan abone sayısı bulunup bu oran trafk değşklğne aşağıdak şeklde yansıtılır. k, mobl operatörün bekledğ abonelern hang oranda tarfeden yararlanacakları ken 4 Sabt operatör tarafından son kullanıcı fyatlarında br değşklk yapılmadığı kabul edlmştr. 43

51 S * S l ken; f m ( em) Tkl + ( kl)t T olarak hesaplanablr. Bu blgler ışığında, sabt operatörün bu tarfenn pazara sunulmasından öncek toplam gelr fonksyonu, T : nc abonenn kullanım mktarı ken; I X T P olarak hesaplanır. Mobl operatörün pazara söz konusu tarfesn sunmasının ardından se sabt operatörünün toplam gelr fonksyonun aşağıdak olması beklenr: I klx ' T P + ( kl ) X T P Genel olarak bu modeln sabt telefon operatörüne etks de aşağıdak modelleneblr. U klx ( kl) X + X T P T P T P Bu modeln de gerçek verlerle analz edlmesnde daha önce mobl operatör çn kullanılmış olan verler kullanılacaktır. Bu aşamada da hem ndrm oranlarının değşm, hem talebn fyat üzerndek esneklğnn değşm, hem de kullanım oranınn değşm ayrı tablolarda analz edlecektr. Mobl operatöre etkler kısmında bulunmayan l ortak abone oranı parametres kullanım oranı k parametres le aynı etky göstereceğ çn ayrıca ncelenmeyecektr. 44

52 l k r w e m TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR ($) ORAN KAR ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , Tablo 9: FMS - Sabt Operatöre Etkler Đndrm Oranı Mobl operatörün tarfe düzenlemesnden etklenen sadece etklenen operatör olan sabt şletmecnn kullanım oranının azalmasından dolayı gelrlernn azalması beklenen br durumdur. Tabloda da görüldüğü gb en düşük ndrm oranında dah sabt operatör, mobl operatörün fyat düzenlemesnden fnansal olarak negatf etklenmektedr. (Sabt operatörün hçbr mobl operatöre tarfe düzenlemes açısından reaksyon göstermedğ kabul edlmştr) Mobl operatör %2 ndrml br tarfey bütün abonelerne (k%00) hayata geçrdğnde bu tarfeden dolayı %0,0 fazla gelr elde ederken sabt operatörün bu durumdan %0,34 zarar ettğ görülmektedr. Dğer değşkenlern modele etklern göreblmek çn dğer değşkenlern oranlarını değştrerek verler güncellendğnde aşağıdak tablo oluşmaktadır. 45

53 l k r w e m TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR ($) ORAN KAR ,2 4 0, , ,4 4 0, , ,6 4 0, , ,8 4 0, , , , ,2 4 0, , ,4 4 0, , ,6 4 0, , ,8 4 0, , Tablo 0: FMS - Sabt Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Oranı Tablo 7 de talebn fyat üzerndek esneklğnn artmasının mobl operatör çn poztf etk oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştı. Tablodan anlaşılacağı üzere talebn fyat üzerndek esneklğ arttıkça mobl operatör çn poztf etk yaparken sabt operatör çn negatf etkye sebep olmaktadır. Model etkleyen dğer br faktör de mobl operatörün pazara sunduğu tarfenn mobl operatörün abonelernn ne kadar tarafından kullanılacağıdır. Hatırlanacağı gb mobl operatörün gelr durumu abonelern ne kadarının lgl tarfey kullanmasına bağlı olarak değşmekte abonelern %99 undan daha az br oranda tarfenn kullanılması durumunda mobl operatöre negatf etk oluşturmaktaydı. Mobl operatör abonelern kullanım oranlarının (abonelern ne kadarının kullandığı) artması mobl operatör çn ne kadar poztf etk yapıyorsa sabt operatöre de aynı şeklde negatf etk yapması beklenmektedr. Đlgl değşm tablosu aşağıda yer almaktadır. 46

54 l k r w e m TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR ($) ORAN KAR ,5 4 0, ,7% , ,34% ,5 4 0, ,52% , ,69% ,5 4 0, ,86% , ,03% ,5 4 0, ,20% , ,38% ,5 4 0, ,55% ,00 4 0, ,72% Tablo : FMS - Sabt Operatöre Etkler Đndrm Oranı Yukarıdak tablodan da görüleceğ üzere mobl operatör abonelern kullanım oranları (abonelern ne kadarının kullandığı) sabt operatöre olan fnansal etky negatf yönde değştrmektedr Dkey Bütünlüğe Sahp Operatörlere Etkler Bu modelde sözü edlen bütünleşk operatörler aynı anda hem mobl telekomünkasyon hzmetler hem de telekomünkasyon hzmetler vermekte olan şletmeclerdr. Ör: 2004 yılına kadar Türk Telekom ve Aycell, Telecom Italy ve Telecom Italy Moble, France Telecom ve Orange. Mobl sabt kames modelnde yukarıda da açıklandığı gb mobl telefon hzmet veren şletmec sabt telefon kullanılablen mekânlarda daha uygun fyat teklfler le sabt telefon kullanımı yerne mobl telefon kullanımını teşvk etmektedr. Bu ndrm sayesnde şebekesnden başlayan çağrıların br kısmının mobl telefon şebekesne kayması beklenmektedr. Fakat bütünleşk operatör yapısında her k şebeke de aynı şletmecye at olduğundan dolayı trafk sadece şebekeler arasında taşınmış olacaktır. Dolayısıyla modeln sonucunu etkleyen en büyük unsur mobl telekomünkasyon şebekesnden başlayan çağrılardan elde edlen kâr le sabt telekomünkasyon 47

55 şebekesnden başlayan çağrılardan elde edlen kârın karşılaştırılmasından baret olurdu. Ancak mobl operatör le sabt operatörün abone tabanlarının brebre br örtüşmes ancak monopol sabt telefon ve monopol mobl telefon pazarlarının var olması ve her sabt telefon abonesnn br mobl telefon sahb olduğu durumlarda mümkün olablr. Pazarın monopol br yapıda olmadığı kabul edldğnde model; U kx T ( k ) X X klx ( kl) X X ( m) P + T P T P + T P + T P T P şeklnde oluşturulablr. Ayrı ayrı ncelendğnde hem mobl operatöre negatf etks olan hem de sabt operatöre negatf etks olan br uygulamanın mobl ve sabt operatörün bütünleşk olması halnde bütünleşk operatöre negatf etk etmes beklenmektedr. Bu analzde de daha öncek analzlerde kullanıldığı gb Turkcell Đletşm Hzmetlernn verler kullanılmıştır. l k r w e m TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR($) ORAN KAR ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , , , ,5 4 0, , Tablo 2: FMS Bütünleşk Operatöre Etkler Đndrm Oranı 48

56 Đndrm oranlarını değşken tanımlandığı bu analzde aslında mobl operatörün poztf fnansal etk yakaladığı %2 ve daha az ndrm oranlarında ble mobl operatör ve sabt operatörün bütünleşk olması durumunda poztf fnansal etk yakalanamadığı görülmektedr. Đndrm oranı arttıkça bütünleşk mobl ev sabt operatörün gelrler üzerndek negatf fnansal etk artarak devam etmektedr. Dğer değşkenlern etklernn de görüleblmes çn talebn fyat üzerndek esneklğnn dnamk tanımladığı tablo aşağıda bulunmaktadır. l k r w e m TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR($) ORAN KAR ,2 4 0, , ,4 4 0, , ,6 4 0, , ,8 4 0, , ,0 4 0, , ,2 4 0, , ,4 4 0, , ,6 4 0, , % 00%,8% 4% 0,9 2% , Tablo 3: FMS Bütünleşk Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Hatırlanacağı gb mobl operatör %2 ndrm oranı le ve %50 fyat esneklğnde gelrlern artıracak yönde br etk elde edeblmşt. Tablodan da görüldüğü gb mobl operatör ve sabt operatörün bütünleşk olduğu durumlarda, mobl operatör %2 ndrm oranıyla yen br tarfe düzenlemes yapıldığında ve %60 fyat esneklğ oranıyla ancak gelrler artırılablmştr Paketleme (Bundlng) Paketleme unsuru kullanılarak oluşturulan ş modellernde k ya da daha fazla hzmetn brlkte, ayrı ayrı satılmasında, müşterye toplamda yarattığı malyetnn daha altında hzmet sunulması planlanmaktadır. Örnekler bölümünde de ayrıntılı olarak ncelendğ üzere genel olarak sabt telefon hzmet mobl telefon hzmet ve genşbant nternet hzmetnn brlkte pazarlanması model uygulanmaktadır. Bu 49

57 modelde uygulamayı cazp hale getrmenn çeştl metotları kullanılmakla brlkte lgl regülasyon şartları, malyet analzler ve FMC be regülasyonlar başlığı altında değnlen yasal rekabet hlaller büyük önem arz etmektedr. Bu ş modelnde genel olarak pazardak konumu güçlü olan ürünün yanında, zayıf olan ürünün de satılması metodu uygulanablr. Örneğn mobl telekomünkasyon hzmetlernde pazar lder olan br şletmec genşbant nternet hzmetler pazarında güçlü değlse, mobl telekomünkasyon hzmet verrken (brlkte terch edlmes durumunda) normal hzmet bedelnden daha düşük bedellerle br paket olarak genşbant nternet hzmet sunablr. Bu ş modellernde her şletmecnn verdğ hzmetn paket çndek ücretnn tek başına satılması durumundan farkı kadar zararı olacaktır. Fakat brlkte satış sayesnde satışlarda artışın (ya da azalmanı durması/oranının düşmes) gb gelrler de olacaktır. Bu ş model sayesnde abonelerde alınan temel hzmete (her br hzmet temel hzmet olablr) artacak olan sadakat de dkkate alınmalıdır. Dğer yandan satış ve pazarlama gderlernde de brlkte satış yöntemyle ölçek ekonomsnden kaynaklanan bazı malyet avantajlarının olması bekleneblr. Bu model sayesnde br ürünün satıldığı satış ofsnde dğer ürünün/ürünlern de satılmasına mkân sağlanıp, reklâm, tanıtım vb. unsurlarda ortak çalışmalarla malyetlern azaltılması ya da reklam faalyetlernn etksnn artması bekleneblr. Örneğn paketlenen ürünlern hem sabt hem de mobl operatörün satış ofslernde satılması paketlenen k ürünün de bulunurluğunu cdd ölçüde artıracaktır. Bu modelde de mobl sabt kames modelnde olduğu gb mobl tarafta abone sayısının artması beklenmektedr. Fakat burada br hzmet dğer bz hzmetle kame edlmesnn yerne brlkte pazarlandığı çn mobl sabt kames modelnde olanın tersne sabt operatörün de abone sayısına poztf etkler görülmes beklenr. Abone sayılarının değşm; r abone artış oranı, w (churn) oranı, s fazladan yapılan tanıtım etks ken; 50

58 Yen abone sayısı; ( + r + s) X + ( rwx)( s) X + Yen toplam kullanım mktarı; ( em) Tkl + ( kl)t T olarak hesaplanablr. Burada r sadece hzmetn vermllğ sebebyle artan abone sayısını, s se yapılan tanıtım ve pazarlama faalyetlernn paydaş k operatör tarafından yapılmasının ek desteğ sebebyle abone kazanım etksn göstermektedr. Yapılan ndrm sonrasında ücret se P ( m)p olarak hesaplanır Modele ncelendğnde mobl operatör le sabt operatör arasıda herhang br etk farkı bulunmamaktadır. Bu sebeple operatörlern gelr modeller de farklılık göstermemektedr. Hem mobl hem de sabt şletmec çn gelr fonksyonları, T : nc abonenn toplam kullanım mktarı ken; ( k ) X kx I T P + T P ken modeln fayda fonksyonu hem mobl hem de sabt şletmec çn aşağıdak gb kurulur. 5

59 U ( k ) kx X + X T P T P T P Oluşan modeln gerçeklenmes çn daha öncek modellerde kullanılan ver le aynı ver kullanılmıştır. Oluşan model gerçeklenrken kullanılacak s (fazladan yapılan tanıtım etks ken) değer %0,2 olarak kabul edlmştr. Bu değer hem tanıtım faalyetlernn artmasından dolayı abone sayısının artışı hem de kullanımın artışı olarak modele yansıtılmıştır. k r w e m s TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR ($) ORAN KAR 00 0,5 4 0,5 0, , ,0 4 0,5 2 0, , ,5 4 0,5 3 0, , ,0 4 0,5 4 0, , ,5 4 0,5 5 0, , ,0 4 0,5 6 0, , ,5 4 0,5 7 0, , ,0 4 0,5 8 0, , ,5 4 0,5 9 0, , ,0 4 0,5 0 0, , Tablo 4: Paketleme Sabt / Mobl Operatöre Etkler Đndrm Oranı Tabloda dğer değşkenler sabt tutularak yapılacak ndrm oranının sonuç üzerndek etks çıkarılmıştır. Her k operatör çn de (mobl / sabt) yapılan ndrm oranı % n üzerne çıktığı durumlarda her k operatör de bu faalyetler dolayısıyla fnansal olarak negatf etklenmektedrler. 52

60 Dğer değşkenlern model üzerndek etklern göreblmek çn (e) talebn fyat üzerndek esneklğ ve (s) tanıtım değşkenler dnamk tanımlanarak aşağıdak tablolarda ncelenmştr. K r w e m s TARĐFEDEN ÖNCEKĐ GELĐR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ GELĐR ($) ORAN KAR 00 0,2 4 0, 2 0, , ,4 4 0,2 2 0, , ,6 4 0,3 2 0, , ,8 4 0,4 2 0, , ,0 4 0,5 2 0, , ,2 4 0,6 2 0, , ,4 4 0,7 2 0, , Tablo 5: Paketleme Sabt / Mobl Operatöre Etkler Fyat Esneklğ Tablodan anlaşılacağı üzere operatörler arasında br paket servs sunulması durumunda ve verlen hzmetn üzernden de %2 ndrm yapılması durumunda talebn fyat üzerndek esneklğ %40 ın altında ken operatörler çn negatf etk oluştururken talebn fyat üzerndek esneklğnn %40 ve üzerne olduğu durumlarda operatörler çn poztf fnansal etk oluşturmaktadır. Dkey bütünlüğe sahp şletmeclerde se model, k şletmecnn de bu hzmetn sunulması çn vermekte oldukları ndrm de göz önüne alınarak k durum arasındak gelr analznden barettr. Bu durumda model yukarıda k operatör çnde belrlenen modeln konsolde edlmş hal olacaktır. T : Mobl şletmecnn nc abonesnn toplam kullanım mktarı, P : Mobl şletmecnn son kullanıcıya uyguladığı brm fyat, T 2 : Sabt Telefon şletmecsnn nc abonesnn toplam kullanım mktarı, P 2 : Sabt şletmecnn son kullanıcıya uyguladığı brm fyat, ken; 53

61 54 ( ) ( ) X X k kx X X k kx P T P T P T P T P T P T U Model k operatörün etklernn konsolde edlmes sonucunda oluştuğu ve hem sabt hem de mobl operatör bu şbrlğnden aynı şeklde etklendkler çn mobl ve sabt operatörün dkey bütünleşk olmaları durumunda da etknn sadece boyutlarını değşmes yönünün değşmeyecektr. Dolayısıyla mobl ve sabt operatörler dkey bütünleşk olmaları durumunda br öncek bölümde olan etkler aynı şeklde gelşecektr. Yapılan ndrm oranının % geçmes durumunda operatörlern gelrlernn negatf etkleneceğ, talebn fyat esneklğ üzerndek etksnn se poztf etks olduğu sonucuna varılır Entegre Servsler 5. Mobl Sabt Đkames ve 5.2 Paketleme başlıkları altında ncelenen FMC yapıları hzmetlern tek taraflı ya da sstemlern en az sevyede yakınsamasıyla oluşan FMC tpler d. Ancak entegre servsler başlığı altında ncelenecek FMC tpler, hzmetlern, chazların ve şebekelern de yakınsaması le oluşan FMC tplerdr. Mobl sabt kames ve paketlemeden zyade, entegre servsler, hem hzmet sunan şletmecler hem de aboneler tarafından gerçek FMC olarak algılanmaktadır. Bu FMC yapısında dünya örneklernden de görülebleceğ üzere verlen hzmetlern yapısı dğer örneklere göre daha yakınsamış ve ç çe geçmştr. Bunun yanında bu servsler çn uygulanan modeller teknk olarak daha öncek modellere nazaran daha fazla uygulama gerektrmektedr. Dünya örnekler başlığı altında ncelendğ gb bazı entegre servslerde uyumlu br kablosuz nternet erşmnn olduğu alanlarda (ev, şyer vs.) mobl operatörün sunmuş olduğu hzmetler mobl şletmecnn altyapısı yerne nternet servs sağlayıcının altyapısı üzernden taşınablmekteyd. Bu durumda mobl şletmec kend altyapısının kullanılmasından kaynaklanan bazı malyetlern azaltmış

62 olmaktadır. Dolayısıyla bu yapı mobl şletmeclern malyetlernn azalması bağlamında öneml sonuçlar ortaya koyablmektedr. Dğer taraftan abonelere faydalı br hzmet ortaya koyablmek çn abonelere yansıyacak malyetlern de azaltılması yolunda çalışmalar yapılması gerekmektedr. Bu konuda da örneklerde görülebleceğ gb abonelere aylık sabt br ödeme karşılığında sınırsız arama yapma mkanı verlmektedr. (Bazı kurumsal ürünlerde sadece şrket ç aramalar, ya da en çok aranan numaralar olarak da kısıtlanablr.) Entegre servsler sunulablmes çn gerekl olan bazı yatırımların sstemlern dğer modellere göre daha fazla entegre olmasından da anlaşılacağı üzere daha mobl sabt kames veya paketleme modellerne göre daha yüksek olacaktır. Kaldı k entegre servslerle verlecek hzmetlern çokluğu ve çeştllğ de bu hzmetlern sunulması çn yapılacak yatırımların daha fazla olacağı sonucuna götürmektedr Mobl Operatöre Etkler Entegre servslern brçoğunda kullanılan chazların entegre oldukları dğer chazlarla aralarındak teknk lşknn kurulablmes çn bell başlı ayar ve yeteneklere (UMA - SIP) sahp olmaları gerekmektedr. Bu konu daha önce Sabt Mobl Yakınsaması (FMC) Nedr başlığı altında ncelenmşt. Dolayısıyla entegre olmuş servslerden faydalanablmek çn abonelern kullandıkları chazları teknk özellkler bu hzmetler çn yeterl chazlarla yenlemeler gerekmektedr. Söz konusu servsler çn yeterl özellklere sahp chazlar, şletmecler tarafından hzmetlern kullanılmasını teşvk kapsamında abonelere hedye (sübvansyon) edleblmektedr. Entegre servslerde çok farklı ş modeller oluşabldğ çn fnansal modellerde ş modellerne göre farklılık göstermektedr. Örneğn entegre servslerden faydalanablmek çn abonelern kullanmakta oldukları chazları değştrmeler gerekmektedr. Bu durum fnansal ş modelne negatf etk ederken, özellkle mobl şletmeclern w-f alanlarından yapılan çağrılarda mobl şebekenn kullanılmıyor oluşu sebebyle radyo erşm şebekelernn (RAN) kullanımın azalması da göz önünde bulundurulmalıdır. 55

63 Bu sebeple; S, brm kullanıma düşen teknk ve dar kurulum malyetler 5, (C) mobl şletmec çn brm malyet, (c) se mobl şletmecnn teknk malyet azalması ken mobl şletmecnn malyet fonksyonu; C C + S c olarak şekllendrleblr. Dğer yandan kapalı alanlardan (w-f şebekes) mobl operatör kullanılarak yapılan çağrılardan bu hzmet dolayısıyla mobl operatör bundan sonra herhang br gelr elde edemeyecektr. Bu durumda mobl operatör şebekes kullanılarak yapılan görüşmelern değşm fonksyonu, (k), bu hzmetten faydalanan abonelern oranı, (l) se kapalı alanlardan yapılan çağrı oranı ken; T ( kl)t olarak zleneblr. Abone sayısındak değşm se; ( + r) X wrx X + (a) genşbant nternet erşm çn sabt operatörün fatura ettğ sabt ücret, (n) aboneye fatura edlen sabt ücretn mobl şletmecye verlen kısmı ken mobl operatörün bu hzmet öncesnde ve hzmet sonrasındak kar fonksyonu; I X T 0 ( P C ) ( k ) X ( n ) + T ( P C ) kx I a 0 0 olarak şekllenr. 5 Brm trafğe düşen teknk ve dar kurulum malyetler (S) hesaplanırken toplam teknk ve dar kurulum malyetlernn, (kullanım süresnce oluşan bakım onarım malyetler de dahl olmak üzere) kullanım süres boyunca oluşacak toplam trafğe bölümü olacağı kabul edlmştr. 56

64 T : nc abonenn toplam kullanım mktarı ken, entegre servslerde mobl operatör çn şletmeclern fayda fonksyonu aşağıdak şeklde çıkarılablr. U ( ) kx X T k X ( n) a + T ( P C ) ( P C ) Analz yapılırken bazı değerlern belrleneblmes çn bazı varsayımlarda bulunulmuştur: Mobl operatörün yapmış olduğu ndrm oranı kapalı alanlarda yapılan çağrıların oranı olarak kabul edlmştr. Beklenen abone artış oranının se fyat esneklğnn yapılan ndrm le çarpımı kadar olması farz edlmştr. Mobl şebekedek malyet azalmasının oranın aboneler kullanım oranlarının malyetle çarpımın yarısı kadar etks olacağı kabul edlmştr. k r w E m l S n c ($) TARĐFEDEN ÖNCEKĐ KAR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ KAR ($) ORAN KAR , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Tablo 6: Entegre Servsler Mobl Operatöre Etkler Kullanım Oranı 57

65 Tablodan da görülebleceğ üzere abonelern kullanım oranı le mobl operatörün gelrler üzernde ters kolerasyon bulunmaktadır. Abonelern hepsnn bu tarfeden faydalanmaları halnde mobl operatör fnansal olarak negatf etklenrken, abonelern bu tarfeden faydalanma oranı azaldıkça mobl operatörün gelrler artmaktadır. k r w e m l S n c ($) TARĐFEDEN ÖNCEKĐ KAR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ KAR ($) ORAN KAR ,5 0, 0, , , ,5 0,2 0, , , ,5 0,3 0, , , ,5 0,4 0, , , ,5 0,5 0, , , ,5 0,6 0, , , Tablo 7: Entegre Servsler Mobl Operatöre Etkler Kapalı alan kullanım oranı Kapalı alanlardan yapılan konuşmaların oranı se br çok dğer değşken etkledğ çn model üzernde büyük etk yapmaktadır. Kapalı alanlardan yapılan çağrıların oranı arttıkça mobl operatörün gelrlerndek azalma görülmektedr Sabt Operatöre Etkler Sabt operatör ve nternet servs sağlayıcının aynı şletmec olduğu kabul edlmektedr. Bu durumda (S) sabt operatörde teknk ve dar kurulum malyetlernden 6, (c) nternet şebekesnn fazla kullanılmasından kaynaklanan malyet artışı ken, sabt operatör çn C malyet kalem; C C + S + c olarak tanımlanablr. 6 Brm trafğe düşen teknk ve dar kurulum malyetler (S) hesaplanırken toplam teknk ve dar kurulum malyetlernn, (kullanım süresnce oluşan bakım onarım malyetler de dahl olmak üzere) kullanım süres boyunca oluşacak toplam trafğe bölümü olacağı kabul edlmştr. 58

66 59 Sabt operatörün tarfeden öncek kâr, tarfeden sonrak kâr ve fayda fonksyonu aşağıdak gb oluşacaktır. T : nc abonenn toplam kullanım mktarı, (d) nternet hattı sahb olan sabt telefon abonelernn oranı, (n) aboneye fatura edlen sabt ücretn mobl şletmecye verlen kısmı, C d de genşbant nternet erşm malyet ken; ( ) + a C P T I dx X (Đnternet erşm ücretnn sabt olduğu kabul edlmştr.) ( ) ( ) ( ) + + na C P T na C P T I kdx k X k kdx kx ) ( ( ) ( ) ( ) ( ) a C P T na C P T na C P T U dx X kdx k X k kdx kx ) ( Sabt operatör tarfeden önce standart konuşma gelrlernn yanı sıra sabt ücret aldığı nternet erşmnden de gelr elde etmekteyd. Tarfe le brlkte sabt operatör nternet erşmnden elde etmş olduğu gelrlern br kısmını (n) mobl operatörler paylaşacaktır. Dolayısıyla sabt operatörün gelrlernde (n) oranında gerleme olacaktır. Bununla beraber nternet erşm üzernden yapılan mobl operatörün görüşmeler de nternet erşm malyetlernn üzerne eklenecektr. Bu sayede sabt operatörün br taraftan gelrler azalırken dğer yandan da malyetler artmış olacaktır. Bu bağlamda Tablo 5 de görüleceğ gb, sabt operatörün gelrlernde büyük azalma olması beklenmektedr.

67 k r w S n c ($) TARĐFEDEN ÖNCEKĐ KAR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ KAR ($) ORAN KAR , , , , , , , , , , , , Tablo 8: Entegre Servsler Sabt Operatöre Etkler Kullanım Oranı Bu analzde sabt operatörün tarfelernde herhang br ndrm yapmadığı kabul edlmştr. Ancak abone artış oranının bu hzmet sayesnde artması da bekleneblr. Tablo 9 da abone artış hızının artmasının sabt operatörün karlılığı üzernde nasıl br etk oluşturduğu analz edlmştr. k r w S n c ($) TARĐFEDEN ÖNCEKĐ KAR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ KAR($) ORAN KAR , , , , , , , , , , , , , , Tablo 9: Entegre Servsler Sabt Operatöre Etkler Abone artışı Tablo 9 dan da görülebleceğ üzere sabt operatör bu hzmet sayesnde abone artışını 4 ve üzerne çekmey başarması durumunda bu hzmet sayesnde gelrlern artırmayı başarablecektr. Abone artılının %3 ve altında kaldığı durumlarda se sabt operatör gelr kaybına uğrayacaktır. 60

68 Dkey Bütünlüktek Operatörlere Etkler Dkey bütünlüktek operatörler çn fayda fonksyonu se sabt ve mobl şletmecnn tek başlarına maruz kaldıkları fnansal etklern konsoldasyonu şeklnde olacaktır. Fayda fonksyonu aşağıdak şeklde modelleneblr. ( k ) X ( k ) X dx kx kx U a + T ( ) + ( ) P C T P C T2 2 2 ( P C ) + T ( P C ) Bu modeldek en öneml husus sabt operatörün kaybı olan genşbant nternet erşm ücretnn paylaşılmasının kapsama dahl edlmemesdr. Çünkü bu şartlarda hem sabt hem mobl hem de genşbant nternet hzmetler aynı şletmec tarafından verlmş olacaktır. k r e M l S n c ($) TARĐFEDEN ÖNCEKĐ KAR ($) TARĐFEDEN SONRAKĐ KAR ($) ORAN KAR , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Tablo 20: Entegre Servsler Dkey Bütünleşk Operatöre Etkler Kullanıcı oranı Tablo 20 de görüleceğ üzere kullanıcı oranının, dkey bütünlüktek operatörlere bu yapı çn negatf etks olduğu görülmektedr. Kullanıcı oranının %30 un üzerne çıktığı durumlarda bu yapı dkey bütünlüktek operatörler olumsuz fnansal etky de beraber getrmektedr. Kullanıcı oranın stenlen sevyenn üzerne çıkmasını engellemek çn bu tarfenn bütün abonelere açık olmasından zyade bell özellktek abonelere açılması fnansal etk açısından uygun olacaktır. 6

69 k r e m l S n c ($) TARĐFEDEN ÖNCEKĐ KAR($) TARĐFEDEN SONRAKĐ KAR ($) ORAN KAR 0 4 0, , , , , , , , , , , , , , , , , , Tablo 2: Entegre Servsler Dkey Bütünleşk Operatöre Etkler Fyat esneklğ Dkey bütünlüktek operatörler çn oluşturulan modeldek dğer br öneml faktör de fyat esneklğdr. Daha öncek tablolarda görüldüğü gb fyat esneklğ herhang br ndrm söz konusu olmadığı çn sabt operatöre lşkn modelde yer almıyordu. Fakat yapılan ndrm oranını sebebyle mobl operatöre lşkn modelde fyat esneklğ öneml br yer tutuyordu. Dolayısıyla sabt operatöre herhang br etks olmayıp mobl operatöre poztf etks olan br faktörün bütünleşk operatörlere de poztf etk yaptığı görülmektedr. Fyat esneklğnn artmasıyla dkey bütünlüktek operatörlern bu modelden elde ettkler gelr artmaktadır. 5. SONUÇ FMC kapsamında sunulan hzmetlern, gerek mobl gerekse de sabt operatörler tarafından verlen ndrmler ya da avantajlı kullanım şartları sayesnde abonelere faydası bulunduğu açıkça görülmektedr. Aboneler yukarıda ncelenmş olan bütün modellerde bu hzmetlerden fayda sağlarlarken şletmecler tarafındak fayda durumu her zaman olumlu sonuçlanmayablmektedr. Ancak FMC kapsamında yukarıda yapılan çalışma kısa vadede FMC nn operatörlere etklern analz etmektedr. Pazar şartları ve uzun vadel stratejler dkkate alındığında kısa vadede negatf etk doğuran FMC modellernn de poztf etk 62

70 yaratması mümkündür. Bu çalışma yapılırken operatörlere olan etklern zamanla etklern pekştrecekler ya da zamanla etklern kaybedecekler dkkate alınmamıştır. Bu kapsamda 3 farklı FMC yaklaşımı üzernden yapılan çalışmalarda mobl sabt kames başlığı altında ncelenen sadece mobl operatör tarafında gerçekleştrlen tarfe değşklkler le uygulanan modeln, mobl operatöre çeştl etkenlere (talebn fyat esneklğ, yapılan ndrm oranı) bağlı olarak genelde olumsuz fnansal etk oluşturduğu, sabt operatöre se mobl operatörü bu fyat düzenlemes karşısında herhang br fyat düzenlemes yoluna gtmemes durumunda mobl operatörden daha az olumsuz etk yarattığı sonucuna varılmıştır. Mobl operatörlern FMS modeln uygulayacaklarında ulaşmak stedkler abone segmentn nasıl belrleyeceğ de önem taşımaktadır. Dğer değşkenlere bağlı olarak bazı durumlarda abonelern tamamına hzmetn sunulması, müşterlern br kısmına sunulmasına göre poztf etk oluşturablmektedr. FMS modelnde mobl operatöre fnansal etky etkleyen dğer br öneml etken se talebn fyat esneklğdr. Talebn fyat üzerndek esneklğnn farklık gösterdğ pazarlarda modele bağlı olarak fnansal etknn de değşmes beklenr. Paket satış yöntemnde se genel olarak k şletmecnn ya da k hzmetn brleştrlerek satılması yöntem uygulandığı çn gerek kullanımın gerekse de abone sayısında yaşanan artışın da etksyle k operatöre de poztf fnansal etklernn olması beklenmektedr. Fakat bu fnansal etknn de paket satış sırasında verlen ndrm oranına göre değşkenlk gösterdğ görülmüştür. Entegre servslerde se şletmeclere olan fnansal etkler daha büyük oranlarda gerçekleşeblmektedr. Entegre servslern kapsamı genş ve çeştlenmeye açık olduğundan dolayı oluşacak modeln her türlü uygulamada kullanılableceğn söylemek zor olacaktır. Ancak operatörlerden herhang brnn kontrolünden çıkarak bazı hzmetlerden faydalanablmey mümkün kılan uygulamaların fnansal etklernn yüksek olacağı kesndr. 63

71 Genel olarak FMC hzmetlernn sunulmasında etkl olan faktörler yapılan ndrm oranları, abonelern ne kadarına bu hzmetn verleceğ, talebn fyat üzerndek esneklğ ve az da olsa abone kaçış oranları olarak sayılablr. FMC le operatörlern asıl hedefledkler kazanç se abonelern operatöre bağlılıklarını artırmaktır. 64

72 KAYNAKÇA. OECD - Drectorate For Scence, Technology And Industry - Commttee For Informaton, Computer And Communcatons Polcy - Fxed-Moble Convergence: Market Developments And Polcy Issues 2. The Effects of Product Bundlng n Duopoly - Markus Resnger, 22nd December Tyng And Innovaton: A Dynamc Analyss Of Tyng Arrangements - Jay Pl Cho - Workng Paper No Copng wth Fxed-Moble Convergence: Evoluton or Paradgm Shft? - Dr. Ulrch Stumpf - Improvng the Regulatory Framework for Electronc Communcatons: Challenges for the Next Decade Unversty of Wroclaw, 9-20 October Impact of Fxed Moble Convergence n Japan Estmaton of Market Sze Usng Emprcal Welfare Analyss - Akhro Nakamura GSM Assocaton ( ess_offce/p_wreless_offce.jsp Whte Paper - Generatng New Revenue wth Fxed Moble Convergence - Csco 4. OVUM falan 5. Fxed moble convergence - some consderatons - Azfar Aslam 6. Fxed moble convergence Dscusson paper Internatonal Telecommuncatons Unon 7. Fxed Moble Convergence: A star s born, - convergenceworld, 6 June 2006, Vodafone Unvels Convergence Plans, lghtreadng, 30 May 2006, Italan Regulator to Probe Fxed-Moble Convergence Servces, ITU, June 2006, ble+convergence+servces+.aspx. 23. The home-zone servce an nnovaton n fxed-moble telecommuncatons, ComReg Meda Release,4 August Revew of the Regulatory Framework for Fxed-Moble Convergence n Hong Kong OVUM Addressng Geographc Number allocatons for hybrd fxed-moble servces Convergence and regulaton- Gabrelle Gauthey-ARCEP 65

73 Telecoms Infotech Forum Brefng paper Fxed Moble Convergence 38. Techno-Economc Analyss of IP Multmeda Subsystem for Convergence Scenaros - Mkko Hekknen 66