D N KÜLTÜRÜ VE AHLAK B LG S

Transkript

1 LKÖ RET M D N KÜLTÜRÜ VE AHLAK B LG S 4 Ö RETMEN KILAVUZ K TABI Prof. Dr. Recai Doğan Bu ki tap, Mil lî Eği tim Ba kan lı ğı Ta lim ve Ter bi ye Ku ru lu Baş kan lı ğı nın 28 Kasım 2011 ta rih ve 173 sa yı lı ka ra rıy la öğ re tim yı lın dan iti ba ren, beş yıl sü rey le ders ki ta bı ola rak ka bul edil miş tir. Bahçekap Mah Sok. Nu.: fiaflmaz/ankara tel.: (0-312) (pbx) belgeç: (0-312)

2 Bu kitabın tamamının ya da bir kısmının, kitabı yayınlayan şirketin izni olmaksızın elektronik, mekanik, fotokopi ya da herhangi bir kayıt sistemi ile çoğaltılması, yayımlanması ve depolanması yasaktır. Bu kitabın tüm hakları, YILDIRIM YAYINLARI na aittir. Haberleşme Adresi YILDIRIM YAYINLARI Bahçekapı Mah Sok. Nu.: Şaşmaz/ANKARA tel.: (0-312) (pbx) belgeç: (0-312) e-posta: [email protected] SERTİFİKA NO: ISBN: Editör Y lmaz KARAHAN Dil Uzman Riyazi CANBOLAT Görsel Tasar mc Nurcan KAYA Program Gelifltirme Uzman Türkân YILDIRIM Ölçme ve Değerlendirme Uzman Zafer ÜNAL Rehberlik Uzman Emel TEKEL Baskı ve Cilt tel.: (0-312) (pbx) belgeç: (0-312) e-posta: [email protected] 2 Baskı Yeri ve Yılı Ankara, 2014

3 ST KLÂL MARfiI Korkma, sönmez bu flafaklarda yüzen al sancak; Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. O benim milletimin y ld z d r, parlayacak; O benimdir, o benim milletimindir ancak. Çatma, kurban olay m, çehreni ey nazl hilâl! Kahraman rk ma bir gül! Ne bu fliddet, bu celâl? Sana olmaz dökülen kanlar m z sonra helâl... Hakk d r, Hakk a tapan, milletimin istiklâl! Ben ezelden beridir hür yaflad m, hür yaflar m. Hangi ç lg n bana zincir vuracakm fl? fiaflar m! Kükremifl sel gibiyim, bendimi çiğner, aflar m. Y rtar m dağlar, enginlere s ğmam, taflar m. Garb n âfâk n sarm flsa çelik z rhl duvar, Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var. Ulusun, korkma! Nas l böyle bir iman boğar, Medeniyet! dediğin tek difli kalm fl canavar? Arkadafl! Yurduma alçaklar uğratma, sak n. Siper et gövdeni, dursun bu hayâs zca ak n. Doğacakt r sana va dettiği günler Hakk n... Kim bilir, belki yar n, belki yar ndan da yak n. Bast ğ n yerleri toprak! diyerek geçme, tan : Düflün alt ndaki binlerce kefensiz yatan. Sen flehit oğlusun, incitme, yaz kt r, atan : Verme, dünyalar alsan da, bu cennet vatan. Kim bu cennet vatan n uğruna olmaz ki fedâ? fiühedâ f flk racak toprağ s ksan, flühedâ! Cân, cânân, bütün var m als n da Huda, Etmesin tek vatan mdan beni dünyada cüdâ. Ruhumun senden, lâhi, fludur ancak emeli: Değmesin mabedimin göğsüne nâmahrem eli. Bu ezanlar-ki flahadetleri dinin temeli- Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli. O zaman vecd ile bin secde eder -varsa- tafl m, Her cerîhamdan, lâhi, boflan p kanl yafl m, F flk r r ruh- mücerred gibi yerden na fl m; O zaman yükselerek arfla değer belki bafl m. Dalgalan sen de flafaklar gibi ey flanl hilâl! Olsun art k dökülen kanlar m n hepsi helâl. Ebediyen sana yok, rk ma yok izmihlâl: Hakk d r, hür yaflam fl, bayrağ m n hürriyet; Hakk d r, Hakk a tapan, milletimin istiklâl! Mehmet Âkif ERSOY 3

4 ATATÜRK ÜN GENÇL E H TABES Ey Türk genç li ği! Bi rin ci va zi fen, Türk is tik lâ li ni, Türk cum hu ri ye ti ni, ile le bet, mu ha fa za ve mü da fa a et mek tir. Mev cu di ye ti nin ve is tik ba li nin ye gâ ne te me li bu dur. Bu te mel, se nin, en k y met li ha zi nen dir. s tik bal de da hi, se ni, bu ha zi ne den, mah rum etmek is te ye cek, da hi lî ve ha ri cî, bed hah la r n ola cak t r. Bir gün, is tik lâl ve cum hu ri ye ti mü da fa a mec bu ri ye ti ne dü fler sen, va zi fe ye at l mak için, için de bu lu na ca ğ n va zi ye tin im kân ve fle ra i ti ni dü flün me ye cek sin! Bu im kân ve fle ra it, çok nâ mü sa it bir ma hi yet te te za hür ede bi lir. s tik lâl ve cum hu ri ye ti ne kas te de cek düfl man lar, bü tün dün ya da em sa li gö rül me mifl bir ga li bi ye tin mü mes si li ola bi lir ler. Ceb ren ve hi le ile aziz va ta n n, bü tün ka le le ri zapt edil mifl, bü tün ter sa ne le ri ne gi ril mifl, bü tün or du la r da ğ t l m fl ve mem le ke tin her kö fle si bil fi il ifl gal edil mifl ola bi lir. Bü tün bu fle ra it ten da ha elîm ve da ha va him ol mak üze re, mem le ke tin da hi lin de, ik ti da ra sa hip olan lar gaf let ve da lâ let ve hat tâ h ya net için de bu lu na bi lir ler. Hat tâ bu ik ti dar sa hip le ri flah sî men fa at le ri ni, müs tev li le rin si ya sî emel le riy le tev hit ede bi lir ler. Mil let, fakr u za ru ret için de ha rap ve bî tap düfl müfl ola bi lir. Ey Türk is tik ba li nin ev lâ d! fl te, bu ah val ve fle ra it için de da hi, va zi fen; Türk is tik lâl ve cum hu ri ye ti ni kur tar mak t r! Muh taç ol du ğun kud ret, da mar la r n da ki asîl kan da, mev cut tur! 4

5 Mustafa Kemal ATATÜRK ( ) 5

6 Ç NDEK LER ORGAN ZASYON fiemasi...8 ÖN SÖZ...9 GENEL AÇIKLAMALAR...9 ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN Ünite: DİN VE AHLAK HAKKINDA NELER BİLİYORUM? Günlük Konuflmalar m zda Dine liflkin fadeler Bismillâhirrahmânirrahîm Allah a fiükür Sevap ve Günah Kavramlar Dilek ve Dualar m zda Dinî fadeler Selamlafl yoruz Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet i Öğreniyoruz Dini Öğrenmenin Önemi Din Güzel Ahlakt r Güzel Söz Söyleyelim Güzel Davran fllarda Bulunal m Sübhâneke Duas ve Anlam...39 Ünite Değerlendirmesi / Bilgilerimizi Ölçelim...39 Kendimi Değerlendiriyorum Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? Ünitesi Gözlem Formu Ünite: TEMİZ OLALIM Dinim Temiz Olmam stiyor Be de ni mi ve Elbiselerimi Te miz Tu ta r m Çevremi Temiz Tutar ve Korurum Te miz lik Sağlığım İçin Önemlidir Sözünde Durmak, Dürüst ve Güvenilir Olmak Fâtiha Suresi ve Anlam...52 Ünite Değerlendirmesi / Bilgilerimizi Ölçelim...52 Proje Görevi...54 Kendimi Değerlendiriyorum...56 Temiz Olalım Ünitesi Gözlem Formu Ünite: HZ. MUHAMMED İ TANIYALIM Hz. Muhammed in Doğduğu Çevreyi Tan yal m Hz. Muhammed in Aile Büyüklerini Tan yal m Hz. Muhammed in Doğumu, Çocukluk ve Gençlik Y llar Hz. Muhammed in Çocukluk ve Gençlik Y llar ndaki Erdemli Davran fllar Kevser Suresi ve Anlam...66 Ünite Değerlendirmesi / Bilgilerimizi Ölçelim...66 Performans Görevi...68 Kendimi Değerlendiriyorum...70 Hz. Muhammed i Tanıyalım Ünitesi Gözlem Formu...71

7 4. Ünite: KUR AN-I KERİM İ TANIYALIM Son lahî Kitap Kur an- Kerim Kur an- Kerim in Hz. Muhammed e ndirilifli Kur an- Kerim in Kitap Hâline Getirilmesi ve Çoğalt lmas Kur an- Kerim in ç Düzeni Ayet Sure Cüz Bilge İnsan: Hz. Lokman...79 Ünite Değerlendirmesi / Bilgilerimizi Ölçelim...79 Performans Görevi Kendimi Değerlendiriyorum...83 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım Ünitesi Gözlem Formu Ünite: SEVGİ, DOSTLUK VE KARDEŞLİK Sevmek ve Sevilmek Bir htiyaçt r Sevgi Allah n Bize Verdiği Bir Nimettir Allah Yaratt klar n Sever Dostluk ve Kardeflliğin Temeli Sevgidir slam Dini Dostça ve Kardeflçe Yaflamay Öğütler...92 Ünite Değerlendirmesi / Bilgilerimizi Ölçelim...92 Kendimi Değerlendiriyorum...95 Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik Ünitesi Gözlem Formu Ünite: AİLE VE DİN Aile Toplumun Temelidir Anne ve Babam Benim yiliğimi ster Kardefllerimle yi Geçinirim Ailemizde Birbirimize Sayg Gösterir, Yard m Ederiz Ailemizde Birbirimizi Anlamal y z ve Sorunlar m z Birlikte Çözmeliyiz Aile çi liflkilere Yönelik slam n Öğütleri Ünite Değerlendirmesi / Bilgilerimizi Ölçelim Proje Görevi Kendimi Değerlendiriyorum Aile ve Din Ünitesi Gözlem Formu EKLER

8 1. M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s Alak suresi, 1-5. ayetler. 3. Buhari, Sahih, Bedyu l-vahy, Kadr suresi, 1. ayet. 2. Furkân suresi, 32. ayet. 1. Hayati Ülkü, slam Tarihi, s Mâide suresi, 3. ayet. ORGAN ZASYON fiemasi 3. Ünite Üni te nin ifl le nifl sü recin de ya p la cak la r n an la t l d ğ bö lüm 72 ÜN TE SÜREC NDE 1. Konular i le me ye geç me den ön ce ö ren ci le ri ni ze üni te nin ad n söy le yi niz. Ko nu lar hak k n da ge nel ola rak ta n t c nitelikte bilgiler veriniz. Bu ünitenin din kültürü ve ahlak bilgisi dersindeki önemi ve yeriyle ilgili aç k la ma lar ya p n z ve ka za n m la r n ger çek le tir me le ri du ru mun da ne le ri ba a ra bi le cek le ri hakk nda on la r te vik edip ce saret len di ri niz. 2. Bu üni te de ö ren ci le re do ru dan ve ri le cek de er ler; sayg, ho gö rü, bi lim sel lik tir. Ad ge çen de er le rin han gi ko nu da, han gi et kin lik ler le ve ri le bi le ce i üni te ka za n m lar n n i le ni in de be lir til mi tir. De er ler ö ren ci le re il gi li ka za n m la r n i len di i ko nu lar da s n f içi ve s n f d ya p la cak et kin lik ler le ve ril me li dir. 1. la hî ki tap kav ra m n n an la m n öğ re ne rek def te ri ni ze ya z n z. ÜN TE M ZE HA ZIR LA NA LIM 2. Kur an- Ke rim in ne za man ve ne re de in di ril me ye bafl lan d ğ n ve inen ilk ayet le rin han gi le ri ol du ğu nu arafl t r n z. 3. Bu üni te de ö ren ci le re ka zan d r la cak be ce ri ler; 3. Kur an- Ke rim in ki tap hâ li ne ge ti ril me si ve ço ğal t l ma s y la il gi li bil gi top la y n z. 4. Ayet, sure ve cüz kavramlar n n anlamlar n sözlüklerden bularak defterlerinize yaz - n z. prob lem çöz me, ara t rma, Türkçeyi do ru, gü zel ve 5. Hz. Lokman ın hayatını Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinden araştırınız. 62 etkili kullanma, Kur an- Ke rim mea li kul lan ma d r. Ad ge çen be ce ri le rin han gi ka za n m la r n i le ni in de ve ri le bile ce i be lir til mi tir. Bu bö lüm ler üze rin de önem le du ra rak ö ren ci le ri ni zin be ce ri le ri ka zan ma la r n sa la y n z. 4. Üni te bo yun ca a a da ki aç k la ma la ra dik kat et me niz üni te nin ka za n m la r n n ger çek le me si aç s ndan önem li dir: Bu üni te de Kur an- Ke rim in in di ri li i, ki tap hâ li ne ge ti ri li i ve ço al t l ma s süreci ay r nt la ra inil me den ge nel ola rak ele al na cak ve Kur an- Ke rim ayet, su re ve cüz gi bi özel lik le riy le e kil aç s n dan ta n t la cak t r. Kur an- Ke rim in ini sü re ciy le il gi li za man e ri di olu tu ru la cak t r. 3. kazan m i lenirken Hz. Ali nin Kur an a hizmetlerine ve katk lar na da yer verilecektir. Ö ren ci le rin so mut de ne yim le rin den müm kün ol du un ca ya rar la n la cak t r. 5. Ö ren ci le ri niz bu üni te nin ka za n m la r ile il gi li baz deneyimlere sahip ola bi lir ler. Üni te sü re sin ce bun lar dan da ya rar la na bi lir si niz: Evlerinde Kuran- Ke rim var d r ve onu gör mü ola bi lir ler. Ku ran- Ke rim oku yan bi ri ni din le mi ve ya oku ma y ö ren mi ler dir. Ku ran- Ke rim in bir bö lü mü nün Türk çe si ni oku mu lar d r. Kur an- Ke rim ile il gi li su re, ayet vb. kav ram la r bi li yor ola bi lir ler. Kur an- Ke rim in Hz. Mu ham med e ini i ile il gi li film sey ret mi ve ya bü yük le rin den bil gi edin mi ola bi lir ler. 6. Ö ren ci le ri ni zin ikin ci dö nem ha z r la ya cak la r performans görevi bu üni te nin so nun da ve ril mi tir. Ö ren ci le ri ni zin per for mans gö re vin den bek le nen be ce ri le ri gös te re bil me le ri için ge rek li yön len dir me ve aç k la ma la r ya p n z. Ö rencilerinize per for mans gö re vi ile bir lik te de er len dir me öl çüt le ri ni ve re rek onlar n yapt k la r ça l ma n n nas l de erlendirilece ini gör me le ri ni sa la y n z. Ünite kapağ Kur an- Kerim i Tan yal m KAZANIMLA LG L PLANLAMA Ka za n m: 2. Kur an n Hz. Muhammed e in di ri li sü re ci ni özetler. Ko nu: 2. Kur an- Ke rim in Hz. Mu hammed e ndirili i Süre: 1 ders saa ti De er ler: say g, ho görü, bi lim sel lik. Be ce ri ler: prob lem çöz me, ara t r ma. Ö retim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, an la t m. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitab, Kur an- Kerim meali, hadis kaynaklar, bilgisayar, projeksiyon cihaz /tepegöz, asetat. 8 Kü çül tül müfl ki ta b say fa la r ders Kur an- Kerim in Hz. Muhammed e ndirilifli Kur an- Ke rim Hz. Mu ham med(s.a.v.) e nasıl gönderilmiş olabilir? Miladi yedinci yüzyılın başlarında tüm dünyada, özellikle de Arabistan Yarımadası nda pek çok olumsuzluk yaşanmaktaydı. İnsanların çoğu putlara tapıyor, onlar için kurban kesiyor, kendi elleriyle yaptıkları putlardan dileklerde bulunuyorlardı. Putları, Allah a ulaşmanın aracı olarak görüyorlardı. Zenginler fakirleri, güçlüler zay flar eziyordu. Ahlaks zl k ve adaletsizlik artm flt. Kad nlara ve k z çocuklar na değer verilmi yor du. Hz. Mu ham med (s.a.v.) insanların bu durumuna çok üzülüyor ve çareler arıyordu. Bu nedenle 35 yafl ndan itibaren ramazan aylar nda Mekke den uzaklafl yor, Nur Dağ ndaki Hira Mağaras na gidiyordu. Orada Allah a dua ediyor, insanlar bu kötü durumdan kurtarmak için çareler düflünüyordu. 1 Hz. Mu ham med k rk ya fl na gel mifl ti. 610 y l n n ra ma zan ay n da Al lah a du a ve iba det 2. Fotoğraf: Alak suresinin 1-5. ayetleri Kur an- Ke rim in in di ri len ilk ayet le ri dir. et mek için yine Hi ra Ma ğa ra s na git mifl ti. Bir gece sa ba ha kar fl va hiy me le ği Ceb ra il gel di ve Hz. Mu ham med e: Oku, de di. Hz. Muhammed: Ben oku ma bil mem, di ye ce vap ver di. Cebra il yi ne: Oku, de di. Hz. Mu ham med ay n fle kil de cevap verdi. Cebrail üçüncü defa: Oku, de di. Hz. Mu ham med: Ne okuyayım, de yin ce Ceb ra il, ona Yü ce Al lah tan ge tir di ği flu ayet le ri öğretti: Ya ra tan Rabb inin ad y la oku! O in sa n alak tan ya rat t. Oku! Se nin Rabb in en cö mert olan d r. O, 3. Fotoğraf: Hz. Mu ham med e Kur an- Ke rim in ilk ayet le ri Nur Da ğ nda ki Hi ra ka lem le yaz ma y öğ re ten dir, in sa na bil me di ği ni Ma ğa ra s nda in di ril mifl tir. öğ re ten dir. 2 Bu ayetler, Kur an- Ke rim in in di ri len ilk ayet le ri dir (2. Fotoğraf). 3 Kur an- Kerim, Hz. Muhammed e Kadir Gecesi nde indirilmeye bafllanm flt r (3. Fotoğraf). Bu durum Kur an-ı Kerim de şöyle be lir ti lir: fiüp he siz biz onu (Kur an ) Ka dir Ge ce si nde indirdik. 1 Böylece Hz. Mu ham med e ilk va hiy gel mifl ol du. Va hiy, Yü ce Al lah n peygamberlerine iletmek istediği emir, yasak ve öğütlerini doğrudan doğruya veya Cebrail adlı melek vasıtasıyla bil dir me sine denir. lk vah yin in di ri li flin den son ra Pey gambe ri mi ze bir müd det va hiy gel me mifl tir. Da ha son ra va hiy tek rar in di ril me ye bafllanm fl ve Hz. Muhammed insanlar slam di ni ne ça ğ r mak la gö rev len di ril mifl tir. O ken di si ne ge len ayet le ri in san la ra bil dir mifl ve aç k la m fl t r y l n da bafl la yan Kur an- Ke rim in in di ri li fli, Hz. Mu ham med in ve fat et ti ği Fotoğraf: Medine de bulunan Mescid-i y l na ka dar yak la fl k 23 y l de vam et mifl tir. Nebi den bir görünüş Bu nun 13 y l Mek ke de, 10 y l Me di ne de ger çek lefl mifl tir (4. Fotoğraf). Kur an- Ke rim, Pey gam be ri mi ze bir defada toptan değil, bazen birkaç ayet bazen de tam bir sure olarak bö lüm ler hâ lin de in di ril mifl tir. Bu du rum, onun in san lar ta ra f n dan anlaşılmasını ve ezberlenmesini kolaylaştırmıştır. Yü ce Al lah, Kur an- Ke rim in bir de fada top lu ca in di ril me yi fli nin se be biy le il gi li flöy le bu yu rur: n kâr eden ler, Kur an ona bir de fa da top tan in di ril sey di ya! de di ler. Biz Kur an la se nin kal bi ni pe kifl tir mek için onu böy le k s m k s m in dir dik ve onu ağ r ağ r oku duk. 3 Hz. Mu ham med (s.a.v), Ceb ra il ta ra f n dan ken di si ne ge ti ri len ayet le ri ez ber ler ve he men va hiy kâ ti bi (va hiy ya z c s ) de ni len Müs lü man la ra yaz d r r d. Hz. Mu hammed in ya fla d ğ dö nem de kâ ğ t ol ma d ğ n dan ayet ler pa pi rüs le re, cey lan de ri le ri ne, yas s ke mik le re, sert ağaç ka buk la r na ve ya hur ma dal la r na ya z l r d. Müs lü man la r n ço ğu Hz. Mu ham med ta ra f n dan bil di ri len ayet le ri ez ber ler ler di. Hz. Mu ham med za man n da, inen bü tün Kur an ayet le ri ni ez ber le yen ha f z lar var d. 610 y l n da bafl la yan Kur an- Ke rim in in di ri li fli, Hz. Mu ham med e son ge len flu ayet le de ta mam lan m fl t r: Bu gün si zin için di ni ni zi ke ma le er dir dim. Si ze ni me ti mi ta mam la d m ve si zin için din ola rak s lam seç tim 4 5N1K Ya palım Kur an- Ke rim in Hz. Mu ham med e in di ri lifl sü re ciy le il gi li öğ ren di ği niz bil gi ler den ha re ket le s n f ta ki ar ka dafl la r n z la afla ğ da ki 5N1K ça l fl ma s n ya p n z. NASIL? K ME? N Ç N? NE ZAMAN? NE? NEREDE? KUR AN-I... KER M LEN 1. Ö ren ci le ri ni ze Ön ce Dü ü ne lim bö lümündeki soru yu so rup gö rü le ri ni al n z. Böyle ce on la r n ko nu ya ha z r lan ma la r n sa lay p bil gi se vi ye le ri ni be lir le me ye ça l n z. 2. Ö ren ci le ri niz den ko nuy la il gi li sayfalardaki Kur an- Ke rim in in di ri li i ile il gili aç klama pa rag raf la r n oku ma la r n ve 2. Foto raf, 3. Foto raf ve 4. Foto raf in ce le me le ri ni is te yi niz. Ö ren ci le ri ni ze; Kur an- Ke rim, Hz. Mu ham med e ne re de ve ne za man in di ril me ye ba lan m t r? lk in di ri len ayet ler han gi le ri dir? Kur an- Ke rim in 23 y l da bö lüm ler hâ lin de in di ril me si nin se bep le ri ne ler dir? Kur an- Ke rim in in di ri li i kaç se ne sürmü ve han gi ayet le ta mam lan m t r? gi bi so ru lar yö nel te rek on la r n Kur an- Ke rim in Hz. Mu ham med e in di ri li sü re ci ni kav ra mala r n sa la y n z. Bu sü reç te önem li a a ma la r s n f ça tah ta ya not edi niz. Bu et kin lik te ö ren cile ri ni ze Üni te mi ze Ha z r la na l m bölümündeki ikin ci haz rl k çal mas için ev de yap t k la r ara t rmalar ndan ya rar lan ma la r n söy le yi niz. 3. Siz de Alak su re si nin ilk be aye ti ile Furkân suresinin 32 ve Mâide suresinin 3. ayetini yans tarak gerekli aç klamalar ya p n z ve der si özetleyiniz. 4. Ö ren ci le ri ni ze 66. say fa da ki 5N1K Yapal m adl etkinli i yap t r n z. Böylece onlar n Kur an n Hz. Peygambere indirili sürecini genel hatlar yla kavramalar n sa lay n z. ÖLÇME VE DE ERLEND RME Ö rencilerinizin ö renme düzeylerini a a daki sorularla belirleyip de erlendiriniz: Hz. Mu ham med in va hiy gel me den ön ce Hira Ma a ra s na git me si nin se be bi ne dir? Be lirti niz. Kur an- Ke rim in 23 y l da in di ril me si nin öne mi ne dir? Aç k la y n z. Kur an- Ke rim ayet le ri na s l ko run mu tur? Be lir ti niz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Ö renci le ri niz den ge le cek der se Üni te mi ze Haz r la na l m ça l ma la r n dan üçün cü sü nü ev de ha z r la ya rak gel me le ri ni is te yi niz. 75 Kazan ma iliflkin planlama bölümü Ko nu la r n ifl le ni fli ile il gi li aç k la ma lar ve yönlen dir me lerin yer ald ğ ifllenifl basamaklar bölümü Ko nu son la r n da öğ ren ci le rin öğrenme düzeylerinin belirlenip değerlendirildiği sorular n yer ald ğ bölüm Ge le cek ders te ifl lene cek ko nu ile il gi li öğ renci le rin ya pa cak la r ça l flma la r n yer al d ğ bö lüm

9 ÖN SÖZ De ğer li Öğ ret men ler, Bu Öğ ret men K la vuz Ki ta b, il köğ re tim 4. s n f din kül tü rü ve ah lak bil gi si ko nu la r n n ifl le ni flin de siz le re yar d m c ola bil mek ama c y la ha z r lan d. Ki ta b m z n Ge nel Aç k la ma lar bö lü mün de, ders prog ra m n n öğ ren ci mer kez li ve ya p lan d r ma c an lay fl doğ rul tu sun da, ya rar la na bi le ce ği niz bil gi le re ve öne ri le re yer ve ril mifl tir. Üni te len di ril mifl Y l l k Plan da, ka za n m la r n ve ifl le ne cek ko nu la r n ay la ra ve haf talar a da ğ l m yer al mak ta d r. Bu plan bir ör nek ni te li ği ta fl - mak ta olup y l la ra ve flart la ra gö re ye ni den dü zen le ne bi lir. Üni te bafl la r n da ve ri len Üni te mi ze Ha z r la na l m bö lü mün de ki so ru lar ve ça l fl ma lar öğ ren ci le ri ni zin üni tede ifl le ne cek ko nu la ra mo ti vas yo nu nu sağ la ma ya yö ne lik tir. Bu bö lüm de de amaç lar doğ rul tu sun da de ği flik lik ler ya p la bi lir. Üni te Sü re cinde bölümünde ko nu la r n ifl le ni fli ne ilifl kin öne ri ler bu la cak s n z. Üni te ko nu la r nın ifl le ni flin de Ka za n m, Ko nu, Sü re, Kav ram, De ğer ler, Araç ve Ge reç ler, Öğ re tim Yön tem ve Tek nik le ri, Be ce ri ler bir tab lo da su nul mufl tur. Bu tab lo, ifl le ni fli plan la ma n z da siz le re yar d m c ola cak t r. Der se Ha z r l k ve fl le nifl bö lüm le ri, ya pa ca ğ n z ça l fl ma la r s ra s y la aç k la mak ta d r. Bu aç k la ma lar la il gi li ders ki ta b gö rün tü le ri ay n say fa lar da ve ri le rek bir uyum sağ lan m fl t r. Ay r ca ki ta b m z da Ölç me ve De ğer len dir me, Ge le cek Der se Ha z r l k bö lüm le ri ile üni te son la r n da de ğer len dir me ya pa bil me ni zi sağ la yacak bil gi le re ve ça l fl ma la ra yer ve ril mifl tir. Ki ta b m z n son k s m n da ise ders ifl le me sü re cin de ya rar la na bi le ceği niz form la r n yer al d ğ Ek ler bö lü mü bu lun mak ta d r. Ki ta b m z n siz öğ ret men le re ya rar l ola ca ğ n umu yo ruz. Ba fla r di lek le ri miz le... GE NEL AÇIK LA MA LAR Mil lî Eği tim Ba kan l ğ ta ra f n dan ha z r la nan l köğ re tim Din Kül tü rü ve Ah lak Bil gi si Der si Öğ re tim Prog ra m, öğ ren ci mer kez li bir an la y fl la ya p lan d r ma c l k (kons trük ti vizm) yak la fl m n te mel al mak ta d r. Ya p lan d r ma c l k ya da kons trük ti vizm, öğ ren ci yi ve öğ ren me yi mer ke ze alan bi lifl sel bir yak la fl m ola rak ta n m la na bi lir. Ya p lan d r ma c yak la fl m da bi rey, öğ ren me sü re ci ni ken di ya flan t la r n dan ha re ket le ya p lan d r r. Bu yak la fl m, kap sa m ba k m n dan ele al n d ğ n da afla ğ da ki özel lik le ri gös te rir: Ki fli ler öğ ren me le ri ni ken di le ri ya p lan d r r lar. Öğ ren me bir bü tün dür. Öğ ren me sü re cin de öğ re nen le rin et ki le flim le ri ge rek li dir. Et ki li öğ re tim, öğ ren ci le rin mev cut bi lifl sel ya p la r na uy gun öğ ren me ak ti vi te le ri ve yar d m içe rir. Öğ ret men, kav ram la r n ya p lan d r l ma s n da öğ ren ci le rin bil dik le ri ni kul la na rak öğ re tim stra te ji si ni ku rar. Ağ r l k l ola rak bil gi ak ta r m n dan çok, öğ ren me yi öğ ren me üze rin de yo ğun la fl l r. Ya p lan d r ma c yak la fl m doğ rul tu sun da ha z r la nan bu iki li ki tap se ti nin ya z m n da te mel al nan nok ta lar ge nel ola rak flu fle kil de özet le ne bi lir: Bil gi, bi rey ta ra f n dan d fl dün ya dan ol du ğu gi bi al na maz, bi re yin ak tif fle kil de de ne yim le ri so nu cu bi çimlen di ri lir. Ye ni bil gi ler sü rek li ola rak var olan bil gi ler le et ki le flim ler so nu cu ya p lan d r l r. Bil gi nin ya p lan d r l ma s iç sel lefl tir mey le, ya ni de ne yim le rin ya da ya flan t la r n ye ni bil gi ler le ilifl ki len di rilme siy le müm kün dür. Bu ne den le öğ ren ci nin, öğ re nil me si ge re ken ko nu hak k n da da ha ön ce den ne bil di ği ve bu nu s n f or ta m n da ye ni bil gi ler le na s l ya p lan d r d ğ, ya p lan d r ma sü re cin de ne ler yap t ğ önem li dir. Okulda öğ ren me sü re ci nin sos yal bir et ki le flim so nu cu ol du ğu bir ger çek tir ve öğ ren ci le rin bi rey sel ve top lu ola rak bir lik te ça l fl ma la r, bil gi ye ulafl ma ve ya p lan d r ma la r aç s n dan göz önün de bu lun du rul ma l d r. Bu ne den le, ha z r la nan ki tap lar da, öğ ren ci le rin hem tek bafl la r na hem de grup lar hâ lin de ça l fl ma la r n des tek le yi ci bir yak la fl m var d r. Unu tul ma ma l d r ki her bi rey sos yal bir var l k t r, top lum ve çev rey le sü rek li ola rak et ki le flim de dir. Bu et kile flim on la r n bi lifl sel, fi zik sel, ruh sal yön den sağ l k l bi rey ler ola rak ye tifl me si ba k m n dan s n f or ta m n da da ge rek li dir. Ge nel ola rak eği ti min ama c, öğ ren ci nin bir bü tün ola rak tüm yön le riy le ge lifl me si ne yar d m et mek tir. Bu na gö re biz eği tim ci le rin; öğ ren ci le rin ge li flim, ih ti yaç ve ka pa si te le ri ne uy gun he def le re ula fla bil me miz için ge li flim sel dö ne min özel lik le ri hak k n da bil gi li ve du yar l ol ma m z ge re kir. GE L fi M PS KO LO J S Ge li flim psi ko lo ji si ne gö re ge li flim sel özel lik ler dö nem le re ay r l m fl t r. Her dö ne min de ken di ne öz gü ge liflim sel gö rev le ri var d r. So rum lu lu ğu nu üst len di ği miz öğ ren ci ler 9-11 yafl gru bun da ol du ğu için afla ğ da ki tüm bil gi ler bu yafl gru bu na gö re dü zen len mifl tir. Ge li flim psi ko lo ji si, bi rey le rin ha yat la r bo yun ca ge çir dik le ri her tür lü de ği flim ve bi rey ler ara s n da ki ge li flimsel fark l l k la r in ce le yen bir bi lim da l d r. Öğ ren ci le rin po tan si yel güç le ri ni ta n mak ve ge lifl ti re bil mek aç s n dan ge li flim psi ko lo ji si bü yük önem ta fl mak ta d r. Afla ğ da ki bil gi ler il köğ re ti min 4 ve 5. s n f la r n kap sa mak ta d r. 9

10 Son Ço cuk luk Dö ne mi Ge li flim sel Gö rev le ri Gün de lik oyun lar için ge rek li fi zik sel be ce ri le ri öğ ren me Bü yü yen bir or ga niz ma ola rak ken di ne kar fl ya rar l bir tu tum olufl tur ma Ya fl t la r y la ge çin me yi öğ ren me (sos yal lefl me) Oku ma yaz ma ve he sap ile il gi li te mel be ce ri ler ge lifl tir me Gün de lik ya flam için ge rek li kav ram la r ge lifl tir me Vic dan, ah lak ve de ğer ler sis te mi ge lifl tir me Ki fli sel ba ğ m s z l ğa ulafl ma Sos yal grup ve ku rum la ra kar fl tu tum ge lifl tir me Ge li flim, arafl t r ma ve göz lem ama c y la üç te mel alan da in ce len mek te dir. Bu alan lar flun lar d r: Bi lifl sel ge li flim; bi re yin zi hin sel ya p s n da mey da na ge len sis te ma tik de ği flik lik le ri in ce ler. Fi zik sel ge li flim; in san la r n be de nin de mey da na ge len bü yü me ve ol gun lafl ma ya bağ l de ği flik lik le ri içe rir. Psi ko sos yal ge li flim; ki fli nin duy gu la r n da ki, bafl ka in san lar la olan ilifl ki le rin de ki ve ki fli li ğin de ki de ği flik lik le ri içe rir. l köğ re tim Dö ne mi Fi zik sel (De vin sel) Ge li flim l köğ re tim dö ne mi ço cuk la r bir çok be den sel ha re ke ti ya pa bi le cek ol gun lu ğa erifl mifl ler dir. Özel lik le il köğ reti min ilk üç y l n da yü rü me, kofl ma gi bi be ce ri ler ger çek lefl tir me le rin de hiç bir so run ol ma ma s na kar fl n, er kek ço cuk la r n ay r n t lar la il gi li el-göz efl gü dü mü ne ait be ce ri le ri ger çek lefl tir me de so run la r var d r. Bu ne den le çok uzun sü re li ka lem tut ma ve kü çük pun to lar la yaz ma y ge rek ti ren ev ve okul ça l fl ma la r, oku la kar fl olum suz bir tu tum ge lifl tir me si ne ne den ola bi lir. l köğ re ti min ikin ci ya r s na ge lin di ğin de böy le bir so run kal maz. Bu na bağ l ola rak ço cuk lar, ay r n t lar la uğ rafl ma y ge rek ti ren ifl ler den hofl lan ma ya bafl lar lar. Ço cuk la ra, okul ya fla m n n ilk üç y l n da, ya z, yu mu flak ve yu var lak bir kur flun ka lem le ve iri harf ler le yaz d r l ma l d r. Üçün cü s n f ta harf ler bi raz kü çü le bi lir fa kat bun la r n hiç bir za man ye tifl kin le re gö re olan harf ler ka dar kü çük ol ma s is ten me me li dir. Ço cuk la r n ço ğu, zor lan ma d k ça hem ça buk hem de oku nak l yaz ma y öğ re nir ler. Bu dö nem ço cuk la r n n ba z be ce ri le ri ger çek lefl ti re bi le cek kas la r ge lifl me di ği için uzun sü re li ya z -çiz gi ça l fl ma la r n n ya p l ma ma s ; mutla ka yü rü me, kofl ma, dans et me gi bi ha re ke te da ya l et kin lik le rin de öğ re tim or ta m na efl gü düm lü bir fle kil de al n ma s ge rek mek te dir. l köğ re tim Dö ne mi Bi lifl sel Ge li flim Bu dö nem de ço cuk, olay la r di ğer in san la r n gö züy le gör me ye bafl lar. Mad de nin de ğifl mez li ği, s n f lan d r ma, cin si yet rol le ri, düfl ve ger çek ay r m gi bi ko nu lar da ol duk ça ge li flir. Bu dö ne min te mel bi lifl sel ge li flim özel lik le ri flun lar d r: Nes ne ve olay la ra ilifl kin man t k l ola rak dü flü ne bi lir. Sa y (6 yafl), küt le (7 yafl) ve ağ r l k (9 yafl) ko ru nu mu kav ram la r n edi nir. Nes ne le ri fark l özel lik le ri ne gö re s n f lar ve on la r bir özel li ğe gö re s ra ya ko ya bi lir. Ge ri ye dö ne bi lir lik ve mer ke zi yet siz lik ge li flir. Ço cuk la r n s n f la ya bil me ve ko ru num özel lik le ri on la r n ko nu, kav ram ve prob lem çö zü mün de doğ ru dü flüne bil me le ri ni ve öğ ren me le ri ni sağ lar. Yi ne ço cuk; bil di ği bir ke li me yi, bil me di ği bir fle kil de kul lan d ğ n da, dü flünce de ge ri ye dö ne bil me il ke si ni kul la na rak, ay n ke li me yi, ör ne ğin yaz ke li me si ni hem mev sim hem de ya z yaz mak ola rak kul la na bi le ce ği ni öğ re ne cek tir. Bu, okul da ki öğ re tim fa ali yet le ri aç s n dan ol duk ça ge rek li dir. Uy gun öğ re tim ya flan t la r y la bi lifl sel ge li fli mi sü rek li bes le mek ge rek mek te dir. Ne ka dar zen gin kay nak tan ve ne ka dar çok ze kâ ala n na hi tap ede cek ça l fl ma ders le re yan s r sa bi lifl sel ge li flim de o oran da des tek le ne cektir. Ço cuk lar da dil ge li fli mi ni des tek le mek için öğ re tim ya flan t la r n n uy gu lan ma s n da öğ ren ci nin ken di ni ifa de ede bil me si ne, duy gu ve dü flün ce le ri ni aç k la ya bil me si ne f r sat ya ra t l ma l d r. Psi ko sos yal Ge li flim Ele al d ğ m z dö nem aç s n dan te mel sos yal öge ler, ana-ba ba ve il köğ re tim öğ ret men le ri dir. Bu ne den le bu dö nem ço cu ğu na ye te nek le ri öl çü sün de ba fla r l ola bi le ce ği öğ ren me du rum la r dü zen le ye rek ba fla r s n destek le mek, bafl ka la r y la k yas la ma dan, geç mifl ba fla r s ile flim di ki ba fla r s n kar fl lafl t r mak ge rek mek te dir. Çün kü bu dö nem de ço cuk uy gun ya flan t lar ge çi rir se ba fla r ve ye ter li lik duy gu la r ge lifl ti re bi lir. Eğer uy gun eği tim or tam la r plan lan maz sa, ye te nek li ol ma d ğ na ina na rak ye ter siz lik duy gu la r edi ne bi lir. Bu dö nem de ço cuk la ra, ken di le ri ni ifa de ede bi le cek le ri, tak dir edil me duy gu su nu ya fla ya rak ken di le ri ne gü ven le ri ni ge lifl ti re bi le cek le ri et kin lik f r sat la r sağ lan ma l d r. 10 Di nî ve Ah la ki Ge li flim Di nî Ge li flim Ço cuk dün ya ya gel di ği an dan iti ba ren ha ya t n de vam et ti re bil mek ve dün yay la ile ti fli mi ni sağ la mak için uzun bir ge lifl me sü re ci ne gir mek te dir. Di nî eği li mi ni ve ye te ne ği ni do yur mak için bi tip tü ken me yen me rak duygu su ve ken di si ni ko ru ya cak, ken di si ne yar d m ede cek son suz bir kuv vet ara y fl için de dir. Bu me rak ve is tek le ile ri de kut sal ve mut lak ola rak ad lan d ra ca ğ ila hî kuv ve ti dur ma dan arar. An cak bu öz le min ve ara y fl n tefl-

11 vik edil me si ge rek mek te dir. Çün kü ço cuk, d fla r dan ala ca ğ des tek le di nî duy gu la r n ge lifl tir me, de rin lefl tir me ye te ne ği ne sa hip tir. Tür ki ye de ya p lan arafl t r ma lar da ço cu ğun di ne kar fl can l bir il gi duy du ğu nu, cofl ku lu bir me rak la Al lah öğ ren mek ve an la mak is te di ği ni, di nî ko nu la ra kar fl son suz bir öğ ren me is te ği için de bu lun duğu nu gös ter mek te dir. Ço cuk, Al lah iç ten ge len bir is tek le ara mak ta d r; onu bul ma da d fl sal des tek le re ih ti yaç duy mak ta d r. Ço cu ğun di nî ge li fli mi iki te mel fak tö re bağ l d r. Bun lar dan bi ri, do ğufl tan ge tir di ği ru hi güç le ri, di ğe ri kül türel çev re si dir. Bu iki fak tö rü ge nifl le te rek ço cu ğun di nî duy gu ve dü flün ce si nin ge lifl me si ne et ki eden iç ve d fl fak tör le ri or ta ya ç ka ra bi li riz. ç fak tör ler; do ğufl tan sa hip olu nan inan ma duy gu su ve ih ti ya c ile bu duy gu yu des tek le yen di ğer iç sel fak tör ler den olu flur. Me rak, sev gi, kor ku, gü ven, bağ lan ma vb. des tek le yi ci fak tör ler aras n da gös te ri lir. D fl fak tör ler ara s n da ise ai le fert le ri, bü yük ler, ai le ve ai le d fl n da olu flan di nî ve ah la ki at mosfer için de ço cu ğun göz lem le ri, ço cu ğun din le di ği di nî ko nu lar, din gö rev li le ri nin eği ti ci ve öğ re ti ci kat k s, okul ve oyun ar ka dafl la r bu lun mak ta d r. Ço cu ğun di nî ki fli li ği bu iç ve d fl fak tör le rin et ki siy le olufl mak ta d r. Özel lik le d fl et ken ler ve bu nun için de de ai lenin et ki si en önem li fak tör ola rak gös te ril mek te dir. Ço cuk ta di nî dü flün ce nin olufl ma ya bafl la d ğ ve ge lifl ti ril di ği ilk yer ge nel lik le ai le si dir. Çev re, okul, ar ka dafllar gi bi di ğer fak tör ler çe flit li öl çü ler de ço cu ğu et ki ler. Ço cu ğun ai le sin de di nî bir at mos fe ri te nef füs et me si onu ye ni aç l m la ra gö tü re cek tir. Ço cuk, ye tifl kin ler den al d k la r n ken di ka bi li yet le ri nin ge li fli mi öl çü sün de ka bul eder ve onu ken di ruh sal ya p s na gö re ifl le me ye ça l fl r. Ai le den son ra ço cu ğun dinini öğrenmesinde te mel et ken di ğer çev re si dir. Ço cu ğun oku lu, s n f ve oyun ar ka dafl la r, ak ra ba la r, öğ ret men le ri, iz le di ği te le viz yon prog ram la r, din le di ği rad yo, et ra f n da gör dü ğü di nî ni te lik li ku rum ve ku ru lufl lar, sa nat eser le ri, oku du ğu ki tap, der gi ve ga ze te le rin hep si onu et ki le yen çev re sel fak tör le rin içi ne gir mek te dir. Ço cuk, okul ön ce si dö nem de ken di si ne an la t lan hi kâ ye ler de ve ya olay lar da ge çen me lek, fley tan, gü nah, se vap, cen net, ce hen nem gi bi ke li me le re il gi du yar, on la r n an lam la r n me rak eder ve so ru lar so rar. Böy le ce ço cuk okul ça ğ n dan ön ce bu tür bil gi le ri de al ma ya ha z r lan m fl bu lun mak ta d r. Ço cuk ta, 6 ya fl n dan son ra bi linç li ve ger çek çi bir din ara y fl n n bafl la d ğ be lir ti lir. Te mel eği tim ça ğ n da ki ço cuk la r n zih nî fonk si yon la r da ol duk ça ge lifl ti ği için on lar be lir li ko nu lar da yo rum lar ya pa bi lir ler. Bu dö nem de ço cuk lar da so mut tan so yu ta doğ ru bir ge çifl var d r. lk ço cuk luk dö ne mi nin son ya fl olan 6 yafl ile son ço cuk luk dö ne mi nin bafl lan g c 7. yafl ço cuk lar da di nî duy gu nun uyan d ğ yafl ve son ço cuk luk ça ğ n n di ğer yafl la r da di nî duy gu la r n ge lifl ti ği yafl lar ola rak gö rül mek te dir. Ço cuk 7 ya fl n dan iti ba ren inanç la il gi li ko nu lar la da ha ya k n dan il gi le nir. Okul ön ce si dö nem de Al lah in sa ni özel lik ler le dü flü nen ço cuk 7 ya fl n dan iti ba ren onu da ha so yut ve ru ha ni bir var l k ola rak dü flün me be lir ti le ri gös ter me ye bafl lar. 7 ya fl n da ki ço cuklar Al lah n na s l bir var l k ol du ğu nu ken di le ri ne gö re k sa ifa de ler le aç k la ya bil mek te dir ler. Onun tüm var l k la r n ya ra t c s ol du ğu fik ri ne sa hip ola bil mek te dir ler yafl ço cuk la r di nî inanç la r n da ha net ifa de et mek te dir ler yafl la r n da me ta fi zik ala na ilifl kin so ru lar so rul ma ya bafl la n r. An cak 7-9 yafl ço cuk la r bun la ra gö re ifa dele rin de da ha iç ten, sa de ve duy gu sal d r lar. 7-9 yafl gru bun da ki ço cuk lar me le ğin, fley ta n n, ci nin ne ol du ğu nu, ne den gö rül me dik le ri ni; fley ta n n in sa n ne den kan d r d ğ n, onun in sa na ne den kö tü lük et ti ği ni; se va b, he la li, ha ra m ve Al lah n ne den böy le fley ler be lir le di ği ni me rak eder ler yafl ço cuk la r ise da ha çok Müs lü man l - ğ n ne de mek ol du ğu nu, ne den bir de ğil de çok çe flit li din le rin ol du ğu nu, s lam di ni nin di ğer din ler den fark l yönle ri ni, Al lah n ne den bü tün in san la r Müs lü man yap ma d ğ n vb. ko nu la r me rak eder ler. Bu dö nem de ki ço cu ğun Al lah ta sav vu ru ben mer kez li dir. Al lah ön ce onu ya rat m fl t r. Her za man onun ya n n da d r. Al lah, ço cuk la r di ğer in san lar dan da ha çok se ver. Bu dü flün ce 7-9 yafl la r n da yafl la r na gö re da ha be lir gin dir. Ya p lan arafl t r ma lar da di nî dü flün ce nin ge lifl me sin de eği ti min et ki si aç k bir fle kil de ken di ni gös ter mek te dir. Ço cu ğa di nî bil gi ler ya ak ta r l mak ta ya da ço cuk an la mak ve öğ ren mek için sor mak ta d r. Bu aç dan ba k l d ğ n da an la ma n n di nî dü flün ce nin ge lifl me sin de ki de ğe ri aç k ça gö rü lür. Ço cuk lar, Al lah zih nî va s ta lar ve eği ti min des te ği ile dü flün mek te dir ler. Zih nî va s ta lar ge li flip eği ti min des te ği art t k ça ço cuk la r n Al lah kav ra m n an lama la r da o öl çü de ko lay lafl mak ta d r. Ah la ki Ge li flim Ah lak ge li fli mi, ço cu ğun dav ra n fl la r na yön ve ren, onlara iyi ya da kö tü, doğ ru ve ya yan l fl ola rak de ğer bi çen, için de ya fla d ğ top lu mun il ke le ri ni ve de ğer le ri ni ka zan ma s sü re ci dir. Ah lak ge li fli mi ki fli lik ge li fli mi nin ay r l maz bir par ça s d r ve bu ge li flim bi re yin ha ya t bo yun ca de vam eder. Ah la ki ge li fli mi et ki le yen çe flit li fak tör ler var d r. Bun lar bireyin ai le bi rey le ri, ak ran grup la r, okulu, öğ ret menleri ze kâ dü ze yi dir. Gü nü müz de ço cu ğun ah la ki ge li fli mi ile il gi li çe flit li ku ram lar or ta ya kon mufl tur. Bun lar dan özel lik le Pia get (Piyaje) ve Kohl berg(kolberg) in ku ram la r en çok il gi gö ren le ri dir. Pia get e Gö re Ah la ki Ge li flim Pia get, ço cuk la r n ah la ki ge li flim le ri ni be lir le mek için on la r n yafl la ra gö re ku ral la r na s l yo rum la d k la r n arafl t r m fl t r. Bu nun için, ço cuk la r n oyun la r n gözlemlemifltir. Ona gö re ço cu ğun bi lifl sel ge li fli mi ile ah la ki yar g ge li fli mi ara s n da ilifl ki var d r. Ço cu ğun ah la ki ve sos yal ku ral la r kav ra y fl, onun zi hin sel ge li flim dü ze yi ne bağ l d r. 11

12 Pia get, yap t ğ arafl t r ma lar so nun da flu so nuç la ra ulafl m fl t r: 1. De ği flik yafl lar da ki ço cuk lar, dü flün ce ve prob lem çö züm le rin de ni te lik sel fark l l k lar gös te rir ler. 2. Her ço cuk be lir li dev re ler den ay n s ra y ta kip ede rek ge çer ve böy le ce bi lifl sel ge li fli mi ni ta mam lar. Bu dö nem ler kül tü rel ve top lum sal fark la ra rağ men ev ren sel lik gös te rir. 3. Her dö nem de da ha ön ce ki dö nem le rin sen te zi ya p l r ve prob lem çö zü mü ne da ha et ki li ve ak l c yak lafl m ge lifl ti ri lir. Pia get, ço cuk la r n ah la ki ge li flim le ri ni in ce le mek için on la ra k sa hi kâ ye ler an lat m fl ve on lar dan han gi hi kâye de ki dav ra n fl n da ha kö tü ol du ğu nu söy le me le ri ni is te mifl tir. Bu nun la il gi li ör nek ler flöy le dir: 1. An ne si, Ali yi oda s n day ken ye me ğe ça ğ r r. Ali ye mek oda s na gi rer ken ka p n n ar ka s n da ki 15 ta ne ta bak tan ha be ri ol ma d ğ için on la r k rar. 2. Meh met, an ne si ev de yok ken ka va noz dan bis kü vi al mak is ter. Ka va noz yük sek te ol du ğu için san dal ye ye ç kar fa kat ka va no zu dü flü rür ve k rar. Pia get bun dan son ra han gi ço cu ğun dav ra n fl n n da ha kö tü ol du ğu nu so rar. Bu ve bu na ben zer an lat t ğ hi kâ ye le re al d ğ ce vap la r ve ço cuk la r n oyun la r n göz le yen Pia get, ah la ki ge li fli mi iki dö ne me ay ra rak in cele mifl tir: 1. D fl sal Ku ral la ra Bağ l l k Dö ne mi: He te ro nom Dö nem 2. Ah la ki Özerk lik Dö ne mi: Oto nom Dö nem Pia get in be lir le di ği ah la ki ge li flim dö nem le ri nin özel lik le ri ni flöy le bir tab lo ile gös te re bi li riz: He te ro nom Dö nem (Bafl ka s na ba ğ m l ah la ki ba sa mak) Oto nom Dö nem (Ba ğ m s z ah la ki ba sa mak) Yak la fl k ola rak yafl lar: Okul ön ce sin den se kiz ya fl - na ka dar. Özel lik le ri 1. Mut lak l k- Ku ral lar sor gu la na maz. 2. Dav ra n fl la r n so nuç la r ni yet ten da ha önem li dir. 3. Ku ral lar as la de ğifl ti ri le mez. 4. Her yer de var olan bir ada let duy gu su hâ kim dir. Yan l fl ya pan lar Al lah ta ra f n dan ce za lan d r la caklar d r. Pia get in Ah lak Ge li fli mi Ba sa mak la r Yak la fl k ola rak yafl lar: Se kiz yafl ve son ra s. Özel lik le ri 1. Gö re ce li lik- Ay n ku ral lar her yer de ve her za man uy gu lan ma ya bi lir. 2. So nuç la ra da ha çok ni yet ler iti ba r yla ba k l r. 3. Eğer her kes ka bul eder se ku ral lar de ğifl ti ri le bi lir. 4. Had di aflan la ra kar fl dai ma eflit fle kil de dav ran l ma ya ca ğ fik ri ge lifl me ye bafl lar. 12 Kohl berg e Gö re Ah la ki Ge li flim Kohl berg ah lak ge li fli min de da ha çok ada let kav ra m üze rin de dur mufl ve ah lak ge li fli mi ni üç dü ze ye ay - ra rak in ce le mifl tir. Bu üç dü ze yin de her bi ri ni iki ara dö ne me ay r m fl ve ah lak ge li fli mi ni top lam al t dü zey de ele al m fl t r. Kohl berg in hi kâ ye le ri Pia get nin hi kâ ye le rin den da ha kar ma fl k ve da ha de rin ah la ki ça t fl ma la r di le ge tirmek te dir. Bu hi kâ ye ler ve bun lar la il gi li so ru lar de nek le rin müm kün ol du ğu ka dar de rin dü flün me le ri ni ge rek tirmek te dir. Kohl berg in de nek le re sor du ğu ve en çok kul lan d ğ iki lem He inz in hi kâ ye siy di. Hi kâ ye flöy le dir: Av ru pa da bir ka d n, bir çe flit kan ser den öl mek üze re dir. Dok tor lar, ay n fle hir de bir ec za c n n ye ni bul du ğu bir tür rad yu mun ka d n te da vi ede bi le ce ği ni söy ler ler. la c yap mak pa ha l d r, an cak ec za c ila c n ken di si ne mal olufl fi ya t n n on ka t n is te mek te dir. O, ila c yap mak için 400 do lar har ca m fl, an cak kü çük bir doz için do lar pa ra is te mek te dir. Has ta ka d n n ko ca s He inz in bu ka dar pa ra s yoktur. Heinz, ödünç pa ra ala bil mek için ta n d ğ tüm in san la ra gi dip mefl ru her yo lu de ner. An cak ilaç pa ra s n n ya r s olan do la r güçlükle bir araya ge ti re bi lir. O, ec za c ya, ka r s n n öle ce ği ni, ila c ya da ha ucu za sat ma s n ya da ka lan pa ra y da ha son ra öde ye ce ği ni söy ler. An cak ec za c Ha y r, bu ila c ben kefl fet tim ve on dan pa ra ka zan mak is ti yo rum. der. Böy le ce He inz her tür lü mefl ru yo lu de ne yip çözüm bulamay nca ha yal k r k l ğ na uğ ra ya rak ada m n dük kâ n na gi rip ha n m için ila c çal ma ya ka rar ve rir. Bu du rum da He inz ila c çal ma l m d r, çal ma ma l m d r, ni çin? Kohl berg, ve ri len ce vap la r n ana li zi doğ rul tu sun da, her bi ri iki dü zey den olu flan üç ev re li bir teo ri ge lifl tir mifl tir. Kohl berg in ah la ki ge li flim ku ra m n n bafl l ca özel lik le ri özet le flu fle kil de ifa de edi le bi lir: 1. Her bi re yin ah la ki yar g ge li fli mi ay n fle kil de dir. 2. Ah la ki ge li flim afla ma l ola rak de vam eder ve sü rek li lik arz eder. 3. Bel li bir dö nem de bi rey, o dö ne me ait yar g lar da bu lu nur; na di ren da ha alt dö nem le re ge ri ler. 4. Ah la ki ge li flim spon ta ne ola rak ger çek le flir, eği tim sa de ce bir son ra ki dö ne me ge çil me si ne yar d m eder.

13 Kohl berg in be lir le di ği ah la ki ge li flim ev re le ri nin öze ti ni flöy le bir tab lo ile gös te re bi li riz: Basamak ve Evre Özellikleri BA SA MAK I-Ge le nek Ön ce si Dü zey Ev re 1- Oto ri te ye ita at ve ce za eği lim li Ev re 2- Kar fl l k l ç kar la ra da ya l ilifl ki ler ve araç sal eği lim li BA SA MAK II-Ge le nek sel Dü zey Ev re 3- Ki fli le r a ra s uyum/iyi ço cuk eği lim li Ev re 4- Ka nun ve dü zen eği lim li BA SA MAK II I-Ge le nek Üs tü/öte si Dü zey Ev re 5- Sos yal hak lar ve ki fli sel hak lar eği lim li Ev re 6- Ev ren sel ah lak eği lim li Kohl berg in Ah lak Ge li fli mi Ev re le ri 1. Ço cuk lar ce za lan d r l ma korkusundan do la y ah lakl d r lar. 2. Ço cuk lar bir fle ye sa hip ola bil mek için ah lak l - d r lar. 3. Ço cuk lar di ğer le ri nin ona y n al mak için ah lakl d r lar. 4. Ço cuk lar kö rü kö rü ne ku ral la r uy gu lar lar. 5. Bi rey ler ba zen in san la ra hiz met için ka nun la r n ih lal edil me si ge rek ti ği ne ina n r lar. 6. Bi rey ler dâ hi lî (de ru ni) pren sip le ri ve stan dart la r iz ler ler. Bi rey le re say g, or ta ya kon mufl ku ral lar dan da ha önem li dir. Kohl berg de Pia get gi bi ah la ki ge li fli min so mut tan so yu ta doğ ru bir se yir ta kip et ti ği ni, bafl lan g ç ta oto ri te ye itaa ti esas alan bi re yin so nun da oto nom ah la ki yar g ev re si ne ula fla bil di ği ni ile ri sür mek te dir. B REY SEL Ö REN ME FARK LI LIK LA RI Her öğ ren ci nin ze kâ dü ze yi, al g la ma ve dü flün me ba sa mak la r ile öğ ren me stil le ri fark l d r. Ör ne ğin ba z öğ ren ci ler grup ça l fl ma la r n da da ha ba fla r l olur ken ba z öğ ren ci ler bi rey sel ça l fl ma y ter cih ede bi lir ler. Ba z la r oku ya rak, ba z la r gö re rek, ba z la r du ya rak da ha iyi öğ re ne bi lir. K sa ca s fark l yol lar la dü flü nür ve öğ re nir ler. Ay r ca s n f la r n z da özel eği ti me ih ti ya c olan öğ ren ci ler de bu lu na bi lir (Öğ ren me güç lü ğü çe ken, zi hin sel ge ri li ği olan, ko nufl ma ve dil bo zuk lu ğu olan, fi zik sel en gel ve ya sağ l k prob le mi olan, üs tün ze kâ l ve ya ye te nek li ço cuk lar vb.). Özel eği ti me ih ti ya c olan ço cuk lar için özel dü zen le me ve yak la fl m la ra ih ti yaç var d r. Öğ ren me - öğ ret me sü re cin de öğ ret me nin, hem ye ter siz lik ten et ki le nen öğ ren ci nin hem de s n f n da ki tüm öğ ren ci le rin ge rek si nim le ri ni kar fl la ya bil me si için afla ğ da ki il ke le ri bil me si ve uy gu la ma s ge re kir. 1. Bü tün öğ ren ci ler öğ re ne bi lir: Ye ter siz ol mak ye ni bil gi, be ce ri ve dav ra n fl la r n edi nil me si ne en gel de ğildir. Her öğ ren ci nin öğ ren me h z fark l d r. Ba z öğ ren ci ler ba z fley le ri di ğer le ri ne gö re da ha ça buk, ba z la r ise da ha ya vafl öğ re ne bi lir. Önem li olan öğ ren ci le rin ne ler ya pa bi le ce ği ni bil mek ve ya pa ma d k la r y la il gi li uy gun öğ re ti mi sun mak t r. 2. Öğ ren me dav ra n fl de ği flik li ği dir: Öğ ren ci ler ye ni be ce ri ler öğ ren dik le rin de da ha ön ce den öğ ren dik leri be ce ri ler de uz man la fl r lar. Öğ ret men, öğ ren me sü re cin de öğ ren ci yi sü rek li de net le ye rek ye ni dav ra n fl lar ka zan ma s için reh ber lik et me li dir. 3. Öğ re tim, or tam dü zen le me yi içe rir: Öğ ret me nin öğ re ti mi ger çek lefl ti re bil me si için dav ra n fl ön ce si ve son ra s fak tör le ri kontrol et me si ge rek li dir. Ak tif öğ re tim tek nik le ri ile il gi li et kin lik ler dav ra n fl ön ce si dü zen lenme li dir. Bu tür et kin lik ler öğ ren me yi ko lay lafl t r r. Dav ra n fl son ra s et kin lik ler ise dav ra n fl iz le yen ödül ve pe kiflti reç ler dir. Bun lar öğ ren me nin ger çek lefl me sin de önem li araç lar d r. Ge li flim ge ri li ği olan öğ ren ci ler de bu özel lik ol duk ça önem li dir. On lar için öğ re tim ön ce si da ha ba sit dü zey de et kin lik ler se çil me li ve ya pa rak öğ re ne bi le ce ği et kin lik ler ter cih edil me li dir. Dav ra n fl son ra s da pe kifl ti reç le ri da ha s k tek rar la mak ge re kir. 4. Ve ri top la ma, öğ re ti mi et ki li hâ le ge ti rir: Öğ ret men, öğ re tim ön ce sin de ve so nun da öğ ren ci nin per for mans n ve gös ter di ği ge li fli mi kay det me li dir. Eğer dav ra n fl is te nen fle kil de de ğifl mifl se uy gu la nan yön tem et ki li dir. De ğifl me mifl se tüm öğ re tim sü re ci ni ve yap t ğ dü zen le me le ri göz den ge çi re rek da ha et ki li et kin lik ler de ne meli dir. Öğ ren ci le rin amaç la r ger çek lefl ti re me di ği du rum lar da ek su num la ra ve ek al fl t r ma la ra yer ver me li dir. Öğ ret men, öğ ren ci nin amaç la r ka zan d ğ, an cak fark l ma ter yal le re ve fark l or tam la ra ge nel le ye me di ği du rum lar da ise öğ re tim et kin lik le ri ni zen gin lefl tir me li, çe flit li ak ti vi te le re yer ver me li dir. Ay r ca ödül len dir me öl çütü nün de ğifl ti ril me si de amaç la r n ka za n l ma s na hiz met eder. Özel eği ti me ih ti ya c olan öğ ren ci ler de, öğ re ti min ba fl n da en kü çük iler le me yi ödül len dir me li, öğ ren ci ba ğ m s z lafl t k ça ödül len dir me s k l ğ azal t l ma l d r. Ödül se çi mi öğ ren ci nin il gi si ne ve ter ci hi ne gö re ge re ki yor sa de ğifl ti ril me li dir. Öğ ren ci le ri niz de öğ ren me güç lü ğü, dav ra n fl prob le mi ya da zi hin sel bir ge ri lik ol du ğun da yu ka r da ki il ke le ri uy gu la ya rak öğ re tim or ta m n z dü zen le ye bi lir si niz. An cak ba z ço cuk lar da bu et kin lik ler le dav ra n fl de ğifl tir mek müm kün ol ma ya bi lir. Bu gi bi du rum lar da oku lun reh ber lik ser vi sin den ya da reh ber lik arafl t r ma mer kez le rinden yar d m al mak ge re ke bi lir. Bu mer kez ler si ze bir lefl ti ril mifl eği tim prog ra m (BEP) ha z r la ma n z da yar d m c ola cak t r. Bir bafl ka önem li nok ta ise her bi re yin bir di ğe rin den fark l ola rak öğ re ne bi le ce ği dir. S n f için de bir grup öğ ren ci için ve rim li olan öğ re tim du ru mu, bafl ka bi rey ler için ve rim li ol ma ya bi lir. Hat ta s n f içi yö ne tim prob lemle ri nin or ta ya ç k ma s na da ne den ola bi lir. Bu aç dan ele al n d ğ n da Fark l bi rey ler, fark l öğ re nir. gö rü flü, öğ ret men ler ta ra f n dan be nim sen me li ve öğ ren ci le rin ih ti yaç la r n kar fl la ya bi le cek ak tif öğ ren me tek nik le ri kulla n la rak et kin lik ler ya p lan d r l ma l d r. Afla ğ da bu nun için si ze ör nek ler su nul mufl tur. 13

14 Ö RE T M YÖN TEM VE TEK N K LE R Öğ ren me sü re ci nin ve öğ ren ci nin mer ke ze al n d ğ bu yak la fl m doğ rul tu sun da ha z r la nan ki tap lar da siz öğ ret men le rin rol ve so rum lu luk la r n da da de ği flik lik ler ola ca ğ ka ç n l maz d r. Da ha çok ak ta r c gö re vi ni üstlen mifl olan ge le nek sel yak la fl m be nim se mifl öğ ret men rol le ri miz den reh ber lik eden eği tim ci ro lü ne yö nel memiz çağ dafl eği tim yak la fl m la r n n ge re ği dir. Bu ne den le öğ re tim yön tem ve tek nik le ri hak k n da ge nel bir öze tin ve ril me si nin siz le re yar d m c ola ca ğ n dü flün dük. Ya p lan d r ma c yak la fl m da öğ re tim yön tem ve tek nik le ri nin sü reç için de önem li bir ye ri var d r. Öğ ren me or ta m n n zen gin ol ma s ve et kin lik le rin ama c na ula fla bil me si, öğ re tim yön tem ve tek nik le ri nin ye rin de ve amac na uy gun kul la n l ma s ile sağ la na bi lir. Ya p lan d r c yak la fl m da öğ ren ci nin bil gi yi ken di si nin ya p lan d r ma s ve ye ni bil gi ya p la r n fle kil len dir me si amaç lan d ğ n dan öğ ren ci nin mer ke ze al n ma s ve et kin lik le rin te me lin de ol ma s he def len mek te dir. Bu du rum, öğ re tim yön tem ve tek nik le ri nin öğ ren me yön tem ve tek nik le ri ne dö nüflme si ne ne den ol mak ta d r. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri iki bi çim de be lir ti le bi lir. Bun lar, öğ ren ci mer kez li yön tem ve tek nik ler ile öğ retmen et kin li ği ne da ya l yön tem ve tek nik ler dir. Öğ ren ci mer kez li yön tem ve tek nik ler, öğ ren ci nin ye ni bil gi ye eri fle rek var olan bil gi yi ge lifl tir me si ni, ya p lan d ra rak ye ni bil gi bü tü nü nü olufl tur ma s n he def le mek te dir. Bu tür yön tem ve tek nik ler de öğ ren ci ile et ki le flim esas t r. Be yin f r t na s, bü yük ve kü çük grup tar t fl ma la r, rol yap ma, ev ça l fl ma s, pro je ça l fl ma s, al fl t r ma, prob lem çöz me, ifl bir lik li öğ ren me, sem poz yum, rö por taj, de ney yöntem ve tek nik le ri bu grup için de be lir ti le bi lir. Ay r ca, öğ ren ci ça l fl ma la r n n son lan d r l ma s ba k m n dan, su num ve ser gi yön tem ve tek nik le ri de bu grup için de de ğer len di ri le bi lir. Öğ ret men et kin li ği ne da ya l yön tem ve tek nik ler ise özel lik le öğ ret me nin or yan tas yon yap ma s ve öğ ren ci yi ka za n ma ulafl t ra cak bil gi le rin ve ril me sin de kul la n lan yön tem ve tek nik ler ola rak be lir ti le bi lir. An la t m, so ru-cevap, gös te ri, ör nek olay in ce le me si, eğit sel ders ge zi si, göz lem, ak ros tifl et kin li ği ve kay nak ki fli den ya rar lan ma bu grup için de de ğer len di ri le bi lir. Her iki grup ta yer alan öğ re tim yön tem ve tek nik le ri, s n f içi et ki le fli mi des tek le mek ve öğ ren ci nin ak tif ol ma s n sağ la mak ama c y la kul la n l mak ta d r. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri nin ba fla r y la uy gu la na bil me si için öğ ret me nin; çok iyi bir ha z r l k yap ma s, ama c n dan öğ ren ci yi ha ber dar et me si, öğ ren ci yi et kin ve ak tif k la cak uy gu la ma lar da bu lun ma s ve uy gu la ma so nu cun da öğ ren ci yi ka za n m lar doğ rul tu sun da de ğer len dir me si ge rekmek te dir. AK T F Ö REN ME TEK N K LE R Ak tif öğ ren me, öğ re ne nin öğ ren me sü re ci nin so rum lu lu ğu nu ta fl d ğ, öğ re ne ne öğ ren me sü re ci nin çe flit li yön le ri ile il gi li ka rar al ma ve öz dü zen le me yap ma f r sat la r n n ve ril di ği ve kar ma fl k öğ re tim sel ifl ler le öğ re ne nin öğ ren me s ra s n da zi hin sel ye te nek le ri ni kul lan ma ya zor lan d ğ bir öğ ren me sü re ci dir. Ak tif öğ ren me nin ya fla ma ge çi ril me si, dü flün ce le ri nin uy gu lan ma s, öğ ren ci le re ger çek an lam da ak tif öğ renme f r sat la r n n sağ lan ma s, bü yük öl çü de, uy gun öğ re tim stra te ji le ri nin kul la n l ma s na bağ l d r. Uy gun öğ re tim yön tem ve tek nik le ri kul la n l ma d k ça en doğ ru, en ya rar l dü flün ce ler bi le te ori de ka la cak t r. Afla ğ da ba z ak tif öğ ren me tek nik le ri ta n t l ma ya ça l fl la cak t r. Bu tek nik le ri et kin lik le ri niz de kul lan mak öğ ren ci le ri ni zin bil gi le ri ni trans fer ede bil me le ri ni ve da ha ko lay kav ra ya bil me le ri ni sağ la ya cak t r. Ki tap ta et kin lik le ri miz bu tek nik ler göz önü ne al na rak ya p lan d r l m fl t r. Uy gun gör dü ğü nüz ko nu lar da bun la r uy gu la ya bi lir si niz. 14 5E Yön te mi Bu yön tem, Din Kül tü rü ve Ah lak Bil gi si öğ re ti mi ni ko lay lafl t r c, ya p lan d r ma c yak la fl ma uy gun bir yöntem dir. Öğ ren ci ler olay ve ol gu lar ara s n da bağ lar ku rup zi hin le rin de ya p lan d r ma y es nek ve sar mal bir bi çimde bir bir le riy le ilifl ki len di re rek an la ya bi lir ler. Bu ya p lan d r ma 5 ev re de ger çek le flir. 1. Dik kat çek me [ En ga ge (in geyc)]: Gi rifl bö lü mü dür. Ye ni bil gi le ri öğ ren mek için da ha ön ce ki bil gi ler den yo la ç ka rak far k n da ol ma, ko nu ya bafllamay sağ la ma ya yö ne lik tir. Öğ ren ci le rin ko nuy la ta n fl ma la r n sağ lar. Bafl lan g ç bil gi le ri nin ha t r lan ma s ve de ne yim le rin kul la n la rak ko nu ya ad m at ma, ka t l ma bö lü mü nü olufl tu rur. 2. Kefl fet me [Exp lo re (iks plö(r)]: Çe flit li et ken ler le es ki bil gi le re ye ni bil gi ler le des tek ve re rek öğ ren me aflama s na ka t l ma bö lü mü dür. Öğ ren ci; ken di ne sağ la nan bir yol, bir sür priz li an la t m ya da eğ len ce ola nak la r ile ko nu yu kefl fe der. Yal n z ken di dü flün ce le ri ni or ta ya ko ya rak, de ney ve hi po tez ler ku ra rak olay la r kav ra ma ya, kefl fet me ye ça l fl r. Sü re cin uzun lu ğu ya da k sa l ğ ko nu ya gö re de ği fle bi lir. 3. Aç k la ma [Exp la in (iks pleyn)]: Öğ ren ci, öğ ren dik le ri ni film, vi de o, gös te ri, söz lü an la t m gi bi yön tem ler den bi riy le an lat ma ya ça l fl r. Bu bö lüm de öğ ret me nin yar d m na ih ti yaç var d r. 4. De rin lefl tir me [Ela bo ra te (i la ba rit)]: Öğ ren ci, öğ re ni len le ri sar mal öğ ren me mo de li ne gö re fle kil len di rip de rin lefl ti re bi lir. Bu afla ma da ye ni el de edi len bil gi ler de ği flik du rum la ra uy gu la na bi lir. Ge nel le me ler ya p la bi lir. Öğ re ni len ler eni ne bo yu na tar t fl l r, de rin lefl ti ri lip ol gun lafl t r l r. 5. De ğer len dir me [Eva lua te (i val yü eyt)]: Bu afla ma da öğ ren ci, olay hak k n da ki an la y fl n, kav ra y fl n ve yak la fl m la r n bi lim sel ola rak ele al r. Bir il ke, kav ram ya da ku ra l zi hin sel ya p s n da de ğer len di rip bir yar g ya ula fl r. De ğer len dir me ge nel le me ve sen tez dir. Bu befl öğ re tim afla ma s ya p lan d r ma c l k yak la fl m n n te me li dir. Her afla ma da tüm bi lim sel öğ re nim sü reçle ri kul la n l ma l d r.

15 fl Bir lik li Öğ ren me Bu yön te min en önem li özel li ği, öğ ren ci le rin or tak bir amaç doğ rul tu sun da kü çük grup lar olufl tu rup bir birle ri nin öğ ren me le ri ne yar d m ede cek ça l fl ma lar yap ma la r d r. Grup ça l fl ma s n n ifl bir li ği ne da ya l ola bil me si için öğ ren ci den bek le nen, hem ken di si nin hem de di ğer le ri nin öğ ren me si ni üst dü ze ye ç kar ma ya ça l fl ma s d r. Ya ni grup ta ki her öğ ren ci, di ğer le ri ba flar ma dan ken di si nin de ba fla ra ma ya ca ğ n bi lir. So nun da el de edi len ba fla r, tek tek öğ ren ci le rin kat k s y la olufl mufl grup ba fla r s d r. Grup lar en az 2, en faz la 6 ki fli den olufl tu rul ma l d r. Grup lar fark l ye te nek le ri, ki fli lik özel lik le ri olan öğ ren ci ler den olufl tu rul ma l d r. Öğ ren ci le re ne ya pa cak la r ve na s l ya p la ca ğ aç k lan ma l d r. Ya p lan aç k la ma la r n an la fl l p an la fl l mad ğ so ru lar so ru la rak kon trol edil me dir. fli bi ten grup la r n di ğer grup la ra yar d m et me si özen di ril me li dir. Öğ ret men; öğ ren ci le ri yön len dir me li, grup lar ara s n da ki ilifl ki yi dü zen le me li, grup için de ki ifl bir li ği ne ve et ki le fli me reh ber lik et me li dir. Grup la r göz le yip ne re de ve ne tür so run lar la kar fl lafl t k la r n be lir le ye rek so runla r n çö zü mün de reh ber lik et me li dir. Bu lufl Yo luy la Öğ re tim Stra te ji si Öğ ren ci le rin göz lem le ri ne da ya l ola rak yar g ya var ma la r n özen di ri ci bir yak la fl m d r. Öğ ret me nin gö re vi, bu yön te min uy gu la na bi le ce ği ko nu yu seç mek ve öğ re tim or ta m n öğ ren ci le rin bu lufl yap ma la r na f r sat ve recek fle kil de dü zen le mek tir. Bu lufl yo luy la öğ re tim stra te ji sin de öğ ret me nin rol le ri flun lar d r: Tü me va r m yo luy la ge nel le me ye ula fl la cak aç k uç lu de ney ler ha z r la ma, so ru lar sor ma, tar t fl ma bafl latma, oyun oy nat ma, ör nek olay ve bafl ka öğ re tim et kin lik le ri dü zen le me Öğ ren ci le ri kefl fet me ye yön len di re cek prob lem du rum la r ya rat ma Öğ ren ci nin zi hin sel ge li flim özel lik le ri ni bi le rek et kin lik le ri bu na gö re ha z r la ma Öğ ren ci le rin dü flün ce le ri ne önem ver me Öğ ren ci ler le kar fl l k l et ki le fli me gir me Tü me va r m yo luy la dü flün me yi özen dir me Yap t k la r ge nel le me le ri ya z l ola rak ifa de et tir me, çok sa y da ör nek ver me ve z t du rum la r olufl tur ma Pro je Ça l fl ma s Öğ ren ci le rin so mut bir ürü ne ulafl mak için ken di ken di le ri ne ya da grup la bir gö rev üze rin de ça l fl ma la r pro je ola rak ta n m la n r. Bi rey sel so rum lu luk için de ifl bir li ği ile öğ ren ci le rin ça l fl ma la r ge re kir. Pro je le rin grup hâ lin de ya p l ma s da ha ya rar l olur. Pro je ler öğ ren ci le re pra tik ka za n m lar sağ lar. Öğ ren dik le ri ni kul lan ma la r na im kân ve rir. Ba fla r l pro je ler öğ ren ci le rin ken di le ri ne olan gü ve ni ni ar t r r. Öğ ren ci le re ve ri le cek pro je le rin öğ ren ci se vi ye si nin çok al t n da ya da üs tün de ol ma ma s na özen gös te rilme li dir. Pro je ça l fl ma s n n afla ma la r flun lar d r: Pro je nin ama c n n be lir len me si. Pro je ama c n n ko nu flek li ne dö nüfl tü rül me si. Bil gi top la mak için en az üç kay nak is mi nin ve ril me si. Arafl t r mak is te ni len ko nuy la il gi li en az üç kav ra m n ya z l ma s. Pro je nin za ma na gö re or ga ni ze edil me si. Su nu mun na s l ger çek lefl ti ri le ce ği ne da ir bil gi ve ril me si. Pro je nin na s l de ğer len di ri le ce ği nin aç k lan ma s. Arafl t r ma Yo luy la Öğ ren me Bu yön tem de öğ ret men, öğ ren ci le rin il gi si ni çe ke cek so run lar bu la rak öğ ren ci le rin bu so run la r in ce le me leri ni is ter. Bu yön te min uy gu lan ma s n da yer alan ifl lem ler flun lar d r: 1. Öğ ren ci le re ko nuy la il gi li bir prob le min su nul ma s 2. Öğ ren ci le rin prob lem le il gi li hi po tez ler ve ge çi ci çö züm ler dü flün me le ri 3. Bu hi po tez ler le il gi li ve ri top lan ma s 4. Top la nan ve ri le rin de ğer len di ril me si 5. So nu ca ulafl ma Prob lem Çöz me Prob lem le rin ve prob lem çöz me nin öğ re tim tek ni ği ola rak kul la n l ma s, öğ ren ci le ri arafl t r ma yap ma ya, kaynak ta ra ma ya, öğ ren dik le ri ni bir bir le riy le pay lafl ma ya yön len di re cek tir. Her fley den önem li si öğ ren ci ye ken di öğ ren me si nin so rum lu lu ğu nu ta fl ma ve so nun da prob le mi çö ze rek bir fley el de et me f r sa t ve ril mifl ola cak t r. 15

16 Prob lem çöz me sü re cin de yer alan bafl l ca ifl lem ler flun lar d r: 1. Prob le min far k na var ma 2. Prob le mi ta n m la ma 3. Prob le min çö zü mü ola bi le cek se çe nek le ri sap ta ma 4. Se çe nek le ri de ğer len dir me de kul la n la bi le cek ve ri le ri top la ma 5. Ve ri le ri de ğer len dir me 6. Ge nel le me le re ve so nuç la ra ulafl ma 7. Çö zü mü uy gu la ma ya koy ma ve et kin li ği ni de ğer len dir me Arafl t r ma Yo luy la Öğ ren me Stra te ji si Arafl t r ma yo luy la öğ ren me stra te ji sin de iz le nen yol prob lem çöz me de iz le nen yo lun ay n s d r. Tü müy le öğ ren ci le rin arafl t r ma ve in ce le me yap ma la r na ağ r l k ve ren bir öğ ren me yak la fl m d r. Arafl t r ma yo luy la öğ ren me stra te ji si, öğ ren ci le rin bel li bir ko nu ile il gi li prob le mi çöz mek üze re ha re ke te geç me le ri ni, arafl t r ma et kin lik le ri sür dür me le ri ni ve so nu ca ulafl ma la r n sağ lar. Böy le ce öğ ren ci, arafl t r ma yo luy la bir prob le min na s l çö zü le ce ği ni öğ ren mifl olur. Bu yol la öğ ren ci ler, sa de ce ko nu ala n ile il gi li bir prob le mi de ğil, ge le cek te kar fl lafla ca ğ prob lem le ri ad m ad m na s l çö ze bi le ce ği ni de öğ re nir. Tar t fl ma Yo luy la Öğ ren me Stra te ji si Tar t fl ma yo luy la öğ ren me stra te ji si, öğ re ti me ko flu lan ko nu la r n hem öğ ren ci le rin ken di ara la r n da hem de öğ ret men le ri nin reh ber li ğin de tar t fl la rak öğ re nil di ği bir yak la fl m d r. An cak bu stra te ji nin s n f için de kul la n labil me si için öğ ren ci le rin tar t fl la cak olan ko nu hak k n da ön bil gi le ri nin olufl mas ge re kir. Bu stra te ji öğ ret me nin di ğer stra te ji le re gö re s n f yö ne ti min de ve alan bil gi sin de be ce rik li ol ma s n ge rek ti rir. Ak si tak dir de za man kay b na yol aça bi lir. Tar t fl ma yo luy la öğ ren me stra te ji si öğ ren ci le re afla ğ da ki ya rar la r sağ la ma da et ki li bir yak la fl m d r. Öğ ren ci le rin li der lik be ce ri le ri ni ge lifl ti rir. Tar t fl ma so nu cun da fi kir bir li ği nin or ta ya ç k ma s n da et ki li olur. Öğ ren ci ler de bafl ka la r n n fi kir le ri ni din le me özel li ği ni ge lifl ti rir. Öğ ren ci nin yo rum la ma be ce ri si ni ge lifl ti rir. Öğ ren ci ye, ana liz, sen tez ve de ğer len dir me ye te ne ği ka zan d r r. Bi rey sel öğ ren me gü cü nü ge lifl ti rir. Öğ ren ci nin fi kir le ri nin ne de re ce tu tar l olup ol ma d ğ n an la ma s na yar d m eder. Öğ ren ci nin fark l fi kir le rin de ola bi le ce ği ni gör me si ni sağ lar. Gös te rip Yap t r ma Yön te mi Gös te rip yap t r ma yön te mi, bir eğit sel ama c n na s l ger çek lefl ti ri le ce ği ni gös te re rek aç k la ma; son ra da uy gu la ma yap t r ma flek lin de öğ ret me-öğ ren me yo lu dur. Bu yön tem, gös ter me ve yap t r ma tek nik le ri nin bir lik te kul la n l d ğ bir le flik bir yön tem dir. Ko nu ya ilifl kin bil gi le rin aç k lan ma s ve bu bil gi le rin be ce ri ye dö nüfl tü rül me si için ge rek li uy gu la ma la r n ya p l ma s afla ma s n da kul la n l r. 16 Göz lem Ge zi si Yön te mi Göz lem ge zi si yön te mi, olay ve ol gu la r n ye rin de gö rül me si, iz len me si dir. Bu, bel li öğ re tim amaç la r n n karfl la na bil me si için ön ce den ha z r lan m fl bir plan çer çe ve sin de olay la r n ve ya du rum la r n ger çek dün ya da in celen me si ne yö ne lik ola rak ger çek lefl ti ri len eğit sel fa ali yet le rin tü mü dür. Bu ne den le, çe flit li yer le re dü zen le nen ba sit bir zi ya ret ola rak al g lan ma ma l d r. Do la y s y la göz lem ge zi si yön te mi nin ba fla r l ola bil me si için öğ ret menin ge zi le cek ve ya göz lem ya p la cak yer ler hak k n da bir ön in ce le me yap ma s, har ca na cak za ma n n, pa ra n n ve eme ğin bo fla git me me si aç s n dan çok önem li dir. Göz lem, öğ ren ci le rin olay ve var l k la r hak k n da doğ ru dan bil gi edin me le ri ni ve bi lim sel bir arafl t r may la il gi li te mel be ce ri le ri ka zan ma la r n sağ la yan et ki li bir öğ re tim yön te mi dir. Göz lem ge zi si ko nu nun özel li ği ne ve göz lem ye ri nin du ru mu na gö re bü yük grup lar hâ lin de (okul, s n f ve ya s n f lar) ya p la bi le ce ği gi bi kü çük grup lar ha lin de ve ya fer dî ola rak da (ödev ha z r la ma vb. için) ya p la bi lir. Bu ra da önem li olan, ge zi-göz le min ni çin ve na s l ya p la ca ğ n n, han gi hu sus la ra dik kat edi le ce ği nin kav ran m fl ol ma s d r. Bu yön tem de amaç l l k ve plan l l k esa s var d r. Di ğer yan dan ge zi-göz lem, ödev ha z r la ma ve bil gi top la y p s n f ta ak tar ma-tar t fl ma ama c y la fer dî ola rak ve ya kü çük grup lar hâ lin de reh ber siz ola rak ya p la bi le ce ği gi bi, bir reh ber efl li ğin de de ya p la bi lir. Bü yük grup ge zi le ri ni okul ida re siy le ifl bir li ği için de ve reh ber efl li ğin de yap mak zo run lu dur. Bu hem öğ ren ci le rin gü ven li ği hem de ge zi-göz le min amaç la r doğ rul tu sun da ve plan lan d ğ fle kil de yü rü tül me si aç s n dan önem li dir. Reh ber gö ze ti min de ya p la cak ge zi-göz lem de öğ ren ci yi ye rin de ve an n da yön len dir me ve mo ti ve im kâ n var d r. Reh ber gö ze ti min de ol ma yan ge zi-göz lem de bun lar yok tur.

17 Rol Yap ma Rol yap ma da bi rey, ger çek ro lün den ve duy gu la r n dan s y r l p ken di ni bir bafl ka s n n ye ri ne ko yar ya da bel li bir du rum da ne ya pa ca ğ n ve ne ler his se de ce ği ni ha re ket ler le gös te rir. Rol yap ma, ya flan t ya da ya l bir stra te ji dir ve flu du rum lar da kul la n la bi lir: 1. Tu tum la r ve kav ram la r gös ter me 2. Top lum sal olay la r de rin le me si ne kav ra ma 3. Li der lik ve sos yal be ce ri le ri uy gu la ma 4. Ger çek du rum lar ha z r la ma 5. So run lar la bafl et me stra te ji le ri plan la ma ve uy gu la ma Rol yap ma s ra s n da öğ ren ci ler duy gu la r n ta n r lar ve dü flün ce le ri nin bi lin ci ne va r r lar. Pa nel, Mü na za ra, Aç k Otu rum ve Fo rum Pa nel de bir grup ko nufl ma c, be lir le nen ko nu da ki dü flün ce le ri ni ve bil gi le ri ni bel li bir sü re için de s ray la aç klar. Bu nu, din le yi ci le rin de ka t l d ğ bir so ru - ce vap ve tar t fl ma se an s iz ler. Mü na za ra da kar fl t gö rüfl le ri sa vu nan iki grup var d r. Grup üye le ri, ken di sa vun duk la r dü flün ce nin doğ ru luğu nu ka n t la ma ya ça l fl r lar. So nun da grup lar dan bi ri ka za n r. Ki min ka zan d ğ na din le yi ci ler ka rar ve rir. Aç k otu rum da, bir grup ko nufl ma c bir ma sa da bir tar t fl ma ger çek lefl ti rir ler. Bu tar t fl ma, pa nel de ki gi bi formel de ğil dir ve tar t fl ma ya din le yi ci ler ka t la maz lar. Fo rum da bir grup ka t l m c ile din le yi ci ler ken di ara la r n da tar t fl r lar. Bu et kin lik le rin hep sin de et kin li ğin ama c n aç k la yan, ara da bir ko nufl ma la r özet le yen, za man la ma y dü zen le yen bir yö ne ti ci var d r. Bü yük-kü çük Grup Tar t fl ma s Bü yük-kü çük grup tar t fl ma s tar t fl ma yön te mi nin bö lüm le ri dir. Bü yük grup tar t fl ma s s n f n bü tü nü nün tart fl ma ya ka t l ma s d r. Bu tek nik te öğ ret men, tüm s n f n ka t l d ğ bir tar t fl ma or ta m ha z r lar, tar t fl ma y yü rü tür, za man za man or ta ya at lan fi kir le ri özet ler, de ğer len dir me le re yar d m eder. Kü çük grup tar t fl ma s ise tar t fl ma ya her öğ ren ci nin ka t l m n sağ la mak ama c y la s n f ta ki öğ ren ci le rin kü çük grup la ra bö lü ne rek bel li bir ko nu yu ay r ay r tar t fl p çö züm öne ri le ri ge lifl tir dik le ri bir öğ re tim tek ni ği dir. Bü yük-kü çük grup tar t fl ma s tek nik le rin de öğ ret men-öğ ren ci, öğ ren ci-öğ ren ci et ki le fli mi söz ko nu su dur. Bu tek nik ler öğ ren ci le re geç mifl ya flan t la r n dan ör nek ler ver me, bir ko nu üze rin de ken di dü flün ce le ri ni söy le me ve yo rum yap ma im kâ n sağ lar. Böy le ce öğ ren ci le rin ana liz, sen tez ve de ğer len dir me ye te nek le ri ge li flir. Bun la r n ya n s ra öğ ren ci le rin din le me, ko nufl ma, bir lik te ça l fl ma ve elefl ti ri ye te nek le ri de ge li flir. l köğ re tim Din Kül tü rü ve Ah lâk Bil gi si Öğ re tim Prog ra m in ce len di ğin de bir çok ko nu nun bü yük-kü çük grup tar t fl ma s tek ni ği ile ifl le ne bi le ce ği gö rü lür. An cak öğ ret me nin bu tek nik le ri uy gu lar ken dik kat et me si ge re ken ba z hu sus lar var d r. Bun lar afla ğ da ki gi bi s ra la na bi lir. 1. Öğ ret men tar t fl la cak ko nu ya da so ru nu ön ce den be lir le me li dir. 2. Bü yük grup tar t fl ma s ya p la cak sa öğ ret men so ru yu so rup s n f ça tar t fl l ma s n is te me li dir. 3. Kü çük grup tar t fl ma s ya p la cak sa ay n ko nu s n f ta olufl tu ru la cak grup lar hâ lin de ay r ay r tar t fl l d k tan son ra top lu ca tar t fl ma ya ge çil me li dir. 4. Eğer bel li bir ko nu bö lüm ler hâ lin de kü çük grup lar ta ra f n dan ay r ay r tar t fl l d y sa, top lu tar t fl ma ders bit me den mut la ka ya p l ma l d r. 5. Tar t fl ma ya bafl la ma dan ön ce önem li nok ta lar tah ta ya ya z l ma l d r. Tar t fl ma n n ama c ne dir? Tar t fl r ken han gi so ru la ra ya n t ara na cak t r? Han gi tür tar t fl ma tek ni ği se çi le cek tir? Tar t fl ma için ne ka dar sü re ay r la cak t r? Tar t fl ma so nun da ne ya p la cak t r? (so nuç la r lis te le me, özet le me, so nuç ra po ru ha z r la ma gi bi) 6. Tar t fl ma ya der sin ta ma m ay r l ma ma l d r. 7. Öğ ren ci le rin dü flün ce ve gö rüfl le ri ni ra hat söy le me le ri ne f r sat ve ril me li dir. Öğ ren ci ler ken di di nî gö rüfl ve dü flün ce le ri ni ra hat ça ifa de ede bil me li ve ke sin lik le k nan ma ma l d r lar. 8. Bü tün öğ ren ci le rin tar t fl ma ya ka t l ma la r sağ lan ma l d r. 9. Bü yük grup tar t fl ma s n öğ ret men, kü çük grup tar t fl ma la r n ise grup bafl ka n n n yö net me si tar t fl ma n n dü zen li ve et ki li ol ma s n sağ lar. 10. Tar t fl ma dan ç kan so nuç lar özet len me li ve de ğer len di ril me li dir. Siz Ol say d n z Ne Ya par d n z? Siz ol say d n z ne ya par d n z? tek ni ği ile öğ ren ci, öğ ren di ği bil gi yi gün lük ha ya ta ta fl ya bi le cek ve öğ rendik le rin den il ke ler ç ka ra bi le cek tir. Bu ne den le, bu tek nik din kültürü ve ahlak bilgisi der sin de kul la n lan tek nikler den bi ri dir. Tek nik, ders te çe flit li fle kil ler de uy gu la na bi lir. Ör ne ğin, ön ce ta rih te ki bir so run ve ona o za man ge ti ri len çö züm ler bir bü tün ola rak ya da so run an la t l r. An cak çö züm an la t l maz. Öğ ren ci le re so ru nu çöz mek için Siz ol say d n z ne ya par d n z? so ru su so ru lur. 17

18 Re sim Oku ma Tek ni ği Bu tek nik te, öğ ren ci le rin re sim ler üze rin de dü flün ce üret me le ri ve so run çöz me le ri is te nir. Ko nuy la il gi li öğ ren ci le rin gö rüfl le ri al n r. Re sim ler, öğ ren ci le re ço ğal t la rak da ğ t la bi lir; bir film ara c l ğ y la, pro jek si yon ya da te pe göz le gös te ri le bi lir. Çok lu Ze kâ Uy gu la ma la r Gard ner (Gard n r) n Çok lu Ze kâ Ku ra m na gö re her bi rey gö re ce li ba ğ m s z 8 ye te ne ğe sa hip tir. Gard ner, bu sa y n n in san ye te nek le ri nin çok lu ğu nu ifa de et mek te as la ye ter li ol ma d ğ n, her za man da ha faz la ze kâ alan la r n n ola bi le ce ği ni de be lirt mifl tir. Çok lu ze kâ uy gu la ma la r n n s n f ta na s l uy gu la na bi le ce ği ne da ir et kinlik ler afla ğ da ki tab lo da ve ril mifl tir. Zekâlar Sözel/Dilsel Ya p la bi le cek Et kin lik ler Okuma, yazma, diyalog oluflturma, sözcük oyunlar, anlatma, aç klama yapma, dinleme, öykülefltirme, slogan bulma, özetleme, k saltma, baflka ifadeye çevirme, görüflme, kavram havuzu oluflturma, fliir yazma Mant ksal/matematiksel Görsel/Uzamsal Bedensel/Hareketsel çsel Doğa Müziksel/Ritmik Kifliler Aras Prob lem çöz me, ne den le ri ni bul ma, ilifl ki le ri bul ma, fark la r ve ben zer lik le ri bul ma, so ru ç kar ma, yor da ma, kar fl lafl t r ma, for mül lefl tir me, s n f la ma, çö züm leme, ve ri top la ma, elefl ti rel dü flün me, ölç me, de ney yap ma Gra fik ler, pos ter ha z r la ma, re sim le me, renk ler le gös ter me, gö zün de can lan d rma, fo toğ raf la ma, slayt ve film gi bi gör sel araç la r kul lan ma, ma ke ti ni yap ma, fle kil len dir me, renk len dir me, kav ram ha ri ta s yap ma, üç bo yut lu de ney ler Pando mim, ha re ket le an lat ma, el le ya p lan de ney ler, dans la an lat ma, dra ma et kin lik le ri Yan s t ma, duy gu la r n ve dü flün ce le ri ni sap ta ma, bi rey sel pro je ler, gün lük tut ma, öz de ğer len dir me, ek sik le ri ni bul ma Do ğa ge zi le ri, göz lem, de ney, do ğa ve do ğa olay la r n ko nu alan arafl t r ma la r yap ma, do ğal çev re yi ko ru ma amaç l et kin lik ler Bes te yap ma, flar k söy le me, mü zi kal ha z r la ma, ko nu ya uy gun mü zik bul ma, ri tim tut ma Ar ka dafl la r na öğ ret me, rol yap ma, ifl bir li ği ne da ya l öğ ren me, grup ça l fl ma s, tar t fl ma, ku lüp kur ma, be yin f r t na s yap ma Be yin F r t na s Be yin F r t na s ; bir prob le mi çöz mek, bir ko nu yu net lefl tir mek gi bi amaç lar la kul la n l r. S n f ta ki öğ ren ci le rin tü mü nün ka t l ma s na el ve rifl li ol ma s, on la r n ya ra t c l ğ n tefl vik et me si, der si il ginç du ru ma ge tir me si ve kul lan fl l ol ma s ne de niy le öne ril mek te dir. Uy gu la ma s ra s n da yer alan ifl lem ler flun lar d r: Bir ya da (grup bü yük se) iki sek re te rin se çi mi Tar t fl ma ko nu su nun ya da prob le min su nu mu Öğ ren ci le rin tar t fl ma ko nu suy la il gi li dü flün ce le ri ni du rak sa ma dan söy le me le ri Sek re ter le rin söy le nen le ri kay det me le ri Ka y t la r n tar t fl l ma s ve de ğer len di ril me si S n f ça bir so nu ca va r l ma s Be yin f r t na s uy gu la ma s, öğ ret men ya da ön ce den be lir le nen bir öğ ren ci ta ra f n dan yö ne ti lir. Be yin f r t na s n n, et ki li ol ma s ve ön ce lik li ama c olan ya ra t c l ğ özen dir me si için; öne ri le re gül mek, alay et mek vb. dav ra n fl lar da bu lu nul ma ma s na; ay r ca, ses siz ve çe kin gen öğ ren ci le re ko nufl ma f r sa t ve ril me si ne özen gös te ril me li dir. 18 Phil lips 66 J. Do nald Phil lips (J. Da n ld Fi lips) ta ra f n dan ge lifl ti ril me si ve öğ ren ci le rin al t flar ki fli lik grup lar da ve al t flar da ki ka l k sü re ler le ça l fl yor ol ma s n dan do la y bu ad al m fl t r. Bu na v z l t grup la r da de nil mek te dir. Uy gu lama s s ra s n da yer alan bafl l ca ifl lem ler flun lar d r: S n f n al t ki fli lik grup la ra ay r l ma s Her gru bun ken di için de bir li der ve sek re ter seç me si Tar t fl ma ko nu su nun su nu mu Grup la r n al t da ki ka bo yun ca tar t fl ma la r ve prob le min en uy gun çö zü mü nü bul ma la r Kar To pu Ve ri len bir prob lem ya da ko nu ile il gi li ola rak öğ ren ci ler ön ce tek bafl la r na dü flü nüp son ra iki, da ha son ra dört ve se kiz ki fli lik grup lar da tar t fl r lar. Yön te me kar to pu den me si nin ne de ni, gru bun gi de rek bü yü me si dir. En son, grup ta ula fl lan so nuç lar s n fa su nu lur.

19 Gö rev Gru bu Gö rev gru bun da öğ ren ci ler den bel li bir gö re vi ta mam la ma la r is te nir. Öğ ren ci ler, il gi li duy duk la r gö rev le ri ye ri ne ge tir mek üze re grup la fl r lar. Bu tek ni ğin özel li ği, her grup üye si nin ya pa ca ğ ça l fl ma la r n (yö ne ti ci lik, ka y t tut ma vb.) net ola rak ta n m lan m fl ol ma s d r. Ya p la cak lar için öğ ret me nin bir za man çi zel ge si ha z r la mas n da ve ge rek li kay nak la r sağ la ma s n da ya rar var d r. Grup bir kez olufl tuk tan son ra öğ ren ci ler ne yi, na s l ya pa cak la r n ko nu flur lar, ifl bö lü mü ya par lar ve ça l flma ya ko yu lur lar. Öğ ret men, ça l fl ma la r dik kat li ce iz ler ve so run ç k ma s du ru mun da yar d m eder. Öğ ret me nin yol gös te ri ci li ği önem li dir. Çün kü, öğ ren ci ler he def be lir le me yi, ya pa cak la r n plan la ma y, na s l iler le ye cek le ri ni, el le rin de ki kay nak la r na s l kul la na cak la r n bil mi yor ola bi lir ler. Gö rev grup la r ça l fl ma la r n n so nuç la r n ; can lan d r ma ve pa nel yo luy la, ya z l ve ya gör sel mal ze me ler kul la na rak su nar lar. Grup için de ki ça l fl ma la r n (ne ka dar kat k yap t k la r, ça l fl ma sü re ci nin et ki li li ği) de ğer lendi rir ler. Bu nu, öğ ret me nin bofl luk la r dol dur mak, an la fl l ma yan nok ta la r aç k l ğa ka vufl tur mak, önem li yer le re dik kat çek mek ama c y la ya pa ca ğ bir to par la ma iz ler. Pos ter / Afifl Ha z r la ma Öğ ren ci le rin, ifl le nen ko nu nun önem li nok ta la r n ta n tan bir pos ter ya da afifl ha z r la ma la r d r. Din Kül tü rü ve Ah lak Bil gi si der sin de bir çok ko nu da pos ter ha z r la na bi lir. Bafl l k Bul ma Öğ ren ci le rin, oku duk la r bir me tin ya da iz le dik le ri ola ya bafl l k koy ma la r, eğer bafl l k var sa bafl l ğ de ğifl tirme le ri dir. Bafl l k bul ma, her ko nu da kul la n la bi lir. So nuç Ç kar ma Öğ ren ci le rin ifl le nen ko nu da ulafl t k la r so nuç la r be lir le me le ri dir. Ör ne ğin iba det ve ya ah lak ko nu la r ifl lendik ten son ra öğ ren ci le rin bun lar la il gi li so nuç ola rak... iba det sa de ce Al lah a ya p l r. bi çi min de so nuç lar ç karma la r n n sağ lan d ğ bir ça l fl ma d r. Re sim le me Öğ ren ci le rin, ifl le nen ko nu nun ana hat la r n re sim ler le an lat ma la r d r. Ör ne ğin yar d m lafl ma bafl ta ol mak üze re bir çok ko nu ile il gi li duy gu lar ve dü flün ce ler re sim le ne bi lir. Ak ros tifl Ak ros tifl, söz cük le rin ilk harf le ri nin bir flif re kav ram, söz öbe ği ve ya cüm le ve re cek bi çim de alt al ta s ra lanma s d r. Ak ros tifl tek ni ği, bir ko nu nun ifl le ni flin de ana dü flün ce nin öğ ren ci le re aç k lan ma s d r. Bu tek nik ge nel an lam da kav ram ana li zi ve kav ram la r öğ ren me de kul la n l mak ta d r. Zevk li, il gi le ri top la y c, ya ra t c l ğ ar t r c bir tek nik tir. Bafl ka-ters Bafl ka Bafl ka tek ni ği, Ne si var? oyu nu ola rak bi li nen ve uy gu la nan ol duk ça ko lay ve kul la n fl l bir et kin lik tir. Bu tek nik te öğ ret men bir öğ ren ci yi s n f n d fl na ç ka r r. S n f la o gün ifl le nen ko nu ile il gi li bir kav ram be lir ler. Da ha son ra d fla r da ki öğ ren ci s n fa çağ r l r. Bu öğ ren ci s n fa Ne si var? so ru su nu so ra rak uy gu la ma y bafl la t r. Al d ğ her ce va b n ar ka s na kav ra m bu la na ka dar Bafl ka? di ye so rar ve her de fa s n da fark l bir öğ ren ci kavram la il gi li ipuç la r ve rir. Uy gu la ma, öğ ren ci kav ra m bu lun ca ya dek de vam eder. Eğer öğ ren ci he men bu lur sa yi ne de de vam edi le bi lir. Ters bafl ka tek ni ği nin kul la n m n da ise öğ ret men sa de ce bir öğ ren ciy le be ra ber bir kav ram be lir ler. Son ra s n f bu öğ ren ci ye Ne si var? di ye so rar. Öğ ren ci kav ram la il gi li ipuç la r n s n fa söy ler. Her ipu cu nun ar ka s ndan s n f Bafl ka? di ye so rar ve s n f kav ra m bu la na dek et kin lik de vam eder. Kav ram öğ re ti min de, öğ re ni len kav ram la r n tek ra r n da çok ya rar l bir öğ re tim tek ni ği dir. Gö rüfl me Yap ma Öğ ren ci le rin bir bir le riy le ya da ger çek ya flam da ki in san lar la ko nu nun içe ri ğiy le il gi li öğ re ni len le ri ge nifl le ti ci ni te lik te yap t k la r ça l fl ma d r. Ör ne ğin ah la ki dav ra n fl lar ko nu sun da çev re de ki il gi li ki fli ve ku rum lar la gö rü flüle bi lir. Pan do mim (Ses siz Oyun) Öğ ren ci le rin, ko nu nun bafl l ca kav ram ve dü flün ce le ri ni ifl le yen pan do mim gös te ri le ri ha z r la ma la r d r. Pando mi mi iz le yen öğ ren ci ler ne an la t l d ğ n bul ma ya ça l fl r lar. Bu uy gu la ma, öğ ren ci le ri Na s l an la ta l m?, Ne yi an la t yor lar? gi bi so ru lar la dü flün dür dü ğü ve ha re ket ge rek si nim le ri nin kar fl lan ma s na el ve rifl li ol du ğu için ya rar l d r. 19

20 Ko lek si yon Yap ma Öğ ren ci le rin, öğ ren dik le ri ile il gi li nes ne, fo toğ raf, ya z gi bi mal ze me le ri ve bu mal ze me ler hak k n da bil gi le ri top la ma la r ve sun ma la r d r. Öğ ren ci le rin arafl t r ma, öğ ren dik le ri ni s n f la ma, ay k la ma ve sen tez le me be ce rile ri ni ge lifl ti rir. Ör nek Olay n ce le me Bu tek ni ğin ama c ; top lum da ki fark l gö rüfl le re, fark l de ğer le re sa hip in san la r n bir bir le riy le ko nu fla rak farkl l k lar dan kay nak la nan prob lem le ri çöz me de kul la na bi le cek le ri be ce ri le ri ka zan d r mak t r. Bu nun için ko nuy la il gi li ger çek olay lar se çi lir. Se çi len olay lar an la fl l r bir bi çim de or ta ya ko nur ve o olay la il gi li tar t fl ma aç l r. Olay aç k lan d k tan son ra öğ ren ci le re ör nek olay ve ola s çö züm ler üze rin de dü flü nüp tar t fl ma f r sa t ve ri lir. Ör nek olay in ce le me sü re ci, ge nel lik le öne ri le rin tar t fl l ma s ve de ğer len di ril me si ile so na erer. Al t fiap ka l Dü flün me Tek ni ği Dü flün ce yi bir dü zen içe ri sin de ger çek lefl ti re rek her fle yi ay n an da yap mak ye ri ne her se fe rin de fark l tür de dü flün me fa ali ye tin de bu lun ma y sağ la mak t r. Al t flap ka n n her bi ri bir çe flit dü flün me bi çi mi ni or ta ya ko yar. Bu nun için öğ ren ci le re tar t fl ma la r için bir ko nu ve ri lir ve öğ ren ci ler grup la ra ay r l r. Her grup fark l renk te ki flapka n n ge rek tir di ği dü flün ce bi çi mi ni or ta ya koy ma ya ça l fl r. Öğ ren ci ler bafl la r n da ha ya lî flap ka lar ta fl r lar. Her grup, tar t fl l ma s is te nen ko nu ya, ken di ba fl n da var ol du ğu nu dü flün dü ğü flap ka n n ge rek tir di ği yön de yak la fl r. fiap ka la r n renk le ri ve bu renk le rin sem bo lü olan dü flün ce bi çim le ri flun lar d r: Be yaz flap ka: Ta raf s z ve ob jek tif tir. Or ta ya ko nan so ru na ilifl kin ta raf tut ma dan gö rüfl or ta ya ko yar. K r m z flap ka: Öf ke li, tut ku lu, duy gu lu dur. Duy gu sal bir ba k fl aç s ifa de eder. Si yah flap ka: Ka ram sar, olum suz, kö tüm ser dir. Bir fle yin ni çin ya p l ma ya ca ğ n gö rür. Sa r flap ka: Ay d n l k, olum lu, iyim ser dir. Umut la ve olum lu dü flün mey le il gi le nir. Ye flil flap ka: Ya ra ta c dü flü nür. yi lik çi dir, ye ni fi kir ler le il gi le nir. Ma vi flap ka: Se rin kan l l ğ tem sil eder. Dü flün me sü re ci nin dü zen len me si ve kon tro lü ile il gi le nir. Ve ri len ko nu hak k n da ne bi li yo ruz? Geç mifl te du rum na s l d? fiim di ki du rum na s l? Ge le cek te na s l ol ma l d r? Ya ra t c Dra ma (Eği tim de Dra ma Uy gu la ma la r ) Eği tim de dra ma esas ola rak oyu nun ve ti yat ro nun ola nak la r n kul la na rak öğ ren me yi da ha ka l c k l ma y he def le yen ve bu bağ lam da öğ ren ci yi doğ ru dan ka t l m c k lan bir an la y fla da ya n r. Ya fla ta rak öğ ret mek bu alan aç s n dan önem li bir öl çüt tür. Öğ ren me nin çe ki ci bir hâ le gel me si hem öğ re nen hem de öğ re ten aç s n dan önem li dir. fl te bu ala n n en önem li ya n, öğ ren me sü re ci nin eğ len me ile bü tün lefl ti ril me si ve bu sü reç te or ta ya ç kan ener ji nin öğ ren me ey le mi ne ken di li ğin den ka zan d r l ma s d r. Dra ma n n eği tim de kul la n l ma s n n ç k fl nok ta s bu dur. Tüm ya ra t c dra ma et kin lik le ri öğ ren ci le rin bi rey ola rak ken di le ri ni ge lifl tir me le ri ne kat k da bu lu nur. Ay r ca öğ ret me nin bir çok ka za n m ifl le me si ne ola nak sağ lar. Dra ma esas ola rak ya ra t c l ğa da ya n r. Dra ma et kin likle ri yap t r r ken öğ ren ci nin ya ra t c l ğ n des tek le mek çok önem li dir. Söz lü Ta rih Söz lü ta rih, be lir li bir ko nu et ra f n da, o ko nuy la il gi li ki fli ler le ya p lan ve kay de di len söy le fli ler so nu cu or ta ya ç kan bil gi le ri be lir li bir sis tem içe ri sin de de ğer len dir mek tir. Söz lü ta ri hin özü nü, bir ko nu çer çe ve sin de, be lir le diği miz kay nak ki fli ler le ya p lan uzun söy le fli ler olufl tur mak ta d r. Bu ça l fl ma, öğ ren ci le ri dün ya y di ğer in san la r n göz le riy le gör me ye tefl vik ede rek on lar la em pa ti kur ma la r n sağ lar. Söz lü ta rih ça l fl ma s n da ön ce lik le gö rüfl me ko nu su ve gö rüfl me ya p la cak ki fli ya da ki fli ler ka rar lafl t r l r. Ko nuy la il gi li ön bil gi ler top la na rak gö rüfl me so ru la r ha z r la n r. Ka y t ci ha z ya da kâ ğ t ka lem kul la n la rak ha z r lanan so ru lar doğ rul tu sun da gö rüfl me ya p l r. Gö rüfl me den el de eden bil gi ler dü zen le ne rek su num ger çek lefl ti ri lir. 20 MA TER YAL KUL LAN MA Öğ ren me or tam la r n n zen gin lefl ti ril me si ne yö ne lik ola rak öğ re tim yön tem ve tek nik le ri ile öğ re tim ma ter yalle ri iç içe ve bir bir le ri ni des tek le ye cek fle kil de al na rak kul la n l ma l d r. Ka l c öğ ren me le rin % 50 sin den faz las n n duy ma, gör me, söy le me ve yap ma ya da ya l ol ma s ne de niy le s n f için de bu tür ma ter yal le rin kul la n m - n n öne mi or ta ya ç k mak ta d r. Öğ ret me nin, öğ re tim ma ter yal le ri ni et ki li ve ve rim li kul la na bil me si için ye rin de, ama c na uy gun ve eği tim içe ri ğiy le uyum lu hâ le ge tir me si ge rek mek te dir. Eği tim tek no lo ji si nin ola nak la r n dan ya rar la n la rak ha z r la nan öğ re tim ma ter yal le ri ile öğ re tim yön tem ve tek nik le ri nin da ha zen gin içe ri ğe ka vuflma la r sağ la na bi lir. flit sel ma ter yaller olan ses ka set le ri ve CD le ri çok et ki li eği tim araç la r d r. Bun la r n yar d m y la s n fa ge ti rile me yen araç la r n ses le ri, mü zik ler, din le me me tin le ri et ki li fle kil de kul la n la bi lir.

21 ÖLÇ ME VE DE ER LEN D R ME Ölç me ve de ğer len dir me, eği tim-öğ re tim sü re ci nin önem li bir par ça s d r. Öğ ren ci le rin öğ ren me dü zey leri hak k n da bil gi top la mak ve bu bil gi le ri de ğer len di re rek öğ re tim sü re ci ni ye ni den dü zen le mek için ölç me ve de ğer len dir me ça l fl ma la r na ih ti yaç du yu lur. Ye ni öğ re tim prog ram la r n n te me li ni olufl tu ran ya p lan d r ma c an la y fl, ölç me ve de ğer len dir me de öğ renci le rin bil gi, be ce ri ve tu tum la r n ser gi le ye bi le cek le ri çok lu de ğer len dir me ya p l ma s n ge rek tir mek te dir. Bu ne den le ye ni eği tim prog ra m n da ya z l yok la ma lar, çok tan seç me li test ler, efl lefl tir me li so ru lar, bofl luk dol durma l so ru lar gi bi ge le nek sel ölç me ve de ğer len dir me tek nik le ri nin ya n n da, bi rey sel fark l l k la r dik ka te alan al ter na tif ölç me ve de ğer len dir me tek nik le ri ne de yer ve ril mifl tir. Al ter na tif ölç me ve de ğer len dir me tek nik le ri da ha ger çek çi ve öğ ren ci mer kez li dir. De ğer len dir me de sa de ce öğ ren me ürü nü de ğil, sü reç de dik ka te al nmak ta d r. Al ter na tif ölç me ve de ğer len dir me tek nik le ri uy gu la n r ken ba z hu sus la ra dik kat et mek ge re kir. Bu tek nik ler da ha öz nel ol du ğun dan, de ğer len dir me de bir lik sağ la mak için de ğer len dir me nin han gi öl çüt le re gö re ya p la ca ğ n n bir de re ce le me öl çe ği (rub ric) ile bil di ril me si ge re kir. Afla ğ da ba z al ter na tif ölç me ve de ğer lendir me tek nik le ri k sa ca aç k lan m fl t r. Öz De ğer len dir me (Ken di ni De ğer len dir me) For mu Bel li bir ko nu da öğ ren ci nin ken di si ni de ğer len dir me si dir. Öğ ren ci nin, ye te nek le ri ni ken di si nin kefl fet me si ni amaç la yan, güç lü ve za y f yön le ri ni bul ma s na yar d m c olan, gü dü len me si ni ve sü re cin bir par ça s ol du ğu nu his set me si ni sağ la yan bir yak la fl m d r. Bu de ğer len dir me de öğ ren ci nin gö rüfl le ri yan l l k gös te re bi lir. Fa kat de ne yim ka zan d k ça tes pit le ri da ha ob jek tif ola cak t r. Göz lem Form la r Öğ ren ci le rin bir ürü nü olufl tur ma da ki ha z r l k afla ma la r, ürü nün el de edil me sü re ci, bir pro je yi ve ya ça l flma y sun ma be ce ri si gi bi, hem ürü nün hem de sü re cin de ğer len di ril me si ge re ke bi lir. Bu gi bi du rum lar da bü tün öğ ren ci le rin stan dart bir fle kil de de ğer len di ril me si için göz lem form la r n dan fay da la n la bi lir. Göz lem for mu ha z rla n r ken öğ ren ci den bek le nen ler dav ra n fl ola rak lis te le nir. Öğ ren ci nin dav ra n fl gös te re bil me dü ze yi, uy gun olan de re ce ler den bi ri si ile efl lefl ti ri lir. Ve ri len de re ce le rin top la m al n p uy gun bir de re ce le me öl çe ği ile kar fl - lafl t r la rak öğ ren ci hak k n da bil gi top la na bi lir. Kav ram Ha ri ta la r Bir ko nuy la il gi li kav ram la r n isim le ri nin ge nel den öze le doğ ru, bir bir le ri ile ilifl ki le ri ne gö re fle ma tik gös te ri mine kav ram ha ri ta s de nir. Kav ram öğ ren me de öğ ren ci le re en ge nifl kav ram ve ri le rek öğ ren ci ler den bu kav ram la il gi li alt kav ram la r ve kav ram lar ara s n da ki ilifl ki le ri bul ma la r is te nir. Kav ram ha ri ta la r n n ölç me ara c ola rak kul la n m ge nel lik le ba z kav ram la r n ya da bağ söz cük le ri nin bofl b ra k la rak öğ ren ci ler den ta mam la ma la r n n is ten me si flek lin de olur. Fark l tür de ki kav ram ha ri ta la r n n pu an la ma la r de ğifl se de ge nel lik le doğ ru ola rak yerlefl ti ri len her kav ram için 1 pu an ve ril me si uy gun bir yol dur. Per for mans De ğer len dir me Öl çe ği Göz lem yön te min den çok fark l ol ma mak la be ra ber, öğ ren ci et kin li ği, uy gu la ma y ve be ce ri le ri ge rek tir di ğinde per for mans de ğer len dir me öl çe ği kul la n la bi lir. Per for mans de ğer len dir me öl çek le ri iki fark l fle kil de dü zen le ne bi lir: 1. Kon trol lis te le ri: Öğ ren ci den bek le nen per for mans gös ter ge le ri nin göz le nip göz le ne me di ği ni be lir le mek için kul la n l r. Kon trol lis te sin de, göz le ne cek olan özel lik ler lis te le nir. Bu özel lik ler evet / ha y r ya da var / yok gi bi iki ka te go ri li bir öl çe ğin uy gun olan bö lü mü nün ifla ret len me si yo luy la de ğer len di ri lir. 2. De re ce le me öl çek le ri (rub ric): Per for man s ta n m la yan ve her han gi bir ça l fl ma n n pu an lan ma s için ge liflti ril mifl öl çüt le ri içe ren bir araç t r. De re ce le me öl çek le rin de her bir özel li ğin han gi ara l k ta pu an la na ca ğ be lir tilmifl tir. Göz le nen özel li ğe han gi pua n n ve ri le ce ği, pu an la y c n n tak di ri ne bağ l d r. Tu tum Öl çe ği Tu tum, bi re ye at fe di len bir eği lim dir. Göz le ne bi len, or ta ya ko nan dav ra n fl de ğil, dav ra n fla ha z r la y c bir eği lim dir. Bu ne den le öğ ren ci le rin der se, öğ ret me ne, oku la ve ya ar ka dafl la r na kar fl tu tu mu nun olum lu ya da olum suz olu flu, ders te ki ba fla r dü zey le ri ni et ki le ye bi lir. Öğ ren ci le ri mi ze uy gun öğ ren me or tam la r ha z r lar ken olum suz tu tu ma ne den olan et ken le ri be lir le mek ve ön lem al mak ge re ke bi lir. Tu tum la r n öl çül me sin de en çok kul la n lan yön tem Li kert öl çe ği dir. Li kert ti pi öl çek ler de, öl çül mek is te nen tu tum la il gi li çok sa y da olum lu ve olum suz ifa de yer al r. Bu ifa de ler için Ta ma men Ka t l yo rum, Ka t l yo rum, Ka rar s z m, Ka t l m yo rum ve Ke sin lik le Ka t l m yo rum bi çi min de tep ki de bu lu nu lur. Öl çek ten al nan pua n n bü yük lü ğü olum lu tu tu mu gös te rir ken dü flük lü ğü de olum suz tu tu mu ifa de eder. Ek ler bö lü mün de yer alan tu tum öl çe ği ni öğ re tim y l ba fl n da, or ta s n da ve so nun da s n f n za uy gu la ya bi lir, so nuç la r n kar fl lafl t ra rak öğ ren cile ri ni zin Din Kül tü rü ve Ah lak Bil gi si der si ne yö ne lik tu tum la r hak k n da fi kir sa hi bi ola bi lir si niz. 21

22 Port fol yo lar (Öğ ren ci Ürün Dos ya la r ) Öğ ren ci ürün dos ya s, öğ ren ci nin bir ya da bir kaç alan da ki ça l fl ma la r n, har ca d ğ ça ba y, ge çir di ği ev re le ri gös te ren ko lek si yon dur. Öğ ren ci nin ge li fli mi ni, ve li si nin ve öğ ret men le ri nin iz le ye bil me si ne ola nak sağ la yan bir ça l fl ma d r. S n f içi et kin lik le rin bir ara ya ge ti ri lip yan s t l ma s y la olu flan port fol yo, ay n za man da hem öğ ret men hem de öğ ren ci için bir de ğer len dir me yön te mi dir. Öğ ren ci ürün dos ya la r, öğ ren ci nin öz di sip lin ve so rum lu luk bi lin ci ni ge lifl tir mek ve ken di ken di ni de ğer lendir me be ce ri si ka zan d r mak için ha z r la n r. Müf re da ta bağ l ola rak ger çek lefl ti ri len ya z l ve söz lü de ğer len dirme ler ve stan dart test ler d fl na ç ka rak al ter na tif bir de ğer len dir me yön te mi ge lifl tir mek amaç la n r. Öğ ren ci ürün dos ya la r n n ay r ca; öğ ren ci nin ge li fli mi ni ka n t lar la ve da ha sağ l k l iz le ye bil mek, ge le cek te ki eği tim ka de me lerin de öğ ret men le ri ne bil gi sun mak ve fl k tut mak, ye te nek le ri ni ser gi le mek ve il gi alan la r n ge lifl tir mek, ken di ça l fl ma la r n de ğer len dir me si ne ve öğ ret me ne eğit sel ka rar lar ver me sin de yar d m c ol mak, ai le ile ile ti fli mi sağ la mak, ürün ve sü re ci de ğer len dir mek için bil gi top la ma y sağ la mak gi bi amaç la r var d r. Öğ ren ci ürün dos ya s na han gi ürü nün ko nu la ca ğ na ön ce lik le öğ ren ci ken di si ka rar ve rir; öğ ret me nin bu ra da ki ro lü da ha çok reh ber lik tir. Öğ ren ci ürün dos ya s ; öğ ren ci le rin ya z l m fl ödev le ri (tas lak ya da bit mifl par ça la r ), arafl t r ma la r, prob lem le ri ve stra te ji le ri, di yag ram la r, fo toğ raf la r, re sim le ri, vi de o ve ses ka y t la r, grup ödev le ri ve pro je le ri, öğ ret men anek dot la r, öğ ren ci mek tup la r, öğ ret men kon trol lis te le ri, öğ ren ci le rin zorlan d ğ ve tek rar yap mak is te di ği ödev le ri, öğ ren ci nin özel lik le seç ti ği ça l fl ma ör nek le ri gi bi ça l fl ma la r içe rir. Öğ ren ci le ri niz ta ra f n dan ha z r la na cak ürün dos ya la r n ek ler de ki il gi li form la r kul la na rak de ğer len di re bi lir si niz. De ğer li öğ ret men ler, öğ ret men ki ta b m z n so nun da çe flit li ölç me araç la r bu lun mak ta d r. Bu araç la r doğru dan kul la na bi le ce ği niz gi bi öğ ren ci le ri ni zin dü ze yi ne uy gun fle kil de ye ni den dü zen le ye rek de kul la na bi lir si niz. Uy gu la ma so nuç la r n n de ğer len di ril me sin de ve ri len aç k la ma lar dan fay da la na bi lir si niz. Ay r ca ki tap la r m z da öğ ren ci ba fla r la r n n de ğer len di ril me si ne yö ne lik fark l tür de so ru lar bu lun mak ta d r. Bu so ru la r n ha z r lan mas n da ka za n m lar dik ka te al n m fl t r. Öğ ren ci le ri ni zin dü ze yi ne uy gun olarak haz rlanacak ye ni so ru lar la da ba fla r dü zey le ri hak k n da bil gi sa hi bi ola bi lir si niz. ÜN TE SON LA RIN DA YA PI LA CAK ÇA LIfi MA LAR 1. Öğ ren ci le ri ni zin üni te ler de ön ce lik le ka zan d r l ma s he def le nen de ğer le ri ka za n p ka zan ma d k la r n be lirle yi niz. 2. Öğ ren ci le ri ni zin üni te ler de ön ce lik le ka zan d r l ma s he def le nen be ce ri le ri ka za n p ka zan ma d k la r n be lirle yi niz. 3. Öğ ren ci le ri ni zin üni te ler le il gi li yan l fl ve ya ek sik bil gi ve an la y fl la r n dü zel tip dü zelt me dik le ri ni ve ya ta mam la y p ta mam la ma d k la r n kon trol edi niz. 4. Öğ ren ci le ri ni zin, ders ki ta b n da üni te le rin so nun da yer alan Ken di mi De ğer len di ri yo rum for mu nu kul lana rak üni te bo yun ca öğ ren dik le ri ni de ğer len dir me le ri ni sağ la y n z. 5. Üni te ler le il gi li ek ler ara s n da bu lu nan Göz lem For mu nu dol du rup de ğer len di ri niz. Bu nun için afla ğ da ve ri len de ğer len dir me öl çe ği ni kul la na bi lir si niz. Göz lem For mu nda her bir öğ ren ci için ver di ği niz de re ce le ri top la ya rak or ta la ma s n al p öğ ren ciy le il gi li sü tu nun al t na ya z n z. El de et ti ği niz so nu cun afla ğ da ve ri len öl çe ğin han gi ara l ğ n da ol du ğu nu be lir le ye rek de ğer len dir me ya p n z. Her bir dav ra n fl n s n f için de ki öğ re nil me dü ze yi ni de dol dur du ğu nuz Göz lem For mu nu kul la na rak tespit ede bi lir si niz. Bu amaç la her bir ifa dey le il gi li ver di ği niz de re ce le ri top la ya rak or ta la ma s n al n z ve sa t r n so nun da ki or ta la ma bö lü mü ne ya z n z. Bul du ğu nuz de ğe rin, öl çe ğin han gi ara l ğ n da ol du ğu nu be lir le ye rek de ğer len dir me ya p n z. 1. Ör nek (Öğ ren ci): Üni tey le il gi li form da, göz le nen dav ra n fl sa y s n n 21 ol du ğu nu var sa ya l m. U.B. ad l öğ ren ci için ve ri len de re ce le rin top la m 57 ol sun. Bu du rum da or ta la ma = 2,71 ola cak t r. Bu na gö re öğ ren ci nin dav ra n fl is te ni len dü zey de ser gi le di ği söy le ne bi lir. 2. Ör nek (Dav ra n fl): Mev cu du 20 olan bir s n f ta bi rin ci ifa dey le il gi li ve ri len de re ce le rin top la m 38 ol sun. Bu du rum da or ta la ma = 1,90 ola cak t r. Bu na gö re ko nu nun s n f n ge ne lin de tam ola rak an la fl l ma d ğ ve ifl le ni flin tek rar göz den ge çi ril me si ge rek ti ği so nu cu na va r la bi lir. GÖZ LEM FOR MU DE ER LEN D R ME ÖL ÇE PUAN Ö RENC DAVRANIfi 3-2,34 Öğ ren ci, dav ra n fl la r n bü yük bir k sm n ek sik siz ola rak gös ter mek te dir. Davran fl, öğrencilerin büyük bir k sm eksiksiz olarak göstermektedir. 2,33-1,68 Öğ ren ci, dav ra n fl la r n bir k s m n göster mek te, ba z dav ra n fl la r tam ola rak gös te re me mek te dir. Davran fl, öğrencilerin bir k sm göstermekte, baz öğrenciler tam olarak gösterememektedir. Davran flla ilgili ifllenifl gözden geçirilmelidir. 22 1,67-1 Öğ ren ci de dav ra n fl n göz len me s k l ğ dü flük tür. Dav ra n fl, öğ ren ci le rin çok az n da göz len mek te ya da hiç göz len me mek te dir. Dav ra n fl la il gi li ifl lenifl göz den ge çi ril me li dir.

23 4.SINIF ÜN TELEND R LMİŞ YILLIK PLAN SÜRE Ö RENME ALANI : NANÇ 1.ÜN TE : D N VE AHLAK HAKKINDA NELER B L YORUM? ÖLÇME VE DE ERLEND RME ARA D S PL N ALAN KAZANIMLARI LE LİŞK LEND RME ATATÜRKÇÜLÜKLE LG L KONULAR KAYNAK, ARAÇ VE GEREÇLER AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR KONULAR HAFTA ÖNER LEN DERS SAAT AY Bu ünitede mümkün olduğunca öğrencilerin din ve ahlak hakkındaki somut deneyimlerinden hareketle konu sınırlandırılacaktır. Günlük konuşmalar m zda dinîı ifadeler alt nda besmele, şükür, günah, sevap, kavramlar, dilek ve dualardaki dinîı ifadeler üzerinde durulacakt r. 2. kazanım işlenirken günlük hayatta kullanılan selamlaşma ifadelerine de yer verilecektir. 1. Dinîı ifadelerin günlük konuşmalar m zda nerede ve nas l kullan ldığ n fark eder. 1. Günlük Konuşmalar m zda Dine lişkin fadeler 1.1. Bismillâhirrahmânirrahîım 2 III Bu ünitede aç k uçlu sorularla, çoktan seçmeli, boşluk doldurmal testlerle, tartışma, kavram haritas, çalışma yapraklar, sözlü ve yaz l anlat m yaptırılarak, öz değerlendirme formu ve gözlem formu kullan larak değerlendirme yap labilir. 7. kazan m Özel Eğitim 9. kazan m (K zg nl k, öfke vb. davranışlar kontrol edebilme becerisi geliştirir.) ile ilişkilendirilecektir. EYLÜL 1. Dinîı ifadelerin günlük konuşmalar m zda nerede ve nas l kullan ldığ n fark eder Allah a Şükür 1.3. Sevap ve Günah Kavramlar 2 IV 1.4. Dilek ve Dualar m zda Dinîı fadeler 1.5. Selamlaş yoruz 1. Kur an- Kerim mealleri 2. Hadis kaynaklar 3. slam ilmihâli ile ilgili kitaplar 4. slam tarihi ile ilgili kaynaklar 5. Bilgisayar 6. Projeksiyon cihaz 7. Tepegöz 8. Asetat 1. Dinîı ifadelerin günlük konuşmalar m zda nerede ve nas l kullan ldığ n fark eder. 2. Selamlaşmanın iletişimdeki önemini fark eder. 3. Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet in anlamlarını açıklar Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet i Öğreniyoruz I 4. Din hakk nda bilgi sahibi olman n önemli olduğunu fark eder. 2. Dini Öğrenmenin Önemi 2 6 ve 7. kazanımlar işlenirken Hz. Ebubekir ve Hz. Ali nin sözlerine de yer verilecektir. Öğrenciler ünite boyunca konuşmaya cesaretlendirilmelidir. Öncelikle verilecek değerler; doğruluk ve dürüstlük, sevgi, saygı, hoş görüdür. Öncelikle verilecek beceriler; iletişim ve empati, Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanmadır. II EK M 5. Din ve ahlak kavramlar n tan mlar. 6. Dinin ahlakl olmay gerektirdiğini fark eder. 7. Güzel söz söyleme ve güzel davranış sergilemeye istekli olur. 3. Din Güzel Ahlakt r 3.1. Güzel Söz Söyleyelim 3.2. Güzel Davranışlarda Bulunal m 2 III 8. Sübhâneke duas n ezbere okur ve anlam n söyler. 4. Sübhâneke Duas ve Anlam Ünitenin Değerlendirilmesi/ Bilgilerimizi Ölçelim 4 IV- V NOT : 1. Eğitim öğretim y l başlang ç tarihinin ve iş takviminin her y l değişebileceği dikkate al narak ünitelendirilmiş y ll k planda ay ve hafta sütunlar örnek olarak verilmiştir. Bu bölümler y llara göre öğretmenler taraf ndan yeniden düzenlenecektir. 2. Her ünitenin son ders saatlerinde ünite ile ilgili değerlendirme yap lacakt r. 23

24 24 ÜN TELEND R LMİŞ YILLIK PLAN ATATÜRKÇÜLÜKLE LG L KONULAR ARA D S PL N ALAN KAZANIMLARI LE LİŞK LEND RME ÖLÇME VE DE ERLEND RME 4.SINIF 4. kazan m Rehberlik 9. kazan m (Çevre duyarl l ğ na sahip olur.) ile ilişkilendirilecektir. 3,4,5. kazan m Sağl k Kültürü 12, 28. kazan mlar (Bedenin bak m ve korunmas n yapar. Sağl kl çevreyi oluşturabilmede öz sorumluluk geliştirir.) ile ilişkilendirilecektir. Bu ünitede sözlü ve yaz l anlat m, tart şma, proje yaptırılarak kontrol listeleri, çal şma yapraklar kullanılarak (eşleştirme, boşluk doldurma, resimden bulma, doğru- yanl ş) ve öz değerlendirme formu ile değerlendirme yap labilir. SÜRE Ö RENME ALANI : BADET 2. ÜN TE : TEM Z OLALIM KAYNAK, ARAÇ VE GEREÇLER KONULAR KAZANIMLAR AÇIKLAMALAR HAFTA ÖNER LEN DERS SAAT AY Bu ünitede konular, dinin beden, giysi, çevre temizliğine verdiği önem, sağlık, temizlik ilişkisi ve manevi temizlikle sınırlandırılacaktır. 6. kazanım işlenirken sözünde durmak dürüst ve güvenilir olma gibi davranışların manevi temizlik olduğuna vurgu yapılacaktır. Öğrencilerin somut deneyimlerini mümkün olduğunca öğrenme-öğretme sürecinde ifade etmeleri teşvik edilecektir. Dinin temelini temizliğin oluşturduğu, temizliği bir bütün olarak ele almak gerektiği ve sağl k ile temizlik aras nda doğrudan bir ilişkinin olduğu vurgulanacakt r. Öncelikle verilecek değerler; temizlik, sözünde durmak, güvenirlik ve dürüstlüktür. Öncelikle verilecek beceriler; eleştirel düşünme ve sosyal kat l mdır. 1. slam dininin temizliğe verdiği önemin fark nda olur. 2. badet ile temizlik aras nda ilişki kurar. 1. Dinim Temiz Olmam stiyor 2 I 3. Beden ve giysi temizliğine özen gösterir Bedenimi ve Elbiselerimi Temiz Tutar m 2 II 1. Kur an- Kerim mealleri 2. Hadis kaynaklar 3. slam ilmihâli ile ilgili kitaplar 4. slam tarihi ile ilgili kaynaklar 5. Bilgisayar 6. Projeksiyon cihaz 7. Tepegöz 8. Asetat 4. Çevreyi temiz tutmaya ve korumaya önem verir Çevremi Temiz Tutar ve Korurum 2 III KASIM 5. Beden ve çevre temizliğinin sağl k aç s ndan önemini aç klar Temizlik Sağlığım İçin Önemlidir 2 IV I. YAZILI YOKLAMA 6. Manevi temizliğin ne olduğunu kavrar. 7. Allah n sevgisini kazanmada temizliğin önemini yorumlar. 2. Sözünde Durmak, Dürüst ve Güvenilir Olmak 2 I 8. Fâtiha suresini ezbere okur ve anlam n söyler. 3. Fâtiha Suresi ve Anlam II 2 Ünitenin Değerlendirilmesi / Bilgilerimizi Ölçelim ARALIK

25 ÜN TELEND R LMİŞ YILLIK PLAN SÜRE Ö RENME ALANI : HZ.MUHAMMED (S.A.V.) 3. ÜN TE : HZ.MUHAMMED TANIYALIM ATATÜRKÇÜLÜKLE LG L KONULAR ÖLÇME VE DE ERLEND RME 4.SINIF Bu ünitede sözlü ve yaz l sunum, sergileme, k sa ve uzun cevapl sorular, kavram haritalar ve kendini değerlendirme ölçeği kullan larak değerlendirme yap labilir. ARA D S PL N ALAN KAZANIMLARI LE LİŞK LEND RME KAYNAK, ARAÇ VE GEREÇLER KONULAR KAZANIMLAR AÇIKLAMALAR ÖNER LEN DERS SAAT HAFTA AY Bu ünitede Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik hayatı genel hatları ile ele alınacaktır (Özellikle onun çocukluk ve gençlik yıllarındaki davranışları ele alınacaktır.). Bu ünite işlenirken gülün, Hz. Muhammed sevgisinin sembolü olduğu vurgulan r. Etkinlikler yap l rken mümkün olduğunca Hz. Muhammed in hayat 4. s n f öğrencilerinin kavrayabileceği şemalarla verilmeye çal ş lacakt r. Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik y llar ndaki erdemli davran şlar ise somut örnek olaylar verilerek ele al nacakt r. 6. kazanım işlenirken Kevser in bir diğer anlamında bolluk, bereket ve nasibin çoğalması anlamlarına geldiğine ve Allah ın, Hz. Peygambere pek çok nimetler verdiğine bu nimetlerden birinin de Hz. Peygamber in neslini devam ettiren Hz. Fatıma olduğuna yer verilecektir. Bu ünite, Hz. Muhammed in hayat ve doğduğu sosyal çevre dikkate al narak kronolojik olarak işlenir. Öncelikle verilecek değerler; sevgi ve sayg, doğruluk ve dürüstlük, adalet, sözünde durmaktır. Öncelikle verilecek beceriler; mekân, zaman ve kronolojiyi alg lama, iletişim ve empati, araşt rmadır. 1. Hz. Muhammed in doğduğu çevrenin dinîı, sosyal ve ekonomik özelliklerini örnekler vererek aç klar. 1. Hz. Muhammed in Doğduğu Çevreyi Tan yal m 2 III ARALIK 2. Hz. Muhammed in aile büyüklerini tan r. 2. Hz. Muhammed in Aile Büyüklerini Tan yal m 2 IV 1. Kur an- Kerim mealleri 2. Hadis kaynaklar 3. slam ilmihâli ile ilgili kitaplar 4. slam tarihi ile ilgili kaynaklar 5. Bilgisayar 6. Projeksiyon cihaz 7. Tepegöz 8. Asetat 3. Hz. Muhammed in doğumu, çocukluk ve gençlik y llarını özetler. 3. Hz. Muhammed in Doğumu, Çocukluk ve Gençlik Y llar 2 I 4. Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik y llar ndaki erdemli davran şlar ndan örnekler verir. 5. Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik y llar ndaki davran şlar n kendi hayat yla ilişkilendirir. 4. Hz. Muhammed in Çocukluk ve Gençlik Y llar ndaki Erdemli Davran şlar OCAK 4 II-III 6. Kevser suresini ezbere okur ve anlam n söyler. II. YAZILI YOKLAMA 5. Kevser Suresi ve Anlam Ünitenin Değerlendirilmesi / Bilgilerimizi Ölçelim 4 II-III ŞUBAT 25

26 26 ÜN TELEND R LMİŞ YILLIK PLAN SÜRE Ö RENME ALANI : KUR AN VE YORUMU 4. ÜN TE : KUR AN-I KER M TANIYALIM ATATÜRKÇÜLÜKLE LG L KONULAR ARA D S PL N ALAN KAZANIMLARI LE LİŞK LEND RME 4.SINIF ÖLÇME VE DE ERLEND RME Bu ünitede sözlü ve yaz l anlat m, kavram haritas, k sa cevapl sorular ve çoktan seçmeli testler ile değerlendirme yap labilir. KAYNAK, ARAÇ VE GEREÇLER AÇIKLAMALAR KAZANIMLAR KONULAR HAFTA ÖNER LEN DERS SAAT AY Bu ünitede konular Kur an-ı Kerim in indirilişinden kitap hâline getirilişine ve çoğaltılmasına kadarki süreç, ayrıntılara inilmeden genel olarak ele alınacak ve Kur an-ı Kerim ayet, sure ve cüz gibi özellikleriyle şekil açısından tanıtılacaktır. Kur an- Kerim in iniş süreciyle ilgili zaman şeridi oluşturulacakt r. 3. kazanım işlenirken Hz. Ali nin Kur an a hizmetlerine ve katkılarına da yer verilecektir. Öğrencilerin somut deneyimlerinden mümkün olduğunca yararlan lacakt r. Öncelikle verilecek değerler; sayg, hoşgörü, bilimselliktir. Öncelikle verilecek beceriler; problem çözme, araşt rma, Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma, Kur an- Kerim meali kullanmadır. 1. Kur an n, Allah taraf ndan insanlara gönderilen son ve evrensel bir kitap olduğunu açıklar. 1. Son lahîı Kitap Kur an- Kerim 1 1. Kur an- Kerim mealleri 2. Hadis kaynaklar 3. slam ilmihâli ile ilgili kitaplar 4. slam tarihi ile ilgili kaynaklar 5. Bilgisayar 6. Projeksiyon cihaz 7. Tepegöz 8. Asetat IV ŞUBAT 2. Kur an n Hz.Muhammed e indiriliş sürecini özetler. 2. Kur an- Kerim in Hz. Muhammed e ndirilişi 1 3. Kur an n kitap hâline getirilmesi ve çoğalt lmas ile ilgili süreci aç klar. 3. Kur an- Kerim in Kitap Hâline Getirilmesi ve Çoğalt lmas 2 I 4. Kur an n iç düzenine ilişkin ayet, sure ve cüzün anlamlar n kavrayarak Kur an dan bunlara ilişkin örnekler gösterir. 4. Kur an- Kerim in ç Düzeni 4.1. Ayet 4.2. Sure 4.3. Cüz 2 II MART 5. Hz. Lokman ın öğütlerinden çıkarımlarda bulunur. 5. Bilge İnsan: Hz. Lokman Ünitenin Değerlendirilmesi / Bilgilerimizi Ölçelim 2 III

27 ÜN TELEND R LMİŞ YILLIK PLAN 4.SINIF SÜRE Ö RENME ALANI : AHLAK 5. ÜN TE : SEVG, DOSTLUK VE KARDEŞL K ARA D S PL N ALAN KAZANIMLARI LE LİŞK LEND RME DERS Ç VE D ER DERSLERLE LİŞK LEND RME ATATÜRKÇÜLÜKLE LG L KONULAR ÖLÇME VE DE ERLEND RME 8. kazan m ile Özel Eğitim 10. Başkalar yla olumlu ilişkiler kurar. ve Rehberlik 4. nsanlar n fikirlerine, ilgilerine ve duygular na sayg gösterir. kazan mlar ilişkilendirilecektir. Bu ünitede tart şma, sözlü ve yaz l anlat m, görselleştirme, araşt rma kâğ tlar, sergileme ve akran değerlendirme formu ile kendini değerlendirme ölçeği kullan larak değerlendirme yap labilir. KAZANIMLAR AÇIKLAMALAR KONULAR HAFTA ÖNER LEN DERS SAAT AY Bu ünitede genelde sevgi, dostluk ve kardeşlik, özelde İslam dininin bu değerlerle ilişkisi kurulacak ve öğrenciler konuşturularak onların somut deneyimlerinden yararlanılacaktır. Kur an dan Allah n sevgisini ifade eden isim ve s fatlar na ilişkin örnekler ve Hz. Muhammed in man etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazs n z. gibi hadisleri kullan lacakt r. Öncelikle verilecek değerler; sevgi, bar ş, kardeşlik, dostluk, güven, samimiyettir. Öncelikle verilecek beceriler; eleştirel düşünme, araşt rma, sosyal kat l mdır. 1. Sevmenin ve sevilmenin bir ihtiyaç olduğunu fark eder. 2. Sevginin yarat lm şlar n hayatlar n sürdürmedeki önemini açıklar. 1. Sevmek ve Sevilmek Bir htiyaçt r 2 IV 1. kazan m için 9. Atatürk ün insan sevgisi ve evrensellik konular ndaki görüşleri Aç klama: Atatürk ün insan sevgisine verdiği önem, Atatürk ün insanlar n kin ve nefretten uzaklaşacak şekilde eğitilmelerini istediği, Atatürk ün bar şa verdiği önemin temelinde insan sevgisinin yer ald ğ aç klanarak Atatürk ün insan sevgisi ile ilgili görüşlerinden örnekler verilecektir. 3. Sevginin Allah taraf ndan insana verilen bir nimet olduğunu örneklerle açıklar. 2. Sevgi Allah n Bize Verdiği Bir Nimettir 2 V 4. Sevgi ifadesi olan davranışlara örnekler verir. 5. Allah n yaratt klar n sevdiğine dair örnekler verir. 3. Allah Yaratt klar n Sever 2 I I. YAZILI YOKLAMA KAYNAK, ARAÇ VE GEREÇLER MART 1. Kur an- Kerim mealleri 2. Hadis kaynaklar 3. slam ilmihâli ile ilgili kitaplar 4. slam tarihi ile ilgili kaynaklar 5. Bilgisayar 6. Projeksiyon cihaz 7. Tepegöz 8. Asetat 6. Sevginin dostluk ve kardeşlik bak m ndan önemini irdeler. 4. Dostluk ve Kardeşliğinn Temeli Sevgidir 2 II 7. slam da sevgi ve bar ş n önemini örnekleri ile aç klar. 8. Dostça ve kardeşçe yaşamaya özen gösterir. 5. slam Dini Dostça ve Kardeşçe Yaşamay Öğütler 4 N SAN Ünitenin Değerlendirilmesi / Bilgilerimizi Ölçelim III- IV 27

28 ÜN TELEND R LM Ş YILLIK PLAN SÜRE Ö RENME ALANI : D N VE KÜLTÜR 6. ÜN TE : A LE VE D N KONULAR KAZANIMLAR AÇIKLAMALAR ATATÜRKÇÜLÜKLE LG L KONULAR ARA D S PL N ALAN KAZANIMLARI LE LİŞK LEND RME ÖLÇME VE DE ERLEND RME 4.SINIF AY HAFTA ÖNER LEN DERS SAAT 1. kazan m, nsan Haklar ve Vatandaşl k 30. Aile kavram n n önemini fark eder., 5. kazan m, nsan Haklar ve Vatandaşl k 14. sorumluluklar n evde ve okulda yerine getirir. kazan m ile ilişkilendirilecektir. Bu ünitede tartışma, aç k uçlu sorular, görselleştirme, araşt rma kâğ tlar, sergileme ve akran değerlendirme formu ile kendini değerlendirme ölçeği kullan larak değerlendirme yap labilir. KAYNAK, ARAÇ VE GEREÇLER I II III 2 1. Aile Toplumun Temelidir 2 2. Anne ve Babam Benim yiliğimi ster 3. Kardeşlerimle yi Geçinirim 4. Ailemizde Birbirimize Sayg Gösterir, Yard m Ederiz 2 5. Ailemizde Birbirimizi Anlamal y z ve Sorunlar m z Birlikte Çözmeliyiz 2 6. Aile çi lişkilere Yönelik slam n Öğütleri Ünitenin Değerlendirilmesi / Bilgilerimizi Ölçelim 1. Ailenin birey ve toplum için önemini aç klar. 2. Anne ve babalar n çocuklar n n iyiliğini istediğinin fark nda olur. 3. Kardeşleriyle iyi geçinmeye istekli olur. 4. Ailedeki sevgi, sayg ve yard mlaşman n aile mutluluğundaki önemini açıklar. 5. Aile içinde kendi sorumluluklar n yerine getirmeye istekli olur. 6. Aile bireylerinin birbirlerini anlamalar n n önemini açıklar. 7. Sorunlar n aile bireyleri ile birlikte çözer. 8. Kad nlara ve çocuklara yönelik olumsuz tutum ve davranışlar n etkilerini fark eder. 9. slam dininin aile hayat na ilişkin prensiplerini açıklar. Bu ünitede konular ailenin önemi, aile içi iletişim ve İslam dininin aile ile ilgili öğütleriyle sınırlandırılacak ve öğrencilerin geçmiş deneyimlerinden yararlanılacaktır. S n f içinde aile bireylerini kaybetmiş çocuklar n da olabileceği dikkate al narak onlar n psikolojisini bozmayacak bir hassasiyetle yaklaş lmal d r. 4. kazanım işlenirken Hz. Ali ve Cafer-i Sadık ın sözlerine de yer verilecektir. Bu ünitede dinimizin kadına, çocuğa karşı şiddet ayrımcılık ve her türlü istismari yasakladığına vurgu yapılır. S n fta farklı problemlere sahip ya da anne babası boşanmış farkl problemlere sahip öğrenciler olduğu daima dikkate al nacakt r. Öncelikle verilecek değerler; sevgi, sayg, güven, aile birliğine önem verme, dayanışma, şefkat, paylaşma, özveri, hoşgörü, anlay ş, sorumluluk, duyarl l ktır. Öncelikle verilecek beceriler; iletişim ve empati, problem çözmedir. HAZ RAN MAYIS IV I II Kur an- Kerim mealleri 2. Hadis kaynaklar 3. slam ilmihâli ile ilgili kitaplar 4. slam tarihi ile ilgili kaynaklar 5. Bilgisayar 6. Projeksiyon cihaz 7. Tepegöz 8. Asetat II. YAZILI YOKLAMA 28

29 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? ÜNİTE SÜRECİNDE 1. Konuları işlemeye geçmeden önce öğrencilerinize ünitenin adı nı söy le yi niz. Ko nu lar hak kında genel olarak tanı tı cı nitelikte bilgiler veriniz. Bu ünitenin din kültürü ve ahlak bilgisi dersindeki önemi ve yeriyle ilgili açıklamalar ya pı nız ve kazanımları ger çekleş tir me le ri du ru mun da neleri başarabi le cek le ri hak kında onları teş vik edip ce saretlendiriniz. 2. Bu ünitede öğrencilere doğrudan verilecek değerler, doğruluk ve dü rüst lük, sevgi, saygı, hoşgörüdür. Adı geçen değerlerin hangi konuda, hangi etkinliklerle verilebileceği ünite kazanımları nın işlenişinde belirtilmiştir. Değerler öğrencilere ilgili kazanımların işlendiği konularda sı nıf içi ve sı nıf dı şı ya pılacak etkinliklerle verilmelidir. 3. Bu ünitede öğrencilere ka zan dı rı la cak be ce ri ler; iletişim ve em pa ti, Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanmadır. Adı ge çen be ce ri le rin han gi ka za nımların işleni şin de ve ri le bi le ce ği be lir til miştir. Bu bölümler üzerinde önemle durarak öğrenci le ri ni zin be ce ri le ri ka zan ma ları nı sağlayı nız. 4. Ünite boyunca aşa ğı da ki açıklamalara dikkat etmeniz ünitenin kazanımları nın gerçekleşmesi açı sın dan önemlidir: Bu üni te de müm kün ol du ğunca öğrencilerinizin din ve ahlak hakkındaki somut deneyimlerinden hareketle konu sı nır lan dı rılacaktır. Gün lük ko nuşmaları mızda dinî ifadeler altında besmele, şükür, günah, sevap kavramları, di lek ve dualardaki di nî ifa de ler üze rin de du ru la cak tır (1. kazanım). 6 ve 7. kazanımlar işlenirken Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ali nin sözlerine de yer verilecektir. Öğrenciler ünite boyunca konuşmaya cesaretlendirilmelidir. 5. Öğrenci le ri niz bu üni te nin kazanımları ile il gi li bazı deneyimlere sahip olabilirler. Ünite süresince bunlardan da yararlanabilirsiniz: Kendilerine besmelesiz iş yapmamaları söylenmiş olabilir. Yemekten veya su içtikten sonra Allah a şükür. demeleri gerektiği söylenmiş olabilir. De de si ve ya ya kınları Süb hâ ne ke du ası nı oku. de miş olabilirler. ÜNİTEMİZE HAZIRLANALIM 1. Hamdol sun. ve Al laha flü kür. söz le ri nin ne re ler de ve ne za man kul la n l d ğ n arafl t ra rak def te ri ni ze ya z n z. 2. Sevap ve günah kavramlar n n anlamlar n sözlük ve ansiklopedilerden öğreniniz. 3. Günlük konuşmalarınızda kullandığınız selamlaşma ifadelerini defterinize listeleyiniz. 4. Din ve ah lak kav ram la r n n an lam la r n sözlük ve ansiklopedilerden bu la rak def te ri ni ze ya z n z. 6. Bu ünitenin son kazanı mıyla öğrencilerin Süb hâ ne ke du ası nı ezbere okuyup duanın anlamı nı söy leme le ri he def lenmiş tir. Bu ne den le dua yı ez ber lemeleri için öğrencilerinizi başlangıçta bil gi len di ri niz. Üni te bi ti min de de ez be re oku yup an la mı nı söy lemelerini sağlayı nız. Bu nu ya par ken öğrenci le ri ni zin bi rey sel farklı lıkları nı göz önünde bulundurunuz. 7. Kazanımlarla ilgili konuları işlemeye başlamadan önce öğrenci le ri ni ze, üni te ka pa ğın da ve ril miş olan hazırlık ça lışmalarından kazanımla ilgili olanları yap tı r ı nız. Der se ha zırlık ni te li ğindeki bu çalışmayı ya par ken ders kitabında her ko nu için ve ri len Ön ce Dü şü ne lim bö lü mün den de ya rar lanı nız. 9 29

30 1.Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 1. Di nî ifa de le rin gün lük ko nuşmaları mızda nerede ve nasıl kullanıldı ğı nı fark eder. Ko nu lar: 1. Gün lük Ko nuş ma la rı m ız da Dine İliş kin İfa deler 1.1. Bis mil lâ hir rah mâ nir ra hîm Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: bismillâhirrahmânirrahîm, besmele, bismillâh. De ğerler: doğruluk ve dürüstlük, sevgi saygı, hoşgörü. Beceriler: iletişim ve empati, Türkçeyi doğ ru, gü zel ve et ki li kul lan ma. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: soru-cevap, tartış ma, söz lü ve ya zı lı an la tım, so nuç çı karma. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, bil gisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. 1. Günlük Konuflmalar m zda Dine liflkin fadeler Günlük konuşmalarınızda, dinle ilgili olduğunu düşündüğünüz ifadeler nelerdir? Arkadaşlarınızla paylaşınız. Gün lük ya flan t m z da çev re miz de ki in san lar la çe flit li ko nu lar da ko nu flu ruz. Ba zen oy na d ğ m z oyun dan, ba zen ai le miz den, ba zen de ders le ri miz den söz ede riz. Bu ko nufl ma la r m z s ra s n da dinle ilgili bir çok söz cük ve de yim kullanırız. n flal lah, ma flallah, Al lah ko ru sun., Al lah rah met ey le sin., Al lah sa b r l kul u nu se ver., Al lah n se ver sen, Hamdol sun., Allah raz olsun. bun lar dan ba z la r d r. Allah raz olsun, evlad m. 1. Resim: Günlük konuşmalarımızda iyilik yapan kişilere dua ederiz. Gün lük ko nufl ma la r m z da kulland ğ m z söz cük, de yim ve ata sö zleri arasında dinle ilgili ifadelerin bulunması di nin ya fla m m z da önem li bir yeri ol du ğu nu gös te rir. Bu ifade le rin an lam la r n ve ne re de, ni çin, na s l kul la n l d k la r n öğ ren me miz, di ni doğru an lama m za kat k sağlar. Bu nedenle gün lük ko nufl ma la r m z da kul lan d ğ m z bu ifa de le r hakkında bilgi edinmeliyiz Bismillâhirrahmânirrahîm Bismillâh. ya da Bismillâhirrahmânirrahîm. ifadelerini nerelerde kullanıyorsunuz? 30 İŞLENİŞ 1. Öğrencilerinize Önce Düşünelim bölümündeki soruyu yönelterek günlük konuşmaları mızda kullandı ğı mız di nî söz cük ve de yim leri fark etmelerini sağlayı nız. 2. Öğ rencileri niz den 10. say fa da ki ko nu nun ilk pa rag rafı nı okumalarını ve 1. Resim i in celemelerini isteyerek onlara düşüncelerini arkadaşlarıy la pay laş ma ları nı söyleyiniz. 3. Öğ rencileri niz den ko nu nun ikin ci pa ragrafı nı oku ma ları nı is te yip on la ra Gün lük ko nuşmaları mızda dine iliş kin ifadelerin kullanılmasının öne mi ne dir? so rusunu yöneltiniz. Ve ri len cevapları de ğerlendi ri niz. Siz de gün lük ko nuşmaları mızdaki dine ilişkin ifadelerin kullanılması nın di nin in san ha ya tındaki önemini gösterdiği ni be lir ti niz. Bu ifa de le rin an lam la rı nı ve ne re de, ni çin, na sıl kullanıl dık la rı nı öğrenmemizin di ni an la mamı zı kolaylaş tır dı ğı nı, Türkçeyi doğru ve güzel kullanmamı za kat kıda bulunduğunu vurgulayı nız. 4. Ders kitabının 10. say fa sın da ki Bis mil lâhirrahmânir ra hîm konusuna geçiniz. Öğrencilerinize Önce Düşü ne lim bö lü mün de ki so ru yu yönelterek düşün celerini alı nız. 5. Öğrencilerinizden 10. sayfada yer alan konunun birinci paragrafı nı okutup 2. Resim i inceletiniz. Ardından onlara Besmelenin anlamı nedir?, Bismillâh ne demektir? ve İkisinin arasın da ne fark var dır? soruları nı yöneltiniz. Böylece onların besmele ve bismillâh kavramları nın anlamları nı öğrenmelerini sağlayı nız. Bu kav ramları önce kendiniz söyleyiniz ardından öğrencilerinize tekrarlatınız. 10 Bis mil lâ hir rah mâ nir râ hîm. günlük konuşmalarımızda en çok kullandığımız dinî ifadelerdendir. Bu söz, Esirgeyen ve bağışlayan Allah ın adıyla. anlamına gelir. Dinimiz, işlerimize Allah ın adıyla başlamamızı ister. Bu ifadeyi kullanarak dinimizin isteğini yerine getirir, işlerimize Allah ın adıyla başladığımızı belirtiriz. Evlerimize ve iş yerlerimize de bu ifadenin Arapçasının yazılı olduğu levhalar asarız (1. Resim). Bismillâhirrahmânirrahîm. ifadesine Türkçemizde besmele adı verilir. Bu ifadenin söylenmesine de besmele çekmek denir. Bismillâhirrahmânirrâhim. ifadesi bazen kısaltılarak Bismillâh. şeklinde söylenir. Böyle söylendiğinde Allah ın adıyla anlamına gelir. 2. Resim: Besmelenin Arapça yaz l fl Besmeleyle bafllar m, fllerime her zaman. Güç bulur, kuvvet bulur, Damarlar mdaki kan. Bismillâh Her bir zararl fleyden, Korur seni Bismillâh. Bismillâh diyen kulu, Her zaman sever Allah. fiiire göre besmele nerelerde ve niçin çekilir? Belirtiniz. Allah ad yla baflla, Yemeğini yerken. Büyük küçük herkese, Sözlerini diyorken. Ahmet EFE Sevgi Çiçeği, s. 3. Her ifli mi ze bes me le çe ke rek bafl lar z. Ör ne ğin; ye mek yer ken, su içer ken, ara ba ya bi ner ken, evi mi ze gi rer ken, ge ce le yin uyu mak için ya ta ğa ya tar ken, sa bah le yin ya tak tan kal kar ken, oku la gi der ken bes me le çe ke riz (1. Fotoğraf). Bize sonsuz nimetler veren Allah ımızı çok severiz. Bunun için her işimize başlarken onun adını anar, besmele çekeriz. Böyle yaparak Allah a sığınır, yapacağımız işlerde başarılı olabilmek için ondan 1. Fotoğraf: Yemeğe bafllarken besmele çekeriz. yardım dilemiş oluruz. Çünkü besmele çekmenin bize Yüce Allah ın şefkat ve merhametini kazandıracağına inanırız. Pey gam be ri miz, bes me le yle başlanan ifllerin başarılı; ye ni len ye me ğin de be re ket li ola ca ğ n ha ber ver mifl tir. 1 Kur an- Ke rim de de Yü ce Al lah, Rab b i nin ad n an ve bü tün ben li ğin le ona yö nel. 2 bu yu ra rak ifl le ri mi ze dai ma bes me leyle bafl la ma m z is te mifl tir. Dinimiz işlerimize besmeleyle başlamamızı istemektedir. Dinimizin buyruklarına uyarak işlerimize besmeleyle başlamalıyız. Besmeleyle başlanan işlerin başarıyla sonuçlanacağına inanmalıyız. Yüce Allah ın, besmele çekerek kendisini ananlara yardım edeceğini unutmamalıyız. Bu ne den le iflleri mi ze Bis mil lâ hir rah mâ nir ra hîm. di ye rek bafl la ma l y z. Tamamlayal m Verilen örnekten hareketle kutucuklardaki noktal yerleri tamamlayınız.... Arabaya... binerken Ne zaman... besmele çekerim? Buhari, Sahih, Et ime, Müzzemmil suresi, 8. ayet

31 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? sayfadaki etkinlikte yer alan Bismillâh baş lıklı şiiri yansıtarak bir öğrencinize okutunuz. Şiirin devamındaki soruyu öğrencilerinize yöneltiniz. Verilen cevaplardan tahtada bir liste oluşturup üzerinde konuşu nuz. Böylece öğrencilerinizin besmelenin nerelerde ve niçin çekildiğini kavramalarını sağlayınız. 7. Ders ki ta bının 11. sayfasın da anlatılanlar ve 1. Fotoğraf doğ rul tu sun da öğrencileri ni ze öğrendiklerini toparlayı cı kısa açık la ma lar ya pınız. Özellikle Müzzemmil suresinin 8. ayetini yansı tı nız ve besmele çekmenin önemini öğrenci le ri ni zin kav ra maları nı sağ la yı nız. 8. Öğ ren ci le ri ni ze 11. say fa nın so nun da ki Ta mam la ya lım etkinliği ni yap tı rı nız. Böylece öğrencilerinizin ne zaman besmele çekildiğini kavrayıp pekiştirmelerini sağlayınız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Günlük konuşmalarda kullanılan dinî ifadelerin nerede, ne za man ve ni çin kul la nıl dık ları nı bilmek neden önemlidir? Belirtiniz. Bis mil lâ hir rah mâ nir ra hîm ve Bis millâh ın anlamları ne dir? Söyleyiniz. Niçin besmele çekilir? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinizden Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki 1 ve 2. hazırlık çalışmasını yapmaları nı isteyiniz. 2. Gelecek derste işlenecek konularla ilgili ayet ve hadisleri yansıt mak için ase tat ve ya slayt hazırlayı nız/hazırlatı nız. KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA 1.2. Allah a fiükür Bir ar ka da fl n z ya da bir bü yü ğü nüz si ze yar d m et ti ğin de ona ne der si niz? Gün lük ko nufl ma la r m z da s k ça kul lan d ğ m z di nî ifa de ler den bi ri de Al laha flü kür. dür. Bu ifa de El ham dü lil lah., Ham dol sun., Çok flü kür., Al lah a flü kür ler ol sun. gi bi çe flit li fle kil ler de kul la n l r. fiükür, verdiği nimetler için Allah a teflekkür et mek tir (2. Fotoğraf). Ham dol sun. ya da El hamdülillah. gibi sözlerle de Allah a teflekkürümüzü bildiririz. Bir baflar mız kutlandığında, bir ikram yapıldığında ya da sağ l ğ m z ın nasıl olduğu sorulduğunda bu teflekkür ifadelerinden birini kullan r z. Örneğin, bir bardak su içtikten sonra Allah m, 2. Fotoğraf: Bi ze her fle yin en iyi si ni ve en gü ze li ni la y k gö ren Al lah a Al lah m sa na sana flükürler olsun. veya Elhamdülillah. deriz. flü kür ler ol sun. di ye rek te flek kür et me li yiz. Gün lük ko nufl ma la r n z da Hamdolsun., Çok şükür. ve Elhamdülillah. gibi te flek kür ifa de le ri ni, ne re ler de ve na s l kul la n yor su nuz? Açıklayınız. Kazanım: 1. Dinî ifadelerin günlük konuşmaları mızda nerede ve nasıl kullanıldı ğı nı fark eder. Konular: 1.2. Al lah a Şükür 1.3. Sevap ve Günah Kavramları Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: Al lah, şükür, sevap, günah. De ğer ler: doğ ru luk ve dü rüst lük, sevgi, saygı, hoşgörü. Beceriler: iletişim ve empati, Türkçeyi doğ ru, güzel ve etkili kullanma. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: soru-cevap, sı n ıflama, sonuç çıkarma, grup çalışması, söz lü ve ya zı lı an la tım, örnek olay incelemesi. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 1. Öğ ren ci le ri niz den Ön ce Dü şü ne lim bölümündeki soruyla ilgili düşüncelerini arkadaşlarıyla paylaşmaları nı isteyiniz. 2. Konunun birinci ve ikinci paragrafları nı öğrencilerinizden okumaları nı ve 2. Fotoğraf ı incelemelerini isteyip anlatılanlar üzerinde öğrencilerinizi konuşturunuz. Böylece onların gün lük konuşmaları mızda kullanılan şü kür ve te şekkür ifadelerini fark etmelerini sağlayı nız. Da ha son ra öğrencilerinize 12. sayfadaki Günlük konuşma la rı nız da Hamdolsun., Çok Şükür. ve Elhamdülillah gibib teşekkür ifadelerini, nereler de ve na sıl kullanıyorsunuz? sorusunu yöneltiniz. Verilen cevaplar üzerinde öğrencilerinizle birlikte konuşu nuz. Böylece onların günlük 12 Annem için Allah m! Babam için Allah m! Senin bana verdiğin Her fley için Allah m! Allah a fiükür fiu güzel çiçek için, Uçan kelebek için, Yediğim ekmek için Sana flükür Allah m! fiiirde Allah a niçin teflekkür ediliyor? Belirtiniz. Bembeyaz karlar için, K rm z narlar için, Yeflil baharlar için Sana flükür Allah m! M. Yaflar KANDEM R Allah a nan yorum, s. 9. Al lah, Kur an- Ke rim de, ver di ği ni met ler için ken di si ne flük ret me mi zi is te mek te dir. Ko nuy la il gi li bir ayet te flöy le buy ur mak ta d r: Ba na flük re din, sa k n nan kör lük et meyin. 1 Bir bafl ka ayet te ise Eğer flük re der se niz el bet te si ze ni me ti mi ar t r r m 2 buyurarak flük re den le ri ödül len di re ce ği ni vur gu la mak ta d r. Pey gam be ri miz Hz. Mu ham med (s.a.v.) 3 de n san la ra te flek kür et me yi bil me yen, Al lah a da flük re de mez. 4 bu yu ra rak in san la ra yap t k la r iyi lik ler, Al lah a da ver di ği ni met ler için te flek kür et me mi zi is te mifl tir. 1. Bakara suresi, 152. ayet. 2. brahim suresi, 7. ayet. 3. s.a.v., Peygamberimizin ad an ld ğ zaman söylenen dua cümlesinin kısaltılmış şeklidir. Sallallâhü aleyhi ve sellem. şeklinde okunur. Allah n övgüsü ve selam ona olsun. anlam ndad r. 4. Ebu Davud, Sünen, Edep,

32 1.Ünite konuşmalardaki teşekkür ifadelerinin nerelerde ve nasıl kullanıldığını kavramalarını sağlayınız. Bu süreçte öğrencilerinize Ünitemize Hazırlanalım ça lışmaları nın birincisiyle ilgili araş tırmalarından da yararlanmaları nı söyleyiniz. Böylece öğrencilerinizin günlük hayatta kullanılan şükür ifadelerini fark etmelerini sağlayınız. 3. Öğ ren ci le ri ni ze Al lah a ni çin şükredilir? sorusunu yö nel ti niz. Ve ri len ce vap la rı tah ta ya lis te leyiniz. 12. sayfada ki etkinlikteki Allah a Şükür baş lıklı şiiri tahtaya yansıtarak bir öğ ren ci ni ze oku tup de va mındaki soru yu yöneltiniz. Yaptı ğı nız listeye şiirde belirtilenleri de ekleyiniz. 12. sayfanın son paragrafın da ki ayet le ri ve ha di si yan sıtarak öğrencilerinize ilgili açıklamalarda bulununuz. 4. Öğrencilerinizin Allah a niçin teşekkür etmemiz gerektiğini daha iyi anlayabilmeleri için onlara 13. sayfadaki etkinliği yaptırınız. Böylece onların çevrelerindeki nimetleri fark etmelerini sağlayınız. Böylece onların Allah a niçin teşekkür edilmesi gerektiğini kavramalarını sağlayınız. Konuyu son paragraf çerçevesinde özetleyiniz. 5. Öğ ren ci le ri ni zin öğ ren dik le ri ni gün lük hayatla ilişkilendirebilmeleri için 13. sayfanın sonundaki Sıralayalım etkinliğini yaptı rı nız sayfadaki Sevap ve Günah Kav ramları konusuna geçiniz. Öğrencile ri niz den konunun Ön ce Dü şü ne lim bö lü mün de ki so ru lar la ilgili düşüncelerini arkadaşlarıy la pay laşmaları nı isteyiniz. Siz de giriş paragrafı çerçevesinde kısa bir açıklama yapınız. 7. Ders ki ta bının 14. say fa sın da bu lu nan etkinlikteki Os man ve Ar ka daşları ad lı met ni bir öğ ren ci ni ze yük sek ses le oku tup de va mındaki soruları öğrencile ri ni ze yö nel tiniz. Tahtaya öğ ren ci le rin be lir le dik le ri bu kav ram la rı ve kısa anlamları nı ya zı nız. 8. Sı nı fı iki gru ba ayı rı nız. Her bir gru ba se vap ve günah kavramlarından birini veriniz. Kitapta bu kavramlarla ilgili yer alan 15. sayfadaki paragrafları okumaları nı ve 3. Fotoğraf ı inceleyerek grupça değerlendirmelerini isteyiniz. Daha sonra grupların birer grup sözcüsü seçerek değerlendirmelerini arkadaşlarına sunmalarını sağlayınız. Bu süreçte öğrencilerinizin Ünitemize Hazırlanalım çalışmalarından ikincisiyle ilgili araş tırmalarından yararlanmaları nı isteyiniz. Siz de grup sözcülerinin sunumlarından hareketle bir değerlendirme ve özetleme yapı nız. Özetleme esnasında kavramlarla ilgili ayet meallerini yansıtarak açıklayı nız. 9. Doğ ruluk ve dürüstlük de ğer le ri ni kavramaları için öğrenci le ri ni ze ders ki ta bının 15. sayfasın da ki Dü şü ne lim, Pay la şalım et kin li ğini yap tı rı nız. 14 Allah n Bize Verdikleri Öğ ret men, Al lah n in san la r çok sev diği ni an la t yor du. fle yi Al lah bi zim için ya rat m fl t r. Say mak la bi ti re me ye ce ği miz pek çok Zey nep: Biz ler de sa hip ol du ğu muz ni met ler Al lah n bi zi sev di ği ni ner den bi li yoruz, öğ ret me nim, di ye sor du. için Al lah a her f r sat ta te flek kür et me li yiz. Öğ ret men flun la r söy le di: Bir fley yi yip için ce, bir has ta l k tan kur tulun ca, çok is te di ği miz bir fley ger çek le flin ce Bu nu Al lah n bi ze ver dik le ri ne ba karak an la ya bi li riz. Gök ler de ki, yer yü zün deki, ye r al t n da ki ni met le ri dü flü ne lim. Ay fle par mak kal d r p sor du: hep flük ret me li yiz. Gök ler de: Allah n bize verdiklerini bir baflkas Bi zi ay d n la t p s t s n, di ye gü ne fli, Ge ce le ri büs bü tün ka ran l k ta kal maya l m, di ye ay ve y l d z la r ya rat m fl t r. Veremez çocuğum, dedi öğretmen. ve re mez mi? Yağ mur yağ s n, di ye bu lut la r o gönde rir. Bütün insanlar bir araya gelse en küçük Her fle yi ya pan yal n z odur. Yer yü zün de: bir y ld z bile meydana getiremezler. Su ih ti ya c m z gi der mek için kay nakla r, r mak la r, Bit ki le ri ekip su la ya bi li riz ama on la r Ek mek yap ma m z için buğ da y, bi ti ren yi ne Al lah t r. Mey ve yi ye lim, di ye çe flit li ağaç la r, Bit ki le ri su la mak için bi ze yağ mu ru Bes len me miz için hay van la r bi ze Al lah ve ren de odur. ver mifl tir. Bi zi ya fla t p bü yü ten de o. Ye r al t n da: Ver di ği her fley için Al lah a te flek kür Ev ler ya pa l m, di ye tafl la r, Ma ki ne ler ya pa l m, di ye de miri, et me li yiz. Is na l m, di ye kö mü rü bi ze Al lah vermifl tir. Allah a nan yorum, s M. Yaflar KANDEM R Metne göre Allah a niçin teşekkür etmeliyiz? Belirtiniz. Bizler de sahip olduğumuz nimetler için Allah a teflekkür etmeliyiz. Bir fley yiyip içince, bir hastal ktan kurtulunca, çok istediğimiz bir fley gerçekleflince Yüce Allah a flükretmeyi unutmamalıyız. S ralayal m Verilen örnekten hareketle günlük konuflmalarda kullanılan Allah a flükür ifadelerini s ralay n z. 1. Elhamdülillah Sevap ve Günah Kavramlar Günlük konuflmalar m zda kullan lan sevap kazanmak ve günaha girmek ifadelerinin anlamları üzerinde hiç düşündünüz mü? Bu gibi ifadeler hangi durumlarda, niçin söylenir? Gün lük ya flan t n z da sevap ve gü nah kav ram la r n duy mufl su nuz dur. Bun lar, günlük ko nufl ma lar da s k ça kul la n lan di nî ifa de ler den dir. Bun la r n an lam la r n, ne re ler de ve ni çin kul la n l d k la r n bil mek önem li dir. Osman ve Arkadafllar Osman ve arkadafllar ilköğretim dördüncü s n fa gidiyorlard. Neyin doğru, An la d m. Ar ka dafl la r na git tin, ora- De de si: neyin yanl fl olduğunu az çok biliyorlard. da bir fleyler ye din de ğil mi, de di. Ama çocukluk iflte, bazen küçük yaramazl klar da oluyordu. Havan n güzel Yok dede, arkadafllarla çay rl kta Os man: olduğu bir gün okul ç k fl n da üç ar ka dafl oynad k. Zaman n nas l geçtiğini bile fark birlikte gezmek istedi. Mahallenin d fl ndaki çay rl k yere vard klar nda çantalar n çe var ya, ora dan mey ve al p ye dik, de di. etmedik. Çok ac km flt k. Hani orda bir bah- bir kenara b rak p yakalamaca oynamaya bafllad lar. Kofltular, kofltular... Bir ara Ha, bi zim Ha san n bah çe sin den De de si: yorulduklar n ve ac kt klar n hissettiler. mi? Ne yap yor Hasan, diye sordu. Yiyecek bir fleyleri de yoktu. Ahmet flöyle Os man: dedi: Yiyecek bir fleyler bulal m. Ben eve Biz onu görmedik, kimsecikler yoktu, de di. De de si hay ret le: kadar yürüyemeyecek kadar aç m. Ne yapacaklar n düflündüler. Ali nin Yani sormadan, gizlice ald n z öyle akl na bir fikir geldi. Çay rl k alan n öbür mi? Bak oğlum! Birinin bahçesinden izinsiz meyve almak doğru değildir. Dinimi- ucun da bir bah çe var d. çin de mey ve ağaç la r gö rü nü yor du. On lar dan mey ve ze göre bu günaht r. Yar n gidip Hasan al p yi ye bi lir ler di. Bah çe nin sa hi bi ora da amcan z bulun, benim selam m söyleyin yok tu. Ra hat ça gi dip mey ve top la d lar ve ondan hakk n helal etmesini isteyin. ve afi yet le ye di ler. Os man, bun la r ar ka dafl la r na an lat t Eve dön dük le rin de ha va ka rar ma ya ve gi dip Ha san am ca dan özür di le di ler. bafl la m fl t. De de si, Os man a, O da Çocuklar, be nim için önem li de ğil, Oğ lum, bu zamana kadar nerdesin? An nen ve ba ban çok me rak et ti ler la r n z. Yal n z, bir daha böyle davranma- ge lip özür di le di niz ya, he lal ol sun al d k- ve üzül dü ler. Ken di le ri ni ha rap et ti ler. yın. Dinimize göre başkalarının emeğine Ya z k, gü nah de ğil mi? Hem sen aç saygılı olmak sevaptır. Bu konuda birbirinizi uyararak sevap olan davranışlarda su suz ne yap t n bu za ma na ka dar, de di. Os man: bulunmaya çal fl n. fiim di gi din ai le le rinize selam söyleyin. Hasan amca bizi Aç de ği lim, de de. Çok üz gü nüm ama ol du bir ke re, bir da ha yap mam, af fet ti. de yin de üzül me sin ler. de di. özür di le rim, de di mah cup bir eday la. (Bu kitap için yazılmıştır.) Metinde gün lük ko nufl la r m z daki di nî ifa de ler den han gi le ri kul la n l m fl t r? Belirtiniz. Bu ifadelerin anlamları hakkında neler söyleyebilirsiniz? Açıklayınız

33 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 3. Fotoğraf: Çal flarak geçimini sağlamak sevap olan davran fllardand r. Se vap ve gü nah gün lük ko nufl ma la r m z da çok ça kul la n lan kav ram lar d r. Ör ne ğin; Gü na ha gi ri yor sun., Bü yük bir se vap ifl le din. gi bi cüm le le ri iflit mifl si niz dir. fiim di bu kav ram la r n an lam la r n öğ re ne lim. Se vap: Di ni miz ce ya p l ma s emredilip öğüt le nen iş ve davranışlara karşılık olarak Allah tarafından verilecek ödüldür. Ör ne ğin; çev re yi te miz tut mak, do ğa y ko ru mak; yok sul la r, yafl l la r ve kim se siz le re yar d m et mek, an ne ve ba ba ya iyi dav ran mak se vap olan ifl ve dav ra n fl lar dan d r. Dinimize göre Yüce Allah, bu tür iş ve davranışları yapanları ödüllendirecektir. Se vap ifl le mek, se va ba gir mek, se va b na ya p ver mek gi bi de yimler se vap olan ifl ve dav ra n fl la r n önemini belirtmek için kul la n l r. Ko nuy la il gi li ola rak Kur an da... Ka l c sa lih amel leri 1, Rab b inin ka t n da se vap ba k m n dan da da ha ha y rl d r... 2 buyrulur. Gü nah: Dinî bakımdan suç sa y lan ifl ve dav ra n fl la ra de nir. Bafl ka la r n n ca n na ve ma l na za rar ver mek, ya lan söy le mek, in san la r ra hat s z et mek gü nah olan ifl ve dav ran fl lar dan d r. Böy le dav ra nan lar, Al lah n emir le ri ne uy ma m fl ve gü nah ifl le mifl olur lar. Gü nah kâr ol mak ve gü na ha gir mek gi bi de yim ler, gü nah olan ifl ve dav ra n fl la r ifa de eder. Kur an- Ke rim de gü nah olan ifl ve dav ra n fl lar bil di ri le rek bun lar dan ka ç n ma m z em re di lir. Bir ayet te flöy le buy ru lur: Ye tim le re mal la r n ve rin. Te mi zi pis olan la de ğifl meyin. On la r n mal la r n ken di mal la r n za katarak (kendi malınızmış gibi) yemeyin; çün kü bu, bü yük bir gü nah t r. 3 Biz ler de se vap olan ifl ve dav ra n fl lar yap ma l y z. Gü nah olan ifl, söz ve dav ra n fl lardan uzak dur ma l y z. Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Al lah a şük ret mek ne de mek tir? Gün lük konuşmaları nızda Allah a şük rünüzü hangi ifade ler le be lir tiyorsunuz? Se vap ve gü nah ne de mek tir? Se vap ve gü nah olan dav ra nışlara birer ör nek ve ri niz. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğ ren ci le ri niz den di lek ve du ala rı m ızda kullanı lan di nî ifa de ler le il gi li bir araş t ırma ya pa rak gel melerini isteyi niz. 2. Gelecek derste işlenecek konularla ilgili ayet ve hadisleri yansıt mak için ase tat ve ya slayt ha zır layı nız/ha zırlatı nız. Düflünelim, Pay la fla l m Günahtan niçin ka ç n mak gerektiği ko nu sun da ki dü flün ce le ri ni zi ar kadafl la r n z la pay la fl n z. 1. Kalıcı Salih amel: Yol, okul, cami yaptırmak gibi sevabı sürekli olan işler. 2. Meryem suresi, 76. ayet. 3. Nisâ suresi, 2. ayet Dilek ve Dualar m zda Dinî fadeler Dilek ve dualarınızda hangi ifadeleri kullanıyorsunuz? Bizler zaman zaman hem kendimiz hem de çevremizdeki insanlar için iyi dilekte bu lu nuruz. Bun la r n ger çek lefl me si için Al lah a ya ka r r z. Gün lük ko nufl ma la r m z da ki di lek ve du a ifa de le ri, in san la r n bir bir le riy le ya k n lafl ma la r n sağ la yan gü zel söz ler dir (2. Resim). Se vinç le ri mi zi, üzün tü le ri mi zi pay lafl mak için kul lan d ğ m z di lek ve du ala r - m z da ki di nî ifa de le rin ba fl n da ma flal lah ge lir. Ma flal lah Al lah n di le di ği olur. an lam n da d r. Bu ifade, günlük hayattaki konuşmalarımızda Ne gü zel, Al lah na zar dan sak la s n. gi bi an lam la ra da ge lir ve be ğen me duy gu la r n ifa de eder. Ör ne ğin, kü çük bir be bek gör dü ğü müz de Ma flal lah! de riz. Böy le ce onu be ğen di ği mi zi ve Al lah n kö tü lükler den ko ru ma s n is te di ği mi zi be lirt mifl olu ruz. Di lek ve du ala r m z da kul lan d ğ m z di nî ifa de ler den bi ri de in flal lah t r. Bu ifa de Al lah izin ve rir se, Al lah di ler se an la m na ge lir. Ör ne ğin, ge le cek te edi ne ce ği miz bir mes lek le il gi li ola rak n flal lah bü yü yün ce dok tor ola ca ğ m. de riz. S na va ha z r la nan bir ar ka da fl m za n flal lah ba fla r l olur sun. di ye di lek ve dua da bu lu nu ruz. Bir in sa n n ölüm ha be ri ni al d ğ m z da Al lah rah met ey le sin. de riz. Bu di lek Al lah ölen ki fli ye mer ha met et sin, gü nah la r n ba ğ fl la s n. an la m n ta fl r. Yolculuğa ç kanlara, rahat ve huzurlu bir yolculuk dilemek için Hay rl yolculuklar. deriz. Ço cu ğu olan bi ri ne Al lah ba ğ fl la s n., Al lah ana l ba ba l bü yüt sün. di ye rek Al lah tan, ço cu ğun ai le siy le bir lik te mut lu, hu zur lu, sağ l k l bü yü me si di lek ve dua s n da bulunmufl oluruz. Has ta olan bi ri ne Al lah fli fa ver sin. di ye rek onun has ta l ğ n n bir an ön ce geç me si ni is te riz. Allah rahatl k versin. 15 KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanımlar: 1. Dinî ifadelerin günlük konuşmaları mızda nerede ve nasıl kullanıldı ğı nı fark eder. 2. Selamlaşmanın iletişimdeki önemini fark eder. 3. Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet in anlamları nı açıklar. Konular: 1.4. Di lek ve Du ala rı mızda Dinî İfa deler 1.5. Selamlaşıyoruz 1.6. Ke li me-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet i Öğreniyoruz. Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: dua, selam, Kelime-i Tevhit, Kelime-i Şehadet. De ğerler: doğruluk ve dürüstlük. Beceriler: iletişim ve empati, Türkçeyi doğ ru, gü zel ve et ki li kul lan ma. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: soru-cevap, so nuç çı karma, drama, an la tım, tar tış ma. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders ki ta bı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. Sana da anneciğim. İŞLENİŞ Resim: Gece yatarken birbirimiz için iyi dileklerde bulunuruz. 1. Öğ rencileri ni ze Ön ce Dü şünelim bölümündeki soruyu yönelterek düşüncele ri ni ar kadaşlarıy la pay laş ma ları nı sağlayı nız. 2. Öğ rencileri niz den 16 ve 17. say fa lar da yer alan ko nuy la il gi li bil gi le ri okumaları nı, 3. Resim i in ce le melerini isteyiniz. Ardından onla- 33

34 1.Ünite ra aşa ğı da ki so ru la rı yö nel ti niz. Ce vap la rında Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki üçüncü ça lış ma için evde yaptıkları araştırmalardan yararlanmaları nı söy le yi niz: a. Dilek ve duaları mızdaki dinî ifadeler hangi le ri dir? Bu ifa de ler ne re de, ne za man ve ni çin kullanı lır? b. Çevremizdeki insanlara dilek ve duada bulunmamı zın ya rar ları ne ler dir? Öğrencileri ni zin so rulara verdikleri cevapları tah ta ya not edi niz ve konuyu özetleyiniz. 3. Öğ ren ci le ri ni zin gün lük ko nuş ma lar da kullanı lan di lek ve du ala rı mız da ki di nî ifa de le ri pekiştirmeleri, iletişim ve em pa ti ile Türk çeyi doğ ru, gü zel ve et ki li kul lan ma be ce ri le rini ka za na bil me le ri için onlara 17. say fa da ki Değerlendirelim ve Dra ma Yapalım et kinliklerini yap tı rı nız say fa da ki Se lam la şıyoruz konusuna geçip Önce Düşü ne lim bö lü mün de ki so ru yu öğrencilerinize yöneltiniz. Gelen cevapları da dik ka te ala rak ko nu nun ilk üç pa rag rafı çerçevesinde onlara bilgi veriniz. Selamlaşmanın önemi, anlamı ve günlük hayatta kullanılan selamlaşma ifadeleri ve bunların dinle ilişkisine yönelik görüşlerini alı nız. 5. Öğrencilerinizin İslam dininin selamlaşmaya ver di ği önemi kavramaları için onlara konunun son üç paragrafı nı oku tunuz. Onlara 4. Fotoğraf ı inceletip özellikle selamlaşmanın bi rey sel ve toplumsal yararları açı sından konuşmalarını sağlayınız. Siz de paragraftaki ayet ve hadisi yansıtarak açıklamalar yapıp konuyu özetleyiniz. 6. Öğ rencileri ni zin ile ti şim ve em pa ti be cerilerinin gelişebilmesi için onlara 18. sayfanın so nun da ki Dü şü ne lim, Pay la şalım et kin li ğini yap tı rı nız. Böylece onların selamlaşmanın insanlar arasındaki sevgiyi nasıl artırdığı ile ilgili düşünce ve deneyimlerini arkadaşlarıyla paylaşmalarını sağlayınız. İş yapan bir kimseye, Ha y r l ifl ler. de riz. Bu ifadeyle, o kişinin işinin iyi gitmesini dilemiş oluruz. Al laha ema net ol. da di lek ve du ala r m z da ki di nî ifa de ler den dir. Bu ifa dey le ay r ld ğ m z ki fli nin kö tü lük ve teh li ke le re kar fl ko run ma s n Al lah tan is te riz. Günlük yaflam n zda siz hangi dilek ve dua ifadelerini kullan yorsunuz? Belirtiniz. Değerlendirelim Al laha ema net ol yavrum. Allaha smarlad k, anneciğim. Yu ka r da ki re sim de an ne ile ço cu ğu nun birbirleri için kulland klar ifa de le rin an lam la r n ar ka dafl la r n z la de ğer len di ri niz. Kur an- Ke rim de Al lah a du a et me mi z emredilir. 1 Pey gam be ri miz de du a et me nin iba det ol du ğu nu bildirmiş ve du a et me mi zi öğüt le miştir. 2 Di lek ve du ala r m z da Al lah a yal va r r z, ona güveniriz, on dan yar d m di le riz. Bu, bi zi Al lah a ya k n lafl t r r. İn san ların birbirleri için iyi di lek te bu lun maları ve du a et meleri aralarındaki kar defl lik duy gu la r n n ge lifl me si ni, sev gi bağ la r n n güç len me si ni sağ lar. Dostluk la r nı güç len di rir. Onları bir bi ri ne da ha çok bağ lar. Top lu mun bir lik ve bü tün lü ğü ne kat k da bu lu nur. Bu ne den le biz ler de çev re miz de ki in san lar için du a et me li yiz. On la ra sağ l k, mut lu luk ve gü zel lik ler di le me li yiz. Dra ma Ya palım Ar ka dafl la r n z la di lek ve du ala r m z da kul lan d ğ m z di nî ifa de le rin yer al d ğ k sa bir dra ma ya p n z. 1. Mü min suresi, 60. ayet. 2. Tirmizi, Sünen, Tefsir, Selamlafl yoruz n san lar kar fl lafl t k la r n da han gi se lam laş ma ifa de le ri ni kul la n r lar? Selamlaflma kelime ve cümleleri, günlük hayatta en s k kulland ğ m z ifadelerdir. Annemize, babam za, kardefllerimize Günayd n! diyerek güne bafllar z. Okul yolunda arkadafllar m za Merhaba! veya yi sabahlar! deriz. Okulda öğretmenlerimize de selam veririz. Se lam, ba r fl ve esen lik an lam la rına ge lir. Se lam lafl ma ise insanların birbirlerine karşılıklı olarak esenlik dilemeleridir. Bir kim sey le kar fl lafl t ğ m z da ve ya bi ri nin ya n na girdi ği miz de söz le ve ya ifla ret le kar fl m z da ki ki fli ye gü zel duy gu, dü flün ce ve di lek le ri mi zi ifa de ederiz. O da bize aynı şekilde karşılık verir. Böylece selamlaşmış oluruz. Selamlaşmalarımızda çeşitli ifadeler kullanırız. Kar fl lafl t ğ m z in san la r Se la mü n- aley küm!, Gü nay d n!, yi gün ler!, Ha y r l sa bah lar!, Mer ha ba!, yi ak flam lar! di ye rek se lam la ya bi li riz. Se lam lafl ma, karşılıklı olarak iyi di lek le rin bildirilmesidir. Selamlaflma ifadelerimiz, dua niteliği taşır. Çünkü her dilek ayn zamanda bir duad r. Örneğin; İyi sabahlar! veya Günayd n! dediğimiz zaman, karfl m zdakine Senin iyi bir sabah geçirmeni, güne iyi bir bafllang ç yapman istiyorum. Allah bu konuda seninle olsun. dilek ve duam z iletmifl oluruz. Yine Selamünaleyküm., Sağl k ve esenlik üzerinize olsun. demektir. Bu, kiflinin iyi niyet ve sağl k temennisini karfl s ndakine ifade etmesidir. Baflka bir ifadeyle Ben senin sağl kl ve güven içinde olman istiyorum ve diliyorum. anlam na gelir. Selamünaleyküm! diyen birine de Allah sana da sağl k ve esenlik versin. anlam nda Aleykümselam! diyerek karfl l k veririz. slam dininde selamlaflmaya önem verilir. Allah, Kur an- Kerim de Si ze bir se lam verildiği zaman, ondan daha güzeliyle veya ayn selamla karfl l k verin 1 buyurarak selamlaflman n önemini vurgular. Peygamberimiz de söz ve davran fllar yla çevresindekileri selamlaflmaya yönlendirmifltir. Örneğin, arkadafllar ndan biri ona Ey Allah n Resulü! En hay rl ifl hangisidir? diye sormuştu. Peygamberimiz, nsanlara selam vermendir. 2 buyurmuştur. Kendisi de büyük küçük kim olursa olsun, karfl laflt ğ herkese selam vermifltir. Selamlaflmak, insanlar aras ndaki sevgi, sayg ve dayan flmay art r r. Güler yüz ve tatl dille verilen bir selam, o selam alan mutlu eder. Onun vereceği güzel karfl l k ise diğerini sevindirir. Böylece insanlar aras ndaki dostluk, kardefllik ve sevgi bağlar güçlenir (4. Fotoğraf). Bu nedenledir ki se lam ve ril di ğin de da ha güzel bir selamla karfl l k vermek, dinimizde temel ilke olarak kabul edilmifltir. Selamlaflmak hem insani hem de dinî bir davran flt r. Bizler de evde, okulda ve mahallede selamlaflmaya sevgiyi art r r. 4. Fotoğraf: Selamlaflmak aram zdaki özen göstermeliyiz. 17 Dü flü ne lim, Pay la fla l m Selamlaflma, insanlar aras ndaki sevgiyi nas l art r r? Düflüncelerinizi ar ka dafl la r n z la pay la fl n z Nisâ suresi, 86. ayet. 2. Buhari, Sahih, man, 18.

35 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? 1.6. Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet i Öğreniyoruz Kelime-i Şehadet getirmek denilince aklınıza neler geliyor? s lam di nin de, Lâ ilâ he il lâl lah, Mu ham me dün re sû lul lah. ya ni Al lah tan bafl ka ilah yok tur. Mu ham med Al lah n el çi si dir. ifadesine Ke li me -i Tev hit de nir (5. Fotoğraf). Tev hit; bir lik, bir le me an la m na ge lir. Ke li me- i Tev hit, Al lah n bir ve tek ol du ğu nu be lirt mek için söy le nen söz dür. Al lah inan c n n en k sa ve en öz lü ifa de si dir. Ke li me -i Tevhi t i söy le yen kim se, tek ya ra t c n n Al lah ol du ğu nu; onun efli nin, ben ze ri nin ve or ta ğ n n bu lun ma d ğ n ifa de et mifl olur. Kur an- Ke rim de Kelime-i Tevhit in an la m ve öne mi çeşitli ayetlerde vu rgu la n r. Ör ne ğin;... On dan bafl ka ilah yok tur... 1 aye tin de Yü ce Al lah n bir li ği, Muhammed, Allah n Resûlüdür... 2 aye tin de de Pey gam be ri mi zin onun el çi si ol du ğu belirtilir. 5. Fotoğraf: Kelime-i Tevhit in Arapça yaz l fl kilik yok, birlik var, Yaln z bunda dirlik var, Yaln z bundad r felah, Lâ ilâhe illâllah! Bir aflk için gönüller, Ç rp n rken beraber, kiye tapmak günah, Lâ ilâhe illâllah! Birlik fiu münaf k* karanl k, Sona erecek art k, Sabah olacak sabah, Lâ ilâhe illâllah! Her türlü nimet bunda, Beklenen cennet bunda, Yaln z bir din, bir ilah, Lâ ilâhe illâllah! Or han Sey fi OR HON Di nî ve Mil lî fii ir ler An to lo ji si, s fii i re gö re, Al lah n bir li ği ne inan mak ni çin önem li dir? Dü flün ce le ri ni zi ar ka daflla r n z la pay la fl n z. * Münafık: Gerçeği gizleyen, örten; inanmadığı hâlde inanmış gibi görünen kişi. 1. Âl-i mrân suresi, 18. ayet. 2. Fetih suresi, 29. ayet sayfadaki Kelime-i Tev hit ve Ke lime-i Şehadet i Öğreniyoruz konusuna geçiniz. Öğ ren ci le ri ni ze Ön ce Dü şü ne lim bö lü mündeki soru yu yö nel terek onların zihinsel olarak konuya yoğunlaş ma la rı nı sağlayı nız. 8. Öğrencilerinizden konunun ilk üç paragrafı nı oku ma ları nı ve 5. Fotoğraf ı in ce le melerini isteyip düşüncelerini alı nız. Ar dından Kelime-i Tevhit kavramı nın an la mı ve söylenişi üze rin de du ru nuz. Kav ramın ya zı lı şı n ı, anlamı nı ve üçüncü paragraftaki ayet meallerini yansıtarak açıklamalar ya pı nız sayfada bulunan etkinlikteki Bir lik baş lık lı şi i ri yan sı t ıp bir öğ ren ci ni ze yük sek ses le oku ta rak de va mın da ki so ru yu yö nel ti niz. Böylece öğrencilerinizin Allah ın birliğine inanmanın önemini kavramalarını sağlayınız. 10. Öğrencilerinizden Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet i Öğreniyoruz konusunun 20. sayfadaki paragraflarını okumaları nı isteyiniz. Önce Kelime-i Şehadet kavramı nın ya zı lı şı ve anlamı nı yan sıtarak anlamı ve söy le ni şi üzerinde durunuz. Ardın dan bi rey sel ve grup ola rak tek rarlatı nız. 11. Öğ ren ci le ri ni zin öğ ren dik le ri ni pe kiştirmeleri için 20. sayfadaki Tamamlayalım etkinliği ni yap tı rı nız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME s lam di nin de, Efl he dü en lâ ilâ he il lâl lah ve efl he dü en ne Mu ham me den ab dü hû ve re sû lüh. ya ni Al lah tan bafl ka tan r ol ma d ğ na, Hz. Mu ham med in onun ku lu ve el çi si ol du ğu na ta n k l k ede rim. ifadesine Ke li me- i Şe ha det de nir. Ke li me- i Şe ha det, ta n k l k et me sö zü an la m na ge lir. Bu sö zü di liy le söy le yip ona kal biy le ina nan kim se Müs lü man olur. Müs lü man ol mak için bafl ka bir tö re ne ge rek yok tur. Ke li me -i Şe ha det iki ay r bö lüm den olu flur. Bi rin ci bö lüm de, Al lah tan bafl ka tan r ol ma d ğ na, ikin ci bö lüm de ise Hz. Mu ham med in Al lah n ku lu ve el çi si ol du ğu na ta n k l k edi yo ruz. Al lah a olan inan c m z ve bağ l l ğ m z ifa de et mek aç s n dan Ke li me -i Tev hit ve Ke lime- i Şe ha det çok önem li dir. Bu yüz den bun la r öğ ren me miz ge re kir. Ta mam la ya l m Afla ğ da ki nok ta l yer le re Ke li me -i Tev hit ile Ke li me- i Şe ha det in oku nu flunu, an lam la r nı, ben zer lik ve fark l l k la r n ya z n z. Kelime-i Tevhit Kelime-i Şehadet Okunuflu Okunuflu Anlam Anlam Benzerlikleri Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Günlük konuşmaları mızda kullanılan dilek, dua ve selamlaşma ifadeleri hangileridir? Selamlaşmanın, birbirimize dilek ve duada bulunmanın öne mi ne dir? İslam dininde Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şe ha det ni çin önem li dir? GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğ ren ci le ri ni ze ge le cek der se Dini Öğrenmenin Önemi konusunu okuyarak gelmelerini söyleyiniz. 2. İşlenecek konularla ilgili şiir, ayet mealleri ve hadisleri yansıtmak için asetat veya slayt hazırlayınız/hazırlatınız. 20 Farkl l klar

36 1.Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanımlar: 3. Din hak kında bilgi sahibi olmanın öne mli olduğunu fark eder. Konular: 2. Di ni Öğrenmenin Önemi Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: din. De ğerler: doğruluk ve dürüstlük. Beceriler: iletişim ve empati, Türkçeyi doğ ru, gü zel ve et ki li kul lan ma. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, sı nıflama, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 1. Öğ rencileri ni ze Ön ce Dü şünelim bölümün de ki so ru yu so rup on la rın dü şün ce le ri ni ifade etmeleri ni sağlayı nız. 2. Öğ rencileri niz den ko nu nun bi rin ci pa ragrafı nı okumaları nı is te yip on la ra Di ni öğrenmek niçin önemlidir? sorusunu yö nel ti niz. Ve ri len cevapları tahtaya listeleyiniz say fa da bulunan etkinlikteki Din adlı şiiri yansıtarak bir öğrencinize okutunuz. Şiirin de va mın da ki so ru yu yö nel tip onların dü şün ce le ri ni alı n ız. Böylece öğrencilerinizin dinin hangi konularda bilgi verdiğini ve amacını fark etmelerini sağlayınız. 4. Öğrencilerinizden 21. sayfadaki konunun son dört paragrafı nı okumaları nı isteyiniz. Onlardan paragraflarda yer alan bilgilerle ilgili düşüncelerini arkadaşlarıyla paylaşmaları nı isteyiniz. Ardından okudukları çerçevesinde tahtadaki liste ye di ni öğ ren me nin öne mi ne iliş kin başka han gi mad de le ri ek le ye bi le cek le ri ni so ru nuz. Oluşturulan liste üzerinde kı sa bir de ğerlendirme yapı nız ve konuyu özetleyiniz. 5. Öğ rencileri ni zin bil gi le ri ni pe kiştirmeleri için ders ki ta bının 21. sayfasın ın sonundaki De ğerlendi re lim adlı et kin li ği yap tı rı nız. Böylece onların dini öğrendikleri yerlerden birininde okul olduğunu fark etmelerini sağlayınız. 2. Dini Öğrenmenin Önemi Sizce dini öğrenmenin önemi nedir? Din, ilk insanla birlikte başlamış, tarih boyunca hemen her toplumda var olmuştur. İnsanlık var olduğu sürece de devam edecektir. Çünkü insan, kendisini yaratanı tanımak ve ona inanmak ister. İnsanın yemeye ve içmeye olduğu gibi Yüce Allah a inanmaya da ihtiyacı vardır. Bu ihtiyaç onu, yaratıcısını öğrenmeye yönlendirir. Hepimizi yaradan Sorup bilmek vazifedir. Vazifedir fakat onu Bize iflte din öğretir. Din Doğruluğun, iyiliğin Yolu onunla bulunur. Bunu iyi bilin ki din Vicdanlar n kanunudur. Allah bize bir peygamber Saçma, hile, yalan asla Bir de Kur an göndermifl. Yoktur onda iyi bilin. Onun ile bize söyler Her din doğru söyler amma Doğru nas l olur her ifl. Müslümanl k en büyük din. brahim Alâaddin GÖVSA Di nî ve Mil lî fii ir ler An to lo ji si, s Yukar daki fliire göre din insana neleri öğretir? Belirtiniz. n san ken di ne, Ben ki mim? Bu dün ya ya ni çin gel dim? Bu dün ya da ne yap ma l - y m? gibi sorular sorar. Bu ve benzeri sorular n doğru cevab n din verir. n san, ak l y la Al lah n var l ğ n ve bir li ği ni bu la bi lir; an cak, Al lah n özel lik le ri ni, ona na s l iba det ede ce ği ni bu la maz. fl te din bu nok ta da in sa na yar d m eder. Ona Al lah ta n t r, na s l ve ne za man iba det ede ce ği ni öğ re tir. Din insan n Allah a, kendisine, ailesine ve toplumuna karfl olan sorumluluklar n öğretir. Din bi zi iyi ye, doğ ru ya ve gü ze le yönlendirir. Kö tü, yan l fl ve çir kin olan dav ra n fllar dan ka ç n ma m z sağlar. Di ni öğ re ne rek dav ra n fl la r m z da ha da gü zel lefl ti re bi li riz. Böylece hem insanların hem de Al lah n sev gi si ni ka za n r z. Ay r ca yan l fl bil gi ler den uzaklaşır, bi linç li davranışlarda bulunuruz. Di ni öğ re ne rek çev re miz de duy du ğu muz di nî söz cük ve cüm le le ri da ha iyi an la ya bi li riz. Di nî söz cük ve ifa de le ri bi le rek kul la n r z. Bu nedenle di ni öğ ren me k önem lidir. Biz ler de di ni mi zi öğ ren me ye ça l fl ma l y z. Değerlendirelim Atatürk Diyor ki Bizde ruhbanl k yoktur, hepimiz eflitiz ve dinimizin hükümlerini eflit olarak öğrenmeye mecburuz. Her kifli dinini, din ifllerini, iman n öğrenmek için bir yere muhtaçt r. Ora s da okul dur. (Ata türk çü lük, C 3, s. 235.) Ata türk ün yu ka r da ki sö zü nü ar ka dafl la r n z la de ğer len di ri niz. NOTLARIM 21 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki çalışmayla belirleyip değerlendiriniz: Dini öğrenmenin önemine iliş kin defterinize iki gerekçe yazı nız. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğrencilerinize gelecek derste Ünitemize Ha zırlanalım ça lışmaların dan dör dün cü sü nü hazır la ya rak gel me le ri ni söy le yi niz. 2. İşlenecek konularla ilgili ayet mealleri ve ha dis le ri yan sıtmak için asetat ve ya slayt ha zırlayı nız/hazırlatı nız.

37 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? Din Güzel Ahlakt r Güzel ahlakl insan ifadesi kimler için kullan l r? Din, in san la r n hem bu dün ya da hem de öbür dün ya da mut lu ol ma la r için Al lah ta ra f n dan pey gam ber ler ara c l ğ y la gön de ri len emir le rin bü tü nü ne de nir. Di nin ama c, in san la r gü zel ah lak sa hi bi yap mak t r. Bu nun için din; dü rüst lü ğü, temizliği, çal flmay, yard mseverliği ve herkesle iyi ge çin me yi öğüt ler. Ya lan söy le me yi, h r s z l k yapma y, an ne ve ba ba ya kö tü dav ran ma y, çev re ye 6. Fotoğraf: Din çevreyi korumay öğütler. za rar ver me yi ya sak lar (6. Fotoğraf). Toplum içinde insanlar n benimsedikleri güzel huy ve davranışlara ahlak denir. Örneğin; dürüstlük, saygı, sevgi, alçak gönüllülük gibi gü zel huy ve dav ra n fl lar bunlardan bazılarıdır. yi huy ve davran fllara sahip kifliler, toplumda ahlakl olarak nitelendirilir. Ahlakl insanlar, yaflad klar toplumun kurallar na uyarlar. Çevrelerindekilerle iyi geçinirler. Yalan söylemezler. Büyüklerine sayg, küçüklerine sevgi gösterirler. Her zaman iyiden ve iyiliklerden yana olurlar. Ahlakl insanlar toplum içinde sevilen, örnek al nan kiflilerdir. Din ile ah lak ara s n da ay r l maz bir ilifl ki var d r. Çün kü, hem Al lah n gön der di ği buyrukların hem de ah la k n ama c, in san la r n gü zel ah lak l ol ma la r n sağ la mak t r. Bu nedenle din, gü zel ah lak ola rak ni te len di ril mifl tir. s lam di ni in san la r n gü zel ah lak l ol ma la r na bü yük önem ver ir. Kur an da bir çok ayet te in san la r n gü zel dav ra n fl lar da bu lun ma la r is te nir. Bu ayet ler den bi rin de flöy le buy ru lur: fiüp he siz Al lah, ada le ti, iyi lik yap ma y, ya k n la ra yar d m et me yi em re der; ha yâ s z l ğ, fe na l k ve az g n l ğ da ya sak lar. O dü flü nüp tu ta s n z, di ye si ze öğüt ve ri yor. 1 Pey gam be ri miz de di ni gü zel ah lak ola rak ta n m la m fl 2 ve Ben gü zel ah la k ta mam lamak için gön de ril dim. 3 bu yur mufl tur. Bir bafl ka ha di sin de ise Si zin ba na en se vim li niz, ah la k en gü zel ola n n z d r. 4 bu yu ra rak gü zel ah la ka ver di ği öne mi vur gu la m fl t r. Di ni miz biz den ah lak l ol ma m z is ter. Söz ve dav ra n fl la r m z da kö tü, çir kin ve yan l fltan uzak dur ma m z öğüt ler. Biz ler de di ni mi zin öğüt le ri ne uya rak gü zel ah lak l ol ma ya gay ret et me li yiz. Listeleyelim, Paylaflal m Al lah a iba det edin ve ona hiç bir fle yi or tak kofl ma y n. Ana baba ya, ak ra ba ya, ye tim le re, yok sul la ra, ya k n kom flu ya, uzak kom flu ya, ya n n z da ki ar ka da fla, yolcu ya, eli ni zin al t n da ki le re iyi lik edin. fiüp he siz, Al lah ki bir le nen ve övü nen kim se le ri sevmez. (Ni sâ su re si, 36. ayet.) Yu ka r da ki ayet te Al lah, han gi gü zel dav ra n fl la r yap ma m z is te mek te dir? Defterinize listeleyerek bunların önemiyle ilgili düflüncelerinizi ar ka dafl la r n z la paylafl n z. 1. Nahl suresi, 90. ayet. 2. Buhari, Sahih, Hüsnü l-hulk, Malik bin Enes, Muvatta, Hüsnü l-hulk, Ebu Davud, Sünen, Sünnet, 14. KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nımlar: 5. Din ve ah lak kav ram ları nı tanım lar. 6. Di nin ah lak lı olmayı gerektirdi ğini fark eder. 7. Gü zel söz söy le me ve gü zel dav ra nış ser gilemeye istekli olur. Konular: 3. Din Gü zel Ah lak tır 3.1. Gü zel Söz Söy le ye lim 3.2. Güzel Davranış lar da Bulunalım Süre: 2 ders saa ti De ğer ler: doğ ru luk ve dü rüst lük, sevgi, saygı, hoşgörü. Kavramlar: din, ah lak, gü zel söz, gü zel davranış. Beceriler: iletişim ve em pa ti, Tük çe yi doğru, gü zel ve et ki li kul lan ma. Öğretim yöntem ve teknikleri: so ru-ce vap, ör nek olay in ce le me si, so nuç çı karma, örnek ver me, sı nıflama, sözlü ve yazı lı anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, hadis kaynakları, bil gi sayar, pro jek siyon cihazı/tepegöz, asetat. Ara di sip lin ler le iliş ki len dir me: Bu ünitenin 7. kazanı mı ile Özel Eğitim 9. kazanımı ilişkilendirilir. 9. Kızgınlık, öf ke vb. dav ra nışları kon trol ede bil me be ce ri si ge liştirir. İŞLENİŞ 3.1. Güzel Söz Söyleyelim Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır. atasözüyle verilmek istenen mesaj nedir? Gün lük ya fla m m z da ve ilifl ki le ri miz de dik kat edilme si ge re ken ba z ku ral ve dav ra n fl lar var d r. Gü zel söz söy le mek bun lar dan bi ri dir. Gü zel söz söy le mek, ka ba ve k r c ifa de ler den ka ç n mak hem di nî hem ah la ki hem de in sa ni bir ge rek li lik tir. Ata la r m z, Tat l dil y la n di le ğin den ç ka r r. di ye rek gü zel söz söy leme nin öne mi ni vur gu la m fl lar d r. Top lum için de se vi len ve her kes ta ra f n dan be ğe nilen bir in san ol mak is ti yor sak ko nufl ma la r m za dik kat 7. Fotoğraf: İslam dini birbirimize etmeliyiz. Bu nedenle daima güzel söz söylemeliyiz. güzel söz söylemeyi öğütler. Ör ne ğin, bi ri sin den bir fley is ter ken Lüt fen ve rir mi si niz?, Lüt fen ya par m s n z? gi bi say g ifa de leri kul lan ma l y z (7. Fotoğraf). Bi ze yar d m c olan her ke se te flek kür et me li yiz. s lam di ni de ko nufl ma la r m z da gü zel söz ler söy le me mi zi öğüt ler. Kur an- Ke rim de Al lah, Kul la r ma söy le: ( n san la ra kar fl ) en gü zel sö zü söy le sin ler 1 bu yur mufl tur. Pey gam be ri miz (s.a.v.) de ha ya t bo yun ca çev re sin de ki in san la ra gü zel söz ler söy lemifl ve biz le re de ay n fle yi yapmam z öğüt le mifl tir. O bir ha di sin de flöy le bu yu rmuştur: Al lah a... ina nan ya ha y r (gü zel) ko nufl sun ya da sus sun. 2 Yine Peygamberimiz, Güzel söz sadakad r. 3 ve Yü ce Al lah, çir kin ve kö tü söz sa hip le ri ni k nar. 4 ha dis le riy le gü zel söz söy le me nin se vap olduğunu, kö tü söz söy le me nin ise Al lah n sev gi si ni kaybet ti re ce ği ni be lirt mifl tir. Ko nu fla l m Rab b in... ana ya ba ba ya iyi dav ran ma n z ke sin ola rak em ret ti. Eğer on lar dan bi ri ya da her iki si se nin ya n n da ih ti yar l k ça ğ na ula fl r sa sa k n on la ra Öf! bi le de me, on la r azar la ma, on la ra tat l ve gü zel söz söy le. ( s râ su re si, 23. ayet.) Gü zel bir söz ve ba ğ fl la ma, pe flin den gö nül k r ma ge len bir sa da ka dan da ha ha y r l d r... (Bakara suresi, 263. ayet.) Ey iman eden ler! Al lah a kar fl gel mek ten sa k n n ve doğ ru söz söy le yin ki Al lah si zin ifl le dik le ri ni zi dü zelt sin ve gü nah la r n z ba ğ fl la s n... (Ah zâb su re si, 70,71. ayet ler.) Yu ka r da ki ayet le ri oku ya rak gü zel söz söy le me nin öne mi üze rin de ar ka dafl lar n z la ko nu flu nuz. İlk Müslümanlardan olan ve Peygamberimizin yakın arkadaşı Hz. Ebubekir, dinimizin öğütlerini doğru bir şekilde anlayıp uygulayan güzel ahlaklı bir kişiydi. Kendisi güzel sözler söylediği gibi çevresindekilere de güzel söz söylemeyi öğütlerdi. O, Ne söyleyeceğine ve ne zaman söyleyeceğine dikkat et. 5 diyerek Müslümanları yerli yerince ve güzel konuşmaya teşvik etmiştir. 1. srâ suresi, 53. ayet. 3. Müslim, Sahih, man, İslam Âlimleri Ansiklopedisi, C 1, s Buhari, Sahih, man, Tirmizi, Sünen, Edep, Öğ ren ci le ri ni ze Ön ce Dü şü ne lim bö lümün de ki so ruyu yönelterek düşün ce le ri ni ar kadaşlarıy la pay laşmaları nı söyleyiniz. 2. Öğ ren ci le ri niz den 22. say fa da ki Din Güzel Ahlaktır konusuyla ilgili paragrafları okumaları nı ve 6. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Ar dından şu soruları yönelterek onların din ve ahlak kavramları nın ta nımları nı öğrenmelerini ve din ile ah lak ara sındaki ilişkiyi fark etmelerini sağlayı nız: Din ve ah lak ne dir? Di nin ve ah la kın amaçları ne ler dir? Din ve ah lak ara sındaki ilişki nedir? Verilen cevaplar üzerinde öğrencilerinizle konuşunuz. Özellikle sayfadaki ayet ve hadisleri yansı tıp açıklayı nız. Bu aşamada öğrencilerinizin Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki dör düncü çalışma için yaptıkları araş tırmaları nı da kontrol edi niz. 3. Öğ ren ci le ri ni zin öğrendiklerini pekiştirmeleri için onlara 22. sayfada ki Lis te le ye lim, Paylaşalım et kin li ği ni yap tı rı nız sayfadaki Güzel Söz Söyleyelim konusuna geçiniz ve Önce Düşünelim bölümündeki soruyu öğrencilerinize sorunuz. 23. sayfadaki konunun ilk üç pa rag ra fını öğrencilerinizden okumaları nı ve 7. Fotoğraf ı incelemelerini isteyip düşüncelerini arkadaşlarıyla paylaşmaları nı söyleyiniz. Siz de üçüncü paragraftaki ayet ve hadisleri yansıtarak İslam dininin güzel söz söylemeye verdiği öne me ilişkin açıklamalar yapı nız. Bu etkinlikte öğrencilerinizin özellikle dinlemenin önemini de fark etmelerini sağlayınız. 37

38 1.Ünite 5. Öğ ren ci le ri ni ze güzel söz söylemenin İslam dini açısından önemini fark edip pe kiştirme le ri için 23. sayfadaki Ko nu şalım etkinliğini yaptı rı nız. Böylece onların konuyla ilgili ayet meallerini öğrenmelerini ve ayetlerde öğütlenen davranışlara göre davranmanın önemini fark etmelerini sağlayınız. 6. Konuyu 24. sayfanın ilk iki pragrafı çerçevesinde özetleyiniz. 7. Öğ rencileri ni zin ko nu yu gün lük ha yat la iliş ki len di re bilmeleri için 24. sayfadaki Örnekler Bu lalım et kin li ği ni yap tı rı nız sayfadaki Güzel Davranışlarda Bulunalım konusuna geçiniz ve Önce Düşünelim bölümündeki soruyu öğrencilerinize yöneltiniz. Ardından birinci paragrafı okutup düşüncelerini alınız. Burada özellikle öğrencilerinizin güzel davranış kavramı nın anlamı nı fark etmelerini sağlayı nız. Siz de gü zel dav ra nış kavramıyla ilgili açıklama yapı nız. 9. Öğ ren ci le ri ni ze 24. say fa nın sonundaki etkinliği yaptı rı nız. Böylece öğrencilerinizin güzel davranışlarda bulunmanın insana kazandırdıklarını kavramalarını sağlayınız. 10. Öğrencilerinizden 25. sayfadaki ilk üç paragrafı okumaları nı ve 8. Fotoğraf ı in cele me le ri ni is te yip on la ra Gü zel dav ra nış larda bulun mak ni çin önem li dir? ve İslam dini niçin güzel davranışlarda bulunmayı emreder? soruları nı yöneltiniz. Öğrencilerinizin verdikleri cevaplardan konuyla ilgili olanları nı tahtaya listeleyiniz. Oluşturulan liste üzerinde konuşunuz. Özellikle Âl-i İm rân su re si 134. aye ti ve Peygamberimizin 25. sayfadaki hadisini yansıtarak açıklayı nız. Böylece öğrencilerinizin İslam dininin güzel davranışlarda bulunmaya niçin önem verdiğini kavramaları nı sağlayı nız. 11. Ko nuyu 25. sayfanın son pa rag rafı çerçe ve sin de özet le ye rek özel lik le öğrenci le ri ni zin kızgınlık, öf ke vb. dav ra nışları nı kon trol ede bilmeleri üzerinde durunuz. 12. Öğrencilerinize doğruluk ve dürüstlük de ğerlerini içselleştirmeleri için 26. sayfadaki Dü şünelim, Paylaşalım adlı etkinliği yaptı rı nız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrenci le ri ni zin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki soru lar la be lir leyip değer len di ri niz: Din ve ah lak ara sındaki iliş ki ne dir? Güzel söz söylemenin ve güzel davranışlarda bulunmanın İslam dini açı sından önemi nedir? Güzel söz söylemenin ve güzel davranışlarda bulunmanın bireysel ve toplumsal yararları nelerdir? 24 Gü zel söz, in san la r n kalp le ri ni yu mu fla t r. n san lar la olan ilifl ki le ri mi zi gü zel lefl ti rir. Ara m z da ki sev gi, say g ve da ya n fl ma y ar t r r. Top lum da hu zur ve mut lu lu k sağ lar. Hu zur ve mut lu lu ğu mu zu ar t ra cak olan gü zel söz le ri bir bi ri miz den esir ge me ye lim. Böyle ce hem di ni mi zin em ri ni ye ri ne ge tir mifl hem de ya fla d ğ m z top lum da bir lik ve be raber li ği mi zi ko ru mufl olu ruz. Ör nek ler Bu lalım Evi niz de ve çev re niz de s k ça kul la n lan gü zel söz le re ör nek ler bu la rak ar ka dafl lar n z la pay la fl n z Güzel Davran fllarda Bulunal m Güzel davranışlar denilince aklınıza neler geliyor? n san la r n ya ra r na olan ve Al lah n ho flu na gi den dav ra n fl lar güzeldir. Ör ne ğin; baflka la r na yar d m et mek, selamlaşmak, say g gös ter mek, sa b r l dav ran mak, ilim öğ renmek, çevreyi temiz tutmak ve pay lafl mak gü zel dav ra n fl lar dan d r. Gü zel söz söy le mek gi bi gü zel dav ra n fl lar da bu lun mak da sa hip ol ma m z ge re ken ah la ki özel lik ler den dir. Tavsiyesi Kendinden Olan Adam Bü yük tüc car lar dan bi ri si, ma ğa za s na bir ele man ala ca ğ n ilan et ti. El li ka dar ki fli geldi. Bun lar dan bi ri ni seç ti ve adam ifle bafl la d. Dost la r n dan bi ri si, ma ğa za sa hi bi ne sor du: Bu ada m n da ha ön ce ça l fl t ğ yer ler den tav si ye si yok. Sa na ya ra y p ya ra ma ya cağ n an la ma dan ne den bu nu seç tin? Ma ğa za sa hi bi ya n t ver di: Ha y r al da n yor sun, bu ada m n bir çok tav si ye si var. Bak an la ta y m: 1. Adam içe ri gi rer ken ayak ka b la r n iyi ce sil di. Dik kat et tim; el bi se si ütü lü, saç la r ta ra l, t r nak la r da te miz di. Bu, onun te miz ve dik kat li ol du ğu nu gös te rir. 2. Gi rer ken ne za ket le se lam ver di, sor du ğum so ru la r düz gün ve na zik çe ya n t la d. Bu da onun ter bi ye li ol du ğu nu gös te rir. 3. çe ri gi rin ce otur du, son ra ye ri ni yafl l ve sa kat ada ma ver di. Bu, onun mer ha met li, say g l ve dü flün ce li ol du ğu nu gös te rir. 4. Bi le rek ye re b rak t ğ m ki ta b al d ve ma sa ya koy du. Bu, dü zen li ol du ğu nu gös te rir. 5. Di ğer in san la r itip kak ma d, s ra s n bek le di. Bu da hak k na ra z ol du ğu nu gös te rir. fiim di söy le ba ka l m, bun la r n hep si bi rer tav si ye de ğil mi? Hem de kaç ta ne? Ah med Ham di AKSEK Yavrular m za Din Dersleri, s Yu ka r da ki metne göre kişinin işe alınmasını sağlayan güzel davranışları hangileridir? Belirtiniz. nsanlarla kurulan iliflkilerde olumlu, yap c ve kibar olmak gerekir. Çünkü insanlar aras ndaki iliflkinin uzun ömürlü olmas buna bağl d r. nsan iliflkilerinde özenli olmak, güzel ve yararl davran fllarda bulunmak kifliye huzur ve mutluluk verir. Bu gibi davran fllar n yayg nlaflmas toplum aç s ndan da önemlidir. Çünkü birbirini seven, birbirine sayg duyan, birbiriyle yard mlaflan insanlardan oluflan bir toplumda dostluk egemen olur. Kifliler aras iliflkilerin sağlam olmas, toplumun da sağlam ve güçlü olmas anlam na gelir. s lam di ni gü zel dav ra n fl lar da bu lu nul ma s n em re der. Ko nuy la il gi li ola rak Kur an- Ke rim de On lar bol luk ta ve dar l k ta Al lah yo lun da har ca yan lar, öf ke le ri ni ye nen ler, in san la r af fe den ler dir. Al lah iyi lik eden le ri se ver. 1 buyrulur. Ay r ca, Al lah n gü zel davra n fl lar da bu lu nan lar la be ra ber ol du ğu 2 ve gü zel dav ra n fl ta bu lu nan la r n ödül len di rile cek le ri 3 be lir ti lir. Pey gam be ri miz de in san la r n bir bir le riy le yar d m lafl ma la r n ve gü zel dav ra n fl lar da bu lun ma la r n öğütlemiştir. Bir hadisinde Mü min le rin iman yö nün den en ol gun la r, ah la k en iyi olan la r d r. Bun lar in san lar la iyi ge çi nir ler. yi ilifl ki ler ku rar lar, kendi le riy le de iyi ilifl ki ler ku ru lur. Bafl ka la r y la iyi ilifl ki ler ku ra ma yan ve ken di le riy le de iyi ilifl ki ler ku ru la ma yan (ge çim siz) ki fli ler de ha y r yok tur. 4 bu yur mufl tur. Peygamberimizin damadı Hz. Ali, dinimizin ögütlerini güzel bir şekilde uygulardı. O, güzel sözler söyler, güzel davranışlarda bulunurdu. Çevresindekilere de böyle davranmalarını öğütlerdi. Onun bu konudaki sözlerinden bazıları şöyledir: Müslümanların hayırlısı, Müslümanlara yardım eden ve faydalı olandır. 5, İyilik bilmez birisi de olsa sen iyilik yap. Çünkü o, karşılığında teşekkür edene yapılan iyilikten daha sevaptır. 6 Top lum da iyi bir bi rey ola bil me miz, gü zel dav ra n fl lar da bu lun ma m za bağ l d r. Gü zel dav ra n fl lar da bu lun mak, he pi mi zin hem ahlaki hem de di nî gö re vi dir. Bu nun için an ne ba ba m za, kar defl le ri mize, ar ka dafl la r m za, kom flu la r m za, öğ ret men le ri mize ve çevremizdeki kiflilere iyi dav ran ma l y z. Ayr ca hayvanlar sevip korumal y z. Okul, hasta ne ve top lu ta fl ma araç la r bafl ta ol mak üze re ka mu ya ait malların korunmasına özen göstermeliyiz. Çöp le ri mi zi çöp ku tu su na at ma l y z, çev re yi te miz tut ma l y z (8. Fotoğraf). Muh taç olan la ra yar d m et me li, yok sul la r ve kim se siz le ri gö zet me li; yafl l la r, has ta la r zi ya ret et me li ve on la r n gö nül le ri ni al ma l y z. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğ ren ci le ri ni ze Süb hâ ne ke du ası n ın anlamını araş tırarak ve duayı ezberleyerek gelmelerini söyleyiniz. 2. Sübhâneke duası nı ve an la mı nı yan sıtmak için ase tat ve ya slayt, dua nın oku nu şunu dinletmek için ka set, ka set ça lar vb. araç lar ha zırlayı nız/hazırlatı nız. 8. Fotoğraf: Çevreyi temiz tutmak güzel bir davran flt r. 1. Âl-i mrân suresi, 134. ayet. 3. Âl-i mrân suresi, 57. ayet. 2. Nahl suresi, 128. ayet. 4. Ahmed bin Hanbel, Müsned, C II, s İslam Âlimleri Ansiklopedisi, C 1, s İslam Âlimleri Ansiklopedisi, C 1, s

39 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Dü flü ne lim, Pay la fla l m Gü zel dav ra n fl la r mızın Al lah tarafından ödül len di rile ce ği ni bil mek bizi nasıl etkiler? Dü flün ce le ri ni zi ar ka dafl la r n z la pay la fl n z. 4. Sübhâneke Duas ve Anlam lk öğrendiğiniz dua hangisidir? Süb hâ ne ke dua s, na maz la r n ilk re kâ t n n ba fl n da okunur. Bu du a, Al lah a öv gü ler içe rir ve on dan bafl ka ilah ol ma d ğ n be lir tir. Sübhâneke Duas Sübhâneke Allâhümme ve bihamdik(e). Ve tebârekesmük(e). Ve teâlâ ceddük(e). Ve celle senâük(e). 1 Ve lâ ilâhe ğayrük(e). Anlam Allah m! Sende hiçbir eksik özellik yoktur. Seni her zaman överim. Senin ad n kutludur. Senin flan n yücedir. (Senin övgün uludur.) 1 Ve senden baflka ilah yoktur. Ka za nım: 8. Sübhâneke duası n ı ezbere okur ve an la mı nı söy ler. Konu: 5. Süb hâ neke Duası ve An la mı Üni te De ğerlendirmesi/ Bilgilerimizi Ölçelim Süre: 4 ders saa ti Kavramlar: du a. De ğerler: doğ ru luk ve dü rüst lük. Beceriler: iletişim ve em pa ti, Türk çe yi doğ ru, güzel ve etkili kullanma. Öğretim yöntem ve teknikleri: so ru-ce vap, sonuç çıkarma, sözlü anlatım, grup ça lışması, hafı za da tut ma. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, bilgi sa yar, pro jek si yon ci ha zı/tepegöz, asetat, ka set, ka set ça lar vb. araç lar. 26 Listeleyelim Süb hâ ne ke dua s n da Al lah n han gi ni te lik le ri be lir til mek te dir? Belirleyeceğiniz nitelikleri, örnekteki gibi aşağıdaki noktalı yerlere yazınız. 1. Övgüye lay k olduğu, Bu cümle, yaln z cenaze namazlar nda okunur. NOTLARIM İŞLENİŞ 1. Öğrencilerinize Önce Düşünelim bölümündeki soruyu yönelterek onların hem ha zırbulunuşluk seviyelerini belirleyiniz hem de derse hazırlanmaları nı sağlayı nız. 2. Öğ ren ci le ri ni ze 26. sayfadaki ko nu nun giriş paragrafı çerçevesinde duayla ilgili kısa bir açıklama yapı nız. 3. Sübhâneke duası nın oku nu şunu ve anlamı n ı yan sı t ı n ız. Dua nın oku nu şu nu ka set çalar vb. araç lardan dinletiniz. Dua yı ön ce siz, öğrencile ri ni zin ta kip ede ce ği şekilde bölümler hâlinde ya vaş ya vaş oku yunuz. Sizden sonra bölümleri onların ko ro hâ lin de tek rar et melerini sağlayı nız. Da ha son ra, duayı öğrencilere ezberden tek tek oku tu nuz. Varsa öğrencilerin yanlışlarını dü zel ti p eksiklerini tamamlayınız. 4. Öğrencilerinize Sübhâneke duası nın an lamı nı oku tup üze rin de ko nu şunuz. 5. Öğ ren ci le ri ni ze 26. sayfadaki Lis teleyelim et kin li ği ni yap tı r ı nız. Böylece onların Sübhâneke duasında Allah ın hangi özelliklerine değinildiğini kavramalarını sağlayınız. 6. Ders kitabının 27 ve 28. say fa la rındaki Bil gi le ri mi zi Öl çe lim bö lü mün de yer alan sorularla öğrencile ri ni zi de ğerlendi ri niz. Öğ rencilerinizi değerlendirmek için siz de değer lendir me so ru la rı ha zır la ya bi lir si niz. Açık uç lu so ru lar için ve ri len ce vap lar ör nek ni te li ğindedir. Öğrenci le ri niz den ge len ce vap lar fark lı cümlelerden oluşa bi lir. Öğrencilerinizin verdik le ri ce vap la rı kon trol ede rek ek sik ya da yan lış öğ ren me le ri be lir le yi niz. Ge rek li gör dü ğü nüz kazanımlara tekrar vurgu yapı nız. 7. Öğretmen kılavuz kitabı nın 41. say fa sındaki Kendimi Değerlendiriyorum formunu çoğal- 39

40 1.Ünite tarak öğrencilerinize dağıtınız ve on lar dan dol durmaları nı isteyiniz. Böylece onların ünite boyunca öğrendiklerini değerlendirmelerini sağlayı nız. 8. Öğretmen kılavuz kitabı nın 42. say fa sında ki Din ve Ah lak Hak kında Neler Biliyorum? Ünitesi Gözlem Formu nu doldurunuz. Öğrencilerinizi Genel Açıklamalar bölümünün 22. sayfasında bulunan Gözlem Formu Değerlendirme Ölçeği ne gö re de ğerlendiriniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrenci le ri ni ze Te miz Ola lım üni te sinin Üni te mize Hazırlanalım ça lışmalarından bi rin ci si ni ya pa rak gel me le ri ni söy le yi niz. 2. İşlenecek konuyla ilgili ayet ve hadisleri yansıt mak için ase tat veya slayt hazırlayı nız/ hazırlatı nız. NOTLARIM Bilgilerimizi Ölçelim A) Afla ğ da ki so ru la r n ce vap la r n altlarındaki noktalı yer le re ya z n z. 1. Ke li me- i Tev hi t i ve an la m n ya z n z Al lah a te flek kü rü mü zü han gi ifa de le ri miz le be lir ti riz? Ya z n z Gün lük ko nufl ma la r m z da kul la n lan di lek ve du a ifa de le rin e üç örnek veriniz Gü zel söz söy le mek ve gü zel dav ra n fl lar da bu lun mak bi ze ne ka zan d r r? Aç k lay n z B) Afla ğ da ki cüm le ler de noktalı yer le re, ve ri len söz cük lerden uy gun olan la r ya z n z. se vap, din, he lal, ah lak, besmele, şükür 1. Bismillâhirrahmânirrahîm ifadesine Türkçemizde... adı verilir. 2. Verdiği nimetler için Allah a teşekkür etmeye... de nir. 3. n san la r n hem bu dün ya da hem de öbür dün ya da mut lu luk la r için Al lah ta ra f n dan pey gam ber ler ara c l ğ y la gön de ri len ila hî emir lerin bü tü nü ne... de nir. 4. Di ni miz de ya p l ma s öğüt le nen iş ve davranışlara karşılık olarak Al lah ta ra f n dan verilecek ödüle... de nir. 5. Top lum için de in san la r n be nim se dik le ri değerler bütününe... de nir. 27 C) Afla ğ da ki so ru lar da doğ ru se çe ne ği bu la rak ifla ret le yi niz. 1. Al lah n ad y la an la m na ge len ifa de afla ğ da ki ler den han gi si dir? A) Bis mil lâ hir rah mâ nir ra hîm B) El ham dü lil lah C) Maflallah D) Bismillah 2. Afla ğ da ki ler den han gi si dilek ve dualarımızda kullandığımız dinî ifadelerden biri değildir? A) Allah korusun! B) Allah sevmesin! C) Allah şifa versin! D) Allah razı olsun! 3. Afla ğ da ki ler den han gi si gü nah olan dav ra n fl lar ara s n da sa y l maz? A) An ne ve ba ba ya say g s z l k et mek B) Yok sul la r kü çüm se mek C) Kim se siz le ri ko ru mak D) Ya lan söy le mek 4. Afla ğ da ki ler den han gi si flü kür ifa de le rin den de ğil dir? A) Ma flal lah B) El ham dü lil lah C) Al laha flü kür D) Hamdol sun 5. Afla ğ da ki ler den han gi si İslam dinince günah sayılan davranışlardan biridir? A) Çevreyi temiz tutmak B) Yoksullara yardım etmek C) Yalan söylemek D) Anne ve babaya iyi davranmak D) Afla ğ da ki şemada Sübhâneke duasının karışık olarak verilen sözcüklerini doğ ru yerlere yazarak Süb hâ ne ke du as n olufl tu ru nuz. Sübhâneke gayrük. ve bihamdik. Allâhümme Ve lâ Sübhâneke Ve tebarekesmük ceddük. Ve teâlâ Ve celle senâük ilâhe

41 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? Kendimi Değerlendiriyorum Din ve Ah lak Hak kın da Ne ler Bi li yo rum? ünitesinin sonunda neleri, ne kadar öğrendiğinizi anlamak için aşağıdaki ifadelerin karşısındaki kutucuklardan sizin durumunuza uy gun ola nı X ile işa ret le yi niz. J Evet, bu nu çok iyi ya pa bi li yo rum. K Bunu kısmen yapabiliyorum. L Hayır, bunu yapamıyorum. Bunları Öğrendim Evet J Kısmen K Hayır L 1. Günlük konuşmalardaki dinî sözcük, deyim ve atasözle ri ne ör nek ler ve re bi li rim. 2. Bis mil lâ hir rah mâ nir ra hîm. sö zü nün an la mı nı açık lar, ne re ler de ve ni çin kul la nıl dı ğı nı söy le ye bi li rim. 3. Hamdol sun. ve Al lah a şü kür. söz le ri nin an lam la rı nı söyleyebilirim. 4. Gü nah, sevap kav ram la rı nın an lam la rı nı açık la ya bi lir, gün lük ya şam dan sevap ve günah ör nek leri ve re bi li rim. 5. Günlük yaşamımızda dilek ve dualarımızda kullandığımız dinî ifadelere örnekler verebilir ve anlamlarını açıklayabilirim. 6. Dilek ve duanın insanları Allah a ve birbirlerine nasıl ya kın laş tır dı ğı nı açık la ya bi li rim. 7. Gün lük ya şa mı mız da kul la nı lan se lam laş ma şe kil le rini bi lir ve kul la nı rım. 8. Ke li me- i Tev hit ve Ke li me- i Şe ha det in na sıl söy lendiğini ve anlamlarını bilirim. 9. Din ve ah lak kav ram la rı nı ta nım la ya bi li rim. 10. Di ni öğ ren me nin önem li ol du ğu nu bi lir, din hak kın da doğ ru bil gi ler edin me ye özen gös te ri rim. Di nin gü zel ah lak lı ol ma yı ge rek tir di ği ni açık la ya bi lirim Gü zel söz ler söy le me nin gü zel ah la kın gös ter ge si olduğunu bilir, konuşmalarımda buna dikkat ederim. 13. Güzel davranışlarda bulunmanın güzel ahlaklı kişilerin özel li ği ol du ğu nu bi lir, hem ken dim hem de baş ka la rı için ya rar lı dav ra nış lar da bu lu nu rum. 14. Sübhâneke duasını ezberden okuyup anlamını açıklayabilirim. Başarılı bir şekilde çalışmaya devam edebilmek için Kısmen ve Hayır şeklinde işaret le di ği niz ko nu la rı tek rar göz den ge çir me li si niz. 41

42 1.Ünite 42 Din ve Ahlak Hakkında Neler Biliyorum? Ünitesi Gözlem Formu Açıklama: Bu form öğrencilerde kazanımların gerçekleşme düzeylerini gözlemlemek amacıyla hazırlanmıştır. Verilen ifadelerle ilgili aşağıdaki üç dereceden öğrencinin durumuna uygun olanı, ifadenin karşısındaki kutucuğa yazınız. ÖĞRENCİLER ORTALAMA 3. Her zaman 2. Bazen 1. Hiçbir zaman ÖLÇÜTLER 1 Bismillâhirrahmânirrahîm ifadesinin anlamını açıklar, nerelerde ve niçin kullanıldığına örnekler verir. 2 Allah a Şükür ifadesinin anlamını açıklar, nerelerde ve niçin kullanıldığına örnekler verir. 3 Sevap ve günah kavramlarının anlamlarını açıklar, nerelerde ve niçin kullanıldığına örnekler verir. 4 Günlük konuşmalarda kullanılan dilek ve dua ifadelerine örnekler verir ve anlamlarını açıklar. 5 Günlük konuşmalarda kullanılan selam ifadelerine örnekler verir ve anlamlarını açıklar. 6 Kelime-i Tevhit ve Kelime-i Şehadet in anlamlarını açıklar. 7 Kelime-i Tevhit ile Kelime-i Şehadet in İslam dinindeki önemini söyler. 8 Din hakkında bilgi sahibi olmanın önemini örneklerle açıklar. 9 Din ve ahlak kavramlarını tanımlar. 10 Dinin ahlaklı olmayı gerektirdiğini fark eder, ayet ve hadislerden örnekler verir. 11 Güzel söz söylemenin ve güzel davranışta bulunmanın anlamını açıklar. 12 Güzel söz söylemenin, güzel davranışta bulunmanın İslam dinindeki önemini ayet ve hadislerden örneklerle açıklar. 13 Güzel söz söylemenin ve güzel davranışta bulunmanın bireysel ve toplumsal yararlarını sıralar. 14 Sübhâneke duasını ezbere okur ve anlamını söyler. TOPLAM

43 Temiz Olalım ÜNİTE SÜRECİNDE 1. Ko nuları işlemeye geçmeden ön ce öğrencileri ni ze ünitenin adı nı söy le yi niz. Ko nu lar hak kında genel olarak tanı tı cı nitelikte bilgiler veriniz. Bu ünitenin din kültürü ve ahlak bilgisi dersindeki öne mi ve ye riy le il gi li açıklamalar ya pı nız ve kazanımları ger çekleş tir me le ri du ru mun da neleri başarabi le cek le ri hak kında onları teş vik edip ce saretlendiriniz. 2. Bu üni te de öğrencilere doğrudan verilecek değerler; temizlik, sözünde durmak, güvenilirlik ve dürüstlük tür. Adı ge çen de ğerlerin hangi konuda, hangi etkinlik ler le ve ri le bi le ce ği üni te ka za nım la rı n ın iş le ni şin de be lir til miş tir. De ğer ler öğ ren ci le re il gi li ka za nım la rın işlendiği konularda sı nıf içi ve sı nıf dı şı ya pılacak etkinlik ler le ve ril me lidir. 3. Bu üni te de öğrencilere kazandı r ılacak beceriler, eleştirel düşünme ve sosyal katı lım dır. Adı ge çen be ceri le rin han gi ka za nım ların işlenişin de ve ri le bi le ce ği be lirtilmiştir. Bu bölümler üzerinde önemle durarak öğrencilerinizin becerileri kazanmaları nı sağlayı nız. 4. Ünite boyunca aşa ğıdaki açıklamalara dikkat etmeniz ünitenin kazanımları nın gerçekleşmesi açı sından önemlidir: ÜN TE M ZE HA ZIR LA NA LIM 1. Peygamberimizin Temizlik imandand r. hadisindeki temizlik ve iman arasındaki ilişkiyi bü yük le ri niz den öğ re niniz. 2. Bir gün boyunca beden ve elbise temizliğiyle ilgili olarak yapt klar n z listeleyiniz. 3. Pikniğe gittiğinizde hangi temizlik kurallar na uyman z gerektiğini araştırarak defterinize listeleyiniz. 4. Te miz li ğin sağ l k aç s n dan öne mi ni arafl t ra rak öğ ren dik le ri ni zi def te ri ni ze ya z n z. 5. Ma ne vi te miz li ğin an la m n bü yük le ri niz den öğ re niniz. Bu ünitede konular, dinin beden, giysi, çevre temizliğine verdiği önem, sağ lık, temizlik ilişkisi ve manevi temizlikle sı nır lan dı rılacaktır. 6. kazanım işlenirken sözünde durmak, dürüst ve güvenilir olma gibi davranışların manevi temizlik olduğuna vurgu yapılacaktır. Öğrencilerin somut deneyimlerini mümkün olduğunca öğrenme-öğretme sürecinde ifade etmeleri teşvik edilecektir. Dinin temelini temizliğin oluşturduğu, temizliği bir bü tün ola rak ele al mak ge rek ti ği ve sağ lık ile te mizlik ara sında doğrudan bir iliş ki nin ol du ğu vurgulana cak tır. 5. Öğrencileriniz bu ünitenin kazanımları ile il gi li bazı deneyimlere sahip olabilirler. Ünite süresince bun lar dan da ya rar la na bi lir siniz: Öğrenciler dişlerini fırçalıyorlardır. Çevre kirliliği nedeniyle canlı ölümlerinin meydana geldiğini izlemiş ya da duy muş olabilirler. Elbiselerini temiz tut maları ge rek ti ği onlara söylenmiştir. Çevrelerinde yapılan temizlik faaliyetlerini görmüşlerdir. Kendi odaları nı temiz ve düzenli tutuyorlardır. Doğru ve dürüst olmanın önemiyle ilgili bilgi ve davranı şa sahiptirler. 6. Bu ünitenin son kazanı mıyla öğrencilerin Fâtiha suresini ezbere okuyup duanın anlamı nı söylemeleri hedeflenmiştir. Ünitenin başlangı cında söz konusu sureyi üni te sü re sin ce ez ber le me le ri için öğrencilerinizi bil gi len di ri niz. Üni te bi ti min de de ez be re oku yup an la mı nı söy lemelerini sağlayı nız. Bunu yaparken öğrencile ri ni zin bi rey sel fark lı lıkları nı göz önünde bulundurunuz. 7. Öğrencile ri ni zin bi rin ci dö nem de ha zırlayacakları pro je gö revi bu ünitenin sonunda verilmiştir. Öğ ren ci le ri ni zin pro je gö re vin den bek le nen be ce ri le ri ger çekleş ti rebilme le ri için ge rek li yön len dir me ve açıklamaları ya pı nız. Öğrencileri ni zin ha zırladıkları proje görevleri ni öğretmen kılavuz kitabının Ek ler bölümünde yer alan Proje Değerlendirme Formu Ek-4, Grup De ğer lendirme Formu Ek-5, Grup Üye le ri De ğerlendirme Formu Ek-6 ve Grup Öz De ğer len dir me For mu Ek-7 yi kul la na rak de ğerlendi ri niz

44 2. Ünite 44 KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanımlar: 1. İslam dininin temizliğe verdi ği önemin farkında olur. 2. İba det ile te miz lik ara sında ilişki kurar. Konu: 1. Dinim Temiz Olmamı İs ti yor Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: temizlik. De ğerler: temizlik, güvenirlik ve dürüstlük. Beceriler: eleştirel düşünme, sosyal katı lım. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: soru-cevap, söz lü ve ya zı lı an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bil gi sa yar, projek si yon ci ha zı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 1. Öğ ren ci le ri niz den Ön ce Dü şü ne lim bö lü mün de ki so ru üze rin de dü şünmele ri ni ve fi kir le ri ni ar ka daşları ile pay laş ma ları nı isteyiniz. Bu çer çe ve de öğrencile ri ni zin Üni te mi ze Hazırlana lım bölümündeki 1. hazırlık çalışması ile il gi li araş t ır ma la rı n ı sı n ıf ta ar ka daş la rıy la paylaşmaları nı sağlayı nız. Böy le ce ödev le ri ni de kontrol ediniz. 2. Öğrencilerinize Temizlik nedir? sorusunu yöneltiniz. Öğrencile ri ni zin ken di ifa de leriyle temizlik kavramı nı ta nım lamalarına fırsat oluşturunuz. Yapı lan ta nım la ma lar üze rin de kısa bir de ğerlendirme yapı nız. 3. Bir öğrencinize 30. sayfadaki konunun ilk üç pa rag rafını oku tunuz. Anlatılanlarla ilgili öğrencilerinizin dü şün ce le ri ni alı nız. Özellikle onların maddi temizlik kavramı nı öğrenmeleri ni, te miz lik le iba det ara sın da ki ilişkiyi fark etmelerini ve bununla ilgili örnekler vermelerini sağlayınız. İlk iki pa rag raftaki ayet ve ha dis le ri yansıtarak açıklamalarda bulununuz. Öğrencilerinizin, Allah ın niçin temiz olanları sev di ğini, temizlik le inanç ara sın daki iliş ki yi fark et me lerini sağlayı nız. 3. Öğ rencileri niz den ko nu nun son pa rag ra fını okumaları nı ve 1. Fotoğraf i in ce lemelerini is te yip ca mi le rin ni çin te miz tu tul ması gerektiğine iliş kin dü şün celerini alı nız. Siz de ca mi ve mes cit le rin te miz tu tul ması nın önemi üzerinde öğ ren ci le ri ni zi bil gi len di ri niz. 4. Öğrencilerinize 30. sayfanın sonundaki etkinliği yap tı rı nız. Böylece onların temizlik ile iman arasındaki ilişkiyi ve temiz olmanın yararlarını fark etmelerini sağlayınız Dinim Temiz Olmam stiyor As lan yat t ğ yer den bel li olur. ata sö züy le an la t l mak is te nen ne dir? İslam dini top lu mun sağ l k l ve mut lu in san lar dan olufl ma s n he def le r. Bunun için te miz li ğe bü yük önem ve rir. Yüce Al lah, Kur an- Ke rim de Elbiseni temizle. 1 buyurur. Ko nuy la il gi li di ğer bir ayette de fiüp he siz Al lah çok te miz le nen le ri se ver. 2 buyru lur. Bu ayet ler, s lam di ni nin te miz li ğe ver di ği öne mi ve Al lah n te miz ki fli le ri sev di ği ni vur gu la mak ta d r. Pey gam be ri miz (s.a.v.) de te miz lik ko nu su na çok önem ver mifl tir. n san la ra bu ko nuda hem söz le ri hem de dav ra n fl la r y la ör nek ol mufl tur. O, Te miz lik iman dan d r. 3 ha disin de te miz li ğin Allah a inanmakla ilifl ki li ol du ğu nu vur gu la m fl t r. Pey gam be ri miz başka bir hadisinde, Al lah te miz dir, te miz li ği ve te miz olan la r se ver. 4 bu yu ra rak te miz li ğe dik kat eden le rin Al lah n sev gi si ni ka za na ca ğ na ifla ret et mifl tir. O, her za man te miz ve dü zen li ol ma ya özen gös ter mifl tir. Be de ni nin, giy si le ri nin ve çev re si nin te miz li ği ne dik kat et mifl tir. Et ra f n da ki le ri ra hat s z ede cek de re ce de da ğ n k, dü zen siz ve kir li olan in san la r uyar m fl t r. Ye mek ten ön ce ve son ra el le ri ni y ka m fl, difl le ri ni f r ça la m fl, in san la ra da böy le yap ma la r n öğüt le mifl tir. s lam di ni ne gö re ibadet edebilmek için temiz olmak gerekir. Ba z iba det le r için birtakım temizliklerin yapılması ön şarttır. Ör ne ğin, na maz k l mak için abdestli olmak zorunludur. Ab dest te el le ri mi zi, yü zü mü zü, ağ z - m z, bur nu mu zu, kol la r m z ve ayak la r m z y kar z. Böy le ce be de ni mi zin s k kir le nen or gan la r n te miz le mifl olu ruz. Namaz kılmak için giy si le ri miz de te miz ol ma l d r. s lam di ni ne gö re iba det ler te miz yer ler de ya p l ma l d r. Bu yüz den çev re mi zi te miz tut mak da dinimizin bir ge re ği dir. Müslümanların ibadet için kullandığı camiler ve mescitler (1. Fotoğraf) özellikle temiz tuluması gereken toplumsal mekânlardır. Herhangi bir kirlilik, buraya 1. Fotoğraf: Camiler ve mescitler temizliğe dikkat edilmesi gereken yerlerdir. gelen herkesi etkileyecektir. Ayr ca, cami ve mescitlerde, abdest alma yerleri de temiz tutulmal d r. Peygamber sözüdür, kulak ver ona, Temizlik imandan, temiz olal m. Güzel amel eyle, çok iyi davran, Temizlik imandan, temiz olal m. Temizlik imandan Temiz olan kalpler Allah, Allah der, Temiz olanlar Allah çok sever. Temiz olan yere bir rahmet iner, Temizlik imandan, temiz olal m. ( to lo ji com/si ir/si ir_sql.asp?sa ir=39402$.siir= Yukar daki fliire göre; Niçin temiz olmalıyız? Belirtiniz. Temiz olman n yararlar nelerdir? Sıralayınız. 1. Müddessir suresi, 4. ayet. 2. Bakara suresi, 222. ayet. 3. Buhari, Sahih, man, Müslim, Sahih, Taharet, 68. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: İslam dini niçin temizliğe önem verir? Belirtiniz. İba det ile te miz lik ara sında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayı nız. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğ rencileri ni ze Üni te mi ze Ha zır la na lım ça lışma ların dan ikin ci si ni ha zırlayıp gel melerini söyleyiniz. NOTLARIM

45 Temiz Olalım KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA 1.1. Bedenimi ve Elbiselerimi Temiz Tutar m Beden ve elbise temizliği denince aklınıza neler geliyor? Te miz lik de ni lin ce ak la ön ce be den ve elbise te miz li ği ge lir. Be den te miz li ği, vü cu du n her tür lü kir den ar n d r l ma s d r. Beden temizliği konusunda nelere dikkat etmek gerektiğini öğrenmek için aşağıdaki metni okuyunuz. Bu rak, Be den Te miz li ği ni An la t yor Te miz li ğin ken di be de ni mi te miz le mek ile bafl la d ğ n bi li yo rum. Bu nun için bedenimin temizliğine çok önem veririm. Ön ce lik le her sa bah ya ta ğ m dan kalk t ğ m da yü zü mü y ka r m. Ge re ki yor sa dufl ya pa r m. Kah val t dan son ra el le ri mi sa bun la y p difl le ri mi f r çala r m. Okul k ya fet le ri mi gi yer, hu zur lu fle kil de ye ni bir gü ne bafl la r m. Okul da da te miz ol ma ya özen gös te ri rim. Ellerim kirlendiğinde la va bo ya gi de rek y ka r m. Herhangi bir şey yediğimde ağzımı temizlerim. Okul dan eve dön dü ğüm de öncelikle elbiselerimi değiştiririm. Sonra el le ri mi sa bunlar, yü zü mü ve ayak la r m y ka rım (1. Resim). Ye me ği mi yedikten sonra yi ne el le ri mi sabunlar, difllerimi f rçalar m. S cak günlerde s k s k, so ğuk günlerde ise haf ta da en az bir kez ban yo ya pa r m. Ge rek ti ğin de saç t ra fl olur (2. Resim), t r nak la r m da faz la uza ma dan ke se rim. Ka za nım: 3. Be den ve gi ysi te miz li ğine özen gös te rir. Konu: 1.1. Bedenimi ve Elbiselerimi Temiz Tutarım Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: temizlik. De ğerler: te miz lik, gü ve ni lir lik. Beceriler: sos yal ka tı lım. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: örnek olay incelemesi, soru-cevap, sonuç çıkarma, tartışma, anlatım. Kaynak, araç ve gereçler: ders kitabı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. Ara di sip lin ler le iliş ki len dir me: Bu ünitenin 3. kazanı mı, Sağ lık Kül tü rü 12 ve 28. ka za nımlarla iliş ki len di ri lir. Sağ lık Kültürü:12. Be de nin ba kım ve ko runması nı ya par. 28. Sağ l ık lı çev re yi oluş tu ra bil me de öz sorumluluk geliştirir. 1. Resim: Ellerimizin temiz olmas na özen göster me li yiz. 2. Resim: Saçlar m z uzad ğ nda kestirmeliyiz. İŞLENİŞ 32 Bedenimi temiz tuttuğum için insanlarla konuşurken rahat olurum. Çev rem de ki herkes beni sever ve sayar. Sağl kl bir insan olarak huzurlu ve mutlu bir yaflam sürerim. (Kurgulanmıştır.) Yukarıdaki met ne gö re; Bu rak be de ni ni te miz tut mak için ne ler ya p yor? Sıralayınız. s lam di ni beden te miz li ğine önem vermemizi öğütler. Sev gi li Pey gam be ri miz, beden temizliğine özen gösterirdi. Örneğin, o, ye mek ten ön ce ve son ra el le ri ni y kar d. T r nak te miz li ği ne dikkat ederdi. Saç la r n te miz tu tar ve sü rek li ola rak ta rar d. Bu nun için ya n n da ay na ve ta rak bu lun du rur du. Gü zel ko ku lar sü rü ne rek in san la r n ya n na gi der di. Mis vak ad ve ri len bir ağaç çubuğuyla difl le ri ni her gün te miz ler di. Hat ta difl te miz li ği ile il gi li ola rak flöy le bu yur mufl tur: Eğer mü min le re güç lük ve re ce ği ni dü flünme sey dim her na maz vak tin de on la ra mis vak kul lan ma la r n (difl le ri ni f r ça la ma lar n ) emrederdim. 1 Peygamberimiz kendisi beden temizliğine özen gösterdiği gibi Müslümanların da öyle yapmalarını isterdi. Örneğin, haftada en az bir kere banyo yapılmasını öğütlerdi. Toplum içine çıkılacağı zaman soğan ve sarımsak gibi çevreye rahatsızlık verecek yiyeceklerin yenmemesini söylerdi. Okuyalım, Sonuç Çıkaralım Bir gün Pey gam be ri mi zin evi ne ko nuklar gel di. Ha n m Hz. Ay fle on la r içe ri al d ve Pey gam be ri mi ze ha ber ver di. Pey gam be ri miz el le ri ni y ka d, bir ay na bu lup saç la r n, giy si le ri ni dü zelt ti. Gü zel ko ku lar sü rün dü. Bu nu gö ren ha n m Hz. Ay fle, Ya Re sulal lah, sen de mi süs le ni yor sun? de yin ce Sev gi li Pey gam be ri miz, Evet Ay fle, Al lah, dost la r n n ya n na gi der ken te miz le nen ve ken di ne dik kat eden le ri se ver. bu yur du. (Ebu Da vud, Sünen, Ta ha ret, 16.) Yu ka r da ki ha di sten al nmas gereken öğüt nedir? Belirtiniz. Be de ni mi zi te miz tut mak, hem sağ l m z hem de hu zur ve mut lu lu ğu muz aç s n dan önem li dir. Bu ne den le biz ler de di ni mi zin öğüt le ri ne uya rak be den te miz li ği mi ze özen gös ter me li yiz. Lis te le ye lim Be den te miz li ğine önem vermenin yararlar nelerdir? Aşağıdaki noktalı yerlere örnekteki gibi yazınız. 1. Kiflinin sağl kl olmas n sağlar Be de ni mi zi ol du ğu gi bi el bi se le ri mi zi de te miz tut mak önem li dir. Çün kü be de ni mizin te miz ola bil me si için el bi se le ri mi zin de te miz ol ma s ge re kir. n sa n n el bi se le ri te miz ol maz sa be de ni nin te miz ol ma s n n bir an la m kal maz. Bu ne den le kir le nen elbiselerimizi te miz olan lar la de ğifl tir me li yiz. Ban yodan son ra te miz iç ça ma fl r giy me li yiz. Ter ko kan ve kir lenmiş elbiselerle do lafl ma ma l y z. Elbiselerimizin eski olmas değil, temizliği önemlidir. Elbiselerin te miz li ği, ki fli nin ken di sine ve çev re si ne olan say g s n gösterir. 1. Buhari, Sahih, Cuma, Öğrenci le ri ni ze Ön ce Dü şünelim bölümün de ki so ru yu yö nel ti niz. Böy le ce on la rın beden temizliği konusundaki bilgi se vi ye le ri ni ve konuya ilişkin düşüncele ri ni be lir le me ye ça lışı n ız. 2. Öğ ren ci le ri ni ze 31. sayfanın birinci paragrafı çerçevesinde be den te mizliği ile il gi li kısa bir açıklama yapı nız. Ar dından öğrencileri niz den bi ri ne say fa da yer alan Bu rak, Be den Temizliğini Anlatıyor adlı met ni oku tunuz. 1. Resim ve 2. Resim i incelemelerini isteyip de va mın da ki so ru yu öğrencilerinize so ru nuz. Ve ri len ce vap lar üze rin de sı nıf ça ko nu şunuz. Böylece onların bedenlerini temiz tutmak için neler yapmaları gerektiğini fark etmelerini sağlayınız. Burada özellikle öğrencileri ni zin Ünitemize Ha zırlanalım bölümündeki ikin ci ça lışma için ev de ha zırladıkları lis te den ya rar lanmaları nı sağlayı nız. 3. İslam dininin maddi temizlik konusunda neler yapmamı zı istediğini kavramaları için 32. sayfanın ilk paragrafı nı öğrencilerinizden okumaları nı isteyip onlara düşüncelerini arkadaşlarıyla pay laşmaları nı söyleyiniz. Siz de paragrataki hadisten hareketle beden temizliğinin İslam dinindeki yeri ve önemini açıklayı nız. 4. Öğrencilerinize 32. sayfadaki Okuyalım, Sonuç Çıkaralım adlı et kin li ği yap tı r ı n ız. Böylece öğrencilerinizin beden temizliğinin dinî açıdan önemini fark etmelerini sağlayınız. 5. Öğrencilerinize Beden temizliğine önem ver mek ni çin gereklidir? so ru su nu yö nel tip dü şüncelerini alı nız. Böylece onların bedenin bakım ve korunması nın önemini kavramaları nı ve sağ lıklı bir çev re oluşturmada öz sorumluluk geliştirebilmelerini sağlamaya çalı şı nız. 6. Öğrencilerinizin beden temizliğine önem vermenin yararlarını kavramaları için 32. sayfadaki Lis te leyelim etkinliği ni yap tı rı nız. 45

46 2. Ünite İŞLENİŞ 7. Öğ ren ci le ri ni zden 32. sayfanın son paragrafın da verilen elbise temizliği konusundaki bilgileri okumalarını ve bununla ilgili düşüncelerini açıklamalarını isteyiniz. 8. Öğrencilerinizden birine 33. sayfada yer alan Özlem Elbise Temizliği ni An la tı yor ad lı met ni oku tunuz. Metnin de va mındaki soruları sorup öğrencilerinizi konuşturunuz. 9. Öğrencilerinize 33. sayfadaki Listeleyelim etkin li ği ni yap tı rı nız. Böylece onların elbise temizliğinde nelere dikkat edilmesi gerektiğini kavramalarını sağlayınız. 10. Öğ ren ci le ri ni zin İs lam di ni nin giysi te miz li ği ne ver di ği öne mi kav ra ma la rı için 34. say fadaki ilk dört paragrafı okut unuz. Anlatılanlar üze rin de ko nu şmalarını sağlayınız. Siz de say fa da ki ha di si yan sıtarak açık la yı nız. 11. Ko nu yu 34. sayfanın son paragrafındaki bilgilerden ha re ket le özet le yip öğrenci le ri ni ze giysi te mizliği konusunda dikkat etmeleri ge reken hususları tekrar vurgulayı nız. 12. Öğrencilerinize 34. say fa daki Tar tı şalım et kin li ği ni yap tı rınız. Böylece onların temiz giyinmenin insan ilişkilerindeki etki ve önemini kavramalarını sağlayınız. Elbise temizliği konusunda nelere dikkat etmek gerektiğini öğrenmek için aşağıdaki metni okuyunuz. Özlem Elbise Temizliğini Anlat yor El bi se le rim be ni an la t r. Bu yüz den on lar her za man te miz ve dü zen li tutar m. Be deni min te miz li ği ne ol du ğu ka dar el bi se le ri min te miz li ği ne de özen gös te ri rim. Bi li rim ki be de ni min te miz kal ma s, el bi se le ri min te miz ol ma s na bağ l d r. Sa bah la r ya tak tan kalk t ğ m da pi ja ma la r m düz gün bir fle kil de kat layarak ye ri ne ko ya r m. Ak flam dan dü zen li bir fle kil de as t ğ m okul k yafetlerimi ve te miz ço rap la r m gi yerek kahvaltımı yaparım. Bo ya ya rak ya da si le rek gü zel ce te miz le di ğim ayak ka b lar m gi yer, oku lu ma gi de rim. Yol da ve okul da, el bi se le ri min kir len me me si ne dikkat ederim. Su bi ri kin ti le ri ne ve ça mur la ra bas ma ma ya özen gösteririm. Okul da elbiselerimin kirlenmemesi için s ram n temiz olup ol ma d ğ n kon trol ede rim. Toz ve ya kir var sa iyi ce silerim. Teneffüslerde yediğim yiyeceklerin üzerime dökülmemesine gayret ederim. Arkadaflla r m la oy nar ken hem ken di min hem de on la r n elbiselerini kirletecek davran fllardan sak n r m. Böylelikle okula geldiğim gibi eve de ayn flekilde temiz elbiselerle dönerim. Eve geldiğimde okul k yafetlerimi ç kararak düzenli bir flekilde yerine asar m (3. Resim). Günlük elbiselerimi giyerim. Böylece temiz ve düzenli tutmal y z. 3. Resim: Elbiselerimizi temiz ve düzenli bir yaflam sürerim. Te miz lik ve gi yim ko nu sun da ki tu tu mu mun, çev rem le olan ilifl ki le rim de et ki li ola cağ n bi li rim. Çün kü te miz ve dü zen li gi yi nen ki fli, kar fl s n da ki in san lar da iyi iz le nim b ra k r. Ken di ne gü ven duy gu su ge lifltiği için mut lu ve hu zur lu olur. Bu ne den le ben el bi se le ri min te miz ve ütü lü ol ma s na dik kat ede rim. Te miz ol ma y ve te miz gi yin me yi al fl kan l k hâ li ne ge ti ri rim. Be de ni mi ve el bi se le ri mi te miz tut tu ğum da hem sağ l ğ m ko ru ya ca ğ m hem de bafl ka la r y la iyi ilifl ki ler ku ra ca ğ m bi li rim. (Kurgulanmıştır.) Yukarıdaki met ne gö re; Öz lem, el bi se le ri ni te miz tut mak için ne ler ya p yor? Belirtiniz. Dü zen li ve te miz bir öğ ren ci ol mak Öz lem e ne ler ka zan d r m fl t r? Sıralayınız. Listeleyelim Siz elbiselerinizi temiz tutmak için neler yap yorsunuz? Yaptıklarınızı örnekteki gibi aşağıdaki noktalı yerlere yazınız. 1. Tozlu yerlere oturmamaya özen gösteririm ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Beden ve giysilerin temiz tutulması için ne le re dik kat et mek ge re kir? Belirtiniz. İs lam dininin beden ve giysi temizliğine önem ver me si nin ne den le ri ne ler dir? Belirtiniz. Beden ve giysi temizliği ne dik kat et mek ki şi ye ne ler ka zan dı rır? Açıklayınız. s lam di ni be den te miz li ği nin ya n s ra el bi se te miz li ği ne de çok önem ve rir. Pey gambe ri miz top lum içi ne ç k ma dan ön ce en gü zel ve te miz el bi se le ri ni gi yer, çev re sin de ki le re de öy le yap ma la r n öğüt ler di. Ör ne ğin, kir li el bi sey le ya n na ge len bir adam için Bu adam ca ğ z aca ba el bi se si ni y ka y p te miz le ye cek su bu la ma m fl m? 1 bu yur mufl tur. Peygamberimizin elbise temizliğine önem vermesiyle ilgili bir başka örnek de şudur: Pey gam be ri miz, bir gün ar ka dafl la r yla otu rmufl soh bet edi yor du. Bu s ra da yan lar na birisi gel di. Ge le nin üs tü ba fl da ğ n k t. El bi se le ri kir len mifl ti. Onun bu hâ li, Pey gambe ri mi zi ra hat s z et ti. Ama bafl ka la r n n ya n n da onu üz mek de is te me di. Bir sü re son ra adam ora dan ay r l d. Sev gi li Pey gam be ri miz, ar ka s n dan he men bi ri ni gön der di. Pey gam be ri mi zin ar ka da fl, ada m bu lun ca ona: Peygamberimizin sana selam var! Allah, temiz insanlar sever. Bu nedenle he men te miz len sin... Te miz el bi se ler gi yin sin. Hal k n içi ne, on la r ra hat s z ede cek bir k l kla ç kmas n. Müslüman a yak flan temiz olmakt r. 2 bu yu ru yor, de di. Yukarıdaki hadise göre elbise temizliği niçin önemlidir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. Biz ler de dinimizin öğütlerine uyarak el bi se le ri mi zi te miz tut ma l y z. Ça ma fl r la r m z s k s k de ğifl tir me li yiz. El bi se le ri mi zin ütü lü, ayak ka b la r m z n te miz ve bo ya l ol ma s na özen gös ter me li yiz. Ço rap la r m z s k s k de ğifl tir me li yiz. Tar t fla l m K ya fe ti niz le kar fl la n r, ko nufl ma n z ve bil gi niz le uğur la n r s n z. sö zü nü s n f ta ar ka dafl la r n z la tar t fl n z Çevremi Temiz Tutar ve Korurum GELECEK DERSE HAZIRLIK Nasıl bir çevrede yaşamak isterdiniz? 1. Öğ ren ci le ri ni ze Üni te mi ze Ha zır la nalım ça lışmaların dan üçün cü sü nü ha zırlayarak gelmelerini söyleyiniz. Evimiz, okulumuz, parklarımız, bahçelerimiz, cadde ve sokaklarımız bizim çevremizdir. Yaşadığımız yerleşim yerindeki orman, deniz, göl gibi alanlar da doğal çevremizi oluşturur. Bu gibi yerlerin temiz tutulup korunması, sağlık ve mutluluğumuz açısından önemlidir İşlenecek konuyla ilgili ayet ve hadisleri yan sıt mak için ase tat ve ya slayt ha zırlayı nız/ hazırlatı nız Ebu Davud, Sünen,Taharet, Müslim, Sahih, Taharet, 1.

47 Temiz Olalım nceleyelim, Cevaplayal m 1. Yukarıdaki resimlerde hangi temizlik kurallarına dikkat edilmektedir? Belirtiniz. 2. Sizce çevreyi temiz tutmakla ilgili başka hangi kurallar vardır? Sıralayınız. çin de ya fla d ğ m z çev re yi bafl ka la r y la bir lik te pay la fl r z. Çev re nin te miz tu tul ma s ve ko run ma s he pi mi zi il gi len di rir. Or tak la fla kul lan d ğ m z çev re yi kir let mek, onu pay laflt ğ m z in san ve di ğer can l la r n ya flam hak k na mü da ha le et mek tir. Bu ne den le kim senin çevreyi kirletmeye hakk yoktur. Çevreyi temiz tutmak, insan haklar n n bir gereğidir. n san la ra olan say g m z ı gösterebilmek için çevreyi ko ru ma m z ge re kir. Kir li yer ler, mik rop la r n üre me si için en uy gun or tam lar d r. Böy le yer ler, sağ l ğ m z olum suz et ki ler ve has ta lan ma m za ne den olur. Hem ken di sağ l ğ m z hem de di ğer can l la r n sağ l ğ n ko ru mak için çev re te miz li ği ne dik kat et meliyiz. Çev re te miz li ği ne evi miz den bafl la ma l y z. Ev te miz li ğin de bü yük le ri mi ze yar d m c ol ma l y z. Evi mi zin ban yo, mut fak, tu va let gi bi bö lüm le ri ni te miz tut ma l y z. Ya ta ğ m z her gün dü zelt me li, ki tap ve def ter le ri mi zi da ğ n k b rak ma ma l y z. Evi mi zin çevresini de te miz tut ma m z ge re kir. Her kes ka p s n n önü nü te miz ler se çevre miz te miz olur. Çöp le ri mi zi po flet le re ko yup çöp bi don la r n n içi ne at ma l y z. Yer le re tü kür me me li, tü kü ren le ri na zik çe uyar ma l y z. 35 KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nım: 4. Çevreyi temiz tutmaya ve koruma ya önem ve rir. Konu: 1.2. Çevremi Temiz Tutar ve Korurum Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: çevre, temizlik. De ğerler: te mizlik. Beceriler: eleştirel düşün me ve sos yal ka tı lım. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: soru-cevap, tartışma, örnek olay incelemesi, sözlü ve yazı l ı anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. Ara di sip lin ler le ilişkilendirme: Bu ünitenin 4. ka za nı m ı, Reh ber lik 9 ve Sağ lık Kültürü 12, 28. ka za nım larla iliş ki len di ri lir. Rehberlik: 9. Çev re du yar lı lı ğı na sa hip olur. Sağ lık Kül tü rü:12. Be de nin ba kım ve ko runması nı ya par. 28. Sağ l ık lı çev re yi oluş tu ra bil me de öz sorumluluk geliştirir. NOTLARIM İŞLENİŞ 1. Öğrencilerinize Çevre temizliği ne dir? sorusunu yöneltiniz. Cevapları birlikte değerlendiriniz ve çevre temizliği kavramı nı ta nımlamaları nı sağlayı nız. Daha sonra onlara Önce Düşünelim bölümündeki soruyu sorarak çevre temizliği konusundaki görüşlerini alı nız. Böylece konu ile ilgili davranışlarını belirlemeye çalı şı nız. Burada onların Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki çalışmalardan üçüncüsü için evde yaptıkları araştırmalarından yararlanmaları nı sağlayı nız sayfadaki konunun birinci paragrafın dan ha re ket le Çev re te miz li ği kav ra mını ta nım la ya rak ko nu ya gi riş ya pı n ız. Ar dından öğrencileri ni ze 35. sayfadaki İnceleyelim, Cevaplayalım adlı etkinliği yaptırınız. Bu etkinlikte öğrencilerinizin çevre temizliği konusunda nelere dikkat etmeleri gerektiğini fark etmelerini sağlayınız. 3. Öğ ren ci le ri ni zin çev re yi te miz tut ma ko nu sun da ne ler ya pılabileceği ni fark et me leri için on lar dan 35 ve 36. sayfalardaki paragrafları okumaları nı isteyiniz. Okuduklarından hareketle sı n ıfça çevre temizliği konusunda yapı la bi leceklerin bir listesini oluş tur ma ları nı söy le yi niz. Liste üzerinde sı nıf ça de ğerlendir me ler yap maları nı, böylece öğrencilerinizde çevre koruma bilinci oluşması nı sağlamaya çalı şı nız. 47

48 2. Ünite 4. Öğrencilerinize çevre temizliğine önem vermenin yararlarını kavramaları için 36. sayfadaki Okuyalım, Sonuç Çıkaralım adlı et kin li ği yaptı rı nız. 5. Öğ rencileri niz den 36. say fa da ki son iki ve 37. sayfadaki ilk pa rag rafı oku ma la rı nı ve 2. Fotoğraf ı incelemeleri ni is te yip ar dından İs lam dini çevre temizliğine niçin önem vermiştir? so rusunu sorunuz. Siz de konuyla ilgili ayet ve ha dis le ri yan sı tıp açıklayınız. İslam dininin çevrenin korunmasına verdi ği öne mi ör nek ler le vurgulayınız. Son paragraf çerçevesinde konuyu özetleyiniz. 6. Öğ ren ci le ri ni zin çev re ye du yar lı hâ le ge lmesi ve sağ l ık lı çev re yi oluş tu rmada öz so rum lu luk ge liş ti re bil me le ri için onlara 37. say fa da ki Siz Ol say dı nız Ne Ya par dı nız? adlı etkinliği yap tırınız. Gü nü mü zün bü yük bir bö lü mü okul da ge çer. Bu ne den le oku lu mu zu kir let me me li, bu ra da ki araç ve ge reç le ri ko ru ma l y z. Çöpleri yerlere değil, çöp ku tu su na at ma l y z. Te nef füs ler de s n f m z ha va lan d r ma l ve ka pa l alan lar da kofl ma ma ya özen gös ter meli yiz. Te miz li ği bir bü tün ola rak gör me li; ya fla d ğ m z köy, ka sa ba ve ya ken ti te miz tut mal y z. Park lar, bah çe ler, pik nik alan la r he pi mi ze ait yer ler dir. Bu ra lar da ki çi çek le ri ko parma ma l, ağaç la r n dal la r n k r ma ma l, çev re yi kir let me me li yiz. Bu ra la r na s l bul mak is ti yor sak öy le b rak ma ya özen gös ter me li yiz. Okuyalım, Sonuç Çıkaralım http// Öğ ren ci ler Çev re Der si Ver di Kör fez G SAfi l köğ re tim Oku lu Çev re Ku lü bü öğ ren ci le ri haf ta so nu git tik leri Tü tün çift lik sa hi lin de çev re te miz li ği yap t lar. Okul mü dü rü ve reh ber öğ retmenleri ile birlikte sahile inerek yapt klar çal flmayla yerlerdeki kuru yemifl kabuklar nı ve çöpleri toplayan öğrenciler, orada bulunanlara Ne olur su nuz çev re mi zi temiz tutal m. Buralar kirletmeye hakk - m z yok. dediler. Öğrencilerin bu hareketi takdirle karfl lan rken duyars z davranan kişilerin mahcubiyetleri görülmeye değerdi. Pofletler dolusu çöp toplayan öğrenciler, toplumsal sorunlara ne denli duyarl olduklar n bir kez daha göstermifl oldular. Okul müdürü, y l içerisinde bu tür etkinlikler düzenlediklerini, topluma sorumlu bireyler yetifltirmenin mutluluğu ve huzuru içerisinde olduklar n söyledi. nternet haberine göre, öğrencilerin çevre temizliğine verdikleri önem, onlara ne gibi yararlar sağlamıştır? Belirtiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Çevre temizliği ne dir? Çevre kirliliği ne ne ler se bep olu yor? İs lam di ni nin çev re te miz li ği konusundaki öğüt le ri ne ler dir? Çevremizi te miz tut mak için ne ler ya pa biliriz? 36 s lam dini, için de ya fla d ğ m z çev re nin te miz li ği ne önem ve ril me si ni is ter. slam a göre na maz k l mak için be den ve el bi se le rin ya n n da, na maz k l na cak ye rin de te miz ol ma s ge re kir. Al lah, ya fla ma m z için ge rek li olan ha va, su, çe flit çe flit bit ki ve hay van la rı bir öl çü ye gö re ya ra ta rak hiz me ti mi ze sun mufl tur. Do ğal den ge yi de ko ru ma m z is te mifl tir. Do lay s y la in san, do ğa da bu lu nan bu var l k lar dan ya rar la n r ken özen li ol ma l d r. Ha va y, su yu ve top ra ğ kir let me me li dir. Al lah, Kur an- Ke rim de biz le ri uya r r ve Öl çü de had di afl ma y n. 1 bu yur ur. 1. Rahmân suresi, 8. ayet. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğrencileri niz den Üni te mi ze Ha zırlanalım çalışmalarından dör dün cü sü nü evde ha zır layıp gelmelerini isteyi niz. NOTLARIM Sev gi li Pey gam be ri miz (s.a.v.) de ya fla m bo yun ca çev re ko nu sun da du yar l ol mufl tur. Ya fla d ğ kent olan Me di ne de ağaç l k bir böl geyi ko ru ma al t na al m fl t r. 1 Hay van la r n zevk için av lan ma s n da ya sak la m fl t r. 2 Peygamberimiz, Yüce Allah, ağaç diken bir kimseye diktiği ağaçtan çıkan meyve kadar sevap yazar. 3 buyurarak insanları ağaç dikmeye teşvik etmiştir (3. Fotoğraf). Bir bafl ka ha di sin de de Yol la r ve göl ge lik le ri, in san la r n otu rup din len dik le ri yerle ri kir let mek ten sa k n n. 4 bu yu ra rak çev re mi zi d r ma ça l fl ma la r na ka t l ma l y z. 2. Fotoğraf: Çevremizi korumal, ağaçlan- te miz tut ma m z öğüt le mifl tir. Kur an-ı Kerim deki ayetler ve peygamberimizin hadisleri s lam di ni nin çev re nin ko run ma s na ne ka dar önem ver di ği ni gös ter mek te dir. Bu ne den le, ya fla d ğ m z çev re yi ko ru mak ah la ki ve in sa ni ol du ğu ka dar ay n za man da di nî bir so rum lu luk tur. Siz Ol say d n z Ne Ya par d n z? Bu lun du ğu nuz böl ge nin be le di ye bafl ka n ol say d n z ya fla d ğ n z ye rin da ha te miz ve gü zel ola bil me si için ne ler ya par d n z? Dü flün ce le ri ni zi ya z p s n f ta ki ar kadafl la r n z la pay la fl n z Temizlik Sağlığım İçin Önemlidir Te miz lik ile sağ l k ara s n da na s l bir ilifl ki var d r? Has ta l k tan ko run mak için alınması ge re ken ted birler den bi ri de te miz lik tir. Çün kü mik rop lar te miz ol mayan or tam lar da ko lay ca ço ğa la rak has ta l ğa ne den olur. Ko le ra, ti fo gi bi has ta l k lar, te miz ol ma yan or tam lar da da ha çabuk ya y l r. Sağ l k l ya fla mak için d fl et ki le re aç k olan deri, saç ve t rnak temizliğine dikkat etmek gerekir (4. Resim). Çünkü deride biriken kirler, derinin hava almas n engelleyerek sağlığın bozulmasına neden olur. Kirli tırnaklar ve saçlar ise mikropların en çok üreyip barındıkları yerlerdir. Sağlık için diş temizliği de çok önemlidir. Temizliğine dikkat edilmeyen dişler çürüyerek birçok hastalığın ortaya çıkmasına neden 4. Resim: Sağl ğ m z korumak için olur. Bu nedenle difllerimizi düzenli olarak f rçalamal y z. temiz olmaya özen göstermeliyiz. Elbise temizliği de sağl kla yak ndan ilgilidir. Kirli ve mikroplu elbiseler insanın sağlığının bozulmasına neden olur. Bu nun için kir le nen elbiselerimizi s k s k değifltirmeye özen göstermeliyiz Ebu Davud, Sünen, Menasik, Nesâî, Sünen, Dahâyâ, Sahihi Buharî Muhtasarı Tecridi Sarih Tercemesi ve Şerhi, C 7, s Müslim, Sahih, Taharet,

49 Temiz Olalım 38 KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nım: 5. Be den ve çev re te miz li ğinin sağ lık açı sından önemini açıklar. Konu: 1.3. Te miz lik Sağlığım İçin Önemlidir Süre: 2 ders saa ti De ğerler: temizlik. Beceriler: eleş tirel düşün me ve sos yal ka tı lım. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: so ru-ce vap, sonuç çıkarma, tar tış ma, an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, ha dis kaynakları. Ara di sip lin ler le iliş ki len dir me: Bu ünitenin 5. kazanı mı, Sağ lık Kül tü rü 12 ve 28. ka za nım larla ilişki len di ri lir. Sağ lık Kül tü rü:12. Be de nin ba kım ve ko run ması nı ya par. 28. Sağ lıklı çev re yi oluşturabilme de öz so rum luluk ge liştirir. İŞLENİŞ 1. Öğrencilerinize Önce Düşünelim bölümünde yer alan soruyu yöneltip düşüncelerini alı nız. 2. Öğ ren ci le ri ni ze ders ki ta bının 37. say fasındaki konunun ilk iki pa rag ra fın da yer alan, özellikle sağ lık ile te miz lik ilişkisi ve sağ lı ğı korumada dik kat edil me si ge re ken hu sus larla ilgili bilgileri... Hayatta en değerli Hazinemiz sağl kt r. Sağl ğ koruman n Tek yolu temizliktir. Sağl k Uymazsan kurallara, Hemen hasta olursun. Gidemezsin okula, Sağl ğ na dikkat et. Te miz ol ma yan be sin le rin sağ l k için ne ka dar teh li ke li ol du ğu, bir çok has ta l ğ n bu yol la vü cu da gir di ği bi lin mek te dir. Sağ l ğ mızı ko ru ma n n önem li yol la r n dan bi ri, yi yecek ve içe cek le ri mi zin te miz li ği dir. Te miz ol ma yan ve ba yat la m fl be sin lerin tüketilmesi insanların has talanmasına yol açar. Bu nun için aç k ta sa t lan yi ye cek le ri al ma ma l y z. Meyve ve sebzeleri yıkamadan yememeliyiz. Sağ l ğ et ki le yen du rum lar dan bi ri de çev re te miz li ği dir. Te miz bir ortamda ya fla yan in sanlar sağ l k l olur. Bu yüz den so lu du ğu muz ha van n, iç ti ği miz su yun, gez di ği miz ve oy na d ğ m z yer le rin te miz ol ma s çok önemlidir. Özel lik le için de ya fla d ğ m z ve gü nü mü zün önem li bir k sm n ge çir di ği miz oku lu mu zun te miz li ği ne dik kat et me li yiz. Oku lu muz kir li, toz lu ve ha va s z olur sa bizimle birlikte bü tün öğ ren ci le rin ve öğ ret men lerin sağ l ğ tehlikeye girer. S n f nda kalmamak, Hasta olup solmamak, stiyorsan hep koflmak, Sağl ğ na dikkat et. Afire HANCI Belirli Günler ve Haftalar, s.138. Şiire gö re; Sağlıklı olmak niçin önemlidir? Açıklayınız. Sağlığımızı korumak için neler yapmalıyız? Sıralayınız. Çevre temizliği ile sağlık arasındaki ilişki hakkında neler söyleyebilirsiniz? s lam di ni sağ l ğa çok önem ve rir. Sağ l k, Yü ce Al lah n bi ze ver di ği bir ni met ve ema net tir. Onu ko ru mak he pi mi zin gö re vi dir. Her fley den ön ce bu sağ l ğ ve ren Al lah n is te dik le ri ni ya pa bil mek için sağ l k l ol ma l y z. Mutlu bir yaşam sürebilmemiz de sağlıklı olmamıza bağlıdır. Bu yüzden Peygamberimiz Has ta l k gel me den ön ce sağ l ğ n k yme ti ni bi li niz 1 bu yur mufl tur. Sağ l m z ko ru mak için te miz li ğe özen gös te re lim. Ban yo ya pa rak be de ni mi zi te miz tu ta l m. Difl ve ağ z te miz li ği mi ze dik kat ede lim. Uza d ğ n da t r nak la r m z ke se lim. Yi yip iç tik le ri mi zin te miz ol ma s na özen gös te re lim. De ğer len di re lim Te miz lik, has ta l k la ra kar fl sağ l m z ko ru yan bir kal kan d r. sö zü nü ar ka dafl lar n z la de ğer len di ri niz. 1. Hakim, Müstedrek, C IV, s okumaları nı ve 4. Resim i incelemelerini söyleyiniz. Ardından aşa ğıdaki soruları yönelterek bir tar tış ma or ta mı oluşturunuz: a. Temizlik niçin sağ lı ğı korumanın birinci ko şu lu dur? b. Sağ l ık lı ol mak için ya pıl ma sı ge re ken te miz lik ler han gi le ri dir? Öğrencilerinizin cevaplarında Üni te mi ze Hazırlana lım bölümündeki dördüncü hazırlık çalışması için ev de yap tıkları araştırmalarından da ya rar lan ma la rı n ı sağ la yı n ız. Öğ ren ci le ri nizin diş, giy si, be sin ve çev re te miz li ğinin sağlı ğı ko ru ma da ki öne mi ni an la maları nı, temizlik konusunda öz so rum lu luk duy gu la rı nı ge liştire bilmeleri ni ve dav ra nı şa dö nüştürebilmelerini sağlamak için açık la ma lar ya pı nız. 3. Öğrencilerinize 38. sayfanın başındaki et kin li ği yap tı r ı n ız. Böylece onların sağlıklı olmanın önemini ve sağlığı korumak için neler yapılması gerektiğini kavramalarını sağlayınız. 4. Öğrencilerinize 38. sayfanın ilk iki paragrafını okumaları nı söy le yiniz. Yi ye cek ve içecekler ile çevre temizliğinin sağ lıklı olmadaki önemi nedir? sorusunu so rarak onların dü şüncelerini alınız. 5. Öğrencilerinizin İslam dininin sağ lı ğa verdi ği öne mi ve de ğeri kavrayabilmeleri için 38. sayfanın son paragrafındaki hadisi tahtaya yazı nız ve İslam dininin niçin sağ lı ğa önem ver di ği üzerinde paragraftaki bilgilerden hareketle öğrencilerinizle konuşunuz. Aynı paragraftaki bilgilerden hareketle öğrencilerinize sağ lıkları nı korumak için neler yapmaları gerektiğini vurgulayı nız. 6. Öğrencilerinize 38. sayfadaki Değerlendirelim adlı etkinliği konuyu daha iyi kavrayabil meleri ve pekiştirebilmeleri için yaptı rı nız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğ rencileri ni zin öğrenme düzeyleri ni aşa ğıdaki sorularla belirleyip değer len di ri niz: Sağ lı ğı m ı z ı korumak için dikkat edilmesi ge re ken ler ne ler dir? Be lir tiniz. İslam dinine göre niçin sağ lı ğı mı zı ko ruma ya özen gös termeliyiz? Açıklayı nız. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinizden Ünitemize Hazırlanalım ça lışmalarından beşincisi ni ev de ha zırlayıp gel melerini isteyi niz. 2. İşlenecek konuyla ilgili ayet ve hadisleri yansıt mak için ase tat ve ya slayt ha zır layı nız/ hazırlatı nız. 49

50 2. Ünite KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nımlar: 6. Manevi temizliğin ne ol duğunu kavrar. 7. Allah ın sev gi si ni ka zan ma da te miz li ğin önemini yorumlar. Ko nu: 2. Sö zün de Dur mak, Dü rüst ve Güvenilir Olmak Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: manevi temizlik, güven. De ğerler: temizlik, sözünde durmak, güvenilirlik, dürüstlük. Beceriler: eleştirel düşün me ve sos yal ka tı lım. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: anlatım tartışma, sonuç çıkarma, sı nıflama. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders ki ta bı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bilgisayar, pro jek si yon ci ha zı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 2. Sözünde Durmak, Dürüst ve Güvenilir Olmak Te miz kalp li in san ifadesi size neyi çağrıştırıyor? Te miz lik sa de ce be de ni, giy si le ri ve çev re yi te miz tut mak la s n r l de ğil dir. Bun la r n ya n s ra, kö tü duy gu ve dü flün ce le r ile kö tü söz ve dav ra n fl lar dan uzak dur mak da te miz lik tir. Bu na ma ne vi te miz lik de nir. Hal k m z ara s n da bu tür te miz lik kalp te miz liği, ruh te miz li ği ve ya iç te miz li ği olarak adlandırılır. Yü ce Al lah, d fl te miz li ğin ya n s ra iç te miz li ğe de önem ver me mi zi em re der. Kur an da Kötü şeyleri terk et. 1 buyurur. Bu ayet te söz ve dav ra n fl la r m z da te miz ol ma m z öğüt len mek te dir. Pey gam be ri mi z, kendisine yöneltilen n san la r n en üs tün ola n kim dir? sorusuna Kal bi te miz, sö zü doğ ru olan d r. 2 cevabını vermiştir. Sev gi li Pey gam be ri miz bu ce va b y la in sa n n iç te miz li ği nin öne mi ne dik kat çek mifl tir. s lam di nine göre, sö zün de dur ma k, dü rüst ve gü ve ni lir ol mak manevi te miz li ğin göstergesidir. Sö zün de dur mak, ki fli nin her han gi bir ko nu da verdiği sözü ye ri ne ge tirme si dir. Kur an-ı Kerim de, verilen sözlerin mutlaka yerine getirilmesi gerektiği belirtilir. Bununla ilgili bir ayette, Yi ne on lar ki ema net le ri ne ve ver dik le ri söz le re ria yet ederler. 3 buy ru lur. Bir diğer ayette de verilen sözün tutulmas n n önemi flöyle vurgulan r:... Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü söz (veren sözünden) sorumludur. 4 Kur an da Yüce Allah n, sözünü yerine getirenleri sevdiği şöyle bildirilir:...kim sözünü yerine getirir ve Allah a karfl gelmekten sak n rsa flüphesiz Allah da sak nanlar sever. 5 Pey gam be rimiz de Söz ver mek borç ver mek gi bi dir. 6 bu yu ra rak ve ri len sö zün mut la ka ye ri ne ge tiril me si ge rek ti ği ni bil di rmiştir. Bir bafl ka ha di sin de ise ina nan in sa n n en önem li ah la ki özel lik le rin den bi ri nin, ver di ği sö zü ye ri ne ge tir mek ol du ğu nu belirtmiştir. 7 Dü rüst ve gü ve ni lir ol mak; doğruluktan ayrılmamak, ya lan dan ve hi le den uzak durmak t r. Dü rüst ve gü ve ni lir ki fli ver di ği sö zü tu tan, sağ lam ka rak ter li, bafl ka s n al dat mayan, doğ ru kim se dir. Kur an- Ke rim de ki fli nin doğ ru ol ma s is te nir ve flöy le buy ru lur: Öy le ise em ro lun du ğun gi bi dos doğ ru ol... 8 Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) de Al lah a inan d m de. Son ra da dos doğ ru ol. 9 buyurarak ina nan ki fli nin dü rüst ve gü veni lir ol ma s gerektiğini vurgulamıştır. Sö zün de du ran, dü rüst ve gü ve ni lir ki fli, çev re sin de ki ler ta ra f n dan se vi lir. Her kes ona ina n r ve onun la ar ka dafl ol mak is ter. Ken di si de mut lu olur. 1. Öğrencilerinize Ön ce Dü şü ne lim bö lümün de ki so ru yu yö nel te rek on la rın ko nu ile il gi li ha zır bu lu nuş luk se vi ye le ri ni be lir lemeye çalı şı nız. Özellikle temiz lik kav ra mı nın sadece maddi temizlikle sı nırlı olmadı ğı nı fark et me lerini sağlayı nız. 2. Öğrencilerinize Manevi temizlik nedir? sorusunu sorunuz. Aldı ğı nız cevapları de ğerlendiriniz. Özellikle onarın kalp te miz li ği, ruh te miz liği ve iç temizlik kavramları nın anlamları nı ve birbiriyle ilişkisini fark etmelerini sağlayı nız. Ko nunun birinci paragrafı çerçevesinde açıklamalar yapı nız. Bu etkinlikte Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki be şinci hazırlık çalışmasıyla ilgili evde yaptıkları araştırmalarından da yararlanmaları nı sağlayı nız. Ne Sağlar? Sözünde durmanın, dürüst ve güvenilir olman n topluma sağlad ğ yararlar nelerdir? Belirlediğiniz yararları örnekteki gibi aşağıdaki noktalı yerlere yazınız. 1. Toplumun huzur ve güven içinde olmas n sağlar Müddessir suresi, 5. ayet. 2. Müslim, Sahih, Edep, Mü minûn suresi, 8. ayet. 4. srâ suresi, 34. ayet. 5. Âl-i mrân suresi, 76. ayet. 6. Buhari, Sahih, Hibe, Buhari, Sahih, man, Hûd suresi, 112. ayet. 9. Buhari, Sahih, man, s lam di ni in san la r n mut lu ve hu zur lu ol ma s n is ter. Bu ne den le sö zün de dur maya, dü rüst ve gü ve ni lir ol ma ya önem verir. Biz ler de sö zümüz de dur ma ya, dü rüst ve gü ve ni lir ol ma ya (3. Fotoğraf), bafl ka la r n dan al d ğ m z ema net le ri za ma n n da ver me ye özen gös ter me li yiz. Her kes için iyi lik dü flün me li yiz. n san la r hu zur suz ede cek söz ve dav ra n fl lar dan ka ç n ma l y z. Ken di mi zin ol du ğu gi bi bafl ka la r n n da iyi li ği ni is te me li yiz. n san la ra ve di ğer can l la ra sev giy le yak lafl ma l y z. 3. Öğrencilerinizin İs lam di ni nin iç te mizli ğe ver di ği önemi kavrayabilmeleri için on lardan 39. say fadaki konuyla ilgili diğer açıklama paragraflarını okumaları nı isteyiniz. Özellikle ayet ve ha dis le ri yan sı tıp üze rin de öğrencilerinizle konuşunuz. 39. sayfanın dördüncü pa ragra fın dan ha re ket le sö zün de dur ma nın, dü rüst ve gü ve ni lir ol ma nın ki şiye sağladı ğı ya rar ları vurgulayınız. Sayfanın sonundaki Ne Sağlar? et kin li ği ni yap tı rarak konuyu pekiştirmelerini sağlayınız. 4. Öğ ren ci le ri ni zin ma ne vi te miz lik kapsamına nelerin girdiğini ve bu konuda nelere dik kat et me le ri ge rek ti ğini kavrayabilmeleri için onlardan 40. sayfadaki paragrafı okumaları nı ve 3. Fotoğraf ı incelemelerini is te yip dü şünceleri ni ar ka daşlarıyla paylaş ma ları nı söy le yi niz. Maddi Temizlik Beden Temizliği 3. Fotoğraf : Yüce Allah dürüst ve güvenilir olmayı emreder. İnceleyelim, Açıklayalım Banyo yapmak Diş fırçalamak Tırnak kesmek Yemeklerden önce ve sonra elleri yıkamak Temizlik Elbise Temizliği Çorapları değiştirmek Ayakkabılarımızı temizlemek ve boyamak İç çamaşırlarımızı değiştirmek Kirli giysilerle dolaşmamak Manevi Temizlik Sözünde durmak Dürüstlük Güvenilir olmak Çevre Temizliği Yerlere tükürmemek Park ve bahçeleri temiz tutmak Evimizi temiz ve düzenli tutmak Yerlere çöp atmamak Öğ ren ci le ri ni zin ko nu bo yun ca öğ rendik le ri ni pe kiş tir mek için 40. say fa da ki İnceleyelim, Açıklayalım adlı etkinliği yap- 40 Yukarıdaki şemada verilen bilgilere göre temizlik çeşitleri hakkında neler söyleyebilirsiniz? Belirtiniz.

51 Temiz Olalım Te miz li ğin bir bü tün ol du ğu nu bil me li; be denimizi, el bi semizi ve çev re mi zi te miz tutmalıyız (4. Fotoğraf). Sö zün de dur ma n n (5. Resim), dü rüst ve gü ve ni lir ol ma n n da te mizlik ol du ğu nu unut ma ma l y z. Hem d fl hem de iç te miz li ği mi ze özen gös ter me li yiz. tırınız. Böylece onların temizlik konusunu bir bütün olarak öğrenmelerini sağlayınız sayfadaki paragraf çerçevesinde konuyu özetleyip 4. Fotoğraf ile 5. Resim i inceleterek sayfanın sonundaki Slogan Bulalım et kinli ğini yaptı rı nız. Böylece onların konuyu günlük hayatla bütünleştirmelerini sağlayınız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 4. Fotoğraf: Çevremizi temiz tutmalıyız. Slogan Bulal m Siz de aflağ da verilen örnekler gibi temizlikle ilgili sloganlar bularak arkadafllar n zla paylafl n z. Çevreyi hor gören geleceği zor görür. 5. Resim: Al d ğ m z ema ne ti za ma n n da ge ri ver me li yiz. Bedenini temiz tut, hastal klar unut. Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Sö zün de dur mak, dü rüst ve gü ve ni lir olmak ne tür bir temizliktir? Niçin? Belirtiniz. İslam dininin manevi temizliğe ver di ği önemi örneklerle açıklayı nız. Temizliğin bir bü tün ol du ğunu niçin unutmamalı yız? Belirtiniz. Nerede temizlik orada sağl k. Kötülüklerden uzak dural m, kalbimizi koruyal m. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğrencilerinize Fâtiha Suresi ve Anlamı nı Kur an-ı Kerim mealinden bulmalarını ve ezberlemelerini söyleyiniz. 2. Fâtiha suresi ve anlamı nı yan sıtmak için ase tat ve ya slayt, su re nin oku nu şu nu din let mek için ka set, ka set ça lar vb. araç lar ha zırlayı nız/ hazırlatı nız. 3. Konunun işlenişinde kullanmak için 6 adet Kur an-ı Kerim meali temin ediniz. NOTLARIM 51

52 2. Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 8. Fâtiha suresini ezbere okur ve anlamı nı söy ler. Konu: 3. Fâ ti ha Su re si ve An la mı Ünite Değerlendirilmesi / Bilgilerimizi Ölçelim Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: Fâ ti ha, ni met, du a. De ğer ler: sö zün de dur mak, gü ve ni lir lik, dürüstlük. Beceriler: sos yal ka tı lım. Öğretim yöntem ve teknikleri: grup ça lışma sı, so ru ce vap, araş t ır ma, ha fı za da tut ma, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Ke rim mea li, bil gi sa yar, pro jek si yon ci ha zı/tepegöz, ase tat, ka set, ka set ça lar vb. araç lar. İŞLENİŞ 1. Önce Düşü ne lim bö lü mün de ki so ru yu yönelterek öğrencilerinizin Fâtiha suresine ilişkin bil gi se vi ye le ri ni be lir lemeye çalı şı nız. 2. Öğrencilerinizden 6 grup oluşturunuz. Her gruptan, Kur an-ı Kerim mealinden Fâtiha suresini bulmaları nı ve su re ile il gi li bil gi le ri (Ka çıncı su re?, Kaç ayet? vb.) çıkarmaları nı is te yi niz. Ardından gruplardan çalışmaları nı sun maları nı isteyiniz. Siz de konunun giriş pa rag rafı çer çevesinde sureyle ilgili bir açık la ma ya pı nız. 3. Fâtiha suresinin metnini tahtaya yansı tı nız. Bir okuyucunun sesinden sı nıfa dinletiniz. Ardından öğrencilerinizle toplu olarak birkaç defa tekrar ediniz. Bireysel okumak isteyen öğrencilerinizin de ezberden okumaları nı sağlayı nız. Varsa yanlışlarını düzeltiniz. 3. Fâtiha suresinin anlamı nı tahtaya yansıtıp bir kaç öğrencinize yüksek sesle okutunuz. Öğrencileri niz le su re nin an la mı üzerinde konuşunuz. 4. Öğrencilerinize 42. sayfadaki Listeleyelim adlı etkinliği yaptırınız. Böylece onların Fâtiha suresinde hangi konulardan bahsedildiğini kavrayıp pekiştirmelerini sağlayınız Fâtiha Suresi ve Anlam Fâ ti ha su re si ile il gi li ne ler bi li yor su nuz? Fâ ti ha su re si, Kur an- Ke rim in ilk su re si dir (7. Fotoğraf). Yedi ayet tir. Na maz la r n her re kâ t n da oku nur. Fâ ti ha su re si gü zel bir du a ör ne ği dir. Bu su rede, Al lah n kul la r na kar fl çok mer ha met li ol du ğun dan bah se dilir. badetin yal n z Al lah a ya p l ma s ge rekti ği belirtilir. Yar d m ve des te ğin sadece Al lah tan is te n me si öğüt lenir. Yar d m is ten meye, iba det edil me ye ve öv gü ye la y k tek var l ğ n Yü ce Al lah ol du ğu vurgulanır. Su re nin so nun da Al lah m, du ala r m z ka bul et. an la m n da Âmin. de nir. Fâ ti ha Su resi Bis mil lâ hir rah mâ nir ra hîm. El ham dü lil lâ hi Rab bil âle mîn. Er rah mâ nir ra hîm. Mâ li ki yev mid dîn. y yâ ke na bü dü ve iy yâ ke nes te în. h di nas s râ tal müs ta kîm. S râ tal lezî ne en am te aley him. Gay ril mağdû bi aley him ve led dâl lîn (Âmin.). 7 Fotoğraf : Kur an-ı Kerim de Fâtiha suresi NOTLARIM An la m Rah man ve ra hîm olan Al lah n ad y la. Hamt (övme ve övülme), âlemlerin Rabbı Allah a mahsustur. O, rahmândır ve rahîmdir. (Rabb imiz!) Ancak sana kulluk ederiz ve yalnız senden medet umarız. Bize doğru yolu göster. Kendilerine lütuf ve ikramda bulunduğun kimselerin yolunu; gazaba uğramışların ve sapmışların yolunu değil! Listeleyelim Fâtiha süresinde nelerden bahsedilmektedir? Verilen örnekten hareketle aşağıdaki noktalı yerlere listeleyiniz.. Hamt ın (övme ve övülmenin) sadece Yüce Allah a ait olduğundan

53 Temiz Olalım Bilgilerimizi Ölçelim A) Afla ğ da ki so ru la r n ce vap la r n altlarındaki noktalı yerlere ya z n z. 1. s lam di ni ne gö re gün lük ha yat ta ki fli nin be de ni nin te miz ol ma s neden gereklidir? Be lir ti niz. s... lam, top lu mun sağ l k l ve mut lu bi rey ler den olufl ma s n is ter. Ni te kim Al lah, Kur an- Ke rim de flöyle bu yu rur: El bi se ni te miz le. (Mü ddes sir su re si 4. ayet.) n sa n n bedenini temiz tutmas slam n bir öğüdüdür. Diğer taraftan slam da namaz gibi baz ibadetlerin yap labilmesi için de temizlik ön flart olarak... belirlenmifltir. 2. Be den te miz li ği için ne ler yapmak gerekir? Dört ör nek ve ri niz.... El ve yüzü y kamak... Diflleri f rçalamak Banyo yapmak... Saç t rafl olmak, uzayan el ve ayak t rnaklar n kesmek Çev re mi zi ni çin te miz tut ma m z ge rekir? Be lir ti niz. Kirli yerler, mikroplar n üremesi için en uygun ortamlard r. Böyle yerler, sağl ğ m z olumsuz etkiler ve... hastalanmam za neden olur. Hem kendi sağl ğ m z hem de diğer canl lar n sağl ğ n korumak için çevre... temizliğine dikkat etmemiz gerekir. Çevreyi korumak slam dininin bizden istediği bir davran flt r Sağ l ğ m z ko ru ma da te miz li ğin öne mi ni bir ör nek le aç k la y n z. Temiz... olmayan besinlerin sağl ğ m z için ne kadar tehlikeli olduğu, birçok hastal ğ n bu yolla ortaya çıktığı bilinmektedir. Sağl ğ m z koruman n önemli yollar ndan biri, yiyecek ve içeceklerimizin temizliğidir Bunun için aç kta sat lan yiyecekleri almamal y z. Temiz olmayan ve bayatlam fl besinlerin tüketilmesi insanların hastalanmasına yol açar. Yiyeceklerimizin temiz ve taze olup olmadığına dikkat etmeliyiz.... B) Afla ğ da ki cüm le ler de noktalı yer le re, ve ri len söz cük ve sözcük gruplarından uy gun olan la r ya z n z. ma ne vi te miz lik, be den te miz li ği, Fâ ti ha, mad di te miz lik, çev re te mizli ği, dürüstlük 1. Be de ni, el bi se le ri ve çev re yi her tür lü kirden ar n d r ma k... maddi temizlik olarak adlandırılır. 2. Kiflinin kötü söz, duygu, düflünce ve davran fllardan uzak durma s na... manevi temizlik de nir. 3. Park, bah çe, okul, so kak gi bi yer le rin te miz tu tul ma s ve ko runma s na... çevre temizliği adı verilir. 4. Vü cu du mu zun her tür lü kir den ar n d r l ma s na beden... temizliğide nir. 5. Kur an- Ke rim in ilk su re si... Fâtiha su re si dir Ders kitabının 43 ve 44. say fa la rındaki Bilgilerimizi Ölçelim bölümünde yer alan sorularla öğrencilerinizi değerlendiriniz. Öğrencilerinizi değer len dir mek için siz de de ğerlendirme soruları ha zırlayabilirsiniz. Açık uçlu sorular için verilen cevaplar örnek niteliğindedir. Öğrencilerinizden gelen cevaplar farklı cümlelerden oluşabilir. Öğrencilerinizin verdikleri cevapları kon trol ede rek ek sik ya da yan lış öğrenmeleri belirleyiniz. Gerekli gördüğünüz kazanımlara tekrar vurgu yapı nız. 6. Öğretmen kılavuz kitabı nın 56. say fa sında ve ri len Ken di mi De ğerlendi ri yo rum for munu ço ğaltarak öğrencilerinize veriniz. Onlardan doldurmaları nı is te yi niz. Böy lece onların üni te boyunca öğrendik le ri ni de ğerlendir me le ri ni sağlayı nız. 7. Öğretmen kı la vuz ki ta bı nın 57. say fa sında ki Te miz Ola lım Ünitesi Gözlem Formu nu doldurunuz. Öğ rencileri ni zi Ge nel Açıklamalar bö lü mü nün 22. sayfasında bu lu nan Göz lem Formu Değerlendir me Öl çe ği ne gö re de ğer lendi ri niz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Hz. Mu hammed in Doğduğu Çev re yi Ta nıyalım konusunun iş lenişin de kullan mak için Arabistan Yarı ma da sı nı ta nıtabileceği niz ha ri ta ge ti ri niz. C) Afla ğ da ki so ru lar da doğ ru se çe ne ği bularak ifla ret le yi niz. NOTLARIM 1. Afla ğ da ki ler den han gi si ma ne vi te miz li ğe bir ör nek tir? A) So ka ğ te miz tut mak B) Sö zün de dur mak C) Diflleri f rçalamak D) Temiz giyinmek 2. Aflağ dakilerden hangisi temizlik ve sağl k kurallar na uygun bir davran fl de ğil dir? A) Ye mek ler den son ra difl le ri f r ça la mak B) Tu va let ten ç k t k tan son ra el le ri sa bun la mak C) Kirli yer ler de ge zip oy na mak D) Terleyince elbiseyi değifltirmek 3. Afla ğ da ki ler den han gi si çev re te miz li ğiyle il gi li dav ra n fl lar dandır? A) Temiz elbiseler giyinmek B) D fla r dan ge lin ce el le ri ve ayak la r y ka mak C) Düzenli olarak diflleri f rçalamak D) Çöpleri çöp kutusuna atmak 4. Dü rüst lük le il gi li ola rak afla ğ da ki ler den han gi si yan l fl t r? A) Dü rüst ki fli ler den olu flan top lum lar, hu zur lu ve mut lu olur. B) Dü rüst in san lar ba fla r s z olur lar. C) Dü rüst in san lar hem Al lah hem de in san lar ta ra f n dan se vi lir ler. D) Dü rüst lük ma ne vi te miz li ğin bir gös ter ge si dir. 5. Afla ğ da ki ler den han gi si te miz li ğin ya rar la r n dandır? A) Vü cu da sağ lam l k ve rir. B) Has ta l k lar a sebep olur. C) Vü cu du za y f la t r. D) Kilo almaya sebep olur. D) Aflağ daki kelimeleri noktalı yerlere doğru bir flekilde yazarak Fâtiha suresini oluflturunuz. S râtallezîne mağdûbi na büdü âlemîn Mâliki 44 Fâtiha Suresi Bismillâhirrahmânirrâhîm. Elhamdü lillâhi Rabbil... âlemîn Errahmânirrahîm.... Mâliki yevmiddîn. yyâke... na büdü ve iyyâke nesteîn. hdinass râtal müstakîm.... S râtallezîne en amte aleyhim. Gayril... mağdûbi aleyhim ve leddâllîn (Âmin.). 53

54 2. Ünite Proje Görevi Çevremizi Temiz Tutalım Çöpler Poşete Okulunuzun ve çevresinin temizliğini sağlamak üzere bir kampanya başlatı nız. Grup ar ka daşları nızla birlikte yapacağı nız işleri planlayı nız ve ara nızda gö rev pay la şı m ı ya pı nız. Pro je ni zi ha zırlayarak uygulamaya koyunuz. PROJENİN ADI :... PROJENİN SÜ RE Sİ :... PROJENİN AMAÇLARI PROJE SÜRECİNDE YAPILACAK ÇALIŞMALAR 1. Pa no ha zırlama : Pa no da yer ve ri le cek ögeler şun lar olabilir: a. Çev re nin öne mi ni an la tan öy kü, şiir, makale, fık ra, re sim, ka ri ka tür, ga ze te ha ber leri, atasözleri ve deyimler (Kendiniz de materyal ürete bi lir siniz.). b. İslam dininin çevreyi temiz tutmaya ve korumaya verdiği önemi belirten ayet ve hadis örneklerinin bulunduğu ya zılar. c. Ülkemizde çevreyi korumak amacıy la ku rul muş kuruluşların adları ve bun la rın işlevleri hak kında bilgilendi ri ci ya zılar. 2. Afiş ve slo gan ha zır lama : Bu bö lüm le il gi li ça lışmalar şu aşamalardan oluşabilir: a. Çev re nin öne mi ni anlatan afiş ve slo gan lar ha zır lanır. b. Ya pılan afiş ler ve ya zılan sloganlar, okul ve çevresinde herkesin görebileceği yerlere ası lır. PROJE SÜRECİN DE CE VA BI ARA NA CAK SO RU LAR 1. Çevreyi temiz tutmanın ve korumanın öne mi ne dir?

55 Temiz Olalım 2. İslam dini çevreyi temiz tutmaya ve korumaya neden önem vermektedir? Çev re yi ko ru mak için oluşturulmuş kuruluşlar ve işlevleri nelerdir? Çalışmaları m ız da bun lar dan nasıl ya rar la na bi lir, on la ra na sıl kat kı da bu lu na bi li riz? Kampanyadan okulumuzun çevresinde bulunan ev ve iş yerlerini nasıl haberdar edebiliriz? Kam pan ya yı na sıl baş la tıp uy gu la ya bi li riz? YAPILAN ÇA LIŞ MA LAR KAMPANYANIN SONUÇLARI YA RAR LA NI LAN KAY NAK LAR KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER

56 2. Ünite Kendimi Değerlendiriyorum Temiz Olalım ünitesinin sonunda neleri, ne kadar öğrendiğinizi anlamak için aşağıda ki ifa de le rin kar şı sın da ki ku tu cuk lar dan si zin du ru mu nu za uy gun ola nı X ile işa retleyiniz. J Evet, bu nu çok iyi ya pa bi li yo rum. K Bu nu kıs men ya pa bi li yo rum. L Hayır, bunu yapamıyorum. Bunları Öğrendim Evet J Kısmen K Hayır L 1. İs lam di ni nin te miz li ğe önem ver di ği ni ayet ve ha disler den ör nek ler le açık la ya bi li rim. 2. İba det ile te miz lik ara sın da ki iliş ki yi söy le ye bi li rim. 3. Be den te miz li ği nin na sıl ya pı la ca ğı nı açık la ya bi li rim. 4. Be den te miz li ği nin öne mi ni söy le ye bi li rim. 5. Be den te miz li ği ne önem gös te ri rim. 6. El bi se te miz li ği nin ne ol du ğu nu söy le ye bi li rim. 7. El bi se te miz li ği ne ni çin dik kat edil me si ge rek ti ği ni açık la ya bi li rim. 8. Giysilerimi temiz tutmaya özen gösteririm. 9. Çev re nin na sıl te miz tu tu la ca ğı nı açık la ya bi li rim. 10. Çevremi temiz tutmaya ve korumaya özen gösteririm. 11. Be den, el bi se ve çev re te miz li ği nin sağ lık açı sın dan öne mi ni açık la ya bi li rim. 12. Manevi temizliğin ne olduğunu açıklayabilirim. 13. Sözünde durmaya, dürüst ve güvenilir olmaya çalışırım. 14. Al lah ın sev gi si ni ka zan ma da te miz li ğin öne mi ni açık la ya bi li rim. 15. Fâti ha su re si ni ez ber den okuyup anlamını söyleyebilirim. Başarılı bir şekilde çalışmaya devam edebilmek için Kısmen ve Hayır şeklinde işaretlediğiniz konuları tekrar gözden geçirmelisiniz. 56

57 Temiz Olalım Temiz Olalım Ünitesi Gözlem Formu Açıklama: Bu form öğrencilerde kazanımların gerçekleşme düzeylerini gözlemlemek amacıyla hazırlanmıştır. Verilen ifadelerle ilgili aşağıdaki üç dereceden öğrencinin durumuna uygun olanı, ifadenin karşısındaki kutucuğa yazınız. ÖĞRENCİLER ORTALAMA 3. Her zaman 2. Bazen 1. Hiçbir zaman ÖLÇÜTLER 1 Temizlik kavramını tanımlar. 2 İslam dininin temizliğe verdiği öneme ayet ve hadislerden örnekler verir. 3 İbadet ile temizlik arasında ilişki kurar. 4 Beden temizliğinin kapsamını açıklar ve neler yapılması gerektiğini listeler. 5 İslam dininin beden temizliğine verdiği öneme ayet ve hadislerden örnekler verir. 6 Elbiselerini temiz tutmak için neler yaptığını sıralar. 7 İslam dininin elbise temizliğine verdiği öneme ayet ve hadislerden örnekler verir. 8 Çevre temizliği için neler yapması gerektiğini belirtir. 9 İslam dininin çevre temizliğine verdiği öneme ayet ve hadislerden örnekler verir. 10 Sağlık ve temizlik arasında ilişki kurar. 11 Bedenini, elbiselerini ve çevresini temiz tutmaya ve korumaya özen gösterir. 12 Manevi temizliğin anlamını belirtir. 13 İslam dininin manevi temizliğe verdiği öneme ayet ve hadislerden örnekler verir. 14 Allah ın sevgisini kazanmada temizliğin önemini kavrar. 15 Fâtiha suresini ezbere okur ve anlamını söyler. TOPLAM 57

58 2. Ünite 58 ÜNİTE SÜRECİNDE 1. Öğ ren ci le ri ni ze üni te de yer alan ko nu lar hak kında genel olarak tanı tı cı ni te lik te bil gi ler ve ri niz. Bu üni te nin din kül tü rü ve ah lak bil gi si der sin de ki öne mi ve ye riy le ilgili açıklamalar yapı nız ve ka za nımları gerçekleştirmeleri du ru mun da ne le ri ba şarabi le cek le ri hak kında onları teşvik edip cesaretlen di ri niz. Öğrenci le ri ni ze Hz. Mu ham med i tanımamı zın neden gerekli olduğunu söyle yi niz. 2. Bu üni te de öğrencilere doğrudan verilecek değerler; sevgi ve saygı, doğ ruluk ve dürüstlük, adalet, sözünde durmak tır. Adı ge çen de ğerlerin hangi konuda, han gi et kin lik ler le ve ri le bi le ce ği üni te ka za nım la rı n ın işlenişinde belirtilmiştir. Değer ler öğrencilere ilgi li ka zanımların işlendiği konularda sı nıf içi ve sı nıf dı şı ya pı lacak et kin lik lerle verilmelidir. 3. Bu üni te de öğrencilere kazandı r ılacak beceriler; me kân, za man ve kro no lo ji yi al gı la ma, ile ti şim ve empati, araş tırma dır. Adı geçen becerilerin hangi kazanımların işlenişinde verilebileceği belirtilmiştir. Bölümler üze rin de önem le du ra rak öğrencile ri ni zin be ce ri le ri kazanmaları nı sağlayı nız. 4. Üni te bo yun ca aşa ğı da ki açık la ma la ra dik kat et me niz üni te nin ka za nımları nın ger çek leş me si açı sından önemlidir: Bu üni te de Hz. Mu ham med in ço cuk luk ve genç lik hayatı ge nel hat la rı ile işlenecektir. (Özel lik le onun ço cukluk ve genç lik yılların da ki er demli davranışları ele alı na cak tır.) ÜN TE M ZE HA ZIR LA NA LIM 1. Hz. Muhammed in aile büyüklerinin isimlerini araştırınız. 2. Büyüklerinizden, Hz. Mu ham med in nerede, ne zaman doğduğunu, ço cuk luk ve gençlik yıllarını nerelerde geçirdiğini öğreniniz. 3. Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarındaki erdemli davranışlarının ne ler ol du ğu nu arafl t ra rak def te ri ni ze lis te le yi niz. 4. Bir Kur an- Ke rim mea lin den Kev ser su re si nin ka ç n c su re olduğunu ve kaç ayetten olufltuğunu bulup defterinize yaz n z. Bu üni te işlenir ken gü lün, Hz. Mu ham med sev gi si nin sem bo lü ol du ğu vurgulana cak tır. Etkinlikler yapı lırken mümkün olduğunca Hz. Muhammed in hayatı 4. sı nıf öğrencilerinin kavrayabileceği şe ma lar la ve ril meye çalı şılacaktır. Hz. Mu hammed in çocukluk ve gençlik yıl ların da ki er dem li dav ranışları ise somut örnek olaylar verilerek ele alı na cak tır. 6. kazanım işlenirken Kevser in bolluk, bereket, neslin çoğalması anlamlarına geldiğine ve Allah ın, Hz. Peygambere pek çok nimetler verdiğine, bu nimetlerden birinin de Hz. Peygamberin neslini devam ettiren Hz. Fatıma olduğuna yer verilecektir. Bu üni te, Hz. Mu ham med in ha ya tı ve doğduğu sosyal çevre dikkate alınarak kronolojik olarak işlenecektir. 5. Öğrencileriniz bu ünitenin kazanımları ile il gi li bazı deneyimlere sahip olabilirler. Ünite süresince bun lar dan da ya rar la na bi lir si niz: Hz. Mu ham med in do ğup ya şadı ğı yer ler ile il gi li film, pos ter ve ya re sim ler gör müş olabilirler. Hz. Mu ham med hak kında aileleri veya yakınlarından bir şeyler öğrenmiş olabilirler. Muhammed adlı arkadaşları olabilir. Hz. Mu ham med in ken di yaşlarındayken neler yaptı ğı nı merak ediyor olabilirler. Gülün Hz. Muhammed i simgelediğini biliyor olabilirler. Hz. Muhammed in ailesinden isimlerini bildikleri olabilir. 6. Bu üni te nin son ka za nı mıyla öğrencilerin Kevser suresini ezbere okuyup anlamı nı söylemeleri he deflenmiş tir. Bu ne den le üni te nin başlangı cın da bu su reyi ünite süresince ezberlemeleri için öğrencilerinizi bilgilendiriniz. Ünite bitiminde de ezbere okuyup anlamı nı söy lemelerini sağlayı nız. Bunu yaparken öğrencilerinizin bi rey sel fark lı lıkları nı göz önünde bulundurunuz. 7. Öğrencilerinizin birinci dönem hazırlayacakları performans görevi bu ünitenin sonunda verilmiştir. Öğrencilerinizin perfor mans gö re vin den bek le nen be ce ri le ri gösterebil me le ri için ge rek li yön len dir me ve açıklamaları ya pı nız. Per for mans gö re vi ile bir lik te de ğer len dir me öl çüt le ri ni ve re rek yap tık ları ça lışmanın de ğerlendir me öl çüt le ri ni gör me le ri ni sağlayı nız. 45

59 Hz. Muhammed i Tanıyalım KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Hz. Muhammed in Doğduğu Çevreyi Tan yal m Hz. Muhammed in doğduğu çevreyi tanımak niçin önemlidir? Hz. Muhammed (s.a.v.), Arabistan ın Mekke kentinde doğmuştur. Mekke, Ara bis tan da ki en önem li fle hir ler den bi ridir (1. Harita). Çünkü, es ki bir yer le flim ye ri olup pek çok pey gam be rin ya fla d ğ bir fle hir dir. Yüce Allah a ibadet amacıyla yapılmış ilk mescit olan Kâbe buradadır. (1. Fotoğraf). Bu yüzden, insanlık tarihinde önemli bir yeri vardır. Hz. Mu ham med in doğ du ğu çev re yi ta n - mak, s lam di ni ni öğ ren mek aç s n dan önemli dir. Özellikle Hz. Mu ham med in doğ du ğu 1. Harita: Arabistan Yar madas dö nem de ki di nî, eko no mik, sos yal ve kül tü rel du ru mun bi lin me si s lam di ni nin da ha iyi an la fl l ma s n sağ lar. Hz. Mu ham med in doğ du ğu dö nem de Arap lar ka bi le ler hâ lin de ya fl yor lar d. Ka bile ler ara s n da da sü rek li sa vafl lar olu yor du. Hal k n bir bö lü mü köylerde ve şehirlerde yer le flik bir ya flam sü rer ken bir bö lü mü gö çe beydi. 1 Mek ke de ya fla yan halk ge nel lik le ti ca ret le uğ ra fl r d (2. Fotoğraf). Gö çe be ya fla yan halkın geçim kaynağı ise ge nel lik le hay van c l k ve ta r m d. Halk ara s n da oku ma yaz ma ora n dü flük tü. Mek ke bafl ta ol mak üze re Ara bis tan da ya fla yan hal k n ço ğun lu ğu put la ra ta par d. n san lar kendi elleriyle yaptıkları bu taş parçalarından medet umarlardı. Onların kendilerini Allah a yaklaştıracağına ina n r lar d. Allah a ibadet amacıyla yapılmış olan Kâ be yi putlarla doldurmuşlardı. Orada her ka bi le nin ay r bir pu tu var d. Kur an- Ke rim de o gün kü Arap la r n bu inan fl la r hakkında flöy le buy ru lur: Al lah b ra k p da ken di le ri ne gök ler den ve yer den hiç bir r z k sağla ya ma yan ve bu na gü cü de yet me yen fley le re ta p yor lar. 2 O dö nem de Ara bis tan da put pe restlik ya n n da Hris ti yan l k, Mu se vi lik ve Me cu si lik din le ri ne ina nan lar da var d. Bun la r n d fl n da Hanif ad ve ri len ve Al lah n var l ğ na ina nan, put la ra 1. Fotoğraf: Kâbe yeryüzünde infla edilen ilk mescittir. tap ma yan in san lar da bu lu nu yor du Hayati Ülkü, slam Tarihi, s Nahl Suresi, 73. ayet 3. Hayati Ülkü, İslam Tarihi, s Top lum, öz gür ler ve kö le ler olarak iki s n fa ay r l m fl t. n san lar kö le ya p l r, pa zar lar da bir efl ya gi bi al n p sa t l r d. Toplumda can ve mal gü ven li ği kalmamıştı. Hak s z l ğa uğ ra ya n n hak k n ara ya ca ğ bir ma kam yoktu. Güç lü olan za y f ezerdi. Kö tü lük ya pa n n, yap t ğ ya n na kâr ka l r d. İçki ve kumar alışkanlığı yaygınlaşmış; h r s z l k, adam öl dür me, kan da va la r ve ka bi le ler ara s ça t fl ma lar çoğalmıştı. 2. Fotoğraf: Hz. Muhammed (s.a.v.) zaman nda Ka d n la ra ve k z ço cuk la r na de ğer ve rilmez, hor gö rü lür ler di. Ti ca ret te in san lar Mekkelilerin büyük bir bölümü geçimini ticaretle sağlardı. hi le ya par, bir bir le ri ni al da t r lar d. Yağ ma c l k ve kap kaç gün lük ha ya t n ay r l maz bir par ça s hâline gelmişti. 1 Ba z in san lar bu kö tü gi difl ten ra hat s z olu yor, üzü lü yor lar d. Doğ ru yo lu gös te re cek bir kurtarıcının gel me si ni bek li yor, iç le rin de hep bu umu du ta fl yor lar d. İşte, Hz. Mu hammed (s.a.v.) böy le bir za man ve çev re de dün ya ya gel di. Listeleyelim Hz. Muhammed in doğduğu çevrenin dinî, sosyal ve ekonomik özelliklerini verilen örneklerden hareketle aflağ daki flemaya listeleyiniz. Hz. Muhammed in Doğduğu Çevrenin Özellikleri Dinî Sosyal ve Kültürel Ekonomik Put pe rest lik yayg n d. n san lar ka bi le ler hâ lin de ya fl yor du. fie hir de ya fla yan ke sim ge nel lik le ti ca ret le uğ ra fl r d. Ka za nım: 1. Hz. Muhammed in doğduğu çevrenin dinî, sosyal ve ekonomik özellikle ri ni ör nek ler ve re rek açıklar. Ko nu: 1. Hz. Mu ham med in Doğ du ğu Çevreyi Tanıyalım Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: çevre. De ğerler: sev gi ve say gı, doğruluk ve dürüstlük. Beceriler: mekân, zaman ve kronolojiyi algılama. Öğretim yöntem ve teknikleri: so ru-ce vap, sonuç çıkarma, şemalaş tırma, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, İslam tarihi ile ilgi li ki tap lar, harita. İŞLENİŞ 1. Ön ce Dü şünelim bölümündeki soruyu yö nel te rek öğrencilerinizin Hz. Mu ham med in doğduğu çevreye motive olmaları nı sağlayı nız. 2. Sı nıfa Arabistan Yarımadası nın ko numunu gösteren bir harita getirip öğrencilerinizle birlikte inceleyiniz. Ardından öğrencilerinizden 46 ve 47. sayfalarda konuyla ilgili açıklama paragraflarını okumaları nı ve 1. Fotoğraf ile 2. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Birkaç öğrencinize paragraflardan anladıkları nı özetlemelerini söyleyiniz. Eğer an la şılmadıy sa bir de fa da ha okutup düşüncelerini arkadaşlarıyla paylaşmaları nı söyleyiniz. 3. Öğrencile ri niz den ken di çev re le ri ile Hz. Muhammed in doğduğu çevreyi karşılaş t ırmaları nı isteyerek onların mekân, zaman ve kronolojiyi algı la ma be ce ri le ri ni ka za na bil me le ri ni sağlayı nız. Der sin so nun da ko nu yu özet le yi niz. 4. Öğ rencileri ni zin bil gi le ri ni pe kiştirmeleri için onlara 47. say fa nın sonundaki Listeleyelim adlı etkinliği yaptı rı nız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: İslamiyetten önce Mekke deki sosyal ve ekonomik durum nasıldı? Açıklayı nız. İslamiyetten önceki dinî inançlar hangileriydi? Belirtiniz. Peygamberimizin doğduğu çevreyi tanımanın önemi nedir? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Hayati Ülkü, slam Tarihi, s Öğ ren ci le ri niz e Ünitemize Hazırlanalım çalışmalarından birincisini evde hazırlayarak gelmelerini söyleyiniz. 59

60 3. Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 2. Hz. Mu ham med in ai le bü yüklerini tanır. Konu: 2. Hz. Muhammed in Aile Büyüklerini Tanıyalım Süre: 2 ders saa ti De ğerler: sev gi ve say gı, doğruluk ve dürüstlük. Beceriler: mekân, zaman ve kronolojiyi doğru algılama, iletişim ve em pa ti, araş tırma. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, listeleme, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, İslam tarihi ile ilgili kitaplar. 2. Hz. Muhammed in Aile Büyüklerini Tan yal m Hz. Muhammed in aile büyüklerinden hangilerinin isimlerini biliyorsunuz? İŞLENİŞ 3. Fotoğraf: Yetişmemizde aile büyüklerimizin etkisi büyüktür. 1. Öğrencilerinize Önce Düşünelim bölümündeki soruyu sorunuz. Onlara soruyu cevaplandırırken Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki birinci çalışma için yaptıkları araştırmalarından yararlanmaları nı ha tırlatı nız. Böylece onların konuyla ilgili bildiklerini, öğrenecekleri yeni bilgilerle ilişkilendirmelerini sağlayı cı bir or tam oluşturunuz. 2. Konunun 48. sayfadaki ilk paragrafından hareketle Hz. Muhammed in aile büyüklerini tanımanın önemiyle ilgili kı sa bir açıklama yapı nız. 3. Öğrencilerinizden 48 ve 49. sayfalardaki konuyla ilgili açıklama paragraflarını okumaları nı ve 3. Fotoğraf ı incelemelerini isteyip düşüncelerini alı nız ve üzerinde birlikte konuşunuz. Böylece onların, Hz. Muhammed in aile büyüklerinin isimlerini fark etmelerini sağlayınız. 4. Öğrencilerinizle tahtaya Hz. Muhammed in aile büyüklerinin isimlerini listeleyiniz. 5. Öğrencilerinizin birinden kendi ailesinin soy ağacı nı oluşturması nı isteyiniz. Ardından öğrencilerinizle birlikte tahtadaki listeden de hareket ederek Peygamberimizin soy ağacı nı oluşturunuz. 6. Öğrencilerinizin konuyu pekiştirmeleri için onlara 49. sayfadaki Tanımlayalım adlı etkinliği yaptı rı nız. 48 n sa n n ye tifl me sin de, ai le bü yük le ri nin önem li bir ye ri var d r (3. Fotoğraf). Çocuklar aile büyüklerinden etkilenir, onları örnek alırlar. Bu ne den le bir kim se yi iyi ce ta n ya bilmek için ai le bü yük le ri hak k n da bil gi edin me k gerekir. Hz. Mu ham med i iyi tan mak için de onun ai le bü yük le ri hakkında bilgi edinmeliyiz. Hz. Muhammed (s.a.v.), Mek ke nin en saygın ai le le rin den bi ri ne men sup tu. Onun ai le bü yük le ri Mekke de dü rüst lük, doğ ru luk ve gü ve nilir lik le riyle tanınırlardı. Hz. Mu ham med in ba ba s n n ad Ab dul lah, an ne si nin ad Âmi ne dir. Ba ba s, Ku reyfl ka bi le si nin Ha fli mo ğul la r ko lun dan Ab dül mut ta lip in oğ lu dur. An ne si ise yi ne ay n ka bile nin Züh re oğul la r ko lun dan Vehb in k z d r. 1 Ab dül mut ta lip in on oğ lu var d. En kü çü ğü Pey gam be ri mi zin ba ba s Ab dul lah t. Ab dul lah, Mek ke li le rin ço ğun lu ğu gi bi ti ca ret le uğ ra fl r d. Güzel ahlaklı, dürüst bir insandı. Bu nedenle herkes tarafından sevilip sayılırdı. Ab dul lah, Âmi ne ile ev len dik ten bir kaç ay son ra ti ca ret yap mak için Su ri ye ye git ti. Dö nüfl te Me di ne de has ta la ndı. Hz. Muhammed in do ğu mun dan k sa bir sü re ön ce, 25 ya fl n da iken öl dü Hayati Ülkü, İslam Tarihi, s Hayati Ülkü, İslam Tarihi, s Pey gam be ri mi zin an ne si Âmi ne de Mek ke nin ile ri ge len ai le le rin den bi ri nin k z y d. O da çev re sin de üs tün ah la k yla ta n n r ve sevilip sayılırdı. Âmi ne, eşi ve fat et ti ği s rada Hz. Mu ham med e ha mi ley di. Mek ke de efli nin yo lu nu bek li yor du. Fakat onun ve fat haberini aldı. Genç olmasına rağmen bir da ha ev len me di. Hz. Mu ham med in ya fla m n da ve ye tifl me sin de de de si Ab dül mut ta lip ile am ca s Ebu Ta lip in önem li yer le ri var d r. De de si Ab dül mut ta lip, Ku reyfl ka bi le si nin ile ri ge lenle rin den di. Üs tün ah la k ve inanç la r na bağ l l ğ yla ta n n m fl t. n san la ra yar d m et me yi se ver di. Peygamberimizin am ca s Ebu Ta lip ise ti ca ret le uğ ra flan, ak l l, ze ki, ile ri gö rüfllü ve dü rüst bir ki fliy di. Ye ğe ni Hz. Mu ham med i çok se ver di. Onu ço cuk la r n dan ay r tut maz, git ti ği ye re gö tü rür dü. Ebu Ta lip, Hz. Mu ham med i ço cuk lu ğun da olduğu gi bi pey gam ber ol duk tan son ra da ko ru mufl tur. Ya fla m bo yun ca her za man ona des tek ol mufl tur. Hz. Muhammed in yetişmesinde önemli katkısı olan sütannesi Halime ile eşi Haris de Peygamberimizin aile büyüklerindendir. Hz. Mu ham med, dört ya fl na ka dar on la r n ya n n da kal m fl t r. Pey gam be ri miz süt kar defl le ri fiey ma ve Ab dul lah ile bir lik te gü zel gün ler ge çir mifl tir. Hz. Muhammed in amcalar Hamza, Abbas ve Zübeyr de Peygamberimizle daima ya k n dan il gi len mifl ler, ona des tek ol mufl lar d r. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Hz. Muhammed in yetişmesinde aile büyüklerinden kimlerin rolü olmuştur? Belirtiniz. Hz. Mu ham med in ai le bü yük le ri han gi ah la ki özel lik le ri ile Mek ke top lu mun da ta nı nıyor lar dı? Be lir tiniz. Ta n m la ya l m Afla ğ da Hz. Mu ham med (s.a.v.) in ai le bü yük le ri nin isim le ri ve ril mifl tir. Bu isim le rin karfl lar na onlar n Peygamberimizle akrabal k derecesini yaz n z. sim Abdülmuttalip Akrabal k Derecesi Dedesi Vehb... Abdullah... Âmine... Ebu Talip... Halime... GELECEK DERSE HAZIRLIK Şeyma Öğ ren ci le ri niz e Üni te mi ze Ha zır la na lım çalışmalarından ikincisini evde hazırlayarak gelmelerini söyleyiniz. Zübeyr... 49

61 Hz. Muhammed i Tanıyalım KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA 3. Hz. Muhammed in Doğumu, Çocukluk ve Gençlik Y llar Hz. Mu ham med (s.a.v.) in ço cuk luk ve genç lik ha ya t n öğ ren mek bi ze neler kazand r r? Pey gam be ri mi zin do ğu mu, ço cuk luk ve genç li k yılları hakkındaki bilgiler, onun tanınması ve s lam di ni nin anlaşılması aç s n dan önem li dir. Çün kü son pey gam ber olarak gön de ri len Hz. Mu ham med in hayatının her döneminden al na bi le cek dersler var d r. Do la y s y la onun ha ya t iyi öğ re nil me li ve ör nek al n ma l d r. Hz. Mu ham med (s.a.v.) 20 Ni san 571 ta ri hin de Mek ke de doğ du (4. Fotoğraf). Onun do ğu mu, ai le sin de bü yük bir se vinçle kar fl lan d. De de si Ab dül mut ta lip, onun do ğu mun dan do la y zi ya fet ler ve re rek flehrin yok sul la r n do yur du. Zi ya fet te ço cu ğun ad n so ran la ra, Mu ham med ad n ver dim. Di le rim ki gök te Hak, yer yü zün de halk onu ha y r la an s n... ce va b n ver di. An ne si de ona Ah met adını koydu. Mu hammed, üs tün lük ve me zi yet le ri an la rak çok 4. Fotoğraf: Peygamberimizin doğduğu evin bugünkü hâli çok övü len anlamındadır. Ah met de Al lah yü ce s fat la r yla öven, hamt eden kim se de mek tir. 1 Ka za nım: 3. Hz. Mu ham med in do ğumu, ço cuk luk ve genç lik yıllarını özetler. Konular: 3. Hz. Mu ham med in Do ğu mu, Çocukluk ve Gençlik Yıl la rı Süre: 2 ders saa ti De ğerler: sev gi ve say gı, doğruluk ve dürüstlük. Beceriler: mekân, zaman ve kronolojiyi doğ ru al gılama, iletişim ve em pa ti, araş tırma. Öğretim yöntem ve teknikleri: so ru-ce vap, sonuç çıkarma, an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, İslam tarihi ile ilgi li ki tap lar. İŞLENİŞ 50 Hz. Muhammed in Hayat... Babas, o doğmadan ayr lm flt dünyadan, Befl y l sonra annesi öldü ona doymadan. Alt yafl nda iken nur çocuk yaln z kald, Onun öksüz kalbine Allah sevgisi doldu. Dedesi de ölünce kald büsbütün garip, Yan na ald onu amcas Ebu Talip. Gökhan EVL YAO LU Çocuk ve Dua, s Yukar daki fliirde Peygamberimizin çocukluğu ile ilgili hangi bilgiler verilmektedir? Belirtiniz. 1. Hayati Ülkü, slam Tarihi, s. 60. Pey gam be ri miz, doğ duk tan bir kaç gün son ra an ne si nin sü tü yet me di ği için dört ay ka dar Sü vey be ad n da bi ri si ta ra f n dan em zi ril di. Mek ke nin ha va s s cak ve ağ r d. Kü çük ço cuk la ra uy gun de ğil di. Bu yüz den ye ni do ğan ço cuk lar yay la lar da ya fla yan sü tan ne le re ve ri lir di. Bun lar, üc ret kar fl l ğ n da ço cuk la r em zi rip ba kar lar d. Hz. Mu ham med de bu âde te gö re Ha li me ye ve ril di. Ha lime, ye tim bir ço cu ğu em zir me nin kâr l bir ifl ol ma ya ca ğ dü flün ce siy le bafl lan g ç ta onu al mak is te me di. An cak em zi re cek bafl ka ço cuk bu la ma d ğ için ka bul et ti. Ha li me ve ai le si, Hz. Mu ham med i çok sev di. Onu ai le le ri nin bir fer di ola rak ka bul et ti ler. Ba k - m na bü yük bir özen gös ter di ler. ki y l l ğ na an lafl t k la r hâl de onun ba k m n dört y l ka dar sür dür dü ler. Dört ya fl na gel di ğin de Hz. Mu ham med i Mek ke ye gö tü re rek an ne si Âmine ye ver di ler. 1 Hz. Mu ham med dört ya fl n dan al t ya fl na ka dar, an ne si Âmi ne nin flef ka tiy le ye tiflip bü yü dü. Al t ya fl n da iken ba ba s n n kab ri ni zi ya ret et mek üze re an ne si ve da d s Üm mü Ey men le be ra ber Me di ne ye git ti ler. Me di ne de ki ak ra ba la r n da bir ay ka dar mi sa fir kal d lar. Dö nüfl te, Me di ne nin gü ne yin de ki Eb vâ kö yün de annesi has ta lan d ve ve fat et ti. 2 He nüz doğ ma dan ba ba s n n ölü müy le ye tim ka lan Hz. Mu ham med (s.a.v.), al t ya fl n day ken an ne si ni de kay be dip ök süz kal d. An ne si nin ölü mün den son ra dad s Üm mü Ey men, Hz. Mu ham med i Mek ke ye gö tü rüp de de si Ab dül mut ta lip e tes lim et ti. Al t ya fl n dan se kiz ya fl na ka dar, Hz. Mu ham med e de de si Ab dül mut ta lip bak t. Ab dül mut ta lip sek sen ya fl n daydı. O, Hz. Mu ham med e an ne ve ba ba ac s n unut turmak için elin den ge le ni yap t. Onu çok sev di. Ör ne ğin, o sof ra ya gel me den ye me ğe baflla maz d. Ken di si ne ait kol tu ğa yal n z ca onun otur ma s na izin ve rir di. Hz. Mu ham med, se kiz ya fl na gel di ğin de, bu de fa da sev gi li de de si nin ölü müy le sar s l d. 3 Ab dül mut ta lip ten son ra Hz. Mu ham med in ba k m n am ca s Ebu Ta lip üst len di. Ebu Ta lip, onu ken di öz ço cu ğu gi bi sev di ve ko ru du. Efli Fa t ma da ona bir an ne flef ka tiy le dav ran d. Bu se bep le Sev gi li Pey gam be ri miz ona hep an ne der di. 4 Dü flü ne lim, Pay la fla l m Pey gam be ri mi zin na s l bir ço cuk luk ha ya t ge çir di ği ni dü flü nü yor su nuz? Dü flün cele ri ni zi ar ka dafl la r n z la pay la fl n z. Peygamberimiz, sekiz yafl ndan yirmi befl yafl na kadar amcas Ebu Talip in ya n nda yaflad. Ebu Talip ticaretle uğrafl rd. Dolay s yla s k s k Mekke d fl na ticaret için yolcu luk lar ya par d. Ebu Ta lip bu yol cu luk la r es na s n da ye ğe ni ni ya n n dan ay r ma d, git ti ği 1. M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s bn Hiflam, es-siyretü n-nebeviyye, C I, s bn Hiflam, es-siyretü n-nebeviyye, C I, s M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s Önce Düşü ne lim bö lü mün de ki so ruyu yönelterek öğrencilerinizin fi kir le ri ni alı nız. Öğrenci le ri ni zin söy le dik le ri ge rek çe le ri tahtaya yazarak üzerinde onlarla konuşunuz. Ardın dan 50. sayfadaki giriş pa rag ra fın dan ha re ketle onlara, Pey gam berimizin doğumu, çocukluk ve gençlik hayatı nı öğrenmenin önemini belirten kısa bir açıklama yapı nız. 2. Öğrencilerinize Peygamberimizin çocukluğu ile ilgili bilgileri olup olmadığını sorunuz. Cevaplarında Üni te mi ze Ha zır la na lım bölümündeki ikinci hazırlık çalışmasıyla ilgili araştırmalarından yararlanmaları nı sağlayıp ev ödev le ri ni kon trol edi niz. 3. Öğ rencileri niz den 50. say fa da ki ko nu nun ikinci paragrafı nı okumaları nı ve 4. Fotoğraf ı in ce le yerek dü şün ce le ri ni ar ka daş la rıy la paylaşmaları nı isteyiniz. Siz de Pey gam be ri mi zin do ğu muna ve is mi nin ve ril me si ne vur gu ya pınız. Peygamberimizin doğduğu evin Mekke de olduğunu ve bugün yerinde bir kütüphane bulunduğunu vurgulayınız. 4. Öğrencile ri ni ze Hz. Muhammed in (s.a.v.) çocukluğundaki olayları fark etmeleri için 50. sayfanın sonundaki etkin li ği yaptı rı nız. 5. Öğrencilerinizden 51. sayfada ki açıklama paragraflarını okumaları nı isteyip onlara aşa ğıdaki soruları so runuz: Peygamberimiz çocukluk hayatı nı kimlerin yanın da ge çir miştir? Siz ce Pey gam be ri mi zin ço cuk lu ğun da ya şa dı ğı en önem li olay han gi si dir? Ni çin? 6. Öğrencilerinize Peygamberimizin çocukluğu ile ilgili düşüncelerini açıklayabilmeleri için 51. say fa daki Düşü ne lim, Pay la şa lım etkinliği ni yap tı rı nız. 61

62 3. Ünite 7. Öğrencilerinizden konunun 51. sayfada ki son paragrafı nı, 52. say fa da ki iki pa rag ra fı nı okumaları nı ve 5. Fotoğraf ı incelemeleri ni isteyip aşa ğı da ki so ru la rı sorunuz: Peygamberimiz gençlik yılları nı kimlerin yanında geçirmiştir? Sizce Peygamberimizin gençlik yıllarında ya şadı ğı en önem li olay han gi si dir? Ni çin? Öğrencileri ni zin ce vap la rı nı de ğerlendirerek konuyu özetleyiniz. 8. Öğ ren ci le ri ni ze 52. say fa da ki Tarih Şeridi Oluşturalım adlı et kin li ği yap tı r ı n ız. Böylece onların Hz. Peygamberin hayatını kronolojik olarak kavramalarını sağlayınız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme seviyelerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yılları nı kimlerin yanında geçirdiğini sırasıyla belirtiniz. Hz. Muhammed gençlik döneminde geçimini nasıl sağlamış tır? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğrencileri niz den ge le cek der se Üni te mize Hazırlana lım çalışmalarından üçüncüsünü evde yaparak gelmeleri ni is te yi niz. 52 yer le re onu da be ra be rin de gö tür dü. Pey gam be ri miz bu yol cu luk lar da hem ti ca ret yapma y öğ ren di hem de Mek ke d fl n da ki kent le ri ta n d 1 (5. Fotoğraf). Ebu Ta lip, ölün ce ye ka dar ye ğe ni ni ko ru yup kol la d. 5. Fotoğraf: Arabistan da ticaret deve kervanları ile yapılırdı. Pey gam be ri miz (s.a.v.) genç lik y l la r n da bir çok et kin li ğe ka t l m fl t r. Bun lar dan bi ri, yir mi ya fl n da iken ka t l d ğ Hil ful fu dul ya ni Er dem li ler Top lu lu ğu dur. Bu top lu luk Mekke de ki le rin ve d flar ıdan ge len le rin can ve mal gü ven li ği ni sağ la mak, hak s z l k la ra kar fl ç k mak ama c y la ku rul mufl tur. Pey gam be ri miz bu top lu luk ta am ca la r y la bir lik te bu lunmufl, yer li ve ya ban c hiç kim se nin hak s z l ğa uğ ra ma ma s için ça l fl m fl t r. 2 Hz. Mu ham med ge rek ço cuk lu ğun da ge rek se genç lik y l la r n da dü rüst lü ğüy le ta n n m fl t. Sö zün de du rur, ya lan söy le mez, bafl ka la r na za rar ver mez di. Hiç kim se yi in cit mez di. Her ke se gü ler yüz lü dav ra n r d. Çev re sin de ki ler en de ğer li efl ya la r n ona tes lim eder ler di. Bu yüz den Mek ke li ler, ona her ko nu da gü ve ni lir ki fli anlamına gelen el-emin di yor lar d. Onun bu gü zel ah la k n öğ re nen Ku reyfl in zen gin ka d n la r n dan Hz. Ha ti ce, ken di si ne ti ca ret or tak l ğ önerdi. Pey gam be ri miz onun tek li fi ni ka bul ede rek ker van la r n ifl let me ye bafl la d. Pey gam be ri mi zin doğ ru luk, dü rüst lük ve ça l fl kan l ğ na hay ran ka lan Hz. Ha ti ce ona ev len me tek lif et ti. Pey gam be ri miz bu tek li fi ka bul et ti ve ev len di ler. Ev len dik le rin de Pey gam be ri miz 25, Hz. Ha ti ce 40 ya fl n day d. 3 Tarih Şeridi Oluşturalım S n f ar ka dafl la r n z la bir lik te Hz. Mu ham med in do ğu mundan bafl la ya rak ço cuk luk ve genç lik y l la r n yanında geçirdiği aile yakınlarını gös te ren aflağ daki tarih şeridini tamamlay n z. 571 de Mekke de doğdu. 575 e kadar... yanında kaldı. 577 ye kadar... yanında kaldı. 1. M. Âsım Köksal, Hz. Muhammed ve İslamiyet Mekke Devri, s M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s bn Hiflam, es-siyretü n-nebeviyye, C I, s a kadar... yanında kaldı. 596 a kadar... yanında kaldı. 596 da... ile evlendi. KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA 4. Hz. Muhammed in Çocukluk ve Gençlik Y llar ndaki Erdemli Davran fllar 62 Ka za nımlar: 4. Hz. Muhammed in çocukluk ve genç lik yılların da ki er dem li dav ra nışlarından ör nek ler ve rir. 5. Hz. Mu ham med in ço cuk luk ve genç lik yıllarındaki davranışları nı ken di ha ya tı ile ilişkilendirir. Konular: 4. Hz. Mu ham med in Çocukluk ve Genç lik Yıl la rındaki Erdemli Davranış la rı Süre: 4 ders saa ti Kavramlar: emin. De ğerler: doğruluk, dürüstlük, adalet, sev gi ve say gı, sö zün de dur mak. Beceriler: mekân, zaman ve kronolojiyi algılama, iletişim ve empati, araş tır ma. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, sı nıf la ma, örnek olay incelemesi, so nuç çıkarma, anlatım. Kaynak, araç ve gereçler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, hadis kaynakları, İslam tarihi ile ilgili kitaplar. Sizce güzel ahlaklı, erdemli bir kişide bulunan özellikler nelerdir? yi lik, yar d m se ver lik, fe da kâr l k, dü rüst lük, gü ve nilir lik, çal flkanl k, alçak gönüllülük, hoflgörü gi bi özel lik le rin tü mü ne erdem de nir. Bu özel lik le re sa hip olan ki fli ye de erdemli de nir. Hz. Mu ham med er dem li bir in san d. O, pey gam ber li ği dö ne min de ol du ğu gi bi ço cuk luk ve genç lik dö nemin de de ör nek dav ra n fl lar ser gi le mifl tir. Kur an- Kerim de Ant ol sun, Al lah n Re su lün de si zin için gü zel bir ör nek var d r. 1 buyrularak onun davranışlarını örnek almamız öğütlenmektedir. Biz de Allah ın bu buyruğunu yerine getirmeli, Peygamberimizi örnek almak için onun ço cuk luk ve genç lik dö nemin de ki davranışlarını da öğrenmeliyiz. Okuyalım, Cevaplayalım Aşağıdaki ifadeler, gençlik y llar nda Hz. Muhammed in ticaret ortağ olan bir Mekkelinin onun hakk nda anlatt klar d r. Bir ticaret kervanı oluşturulduğunda, döndüğüm zaman kervanda malı bulunanlar kendi malları ile ilgili sorular sorarlardı. Hz. Muhammed adına bir ticaret yolculuğuna gidip geri döndüğümde o sadece sağlığımı, hâlimi ve iyi olup olmadığını sorar, hemen ailemin yanına gitmemi isterdi. 2 Anlat lanlardan ha re ket le Pey gam be ri mi zin ki fli li ğiyle il gi li ola rak ne ler söy le yebilirsiniz? Arkadaşlarınızla paylaşınız. Hz. Mu ham med in aile büyüklerini sevip saymas, kötü davran fllardan kaç nması, haks zl klara güzel bir tav rla karfl ç kmas onun ço cuk luk ve genç lik y l la r n da ki er dem li dav ra n fl la r ndan baz lar d r. Ai le bü yük le ri ni zi sevip onlara sayg göstermeniz niçin önemlidir? Açıklayınız. Hz. Mu ham med (s.a.v.), emek verip ken di si ni ye tifl ti ren ai le bü yük le ri ni her za man se vip say d. Peygamberimiz, kendisi doğmadan vefat ettiği için baba sevgisini hiç tadamad. An ne siy le de sa de ce iki y l bir lik te olabildi. O sıralarda kü çük bir ço cuk ol ma s na rağ men annesine yar d m c ol du. Örneğin, onu yormamak için te miz ve dü zen li ol ma ya özen gösterdi. Anne ve babas n hayat n n sonuna kadar unutmad. Peygamberimiz, hiç tatmad ğ baba sevgisini, dedesinin ve amcas n n flefkat dolu yu va lar n da tat t. Dedesini ve amcasını ba ba ola rak gör dü ve öy le sev di. On la r n sev gile ri ne, hem sev gi hem de say g ile kar fl l k ver di. Söz le ri ni din le yip öğüt le ri ni dik ka te al d. İfl le rin de yar d m c ol du. On la r k ra cak dav ra n fl lar dan ka ç n d. Ara la r n da hep sev gi ve say g var ol du ğu için bir bir le ri ni üz me di ler. 3 Pey gam be ri miz, da d s Üm mü Ey men le am ca s Ebu Ta lip in ha n m Fat ma ya da 1. Ahzâb suresi, 21. ayet. 2. Muhammed Hamidullah, slam Peygamberi, C I, s M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s

63 Hz. Muhammed i Tanıyalım 54 dai ma sev gi ve say g gös ter di. Peygamberimizin, yengesi Hz. Fatma ile ilgili şu sözleri ona duyduğu sevgi ve saygının göstergesidir: O, benim annemdi. Kendi çocukları aç durur, o önce benim karnımı doyurur, saçımı tarardı... 1 Peygamberimiz bu sevgi ve saygının bir gereği olarak onların sö zü nü din le r, on la ra ev ifl le rin de yar d m c ol urdu. Son ra ki y l lar da da gör dü ğü her yer de on la ra sev gi si ni ifa de et ti. 2 Pey gam be ri miz, sü tan ne si Ha li me ile onun efli ne ve ço cuk la r na da say g da ku sur et me di. Hz. Halime yi gördüğünde Anneciğim! Anneciğim! diyerek saygı ve sevgi gösterir; yanına oturtur; bir ihtiyacı ve isteği varsa onu yerine getirirdi. Zaman zaman Hz. Halime yi ziyaret ederek ihtiyaçları olup olmadığını sorardı. Varsa yardım etmeye çalışırdı. fiu ör nek bu nu aç k ça gös ter mek te dir: Peygamberimiz 17 yaşında iken amcası Abbas ve Zübeyr ile birlikte Yemen e ticaret için gitmişti. Mekke ye dönüşünden sonra Hz. Halime ve ailesini ziyaret edip onlara hediyeler götürdü. 3 Hz. Mu ham med sa de ce ai le bü yük le ri ne de ğil, çev re sin de ki bü tün bü yük le ri ne de sev gi ve say g y la dav ra n r d. On la ra se lam ve rir, hâl ve ha t r la r n so rar, gerektiğinde yar d m eder di. Bu se bep le çev re sin de ki in san lar da onu çok se ver di. 6. Fotoğraf: Aile büyüklerimizi sevip saymal y z. Ai le bü yük le ri mi zi se vip say mak di ni mi zin yap ma m z öğüt le di ği gü zel dav ra n fllar dan d r. Hz. Mu ham med ço cuk luk ve genç lik y llar nda ai le bü yük le ri ne gös ter di ği sev gi ve say g y la bu ko nu da bi ze ör nek ol mufl tur. Biz ler de onun gi bi, ai le bü yük le rimi zi se vip say ma l y z (6. Fotoğraf). On la r n söz le ri ni din le me li, kalplerini k racak söz ve davran fllardan kaç nmal y z. Böy le ce bü yük le ri miz ta ra f n dan se vi lir ve sa y l r z. Ai le bü yük le ri ni se vip sa yan ki fli ler mut lu ve hu zur lu olur lar. Lis te le ye lim Siz ai le bü yük le ri ni zi se vip say d ğ n z han gi dav ra n fl la r n z la gös te ri yor su nuz? Bu davranışlarınızı örnekteki gibi aşağıdaki noktalı yerlere yazınız. 1. Sözlerini dinliyorum M. Âsım Köksal, Hz. Muhammed ve İslamiyet Mekke Devri, s bn Hiflam, es-siyretü n-nebeviyye, C I, s M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s. 65. NOTLARIM İŞLENİŞ 1. Öğrencilerinize Önce Düşünelim bölümündeki soruyu sorunuz. Böylece onların, Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarıyla ilgili bilgilerini hatırlamaları nı ve ye ni ko nu yu öğrenmeye istekli hâle gelmelerini sağlayı nız. 2. Öğrencilerinize Erdem ve erdemli davranış nedir? sorusunu sorup düşüncelerini alınız. 53. sayfanın birinci paragrafı çerçevesinde erdem ve erdemli davranışı açıklayı nız. Özellikle Peygamberimizin erdemli kişiliğini vurgulayınız. Ah zâb su re sinin 21. aye tini tahtaya ya zıp Peygamberimizin davranışları nın ör nek alınması gerektiğinin önemi üzerinde durunuz. Bu konuda öğrencilerinizin düşüncelerini alarak arkadaşlarıyla paylaşmalarına ortam hazırlayı nız. 3. Öğ rencileri ni ze Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarındaki erdemli davranışlarını fark etmeleri için 53. say fa da ki Oku ya lım-cevaplayalım etkinliğini yaptı rı nız. 4. Ko nu nun ikinci pa rag ra fın ı okutunuz. Bu paragrafta, Hz. Mu ham med in ço cuk luk ve genç lik yıl larındaki erdemli davranışlarının anlatıldığını belirtiniz. 5. Öğ rencileri ni ze 53. say fa da ki so ru yu so rup düşüncelerini alınız. 6. Öğrencilerinizden 53 ve 54. sayfalarda yer alan Hz. Mu ham med in ai le bü yük le ri ni sevip sayması na ilişkin açıklama pa rag raflarını okumaları nı ve 6. Fotoğraf ı in ce lemelerini isteyi niz. On lar dan okudukları bil gi ler den ha reket le Hz. Mu ham med in ço cuk luk ve genç lik yıl ların da bü yük le ri ni se vip say dı ğı n ı gösteren örnekler verme le ri ni isteyip bir lik te bu örnekler üzerinde üze rin de ko nu şu nuz. Ko nu yu özet leyi niz ve ar dından öğrencile ri ni zin Hz. Mu hammed in çocukluk ve gençlik yıl ların da ki er demli davranışların dan bi ri olan bü yük le ri ni se vip sayma sı nı kendi davranışlarıyla ilişkilendirmelerini sağlayı n ız. 7. Öğrenci le ri ni ze 54. sayfadaki Lis teleyelim adlı etkinliği yaptı r ı nız. Etkinlikte onların aile büyüklerini sevip saydıklarını ve bunun için ne gibi davranışlar yaptıklarını fark etmelerini sağlayınız. 63

64 3. Ünite 8. Öğ rencilerinizden 55. sayfadaki paragrafları okumaları nı ve 7. Fotoğraf ile 8. Fotoğraf ı in ce le me le ri ni is te yi niz. Ar dın dan oku duk la rı bil gi ler le il gi li aşağıdaki so ru la rı sorunuz. Bu süreçte öğrencile ri ni zin Üni te mize Ha zırlanalım bölümündeki üçün cü hazırlık çalışması için yap tıkları araştırmalarından ya rarlanmaları nı sağlayı nız. Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarında kaçındı ğı kötü davranışlar hangileridir? Hz. Mu ham med in çocukluk ve gençlik yıllarındaki güzel davranışları hangileridir? Öğrencilerinizin cevapları nı de ğerlendirip Peygamberimizin erdemli kişiliğine vurgu yapı nız. 9. Öğrenci le ri ni ze 55. sayfanın sonundaki soruyu sorup cevapları nı alı nız. Böylece öğrencilerinizin erdem li dav ra nış ile kötü davranış arasındaki farkı kavrayıp Peygamberimizi örnek almanın önemini anlamalarını sağlayınız. 10. Öğrencilerinizin konuyu daha iyi kavrayabilmeleri için onlardan 56. sayfadaki ilk beş paragrafı okumaları nı ve 9. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Onlara Hz. Hatice nin Peygamberimiz hakkındaki sözleriyle ilgili düşüncelerini arkadaşlarıyla paylaşmaları nı söyleyiniz. Ardından Hacerülesvet in yerine konması esnasında Peygamberimizin gösterdiği tav rı de ğerlendirmelerini isteyiniz. Hz. Mu ham med in için de ya fla d ğ top lum da pek çok kö tü al fl kan l k ve dav ra n fl var d. Pey gam be ri miz (s.a.v.), top lu mun bu kö tü lük le rin den her za man uzak du rur du. Ör ne ğin; o iç ki iç mez, ku mar oy na maz ve kav ga et mez di. n san la r k r maz, in cit mez, kim se ye hak s z l kta bulunmazdı. Pey gam be ri miz kö tü olan her fley den daima uzak du rur du. Kim se yi ra hat s z et mez di. Ağ z n dan hiç bir za man kö tü söz ç k maz d. Ya la n ve ya lan c l ğ sev mez di. Ye ri ne ge ti re meyeceği sözü vermezdi. nsanlar aras nda söz ta fl maz, ta fl ya n da sev mez di. Ben cil lik, cim ri lik et mez, kim se yi k s kan maz d. Bö bür len mek ten ve gös te rifl ten ka ç n r d. n san la ra kar fl dai ma al çak gö nül lü ve an la y fl l idi. Ay r m yap maz, her ke se eflit dav ra n r, kin ve düfl man l k bes lemez di. Ha re ket ve dav ra n fl la r n da afl r l k tan ka ç n r d. 1 Pey gam be ri miz ar ka dafl la r y la iyi ge çi nir, on la ra na zik ve ki bar dav ra n r d. Ar ka dafl la r n 7. Fotoğraf: Arkadafllar m za karfl güler üze cek söz ve dav ra n fl lar dan uzak du rur du (7. yüzlü ve nazik davranmal y z. Fotoğraf). Pey gam be ri miz yap t ğ iyi lik le ri kim se nin ba fl na kak maz d. Te miz ol ma yan yer lerde bu lun maz, te miz ol ma yan yi ye cek le ri ye mezdi. n san la r ka ra la maz, on lar la alay et mez ve kim se ye if ti rada bulunmazdı. Çev re sin de ki ler le ko nu flur ken iyi dav ra n fl la r n bir er dem ol du ğu nu her f r sat ta di le ge ti rir di. 2 Çevresindekilere yard m etmeyi severdi. Ken di sin den bir fley is te nil di ğin de müm kün olduğunca vermeye gayret ederdi. Kimsesiz ve yok sul la ra yar d m c olur, on la r gö ze tir di. fl le ri ni ken di si ya par, çev re sin de ki le re yük ol maz d. Pey gam be ri miz (s.a.v.) do ğa y ve hayvan la r da çok se ver di. Hay van la r ko rur, çev re yi te miz tu tar, çev re sin de ki le re de öy le dav ran ma la r n öğüt ler di (8. Fotoğraf). Hayvan la ra ezi yet et mez, iyi dav ra n r d Fotoğraf: Hayvanlara iyi davranmak erdemli davran fllardand r. Siz hangi kötü davran fllardan kaç n yor, hangi güzel davran fllar yap yorsunuz? Sıralayınız. 1. bn Sa d, et-tabakâtü l-kübra, C VI I, s bn Hi flam, es-siy re tü n-ne be viy ye, C II, s bn Sa d, et-tabakâtü l-kübra, C I, s NOTLARIM Hz. Mu ham med er dem li dav ra n fl la r y la in san lar ta ra f n dan se vi lir ve sayılırdı. Efli Hz. Ha ti ce nin flu söz le ri, Pey gam be ri mi zin genç lik y l la r n da ya fla d ğ top lum da ona ne ka dar say g du yul du ğu nu ve gü ve nil di ği ni gös ter mek te dir: Ey Mu ham med! Hiç kork ma! Al lah se ni hiç bir za man utan d r maz, üzün tü ye uğ ratmaz. Çün kü sen, ak ra ban la il gi le nir sin. Sa na tes lim edi len ema net le ri ko rur sun. fli ni görmek ten aciz olan la r n yük le ri ni ta fl r s n. Yok su la kim se nin ve re me di ği ni ve rir, ka zan d rama d ğ n ka zan d r r s n. Mi sa fir le re ik ram eder sin. Mu si bet ve fe la ket le re uğ ra d k la r n da hal ka yar d m eder sin. 1 Pey gam be ri mi ze çev re sin de ki in san lar ta ra f n dan gü veni lip say g du yul du ğu nu gös te ren bir di ğer olay da flöy le dir: Hz. b ra him ve oğ lu s ma il ta ra f n dan ya p lan Kâ be sel, rüz gâr vb.nin et ki siy le y k l m fl t. Bu ne den le de Mekke li ler, bi na y ye ni den yap ma ya ka rar ver di ler. Yar d m lar top lan d, ge rek li mal ze me te min edil di. Du var lar ye ni den ya p l d. An cak, s ra kut sal ka bul edi len Ha ce rü les vet (9. Fotoğraf) in ye ri ne ko nul ma s na ge lin ce an la fla ma d lar. Mekke de ki bü tün ka bi le ler bu ta fl koy ma onu ru nun ken di le ri ne ait ol du ğu nu söy le di ler. An lafl maz l k dört gün sür dü, kav ga ç k mak üze rey di ki Mek ke nin ile ri ge len le rin den bi ri si, Kâ be ka p s n dan ilk gi re cek ki fli nin ha kem ya p la rak onun ve re ce ği 9. Fotoğraf: Kâ be nin kö flesin de bu lu nan Ha ce rü les vet ka ra ra uyul ma s n tek lif et ti. Bu tek lif her kes çe ka bul edil di. Az son ra ka p dan Hz. Mu ham med gir di. Bu na o ka dar se vin di ler ki el-emin, el-emin, onun ha kem li ği ne ra z y z. di ye bağ r fl t lar. Yan la r na ge lin ce du ru mu an lat t lar. Hz. Muhammed (s.a.v.), yere bir yayg serdi. Hacerülesvet i bu yayg n n üzerine koy du. Ka bi le re is le ri, yay g n n uç la r n dan tu ta rak du va ra ka dar gel di ler. Hz. Mu hammed ken di el le riy le ta fl al p ye ri ne koy du. Böy le ce ka bi le ler ara s n da ç k ma s ola s bir kav ga ve ça t fl ma y ön le mifl ol du. Bu çö züm her ke si mem nun et ti. 2 Biz ler de Pey gam be ri mizi örnek alarak ya lan c l k, hak s z l k, ada let siz lik, ben cil lik, cim ri lik vb. kötü davran fl ve al flkanl klardan ka ç n ma l y z. Dü rüst, doğ ru, al çak gö nül lü, gü ler yüz lü ol ma l, çev re miz de ki le re yar d m et me li yiz. Ni çin Uzak Dur ma l y z? Kö tü davran fl ve al flkanl klardan uzak dur ma n n bi re ye ve top lu ma kat k la r n afla ğ da ki nok ta l yer le re ya za rak ar ka dafl la r n z la pay la fl n z. Bireye katk lar Topluma katk lar 1. Çev re miz de ki in san lar ta ra f ndan se vi li riz. 1. Toplumda huzur ortam oluflur M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s Hayati Ülkü, slam Tarihi, s. 70.

65 Hz. Muhammed i Tanıyalım Her insanın sahip olduğu haklar vardır. Ör ne ğin; her ke sin eği tim gör me, ya fla ma, mal mülk edin me bunlardan bazılarıdır. Bunlar doğuştan veya hukuki olarak sahip olunan haklardır. Hak s z l k et mek ise in san la r n bir bir le ri nin hak la r na dik kat et me me si ve ilifl ki le rin de ada let li ol ma ma la r an la m na ge lir. Bu du rum ada le tin ger çek lefl me si ni en gel ler. Ba r fl ve hu zu ru yok eder. Dolayısıyla in san lar la ilifl ki le ri miz de hak s z l k et meme li ve hak s z l ğa gü zel bir ta v r la kar fl ç k ma l y z. Hz. Mu ham med in genç lik y l la r n daki er dem li dav ra n fl la r n dan bi ri de hak s z l k la ra ve ada let siz li ğe gü zel bir ta v r la kar fl ç k ma s d r. O, in san la r n hak la r na çok önem ve rir, her za man hak l n n ya n n da olur, her ke sin hak k na say g gös te rir di. Pey gam be ri miz hak s z l k lar kar fl s n da ses siz kal maz, bu ko nu da du yar l dav ra n r ve haksızlığa gü zel bir ta v r la kar fl ç kar d. Top lum için de in san la r n ha ta la r n yüz leri ne vur maz, on la r in cit mez, uya r r ken on la r kü çük dü flü re cek söz ve dav ra n fl lar dan ka ç n r d. Her ke sin de ay n tav r gös ter me si ni öğüt ler di. S n f n z da ki ar ka dafl la r n z dan bi ri nin di ğer bir arkadafl n z yap ma d ğ bir dav ra n fl ne de niy le hak s z ye re suç la d ğ n dü flü nü nüz. Bu du ru mu dü zelt mek için ne ler ya par d n z? Belirtiniz. Pey gam be ri mi zin genç lik y l la r n da, uzun sü ren sa vafl lar ne de niy le Mek ke de hu zur ve gü ven or ta m bo zul mufl, can ve mal gü ven li ği kal ma m fl t. D fla r dan mal ge ti ren tüc car lar gü ven için de mal la r n sa ta m yor du. Böy le bir or tam da, Mek ke ye d flar dan ge len bir tüc car, Mek ke li bi ri ne mal la r n sat m fl t. Adam, gü nü gel di ği hâl de öde me yapma ya ca ğ n söy le di. Tüc car, Mek ke deki ileri gelen ba z kim se ler den yar d m et me le ri ni is te diy se de ona yar d m eden ol ma d. So nun da Mek ke deki Ebu Ku beys Te pe si ne ç k t ve Mek ke li le re flöy le ba ğ r d : Ey Mek ke li ler! çi niz de ada let li olan, hak k gö ze ten, za ra ra uğ ra yan la ra yar d m eden yok mu? Bu çağ r üzerine Mek ke nin ile ri ge len ka bi le le rin den ba z la r bir ev de top lan d lar. Top lan t da, Mek ke de kim se ye hak s z l k ya p l ma ma s, ya p l m fl sa dü zel til me si için ça l fla cak la r na ye min et ti ler. fl te bu ye min eden ler top lu lu ğu na Hil ful fu dul ya ni Er dem li ler Topluluğu ad ve ril di. Bu top lan t ya Hz. Mu ham med de ka t l d. Topluluk üyeleri son ra hep bir lik te tüc ca r n pa ra s n ödemeyen kişiye gittiler. O ki fli den parayı al p tüccara ver di ler. 1 Hz. Mu ham med in Er dem li ler Top lu lu ğu na ka t l ma s n na s l de ğer len di ri yorsu nuz? Dü flün ce le ri ni zi ar ka dafl la r n z la pay la fl n z. Pey gam be ri mi zin hak s z l k la ra gü zel bir ta v r la kar fl ç k t ğ n ve dai ma hak l n n ya n n da yer al d ğ n gös te ren di ğer bir ör nek de flöy le dir: Mek ke nin ile ri ge len zen gin le rin den olan Ebu Ce hil, Mek ke ye ti ca ret için ge len bir tüc ca r n mal la r n zor la elin den al m fl t. Adam ne ka dar uğ rafl t y sa da ken di si ne yard m ede cek bi ri ni bu la ma d. Ne ya pa ca ğ n fla fl r m fl bir du rum da do la fl r ken Mek ke li ba z kim se ler Hz. Mu ham med e git me si ni, onun ken di si ne yar d m ede ce ği ni söy le diler. Adam, Hz. Mu ham med i bul du. Ken di si ne yar d m et me si ni is te di. Hz. Mu ham med he men adam la be ra ber Ebu Ce hil in evi ne git ti. On dan, ada m n mal la r n ge ri ver me si ni 1. M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s Öğrenci le ri ni ze han gi kö tü dav ra nışlardan, niçin uzak durdukları nı so runuz. Böylece empati kurmaları nı sağlayı nız. Ko nu yu 56. sayfa da ki son pa rag raf tan ha re ketle özetleyiniz. 12. Öğ ren ci le ri ni ze 56. say fa da ki Ni çin Uzak Dur ma lı y ız? adlı et kin li ği yap tı r ı n ız. Böylece onların kötü davranış ve alışkanlıklardan uzak durmanın bireysel ve toplumsal yararlarını kavramalarını sağlayınız. 13. Öğ ren ci le ri ni ze 57. sayfanın bi rin ci paragrafı nı oku tup Hak ne dir? so rusunu sorunuz. Böylece onların hak ve hak sızlık kavramları n ı anlamaları nı sağlayı nız. 14. Öğrencilerinize 57. sayfadaki ikinci paragrafı okutup soru logosunda yer alan soruyu sorunuz. Böylece onların hak sız lık lar kar şı s ında ne yapmayı dü şündüklerini açıklamalarını sağlayınız. Ardından 57. sayfadaki üç ve dördüncü paragrafları okutup ikinci soruyu sorunuz. Düşüncelerini arakadaşlarıyla paylaşmalarını sağlayınız. Daha sonra 57. sayfadaki son iki ve 58. sayfadaki paragrafları oku tarak 10. Fotoğraf ı inceletiniz. Hz. Muhammed in haksızlıklara güzel bir ta vırla karşı çıkması nı na sıl de ğerlendirdikleriyle ilgili olarak öğrencilerinizin gö rüşlerini alınız. Hak sızlıklara nasıl kar şı çı kılabileceği ko nusunda maddeler belirleyip üzerinde konuşunuz. 15. Öğrenci le ri ni ze 58. say fa da ki Dav ranışları mı zı De ğerlendirelim adlı etkinliği yaptı rı nız. Böylece onların kötü alışkanlık ve davranışlardan ne kadar uzak durduklarını fark etmelerini ve Hz. Peygamberi örnek almanın önemini kavramalarını sağlayınız. is te di. Ebu Ce hil ver mek is te me diy se de Hz. Mu ham med onu ik na et ti ve tüc ca r n malla r n ala rak ge ri dön dü ler. 1 Hz. Mu ham med in genç lik dö ne min de Mek ke de esir ve kö le le re kö tü dav ra n l r d. Bun lar hem ağ r ifl ler de ça l fl t r l r hem de si yah renk li ol ma la r n dan do la y hor gö rü lürler di. Hz. Mu ham med bu tür dav ra n fl ta bu lu nan la ra, in san la r d fl gö rü nüfl le ri ne de niy le ay p la ma n n, on la r kü çük gör me nin yan l fl ol du ğu nu söy ler di. O, in san la r n yap t k la r ifl ler le, al d k la r so rum lu luk lar la ve har cad k la r emek le de ğer len di ril me si ge rek ti ğini ifa de eder di. 2 Biz ler de Pey gam be ri miz gi bi hak s zl klara güzel bir tav rla karfl ç kmal y z. Her za man, her yer de ada let ve dü rüst lü ğün ege men ol ma s için ça ba gös ter me li yiz (10. Fotoğraf). Çev re miz de ki le rin ku surlarını yüz le ri ne vur ma ma l, on la r in ci te cek söz ve dav ra n fl lar d an ka ç n ma ya özen göster me li 10. Fotoğraf: Peygamberimizi örnek almalı, arkadaşlarımızla iyi geçinmeliyiz. yiz. Davran fllar m z Değerlendirelim Hz. Mu ham med in ço cuk luk ve genç lik y l la r n da ki er dem li dav ra n fl la r n dan ha reket ede rek ken di dav ra n fl la r n z de ğer len di ri niz. Bunun için aflağ daki ölçekten yararlanabilirsiniz. Cevaplar n zda Bazen ve Hiçbir zaman var sa bun la r düzeltmek için ne ler ya pa bi le ce ği ni zi dü flü nü nüz. Aile büyüklerimi sever ve sayar m. Yalan söylemem. Söz tafl mam. Emanetleri korurum. Yerine getiremeyeceğim sözü vermem. Bencillik ve cimrilik etmem. Böbürlenmem, kimseyi küçük görmem. Paylaflmay ve yard mlaflmay severim. Haks zl klara güzel bir tav rla karfl koyar m. Her zaman Çoğunlukla Bazen Hiçbir zaman ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Hz. Muhammed in aile büyüklüklerini sevip saydığını gösteren üç davranışını belirtiniz. Aile büyüklerini sevip saymanın yararları nelerdir? Belirtiniz. Hz. Muhammed çocukluk ve gençlik yıllarında hangi kötü davranışlardan kaçınmıştır? Belirtiniz. Hz. Muhammed haksızlıklara nasıl karşı çıkardı? Bir örnekle açıklayınız. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğ ren ci le ri niz den Üni te mi ze Ha zır lanalım ça lışmaların dan dör dün cü sü nü ya pa rak gelmeleri ni is te yi niz. 2. Kevser suresi ni ve an la mı nı yan sıtmak için ase tat ve ya slayt, su re nin oku nu şunu dinlet mek ve ezberlemelerini sağlamak için ka set, kasetçalar vb. araçlar ha zır layı nız/ha zırlatı nız Muhammed Hamidullah, slam Peygamberi, C I, s bn Sa d, et-tabakâtü l-kübra, C VII, s

66 3. Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 6. Kevser suresini ezbere okur ve anlamı nı söy ler. Konu: 5. Kevser Suresi ve Anlamı Üni te De ğer len dir me si / Bilgilerimizi Ölçelim Süre: 4 ders saa ti Kavramlar: kev ser. De ğerler: sevgi ve saygı, doğruluk ve dürüstlük, adalet, sözünde durmak. Beceriler: iletişim ve em pa ti, araş tırma. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, sonuç çıkarma, ha fızada tutma, grup ça lışması, söz lü ve ya zı lı an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat, kasetçalar vb. araçlar. İŞLENİŞ 1. Öğrencile ri ni ze Ön ce Dü şünelim bölümündeki soru yu so ra rak ce vap la rı nı alı nız. On lara cevaplarında Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki dördüncü hazırlık çalışmasıyla ilgili evde yaptıkları araştırmalarından yararlanmaları nı söy le yi niz. Böy le ce on la rın konuya iliş kin bil gi se vi ye le ri ni be lir le me ye ve ha zırbulunuşlukları nı sağlamaya çalı şı nız. Siz de 59. say fa nın birinci ve ikinci paragrafları na atıf ta bu lu narak Kev ser su re si hak kında öğrencilerinize bir özetleme yapı nız. Öğrencilerinizin su reye ilişkin soruları var sa ce vap la yı nız. 2. Kevser suresinin metnini tahtaya yan sıtı nız. Öğrenci le ri ni ze ka set ça lar vb. araç lardan bir kaç de fa din le ti niz. Ar dın dan su re yi sı nıf ça toplu olarak bir kaç de fa oku yu nuz. Bi rey sel olarak okumak isteyen öğrencileri ni ze ön ce lik vererek okutunuz. Yanlışlarını düzeltiniz. 3. Kevser suresinin anlamı nı tah ta ya yan sıtı nız. Yük sek ses le bir kaç öğrencinize okutup sureden çı ka rı la bi le cek ders le rin ne ler ol du ğu sorusunu sı nıfa yönelterek üzerinde konuşu nuz. 4. Öğrencilerinizin Kevser suresinin anlamını kavramaları için onlara 59. say fa nın so nundaki Düşünelim, Paylaşalım etkinliğini yaptı rı nız. 5. Kevser Suresi ve Anlam Kevser suresi ile ilgili neler biliyorsunuz? Kev ser su re si, Kur an- Ke rim in 108. su re si dir. Üç ayet tir ve Kur an- Ke rim in en k sa suresidir. Namazda Fâtiha dan son ra oku nan su re ler den bi ri dir. Kevser; bolluk, bereket, flan, fleref ve neslin çoğalması anlamlar na gelir. Ayn zamanda geçtiği her yere hayat ve ren cen net te ki bir r ma ğ n da ad d r. Yüce Allah, Kevser suresinde, verdiği nimetler için kendisine kulluk edilmesini istemektedir. Namaz kılmak ve kurban kesmek de kulluğun göstergelerindendir. Yüce Allah, Kevser suresinde Peygamberimize, pek çok nimetin verildiğini vurgulamaktadır. Bunlardan biri yüce kitabımız Kur an-ı Kerim dir. Kur an, çölün ortasında fışkıran, her şeye hayat veren suyu bol bir ırmak gibidir. Bu ilahî kaynaktan fışkıran bereket ve iyilik hiç kesilmeden akacaktır. Böylece Peygamberimizin adı ve şanı her zaman, her yerde yaşayacaktır. Yüce Allah ın Peygamberimize verdiği nimetlerden bir diğeri de neslini devam ettiren kızı Hz. Fatıma dır. Puta tapıcı Araplar, erkek çocuğu olmayanlara ebter (soyu kesik) derlerdi. Kız çocuklarını hiç hesaba katmazlardı. Yüce Allah, surede bunların yanlış olduğunu bildirmektedir. Peygamberimizin soyu kızı Hz. Fatıma ile devam etmiştir. Kevser Suresi Bismillâhirrahmânirrahîm. nnâ a taynâ kelkevser. Fesalli lirabbike venhar. nne flânieke hüvel ebter. An la m Rahmân ve Rahîm olan Allah n ad yla. fiüphesiz biz sana Kevser i verdik. O hâlde, Rabb in için namaz k l, kurban kes. Doğrusu sana buğzeden, soyu kesik olan n ta kendisidir. Düflünelim, Paylaflal m Kevser suresinden ç kar labilecek öğütler nelerdir? Düflüncelerinizi arkadafllar n zla paylafl n z. NOTLARIM 59 66

67 Hz. Muhammed i Tanıyalım A) Afla ğ da ki so ru la r n ce vap la r n altlarındaki noktalı yer le re ya z n z. 1. Hz. Muhammed in doğduğu çevredeki insanlar n dinî inançlar hakkında bilgi veriniz. Mekke baflta olmak üzere Arabistan da halk n çoğunluğu putlara tapard. Kâbe nin içinde çok say da... put bulunmaktayd. Putperestlik yan nda Hristiyanl k, Musevilik ve Mecusilik dinlerine inananlar da vard. Bunlar n d fl nda Allah n var ve bir olduğuna inanan Hanif denilen insanlar da bulunuyordu. 2. Hz. Muhammed çocukluk ve gençlik y llar n kimlerin yan nda geçirmifltir? Hz. Muhammed, çocukluk y llar n dört yafl na kadar sütannesi Halime; alt yafl na kadar annesi... Âmine, sekiz yafl na kadar dedesi Abdülmuttalip, gençlik y llar n ise 25 yafl na kadar amcas Ebu Talip in... yan nda geçirmifltir Hz. Mu ham med Er dem li ler Topluluğu na ni çin ka t l m fl t r? Peygamberimizin... gençlik y llar nda, uzun süren savafllar nedeniyle Mekke de huzur ve güven ortam... bozulmufl, can ve mal güvenliği kalmam flt. nsanlara haks zl klar yap l yordu. Özellikle d flar dan mal... getiren yabanc lar n mallar yağmalan yordu. Bu sebeple Mekke nin ileri gelen kabilelerinden baz lar... bir evde topland lar. Toplant da, Mekke de kimseye haks zl k yap lmamas, yap lm flsa düzeltilmesi için... çal flacaklar na yemin ettiler. Bu yemin edenler topluluğuna Hilfulfudûl ad verildi. Hz. Muhammed de... haks zl klara karfl ç kt ğ için bu birliğe kat lm flt r. 4. Mek ke li le rin Hz. Mu ham med e el-emin de me le ri nin se be bi ne dir? Be lir ti niz. Hz.... Muhammed gerek çocukluğunda gerekse ticaret hayat nda dürüstlüğü ile tan nm flt. Sözünde... durmad ğ, yalan söylediği, baflkalar na zarar verecek bir davran flta bulunduğu, bir kimseyi incittiği asla... görülmedi. Bu yüzden Mekkeliler ona güvenilir anlam na gelen el-emin diyordu. 5. Mu ham med is mi nin an la m n ya z n z.... Muhammed; övülen, beğenilen, herkesin sevgi ve sayg s n kazanan anlamlar n içerir. B) Afla ğ da A sü tu nun da ve ri len Hz. Mu ham med in ai le bü yük le ri nin ad la r n, B sü tu nun da ki ak ra ba l k ad la r y la efl lefl ti ri niz. A Abdülmuttalip Abdullah Halime Âmine Fat ma Ümmü Eymen Ebu Talip Bilgilerimizi Ölçelim B Babas Amcas Annesi Amcas n n efli Dad s Sütannesi Dedesi 5. Ders ki ta bının 60 ve 61. say fa la rındaki Bil gi le ri mi zi Öl çe lim bö lü mün de yer alan soruları kullanarak öğrencilerinizi değerlendiriniz. Öğrencile ri ni zi de ğerlendirmek için siz de de ğer len dir me so ru la rı ha zır la ya bi lir si niz. Açık uç lu so ru lar için ve ri len ce vap lar ör nek niteliğin de dir. Öğrencilerinizden gelen cevaplar farklı cümlelerden olu şabilir. Öğ rencileri ni zin verdikleri cevapları kontrol ederek eksik ya da yanlış öğrendikleri hususları be lir le yi niz. Ge rekli gör dü ğünüz kazanımlara tek rar vurgu yapı nız. 6. Öğretmen kılavuz kitabı nın 70. say fasındaki Kendimi Değerlendiriyorum formunu ço ğaltarak öğrencilerinizden doldurmaları nı is teyiniz. Böylece onların ünite boyunca öğrendiklerini değerlendirmelerini sağlayı nız. 7. Öğ retmen kı la vuz ki ta bı nın 71. say fasındaki Hz. Muhammed i Tanı ya lım Ünitesi Gözlem Formu nu doldurunuz. Öğ rencileri ni zi Genel Açıklamalar bölümünün 22. sayfasında bulunan Gözlem For mu De ğerlendirme Ölçeği ne gö re de ğerlendiriniz. 60 C) Afla ğ da ki cüm le ler de noktalı yer le re, ve ri len ifa de ler den uy gun olan la r ya z n z. Mek ke de, ca hi li ye, 4, Ha nif, 571, Hz. Mu ham med (s.a.v.), y l n da... Mekke de doğ mufl tur. 2. Hz. Mu ham med... 4 se ne sü tan ne si Ha li me nin ya n n da kalm fl t r. 3. Hz. Pey gam be rin doğ du ğu çev re de put la ra tap ma yan, Al lah n varl ğ na ve bir li ği ne ina nan la ra... Hanif de nir. 4. s la mi yet ten ön ce ki dö ne me... cahiliye de nir. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinize Kur an-ı Ke rim i Ta nıyalım ünitesinin Ünitemize Hazırlanalım ça lışmalarından birincisini hazırlayarak gelmelerini söyleyiniz. 2. İşlenecek konuyla ilgili ayet meallerini yansıt mak için ase tat ve ya slayt ha zırlayı nız/ hazırlatı nız. NOTLARIM D) Afla ğ da ki so ru lar da doğ ru se çe ne ği bu la rak ifla ret le yi niz. 1. Hz. Mu ham med (s.a.v.) an ne si ve fat et ti ği za man kaç ya fl n day d? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 2. Hz. Mu ham med in Kâ be nin ona r m s ra s n da Ha ce rü les vet in ye ri ne ko nul mas n da ha kem ola rak se çil me si ve ka ra r n iti raz s z ka bul edil me si onun, ya fla d ğ top lumda na s l bir ki fli ola rak ka bul edil di ği ni gös te rir? A) Hofl gö rü lü B) Ça l fl kan C) Gü ve ni lir D) Ce sur 3. Hz. Mu ham med, ço cuk lu ğu dö ne min de afla ğ da ki kişilerden han gi si nin evinde yaşamamıştır? A) Ebu Ta lip B) Ha li me C) Ab dül mut ta lip D) Zü beyr 4. Afla ğ da ki ler den han gi si Kevser kelimesinin anlamlarından biridir? A) Bol luk B) Dü rüst lük C) Gü ven D) Son suz luk E) Afla ğ da ki fle ma da Kev ser su re si nin ka r fl k ola rak ve ri len söz cük le ri ni doğru yer le ri ne koyarak Kevser suresini oluflturunuz. Kevser Suresi Bismillâhirrahmânirrahîm nnâ a taynâ kelkevser. hüvel venhar. flânieke lirabbike nnâ kelkevser. a taynâ Fesalli nne ebter. Fesalli lirabbike venhar. nne flânieke hüvel ebter

68 3. Ünite Performans Görevi Üni te : Hz. Muhammed in Çocukluk ve Gençlik Yıllarını Öğreniyoruz Kazanım : Hz. Muhammed in doğduğu çev re, ai le bü yük le ri, do ğumu, çocukluk ve genç lik yılları hakkında bilgi sahibi olur ve erdemli dav ranışlarından örnekler verir. (1, 2, 3 ve 4. ka za nımlar) Süre : 2 haf ta Çalış ma şekli : grup ça lış ma sı (sı nıf mev cu duna bağ lı ola rak 4-6 ki şilik gruplar). Bek le nen per for mans : araş tırma becerisi, veri top la ma ara cı ge liştirme, verileri raporlaş tırma. De ğerlendir me : de re ce li pu an la ma anah ta rı, ak ran de ğerlendirme for mu. Sevgili Öğ ren ciler, Siz den, Hz. Mu ham med in doğduğu çev re, ai le bü yük le ri, do ğumu, çocukluk ve genç lik yılları ile davranışları hak kında bir araş tır ma yaparak bu nu ra porlaş tı rıp sun manız beklenmektedir. Bu ça lışmayı ya parken aşa ğı da ki adımları iz le ye bi lir si niz: 1. Araş tırma yapacağı nız konuları gruptaki arkadaşları nızla aranız da gö rev pay la şı mı ya pı nız. 2. Si zin araş tıraca ğı nız konu ile ilgili han gi kaynaklara başvurmanız ge rek ti ği hak kın da bü yük le ri niz den ve öğretmeninizden bilgi alı nız. 3. Elde ettiği niz kay nak lar dan ön ce lik le ko nu nuz la il gi li bö lüm le ri oku yu nuz. 4. Kaynaklarda veri len bil gi le ri sis tem li bir şekilde sıraya koyup yorumla rı nı zı da ka ta rak ya zı lı bir me tin hâ li ne ge tiriniz. Raporlaş tırma esnasında Türkçe ya zım kuralları na uy ma ya dik kat edi niz. 5. Met ni ni zi ta mam ladık tan son ra grup ar kadaşları nız la bir ara ya ge lip su nu mu ki min ve na sıl ya pa ca ğı na ka rar ve riniz. 6. Ha zırladı ğı nız met ni dis ke te ya da CD ye kay dederek bir sunu hâ line dönüş tü rü nüz ve za ma nı gel di ğin de sı n ıftaki arkadaşları nı za su nul ması nı sağlayı nız. 7. Performans görevi için size ayrı lan sü re iki haf ta dır. Bu sürenin sonunda sunu mu nuz ta mam lan mış olacaktır. 8. Sunumunuzu yaptıktan sonra çalış ma la rı nı zı bir dos ya hâ line getirerek öğ ret me ni ni ze tes lim edi niz. 9. Ça lış ma nız De re ce li Pu an la ma Anah ta rı nda ki öl çü lere göre değer len di ri le cek tir. Grup için de gös ter miş ol du ğunuz per for man sa iliş kin de ğer lendirmede de Akran Değer len dir me For mu kul la nı la cak tır. Performans Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta rı Nitelikler Geliştirilmeli (1) İyi (2) Mükemmel (3) Araştırma ve görüş alma Ko nu lar la il gi li ye te rin ce araştırma yapılmamış ve kay nak lar hakkın da il gi li ki şilerle görüşülmemiş tir. Ko nu lar la il gi li araş t ır ma da ek sik lik ler var ve kay nak lar hak kın da il gi li ki şi ler den bir kısmıyla görüşülmüştür. Ko nu lar la il gi li ye te rin ce araştır ma ya pıl mış ve kay nak lar hakkın da il gi li ki şilerle görüşülmüştür. İçerik Hz. Mu ham med in ör nek li ği yeteri kadar vurgulanmamış tır. Hz. Mu ham med in ör nek li ği kıs men vur gu lan mış tır. Hz. Mu ham med in ör nek li ği yeteri kadar vurgulanmış tır. Düzenleme Kay nak lar dan top la nan bil giler kendi ifadeleriyle yorum da ka tı la rak sis tem li şe kil de bir araya getirilmemiştir. Kay nak lar dan top la nan bil gilerin bağlanma kı sımları ken di ifa de leriyle yapılmış ve kısmen yorum katıl mış tır. Kay nak lar dan top la nan bil giler ken di ifa de le riy le yo rum da ka tı la rak sis tem li şe kil de bir ara ya ge ti ril miştir. Çalışma alışkanlığı Araş tırmanın ha zırlanması için grupta görev dağı lı mı ya pılmış ancak çalışma sürecinde üstlenilen sorumluluklar yerine getirilmemiştir. Araş t ırmanın ha zır lan ma sı için grupta görev dağı lı mı ya pılmış, ça lış ma sü re cin de üst le ni len so rum lu luk ların ba zıları ye ri ne getirilmiş tir. Araş t ırmanın ha zır lan ma sı için grup ta gö rev da ğı lı mı ya pı la rak ça lış ma sü re cin de üst le ni len so rum luluklar tam olarak yerine getirilmiştir. Planlama Araş t ır ma es na sın da bir plan oluş tu rul ma mış ve ça lış ma lar za ma nın da tamamlanmamış tır. Araş t ır ma es na sın da bir plan oluş tu rul muş an cak pla na uy gun ola rak ça lışmalar zamanın da ta mam lanmamış tır. Araş t ır ma es na sın da bir plan oluş tu rul muş ve pla na uy gun ola rak ça lış ma lar za ma nın da ta mam lanmış tır. 68 Raporlaştırma Araş t ır ma ya pan grup ve ya öğrencilerin duygu ve düşünce le ri an la tıl ma mış, araş t ır ma so nuç la rın da çok ek sik lik var. Rapor, Türkçe ya zım kurallarına uygun şekilde hazırlanmamış tır. Araş t ır ma ya pan grup ve ya öğrencilerin duygu ve düşünce le ri ni, yap tık la rı ça lış ma nın so nuç la rı n ı an la tan bir ra por ha zır lan mış an cak an la tım da eksiklikler var. Raporda Türkçe ya zım kurallarına tam olarak uyul ma mış tır. Araş t ır ma ya pan grup ve ya öğrencilerin duygu ve düşünce le ri ni, yap tık la rı araş t ır manın sonuçları nı Türk çe ya zım ku ral la rı na uygun olarak anlatan bir rapor hazırlanmış tır.

69 Hz. Muhammed i Tanıyalım Performans Görevi İçin Ak ran De ğerlendirme Formu Bu formu performans görevini birlikte hazırladı ğı nız tüm grup üye le ri için ay rı ay rı dol du ru nuz. Öğrencinin adı ve so ya dı :... Gru bun is mi :... De ğerlendirilen öğrencinin adı ve soyadı : Performans görevin de be ra ber ça lış tı ğı nız grup üye si nin gru ba ki şisel katkı la rı nelerdir? Grup üyesinin grup performansı nı etkileyen zayıf yan la rı nelerdir? Grup üye si bi rey sel so rum lu luk la rı nı yerine getirmiş mi dir? Ge tir me diy se se be bi ne dir? Grup üye si di ğer grup üyeleri ile yeterince yardımlaş tı mı? Yar dımlaşmadıysa sebebi nedir? Ha zırladı ğı nız me tin ve su num siz ce ba şarı lı mıydı? Başarılı olmadıysa sebepleri nelerdir?

70 3. Ünite Kendimi Değerlendiriyorum Hz. Muhammed i Tanıyalım ünitesinin sonunda neleri, ne kadar öğrendiğinizi anlamak için aşağıdaki ifadelerin karşısındaki kutucuklardan sizin durumunuza uygun ola nı X ile işa ret le yi niz. J Evet, bu nu çok iyi ya pa bi li yo rum. K Bu nu kıs men ya pa bi li yo rum. L Hayır, bunu yapamıyorum. Bunları Öğrendim Evet J Kısmen K Hayır L Hz. Muhammed in doğduğu çevrenin sosyal, dinî ve ekonomik özelliklerini söyleyebilirim. Hz. Muhammed in aile büyüklerinin isimlerini listeleyebilirim. Hz. Muhammed in aile büyüklerinin özelliklerini belirtebilirim. Hz. Muhammed in doğum tarihi ve yerini söyleyebilirim. Hz. Muhammed in niçin sütanneye verildiğini açıklayabilirim. Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarını kimlerin yanında geçirdiğini söyleyebilirim. Hz. Muhammed in çocukluk, gençlik yıllarında yaşadığı önemli olayları söyleyebilirim. Hz. Muhammed in aile büyüklerini sevip saydığını örneklerle açıklayabilirim. Hz. Muhammed in kötü davranışlardan kaçındığına örnekler verebilirim. Hz. Muhammed in haksızlıklara güzel bir tavırla karşı çıktığına örnekler verebilirim. Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarındaki davranışlarını kendi hayatımla ilişkilendirebilirim. Kevser suresini ezberden okuyup anlamını söyleyebilirim. 70 Ba şa rı lı bir şe kil de ça lış ma ya de vam ede bil mek için Kıs men ve Ha yır şek lin de işaret le di ği niz ko nu la rı tek rar göz den ge çir me li si niz.

71 Hz. Muhammed i Tanıyalım Hz. Muhammed i Tanıyalım Ünitesi Gözlem Formu Açıklama: Bu form öğrencilerde kazanımların gerçekleşme düzeylerini gözlemlemek amacıyla hazırlanmıştır. Verilen ifadelerle ilgili aşağıdaki üç dereceden öğrencinin durumuna uygun olanı, ifadenin karşısındaki kutucuğa yazınız. ÖĞRENCİLER ORTALAMA 3. Her zaman 2. Bazen 1. Hiçbir zaman ÖLÇÜTLER 1 Hz. Muhammed in doğduğu çevrenin dinîı, sosyal ve ekonomik özelliklerini örnekler vererek açıklar. 2 Hz. Muhammed in aile büyüklerinin isimlerini sayar. 3 Hz. Muhammed in ailesinin soy ağacını oluşturur. 4 Hz. Muhammed in yetişmesinde aile büyüklerinden kimlerin rolü olduğunu söyler. 5 Hz. Muhammed in nasıl bir çocukluk geçirdiğini açıklar. 6 Hz. Muhammed in gençlik döneminde yaşadığı önemli olayları belirtir. 7 Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarındaki erdemli davranışlarını listeler. 8 Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarında aile büyüklerini sevip saydığına örnekler verir. 9 Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarında kötü davranışlardan kaçındığına örnekler verir. 10 Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarında haksızlıklara güzel bir tavırla karşı çıktığına örnekler verir. 11 Hz. Muhammed in çocukluk ve gençlik yıllarındaki davranışlarını kendi hayatı ile ilişkilendirir. 12 Kevser suresini ezbere okur ve anlamını söyler. TOPLAM 71

72 3. Ünite ÜNİTE SÜRECİNDE Konuları işlemeye geçmeden önce öğrencile ri ni ze ünitenin adı nı söy le yi niz. Ko nu lar hak kında genel olarak tanı tı cı nitelikte bilgiler veriniz. Bu ünitenin din kültürü ve ahlak bilgisi dersindeki önemi ve yeriyle ilgili açıklamalar ya pı n ız ve ka za nım la rı n ı ger çek leş tir me le ri du ru mun da neleri başarabilecekleri hakkında onları teşvik edip cesaret len di ri niz. 2. Bu ünitede öğrencilere doğ ru dan ve ri le cek de ğerler; saygı, hoşgörü, bilimselliktir. Adı ge çen de ğer le rin han gi ko nu da, han gi et kin lik ler le ve ri le bi le ce ği ünite kazanımları nın iş lenişin de be lir tilmiş tir. De ğer ler öğrencilere ilgili kazanımların işlendi ği konularda sı nıf içi ve sı nıf dı şı ya pılacak etkinliklerle verilmelidir. 3. Bu üni te de öğrencilere kazandı rılacak beceriler; problem çözme, araş tırma, Türkçeyi doğ ru, gü zel ve etkili kullanma, Kur an-ı Ke rim mea li kul lan ma dır. Adı ge çen be ce ri le rin han gi ka za nımların işlenişin de ve ri le bileceği belirtilmiş tir. Bu bö lüm ler üze rin de önem le du ra rak öğ ren ci le ri ni zin be ce ri le ri ka zan ma ları nı sağlayı nız. 4. Ünite boyunca aşa ğı da ki açıklamala ra dik kat et me niz üni te nin ka za nım ları nın ger çekleş me si açı s ından önemlidir: Bu üni te de Kur an-ı Kerim in indirilişi, kitap hâline getirilişi ve ço ğaltılması süreci ay rıntılara inilmeden genel olarak ele alınacak ve Kur an-ı Ke rim ayet, su re ve cüz gi bi özel lik le riy le şekil açı sından tanı tılacaktır. Kur an-ı Ke rim in iniş süreciyle ilgili zaman şeridi oluşturulacaktır. 3. kazanım işlenirken Hz. Ali nin Kur an a hizmetlerine ve katkılarına da yer verilecektir. Öğrencilerin somut deneyimlerinden mümkün olduğunca yararlanılacaktır. 5. Öğ rencileriniz bu ünitenin kazanımları ile ilgili bazı deneyimlere sahip olabilirler. Ünite süresince bun lar dan da ya rar la na bi lir si niz: Evlerinde Kuran-ı Ke rim var dır ve onu gör müş olabilirler. Ku ran-ı Kerim okuyan birini dinlemiş veya okumayı öğrenmişlerdir. Ku ran-ı Kerim in bir bölümünün Türkçesini okumuşlardır. Kur an-ı Ke rim ile il gi li su re, ayet vb. kav ram la rı biliyor olabilirler. Kur an-ı Ke rim in Hz. Mu ham med e ini şi ile il gi li film sey ret miş veya büyüklerinden bilgi edinmiş olabilirler. 6. Öğ rencilerinizin ikinci dönem hazır la ya cak la rı performans görevi bu üni te nin so nun da ve ril miştir. Öğrencileri ni zin per for mans gö re vin den bek le nen becerileri gösterebilmeleri için gerekli yönlendirme ve açıklamaları ya pı nız. Öğrencilerinize performans görevi ile birlikte değerlendir me öl çüt le ri ni ve re rek onların yaptıkları ça lışmanın nasıl değerlendirileceğini görmelerini sağlayı nız. ÜN TE M ZE HA ZIR LA NA LIM 1. la hî ki tap kav ra m n n an la m n öğ re ne rek def te ri ni ze ya z n z. 2. Kur an- Ke rim in ne za man ve ne re de in di ril me ye bafl lan d ğ n ve inen ilk ayet le rin han gi le ri ol du ğu nu arafl t r n z. 3. Kur an- Ke rim in ki tap hâ li ne ge ti ril me si ve ço ğal t l ma s y la il gi li bil gi top la y n z. 4. Ayet, sure ve cüz kavramlar n n anlamlar n sözlüklerden bularak defterlerinize yaz - n z. 5. Hz. Lokman ın hayatını Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinden araştırınız. 62

73 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım Son lahî Kitap Kur an- Kerim Kur an- Kerim hakk nda neler biliyorsunuz? Yü ce Al lah, in sa n di ğer var l k lar dan fark l özel lik ler de ya rat m fl, ona ak l ver mifl tir. İn san, aklı sayesinde ya ra t c s n n var l ğ n kav ra ya bi lir. Ancak onun özelliklerini ve ona karşı neler yapması gerektiğini bilemez. Yüce Allah, insanlara kendisini tanıtmak ve yol göstermek için peygamberler aracılığıyla kutsal kitaplar göndermiştir. Yü ce Al lah ın peygamberler aracılığıyla insanlara gönderdiği bu kutsal kitaplara ilahî kitaplar denir. Allah n Kitaplar Yüce Allah kitaplar Gönderdi insanlara. Gerçek yolu, doğruyu Gösterdi hep onlara. Hazreti Muhammed i Kur an la destekledi. Her fleyi tamamlad m; Son kitab m bu. dedi. flte diğer kitaplar; Tevrat indi Musa ya, Zebur Davut a geldi, ncil ise sa ya. Ahmet EFE Sevgi Çiçeği, s. 38. fiiire göre; Kur an-ı Kerim hakkında neler söyleyebilirsiniz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. Yüce Allah hangi ilahî kitaplar, hangi peygamberlere göndermifltir? Belirtiniz. Al lah dört bü yük ila hî ki tap gön der mifl tir. Bun lar; Tev rat, Ze bur, n cil ve Kur an- Ke rim dir. Tev rat Hz. Mu sa ya, Ze bur Hz. Da vud a, n cil Hz. sa ya, Kur an- Ke rim ise son peygamber Hz. Muhammed e gönderilmifltir. Yüce Allah, Muhammed... Allah n Resulü ve nebilerin sonuncusudur... 1 buyurarak Hz. Muhammed in son peygamber olduğunu bildirmiştir. Kur an- Kerim deki flu ayette de Kur an n Hz. Muhammed e Allah taraf ndan gönderildiği belirtilmiştir: fiüphesiz bu Kur an sana, hüküm ve hikmet sahibi, hakk yla bilen Allah taraf ndan verilmektedir Ahzâb suresi, 40. ayet. 2. Neml suresi, 6. ayet. Kur an-ı Kerim, Allah ın insanlara yol göstermek için gönderdiği ilahî kitapların sonuncusudur. Son ila hî ki tap ol du ğu için gön de ril di ği flek liy le k ya me te ka dar var l ğ n sür dü re cek tir. Yü ce Al lah bu ko nu da flöy le bu yu rur: fiüp he siz o zik ri (Kur an ) biz in dir dik biz! Onun ko ru yu cu su da el bet te bi ziz. 1 Kur an, Ceb ra il ad l me lek aracılığıyla Arap ça ola rak gön de ril mifl tir. Bununla ilgili bir ayette flöy le buy ru lur: Uya r c lar dan ola s n di ye onu gü ve ni lir Ruh (Ceb ra il) se nin kal bi ne apa ç k Arap ça bir dil ile in dir mifl tir. 2 Kur an- Kerim, son ilahî kitap olarak kendinden önce gönderilmifl kitaplar n varl ğ n kabul eder ve onlar n Allah taraf ndan gönderildiğini doğrular. Bununla ilgili olarak Allah, Kur an- Kerim de flöyle buyurur: O, sana Kitab hak ve kendisinden öncekileri doğrulay c olarak indirdi. O, daha önce Tevrat ve ncil i insanlar için birer hidayet olarak indirmiflti 3 Kur an- Ke rim in buy ruk la r ev ren sel dir (1. Fotoğraf). O, sa de ce in di ği top lu ma de ğil, tüm in san l ğa yol gös te ri ci ola rak gön de ril mifl ila hî bir ki tap t r. Onun buy ruk la r tüm in san la ra yö ne lik tir. Kur an- Ke rim de ki buy ruk lar k ya me te ka dar her çağ ve her top lum için ge çer li dir. fiu ayet le Al lah, Kur an- Ke rim in bü tün in san la ra gön de ril di ği ni 1. Fotoğraf: Kur an- Ke rim tüm in san l - vur gu la mak ta d r: Bu Kur an; ken di siy le uya r l s nlar, Al lah n an cak tek ilah ol du ğu nu bil sin ler ve ak l ğa gön de ril mifl son ila hî ki tap t r. sa hip le ri dü flü nüp öğüt al s n lar di ye in san la ra bir bil di ri dir. 4 Konuyla ilgili bir diğer ayet de flöyledir: Biz se ni an cak bü tün in san la ra müj de le yi ci ve uya r c ola rak gön der dik 5 Kur an- Ke rim de ki ba z ayet le rin Ey in san lar!... 6, Ey Âdemoğullar!... 7 ve Ey 8 Mu ham med! Kul la r ma ha ber ver. bi çi min de bafl la ma s da onun tüm in san la ra hi tap et ti ği ni göstermektedir. Listeleyelim Konuda öğrendiklerinizden hareketle Kur an-ı Kerim in özelliklerini verilen örnek doğrultusunda aşağıdaki noktalı yerlere yazınız. 1. Son ilahî kitapt r Hicr suresi, 9. ayet. 2. fiu arâ suresi, ayetler. 3. Âl-i mrân suresi, 3-4. ayetler. 4. brahim suresi, 52. ayet. 5. Sebe suresi, 28. ayet. 6. Bakara suresi, 21. ayet. 7. A râf suresi, 35. ayet. 8. Hicr suresi, 49. ayet. 63 KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nım: 1. Kur an ın, Al lah ta ra fın dan insanlara gönderilen son ve evrensel bir kitap olduğunu açıklar. Konu: 1. Son İlahî Kitap Kur an-ı Ke rim Süre: 1 ders saa ti Kavramlar: ila hî ki tap, Al lah. De ğerler: say gı, hoş görü, bilimsellik. Beceriler: problem çözme, araş tırma, Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, sonuç çıkarma, anlatım, tar tışma. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 1. Önce Düşü ne lim bö lü mün de ki so ru yu sorup öğrencilerinizin dü şün celerini alı nız. Böylece onların konuya iliş kin bil gi se vi ye le ri ni belirlemeye çalı şı nız. 2. Öğrencilerinizden 63. sayfadaki konunun bi rin ci pa rag ra fı nı okumaları nı isteyip düşüncelerini alı nız. Böylece onların, in sa nın ila hî ki ta ba olan ihtiyacı nı fark et me le ri ni sağlayı nız sayfada bulunan etkinlikteki Al lah ın Kitapları ad lı şiiri öğrencilerinizden birine okutunuz. Şi ir den ha re ketle öğrencile ri niz den Yü ce Allah hangi ilahî kitapları gön der miştir?, Yüce Allah ilahî kitaplar göndererek insanlara neyi göstermiştir? ve İlahî kitapların sonuncusu hangisidir? soruları nı cevaplandır ma ları nı is te yi niz. Ve ri len ce vap la rı de ğerlendiriniz. 4. Öğrenci le ri ni ze İla hî ki tap ne dir? so rusunu sorup ce vap la rında Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki bi rin ci hazırlık çalışmasıyla il gi li ev de yap tık ları araştırmalarından yararlanmaları nı söyleyiniz. Özellikle ilahî kitap kavramı nı kendi ifadeleriyle tanım lamaları nı isteyiniz. Siz de kav ramı ta nımlayıp açıklayınız. 5. Öğrencilerinizden 63. sayfanın son pa ragrafı ile 64. say fa da ki pa rag raf ları oku ma la rı nı ve 1. Fotoğraf ı in ce le me le ri ni is te yi niz. Oku dukları bilgiler üzerindeki görüşlerini ifade edebilmeleri için aşa ğıdaki soruları so runuz: Son ila hî ki tap Kur an-ı Ke rim ki me, na sıl gönderilmiştir? Kur an-ı Ke rim in gönderiliş amacı ne dir? Kur an-ı Kerim in evrensel olduğuna ilişkin ne ler söy leyebilirsiniz? Cevaplarına ilişkin öğrencilerinizle konuşunuz. Ar dından konuyla ilgili ayet meallerini yan- 73

74 4. Ünite sıtarak Kur an-ı Ke rim in son ila hî ki tap ol ma sının anlamı ve öne mi ni açıklayı nız. 6. Ko nuyu pekiştirmeleri için öğrencilerinize 64. say fa nın sonun da ki Lis te le yelim adlı etkinliği yap tı rı nız. NOTLARIM ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: İla hî ki tap gön de ri li şi nin öne mi ne dir? Belirtiniz. Yüce Allah tarafından hangi ilahî kitaplar gönderilmiştir? Belirtiniz. Kur an-ı Ke rim niçin evrenseldir? Açıklayınız. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinizden gelecek derse Ünitemize Hazırlana lım çalışmalarından ikin ci sini hazırlayarak gelmele ri ni is te yi niz. 2. İşlenecek konuyla ilgili ayet ve hadisleri yansıtmak için asetat ve slayt ha zırlayı nız/hazırlatı nız. NOTLARIM 74

75 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım Kur an- Kerim in Hz. Muhammed e ndirilifli Kur an- Ke rim Hz. Mu ham med(s.a.v.) e nasıl gönderilmiş olabilir? Miladi yedinci yüzyılın başlarında tüm dünyada, özellikle de Arabistan Yarımadası nda pek çok olumsuzluk yaşanmaktaydı. İnsanların çoğu putlara tapıyor, onlar için kurban kesiyor, kendi elleriyle yaptıkları putlardan dileklerde bulunuyorlardı. Putları, Allah a ulaşmanın aracı olarak görüyorlardı. Zenginler fakirleri, güçlüler zay flar eziyordu. Ahlaks zl k ve adaletsizlik artm flt. Kad nlara ve k z çocuklar na değer verilmi yor du. Hz. Mu ham med (s.a.v.) insanların bu durumuna çok üzülüyor ve çareler arıyordu. Bu nedenle 35 yafl ndan itibaren ramazan aylar nda Mekke den uzaklafl yor, Nur Dağ ndaki Hira Mağaras na gidiyordu. Orada Allah a dua ediyor, insanlar bu kötü durumdan kurtarmak için çareler düflünüyordu. 1 Hz. Mu ham med k rk ya fl na gel mifl ti. 610 y l n n ra ma zan ay n da Al lah a du a ve iba det 2. Fotoğraf: Alak suresinin 1-5. ayetleri Kur an- Ke rim in in di ri len ilk ayet le ri dir. et mek için yine Hi ra Ma ğa ra s na git mifl ti. Bir gece sa ba ha kar fl va hiy me le ği Ceb ra il gel di ve Hz. Mu ham med e: Oku, de di. Hz. Muhammed: Ben oku ma bil mem, di ye ce vap ver di. Cebra il yi ne: Oku, de di. Hz. Mu ham med ay n fle kil de ce vap ver di. Ceb ra il üçün cü de fa: Oku, de di. Hz. Mu ham med: Ne okuyayım, de yin ce Ceb ra il, ona Yü ce Al lah tan ge tir di ği flu ayet le ri öğretti: Ya ra tan Rabb inin ad y la oku! O in sa n alak tan ya rat t. Oku! Se nin Rabb in en cö mert olan d r. O, 3. Fotoğraf: Hz. Muhammed e Kur an- Ke rim in ilk ayet le ri Nur Da ğ nda ki Hi ra ka lem le yaz ma y öğ re ten dir, in sa na bil me di ği ni Ma ğa ra s nda in di ril mifl tir. öğ re ten dir. 2 Bu ayetler, Kur an- Ke rim in in di ri len ilk ayet le ri dir (2. Fotoğraf) M. Âs m Köksal, Hz. Muhammed ve slamiyet Mekke Devri, s Alak suresi, 1-5. ayetler. 3. Buhari, Sahih, Bedyu l-vahy, 7. Kur an- Kerim, Hz. Muhammed e Kadir Gecesi nde indirilmeye bafllanm flt r (3. Fotoğraf). Bu durum Kur an-ı Kerim de şöyle be lir ti lir: fiüp he siz biz onu (Kur an ) Ka dir Ge ce si nde indirdik. 1 Böylece Hz. Mu ham med e ilk va hiy gel mifl ol du. Va hiy, Yü ce Al lah n peygamberlerine iletmek istediği emir, yasak ve öğütlerini doğrudan doğruya veya Cebrail adlı melek vasıtasıyla bil dir me sine denir. lk vah yin in di ri li flin den son ra Pey gambe ri mi ze bir müd det va hiy gel me mifl tir. Da ha son ra va hiy tek rar in di ril me ye bafllanm fl ve Hz. Muhammed insanlar slam di ni ne ça ğ r mak la gö rev len di ril mifl tir. O ken di si ne ge len ayet le ri in san la ra bil dir mifl ve aç k la m fl t r y l n da bafl la yan Kur an- Ke rim in in di ri li fli, Hz. Mu ham med in ve fat et ti ği Fotoğraf: Medine de bulunan Mescid-i y l na ka dar yak la fl k 23 y l de vam et mifl tir. Nebevi den bir görünüş Bu nun 13 y l Mek ke de, 10 y l Me di ne de ger çek lefl mifl tir (4. Fotoğraf). Kur an- Ke rim, Pey gam be ri mi ze bir defada toptan değil, bazen birkaç ayet bazen de tam bir sure olarak bö lüm ler hâ lin de in di ril mifl tir. Bu du rum, onun in san lar ta ra f n dan anlaşılmasını ve ezberlenmesini kolaylaştırmıştır. Yü ce Al lah, Kur an- Ke rim in bir de fada top lu ca in di ril me yi fli nin se be biy le il gi li flöy le bu yu rur: n kâr eden ler, Kur an ona bir de fa da top tan in di ril sey di ya! de di ler. Biz Kur an la se nin kal bi ni pe kifl tir mek için onu böy le k s m k s m in dir dik ve onu ağ r ağ r oku duk. 3 Hz. Mu ham med (s.a.v), Ceb ra il ta ra f n dan ken di si ne ge ti ri len ayet le ri ez ber ler ve he men va hiy kâ ti bi (va hiy ya z c s ) de ni len Müs lü man la ra yaz d r r d. Hz. Mu hammed in ya fla d ğ dö nem de kâ ğ t ol ma d ğ n dan ayet ler pa pi rüs le re, cey lan de ri le ri ne, yas s ke mik le re, sert ağaç ka buk la r na ve ya hur ma dal la r na ya z l r d. Müs lü man la r n ço ğu Hz. Mu ham med ta ra f n dan bil di ri len ayet le ri ez ber ler ler di. Hz. Mu ham med za man n da, inen bü tün Kur an ayet le ri ni ez ber le yen ha f z lar var d. 610 y l n da bafl la yan Kur an- Ke rim in in di ri li fli, Hz. Mu ham med e son ge len flu ayet le de ta mam lan m fl t r: Bu gün si zin için di ni ni zi ke ma le er dir dim. Si ze ni me ti mi ta mam la d m ve si zin için din ola rak s lam seç tim 4 5N1K Ya palım Kur an- Ke rim in Hz. Mu ham med e in di ri lifl sü re ciy le il gi li öğ ren di ği niz bil gi ler den ha re ket le s n f ta ki ar ka dafl la r n z la afla ğ da ki 5N1K ça l fl ma s n ya p n z. NASIL? K ME? N Ç N? NE ZAMAN? NE? NEREDE? KUR AN-I KER M Kadr suresi, 1. ayet. 1. Hayati Ülkü, slam Tarihi, s Furkân suresi, 32. ayet. 3. Mâide suresi, 3. ayet. 65 KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 2. Kur an ın Hz. Muhammed e in di ri liş sü re cini özetler. Konu: 2. Kur an-ı Ke rim in Hz. Mu hammed e İndirili şi Süre: 1 ders saa ti De ğerler: say gı, hoş görü, bilimsellik. Beceriler: prob lem çöz me, araş tırma. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, hadis kaynakları, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 1. Öğrenci le ri ni ze Ön ce Dü şü ne lim bö lümündeki soru yu so rup gö rüş lerini alı nız. Böylece onların ko nu ya ha zırlanmaları nı sağlayıp bil gi se vi ye le ri ni be lir le meye çalı şı n ız. 2. Öğ ren ci le ri niz den ko nuy la il gi li sayfalardaki Kur an-ı Ke rim in in di ri li şi ile il gili açıklama pa rag raflarını okumaları nı ve 2. Fotoğraf, 3. Fotoğraf ve 4. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Öğrenci le ri ni ze; Kur an-ı Ke rim, Hz. Mu ham med e ne re de ve ne za man in di ril me ye başlanmış tır? İlk indirilen ayetler hangileridir? Kur an-ı Ke rim in 23 yıl da bö lüm ler hâlinde in di ril me si nin se bep le ri nelerdir? Kur an-ı Kerim in indirilişi kaç se ne sürmüş ve han gi ayet le ta mam lan mış tır? gibi sorular yönelterek onların Kur an-ı Ke rim in Hz. Mu ham med e in di ri liş sü recini kavramaları nı sağlayı nız. Bu süreçte önemli aşamaları sı nıfça tahta ya not edi niz. Bu etkinlikte öğrencile ri ni ze Üni te mi ze Ha zır la na lım bölümündeki ikin ci hazırlık çalışması için ev de yap tık la rı araştırmalarından yararlanmaları nı söy le yi niz. 3. Siz de Alak su re si nin ilk beş aye ti ile Furkân suresinin 32 ve Mâide suresinin 3. ayetini yansıtarak gerekli açıklamaları ya pı nız ve der si özetleyiniz. 4. Öğ ren ci le ri ni ze 66. say fa da ki 5N1K Yapalım adlı etkinliği yap tı rı nız. Böylece onların Kur an ın Hz. Peygambere indiriliş sürecini genel hatlarıyla kavramalarını sağlayınız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Hz. Muhammed in vahiy gelmeden önce Hira Ma ğarası na git me si nin se be bi ne dir? Be lirtiniz. Kur an-ı Ke rim in 23 yılda indirilmesinin önemi nedir? Açıklayı nız. Kur an-ı Kerim ayetleri nasıl korunmuştur? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğrencilerinizden gelecek der se Üni te mize Hazırlanalım ça lışmaların dan üçün cü sü nü ev de hazır la ya rak gel me le ri ni is te yi niz. 75

76 4. Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 3. Kur an ın ki tap hâ li ne ge ti rilmesi ve ço ğal tılması ile il gi li sü reci açıklar. Konu: 3. Kur an-ı Ke rim in Ki tap Hâline Getirilmesi ve Ço ğaltılması Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: mus haf. De ğerler: saygı, hoş gö rü, bi lim sel lik. Beceriler: problem çözme, araş tır ma, Türk çeyi doğ ru, gü zel ve et ki li kul lan ma. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, sonuç çı karma, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, ha dis kaynakları, İs lam ta ri hi ile il gi li ki tap lar. İŞLENİŞ 1. Öğrencilerinize Önce Düşünelim bölümündeki soruyu sorup düşüncelerini alı nız. 2. Öğrencilerinizden 67. sayfadaki konunun birinci paragrafını okumalarını isteyip onlara Kur an-ı Ke rim niçin Hz. Muhammed zamanında kitap hâline getirilmemiş olabilir? sorusunu yöneltiniz. Öğrencilerinizin Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki üçün cü hazırlık çalışması için yap tıkları araştırmalarından yararlanmaları nı sağlayı nız. Verilen cevapları tah ta ya not edip üzerinde konuşu nuz. Böylece öğrencilerinizin Kur an-ı Kerim in Hz. Peygamber zamanında kitap hâline getirilmemesinin sebeplerini sıralamalarını sağlayınız. Ko nuşulanlar üzerine bir değerlendirme yapı nız. 3. Öğrencilerinizden konuyla ilgili 67. sayfadaki diğer paragrafları okumaları nı ve 5. Fotoğraf ı in celemelerini isteyiniz. Okudukları bilgilerden hareketle bu defa onlardan Kur an-ı Kerim in kitap hâline getirilmesinin sebepleri nelerdir? ve Hz. Ali nin Kur an a hizmetleri nelerdir? so rularını cevaplandırmaları nı is teyiniz. Cevapları nı arkadaşlarıyla paylaşmaları nı sağlayıp de ğerlendiriniz. 4. Öğrencilerinizden 68. sayfadaki paragrafı oku maları nı ve 6. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Ardından, okudukları bilgileri kavramaları ve ar ka daşlarıyla dü şüncelerini paylaşabilmeleri için aşa ğıdaki soruları sorunuz: Kur an-ı Ke rim in ço ğaltılması nın nedeni nedir? Kur an-ı Ke rim in ço ğaltılması nın yararları ne ler olmuştur? 3. Öğrencilerinize 68. sayfanın sonundaki Sıraya Koyalım adlı etkinliği yaptı rı nız. Etkinlikte öğrencilerinizin Kur an-ı Kerim in kitap hâline getirilmesi ve çoğaltılması sürecini kronolojik olarak fark etmelerini sağlayınız. 3. Kur an- Kerim in Kitap Hâline Getirilmesi ve Çoğalt lmas Sizce Kur an- Ke rim kitap hâline getirilmeseydi neler olabilirdi? Hz. Mu ham med (s.a.v.) ha yat tay ken va hiy de vam et ti ği için Kur an-ı Kerim kitap hâline getirilmemişti. Hz. Muhammed e gönderilen ayetler Müslümanlarca ezberlendiğinden buna ihtiyaç da duyulmamıştı. Hz. Ebu Bekir zamanında yapılan bir savaşta çok sayıda hafız ve vahiy kâtibinin şehit olması üzerine Kur an-ı Kerim in kaybolup unutulabileceği endişesi doğdu. Böylece Müs lümanlar Kur an ayetlerini kitap hâline getirme ihtiyac duydular. Bunun sebebini Peygamberimizin vahiy kâtibi Zeyd bin Sabit flöyle anlat yor: Yemame Savafl ndan sonra Hz. Ebu Be kir be ni ça ğ rt t. Ya n na var d m, Hz. Ömer de ora day d. Hz. Ebu Be kir ba na, Hz. Ömer gelip bana Yemame de Kur an haf zlar n n birçoğu flehit oldu. Haf zlar n ölmesiyle Kur an n birçoğunun kaybolmas ndan endifle ediyorum. Bana kal rsa Kur an n bir araya getirilmesi için bir emir ç kar man ge re kir. de di. Ben de Hz. Ömer e flöy le ce vap ver dim: Re su lul lah n yapmad ğ bir ifli nas l yapabilirim? Hz. Ömer: Vallahi, bu hay rl bir ifl, teflebbüstür. dedi. Sonra bu konu üzerinde o kadar durdu ki bana söyleye söyleye sonunda Allah, kalbimi bu ifle ikna etti, ben de onun görüflünü benimsedim. 1 Hz. Ömer in önerisini kabul eden Hz. Ebu Be kir, vahiy kâtiplerinin evlerinde bulunan Kur an-ı Kerim ayetlerini toplayıp kitap hâline getirmek üzere bir ko mis yon ku rdu. Va hiy kâ tip le ri nden oluşan bu komisyonun başkanlığına Zeyd bin Sa bit i ge ti rdi. Hz. Zeyd baflkan l ğ n daki ko mis yon, Kur an- Ke rim i ki tap hâ li ne ge ti re rek Hz. Ebu Be kir e tes lim et ti. Böy le ce Mus haf ad ve ri len ilk Kur an- Ke rim nüs ha s olufl mufl ol du. Bu Mus haf, Hz. Ebu Be kir den son ra Hz. Ömer e geç ti. O da ve fa t n dan ön ce k z Hz. Haf sa ya tes lim et ti. 2 Kur an-ı Kerim indirilmeye başladığından itibaren onun ezberlenmesine, yazılmasına, korunmasına, öğretilmesine hizmet eden birçok kişi olmuştur. Kur an-ı Kerim e en çok hizmet ederlerden ve özellikle kitap hâline getirilmesine katkıda bulunanlardan biri de Hz. Ali dir. O, amcasının oğlu olmasından dolayı küçüklüğünden itibaren Peygamberimizin yanında bulunmuş, büyüyünce de damadı olmuştur. Bu nedenle Peygamberimizle daha çok birlikte bulunmuştur. Hz. Ali, Peygamberimize gelen ayetleri hem ezberlemiş hem de yazmıştır. Ayetlerin nerede, ne zaman ve hangi olayla ilgili olarak geldiğini bildiği için Zeyd bin Sabit başkanlığındaki komisyon pek çok konuda ondan bilgi almıştır. O, Müslümanların Kur an ı öğrenmelerine yardımcı olmuş; onları kendisine, Kur an hakkında soru sormaya teşvik etmiştir. 3 Hz. Ebu Bekir zamanında kitap hâline getirilen nüsha, Hz. Osman zaman nda çoğalt ld (5. mus haf lar dan bi ri (Top ka p Sa ra y Mü ze si, 5. Fotoğraf: Hz. Os man n yaz d r d ğ Fotoğraf). En van ter Nu.: 34.) 1. Buhari, Sahih, Cemu l-kur an, Hayati Ülkü, slam Tarihi, s Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C 2, s Üçüncü Halife Hz. Osman zaman nda slam dini Arap Yar madas d fl nda genifl bölgelere yay ld. Bu nedenle Kur an- Kerim in İslam ın yayıldığı ülkelere gönderilmesi ihtiyacı ortaya çıktı. Hz. Os man, Hz. Ebu Be kir dö ne min de olufl tu ru lan nüs ha y Hz. Haf sa dan al d. Yine Zeyd bin Sabit baflkanl ğ nda bir komisyon oluflturdu. Komisyon dikkatli ve titiz bir çal flma sonucu ilk nüshay çoğaltt. Çoğalt lan nüshalardan biri Medine de b rak larak diğerleri Müslümanlar n yoğun olarak yaflad ğ merkezlere gönderildi. 1 Böy le ce Kur an- Ke rim in, hiçbir değiflikliğe uğramadan günümüze kadar gelmesi sağlanm fl oldu (6. Fotoğraf). 67 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 76 Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Kur an-ı Kerim in kitap hâline getirilmesi ve ço ğaltılması na sıl ol muştur? Açıklayı nız. Hz. Ali nin Kur an-ı Ke rim e hizmetleri nelerdir? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinize gelecek derse Ünitemize Ha zırlana lım ça lışmaların dan dör dün cü sü nü hazırlayarak gelmele ri ni söy le yi niz. 2. İşlenecek konuyla ilgili örnek Kur an sayfalarını yansıtmak için asetat veya slayt hazırlayınız/hazırlatınız Fotoğraf: Kur an-ı Kerim, kitap hâline getirilerek günümüze kadar ulaşmıştır. S ra ya Ko ya l m Aflağ daki cümlelerin tamam Kur an- Kerim in kitap hâline getirilmesi ve çoğalt lmas süreciyle ilgilidir. Ancak bu cümleler kar fl k verilmifltir. Cümleleri sırasına göre örnekteki gibi numaralandırınız. Kur an- Kerim Zeyd bin Sabit baflkanl ğ ndaki bir komisyon taraf ndan... kitap hâline getirilmifltir. Kur an- Kerim Hz. Osman zaman nda çoğalt lm flt r.... Oluflturulan ilk Kur an- Kerim nüshas na Mushaf denmifltir.... Kur an- Kerim in kitap hâline getirilmesi Hz. Ebu Bekir zamanında... 1 kararlaştırılmıştır. Çoğalt lan nüshalardan biri Medine de b rak larak diğerleri Müslümanlar n yoğun olarak yaflad ğ merkezlere... gönderilmifltir. 1. Hayati Ülkü, slam Tarihi, s. 343.

77 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kur an- Kerim in ç Düzeni Kur an- Ke rim in iç dü ze ni de ni lin ce aklınıza neler gelmektedir? İnceleyelim, Paylaşalım Yukar daki Kur an sayfalar n inceleyerek Kur an- Kerim in iç düzeniyle ilgili düflüncelerinizi arkadafllar n zla paylafl n z. Kur an- Ke rim in iç düzenini oluşturan ögeler vardır. Bunlar ayet, sure ve cüzdür. Kutsal kitabımızı tanıyabilmemiz için bu kavramlar hakkında bilgi edinmemiz gerekir Ayet Fâtiha suresi yedi ayettir. cümlesi size ayet kavram hakk nda neler düflündürmektedir? Kur an- Ke rim deki sureleri oluşturan, belirli işaretlerle birbirinden ayrılmış harf, kelime, cümle ya da cümle gruplarına ayet denir. Kur an daki ayetlerin uzunluklar birbirinden farkl d r. Ayetler, durak ad verilen ve içlerinde ayet numaralar n n yaz l olduğu yuvarlak iflaretlerle birbirinden ayr l r. Kur an- Kerim de yaklafl k 6666 ayet vard r. Su re lerdeki ayet le rin s ra lan ma s Ceb ra il in bil dir me siy le Pey gam be ri miz ta ra f ndan ya p l m fl t r. Bir ayet in di ğin de, bu aye tin han gi su re de, ne re ye yer lefl me si ge rek ti ğini Cebrail, Peygamberimize; o da va hiy kâ tip le ri ne bildirmiştir. Böy le ce ayet le rin su re ler için de ki ye ri Pey gam be ri miz ha yat tay ken ke sin lefl mifl tir. nceleyelim, Yazalım h lâs, Fe lâk ve Nâs su re le ri nin yer al d ğ afla ğ da ki Kur an- Ke rim mea lini inceleyerek İhlâs, Felâk ve Nâs surelerinin kaç ayet olduğunu boş bırakılan yerlere yazınız. İhlâs suresi... Felâk suresi... Nâs suresi Sure Kur an- Kerim deki surelerden hangilerinin isimlerini biliyorsunuz? Kur an- Ke rim in de ği flik sa y da ki ayet ler den olu flan her bir bö lü mü ne su re de nir. Kur an- Ke rim de 114 su re var d r. Surelerin uzunlukları birbirinden farklıdır. En uzun su re, 286 ayet ten olu flan Ba ka ra su re si, en k sa su re ise üç ayet ten olu flan Kev ser su resi dir. Kur an- Ke rim in ilk su re si Fâ ti ha, son su re si Nâs t r. Tev be su re si d fl n da ki bü tün su re ler Bis mil lâ hir rah mâ nir ra hîm ifa de siyle bafl lar. Su re ler ad la r n ; içer di ği ko nu lar dan (Cu ma, Hac, K ya met), önem li ki fli ad la r n dan (Yû nus, Hûd, Mu ham med) ya da çe flit li top lu luk lar dan (Mü mi nûn, Kâ fi rûn) al m fl lar d r. Su re ler, Mek ki ve Me de ni ol mak üze re ikiye ayrılır. Mek ki su re ler, Pey gam be ri miz Mekke de iken indirilen surelerdir. Medeni sureler ise Peygamberimiz Medine ye hicret ettikten sonra indirilmifl olanlard r. Kur an- Kerim de surelerin s ralan fl Cebrail in bildirmesiy le Pey gam be ri miz za ma n n da ya p l m fl t r. Kur an- Ke rim in son on su re si genellikle namazlarda okunduğu için bunlara na maz su re le ri de denir. 69 Ka za nım: 4. Kur an ın iç dü ze ni ne ilişkin ayet, su re ve cü zün an lam la rı nı kavrayarak Kur an dan bunlara ilişkin örnekler gösterir. Konular: 4. Kur an-ı Ke rim in İç Düzeni 4.1. Ayet 4.2. Su re 4.3. Cüz Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: ayet, cüz, su re. De ğerler: say gı, hoş görü, bilimsellik. Be ce ri ler: prob lem çöz me, araş t ır ma, Kur an-ı Kerim meali kullanma. Öğretim yöntem ve teknikleri: örnek ver me, so ru-ce vap, an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 1. Ön ce Dü şü ne lim bö lü mün de ki so ruyu yönelterek öğrencilerinizden de va mın da ki İnceleyelim, Paylaşalım adlı etkinliği yapmalarını is te yi niz. Böy le ce on la rın ko nuy la il gi li bil gi le ri nin se vi ye si ni be lir le me ye ça lışı n ız. Ar dından öğrencilerinize konuyla ilgili 69. sayfadaki pa rag ra fı oku ma la rı nı söy le yip Kur an-ı Ke rim in iç dü ze ni ni bil me nin öne mi nedir? sorusunu yö nel ti niz. Ve ri len ce vap la rı de ğer len di ri niz. Kur an-ı Ke rim in iç dü ze ni ni öğrenmenin önemini fark ettirerek öğrencilerinizin konuyu öğrenmeye istekli hâle gelmele ri ni sağlayı n ız. Örneğin, öğrencilerinizin Kur an-ı Kerim den yararlanabilmeleri için ayet, sure ve cüz kavramlarını, bunların Kur an daki yer alış şekillerini bilmenin önemini ve bu kavramları öğrenmek suretiyle Kur an dan daha iyi yararlanabileceklerini fark etmelerini sağlayınız sayfadaki Ayet konusuna geçiniz. Ön ce öğ ren ci le ri ni ze Ayet ne dir? Kur an-ı Ke rim de kaç ayet var dır? gibi sorular sorunuz. Ce vap la rın da ev de yap tık ları Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki dördüncü çalışmayla ilgili araştırmalarından ya rar lanmaları nı söyleyiniz. Ardın dan say fa da ki ko nuy la il gi li pa ragraf la rı oku ma la rı n ı is te yi niz. Öğ ren ci le ri niz le bir lik te ayetin kelime, cümle ya da cümle grupları olduğu ve ayet uzunluklarının birbirinden farklılık gösterdiği gibi te mel nok ta la rı tahtaya listeleyiniz. 3. Öğrenci le ri ni ze ko nu yu pe kiştirmeleri için 70. say fa da ki İn celeyelim, Yazalım adlı et kinli ği yaptı r ı nız. Etkinlikteki Kur an-ı Ke rim mea li sayfası nı yan sı tı nız sayfadaki Sure konusuna geçiniz. Ön ce Dü şü ne lim kıs mın da ki so ru yu sorup dü şünceleri ni alı nız. Öğ rencileri niz den say fa da- 77

78 4. Ünite ki konuyla ilgi li pa rag raf ları okumaları nı is teyiniz. Ardından onlara Sure nedir? Kur an-ı Kerim kaç sureden olu şur? Kur an-ı Kerim deki en uzun ve en kı sa su re han gi leri dir? Kur an-ı Ke rim in ilk ve son su re le ri han gi le ri dir? gi bi sorular sorunuz. Surenin tanı mın da ev de yap tıkları 4. hazırlık çalışmasındaki araştırmalarından yararlanmaları nı söy le yi niz. 5. Öğrencilerinize 71. sayfadaki İnceleyelim, Cevaplayalım adlı etkinliği yaptırınız. Böylece öğrencilerinizin hem sure kavramını öğrenmelerini hem de Kur an-ı Kerim meali kullanma becerisi kazanmalarını sağlayınız sayfadaki Cüz konusuna ge çi niz. Öğrencileri ni ze Ön ce Dü şünelim kısmındaki soruyu sorup onlardan dü şüncelerini arkadaşlarıy la pay laşmaları nı isteyiniz. Öğrencilerinizden konuyla ilgili sayfada yer alan paragrafları ve Bilgi Kutu su nu oku ma ları nı isteyiniz. Onlara Cüz ne dir? Kur an-ı Ke rim kaç cüz den oluşur? Kur an-ı Ke rim in cüz le re ay rıl ma sı n ın ne de ni ne dir? gi bi so ru lar sorunuz. Kur an-ı Ke rim den cüz le re ör nek ler bul ma la rı nı söy leyiniz. Öğ rencilerinizin Ünitemize Ha zırlanalım bölümündeki dördüncü hazırlık çalışması için evde yaptıkları araştırmalarından yararlanmaları nı sağlayı nız. 7. Öğ rendiklerini pekiştirmeleri için öğrencilerinize 72. say fa da ki ör nek Kur an sayfasını inceleterek onların gö rüşleri ni söylemelerini sağlayınız. 8. Öğrencilerinize Kur an ın iç düzeniyle ilgili kavramları pekiştirmeleri için 72. say fanın so nun da ki Bul macayı Tamamlayalım adlı etkinliği yap tı rı nız. Sure Surenin No. Ad 1 Fâtiha 7-2 Bakara Âl-i mrân Nisâ Mâide En âm A râf Enfâl Tevbe Yûnus Hûd Yûsuf Ra d brahim Hicr Nahl srâ Kehf Meryem Tâ-Hâ Enbiyâ Hac Mü minûn Nûr Furkân ûarâ Neml Kasas Ankebût Kur an- Ke rim de ki s ra s na gö re su re le rin fih rist i ni gösteren yukarıdaki say fa y in ce le ye rek afla ğ da ki so ru la r n ce vap la r n nok ta l yer le re ya z n z. 1. Kur an- Kerim in 27. suresi hangisidir? Kur an- Kerim in 84. suresi kaç ayettir? Duhân suresi Kur an- Kerim in kaç nc suresidir? Cüz nceleyelim, Cevaplayal m KUR AN DAK SIRASINA GÖRE SÜRELER N F HR ST Ayet Sahife Say s No. Sure Surenin No. Ad Ayet Sahife Say s No. 30 Rûm Lokmân Secde Ahzâb Sebe Fât r Yâsîn Sâffât Sâd Zümer Mü min Fussilet ûrâ Zuhruf Duhân Câsiye Ahkâf Muhammed Fetih Hucurât Kâf Zâriyât Tûr Necm Kamer Rahmân Vâk a Hadîd Mücâdele Sure Surenin No. Ad Ayet Sahife Say s No. 59 Ha r Mümtehine Saf Cum a Münâ kûn Te âbün Talâk Tahrîm Mülk Kalem Hâkka Meâric Nûh Cin Müzzemmil Müddessir K yâme nsan Mürselât Nebe Nâziât Abese Tekvîr n târ Mutaf fîn n ikâk Bürûc Târ k A lâ Sure Surenin No. Ad Ayet Sahife Say s No. 88 Gâ iye Fecr Beled ems Leyl Duhâ n irâh Tîn Alak Kadîr Beyyine Zilzâl Âdiyât Kâria Tekâsür Asr Hümeze Fil Kurey Mâ ûn Kevser Kâ rûn Nasr Tebbet hlâs Felâk Nâs Kur an- Kerim otuz cüzden oluflur. cümlesindeki cüz kelimesi sizce hangi anlamda kullan lm fl olabilir? Cüz, ke li me ola rak par ça, bö lüm, k s m gi bi an lam la ra ge lir. Bu kelimenin di nî te rim ola rak anlamı ise Kur an- Ke rim in yir mişer say fa dan olu flan her bir bö lü müdür. Kur an- Kerim, otuz cüzden oluflur. Müslümanlar, tamamını ezberleyeceklere ve hatim yapacaklara kolaylık olması açısından Kur an-ı Kerim i cüzlere ayırmışlardır. Örneğin, hafızlık için çalışanlar, Kur an- Ke rim i cüzler hâlinde ez ber lerler. Ha tim ya pa cak lar da Kur an-ı Kerim i cüz esasına göre planlı bir şekilde okur lar. Bilgi Kutusu Kur an- Ke rim i bafl tan so na ez ber le mifl kim se le re ha f z de nir. Kur an- Ke rim in bafltan sona okunmas na hatim denir. Kur an-ı Kerim in iç düzeniyle ilgili bilgilerimizi pekiştirmek için aşağıdaki örnek sayfayı inceleyiniz. Kaç nc cüz olduğunu gösteren yaz Cüz iflareti Surenin ad n, indiği yeri, ayet say s n içeren ve sureleri birbirinden ay ran bölüm Sure bafl ndaki besmele 71 Bir ayet ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşağıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Kur an-ı Kerim in iç düzenini bilmenin yararları nelerdir? Belirtiniz. Ayet, sure ve cüz kavramlarını tanımlayınız. Ayetlerin mealleri Ayetleri birbirinden ay ran ve içinde surenin kaç nc ayeti olduğunu gösteren durak iflareti 78 GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinize Ünitemize Hazırlanalım çalışmalarından beşincisini hazırlayarak gelmelerini söyleyiniz. 2. İşlenecek konuyla ilgili ayetleri yansıtmak için asetat veya slayt hazırlayınız/hazırlatınız. 72 Bul ma ca y Ta mam la ya l m Afla ğ da ki bul ma ca y Kur an- Ke rim in iç dü ze niy le ilgili öğ ren di ği niz bil gi le re gö re ta mam la y n z. 1. Kur an- Kerim in en uzun suresi. 2. Kur an- Kerim in yirmişer sayfadan oluflan her bir bölümüne verilen ad. 3. Kur an-ı Kerim in ayetlerden 1 B 5 A Y K N A S R F A T oluşan her bir bölümü. 4. Kur an- Kerim in birinci suresi. 5. Sureleri oluflturan Kur an cümlelerine 3 S U R E T H verilen ad. 6. Kur an- Kerim in son suresi. 7. Kur an daki iki ayeti birbirinden ay ran iflaret. 2 C Ü Z 7 D U R A K

79 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 6. Hz. Lokman ın öğütlerinden çıkarımlarda bulunur. Konu: 5. Bilge İnsan: Hz. Lokman Ünite Değerlendirmesi/Bilgilerimizi Ölçe-lim Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: bilge. De ğerler: saygı, hoşgörü, sorumluluk, doğruluk ve dürüstlük. Be ce ri ler: Kur an-ı Kerim mealini kullanma, problem çözme, araştırma. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: Soru-cevap, sonuç çıkarma, anlatım, grup çalışması. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, peygamberler tarihi ile ilgili kaynaklar, bilgisayar, projeksiyon cihazı, harita. İŞLENİŞ 1. Önce Düşünelim bölümündeki soruyu yönelterek öğrencilerinizin düşüncelerini açıklamalarını isteyiniz. Öğrencilerinizin soruyu cevaplamalarında Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki 5. çalışmayla ilgili araştırmalarından yararlanmalarını sağlayınız. Çevrelerinde doğal bitkiler satan aktarlardan bazılarına neden Lokman Hekim adı verildiğine yönelik ipuçları veriniz. 5. Bİlge İnsan: Hz. Lokman 2. Öğrencilerinize 73. sayfadaki konunun ilk dört paragrafından hareketle Hz. Lokman ve ona hikmet verilmesi konusunda açıklamalarda bulununuz. Hz. Lokman ın yaşadığı yerleri haritada gösteriniz. Lokmân suresinin 12. ayetini okuyunuz. Özellikle ayette geçen hikmet kavramı üzerinde durunuz. Öğrencilerinize, hikmetin Allah tarafından verildiğini ancak kendilerinin de çalışarak bilgili, iyi ve kötüyü birbirinden ayırt edebilecek kişiler olabileceklerini vurgulayınız. 3. Ders kitabının 73. sayfasında Hz. Lokman ın Oğluna Öğütleri kısmında yer alan ayetleri yansıtınız ve birkaç öğrencinize yüksek sesle okutunuz. Öğrencilerinizi küçük gruplara ayırınız ve ilgili ayetlerden ilkeler çıkarmalarını isteyiniz. 73. sayfadaki Tartışalım etkinliğini yaptırınız. Etkinlikte grupların çıkardığı ilkelerden tahtaya ortak bir liste oluşturunuz ve bu liste üzerinde öğrencilerinizle konuşunuz. Onların etkinlikte Hz. Lokman ın öğütlerinden hareketle sabır, tevazu, görgülü olmak, iyilik yapmak, sorumluluk, inanmanın değeri gibi ahlaki erdemleri belirleyip sıralamalarını ve bunların insan için önemini kavramalarını sağlayınız. 4. Ders kitabının 73. sayfasındaki Bilgi Kutusu kısmını öğrencilerinizden okumalarını isteyiniz ve birlikte değerlendiriniz. 5. Öğrencilerinize ders kitabının 73. sayfasındaki Listeleyelim etkinliğini yaptırınız. Bu etkinlikte öğrencilerinizin bilge bir insanda ilim, doğruluk, tevazu gibi ahlaki erdemlerin olduğunu belirtmelerini sağlayınız. Hz. Lokman ismi sizde neler çağrıştırıyor? Yüce Allah ın insanları uyarmak ve onlara doğru yolu göstermek için geçmişte yaşamış bilge kişiler, topluluklar ve peygamberler hakkında Kur an-ı Kerim de verdiği haberlere kıssa denir. Kur an da kıssası anlatılan bilge kişilerden biri de Hz. Lokman dır. Hz. Lok man, ilim için uğ raş la rı ve Al lah a bağ lı lı ğı ile onun sev gi si ni ka zan mış ve Kur an da is min den söz edi len seç kin bir in san dır. O, Hz. Da vut za ma nın da ya şa mıştır. Mı sır böl ge sin de ki ka bi le ler den bi ri ne men sup tur. 1 Kur an da ken di si ne hik me tin, ya ni bil ge li ğin ve ril di ğin den söz edi le rek şöy le buy ru lur: Ant ol sun biz Lok man a Al lah a şükret diye hik met ver dik 2 Hik met; doğ ru bil gi, ya rar ve za rar la r ile bir lik te in ce le ne rek el de edi len bil gi an la m - na ge lir. Hik met li kim se ise bil gi li, iyi yi ve kö tü yü bir bi rin den ay rt ede bil me ye te ne ği ne sa hip olan ki fli de mek tir. Hz. Lok man, sa hip ol du ğu ilim ve hik met ten do la yı Hz. Da vut a ve zir lik ve da nış man lık yap mış tır. İs lam bil gin le ri ara sın da Hz. Lok man ın pey gam ber ol du ğu nu söy le yen ler var sa da bu gö rüş ge nel ola rak ka bul gör me miş tir. İs lam bil gin leri nin ço ğun lu ğu na gö re o, pey gam ber de ğil, Al lah ın sev gi li bir ku lu dur. Hz. Lok man aynı zamanda bil ge ki fli li ğiy le in san la ra sü rek li doğ ru yo lu gös ter mifl tir. Yap t ğ iyi lik ler ve gü zel ko nufl ma la r y la in san la ra ör nek ol mufl tur. Kur an da, Hz. Lokman n bir ba ba ola rak oğ lu na öğüt le ri Lok mân su re sin de an la t l mak ta d r. NOTLARIM HZ. LOK MAN IN OĞ LU NA ÖĞÜT LE Rİ Ha ni Lok man oğ lu na öğüt ve re rek şöy le de miş ti: Yav rum! Al lah a or tak koş ma. Çün kü or tak koş mak el bet te bü yük bir zu lüm dür. Yav rum! Şüp he siz ya pı lan iş bir har dal ta ne si ağır lı ğın da ol sa ve bir ka ya nın için de ya hut gök ler de ya da ye rin için de bi le ol sa Al lah onu çı ka rır ge ti rir. Çün kü Al lah en giz li şey le ri bi len dir, (her şey den) hak kıy la ha ber dar olan dır. Yav rum! Na ma zı dos doğ ru kıl. İyi li ği em ret. Kö tü lük ten alı koy. Ba şı na ge len mu sibet le re kar şı sa bır lı ol. Çün kü bun lar ke sin ola rak em re dil miş iş ler den dir. Küçümseyerek surat asıp insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme! Çünkü Allah hiçbir kibirleneni, övüneni sevmez. Yürüyüşünde tabii ol. Sesini alçalt (Lok mân su re si, 13, ayet ler.) Tartışalım 1. Al lah a or tak koş ma ya lım. 2. Ya pı lan iyi lik kar şı lık sız kal maz. 3. İyilik yapıp kötülükten kaçınmak gerekir. 4. Sıkıntılar karşısında sabırlı olmak gerekir. 5. Ki bir len mek kö tü bir dav ra nış tır. Hz. Lok man ın oğ lu na öğüt le rin den, baş ka han gi il ke le ri çı ka ra bi li riz? Ar ka daş la rınız la tar tı şa rak be lir le yi niz. Bilgi Kutusu Hz. Lokman bitkilerle de ilgilenirdi. Bitkilerden yaptığı ilaçları, çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanırdı. Bu özelliği sebebiyle halk arasında Lokman Hekim olarak tanınır. Listeleyelim Hz. Lok man ın oğ lu na ver di ği öğüt ler den de ya rar la na rak bil ge bir ki şi de ol ma sı ge reken özel lik leri bir liste hâline getirip ar ka daşı nız la pay la şı nız. 1. Ahmet Cevdet, Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa, C III, s Lokmân suresi, 12. ayet

80 6. Ders kitabının 74 ve 75. say fa la rındaki Bilgilerimizi Ölçelim bölümünde yer alan soruları kullanarak öğrencilerinizi değerlen di ri niz. Öğ ren ci le ri ni zi de ğer len dir mek için siz de de ğerlendirme soruları ha zırlayabilirsiniz. Açık uçlu sorular için verilen cevaplar ör nek ni te li ğin de dir. Öğ ren ci le riniz den gelen cevaplar farklı cümlelerden oluşabilir. Öğ ren ci le ri ni zin ver dik le ri ce vap la rı kon trol ede rek ek sik ya da yan lış öğrenme le ri be lir leyiniz. Gerekli gördüğü nüz ka za nımlara tek rar vur gu ya pı nız. 7. Öğretmen kılavuz kitabının 83. sayfasındaki Ken di mi De ğer len di ri yo rum for mu nu ço ğaltarak öğrencilerinize dağıtınız. Onlardan doldurmaları nı is te yi niz. Böy lece onların üni te boyunca öğrendik le ri ni de ğerlendirmelerini sağlayı nız. 8. Öğ ret men kı la vuz ki ta bı n ın 84. say fasındaki Kur an-ı Ke rim i Ta nı ya lım Ünitesi Gözlem Formu nu doldurunuz. Öğrenci le ri ni zi Genel Açıklamalar bölümünün 22. sayfasında bulunan Gözlem For mu De ğer len dir me Öl çeği ne gö re de ğerlendiriniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğ ren ci le ri niz den ge le cek der se Sev gi, Dost luk ve Kar deş lik üni te si nin Üni te mize Hazırlanalım ça lışmaların dan bir ve ikincisini hazır la ya rak gel me le ri ni is te yi niz. NOTLARIM 74 Bilgilerimizi Ölçelim A) Afla ğ da ki so ru la r n ce vap la r n altlarındaki noktalı yerlere ya z n z. 1. Kur an- Ke rim in ilk inen ayet le rin de nelerin yapılması istenmektedir?... nsan n okumaya, öğrenmeye yönelmesi isteniyor. Her ifle cömert, kalemle yazmay öğreten ve... insana bilmediğini öğreten Allah n ad yla bafllanmas isteniyor. 2. Kur an- Ke rim ni çin par ça par ça in di ril mifl tir? Aç k la y n z. Kur an-... Kerim kolayca ezberlenmesi, yaz lmas, Hz. Muhammed in ayetleri iyice anlay p insanlara anlam n... aç klamas ve insanlar taraf ndan kolayca öğrenilip uygulanabilmesi için bir defada toptan değil, senede bölümler hâlinde indirilmifltir. 3. Kur an- Ke rim in ki tap hâ li ne ge ti ril me si nin se be bi ne dir? Peygamberimizin vefat ndan sonra ç kan savafllarda, haf z sahabelerden birçoğunun flehit olmas... üzerine, Kur an n birçoğunun kaybolmas ndan endifle eden Hz. Ömer, Hz. Ebu Bekir e gelerek bir an önce ayetlerin iki kapak aras nda toplanmas gerektiğini söyledi. Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer in gerekçelerini hakl... bularak bir komisyon kurdu. Bu komisyon Kur an iki kapak aras nda toplad. 4. Kur an- Ke rim ni çin ço ğal t l m fl t r? Üçüncü... Halife Hz. Osman zaman nda slam dini Arap Yar madas d fl nda genifl bölgelere yay ld. Bu durum,... Kur an n baflka ülkelere de gönderilmesi ihtiyac n doğurdu. Bunun üzerine Hz. Osman, Hz. Ebu Bekir döneminde oluflturulan Kur an nüshas n bir komisyona çoğaltt r p ana nüshay Medine de b rakarak... diğerlerini Müslümanlar n yoğun olarak yaflad ğ bölgelere gönderdi Hz. Lokman ın oğluna verdiği öğütlerden dört tanesini yazınız. Allah a ortak koşmaması, namaz kılması, sabırlı olması, kibirlenmemesi B) Aflağ daki cümlelerde noktalı yerlere, verilen sözcük ve sözcük gruplarından uygun olan la r ya z n z. Hi ra Ma ğa ra s nda, Ceb ra il, ila hî ki tap, Hz. Ebu Be kir, su re, cüz 1. Al lah n pey gam ber le ri ara c l ğ y la in san la ra gön der di ği ila hî me saj la r n ya z ya ge çi ril mifl flek li ne... ilahî kitap de nir. 2. Kur an- Ke rim in de ği flik sa y da ki ayet ler den olu flan her bir bö lü mü ne... sure de nir. 3. Kur an- Ke rim,... Hz. Ebu Bekir za ma n n da ki tap hâ li ne ge ti ril mifl tir. 4. Kur an- Ke rim, Hz. Mu ham med e... Cebrail ara c l ğ y la in diril mifl tir. 5. Hz. Mu ham med e ilk va hiy... Hira Mağaras nda gel mifl tir. C) Afla ğ da ki so ru lar da doğ ru se çe ne ği bu la rak ifla ret le yi niz. 1. Kur an-ı Kerim için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) Kur an- Ke rim in mesajlar ev ren sel dir. B) Kur an- Ke rim in mesajlar ye rel dir. C) Kur an- Ke rim Al lah ta ra f n dan gön de ri len ilk ila hî ki tap t r. D) Kur an- Ke rim bö lüm ler hâ lin de de ğil, bü tün ola rak bir ke re de in di ril mifl tir. 4. Ünite 2. Kur an- Ke rim Hz. Mu ham med e han gi y l lar ara s n da in di ril mifl tir? A) B) C) D) Kur an- Ke rim hangi halife döneminde çoğalt lm flt r? A) Hz. Ebu Be kir B) Hz. Os man C) Hz. Ömer D) Hz. Ali 4. Kur an- Ke rim in yir mişer say fa dan olu flan her bir bö lü mü ne ne de nir? A) Ayet B) Mus haf C) Su re D) Cüz 5. Kur an- Ke rim in ilk inen ayet le ri nin bu lun du ğu su re afla ğ da ki ler den han gi si dir? A) Alak B) Fâ ti ha C) Kev ser D) Ba ka ra D) Afla ğ da ki kav ram ha ri ta s n yan da ve ri len ifa de ler den ya rar la na rak ta mam la y n z cüzdür yaklafl k suredir. ayettir. KUR AN-I KERİM 20 suresi ile biter. suresi ile başlar Fâtiha Nâs yaklaşık Nâs... Fâtiha 80 75

81 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım Performans Görevi Üni te : Kur an-ı Ke rim i Öğreniyoruz Kazanım : Kur an ın Hz. Muhammed e indiriliş süreci, kitap hâline getirilişi, ço ğaltılması ve iç dü ze ni hak kında bilgi sa hi bi olur. (2, 3 ve 4. ka za nımlar) Süre : 2 haf ta Çalışma şekli : grup ça lışması (sı nıf mevcuduna bağ lı ola rak 4-6 ki şilik gruplar). Beklenen performans : araş tırma becerisi; veri toplama aracı ge liştirme, verileri raporlaş tırma. De ğerlendirme : dereceli puanlama anahtarı, ak ran de ğerlendirme formu. Sevgili Öğ ren ciler, Sizden, Kur an ın Hz. Mu ham med e in di riliş süreci, kitap hâline getirili şi, ço ğaltıl ması ve iç dü ze ni hak kın da bir araştır ma ile bir su num yap ma nız bek len mek te dir. Bu per formans görevini ya parken aşa ğı da ki aşamaları ta kip ede bi lir si niz. 1. Ar kadaşları nız la bir grup oluş tu ru nuz. Gru bu nuz la araş tırma konusunun alt baş lıkları nı be lir le yi niz. Grup ta ki ar kadaşları nızla aranızda görev paylaşı mı ya pı nız. 2. Araştıracağınız ko nu ile il gi li han gi kay naklara başvurmanız ge rektiğini büyükleriniz e ve öğretmeninize sorarak bilgi alı nız. 3. Elde ettiği niz kay nak lardan konunuzla ilgili bölümleri öncelikle okuyunuz. 4. Kaynaklarda ve ri len bil gi le ri sis tem li bir şekilde sıraya koyup yorumları nı zı da ka ta rak ya zı lı bir me tin hâ li ne ge tiriniz. Raporlaştırma esnasında Türk çe ya zım kuralları na uy ma ya dik kat edi niz. 5. Me tin le ri ni zi ta mam ladık tan son ra grup ar kadaşları nız la bir ara ya ge lip su nu mu ki min ve na sıl ya pacağı na ka rar veriniz. 6. Ha zırladı ğı nız me tni dis ke te ya da CD ye kay de de rek zamanı gel di ğin de sı nıf ta ki ar kadaşları nı za sununuz. 7. Bu performans görevi için si ze ay rı lan sü re iki haf ta dır. Bu sü re nin so nun da su nu mu nuz tamamlanmış ola cak tır. 8. Sunumunuzu yaptıktan sonra çalış ma la rı nı zı bir dos ya hâ line getirerek öğ ret me ni ni ze tes lim edi niz. 9. Ça lış ma nız De re ce li Pu an la ma Anah ta rı nda ki öl çü lere göre değer len di ri le cek tir. Grup için de gös ter miş ol du ğunuz per for man sa ilişkin değer len dir me de de Ak ran De ğer len dir me For mu kul la nı la cak tır. Performans Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta rı Nitelikler Geliştirilmeli (1) İyi (2) Mükemmel (3) Araştırma ve görüş alma Konularla ilgili yeterince araştırma yapılmamış ve kay nak lar hakkında ilgili kişilerle görüşülmemiştir. Ko nu lar la il gi li araş t ır ma da ek sik lik ler var ve kay nak lar hak kın da il gi li ki şi ler den bir kısmıyla görüşülmüştür. Konularla ilgili yeterince araştır ma ya pıl mış ve kay nak lar hakkında ilgili kişilerle görüşülmüştür. İçerik Kur an-ı Kerim in evrenselliği ve sisteminin mükemmelliği yeteri kadar vurgulanmamış tır. Kur an-ı Ke rim in ev ren sel liği ve sis te mi nin mü kemmelliği kıs men vur gu lan mış tır. Kur an-ı Ke rim in ev ren sel liği ve sis te mi nin mü kemmelliği yeteri kadar vurgulanmış tır. Düzenleme Kay nak lar dan top la nan bil giler kendi ifadeleriyle yorum da ka tı la rak sis tem li şe kil de bir ara ya ge ti ril me miştir. Kay nak lar dan top la nan bil gilerin bağlanma kı sımları ken di ifa de leriyle yapılmış ve kısmen yorum katıl mış tır. Kay nak lar dan top la nan bil giler ken di ifa de le riy le yo rum da ka tı la rak sis tem li şe kil de bir ara ya ge ti ril miştir. Çalışma alışkanlığı Araş tırmanın ha zır lan ma sı için grupta görev dağı lı mı ya pılmış an cak ça lış ma sü re cin de üst leni len so rum lu luk lar ye ri ne ge tiril me miştir. Araş tırmanın ha zır lan ma sı için grupta görev dağı lı mı ya pılmış, ça lış ma sü re cin de üst le ni len so rum lu luk ların ba zıları ye ri ne getirilmiş tir. Araş t ırmanın ha zır lan ma sı için grup ta gö rev da ğı lı mı ya pı la rak ça lış ma sü re cin de üst le ni len so rum luluklar tam olarak yerine getirilmiştir. Planlama Araş t ır ma es na sın da bir plan oluş tu rul ma mış ve ça lış ma lar za ma nın da tamamlanmamış tır. Araş t ır ma es na sın da bir plan oluş tu rul muş an cak pla na uy gun ola rak ça lışmalar zamanın da ta mam lanmamış tır. Araş t ır ma es na sın da bir plan oluş tu rul muş ve pla na uy gun ola rak ça lış ma lar za ma nın da ta mam lanmış tır. Raporlaştırma Araş t ır ma ya pan grup ve ya öğrencilerin duygu ve düşünce le ri an la tıl ma mış, araş t ır ma so nuç la rın da çok ek sik lik var. Rapor, Türkçe ya zım kurallarına uygun şekilde hazırlanmamış tır. Araş t ır ma ya pan grup ve ya öğrencilerin duygu ve düşünce le ri ni, yap tık la rı ça lış ma nın so nuç la rı n ı an la tan bir ra por ha zır lan mış an cak an la tım da eksiklikler var. Raporda Türkçe ya zım kurallarına tam olarak uyul ma mış tır. Araş t ır ma ya pan grup ve ya öğrencilerin duygu ve düşünce le ri ni, yap tık la rı araş t ır manın sonuçları nı Türk çe ya zım ku ral la rı na uygun olarak anlatan bir rapor hazırlanmış tır. 81

82 4. Ünite Performans Görevi İçin Ak ran De ğerlendirme Formu Bu formu performans görevini birlikte hazırladı ğı nız tüm grup üye le ri için ay rı ay rı dol du ru nuz. Öğrencinin adı ve so ya dı :... Grubun ismi :... De ğerlendirilen öğrencinin adı ve soyadı : Performans görevin de be ra ber ça lış tı ğı nız grup üye si nin gru ba ki şisel katkı la rı nelerdir? Grup üyesinin grup performansı nı etkileyen zayıf yan la rı nelerdir? Grup üye si bi rey sel so rum lu luk la rı nı yerine getirdi mi? Getirme diy se se be bi ne dir? Grubun üyesi diğer grup üye le ri ile ye te rin ce yar dımlaş tı mı? Yar dımlaşmadıysa sebebi nedir? Oluşturduğunuz metin ve yaptı ğı nız su num siz ce ba şarı lı mıydı? Ba şarı lı olmadıysa sebepleri ne lerdir?

83 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım Kendimi Değerlendiriyorum Kur an-ı Kerim i Tanıyalım ünitesinin sonunda neleri, ne kadar öğrendiğinizi an la mak için aşa ğı da ki ifadelerin karşısındaki kutucuklardan si zin durumunuza uy gun olanı X ile işa ret le yi niz. J Evet, bu nu çok iyi ya pa bi li yo rum. K Bu nu kıs men ya pa bi li yo rum. L Hayır, bunu yapamıyorum. Bunları Öğrendim Evet J Kısmen K Hayır L 1. Kur an-ı Ke rim in son ila hî ki tap ol du ğu nu açıklayabilirim. 2. Kur an-ı Ke rim in ni çin ev ren sel bir ki tap ol du ğu nu açık layabilirim. 3. Kur an-ı Kerim in indiriliş sürecini açıklayabilirim. 4. Kur an-ı Ke rim in ni çin bel li bir sü reç için de in di ril di ği ni açıklayabilirim. 5. Kur an-ı Kerim in kimin zamanında ve niçin kitap hâline ge ti ril di ği ni söy le ye bi li rim. 6. Kur an-ı Kerim in kimin zamanında ve niçin çoğaltıldığını söyleyebilirim. Ayet kavramını tanımlayabilir ve Kur an-ı Kerim den ayetle re ör nek ler gös te re bi li rim Su re kav ra mı nı ta nım la ya bi li rim. 9. Kur an-ı Ke rim de ki kısa ve uzun, Mekkî ve Medenî surelere örnekler verebilirim. 10. Cüz kav ra mı nı ta nım la ya bi li rim. 11. Hz. Lokman kıssasını özetleyebilirim. 12. Hz. Lokman kıssasından çıkarımlarda bulunabilirim. Ba şa rı lı bir şe kil de ça lış ma ya de vam ede bil mek için Kıs men ve Ha yır şek lin de işaret le di ği niz ko nu la rı tek rar göz den ge çir me li si niz. 83

84 4. Ünite 84 Kur an-ı Kerim i Tanıyalım Ünitesi Gözlem Formu Açıklama: Bu form öğrencilerde kazanımların gerçekleşme düzeylerini gözlemlemek amacıyla hazırlanmıştır. Verilen ifadelerle ilgili aşağıdaki üç dereceden öğrencinin durumuna uygun olanı, ifadenin karşısındaki kutucuğa yazınız. ÖĞRENCİLER ORTALAMA 3. Her zaman 2. Bazen 1. Hiçbir zaman ÖLÇÜTLER 1 İlahîı kitap kavramını tanımlar. 2 Kur an-ı Kerim in Allah tarafından insanlara gönderildiğini söyler. 3 Kur an-ı Kerim in son evrensel kitap olduğunu belirtir. 4 Kur an-ı Kerim in nerede ve ne zaman indirilmeye başlandığını söyler. 5 Kur an-ı Kerim in bölümler hâlinde indirilmesinin sebeplerini belirtir. 6 Kur an-ı Kerim in kitap hâline getirilmesinin önemini açıklar. 7 Kur an-ı Kerim in çoğaltılmasının nedenlerini listeler. 8 Ayet, sure ve cüz kavramlarını tanımlar. 9 Kur an-ı Kerim in iç düzenini bilmenin yararlarını sıralar. 10 Hz. Lokman kıssasını özetler. 11 Hz. Lokman kıssasından çıkarımlarda bulunur. TOPLAM

85 ÜNİTE SÜRECİNDE 1. Konuları işlemeye geçmeden önce öğrencile ri ni ze üni te nin adı nı söy le yi niz. Ko nu lar hak kında ge nel ola rak ta nı tı cı nitelikte bilgiler veriniz. Bu ünitenin din kültürü ve ahlak bilgisi dersindeki önemi ve yeriyle ilgili açıklamalar ya pı nız ve ka za nım ları gerçekleştirmele ri du ru mun da ne le ri ba şa ra bilecekleri hakkında onları teş vik edip ce sa ret len di ri niz. 2. Bu üni te de öğrencilere doğ ru dan ve ri le cek de ğerler; sevgi, barış, kar deşlik, dostluk, güven ve samimiyettir. Adı ge çen de ğerlerin hangi konuda, hangi etkin lik ler le ve ri le bi le ce ği ünite kazanımları nın işlenişinde belirtilmiştir. Değer ler öğrencilere ilgi li kazanımların işlendiği konularda sı nıf içi ve sı nıf dı şı yapılacak etkin lik lerle verilmelidir. 3. Bu ünitede öğrencilere kazandı rı la cak be ce riler; eleştirel düşünme, araş tır ma, sos yal ka tı lım dır. Adı geçen becerilerin hangi kazanımların işlenişinde ve ri le bi le ce ği be lir til miş tir. Bu bö lüm ler üze rin de önemle durarak öğrencile ri ni zin be ce ri le ri ka zan maları nı sağlayı nız. 4. Ünite boyunca aşa ğıdaki açık la ma la ra dik kat et me niz üni te nin ka za nım ları nın ger çekleş me si açısından önemlidir: Bu üni te de ge nel de sev gi, dost luk ve kar deş lik ele alınacak, özelde ise İslam dininin bu değerlerle ilişkisi kurulacak ve öğrenciler konuş tu ru la rak on la rın somut deneyimlerinden yararlanılacaktır. Kur an-ı Ke rim den Al lah ın sev gi si ni ifa de eden isim ve sıfatlarına iliş kin ör nek ler ve Hz. Mu hammed in İman et me dik çe cen ne te gi re mez si niz. Bir bi ri ni zi sev me dik çe de iman et miş ol maz sı nız. gi bi ha disle ri kul la nı la caktır. 5. Öğrenci le ri niz bu üni te nin kazanımları ile il gili bazı deneyimlere sahip olabilirler. Ünite süresince bun lar dan da ya rar la na bi lir siniz: Al lah ın sevgi ifade eden isimlerini duymuş olabilirler. Ya kın dost luk kur du ğu arkadaşları olabilir. Dost luk ve kar deşlikle ilgili film seyretmiş olabilirler. 6. Her konunun başlangı cında öğrencilerinizin kazanım la il gi li ön bil gi le ri ni açı ğa çı karmaya çalı şı n ız. Onlara bu amaca yönelik sorular sorunuz, olabildi ğince fazla öğrencinin konuş masına fır sat ve ri niz ve onları eleştirmeyi niz. Ay rı ca öğrenci le ri ni ze, üni te ka pa ğında verilmiş olan ha zır lık ça lışmalarından kazanımla ilgili olanları yap tı rı nız. Der se ha zırlık niteliğin de ki bu ça lış ma yı yaparken ders kitabında her konu için verilen Önce Düşü ne lim bö lü mün den de ya rar la nı nız. 76 ÜN TE M ZE HA ZIR LA NA LIM 1. Sevgi konusunda söylenmiş atasözleri ve özdeyişler bularak defterinize yaz n z. 2. nsan n sağl kl yaflamas nda sevginin önemini büyüklerinize sorarak öğreniniz. 3. Ni met söz cü ğü nün an la m n söz lük ler den arafl t rınız. 4. Gün lük ya flam dan dost luk ve kar defl li ği ifa de eden söz ve dav ra n fl la ra ör nek ler bu la rak def te ri ni ze ya z n z. 85

86 5. Ünite KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nımlar: 1. Sevmenin ve sevilmenin bir ihtiyaç olduğu nu fark eder. 2. Sevginin, yaratılmışların hayatlarını sürdürmedeki önemini açıklar. Konu: 1. Sev mek ve Se vil mek Bir İhtiyaçtır Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: sev gi. De ğer ler: sev gi, barış, kardeşlik, dostluk, gü ven, sa mi miyet. Beceriler: eleştirel düşünme, araş tırma, sosyal ka tı lım. Öğretim yöntem ve teknikleri: so ru-cevap, tartışma, so nuç çıkarma, an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, hadis kaynakları, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. Atatürkçü lük le il gi li ko nular: Bu ünitenin birinci kazanı mı Ata türk çü lük le il gi li ko nu la rın 9. su ile iliş ki len di ri lir. 9. Ata türk ün in san sev gi si ve ev ren sel lik konuların da ki gö rüşleri Açıklama: Atatürk ün insan sevgisine verdiği önem, Atatürk ün insanların kin ve nef retten uzaklaşacak şekilde eğitilmeleri ni is tediği, Atatürk ün ba rı şa ver di ği öne min te melinde insan sev gi si nin yer al dı ğı açık la na rak Ata türk ün in san sev gi si ile il gi li gö rüşlerinden örnekler verilecektir. 1. Sevmek ve Sevilmek Bir htiyaçt r Bü yük le ri ni zin ya da ar ka dafl la r n z n si zi sev di ği ni bil me niz duy gu la r n z ve ya flan t n z na s l et ki ler? n san çe flit li ih ti yaç la r olan bir var l k t r. O, ya fla m n sür dü re bilmek için yemeye, içmeye, ba r n ma ya, gi yin me ye, ha va ya, su ya ih ti yaç du yar. Bun lar ol maz sa ya fla m n de vam et ti re mez. n sa n n mad di ihtiyaçlar ya n n da duy gu sal ihtiyaçlar da var d r. Sev mek ve se vilmek duy gu sal ih ti yaç la r m z n ba fl n da ge lir. Sev gi, in san da do ğufl tan var olan bir duygu dur ve in sa n n ya fla m n da önem li bir ye r tutar. n sa n n sağ l k l ve mut lu ola bil me si için be de ni nin ya n s ra bu duy gu su nun da bes len me si ge re kir. Be den yeme içmeyle, sev gi de sev mek ve se vil mek le bes le nir. Sev mek, bizim için bir ihtiyaçtır. Bu ihtiyacımızı çe flit li var l k la r se ve rek karşılarız. Ör ne ğin; Al lah sev gi si, an ne ba ba sev gi si bun lar dan ba z la r d r. Sev mek in sa na ya fla ma se vin ci ve rir. Se ven ki fli ya fla ma da ha iyim ser ba kar. Sev di ği miz za man da ha mut lu bir ya flam sür dü rü rüz. Var l k la ra duy du ğu muz sev gi ya fla m m z an lam l hâ le ge ti rir. n san ay n za man da se vil me ye de ih ti yaç du yar. Çün kü an ne, ba ba, kar defl ler, ar ka dafl lar ta ra f n dan se vil di ği ni hissetmek insanı mut lu eder. Böy le ce ki fli se vinç ve üzün tü le ri ni sevdikleriyle pay la fla rak da ha mut lu ve gü ven li bir ya flam sür dü rür. Sevme ve sevilmenin insan iliflkilerinde önemli bir yeri vard r. Sev me yen ve se vil meyen kimseler arkadafll k kurmakta zorlan rlar. Başkalarıyla sağl kl iletişim kuramazlar. Bu durum, onlar n mutsuz ve huzursuz olmalar na neden olur. Sev gi nin ege men ol ma d ğ top lum lar da ba r fl ve hu zur dan söz edi le mez. Bu gi bi or tam lar da ge çim siz lik ve güvensizlik yay g n la fl r. Sev gi nin ege men ol du ğu top lum lar hu zur lu ve mut lu olur lar (1. Fotoğraf). Bir lik ve bü tün lük için de ya flar lar. Ön le ri ne ç kan güç lük le ri ko lay ca aflar lar. Bü tün bun lar sev me nin, se vil me nin he pi miz için ne ka dar önem li ve vaz ge çil mez bir ge rek si nim ol du ğu nu gös ter mek te dir. 1. Fotoğraf: Sevmek ve sevilmek bize mutluluk verir. 77 İŞLENİŞ Önce Düşü ne lim bö lü mün de ki so ru yu yönelterek öğrencilerinizin sev mek ve se vil mek ko nu sun da ki gö rüş le ri ni alı nız. Böy le ce hem onların bil gi se vi ye le ri ni be lir le me ye ça lı şı n ız hem de konuya duyuş sal olarak hazır hâ le gelmelerini sağlayı nız. 2. Öğrencilerinizden 77. sayfadaki paragraflar ı okumaları nı ve 1. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Ardından onların paragraflardaki bil gi ler le il gi li dü şüncelerini arka daşlarıyla paylaşmaları için aşa ğı da ki so ruları so ra rak bir tartışma ortamı oluş tu ru nuz: İnsanın maddi ihtiyaçları nelerdir? İnsanın manevi ihtiyaçları nelerdir? Sevgi nasıl bir duygudur? Sevginin insan hayatın da ki ye ri ve öne mi ne dir? Sevgi ile sevilmek arasındaki ilişki nedir? Bu et kin lik te öğ ren ci le ri ni zin Üni te mize Ha zırlana lım bölümündeki birinci hazırlık çalışmasıyla il gi li ev de yap tıkları araş tırmalarından ya rar lan maları nı sağlayı nız. 3. Öğrencilerinizden 78. sayfadaki ilk paragrafı oku ma ları nı is te yi niz. On lar dan se lam laşmanın in san lar ara sın da ki sev gi nin oluşmasında ki öne miy le il gi li dü şüncelerini arka daşlarıyla paylaşmaları nı isteyiniz. 78 n san lar ara s n da kar fl l k l sev gi nin olufl ma s için ya p l ma s ge re ken birtak m davra n fl lar var d r. Ör ne ğin, se lam lafl ma bun lar dan bi ri dir. Pey gam be ri miz (s.a.v.), sevginin oluflmas nda se lam lafl ma n n öne mi ni flöy le vur gu la m fl t r: Al lah a ye min ede rim ki iman et me dik çe cen ne te gi re mez si niz. Bir bi ri ni zi sev me dik çe de ger çek an lam da iman et mifl ol maz s n z. Yap t ğ n z tak dir de bir bi ri ni zi se ve ce ği niz fle yi si ze bil di re yim mi? Aran z da se la m yay g n lafl t r n. 1 Sev gi, mut lu ola bil me nin te mel ko flu lu dur. n san la r n mutlu olmalar bir bir le ri ni sevmelerine bağl d r. Al lah tüm var l k la r sev giy le ve özen le ya rat m fl, bi ze ema net et mifl tir. Canlıların yaşaması ve gelişmesi için gerekli ortamları hazırlamıştır. Yü ce Al lah n canlıları ya rat p on la r n ya flam la r n sür dü re bil me le ri için ge rek li or ta m ha z r la m fl ol ma s onun sevgisinin göstergesidir. Biz de Allah n sevgiyle ve özen le ya ra t p bi ze ema net et ti ği varl k la r severiz. Bu sevgimizi onları koruyup yaşatarak gös te ri riz. Çün kü ya flat ma n n te me lin de sev gi var d r (2. Fotoğraf). Her fleyin bafl sevgidir. Meyve veren bir ağa c m z ol ma s n is ti yor sak ön ce o ağa c n fi da n n dik me li yiz. Fa kat fi da n topra ğa di kin ce ifli miz bit mez. Onun ya fla ma s, bü yü me si için sev gi ve flef kat ge re kir. Dünya ya ge len ço cuk lar da böy le dir. Önem li olan, ço cuk sa hi bi ol ma n n ya n n da onu sev gi or ta m n da bü yüt mek tir. Gün lük ya fla m m z da, sev giy le olufl turu lan ve ya fla t lan pek çok fley gö re bi li riz. Ör ne ğin; an ne miz, ba ba m z bi zim için ça l fl r, emek har car lar. Sağ l k l, mut lu ve hu zur lu ol ma m z is ter ler. Ay n fle kil de evi miz de ke di, ba l k ya da kufl bes li yor sak bun la r n ba k - m y la ya k n dan il gi le ni riz. Evi mi zin bah çe si var sa bu ra da ki çi çek le ri, fi dan la r su la r z. Hat ta on lar la ko nu flu ruz. Bah çe mi zin te miz ve gü zel gö rü nüm lü ol ma s için uğ rafl ve ririz. Dik ti ği miz bir fi da n n bü yü me si ve meyve ver me si biz le ri se vin di rir. Bü tün bun la r n ger çek lefl me si an cak sev giy le olur. Eğer sev giy le il gi len me sey dik bun la r n ya fla ma s müm kün ol maz d. 1. Müslim, Sahih, man, 93. Sevgidir Sevgidir insan hizmet ettiren, Sevgidir baharda fidan diktiren, Sevgidir dağlara orman ektiren, Cesaret yay n geren sevgidir. Sevgidir yol yapan, p nar ak tan, Sevgidir âlime ilim okutan, Sevgidir güzele hal dokutan, Rengârenk ipliği ören sevgidir. Mustafa RUHAN Yunus Emre ye fiiirler, s Sev gi, şaire göre hangi gü zel davra n fl lara neden olur? Sıralayınız. 2. Fotoğraf: Canl lar n yaflam nda sevgi önemlidir.

87 Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik 80 s lam di ni, Al lah ta ra f n dan sev giy le ya ra t lan var l k la r n yi ne sev giy le ko ru nup ya fla t l ma s n öğüt ler. Bun dan do la y adam öl dür me yi, can l la ra za rar ver me yi ya saklar. Ko nuy la il gi li ola rak bir ayet te flöy le buy ru lur: Kim bir in sa n öl dü rür se o sanki bü tün in san la r öl dür müfl tür. Her kim de bi ri ni (ha ya t n kur ta ra rak) ya fla t r sa san ki bü tün in san la r ya flat m fl t r 1 Bu aye te gö re s lam di nin de te mel il ke, ya flat mak t r. Pey gam be ri miz de bü tün can l la r ya flat ma ya ça l fl ma n n öne mi ni vur gu la m fl ve bu ça ba m z n ödül len di ri le ce ği ni bil dir mifl tir. Bununla ilgilli olarak şöyle bir olay anlatmıştır: Bir adam yol da yü rür ken çok su sa d. Yol üze rin de bir ku yu ya rast la d. Ku yu ya inip su iç ti. Su yu nu iç tik ten son ra kuyudan çıkınca su suz luk tan di li dışarıya sarkmış bir kö pek gör dü. Köpek kuyuya inemiyor, kuyunun başında bekliyordu. Adam, ken di ken di ne Bu kö pek de çok su sa m fl. de yip kö pe ğe su içir di. Yü ce Al lah bu ki fli nin dav ra n fl n dan mem nun kal d. Pey gam be ri miz bu ola y an lat t k tan son ra ken di si ni din le yen ar ka daflla r n dan ba z la r, Ey Al lah n El çi si! Ya ni bi ze, hay van la ra yap t ğ m z iyi lik ler için de se vap var m d r? diye sordular. Peygamberimiz, Evet, her can l ya ya p lan iyi lik te bir se vap vard r. bu yur du. 2 Biz ler de ya flat ma n n bir sev gi ifli ol du ğu nu unut ma ya l m. An ne ve ba ba m za, kardefl le ri mi ze, ar ka dafl la r m za, bü tün can l la ra her za man sev gi gös te re lim (3. Fotoğraf). Üzerimize düflen görevleri de severek, isteyerek yerine getirelim. Listeleyelim Sevdiğiniz canl lardan iki tanesinin ismini yazarak onlar n yaflamlar n devam ettirebilmelerini sağlamak için neler yapabileceğinizi defterinize maddeler hâlinde sıralayınız. 1. Mâide suresi, 32. ayet. 2. Buhari, Sahih, Edep, Fotoğraf: slam dini tüm canl lar sevip korumam z öğütler. Yurt ve dün ya ba r fl na bü yük önem veren Atatürk, bunun için in san la r n bir bir le ri ni sev me le ri ge rek ti ği ni ifa de et mifl tir. Ata türk e gö re in san la r n bir bir le ri ni sev me le ri nin ilk flar t, kin ve nef ret ten uzak bir bi çim de eği til me le ridir. Ata türk bu konuyla ilgili düşüncesini bir sözünde flöy le be lirt mifl tir: Okul genç beyinlere; insanlığa hürmeti, millet ve memlekete sevgiyi, şerefi, bağımsızlığı öğretir... 1 Bir başka sözünde ise İnsanları mutlu edecek tek araç, onları birbirine yaklaştırarak, onlara birbirlerini sevdirerek karşılıklı maddi ve manevi ihtiyaçlarını karşılamaya yarayan hareket ve enerjidir. Dünya barışı içinde insanlığın gerçek mutluluğu, ancak bu yüksek ideal yolcularının çoğalması ve başarılı olmasıyla mümkün olacaktır... 2 demiştir. Ata türk ün ba r fla ver di ği öne min te me lin de in san sev gi si yer almaktad r. O, bütün insanlığın birbirini sevmesini, toplumda barış ve huzurun egemen olmasını istiyordu. Dolayısıyla insanların, birbirlerini bir vücudun organları gibi görmelerini ve birbirlerinin dert ve sorunlarıyla ilgilenmelerine önem veriyordu. O bu konuda bir konuşmasında şöyle demiştir: Dünyanın filan yerinde bir rahatsızlık varsa Bana ne! dememeliyiz. Böyle bir rahatsızlık varsa tıpkı kendi aramızda olmuş gibi onunla ilgilenmeliyiz. Olay ne kadar uzak olursa olsun bu esastan şaşmamak gerekir. 3 Ata türk ün sev gi si, bü tün in san l ğ kapsar (4. Fotoğraf). O, her fle yden çok sev di ği yur du na kar fl düfl man l k ya pan la ra bi le kin bes le me mifl tir. Yal n z ca va ta n n ve mille ti ni kur tar mak için sa vafl m fl t r. Ör ne ğin; Uflak, Yu nan or du su ta ra f n dan bir ha rabe hâ li ne ge ti ril mifl ti. Ora da esir al nan Yu nan Or du su Bafl ko mu ta n Tri ko pis i Atatürk ün ya n na getirmifllerdi. Ata türk, ona 4. Fotoğraf: Atatürk insanları severdi (Atatürk iyi davranm fl, me rak et me me si için efli ne Orman Çifliğinde bir köylü gençle konuşuyor, 25 tel graf çektirmifltir. Böy le ce in san sev gi si nin Mayıs 1933). en gü zel ör ne ği ni ver mifl tir. 4 Ata türk ün flu ifa de le ri de onun in san sev gi si ne ve dün ya ba r fl na ne ka dar önem ver di ği ni gös te rir: Biz kim se nin düfl ma n de ği liz! Yal n z in san l ğ n düfl ma n olan la r n düfl ma n y z. 5, Öldüreceğiz diyenlere karfl, ölmeyeceğiz diye harbe girebiliriz. Ama 6 mil le tin ha ya t teh li ke ye düfl me dik çe harp bir ci na yet tir. Konuflal m Ata türk ün Yurt ta ba r fl, dün ya da ba r fl. sö zü nün an la m üze rin de ar ka dafl la r - n z la ko nu flu nuz. 1. Ata türk çü lük, C I, s Atatürkçülük, C I, s Atatürkçülük, C III, s Ata türk çü lük C II I, s Ata türk çü lük C II I, s Ata türk çü lük C II I, s Siz de pa rag raf ta yer alan Hz. Mu ham med in hadisini yansıtıp açıklama yapı nız. Bu etkinlikte özellikle öğrencile ri ni zin in san lar ara sında karşılık lı sevginin oluşmasın da se lam laşmanın öne mi ni fark etmelerini sağlayı nız. 5. Öğ rencileri niz den 78. say fa da ki diğer pa ragrafları okumaları nı ve 2. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Onlara Yaşatmanın temelinde ne var dır? Ni çin? so ru la rı n ı yönelterek ör nek ler vermelerini isteyiniz. Bu aşa mada öğrencile ri nizden Üni te mi ze Ha zır lanalım bölümündeki ikinci hazırlık çalışması için yap tıkları araştırmalarından yararlanmaları nı is te yi niz. 6. Öğ rencileri ni ze 78. sayfadaki et kin li ği yap tırı nız. Böylece öğrencilerinizin sevginin sebep olduğu güzel davranışları fark etmelerini sağlayınız. 7. Öğ rencileri niz den 79. say fa daki ilk iki paragrafı okumaları nı ve 3. Fotoğraf ı incelemelerini is teyip İs lam di ni ni çin ya şatmaya önem verir? so rusunu soru nuz. Siz de Mâi de sure si 32. aye ti yansı t ıp açıklayı nız. Böylece onların İs lam dininin konuya iliş kin öğüt le ri ni kav ramaları nı sağlayı nız. Ko nu yu son pa rag raf çer çe ve sin de özet le yi niz. 8. Öğ renc ile ri ni ze sevginin bireye sağladığı yararları kendi hayatlarından örneklerle fark etmeleri için 79. sayfasının sonundaki Listeleyelim adlı et kin li ği yap tı rı nız. 9. Öğrencilerinizden Atatürk ün insan sevgisi ve evrensellik konularındaki görüşlerini içeren 80. sayfadaki paragrafları okumaları nı ve 4. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Onlardan Atatürk ün konuya ilişkin görüşleri hakkındaki dü şüncelerini alı nız. Ko nu yu ka za nım çer çe ve sin de özet le yi niz. 10. Öğrencilerinize, 80. sayfadaki Konuşalım adlı etkinliği yaptı rı nız. Böylece onların Atatürk ün sevgi ve barışa verdiği önemi fark etmelerini sağlayınız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Sevmek ve sevilmek ne demektir? Belirtiniz. Sev mek ve se vil mek ni çin bir ih ti yaç tır? Açıklayınız. Sevmek ve sevilmenin bireysel ve toplumsal yararları nelerdir? Sıralayınız. Sevginin yaratılmışların yaşamını devam ettirmesindeki önemi nedir? Açıklayınız. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinize Ünitemize Hazırlanalım çalışmaların dan üçüncüsünü hazırlayarak gelmelerini söyleyiniz. 2. İş lenecek konuyla ilgi li ayet ve ha dis le ri yansıtmak için slayt veya asetat hazırlayı nız/hazırla tı nız. 87

88 5. Ünite KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nım lar: 3. Sev gi nin Al lah ta ra fın dan in san la ra ve ri len bir ni met ol du ğunu örneklerle açıklar. 4. Sevgi ifadesi olan davranışlara örnekler verir. Konu : 2. Sev gi Al lah ın Bi ze Ver di ği Bir Nimettir Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: ni met. De ğerler: sevgi, dostluk, güven, samimiyet. Beceriler: eleştirel düşünme, araş tırma, sosyal katı lım. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, sonuç çıkarma, örnek verme, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bilgisayar, projeksiyon ci ha zı/tepegöz, asetat. 2. Sevgi Allah n Bize Verdiği Bir Nimettir Nimet sözü size ne çağrıştırıyor? Sevginin Allah ın verdiği nimetlerden olması hakkında ne düşünüyorsunuz? Al lah n, in san la r n ya rar lan ma s için ya rat t ğ her fle ye ni met de nir. Al lah bi zim için her tür lü ni me ti ya rat m fl t r. Ör ne ğin; Yü ce Al lah, biz le ri ak l, ira de ve çe flit li nes ne ler üre te bil me ye te ne ğiy le do nat m fl t r. Ya fla ya bil me miz için ha va y ve su yu var et mifl tir. Çe flit çe flit seb ze le ri, mey ve le ri, bit ki le ri ve hay van la r in san la r n ya ra r na sun mufl tur. Al lah n bi ze ver di ği ni met ler sa y la ma ya cak ka dar çok tur. Bununla ilgili olarak Kur an- Kerim de, O, is te di ği niz fley le rin hep sin den si ze ver di. Eğer Al lah n ni met le ri ni say ma ya kalk flsan z sayamazs n z 1 buyrulur. Al lah n bize ver di ği ni met ler den bi ri de sev gi dir. Ha ya t m z n her afla ma s n da sev gi nin bü yük öne mi var d r. Ör ne ğin, ai le miz biz ler le ya k n dan il gi le nir. An ne miz ve ba ba m z ge rek si nim le ri mi zi kar fl la mak için uğ rafl ve rirler. Dengeli ve sağl kl beslenebilmemiz, giyinebilmemiz, iyi bir ortamda bar nabilmemiz için ça l fl r lar. Her tür lü zor luk ve s k n t m z da ya n m z da olur lar. İyi bir mes lek sa hi bi olmam z isterler. Bizler için hiçbir özveriden kaç nmazlar. Öğretmenlerimiz, yeni bilgiler öğrenmemiz ve kendimizi gelifltirmemiz için çaba harcarlar. Daima dürüst olmam z ; iyi, doğ ru ve gü zel dav ra n fl lar da bu lun ma m z is ter ler. Bü tün bun la r yap ma la r n n se be bi bi ze duy duk la r sev gi dir. Sev gi, ya ra t l fl ta Al lah ta ra f n dan ve ril mifl bir duy gu dur. Bununla ilgili olarak Kur an- Ke rim de flöy le bu yrulur: Hu zur bu la s n z di ye ara n z da bir sev gi ve mer ha met var et me si de onun (var l ğ n n ve kud re ti nin) de lil le rin den dir 2 Al lah n bi ze ver di ği sev gi sa ye sin de mutlu bir yaşam süreriz (5. Fotoğraf). Ailemizi, ar ka dafl la r m z, oku lu mu zu, öğ ret men le ri mi zi, top lu mu mu zu, va ta n m z ve mil le ti mi zi severiz. İŞLENİŞ 1. Ön ce Dü şü ne lim bö lü mün de ki so ru yu yönelterek öğrencilerinizin bilgi seviyelerini belirlemeye çalı şı nız. Bu aşamada öğrencilerinize Ünitemize Hazırlanalım bölümündeki üçüncü hazırlık çalışmasıyla ilgili evde yaptıkları araş tırmalarından yararlanmaları nı söyleyiniz. Siz de 81. say fa nın bi rin ci pa rag rafı çer çe ve sin de ni met kav ra mı ve Allah ın ver di ği nimetlerle ilgi li bir açıklama yapınız. Pa rag raf ta ki aye ti yan sıtarak öğrenci le ri ni zin dü şüncelerini alı nız. 2. Öğrencile ri niz den 81. sayfadaki paragrafları okumaları nı ve 5. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Ardından kı sa bir de ğerlendir me ya pı nız ve öğrencilerinize Allah ın in san la ra ver di ği ni metler han gi le ri dir?, Sev gi duy gu su nun kay na ğı ne dir?, Sev gi ni çin bir ni met tir? gi bi so ru lar yöneltiniz. Aldı ğı nız cevaplarla ilgili olarak öğrenci le ri ni zin ko nuş maları nı sağlayı nız. 3. Öğrencile ri niz den 82. sayfanın ilk pa ragrafı nı okumaları nı ve 1. Resim i incelemelerini is te yip pa rag rafta anlatılanlarla ilgili düşün celerini paragrafın devamındaki soruyu sorarak alı nız. Burada öğrencile ri ni zin, sev gi nin gün lük ya şamda ki öne mi ni ör nek ler ve re rek an lat ma ları nı sağ lamaya çalı şı nız. 5. Fotoğraf: Sevgi, insanlar birbirine bağlar. 1. brahim suresi, 34. ayet. 2. Rûm suresi, 21. ayet. Söz ve dav ra n fl la r m z la kimseyi incitmeyiz. Kardeşlerimizle ve arkadaşlarımızla her şeyimizi paylaşırız. Sevinçlerine ve üzüntülerine ortak oluruz. Doğayı ve hayvanları da sever, koruruz. Allah ın verdiği sevgi nimetinden yararlanmak için söz ve dav ra n fl la r m z la insanlara sevgimizi göstermeliyiz (1. Resim). Zaman zaman annemize ifllerinde yapacağ m z kü çük yar d m lar bir sev gi be lir ti si dir. Ba ba m za bir bar dak su ik ram et me miz de sev gi göstergesidir. Yor gun ol du ğun da ona, Ba ba c ğ m, bu gün çok mu yo rul dun? de mek il gi ve sev gi iflaretidir. Anneciğim! Seni seviyorum Öğrencilerinizden 82. sayfadaki son paragrafla 83. sayfadaki paragrafı okumaları nı ve 6. Fotoğraf ile 7. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Ardından öğrencilerinize Peygamberimiz sevgisini çevresindekilere nasıl ifa de et miştir? sorusunu yöneltiniz. Böylece onların İslam dininin sevgiye verdiği önemi kavramaları nı sağlayı nız. Özellikle Peygamberimizin 82. sayfanın son pa ragraf ındaki ha dis le ri ni yan sı ta rak öğ ren ci le ri ni zin dü şüncelerini alı nız. Öğrencilerinizle paragraftaki örnekler üzerinde konuşup kazanımlar çerçevesin Resim: Yak nlar m za sevgimizi söz ve davran fllar m zla göstermeliyiz. Siz an ne ni ze, ba ba n za, kar de fli ni ze, ar ka dafl la r n za sev gi ni zi han gi söz cükler le ifa de edi yor su nuz? Belirtiniz. Pey gam be ri miz (s.a.v.) sev gi nin söz ve dav ra n fl lar la ifa de edil me si ne bü yük önem ver mifl tir. O, sev gi nin iki fle kil de gös te ri le bi le ce ği ni ifa de et mifl tir. Bi rin ci si, sevginin sözlerle ifadesidir. fiu olay bu nun gü zel bir ör ne ği dir: Pey gam be ri mi zin ya n n da otur mak ta olan bi ri, ön le rin den ge çen adam için Ey Al lah n Re su lü, ben flu ada m çok se vi yo rum. der. Peygamberimiz, Pe ki, ona bu nu söy le din mi? di ye so rar. Adam, Ha y r. di ye ce vap verir. Peygamberimiz, Kofl bu nu ona söy le. 1 bu yu rur. Pey gam be ri miz, ki fli nin sev di- 1. Buhari, Sahih, Edep, Ebu Davud, Sünen, Edep, Buhari, Sahih, Mezalim, Tirmizi, Sünen, Birr, Tirmizi, Sünen, Birr, Müslim, Sahih, Selam, Tirmizi, Sünen, Zühd, 54.

89 Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik ği ni söz lü ola rak bil dir me si nin ya ra r n ise flu ha di siy le vur gu la mıştır: Seni sevene sen de sev gi ni aç k la. Çün kü se ni se ve ne sev di ği ni söy le men, ara n z da ki sev gi nin de va m na sebep olur. 2 kin ci si ise sevginin davranışlarla gösterilmesidir. n san la r se vin dir mek 3, on la ra kar fl gü ler yüz lü ol mak 4, üzün tü ve se vinç le ri ni pay lafl mak 5, sağ l k la r n da ve has ta lan d k la r n da zi ya ret le ri ne git mek 6 Pey gam be ri mi zin öğüt le di ği sev gi dav ra n flla r n dan d r. Pey gam be ri miz, sev gi söz cük le riy le kar fl s n da ki in sa n mut lu eden ki fli nin mü kâ fatlandırılacağını bil dir mifl tir. 7 Biz ler ver di ği ni metler için Al lah a te flek kür et me li yiz. Çevremizdekilere olan sevgimizi söz ve dav ra n fl la r m z la gös ter me li yiz. Ödev le ri mi zi za ma n n da yap ma l y z (6. Fotoğraf). Ev de ai le bi rey le ri ile yar d m lafl ma l, se vinç ve üzün tü le ri mi zi pay lafl ma l y z. Mil lî ve ma ne vi de ğer le ri mi zi ko ru yup onlara say g gös ter me li, va ta n m z ve mil le ti mi zi yü celt mek için ça l fl ma l y z (7. Fotoğraf). de de ğerlendirmeler yapı nız. Konuyu pekiştirmeleri; dostluk, güven, samimiyet değerlerini ve sosyal katı lım becerilerini geliştirebilmeleri için onlara 83. sayfadaki soruyu sorup cevaplarını değerlendiriniz. Konuyu özetleyiniz. 6. Öğ ren ci le ri ni ze 83. say fa nın so nun daki Ör nek ler Bu la lım adlı et kin li ği yap tı r ı n ız. Böylece onların sevginin ne büyük nimet olduğunu gösteren örnekleri kendi yaşamlarından örneklerle fark etmelerini sağlayınız. 6. Fotoğraf: Ders le ri mi ze ça l fl mak ken di mi zi ve ai le mi zi sev di ği mi zi gös te rir. 7. Fotoğraf: Ül ke mi zin kal k n ma s için ça l fl ma m z, ül ke mi zi sev di ği mi zi gös te rir. Çev re niz de ki in san la ra sev gi ni zi han gi dav ra n fl la r n z la gös te ri yor su nuz? Belirtiniz. Ör nek ler Bu lal m Sev gi nin bir ni met ol du ğu nu gös te ren ör nek ler bu la rak ar ka dafl la r n z la pay lafl n z. 83 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Al lah ın ver di ği nimetlerden üç tanesini sayınız. Sevgi niçin bir nimettir? Belirtiniz. Sevgimizi çevremizdeki insanlara nasıl gösterebiliriz? Örneklerle açıklayı nız. GELECEK DERSE HAZIRLIK İşlenecek konuyla ilgili ayet ve hadisleri yansıt mak için ase tat ve ya slayt ha zırlayı nız/hazırlatı n ız. NOTLARIM 89

90 5. Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 5. Al lah ın yarattıkları nı sev di ğine da ir ör nek ler ve rir. Konu: 3. Al lah Ya rat tıkları nı Se ver Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: ya rat ma. De ğerler: sevgi, güven, samimiyet. Beceriler: eleştirel düşünme, araş t ırma, sosyal katı lım. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, örnek verme, sonuç çı karma, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Kerim meali, hadis kaynakları, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. 3. Allah Yaratt klar n Sever Sahip olduğunuz herhangi bir fleyi niçin korur ve seversiniz? Yüce Al lah ya rat t k la r n gü zel bir fle kil de ya rat mış ve on la ra pek çok ni met vermiştir. Bu durum onun yarattıklarını sevdiğinin bir göstergesidir. Bu ko nu da Yü ce Al lah, Kur an- Ke rim de flöy le bu yu rur: Al lah, gök le ri ve ye ri ya ra tan, gök ten yağ mur in di ren ve onun la si ze r z k ola rak tür lü mey ve ler ç ka ran, em ri ge re ğin ce de niz de yüz mek üzere ge mi le ri em ri ni ze ve ren, ne hir le ri de hiz me ti ni ze su nan d r. O, âdet le ri üze re ha re ket eden günefli ve ay sizin hizmetinize sunan, geceyi ve gündüzü sizin emrinize verendir. 1 İnceleyelim, Açıklayalım İŞLENİŞ 1. Önce Düşünelim bölümündeki soruyu sorup öğrencilerinizin düşüncelerini alınız. Böylece on la rın konuya motive olmaları nı sağlayınız sayfadaki paragrafı okutarak öğrencilerinizin ayetle ilgili görüşlerini alınız. Konuyu kavramaları için sayfanın sonudaki İnceleyelim, Açıklayalım etkinliğini yaptırınız. 3. Öğrencilerinizden ve 85. sayfadaki son paragraf hariç diğer paragrafları okumalarını isteyip görüşlerini alınız. Ardından Siz, Al lah ın yarattıkları nı sevdiğini gösteren başka hangi örnekler verebilirsiniz? sorusunu yöneltiniz. Kendi yaşamlarından somut örnekler verebilmeleri için onları yönlendiriniz. Paragraflardaki ayetleri yansı tıp onların dü şüncelerini alı nız. Özellikle Peygamberimizle arkadaşları ara sında ge çen ko nuşma üzerinde durup öğrencilerinizden fikirlerini arkadaşlarıyla paylaşmaları nı isteyiniz. 4. Öğrencilerinize Allah ın sevgisini kazanabilmek için neler yapmalı yız? sorusunu yöneltiniz. Aldı ğı nız cevapları tahtaya listeleyiniz. Ardından 85. sayfanın son paragrafı nı oku tup öğrencilerinize listeye eklemek istediklerinin olup olmadı ğı nı so runuz. Siz de... Allah iyilik yapanları se ver. ayetini yansıtıp ayetle ilgili açıklamalar yapı nız. İyilikle ilgili somut örnekler veriniz. 5. Öğrencilerinize 85. sayfadaki Bulalım, Açıklayalım adlı etkinliği yaptı rı nız. Böylece öğrencilerinizin konuyu kendi yaşamlarıyla ilişkilendirmelerini ve Allah ın yarattıklarını sevdiğini anlamalarını sağlayınız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 84 Yukarıdaki resimlerden hareketle Allah ın yarattıklarını sevdiğini nasıl açıklayabilirsiniz? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. 1. brahim suresi, ayetler. Al lah, in san la r n iyi ol ma la r n ve doğ ru dav ra n fl lar da bu lun ma la r n is te mifl tir. Bu nun için pey gam ber ler ve ila hî ki tap lar gön der mifl tir. Pey gam ber ler, in san la r inanma ya, ya rar l ve gü zel ifl ler yap ma ya ça ğ r m fl lar d r. Tüm yaflamlar nda güzel söz ve dav ra n fl lar da bu lu na rak biz le re ör nek ol mufl lar d r. Al lah n pey gam ber ler ve ila hî ki taplar gön de re rek bi zi doğ ru yo la ilet mek is te me si sevgisinin göstergesidir. Al lah n, ya rat t k la r n sev di ği ne iflaret eden gü zel isim le ri var d r. Bun la r n için de en çok bi li nen le ri Rah mân ve Ra hîm isim le ri dir. Yüce Allah n bu iki ismi se ven, esirgeyen, ko ru yan, ba ğ fl la yan ve ac yan an lam la r na ge lir. Bu isim le ri nin ya n s ra Al lah n sev gi ve merhametini ifa de eden da ha bir çok is mi var d r. Ör ne ğin; Al lah n çok se ven an lam na ge len Ve dûd is mi bun lar dan d r. Onun bu isim le ri, ya rat t k la r n çok sev di ği nin gös te rgesidir. Kur an- Ke rim in bir çok aye tin de Yü ce Al lah ken di si ni ta n t r ken ya rat t k la r na kar fl bağ fllayan, koruyan, ac yan olduğunu vurgulamaktad r. nsanlar bir hata yapt klar nda pifl man olup Al lah tan ba ğ fl lan ma di ler ler se on la r af fe de ce ği ni be lirt mek te dir. Ör ne ğin, bir ayette flöyle buyrulur: Rabb iniz den ba ğ fl lan ma di le yin, son ra ona töv be edin. fiüphe siz Rabb im çok mer ha met li dir, çok se ven dir. 1 Bu da Al lah n ya rat t ğ var l k la r sev diği ni gös te ren bir bafl ka de lil dir. Pey gam be ri miz de Al lah n biz le ri çok sev di ği ni bil dir mifl tir. fiu olay bu nun gü zel bir ör ne ği dir: Sev gi li Pey gam be ri miz bir gün ar ka dafl la r ile otu ru yor du. Bir ka d n, te lafl için de yan la r n dan geç ti. Ço cu ğu nu kay bet mifl, onu ar yor du. Üzün tü için dey di. Bir sü re son ra ay n ka d n n ku ca ğ n da ço cu ğu ol du ğu hâl de ge ri dön dü ğü nü gör dü ler. Mut lu ol du ğu yü zün den an la fl l yor du ve ye ni den bul du ğu ço cu ğu na hiç b rak ma ya cak m fl gi bi sevgiy le s m s k sa r l m fl t. Pey gam be ri miz, ar ka dafl la r na: Bu ka d n ço cu ğu nu ate fle atar m, di ye sor du. On lar da: Ha y r at maz. Çün kü ço cu ğu nu çok se vi yor, de di ler. Bu nun üze ri ne Sev gi li Pey gamberimiz: Unut ma y n z ki Yü ce Al lah, kul la r n bu ka d n n ço cu ğu nu sev di ğin den da ha çok sever, bu yur du lar. 2 Yüce Al lah ken di si ne ina nan la r, iyi ve ya rar l ifl ler ya pan la r da ha çok se ver. Kur an- Ke rim de Yü ce Al lah flöy le bu yu rur: Al lah iyi lik ya pan la r se ver. 3 Biz ler de Al lah n özen le ya rat t ğ tüm var l k la r ko ru ya rak on la ra sev gi mi zi gös ter me li yiz. Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Al lah ın yarattıkları nı sev di ğini gösteren iki örnek veriniz. Al lah ın yarattıkları nı sev di ğine işaret eden isimlerden ikisini anlamıyla birlikte söyleyiniz. Al lah ın sevgisini kazanmak için neler yapmalıyız? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğ ren ci le ri niz den Üni te mi ze Ha zır la nalım ça lış ma la rın dan dördüncüsünü ha zır la yıp gelmelerini isteyi niz. 2. İşlenecek konuyla ilgili gazete haberini, şiiri ve ayet me al le ri ni yan sıtmak için asetat ve ya slayt hazırlayı nız/hazırlatı nız. Bulalım, Açıklayalım Allah Yarattıklarını Sever konusunda verilen bilgilerden hareketle Allah ın yarattıklarını sevdiğine ilişkin bir örnek bulunuz. Bu örnekte, Allah ın sevgisini nasıl gösterdiğini açıklayınız. 1. Hûd suresi, 90. ayet. 2. Buhari, Sahih, Edep, Mâide suresi, 13. ayet. 85

91 Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik Dostluk ve Kardeflliğin Temeli Sevgidir Dostluk ve kardeşlik hakkında neler biliyorsunuz? Gün lük ya fla m m z da in san la r n bir bir le ri ne sev gi li dos tum, can kar de flim gi bi ifa de ler kul lan d k la r n du ya r z. Ken di miz de çev re miz de ki ba z kim se ler için ay n ve ya ben zer ifa de le ri kul la n r z. Dostluk ve kardeşlik insanlar için çok önemlidir. Bunun nedenini öğrenmek için aşağıdaki metni okuyunuz. Bü tün Dost la r ma Te flek kür Edi yo rum Öğretmenimiz dostluk ve kardeşliğin insanlar için önemini araştırmamızı istemişti. Akşam, babamın getirdiği gazeteyi incelerken bir haber başlığı dikkatimi çekti. Haber, araştırma konumuzla ilgiliydi. Haberi okudum ve okula götürmeye karar verdim. Haber şöyleydi: Ün lü sa nat ç F.A. has ta ne den ç k t k tan son ra bir ba s n toplan t s dü zen le di ve Bir çok mutlu günümü pay lafl t ğ m dost la r m, te da vim s ra s n da da be ni yal n z b rak ma d lar. Ba na dai ma des tek ol du lar. Has ta l ğ m yen mem de on la r n ya k n des tek le ri önem li rol oy na d. Ba na sağ l k l gün le rim de ol du ğu gi bi kö tü günlerimde de her türlü desteği verenlere çok teflekkür ediyorum. Onlar benim gerçek dost la r m ve kar defl le rim dir. de di. (Bu kitap için yazılmıştır.) Metne göre dostluk ve kardeşliğin önemi nedir? Açıklayınız. Dostlarımız, iyi ve kö tü gün de bi zi yal n z b rak ma yan, se vinçlerimizi ya da üzün tüle ri mi zi pay lafl t ğ m z, ken di mi ze ya k n his set ti ği miz ki fli lerdir. Böyle kişilerle aramızda oluşturduğumuz ilişkiye de dostluk denir. Ay n an ne ve ba ba dan olan ki fli ler den bafl ka; bir lik, be ra ber lik, sev gi, say g ve hoflgö rü için de yaşayan kişiler de kardeş olarak nitelendirilir. Böyle kişiler arasında oluşan ilişkiye de kardeşlik denir. Sev gi, in san la r bir bi ri ne bağ la yan en güç lü duy gu dur. Sev gi ol ma dan ku ru lan bir ilifl ki nin dost luk ve kar defl li ğe dö nüfl me si dü flü nü lemez. n san lar ara s n da dost luk ve kar defl liğin ku ru la bil me si, in san la r n bir bir le ri ni kar fl l k l sev me le ri ne bağ l d r (8. Fotoğraf). Do la y s y la dost luk ve kar defl li ğin te me li sev gi dir. Dost luk ve kar defl lik biz ler için önem li bir 8. Fotoğraf: Dostluk ve kardeflliğin temelini ih ti yaç t r. n san se vinç ve üzün tü le ri ni ai le si sevgi oluflturur. d fl n da da pay lafl ma ya ih ti yaç du yar. Do lay s y la dost la r m z ve kar defl le ri miz ken di mi ze en ya k n his set ti ği miz kiflilerdir. On lar la duy gu la r m z, dü flün ce le ri mi zi, sa hip ol du ğu muz fley le ri se ve rek pay la fl r z. So run la r - m z ra hat l k la an la ta bi lir ve on lar dan yar d m is te riz. Arkadafl Birbirini yürekten, Sevmeli arkadafllar. fiuna inan r m ki Her fley sevmekle bafllar. Sen sana ne istersen, Dostuna onu iste. yiliği emreder, Ayetler, hadisler de. Ahmet Mahir PEKfiEN Sevgi Dünyas, s. 13. Pay la fla l m yi lik le kö tü lük bir ol maz. Kö tü lü ğü en gü zel bir fle kil de sav. Bir de ba kar s n ki se nin le ara s n da düfl man l k bu lu nan kim se san ki s cak bir dost olu ver mifl tir. (Fus si let su re si, 34. ayet.) Dostluğun kurulmas nda kötülüğü önleyip iyilik yapman n önemi nedir? Yukar daki ayetten hareketle düflüncelerinizi arkadafllar n zla paylafl n z. Dost luk ve kar defl li k öz ve ri ge rek tir ir. Dostla r m z n se vinç ve üzün tü le ri ni pay lafl ma l, on la ra zor an la r n da yar d m c ol ma ya ça l flma l y z. Dost luk ve kar defl lik le ri mi zi iyi ni yet, sevgi ve güven üzerine kurmal yız. Sevgi ve gü ve ne da ya l dost luk ların ka l c ol du ğu nu unut ma ma l y z (9. Fotoğraf). Dost luk ve kardefl li k top lum sal ba r fl n te me li ni olufl tur ur. Birbi ri ni se ven ve bir bi ri ne gü ve nen bi rey ler den 9. Fotoğraf: Dostluk ve kardeşlikler birbirini olu flan top lum lar da bir lik, be ra ber lik, hu zur ve seven kişiler arasında kurulur. ba r fl ege men olur. Peygamberimiz insanların birbirlerini sevmelerinin inancın bir gereği olduğunu şöyle belirtir: İman etmedikçe cennete giremezsiniz. Birbirinizi sevmedikçe de gerçek anlamda iman etmiş olmazsınız. 1 Bu nedenle dost ve kar defl le ri mi zin de ğe ri ni bil me li, on la ra sev gi, hofl gö rü ve an la y fl la yak lafl ma l y z. On la r k ra cak söz ve dav ra n fl lar dan uzak dur ma ya özen gös ter me li yiz. 1. Müslim, Sahih, İman, 93. fiiire göre arkadafl ve dostlar m za nas l davranmal y z? Belirtiniz. Yo rum la ya l m Dost, ka ra gün de bel li olur. ata sö zü nü ar ka dafl la r n z la yo rum la y n z. 87 KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 6. Sev gi nin, dost luk ve kar deşlik bakı mın dan öne mi ni ir de ler. Konu: 4. Dost luk ve Kar deşliğin Temeli Sevgidir Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: kar deş, dost. De ğerler: sev gi, kar deşlik, dostluk, güven, samimiyet. Beceriler: eleştirel düşünme, araş tırma, sosyal ka tı lım. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: ör nek olay incelemesi, soru-cevap, sonuç çıkarma, tartışma, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 1. Öğrenci le ri ni ze Ön ce Dü şünelim bölümün de ki so ru yu sorunuz. On la rın Üni te mize Hazırlanalım bölümündeki dördüncü hazırlık çalışması için ev de yap tık la rı araştırmalarını arkadaşlarıy la pay laşmaları nı sağlayı nız. Siz de 86. sayfadaki ko nu nun ilk pa rag rafı çerçevesinde kı sa bir gi riş ya pı nız. Böylece öğrencile ri nizin derse motivasyonunu sağlayı nız. 2. Öğ ren ci le ri ni ze 86. say fa da ki et kin liği yap tı r ı n ız. Et kin lik te ki metni yan sı t ı n ız. Öğrencilerinize özel lik le dost ve kar deş kav ramları nı kendi ifadeleri ile tanımlamaları nı söyleyiniz. Siz de bu iki kav ram ile il gi li kısa açıklamalarda bulununuz. 3. Öğrenci le ri ni ze Dost luk ve kar deşliğin temeli niçin sevgidir? sorusunu sorunuz. Verilen cevapları tahtaya not ediniz. Öğ rencilerin verdiği ce vap la rı de ğerlendiriniz. 4. Öğ ren ci le ri niz den 86. say fa da ki diğer paragrafları okumaları nı ve 8. Fotoğraf ı in celemelerini isteyiniz. Sayfadaki bilgilerle ilgili ola rak on la ra Dost luk ve kar deş lik ler na sıl kurulur?, Dostluk ve kardeşlik niçin bir ihtiyaçtır? gibi sorular sorunuz. 5. Öğrenci le ri ni ze 87. say fa da ki ilk iki et kinli ği yaptı rı nız. Etkinliklerdeki şi i ri ve ayeti yansı tı nız. Etkinliklerde onların, arkadaş ve dostlarımıza nasıl davranmamız gerektiğine somut örnekler vermelerini ve bunu Kur an-ı Kerim ayetiyle bütünleştirmelerini sağlayınız. 6. Öğrencilerinizden 87. sayfadaki paragrafı okumaları nı ve 9. Fotoğraf ı incelemele ri ni is te yip dü şün ce le ri ni alı n ız. Böylece onların dostluk ve kardeşliğin özveri gerektirdiğini; iyi niyet, sevgi ve saygı üzerine kurulması gerektiğini fark etmelerini sağlayınız. 7. Öğrenci le ri ni zin sev gi, kar deşlik, dostluk ve sa mi miyet gibi değer leri içsel leştirebilmeleri ve ko nu yu pe kiştirebilmele ri için 87. say fanın sonundaki Yo rum la yalım adlı et kin li ği yapmaları nı sağlayı nız. 91

92 5. Ünite ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME NOTLARIM Öğrencileri ni zin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki so ru lar la belirleyip de ğerlendi ri niz: Dost ve kardeş ki me de nir? Belirtiniz. Ni çin dost luk ve kar deşliğin temeli sevgidir? Açıklayınız. Dost luk ve kar deşliğin bireysel ve toplumsal yararları nelerdir? Sıralayınız. GELECEK DERSE HAZIRLIK İş le ne cek ko nuy la il gi li ayet ve ha dis le ri yansıt mak için ase tat ve ya slayt ha zırlayı nız/hazırlatı nız. 92 KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nımlar: 7. İslam da sevgi ve barı şın önemi ni ör nek le ri ile açıklar. 8. Dost ça ve kar deşçe yaşamaya özen gösterir. Konu: 5. İs lam Di ni Dost ça ve Kar deşçe Ya şamayı Öğütler Ünite Değerlendirmesi/Bilgilerimizi Ölçelim Süre: 4 ders saa ti Kavramlar: ba rış. De ğerler: sev gi, ba rış, kar deşlik, dostluk. Beceriler: eleştirel düşün me, araş tır ma, sos yal katı lım. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: so ru-ce vap, sonuç çıkarma, an la tım, tartışma. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bil gi sa yar, pro jek siyon cihazı/tepegöz, asetat. Ara di sip lin ler le ilişkilendirme: Bu ünitenin 8. kazanı mı Özel Eği tim 10 ve Reh ber lik 4. ko nularıyla ilişkilendirilir. Özel Eği tim: 10. Baş ka la rıyla olumlu ilişkiler kurar. Rehberlik: 4. İnsanların fi kir le ri ne, il gi le ri ne ve duy guları na say gı gös terir slam Dini Dostça ve Kardeflçe Yaflamay Öğütler Dostça ve kardeflçe yaflamak ne demektir? s lam, ke li me ola rak ba r fl, esen lik, gü ven, hu zur ve mut lu luk an lam la r na ge lir. s lam n ama c, in san la r dün ya ve ahi ret mut lu lu ğu na ulafl t r mak, dün ya ya ba r fl ve hu zu ru ge tir mek tir. Al lah, Kur an- Ke rim de, Ey iman eden ler! He pi niz top lu ca ba r fl ve gü ven li ğe ( s lam a) gi rin 1 bu yu rur. s lam di ni in san la r n bir bir le ri ni sev me le ri ni ve say ma la r n is ter. Ki fli le re, bir bir le ri nin te mel hak ve öz gür lük le ri ne say g l ol ma la r n öğüt ler. Yalan söylemek, hile yapmak, kin gütmek, iftira etmek gibi dost luk ve kar defl lik ilifl ki le ri ni bo za cak dav ra n fl la r ya sak lar. Ak ra ba ve kom flu lar la iyi ge çin me yi, top lum da ki muh taç, kim se siz ve ye tim le ri gö zetme yi, on la ra iyi lik te bu lun ma y emreder. Bu nun la il gi li ola rak Yü ce Al lah, yi lik ve tak va (Al lah a kar fl gel mek ten sa k n ma) üze re yar d m la fl n. Ama gü nah ve düfl man l k üzere yard mlaflmay n 2 bu yu rur. Kur an- Ke rim de, dost ça ve kar defl çe ya fla ma ya en gel olan dav ra n fl lar fe sat ve boz gun cu luk ola rak ni te len di ril ir. Bununla ilgili ayetlerden birinde Al lah n sa na iyi lik yap t ğ gi bi sen de iyi lik yap ve yer yü zün de boz gun cu luk is te me. Çün kü Al lah boz guncular sevmez. 3 buyrulur. Bu ne den le, s lam di ni nin te mel il ke le rin den bi ri de ina nan lar n kar defl li ği dir. Bu te mel il ke, Kur an- Ke rim de, Mü min ler an cak kar defl tir ler. Öy ley se kar defl le ri ni zin ara s n dü zel tin 4 flek lin de ifa de edi lir. Kur an- Ke rim de, mü min le rin bir bir le ri nin dos tu ol du ğu, bir bir le ri ne iyi li ği tav si ye edip kö tü lük ten sa k n d r d k la r be lir til ir. 5 Bu tür buyruklarla dostça ve kardeşçe yaşama konusunda yol gösterilir. İslam dininde em re di len na maz, oruç, hac ve ze kât gi bi iba detle rin amaçlarından bi ri de in san lar ara s n da ki dost luk ve kar defl li ği ge lifl tir me ktir. Pey gam be ri miz de in san la ra sev gi ve say g ya da ya l ilifl ki ler kur ma la r n, dost ça ve kar defl çe ya fla ma la r n öğüt le mifl tir. Bununla ilgili olarak Bir bi ri niz le il gi yi kes me yin, birbi ri ni ze s rt çe vir me yin, bir bi ri ni ze kin tut ma y n, ha set et me yin. Ey Al lah n kul la r kar defl olun! Bir Müs lü ma n n üç gün den faz la kar de fliy le küs kal ma s he lal ol maz. 6 buyurmuştur. Bi ri niz ken di si için is te di ği ni Müs lü man kar de fli için de is te me dik çe ger çek an lam da iman et mifl sa y l maz. 7 buyurarak dos tu mu zu ken di miz den ay rt et me memiz gerektiğini vurgulamıştır. Çeşitli konuşmalarında İslam ın güzel ahlak olduğunu, bu nedenle mü minin bafl ka la r y la uz la flan, ba r fl için de dost ça ve kar defl çe ya fla yan ki fli olması gerektiğini belirtmiştir. Afla ğ da ki hadis bu nun gü zel bir ör ne ği dir: Bir ar ka da fl Pey gam be ri mi ze: s lam ne dir, di ye so rar. Peygamberimiz: s lam, gü zel ah lak t r, di ye ce vap ve rir. 1. Ba ka ra su re si, 208. ayet. 3. Ka sas su re si, 77. ayet. 5. Tevbe suresi, 71. ayet. 7. Buhari, Sahih, man, Mâi de su re si, 2. ayet. 4. Hu cu rât su re si, 10. ayet. 6. Tirmizi, Sünen, Birr, 24.

93 Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik Ar ka da fl : Ey Al lah n el çi si! Gü zel ah lak ne dir, di ye so rar. Peygamberimiz: Sa na da r lan, se nin le ilifl ki yi ke sen kim sey le ba r fl man d r. Sa na ver me ye ne vermen dir, sa na ezi yet ede ni hofl gö rüp af fet men dir, di ye ce vap ve rir. 1 Pey gam be ri mi zin Mek ke ya k n n da ki Ara fat Da ğ nda yap t ğ son ko nufl ma s n da ki me saj la r, s lam di ni nin dost ça ve kar defl çe ya fla ma ya ver di ği öne min bir göstergesidir. Ve da Hut be si ola rak ad lan d r lan bu ko nufl ma da Sev gi li Pey gam be ri miz flun la r söy lemifl tir: Ey in san lar! Sö zü mü iyi din le yi niz! Bugün le ri niz na s l kut sal bir gün, bu ay la r - n z na s l bir kut sal bir ay, bu fleh ri niz (Mek ke) na s l mü ba rek bir fle hir ise can la r n z, malla r n z, na mus la r n z da öy le kut sal d r. Her tür lü sal d r dan ko run mufl tur. As ha b m! Mu hak kak Rabb ini ze ka vu fla cak s n z. O da si zi yap t k la r n z dan do lay sor gu ya çe ke cek tir. Sa k n ben den son ra es ki yan l fl l k la ra dön me yi niz ve bir bi ri ni zin boy nu nu vur ma y n z! As ha b m! Ki min ya n n da bir ema net var sa onu he men sa hi bi ne ver sin Ne zul medi niz ne de zul me uğ ra y n z. As ha b m! Dik kat edi niz. Ca hi li ye dev rin de gü dü len kan da va la r da ta ma men kal d - r l m fl t r Ey in san lar! Ka d n la r n hak la r n gö zet me ni zi ve bu hu sus ta Al lah tan kork ma n z tav si ye ede rim Si zin ka d n lar üze rin de hak k n z, ka d n la r n da si zin üze ri niz de hak k vard r Mü min ler! Sö zü mü iyi din le yi niz ve iyi bel le yi niz. Müs lü man Müs lü man n kar de fli dir ve böylece bütün Müslümanlar kardefltirler. Bir Müslüman a kardeflinin kan da mal da he lal ol maz. Fa kat ma l n gö nül hofl lu ğu ile ver mifl se o bafl ka d r Ey in san lar! Rabb iniz bir dir. Ba ba n z da bir dir. He pi niz Âdem in ço cuk la r s n z, Âdem ise top rak tan d r k r m z ten li nin si yah üze ri ne, si ya h n da k r m z ten li üze ri ne bir üs tün lü ğü yok tur. Üs tün lük an cak tak va da, Al lah a say g gös te rip buy ruk la r na uy mada d r 2 Biz ler de di ni mi zin öğüt le ri ne uya rak çev re miz de ki ler le dost ça ve kar defl çe ya fla maya özen gös ter me li yiz. On la ra sev gi ve say g y la yak lafl ma l, kö tü söz ve dav ra n fl lar dan uzak dur ma l y z. De ğer len di re lim Pey gam be ri mi zin Ve da Hut be si nde verdiği mesajlar dost luk ve kar defl lik aç s ndan ar ka dafl la r n z la de ğer len di ri niz. 1. Müslim, Sahih, Birr, NOTLARIM 89 İŞLENİŞ 1. Öğ ren ci le ri ni ze Ön ce Dü şü ne lim bö lümündeki soruyu sorunuz. Böylece onların bu ko nu da ki bil gi se vi ye le ri ni be lir le yi niz sayfanın ilk pa rag ra fı nı oku ma ları nı is teyip öğrencilerinizin dü şün celerini alı nız. On lara paragrafa iliş kin İslam kelime olarak ne anlama gelir? İs lam di ni nin ama cı nedir? gibi sorular yöneltiniz. Böylece İs lam di ni nin ba rış di ni ol duğu nu, dost ça ve kar deşçe yaşamayı öğütlediğini fark ettiriniz. Özellikle paragraftaki aye ti yan sıtıp üze rin de öğrencilerinizle konuşu nuz. Böylece onların, İslam ın barışa önem verdiğini ve barış dini olduğunu Kur an dan örneklerle kavramalarını sağlayınız. 3. Öğ ren ci le ri ni zin İs lam di ni nin dost ça ve kar deşçe yaşamaya yönelik öğüt le ri ni kav ra ma ları için on la rdan 88. sayfadaki diğer paragrafları ve 89. sayfadaki Ve da Hut be si ne ka dar ki pa rag rafla rı okumaları nı isteyiniz. Paragraflardaki ayet ve hadisleri tahtaya yan sı tı nız. Ayet ve hadislerle ilgili açıklamalar yapı nız. Öğrencileri ni ze Ko nuy la il gi li ayet ve ha dis ler de dost luk ve kar deşlik ifade eden dav ra nış lar han gi le ri dir?, İs lam di ni ne den dost ça ve kar deş çe ya şa ma yı öğüt le mek te dir? gi bi so ru lar yö nel ti niz. Böy le ce İs lam di ni nin dostça ve kardeşçe yaşamaya yönelik öğütlerini, bunu sağlamak için neler yapılması nı em rettiğini ve Pey gam be ri mi zin uy gu la maları nı kavramaları nı sağlayı nız. Özel lik le onların, ina nan kim senin te mel özel lik le ri ne yo ğunlaşmaları nı sağlayıp bunların en önem li le rin den bi ri nin de dost ça ve kar deşçe yaşamak olduğunu anlamaları için açıkla ma lar ya pı nız. 4. Öğ rencileri niz den bi ri ne 89. say fa da ki Ve da Hut be si ni oku tu nuz. Öğrencilerinizle Ve da Hut be si nde ki dost luk ve kar deş li ği sağ la yan tutum ve davranışların ne ler ol du ğunu belirlemeye çalı şı n ız. Konuyu Özel Eğitim in Baş ka la rıy la olum lu iliş ki ler ku rar. kazanımı ile Reh ber lik in İn sanların fi kir le ri ne, il gi le ri ne ve duy gu la rına saygı gösterir. kazanım ıyla iliş ki len di ri niz. Der si son pa rag raftan hareketle özet le yi niz. 5. Öğ ren ci le ri ni ze 89. say fa nın sonun da ki De ğerlendirelim et kin li ği ni yap tı r ı nız. Böylece onların Veda Hutbesi nin güncel değerini fark etmelerini sağlayınız. 93

94 5. Ünite 6. Ders kitabının 90 ve 91. say fa la rın da ki Bil gi le ri mi zi Öl çe lim bö lü mün de yer alan soruları kul la na rak öğrencile ri ni zi de ğer lendiriniz. Öğ rencilerinizi değer len dir mek için siz de de ğerlendirme soruları ha zır la ya bi lir si niz. Açık uç lu so ru lar için ve ri len ce vap lar ör nek ni te liğindedir. Öğrencile ri niz den ge len ce vap lar fark lı cümlelerden olu şabilir. Öğrenci le ri ni zin ver dikleri cevapları kon trol ede rek ek sik ya da yan lış öğ ren me le ri be lir le yi niz. Ge rek li gör dü ğü nüz kazanımlara tekrar vurgu yapı nız. 7. Öğretmen kılavuz kitabı nın 95. say fa sında ki Ken di mi De ğer len di ri yo rum For mu nu ço ğaltarak öğrenci le ri ni ze dol dur tu nuz. Böy le ce onların ünite boyunca öğrendiklerini değerlendirmelerini sağlayı nız. 8. Öğ ret men kı la vuz ki ta bı n ın 96. say fasındaki Sevgi, Dostluk ve Kar deşlik Ünitesi Gözlem Formu nu dol du ru nuz. Öğ rencileri ni zi Genel Açıklamalar bölümünün 22. sayfasında bulunan Gözlem For mu De ğerlendirme Ölçeği ne gö re de ğerlendiriniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME İslam dini dostluk ve kardeşliği bozan hangi davranışları yasaklar? Belirtiniz. İslam dininin dostça ve kardeşçe yaşamaya yönelik öğütlerinden iki tanesini yazınız. 90 Bilgilerimizi Ölçelim A) Afla ğ da ki so ru la r n ce vap la r n altlarındaki noktalı yerlere ya z n z. 1. Sev me nin ve se vil me nin insanlar için ne den bir ih ti yaç ol du ğu nu açıklayınız.... nsan n maddi gereksinimleri yan nda duygusal gereksinimleri de vard r. Sevmek ve... sevilmek insan n duygusal ihtiyaçlar n n bafl nda gelir. nsanlar n sağl kl ve mutlu olabilmesi için sevgi duygusunun beslenmesi gerekir. Beden yiyecek ve içeceklerle, sevgi de sevmek ve sevilmekle beslenir. 2. Çevrenizdeki insanlara sevginizi ifade ettiğiniz sözlerinizden dört örnek veriniz.... Anneciğim! Seni seviyorum.... Babac ğ m! Arabay temizlemende sana yard m edeyim.... Ar ka da fl m! Ev öde vi mi zi bir lik te ya pa l m.... Sev gi li öğ ret me nim! Bu çi çek ler si zin için. 3. Sev gi nin bir ni met ol du ğu na ör nek ler ve ri niz.... Ör ne ğin; Yü ce Al lah, biz le ri ak l ve dü flü ne bil me ye te ne ğiy le ya rat m fl t r. Ya fla yabil me miz için ha va y ve su yu var et mifl tir. Çe flit çe flit seb ze le ri, mey ve le ri, hay van la r biz le rin ya ra r na sun mufl tur. 4. Al lah n ya rat t k la r n sev di ği ni gös te ren iki ör nek veriniz.... Yarattıklarını güzel bir şekilde yaratması... Onlara nimetler vermesi Sevgiyle yap lan ifller niçin daha iyi ve verimli olur? Aç klay n z.... Çünkü her şeyin başı sevgidir. Fidanı toprağa dikmek yetmez. Onun yaşaması ve... büyümesi için sevgi gerekir. Eğer bir işi severek yaparsak onu en güzel şekilde yapmaya çalışırız. Sevgiyle güzel bir biçimde yaptığımız şeyler daha verimli ve faydalı olur B) Aflağ daki cümlelerden doğru olan n bafl na D, yanl fl olan n bafl na Y yaz n z. ( ) Y Ya lan, if ti ra, de di ko du gi bi dav ra n fl lar dost luk ve kar defl lik bağ la r n kuv vetlen di rir. ( ) D Sev gi, Al lah ta ra f n dan in san la ra ve ri len bir ni met tir. ( ) D Dost luk ve kar defl li ğin te me lin de gü ven siz lik var d r. ( ) D s lam di ni, in san la r n sev gi ve ba r fl or ta m n da ya fla ma la r n amaç lar. ( ) D Dost luk ve kar defl lik, top lum sal ba r fl n te me li ni olufl tu ran de ğer ler den dir. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğrencilerinizden Aile ve Din ünitesinin Aile Toplumun Temelidir konusunu okuyarak gelmelerini isteyiniz. NOTLARIM C) Afla ğ da ki so ru lar da doğ ru se çe ne ği bu la rak ifla ret le yi niz. 1. Sev giy le il gi li ola rak afla ğ da ki ifa de ler den han gi si yan l fl t r? A) Sev gi, bas k ve zor kul la n la rak el de edi len bir duy gu dur. B) Sev gi, in san da ya ra t l fl tan var olan bir duy gu dur. C) Sev gi ol ma dan dost luk ve kar defl lik olufl maz. D) Sev gi, her yafl ta ih ti yaç du yu lan bir duy gu dur. 2. Aflağ dakilerden hangisi, insanlar aras nda sevginin oluflmas n engelleyen davran fllardan biridir? A) Has ta la r zi ya ret et mek B) Ya lan söy le mek C) Se lam lafl mak D) n san la ra yar d m et mek 3. Gü ven ve sa mi mi yet üze ri ne ku ru lan ya k n ar ka dafl l ğa ve bağ l l ğa ne de nir? A) İyilik B) Doğ ru luk C) Güzellik D) Dost luk 4. Afla ğ da ki ler den han gi si in san lar ara s n da dost luk ve kar defl li ğin ku rul ma s n en gel le yen bir tu tum dur? A) Bir kim se nin yap t ğ bir ha ta y bafl ka bi ri ne an lat mak B) Bir kim se yi ha ta s n dü zelt me si için uyar mak C) Bir kim se nin ha ta yap ma s n ön le mek D) Bir kim se nin hak s z l ğa uğ ra ma s na en gel ol mak 5. Rahmân ve Rahîm Allah ın hangi özelliğini anlatan adlarıdır? A) Yaratma B) İşitme C) Sev me D) Görme 94 91

95 Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik Kendimi Değerlendiriyorum Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik ünitesinin sonunda neleri, ne kadar öğrendiğinizi an la mak için aşa ğı da ki ifadelerin karşısındaki kutucuklardan si zin durumunuza uy gun olanı X ile işa ret le yi niz. J Evet, bu nu çok iyi ya pa bi li yo rum. K Bu nu kıs men ya pa bi li yo rum. L Hayır, bunu yapamıyorum. Bunları Öğrendim Evet J Kısmen K Hayır L 1. Sev gi kav ra mı nı ta nım la ya bi li rim Sevmenin ve sevilmenin niçin bir ihtiyaç olduğunu açık la ya bi li rim. Sev gi yi ifa de eden söz ve dav ra nış la ra ör nek ler ve rebilirim. Ni me tin ne ol du ğu nu ta nım la ya bi lir ve sev gi nin ne den Al lah ın bi ze ver di ği bir ni met ol du ğu nu ör nek lerle açık la ya bi li rim. Al lah ın ya rat tık la rı nı sev di ği ni gös te ren ör nek ler ve re bi li rim. Al lah ın ya rat tık la rı na sev gi si ni ifa de eden isim le rinden ör nek ler ve re bi li rim. Dostluk ve kardeşliğin temelinin niçin sevgi olduğunu açık la ya bi li rim. Gün lük ya şam dan dost luk ve kar deş li ği ifa de eden söz ve dav ra nış la ra ör nek ler ve re bi li rim. İslam dininin niçin dostça ve kardeşçe yaşamamızı öğütlediğini ayet ve hadislerden örneklerle açıklayabilirim. 10. Dost luk ve kar deş li ğin ba rış la iliş ki si ni ku ra bi li rim Ata türk ün dost luk, kar deş lik ve ba rış la il gi li dü şünce le ri ni ör nek ler le açık la ya bi li rim. Sev gi nin, ya ra tıl mış la rın ha yat la rı nı sür dür me de ki öne mi ni ör nek ler le açık la ya bi li rim. Ba şa rı lı bir şe kil de ça lış ma ya de vam ede bil mek için Kıs men ve Ha yır şek lin de işaret le di ği niz ko nu la rı tek rar göz den ge çir me li si niz. 95

96 5. Ünite 96 Sevgi, Dostluk ve Kardeşlik Ünitesi Gözlem Formu Açıklama: Bu form öğrencilerde kazanımların gerçekleşme düzeylerini gözlemlemek amacıyla hazırlanmıştır. Verilen ifadelerle ilgili aşağıdaki üç dereceden öğrencinin durumuna uygun olanı, ifadenin karşısındaki kutucuğa yazınız. ÖĞRENCİLER ORTALAMA 3. Her zaman 2. Bazen 1. Hiçbir zaman ÖLÇÜTLER 1 Sevmenin ve sevilmenin niçin bir ihtiyaç olduğunu açıklar. 2 Sevmenin ve sevilmenin bireysel ve toplumsal yararlarını sıralar. 3 Sevginin niçin bir nimet olduğunu belirtir. 4 Kur an-ı Kerim den Allah ın sevgisini ifade eden isim ve sıfatlarına örnekler verir. 5 Sevgi ifadesi olan davranışlara örnekler verir. 6 Allah ın, yarattıklarını sevdiğine dair örnekler verir. 7 Dostluk ve kardeşliğin temelinin sevgi olduğunu söyler. 8 Dostluk ve kardeşliğin barışı sağlamadaki rolünü örneklerle açıklar. 9 İslam da sevgi ve barışın önemini ayet ve hadislerden örneklerle açıklar. 10 Dostça ve kardeşçe yaşamaya özen gösterir. 11 Sevginin, yaratılmışların hayatlarını sürdürmedeki önemini kavrar. 12 İslam dininin, sevgiyle yaratılan varlıkların yine sevgiyle korunup yaşatılmasını öğütlediğini ayet ve hadislerden örneklerle açıklar. TOPLAM

97 Aile ve Din ÜNİTE SÜRECİNDE 1. Ko nuları işlemeye geçmeden önce öğrencilerinize ünitenin adı nı söy le yi niz. Ko nu lar hak kın da ge nel ola rak tanı tı cı nitelikte bilgiler veriniz. Bu ünitenin din kültürü ve ahlak bilgisi dersindeki önemi ve yeriyle ilgili açıklamalar yapı nız ve ka za nım ları gerçekleştirmele ri du ru mun da ne le ri ba şarabilecekleri hakkın da on la rı teşvik edip cesaretlendiriniz. 2. Bu üni te de öğrencilere doğrudan verilecek değerler; sevgi, saygı, gü ven, ai le bir li ği ne önem ver me, da ya nışma, şefkat, paylaş ma, öz ve ri, hoşgörü, anlayış, so rumlu luk, du yar lı lık tır. Adı ge çen de ğer le rin han gi ko nu da, han gi et kin lik ler le ve ri le bi le ce ği üni te ka za nımları nın iş leni şin de be lir til miştir. Değerler öğrenci le re il gi li ka za nımların işlendi ği konularda sı nıf içi ve sı nıf dı şı ya pı la cak et kin lik ler le ve ril me lidir. 3. Bu üni te de öğrencilere kazandı rılacak beceriler; ileti şim ve em pa ti, prob lem çöz me dir. Adı geçen becerilerin hangi kazanımların işlenişinde verilebileceği belirtilmiştir. Bu bölümler üzerinde önemle durarak öğrencilerinizin becerileri kazanmaları nı sağlayı nız. 4. Ünite boyunca aşa ğıdaki açıklamalara dikkat etmeniz ünitenin kazanımları nın ger çekleş me si açı s ından önemlidir: Bu ünitede konular ailenin önemi, aile içi iletişim ve İslam dininin aile ile ilgili öğütleriyle sı nırlandı rıla cak ve öğrencilerin geç miş de ne yim le rin den ya rar lanılacaktır. Bu ünite işlenirken sınıf içinde aile bireylerini kay bet miş çocukların da olabileceği dikkate alınarak onların psi ko lo ji si ni boz ma ya cak bir has sa si yet le yak la şıl ma lı dır. 4. kazanım işlenirken Hz. Ali ve Cafer-i Sadık ın sözlerine de yer verilecektir. Bu üni te de dinimizin ka dına, çocuğa kar şı şiddet, ayrımcı lık ve her tür lü is tis marı yasakladığına vur gu yapı lır. Sı nıf ta ai le içi bo şanmalar ve farklı problemlere sahip öğrenciler olduğu daima dikkate alınacaktır. 5. Öğrenci le ri niz bu üni te nin kazanımları ile il gi li bazı deneyimlere sahip olabilirler. Ünite süresince bun lar dan da ya rar la na bi lir siniz: Ailenin önemi ile ilgili bilgilere sahip olabilirler. Mutlu birer aileleri vardır. Kar de şleri ile iyi geçiniyor veya geçinemiyorlardır. Anne ve babaları nın kendilerini çok sevdiğini ve her türlü fedakârlı ğa katlandıkları nı gö rü yor ve bi liyorlardır. Ailelerine yardım ve kat kıda bulunuyorlardır. Ailelerinde çeşitli sorumlulukları var dır. Aileleri içinde çeşitli problemler yaşamış olabilirler. Ka dınlara ve çocuklara yönelik olumsuz tutum ve davranışları gör müş, duy muş ve ya oku muş olabilirler. 6. Öğrencilerinizin ikinci dönemde hazırlayacakları proje görevi bu ünitenin sonunda verilmiştir. Öğrenci le ri ni zin pro je gö re vin den bek le nen be ce ri le ri ger çekleş ti rebilmeleri için gerekli yönlendirme ve açık la maları ya pı nız. Öğ ren ci le ri ni zin ha zırladıkları pro je gö rev lerini öğretmen kı la vuz ki ta bının Ek ler bö lü mün de yer alan Pro je De ğerlendirme Formu Ek-4, Grup De ğerlendirme Formu Ek-5, Grup Üye le ri De ğerlendirme For mu Ek-6 ve Grup Öz De ğer len dir me For mu Ek-7 yi kul la na rak de ğerlendiriniz. 92 ÜN TE M ZE HA ZIR LA NA LIM 1. An ne ve ba ba n z n da ha iyi eği tim al ma n z için ne ler yap t k la r n defterinize listeleyiniz. 2. Kar defl le rin bir bi ri ne kar fl olan gö rev le ri nin ne ler ol du ğu nu dü flü ne rek def te ri ni ze ya z n z. 3. Ai le için de ki yar d m lafl ma n n, ai le içi ilifl ki le ri na s l et ki le di ği ni ai le bü yük le ri niz den öğ re niniz. 4. Sorunlar n z aile bireylerinizle birlikte çözmeye çal flman n size neler kazand racağ n araflt r n z. 5. s lam di ni nin ai le ye ver di ği öne mi arafl t ra rak def te ri ni ze ya z n z. 97

98 6. Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nım:1. Ai le nin bi rey ve top lum için önemini açıklar. Konu: 1. Ai le Top lu mun Te me li dir Süre: 2 ders saa ti Kavramlar: ai le. De ğerler: sev gi, say gı, gü ven, ai le bir li ğine önem ver me, pay laşma, sorum lu luk. Beceriler: ile ti şim ve em pa ti, prob lem çöz me. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, tartışma, sonuç çıkarma, an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders ki ta bı. Ara di sip lin ler le iliş ki len dir me: Bu ünitenin bi rin ci ka za nı mı, İnsan Hakları ve Vatandaş l ık 30. kazanı mıy la iliş ki len di ri lir. İn san Hak la rı ve Va tan daş lık: 30. Ai le kav ramı nın öne mi ni fark eder. İŞLENİŞ 1. Aile Toplumun Temelidir Ailenin insanlar için önemi nedir? Genellikle aynı ça tı al tın da ya şa yan an ne, ba ba ve ço cuk lar dan olu şan top lu lu ğa ai le de nir. Bu ai le şek li ne çe kir dek ai le adı ve ri lir. Toplumda değişik aile yapıları vardır. Ba zen bü yük an ne ile bü yük ba ba lar da ço cuk ve to run la rıy la ay nı ai le de ya şar lar. Bu tür ai le le re de ge niş ai le de nir. Ba zı ai le ler de, ölüm ya da ay rı lık ne de niy le an ne ve ya ba ba dan bi ri si bu lun ma ya bi lir. Hat ta ba zen an ne ve ba ba dan her iki si de ol ma ya bi lir. Ço cuk lar di ğer bü yük le riy le bir lik te ya da ye tiş tir me yurt la rın da ya şa ya bi lir ler. Ya şa dıkla rı or tam lar da ki in san lar on la rın ai le le ri ni oluş tu rur lar. Ai le, her ke sin ge rek si nim duy du ğu bir yer dir. Çün kü ye me iç me, gi yim ve ba rın ma gi bi te mel ih ti yaç la rı mız ai le miz ta ra fın dan kar şı la nır. Ko nuş ma yı ve sos yal leş me yi ai lemiz de öğ re ni riz. Ka şık ve ça tal tut mak tan ayak ka bı giy me ye ka dar te mel dav ra nış la rı ora da edi ni riz. Ai le, bir okul gi bi dir. yi yi ve doğ ru yu ilk önce orada öğ reniriz. Top lum da uyulma sı ge re ken gör gü ku ral la rı ko nu sunda biz le re ör nek lik eden ve bil gi ve ren yi ne ai le miz dir. Yur du mu zu ve ulu sumu zu sev me yi, ulu sal de ğer le re bağ lı lık duy gu su nu da ön ce lik le ai le de ka za nırız. Sev gi, say gı, yar dım laş ma, da yanış ma, öz ve ri gi bi gü zel dav ra nış lar hep ai le de öğ re ni lir. Ai le için de ki şi ken di ni gü ven de his se der, mut lu ve hu zur lu olur 1. Fotoğraf: Aile, insan için mutluluk kaynağıdır. (1. Fotoğraf). Ai le, en kü çük toplumsal bi ri mdir. Ai le le rin bir ara ya gel me siy le top lu m olu şur. Ai lenin te mel ama cı ise sağ lık lı ne sil ler ye tiş ti re rek top lu ma fay da lı bi rey ler ka zan dır mak tır. Ai le ler ne de re ce güç lü ve sağ lam te mel le re da ya nır sa top lum da o de re ce güç lü olur. Bu ne den le ai le top lu mun te me li dir. Tarihte yaşamış hemen her toplum aile kurumuna önem vermiş, onu korumak ve yaşatmak için gerekli önlemleri almıştır. Çünkü top lum la rın kül tü rel ve eko no mik alanlar da ki ba şa rı sın da ai le nin vaz ge çil mez bir ye ri ve öne mi var dır. Ai le, top lum da ki kül tü rün ol du ğu ka dar eko no mi nin de te mel ta şı dır. Bu nun için ai le nin ko run ma sı, ay nı za man da bü tün bo yut la rıy la top lu mun ko run ma sı demektir. Ai le siz; top lum, eko no mi ve kül tür ol maz. Dev le ti ayak ta tu tan ada let, top lu mu da ayak ta tu tan ai le dir. Na sıl ada le te da yan ma yan bir dev let ayak ta ka la maz sa aile yapısı sağlıklı olmayan bir top lum da ayak ta ka la maz. Ai le, top lu mun tek ve de ğiş mez kay na ğı dır. Aile parçalandığında toplum için büyük bir tehlike oluşturur. Dolayısıyla bir toplumun güçlü olması mutlu ve huzurlu ailelerden oluşmasıyla mümkündür. 1. Önce Düşünelim bölümündeki soruyu yönelterek öğrencilerinizin aile kavramına ilişkin hazırbulunuşluk düzeylerini belirlemeye çalı şı nız. Bu kı sımda 93. sayfanın birinci paragrafına atıfta bulunarak öğrencilerinizin aile türlerini fark etmelerini sağlayı nız. Özellikle bazı ai le ler de, ölüm ya da ay rılık nedeniyle anne veya babadan birinin veya her ikisinin bulunmayabileceğini düşünerek bu öğrencilerin ailelerinin, ya şadıkları yerlerdeki kişiler ol du ğuna vurgu yapı nız. Örneğin, yakın akraba yanında kalıyorsa beraber yaşadıkları akrabalarının; yetiştirme yurdunda kalıyorlarsa oradaki diğer çocuk ve görevlilerinin onların aileleri oldukları üzerinde durunuz. 2. Öğrencilerinizden 93. sayfanın son dört pa rag ra fını okumaları nı ve 1. Fotoğraf ı incelemelerini isteyip Ai le nin bi rey ve top lum için öne mi ne dir? ve Ai le niçin toplumun temelidir? gibi sorular yönelterek bir tartışma ortamı oluşturunuz. Burada İnsan Hakları ve Vatandaş lık ara disiplininin Aile kavramı nın önemini fark eder. ka za nı mıyla da konuyu ilişkilendiriniz. 3. Öğrencilerinizden 94. sayfanın ilk paragrafı nı okumaları nı isteyip devamındaki soruyu sorunuz. Verilen cevapları tah ta ya not edi niz. Öğrencilerinizle birlikte ortak bir liste oluşturunuz. 4. Öğrencilerinizden 94. sayfanın ikin ci pa ragrafındaki Atatürk ün aileyle ilgili görüşünü okumaları nı ve 2. Fotoğraf ı incelemelerini isteyiniz. Atatürk ün görüşü nü ai le nin ko run ma sı n ın öne mi açı sından yorumlamaları nı söy le yi niz. Konunun son paragrafı çerçevesinde dersi özetleyiniz. 5. Öğrenci le ri ni ze ailenin birey ve toplum için önemini kavramaları için 94. say fa nın so nun da ki Listeleye lim adlı et kin li ği yaptı rı nız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Ana ya sa mızda da ai le nin öne mi vur gu la nır, ai le ye say gı du yul ma sı ve onun ko runma sı is te nir. Ana ya sa mızın 41. mad de sin de, Ai le, Türk top lu mu nun te me li dir ve eş ler ara sın da eşit li ğe da ya nır. Dev let, ai le nin hu zur ve re fa hı ile özel lik le ana nın ve ço cuk la rın ko run ma sı ve ai le plan la ma sı nın öğ re ti mi ile uy gu lan ma sı nı sağ la mak için ge rek li tedbir le ri alır, teş ki la tı ku rar. ifa de si yer alır. Siz ce ai le ku ru mu nun ko run ma sı için ne le re dik kat edil me li dir? Dü şün ce le ri nizi ar ka daş la rı nız la pay la şı nız. 2. Fotoğraf: Ata türk e gö re ai le top lu mun te me li dir, onu ko ru mak ve ya şat mak ge re kir(yakın arkadaşı Mareşal Fevzi Çakmak ın kızının düğününde Ankara Halkevinde - Resim ve Heykel Müzesi, 14 Mayıs 1931). Ata türk de ai le nin öne mini ve ko run ma sı ge rek ti ği ni vur gu la mış tır (2. Fotoğraf). Onun şu söz le ri ai le ha ya tı nın ko run ma sı ve sür dü rül me sinin önemine işaret eder: Me de ni yetin esa sı, iler le me nin ve kuv ve tin te me li ai le ha ya tın da dır. Bu ha yat ta yoz laş ma, mu hakkak sos yal, eko no mik ve si ya si bo zul ma ya ne den olur 1 Ai le, top lum için önem li dir. nanç la rı mı zı, de ğer le ri mi zi, örf ve âdet le ri mi zi ilk öğ ren diği miz yer ai le dir. Top lu mun de va mı nı ve iler le me si ni sağ la yan bi rey ler ai le de ye ti şir. Bu ne den le ai le nin ko run ma sı ve var lı ğı nı sür dü re bil me si top lu mun ge le ce ği için önem li dir. 93 Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Niçin herkes bir aileye ihtiyaç duyar? Belirtiniz. Ailenin korunması niçin önemlidir? Açıklayı nız. Listeleyelim Verilen örneklerden hareketle ai le nin bi rey ve top lum için öne mi ni noktalı yerlere yazınız. Birey İçin Önemi Toplum İçin Önemi 1. Kişinin ilk eğitim aldığı yerdir. 1. Toplumun devamını sağlar GELECEK DERSE HAZIRLIK 98 Öğ ren ci le ri niz den Üni te mi ze Ha zır la na lım çalışmalarından bi rin ci si ni ha zırlaya rak gel melerini isteyi niz Ata türk çü lük, C I, s. 327.

99 Aile ve Din 2. Anne ve Babam Benim yiliğimi ster An ne ba ba lar za man za man ço cuk la rı nı ni çin uya rır lar? An ne ba ba lar ço cuk la rın en bü yük yardım cı sı ve des tek çi si dir ler. On la rı se ver ve il gi gös te rir ler. Ço cuk la rı nın mut lu luk ve ba şa rıla rı an ne ve ba ba yı da mut lu eder, se vin dirir. On lar her za man ço cuk la rı nın iyi li ği ni ve ba şa rı lı ol ma la rı nı is ter ler ve bunun için her tür lü ça ba yı gös te rir ler. Ço cuk la rı nın so runla rıy la ya kın dan il gi le nir, top lu ma yararlı iyi bi rer in san ol ma la rı için ça lı şır ve öz veri de bu lu nur lar. Ör ne ğin, ço cuk la rı nın has ta ol ma ma la rı için ge re ken özen ve dik ka ti göste rir ler. Has ta lan dık la rı za man on la rı dok to ra gö tü rüp mu aye ne et ti rir ler. Ba rın ma, bes lenme, gi yim, eği tim gi bi ih ti yaç la rı nı kar şı lar lar. Ba şa rı lı ol ma la rı için ev ödev le ri ne de yar dım eder ler (1. Resim). 1. Resim: An nem ve ba bam be nim en bü yük destekçilerimdir. An ne ve ba ba lar ço cuk la rı için hangi öz ve ri ler de bu lu nur lar? Açıklayınız. An ne ve ba ba lar bir çok ko nu da ço cuk la rı na gö re da ha tec rü be li ve bil gi li dir ler. On ların za rar gör me me le ri ve sı kın tı ya düş me me le ri için her tür lü ça ba yı gös te rir ler. Ço cuk ları için ne le rin ya rar lı, ne le rin za rar lı ol du ğu nu bi lir ler. Bun dan do la yı on lar, za man za man ço cuk la rı nı çe şit li teh li ke le re kar şı uya rır lar. On la ra mut lu bir ya şam sür me le ri ve za rar gör me me le ri için öğüt ve rir ler. Ör ne ğin; çev re sin de ki ler le iyi iliş ki ler kur ma la rı nı, bü yük leri ne say gı lı ol ma la rı nı söy ler ler. Çocuklarının planlı ve düzenli çalışmalarını isterler. Ya lan söy le me me le ri ni, kim se nin ma lı na za rar ver me me le ri ni, za rar lı alış kan lık lar dan ka çınma la rı nı, iyi ah lak lı ve ça lış kan kim se ler le ar ka daş lık et me le ri ni öğüt ler ler. An ne ba ba mı zın is tek ve öğüt le ri za man za man bi zim ho şu mu za git me ye bi lir ya da zor ge le bi lir. Ör ne ğin; on lar, te le viz yon sey ret mek ve ya top oy na mak ye ri ne ev öde vi mizi yap ma mı zı; ki tap, der gi vb.ni oku ma mı zı is te ye bi lir ler. On la rın bu is tek le ri, ilk ba kış ta bi ze zor gel se de as lın da bi zim iyi li ği miz için dir (2. Resim). An ne ve ba ba lar ço cuk la rı nın iyi bi rer in san ol ma la rı nı is terler. İyi eği tim al ma la rı için her tü rü ça ba yı gös te rir ler. An ne ba ba nın ço cuk la rı na il gi gös te rmeleri, on la rı gü zel bir şe kil de ye tiş tir me le ri ko nu sun da Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: Ço cuk la rı nı za hoş ça dav ra nın ve on la rı gü zel ter bi ye edin. 1 An ne ve ba ba mı zın bizim iyi bir in san ola rak ye tiş me mi zi is te dik le ri ni bil me li yiz. On la rın is tek ve öğüt le ri nin bi zim sağ lıklı, mut lu, ba şa rı lı ve iyi bir in san ol ma mı za yö ne lik ol du ğu nu hiç bir za man unut ma ma lı yız. Bun dan do la yı is tek le ri ni ye ri ne 2. Resim: Anne ve babalar çocukları nın iyi ye tiş me le ri için ça ba ge tir me li, öğüt le ri ni tut ma lı yız. gösterirler. Lis te le ye lim, Paylaşalım Ailenizin sizin iyiliğiniz için neler yaptıklarını listeleyerek arkadaşlarınızla pay la şı nız. 1. bn Mace, Sünen, Edep, 3. NOTLARIM 95 KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 2. An ne ve ba ba la rın, ço cuk la rı nın iyi li ğini istediğinin farkında olur. Konu: 2. Anne ve Babam Benim İyiliğimi İster Süre: 2 ders saa ti De ğerler: sevgi, saygı, şefkat, özveri, sorumluluk. Beceriler: ile ti şim ve em pa ti, prob lem çöz me. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: soru-cevap, sı nıflama, sonuç çı karma, anlatım, tar tışma. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders ki ta bı, ha dis kay nak la rı. İŞLENİŞ 1. Önce Düşünelim bölümündeki soruyu sorup öğrencilerinizin dü şüncelerini alı nız. 2. Öğ ren ci le ri niz den 95. say fa nın ilk üç paragrafı nı okumaları nı ve 1. Resim ile 2. Resim i incelemelerini isteyiniz. Birkaç öğrenci ni zin ko nuy la ile il gi li dü şün celerini alı nız. Ko nuyu kavramaları için öğrencilerinize An ne ve ba ba lar ço cuk la rı nın iyi li ğini niçin isterler? ve so ru lo go sun da ki An ne ve ba ba lar ço cuk lar için han gi öz ve ri ler de bu lu nur lar? so ru larını sorarak bir tar tışma ortamı oluş tu ru nuz. Ve ri len cevapları tah ta ya not edi niz ve tar tışma sonucunu kısaca değer len di ri niz say fa nın dördüncü pa rag ra fın da ki Pey gam be ri mi zin ko nuy la il gi li ha di si ni tahta ya yazıp öğ ren ci le ri ni ze ne dü şün dük le ri ni so runuz. Anne ve babaların çocukları nı iyi bir şekilde ye tiş tir mek is te dik le ri ne iliş kin ce vaplar ver me le ri ve ko nu yu İs la mın öğüt le riy le iliş ki len dir me le ri için on la rı yönlendiriniz. Bu aşa mada öğrenci le ri ni zin Üni te mi ze Ha zırlanalım bölümündeki bi rin ci hazırlık ça lışması için ev de yap tık ları araş tır malarından yararlanma ları nı sağlayı nız. Son paragraf çerçevesinde konuyu özetleyiniz. 4. Öğrencilerinize 95. sayfanın sonundaki Listeleyelim, Paylaşalım adlı etkinliği yaptırınız. Etkinlikte onlardan anne ve babanın çocukların yetişmesindeki önemini kavratacak somut örnekler bulmalarını söyleyiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Anne ve babaların zaman zaman çocuklarını uyar maları nın sebebi nedir? Belirtiniz. Anne ve babalar çocukları nın iyi ye tişmesi için ne ler ya par lar? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğ ren ci le ri ni ze Üni te mi ze Ha zır la na lım çalışmaların dan ikin ci si ni ya pa rak gel me le ri ni söy leyiniz. 99

100 6. Ünite KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nım: 3. Kar deş le riy le iyi ge çin me ye istekli olur. Konu: 3. Kar deşlerimle İyi Geçinirim Süre: 2 ders saa ti De ğerler: sev gi, say gı, ai le bir li ğine önem ver me, da ya nış ma, pay laşma, hoşgörü, anlayış, sorumluk. Beceriler: ile ti şim ve em pa ti, prob lem çöz me. Öğretim yöntem ve teknikleri: so ru-cevap, sonuç çıkarma, an la tım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı. İŞLENİŞ 1. Öğ rencileri ni ze Ön ce Dü şünelim bölümün de ki so ru yu so rup gö rüşleri ni ar ka daşlarıyla paylaşmaları nı söyleyiniz. 2. Öğrencile ri niz den 96. say fa da ki ko nuy la ilgili paragrafları okumaları nı; 3. Resim, 4. Resim ve 5. Resim i incelemelerini isteyiniz. Ar dından onlara Kardeş le ri miz le ni çin iyi ge çin me li yiz? so ru su nu yö nel tip de ne yim lerin den ha re ket le ce vap lan dırmaları nı isteyiniz. Onlara, konuş malarında kardeşleriyle iliş ki le rinde ne le re dik kat et me le ri ge rek ti ğine yoğunlaşmaları nı sağlayı cı so rular yöneltiniz. Bu aşa mada onların Üni te mize Hazırlanalım bölümündeki ikin ci hazırlık çalışması için ev de yap tıkları araştırmalarından yararlanmaları nı sağlayı nız. 3. Öğ ren ci le ri ni zin ko nu yu pe kiş tir me le ri, sevgi, aile bir li ğine önem verme, pay laş ma gi bi de ğer le ri ka za na bil me leri, iletişim ve empati ile prob lem çöz me be ce ri le ri ni ge liş ti re bil me le ri için onlara 97. sayfada ki Ya za lım adlı et kinli ği yaptı rı nız Kardeşlerimle yi Geçinirim kar deş le ri miz le pay laş ma lı, el bir li ğiy le zor luk la rın üs te sin den gel me nin da ha ko lay olaca ğı nı unut ma ma lı yız. Ai le mi zin mut lu lu ğu nu sağ la yan önem li un sur lar dan bi ri nin de kar deş le ri miz le iyi ge çin mek ol du ğu nu bil me li yiz. Ya za lım Aşa ğı da ki şe ma da boş bı ra kı lan yer le ri kar deş le ri niz le iliş ki le ri ni zi dik ka te ala rak dol du ru nuz. Kar deş le ri me ev ödev le rin de yardım cı olu rum. Ai le de kar deş le rin bir bi ri ne sev gi ve say gıy la dav ran ma sı ne den önem li dir? Bir ai le için de, aynı an ne ba ba nın sev gi ve şefka tiyle yetişen kar deş ler ara sın da çok güçlü bir bağ var dır. Böy le bir ba ğı baş ka in san lar la kur mak zor dur. Bu ne den le, an ne ve ba ba mız dan son ra bi ze en ya kın ki şi ler kar deş le ri miz dir. On lar la ay nı evi, sofrayı, sevinç ve üzüntülerimizi paylaşırız. Ai le de sev gi ve say gı nın yer leş me si, ai le bi rey le ri nin bir bi riy le iyi ge çin me le ri ne bağ lı dır. Kar deş ler ara sın da ki sev gi, say gı, yar dım laş ma ve da ya nış ma; ai le nin birliği, be ra ber li ği, hu zu ru ve de vam lı lı ğı için önem li dir. Kar deş le rin bir bi riy le iyi ge çin me le ri ai le nin mut lu lu ğu na katkı sağ lar. Sağ lık lı top lum lar bireyleri iyi ge çi nen, hu zur lu ve mut lu ai le ler den olu şur. Ay nı an ne ba ba dan olmalarına, ay nı or tam da ye tiş me le ri ne rağ men kar deş lerin il gi ve be ğe ni le ri farklılıklar gösterebilir. Ör ne ğin, kar deş le r den bi ri mü zik di ğe ri spor programları izlemekten hoş la na bi lir. Bu yüz den kar deş ler ara sın da an laş maz lık çı ka bi lir. Kar deş ler bu gi bi so run la rı konuşarak an la yış için de çöz me ye ça lış malıdırlar (3. Resim). Kü çük ler ağa bey ve ab la la rı nı say ma lı, ağa bey ve ab la lar da kü çük kardeş le ri ni sev me li ve ko ru ma lı dır lar. 3. Resim: Kardeşlerimizle iyi geçinmeliyiz. Kar deş le ri miz le iliş ki le ri miz de dü rüst ve iç ten ol ma lı yız. On la ra iyi dav ran ma lı, iş lerimizde yardımlaşmalıyız (4. Resim). Kardeşlerimizi kıskanmamalı, söz ve davranışlarımız da ka ba ve kı rı cı ol ma ma lı yız. Se vinç le ri mi zi ve üzün tü le ri mi zi on lar la pay laş ma lı yız (5. Resim). Kar deş le ri miz ara sın da en kü çük bir kır gın lı ğa bi le yer ver me me li, böy le bir du rum söz ko nu su olur sa bir bi ri miz den özür di le me li yiz. Za man za man eş ya la rı mı zı 4. Resim: Kardeşlerimize derslerinde yardımcı olmalıyız. Ben Resim: Kardeşler sevinçlerini paylaşmalıdırlar Ailemizde Birbirimize Saygı Gösterir, Yardım Ederiz ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Anne ve babanızın söylediklerinizi dinlemesi ve düşüncelerinize değer vermesi sizi nasıl etkiler? 100 Öğrencilerinizin öğrenme düzeylerini aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Kar deşlerimizle ilişkilerimizde nelere dikkat et me liyiz? Belirtiniz. Kar deşlerin birbiriyle iyi geçinmeleri aile mutluluğuna nasıl kat kı sağlar? Açık layı nız. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğrencilerinizden Ünitemize Hazır la na lım çalışmaların dan üçün cü sü nü evde ha zırlayarak gelmeleri ni is te yi niz. Top lu mun te me li ai le dir. Ai le nin te me li de şu üç esa sa da ya nır: Kar şı lık lı sev gi, say gı ve yar dım laş ma. 1 Sev gi, ai le nin hu zur ve de va mı nı sağ la yan önem li de ğer ler den bi ri dir. Sev gi siz bir ai le ku ru muş bir da la ben zer. Sev gi, ai le yi ayak ta tu tan, hu zur ve mut lu lu ğu sağ la yan en önem li duy gu dur. An cak ai le nin mut lu, hu zur lu ve de vam lı ol ma sın da sev gi ka dar say gı nın da önem li bir ye ri var dır. Say gı lı ol mak sev gi nin bir ge re ği dir. Bu ne den le tüm ai le bi rey le ri ne kar şı say gı lı ol ma lı yız. Ai le de hem bü yük le re hem de kü çük le re say gı gös ter me li yiz. Ör ne ğin; kar deş le ri mi zin, an ne ve ba ba mı zın oda la rı na izin al ma dan gir meme li yiz. On lar dan ha ber siz eş ya la rı nı kul lan ma ma lı yız. Özel eş ya la rı na as la do kun mama lı yız. Bü yük ler le ko nu şur ken dik kat li ol ma lı yız. On la rı in ci te cek söz ve dav ra nış lar dan ka çın ma lı yız. On la ra kar şı dai ma tat lı dil li ve gü ler yüz lü ol ma lı yız. Bir so run la kar şı laş tığı mız da da ha tec rü be li ol duk la rın dan on la rın gö rüş le ri ni al ma lı yız. Bü tün bun lar, on la ra duy du ğu muz say gı yı gös te rir. Bir ara da ya şa yan ai le bi rey le ri, ha yat la rı nı sür dü rür ken bir bir le ri ne yar dım cı olur. Yar dımlaş ma nın te me li de say gı ve sev giye dayanır. Ai le or ta mın da, her ke sin ya pa bi le ce ği ba zı işler var dır. Ör ne ğin, an ne ve ba ba mız bir iş le uğ ra şır ken kü çük kar de şi miz le il gi le ne bi li riz. Evin te miz tu tul ma sı ko nu sun da ki ti tiz li ği miz, an ne ve ba ba mı za yar dım sa yı lır. Ge rek ti ğin de bak ka la gi dip bir şey ler al ma mız on la ra des tek ol mak tır. Öte yan dan, sof ra nın ku rul ma sın da ve kal dı rılma sın da ai le mi ze yar dım cı ola bi li riz (6. Resim). 6. Resim: Ai le miz de bir bi ri mi ze yar dım et me li yiz. 1. Sözler Hazinesi, s

101 Aile ve Din 98 Aile içinde an ne ve ba ba mız bi ze her ko nu da yardımcı olur. Ev ödevlerimizi yaparken ve derslerimi ze ça lı şır ken on la rın yar dım la rı nı alı rız (3. Fotoğraf). On la rın uya rı ve öğüt le ri, bi zim için önem li bir destek tir. Ai le de, an ne ve ba ba mız hemen her konuda bir bir le ri ne de yar dım cı olur lar. Ai le de kar deş ler de yar dım la şır lar. Ör ne ğin; ev ödevlerini yapmada, odalarını temizlemede birbirlerine yardım ederler. İslam dini, sağlıklı aileler ve toplumlar oluşturarak mutlu olmamızı ister. Bu nedenle aile bireylerini sevip saymamızı ve onlarla yardımlaşmamızı öğütler. Bununla ilgili olarak Kur an da şöyle buyrulur: Allah a ibadet edin... Ana babaya, akrabaya... iyi davranın Fotoğraf: Ders çalışırken aile büyüklerimizden yardım alırız. 1 Peygamberimiz de birçok hadisinde aile bireylerinin birbirlerini sevip saymalarını ve birbirleriyle yardımlaşmalarını öğütlemiştir. Örneğin o, iyi davranılmaya en çok kimin layık olduğu sorusuna cevap olarak Annen, annen, annen, sonra baban, sonra sırasıyla yakın akrabalarındır. 2 buyurmuştur. İslam bilginleri de ailenin mutluluğu için sevgi, saygı ve yardımlaşmanın önemli olduğunu belirtmişlerdir. Hz. Ali bu konuda şöyle demiştir: Babanı dinlersen sen de oğlundan seni dinlemesini ve sana saygı göstermesini bekleyebilirsin. 3 İslam bilginlerinden Cafer-i Sadık da şöyle demiştir: Babanıza iyilik edin ki çocuklarınız da size iyilik etsinler. 4 Değerlendirelim Bir elin ne si var, iki elin se si var. ata sö zü nü ai le için de yar dım laş ma nın öne mi açı sın dan ar ka daş la rı nız la de ğer len di ri niz. Biz ler de ai le miz de bir bi ri mi ze say gı gös ter me li ve yar dım cı ol ma lı yız. An ne ba bamı zın ver di ği gö rev le ri ek sik siz ve za ma nın da yap ma lı yız. Söz le ri ni din le me li, öğüt le ri ni tut ma lı yız. Ai le için de ki so rum lu luk la rı mı zı ye ri ne ge tir me li yiz. Böylece ai le mi zin mutluluğuna katkıda bulunmuş oluruz. Niçin Önemli? Ai le miz de sev gi, say gı ve yar dım laş ma ol ma sı niçin önemlidir? Dü şün ce le ri ni zi ar ka daş la rı nız la paylaşınız. 1. Nisâ suresi, 36. ayet. 2. Nesâî, Sünen, Edep, Hz. Ali nin Erdemleri, s Muhyiddin İbn Arabi, Mişkatül Envar, s NOTLARIM KAZANIMLA İLGİLİ PLANLAMA Kazanım: 4. Ailedeki sevgi, saygı ve yar dımlaşmanın ai le mut lu luğundaki önemini açıklar. Konu: 4. Ailemizde Birbirimi ze Say gı Göste rir, Yar dım Ede riz Süre: 2 ders saa ti De ğerler: sev gi, say gı, ai le bir li ğine önem ver me, dayanışma, paylaş ma, öz ve ri, hoş görü, anlayış, so rum lu luk, du yar lı l ık. Beceriler: ile ti şim ve em pa ti, prob lem çöz me. Öğ re tim yön tem ve tek nik le ri: soru-cevap, so nuç çı karma, tartışma, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders ki ta bı. İŞLENİŞ 1. Ön ce Dü şünelim bölümündeki soruyu so rup öğrencilerinizden gö rüşlerini arkadaşlarıyla pay laşmaları nı is te yi niz. 2. Öğrencilerinizden 97. sayfadaki konunun birinci paragrafı nı okumaları nı is te yi niz. Ar dından Ai le miz de bir bi ri mi ze niçin saygı gös terme liyiz? sorusunu sorup bir tar tışma ortamı oluşturarak gö rüşlerini açıklamaları nı sağlayınız. 3. Öğ ren ci le ri niz den bir ka çı n ın Üni te mize Ha zırlanalım bölümündeki üçün cü hazırlık çalışması için ev de yap tık ları araştırmaları ar kadaş la rıy la pay laş ma la rı n ı sağ la yı n ız. Böy le ce onların aile içindeki yardımlaşmanın ai le içi iliş ki le ri na sıl et ki le di ğini ve ailenin mutluluğundaki önemini fark etmelerine ortam hazırlayı nız. Ar dın dan 97. say fa nın son ve 98. say fa nın ilk iki pa rag ra fını okumaları nı; 6. Resim ile 3. Fotoğraf ı in ce le me le ri ni is te yip dü şüncele ri ni alı nız. Son paragraf çerçevesinde konuyu özetleyiniz. 4. Öğrencilerinizin kazanı mı pe kiştirebilmeleri paylaşma, özveri, dayanışma gibi değerleri içselleştirebilmeleri ve problem çözme becerisini kazanabilmeleri için onlara 98. sayfadaki Değerlendirelim ve Ni çin Önem li? adlı et kinlikleri yaptı rı nız. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğ rencileri ni zin öğrenme dü zey le ri ni aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Aile bireylerinin birbirlerine saygı gösterip yardım etmeleri ailenin mutluluğuna nasıl katkı sağlar? Açıklayınız. Aile bireyleri birbirlerine hangi konularda yardımcı olabilirler? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK Öğ rencileri niz den Üni te mi ze Ha zırlanalım çalışmaları nın dör dün cü sü nü ev de ya pa rak gelme le ri ni is te yi niz. 101

102 102 KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA Ka za nımlar: 5. Aile içinde kendi sorumlulukları nı ye ri ne ge tir meye istekli olur. 6. Aile bireylerinin birbirlerini anlamaları nın önemini açıklar. 7. Sorunları nı aile bireyleri ile birlikte çözer. Konu: 5. Ailemizde Birbirimi zi An la ma lıyız ve So run la rı mı zı Bir likte Çözmeliyiz Süre: 2 ders saa ti De ğerler: güven, aile bir li ği ne önem ver me, dayanışma, paylaş ma, hoş gö rü, an la yış, so rum luluk, duyarlı lık. Beceriler: ile ti şim ve empati, problem çöz me. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, örnek olay incelemesi, örnek verme, problem çöz me, drama, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders kitabı. Ara di sip lin ler le ilişkilendirme: Bu ünitenin 5. kazanı mıyla İn san Hak la rı ve Va tan daş l ık 14. kazanımı iliş ki len di ri lir. İnsan Hakla rı ve Va tandaş lık:14. So rum lulukları nı ev de ve okul da ye ri ne ge ti rir. İŞLENİŞ 1. Önce Düşü ne lim bö lü mün de ki so ru yu sorup ai le bi rey le ri nin bir bir le ri ni an la ma ları nın niçin önemli ol du ğuna iliş kin öğrencilerinizin fikirlerini alı nız. Böy le ce onların, konuyu anlamaya hazır hâ le gel me le ri ni ve ko nuy la il gi li farkındalık oluşturmaları nı sağlayı nız. 5. Ailemizde Birbirimizi Anlamalıyız ve Sorunlarımızı Birlikte Çözmeliyiz Aile bireylerinin birbirlerini anlamaları niçin önemlidir? Aile ortamında ilişkilerimizi sevgi ve saygı çerçevesinde yürütüyor olabiliriz. Fakat bu, bazı küçük tartışmaların olmayacağı anlamına gelmez. Örneğin, kardeşlerden biri sınavına hazırlanırken diğeri televizyonu açmak isteyebilir. Aynı odada hem televizyonun izlenmesi hem de ders çalışılması elbette çok zordur. Güzel bir hafta sonu birimiz pikniğe gitmeyi planlarken diğerleri akraba ziyaretine gitmek isteyebilirler. Böyle durumlarla her zaman karşılaşabiliriz. Ailede huzur ve 4. Fotoğraf: Aile, huzurun ve mutluluğun temelidir. mutluluğun sağlanmasında aile bireylerinin karşılıklı anlayışı çok önemlidir. Aile, huzur ve mutluluk ortamında güçlü ve sağlıklı olur (4. Fotoğraf). Bu ortamın oluşmasında ailedeki herkesin katkısı ve sorumluluğu vardır. Çünkü, huzursuzlukların nedeni, anlaşılmamak ve ya an la ya ma mak tır. O hâlde birbirimizin isteklerine saygı göstermeliyiz. Ai le bi rey le ri miz her za man ay nı du rum da ol ma ya bi lir ler. Ailemizden biri bazen yorgun ya da hasta olabilir. Böyle durumda o, daha duygusal ve alıngan olur. Diğer zamanlardakinden farklı davranabilir. Bu durumlarda ai le bi rey le ri olarak bir bir imizi iç ten lik le ve dik kat le din le me li ve an la ma ya ça lış ma lı yız. Kar şı mız da ki ki şi nin du ru mundan ha ber dar olmalı ve ona gö re dav ra nmalıyız. Se vinç li ve üzün tü lü an la rın da on la ra da ha an la yış lı olmaya çalışmalıyız. Ör ne ğin, kar de şi miz do ğum gü nün de ar ka daş la rıyla eğ le nir ken yük sek ses le mü zik din li yor ola bi lir. An ne miz ve ba ba mız iş ten yor gun ve si nir li dö ne bi lir. Böy le du rum lar da on la ra an la yış gös te rmeliyiz. s tek ve ih ti yaç la rı mı zı ai le mi ze söy ler ken on la rın için de bu lun du ğu eko no mik ko şul la rı dik ka te almalıyız. n san lar, bir bir le ri ni din le di ği sü re ce da ha iyi ge çi nir ler. Böy le ce da ha hu zur lu ve mut lu olur lar. Bu ne den le bir lik te ya şa ma nın ge rek le ri ne uy ma lı ve so rum lu luk la rı mı zı bil me li yiz. Aile içinde ken di bil di ği miz ve is te di ği miz gi bi ya şa ya ma yız. Bir lik te ya şa dığı mız ki şi le rin de hak la rı na say gı lı ol ma lı ve on la rı an la ma ya ça lış ma lı yız. Olay la ra yalnız ca ken di açı mız dan bak ma dan Aca ba ben ol sam ne ya par dım? di ye dü şün me li yiz. Ken di mi zi kar şı mız da ki nin ye ri ne ko ya rak onu an la ma ya ça lış ma lı yız. Ai le için de her za man bir bi ri mi ze an la yış la yak laş ma lı yız. An la yış lı in san lar kü çük ku sur la rı bü yüt mezler. Her şe ye öf ke len mez ler. n san la rın ha ta la rı nı kı rı cı ol ma dan söy ler ler. Bü tün bun la ra dik kat eder sek ai le miz de hu zur ve mut lu luk olur. Ai le bi rey le ri nin bir bi ri ni dinlemesi, so run la rı nı birlik te çöz me le rine basamak olur. Ai le içi so run la rın birlik te çö zü mü ai le nin hu zur ve mut lu lu ğu nu sağ lar. Derdini söylemeyen der man bu la maz. ata sözüy le ne an la tıl mak ta dır? Açıklayınız. 6. Ünite 2. Öğ ren ci le ri niz den 99. say fa nın bi rin ci paragrafı nı okumaları nı ve 4. Fotoğraf ı in cele me le ri ni is te yi niz ve bir kaç öğ ren ci niz den de ğerlendirmelerini alı nız. Burada onların ai le de za man za man prob lem ler le kar şılaşabileceklerini fark etmelerini ancak bunların aşı la bi le ce ği ni anlamaları nı sağlayı nız. 3. Öğ ren ci le ri niz den ko nu nun ikin ci ve üçün cü pa rag raf la rı n ı oku ma la rı n ı is te yi niz. Ardın dan onlara, ai le bi rey le ri nin bir bir le ri ni anlamalarının ni çin önem li ol du ğuna iliş kin ye ni fikirleri olup olmadı ğı nı sorunuz. Konuş malarında özellikle onların hoş gö rü üze rin de yo ğunlaşmaları nı sağlayı nız. 4. Öğrenci le ri ni ze ai le içinde hangi problemlerle karşı laş tıkları nı sorunuz. Ardından Derdini söylemeyen derman bulamaz. atasözünden ne an la dık la rı nı so rup dü şüncelerini alı nız. 99. sayfanın son pa rag rafından hareketle aile içi problemlerin karşı lık lı anlayış ve hoş görü içerisin de çö zü mü nün öne mine değininiz. 5. Öğ rencilerinize 100. sayfanın ba şın da ki etkinliği yaptı rı nız. Böylece onların, karşılaştıkları problemlerin üstesinden gelmede ailenin önemini fark etmelerini sağlayınız. 6. Öğ rencileri niz den 100. say fa nın ilk iki pa ragrafı nı okumaları nı ve 7. Resim i in ce lemelerini isteyip düşüncelerini alı nız. Ar dın dan Ai le sev giy le kurulur, saygıyla yürütülür. sözünü tahtaya yazınız. Öğ ren ci le ri niz den bu söz ile il gi li dü şün ce le ri ni arkadaşlarıy la pay laşmaları nı isteyiniz. Bu ilkenin göz ar dı edilmesinin aile de ne gi bi olum suz so nuç lar do ğuracağı nı kavramaları nı sağlayı cı bir açıklama ya pı nız. Bu et kin lik te öğrencile ri ni zin Üni te mi ze Hazır la na lım bölümündeki dör dün cü hazırlık ça lışması için ev de yap tık ları araş tır ma lar dan da ya rarlanmaları nı sağlayı nız. 7. Öğrencile ri ni ze 100. sayfadaki ko nu nun son pa rag ra fı nı okutup Niçin aile dı şın da ki so run la rı mızı da ai le bi rey leri ile çözmeliyiz? so rusunu yöneltiniz. Böylece öğrencilerinizin her türlü sorunları nı ai le bi rey leriyle paylaş ma ları ve çö züm ara yışlarına gir me leri gerektiği ni kav ra ma la rı nı sağlayı nız. 8. Öğrenci le ri ni zin ko nu yu pe kiş tirmeleri, aile bir li ği ne önem ver me, so rum lu luk, gü ven ve du yarlı lık gi bi de ğer leri içsel leştirebilmeleri, iletişim ve em pa ti ile prob lem çöz me be ce ri le ri ni ka za na bilmeleri için onlara 100. sayfanın sonundaki Dra ma Yapalım adlı etkinliği yap tı rı nız. 99

103 Aile ve Din ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Sorunlar n z Aile Toplant lar Yaparak Çözün vde ki mi za man ger gin bir or tam Eolu a bi lir. Ço cuk lar her za man ken di de dik le ri nin ol ma s n is te ye bi lir ler. Ör ne in; is te dik le ri za man ders ça l mak, te le viz yon sey ret mek, ar ka da la r y la oy namak ar zu sun da d rlar. Herhangi bir e ya n n he men al n ma s n is te yip de al n ma d za man huy suz luk ya pa bi lir ler. Kar de leriy le oda pay la m, ev de ki e ya la r n kulla n m gi bi ko nu lar da tar t a bi lir ler. Aile içinde ortaya ç kan sorunlar aile toplant lar ile a labilir. Aile toplant lar, an ne baba ve çocuklar n önemli kararlar al rken di er aile üyelerine bilgi verdikleri veya görü lerini ald klar ortamlar olarak bilinir. Bu yönüyle aile toplant lar önemlidir ve belli aral klarla yap lmal d r. Çün kü ai le toplant lar nda ailenin imkânlar çerçevesinde ortak çözümler bulunabilir. Ailede herkes kendisine önem verildi ini görür ve yap lmas gerekenler birlikte kararla t r labilir. Gazete haberi Yu ka rı da ki ga ze te ha be rin den ha re ket le so run la rı çö zer ken ai le top lan tı la rı nın kat kı sı hak kın da ne dü şü nü yor su nuz? Açıklayınız. Siz ce so run la rın çö zü mün de ai le top lan tı la rı nın öne mi ne dir? Belirtiniz. Ai le de an ne, ba ba ve ço cuk lar arasın da ki so run la rın çö zü mün de ilk yapılması gereken, kar şı lık lı ih ti yaç la rı be lir le mek ve önem de re ce si ne gö re sı ra la mak tır (7. Resim). Ai le bi rey le ri nin ih ti yaç la rı nı bir lik te de ğer lendir me si, kar şı lık lı say gı ve an la yı şın ge re ği dir. Her ai le de kü çük ya da bü yük ba zı so run lar ola bi lir. Ai le bi rey le ri bir lik te ve karşı lık lı an la yış için de bu so run la rı nı çöz me ye 7. Resim: Sorunlarımızı ailemizle birlikte çözeriz. ça lış ma lı dır lar. Bu konuda ai le bi rey le ri nin her bi ri ne ba zı gö rev ler düş mek te dir. So ru nu gör mez den gel mek, bir bi ri ni din le me den suç la mak, ön yar gı lı dav ran mak, so ru nun kay na ğı nı göz ar dı et mek gi bi dav ra nış lar la olum lu bir so nu ca ula şı la maz. Ba zen çö züm ko nu sun da uz man ki şi ve ku ru luş lar dan yar dım alın ma sı da ge re ke bi lir. Ai le içindeki tüm so run lar, de mok ra tik bir an la yış la çö züm len me li dir. Ai le sev giy le ku ru lur, say gıy la yü rü tü lür. il ke si asla unu tul ma ma lı dır. Ai le so run la rı mı zı bir lik te çöz me li yiz. Ön ce lik le duy gu ve dü şün ce le ri mi zi ai le bi rey le ri miz le pay laş ma lı yız. On la rın gö rüş le ri ni al mak doğ ru dav ra nış lar da bu lun mamı zı, çı ka bi le cek so run la rın ön len me si ni sağ la ya cak tır. Tek ba şı mı za çö ze me ye ce ği miz so run la rı mı zı ai le miz le ko lay ca çö ze bi li riz. Bu nun için so run la rı mı zı ai le mi ze an lat ma lıyız. Ai le mizin mut lu lu ğu, de vam lı lı ğı, sağ lık ve hu zu ru için birbirimizi din le me li, an la ma lı ve so run la rı mızı bir lik te çöz me ye ça lış ma lı yız. Öğ rencileri ni zin öğrenme dü zey le ri ni aşa ğıdaki sorularla belirleyip değerlendiriniz: Aile bireyleri birbirlerini anlamada nelere dikkat etmelidirler? Belirtiniz. Ailede sorunların birlikte çözülmesi niçin önem lidir? Açıklayı nız. Ailede sorunların çözümünde neler yapılabilir? Belirtiniz. GELECEK DERSE HAZIRLIK 1. Öğrencilerinize Ünitemize Hazırlanalım çalışmaları nın be şincisini yaparak gelmelerini söy leyiniz. 2. İşlenecek konuyla ilgili ayet ve hadisleri yansıt mak için slayt ve ya ase tat ha zırlayı nız/ hazırlatı nız. 100 Drama Yapalım Arkadaşlarınızla birlikte aile içinde ortaya çıkabilecek sorunlardan birini belirleyiniz. Görev paylaşımı yaparak aile bireylerinin birbirini anlamasının önemini ve sorunların birlikte nasıl çözülebileceğini gösteren bir drama yapınız. KAZANIMLARLA İLGİLİ PLANLAMA 6. Aile çi lişkilere Yönelik slam ın Öğütleri An ne ve ba ba nız siz den on la ra kar şı na sıl dav ran ma nı zı ister? Al lah, in san la rı sev di ği için on la rın ko run ma sı nı ve mut lu ol ma sı nı is ter. Bu nun için ka dın ve er kek le rin ev le nip ai le kur ma la rı nı tav si ye eder. Ai le, in san la rın ko ru nup mut lu ol ma la rı nı sağ la ya cak en gü zel yu va dır. Dün ya ya ge len in san, bir ai le için de ya şa maya baş lar, ai le si ta ra fın dan ko ru nur, ye tiş ti ri lir. lk eği ti mi ni ve bil gi le ri ni bu ra da alır. Bu yüz den insanların mutluluğu için gerekli olan ai le ha ya tı na s lam di ni de çok önem ve rir. s lam di ni ai leyi çok de ğer li ve say gın bir top lu luk olarak görür. Ai le nin sev gi, say gı, fe da kâr lık, gü ven üze ri ne ku rul ma sı nı ve mut lu bir şe kil de sür dü rül me si ni öğüt ler. Bu nu sağ la mak için de ai le bi rey le ri nin bir bir le ri ne kar şı olan hak, gö rev ve so rum lu luk la rı na yö ne lik öğüt ler ve rir, bun la rın ye ri ne ge ti ril me si ni is ter. Ai le de ki mut lu luk, ön ce lik le eş le rin bir bir le ri ne iyi dav ran ma la rına ve bir bir le ri nin hak la rı nı gö zet me le ri ne bağ lı dır (5. Fotoğraf). Bu ne den le s lam di ni ai le de eş ler ara sı iliş ki le re yö ne lik öğüt ler de bu lu nur. Kur an-ı Ke rim de Yü ce Al lah, er kek le rin ka dın lar üze rin de, ka dın la rın da er kek ler üze rin de hak la rı ol du ğu nu bil di rir. 1 Peygamberimiz de eş ler ara sın da kar şı lık lı sev gi ve say gı yı önemli görmüş, eş le rin bir bir le ri ne na zik ve şef kat li dav ran ma la rı nı öğütlemiştir. O, ko nuy la il gi li ola rak şöy le bu yu rmuştur: Eşine na zik dav ra nan mü min ler ima nı en mü kem mel olan lar dır. 2 Bir baş ka ha di sin de de eş ler ara sın da ki sev gi nin öne mi ni şöy le vur gu lamıştır: Er kek, ha nı mı na; ha nım da ko ca sı na sev giy le bak tık la rın da Al lah da on la ra rah met ve sev giy le ba kar 3 Ka za nım lar: 8. Ka dın la ra ve ço cuk la ra yö ne lik olum suz tu tum ve dav ra nışların etkilerini fark eder. 9. İslam dininin aile hayatına ilişkin prensiplerini açıklar. Konu: 6. Ai le İçi İlişkilere Yönelik İslam ın Öğütleri Üni te De ğerlendirmesi/bilgilerimizi Ölçelim Süre: 2 ders saa ti De ğerler: ai le bir li ği ne önem ver me, da yanışma, şefkat, paylaş ma, öz ve ri, hoş gö rü, an la yış, sorumluluk, duyarlı lık. Beceriler: iletişim ve em pa ti, prob lem çöz me. Öğretim yöntem ve teknikleri: soru-cevap, sonuç çıkarma, problem çözme, anlatım. Kay nak, araç ve ge reç ler: ders ki ta bı, Kur an-ı Ke rim mea li, ha dis kay nak la rı, bilgisayar, projeksiyon cihazı/tepegöz, asetat. İŞLENİŞ 5. Fotoğraf: Ailede bireyler birbirlerine yardımcı olmalıdır. 1. Bakara suresi, 228. ayet. 3. Ebu Davud, Sünen, Cihad, bn Mace, Sünen, Nikâh, Öğrenci le ri ni ze Ön ce Dü şü nelim bölümün de ki so ru yu sorunuz. Böy le ce on la rın ko nuyu an la maya hazır hâle gelmelerini sağlayı nız. 103

104 6. Ünite 2. Öğrencileri ni ze ai le ku ru mu nun öne mi ni hatırlatı cı kısa bir açıklama ya pı nız. Ar dından öğrencile riniz den 101. say fa da ki pa rag raf ları ve 102. sayfanın ilk dört pa rag rafı nı oku ma ları nı ve 5. Fotoğraf ı ve 6. Fotoğraf ı incelemelerini iste yi niz. Bir kaç öğrencinize anladıkları nı özet le melerini söyleyiniz. Metinde ge çen ayet ve ha dis le ri yan sı tıp dü şüncelerini alı nız. Öğ ren ci le ri ni zin ko nu yu kav ra ma la rı n ı sağ lamak için on la ra İslam dini ailede eşlerin birbi ri ne na sıl dav ran ması nı öğüt ler? Ço cuk la rın an ne ve ba ba la rına nasıl davranması nı öğüt ler? An ne ve ba ba la rın ço cuk la rı na kar şı vazifeleri nelerdir? gibi sorular yöneltiniz ve üzerinde öğrencile ri niz le ko nu şunuz. Etkin li ğin so nunda öğrencile ri niz le İs lam ın ai le içi iliş kilere yönelik öğütlerinden ilke ler oluşturunuz. 3. Öğrencile ri niz den 102. say fa nın son ve 103. say fa nın ilk iki pa rag ra fı n ı oku ma la rını is te yi niz. Öğ rencilerinizin düşüncelerini alınız. Özellikle paragraflar da ki ha dis le ri yan sı t ıp İslam dininin kadın la ra ve ço cuk la ra yö ne lik olumsuz tutum ve davranışları hoş görmediği ni öğrencile ri ni zin fark et me le ri ni sağlayı nız. Son paragraftan hareketle konuyu özetleyiniz. 4. Öğrenci le ri ni ze 103. say fa da ki Düşünelim, Paylaşalım adlı etkinliği yap tı r ı n ız. Böylece onların, öğrendikleri çerçevesinde, kadın ve çocuklara yönelik olumsuz tutum ve davranışları somutlaştırmalarını, bunlara yönelik çözüm önerileri geliştirmelerini sağlayınız. NOTLARIM 102 s lam di ni ne göre an ne ba ba la rın ço cuk la rı na kar şı gö rev ve sorumlulukları da vardır. Bunların ba şın da, ço cuk la rı doğ du ğun da on la ra gü zel bir isim ver mek ge lir. Do ğan ço cuk is ter oğ lan is ter kız ol sun ay nı de re ce de se vi lmelidir. Kur an-ı Ke rim de, çocukları arasında ayrım yapan ki şi ler kı na nır. 1 An ne ve ba ba dan ço cuk larına ada let le dav ran ma la rı is tenir. Pey gam be ri miz ço cuk la rı ara sın da ada le ti gö zet me yen bir sa habe yi uyar mış ve Ço cuk la rın ara sın da ada let siz dav ran ma ko nu sun da Al lah tan kork. 2 bu yur muş tur. slam dininde anne babanın çocuklarına karşı sorumlulukları arasında onları iyi bir şekilde eğitmek ve her tür lü teh li ke den ko ru mak yer alır. Kur an-ı Ke rim de Yü ce Al lah şöy le bu yu rur: Ey iman eden ler! Ken di ni zi ve ai le ni zi, ya kı tı in san lar ve taş lar olan ateş ten ko ru yun 3 Ko nuy la il gi li ola rak Pey gam be ri miz de şöy le bu yur muş tur: Hiçbir an ne ba ba, ço cuk la rı na gü zel edep ve ter bi ye den da ha fay da lı bir ba ğış ta bu lu na maz. 4 s lam di ni nin ai le içi iliş ki le rle ilgili öğüt le rin den bir kısmı da ço cuk la rın an ne ve ba ba la rı na kar şı olan gö rev ve so rum lu luk la rı na yöneliktir. An ne ve ba ba nın, ço cuk ları üze rin de sa yı la ma ya cak ka dar hak la rı var dır (6. Fotoğraf). On lar ço cuk la rı için ge ce gün düz ça lı şırlar. Her za man ço cuk la rı için ça ba gös te rip en iyi ola nı yap ma ya uğraşırlar. Bu ne den le s lam di ni an ne ve ba ba ya iyi dav ra nıl ma sı nı, gü zel söz söy len me si ni ve şef kat gösterilmesini öğüt ler. Bununla ilgili olarak Kur an-ı Ke rim de şöy le bu yrulur. Rabb in, ken di sin den baş ka sı na as la iba det et me me ni zi, ana ba ba ya iyi dav ran ma nı zı ke sin ola rak em ret ti. Eğer on lar dan bi ri ya da her iki si se nin ya nın da ih ti yar lık ça ğı na ula şır sa sa kın on la ra Öf! bi le de me, on la rı azar la ma, on la ra tat lı ve gü zel söz söy le. On la ra mer ha met ede rek te va zu ka na dı nı in dir ve de ki: Rabb im! Tıp kı be ni kü çük ken ko ru yup ye tiş tir dik le ri gi bi sen de on la ra acı. 5 İslam dinine göre ço cuk la rın üze rin de an ne hak kı nın ay rı bir öne mi var dır. Peygam be ri mi zin ya nı na ge len bir sa ha bi, Üze rim de en faz la ki min hak kı var dır? di ye sor muş. O da üç de fa, Annenin, annenin, annenin! dedikten sonra dördüncü seferinde Ba ba nın! bu yur muş tur Nahl suresi, 58. ayet. 2. Müslim, Sahih, Hibe, Fotoğraf: Anne babaların çocuklar üzerindeki hakları ödenmez. 3. Tahrîm suresi, 6. ayet. 4. Tirmizi, Sünen, Birr, srâ suresi, ayetler. 6. Buhari, Sahih, Edep, 2. An ne ba ba sı na kar şı gö rev le ri ni ye ri ne ge tir me yen ço cuk lar, bu nun ben zer le rini de ken di ço cuk la rın dan gö re bi lir ler. n san ne eker se onu bi çer. Pey gam be ri miz bu ko nu da şöy le bu yur muş tur: Siz ana ba ba nı za iyi dav ra nın ki ço cuk la rı nız da si ze iyi dav ran sın lar. 1 s lam di nin de kar deş ler ara sı iliş ki le re ve hak la ra da önem ve ri lir. Pey gam be ri mi ze Ön ce lik le kim le re iyi lik yap ma lı yız? di ye so rul du ğun da o, An ne ne, ba ba na, kız kar deşi ne, er kek kar de şi ne, bun lar dan son ra ge len ya kın la rı na 2 diye cevap vermiştir. s lam di ni gel me den ön ce ka dın la ra ve kız ço cuk la rı na de ğer ve ril mi yor, şid det uy gu la nı yor du. Kız ço cuk sa hi bi ol mak utanç se be bi sa yı lı yor du. Böy le bir or tam da teb liğ edi len s lam di ni ön ce lik le ai le iliş ki le rin de ki kö tü uy gu la ma la rı kal dır ma yı amaçla mış tır. n san la ra bun la rın yan lış ol du ğu nu an lat mış, ka dın ve ço cuk la ra iyi dav ranıl ma sı nı öğüt le miş tir. s lam di ni nin öğüt le ri ne ve bu ko nu da ki ya sal dü zen le me le re rağ men, bu gün özel lik le ka dın ve ço cuk la ra yö ne lik olum suz tu tum ve dav ra nış lar hâ lâ mev cut tur. Ör ne ğin; döv me, sev gi gös ter me me, aşa ğı la ma gi bi kö tü dav ra nış lar bun lardan ba zı la rı dır. Uz man lar şid de tin öğ re ni len bir dav ra nış ol du ğu nu, bun dan do la yı da özel lik le ço cuk la rın çev re sin de ki ki şi le rin bu tür dav ra nış lar da bu lun ma ma sı nı ve on la rın şid det içe ren film ler den de uzak dur ma la rı ge rek ti ği ni be lir tmektedirler. Ai le içi iliş ki le re önem ve ren s lam di ni, özel lik le ka dın ve ço cuk la ra iyi dav ra nıl ması nın üze rin de önem le du rur. Ko ca nın eşi ne bas kı kur ma sı nı, onun hak ve öz gür lü ğü nü kı sıt la ma sı nı ve ona kar şı şid det uy gu la ma sı nı ya sak lar. Pey gam be ri miz ka dın la ra iyi dav ran mak la il gi li ola rak şöy le bu yu rur: Si zin ha yır lı nız, ka dın la ra iyi dav ra na nız dır. 4 Bir baş ka ha di sin de ise Ka dın la rı nı zı döv me yi niz. Ka dın la rı nı dö ven er kek ler, si zin ha yırlı la rı nız de ğil dir. 5 bu yur muş tur. Pey gam be ri miz (s.a.v.) özel lik le kız ço cuk la rı na iyi dav ra nıl ma sı nı öğüt le miş tir. Bununla ilgili olarak şöy le bu yu rmuştur: Ki min bir kız ço cu ğu olur da hor gör mez ve er kek ço cu ğu nu ona ter cih et mez se Al lah onu cen ne te ko yar. 6 Peygamberimiz ço cuk la r ara sın da ayrım ya pıl ma ma sı ko nu sun da da uya rı lar da bu lu nmuştur. Al lah, öp me ye va rın ca ya ka dar ço cuk la rı nı zın ara sın da ada let li dav ran ma nı zı se ver. 7 ve He di ye ve rirken ço cuk la rı nı zın ara sın da ayrım yap ma yı nız 8 buyurmuştur. Ai le mi zin mut lu lu ğu için sev gi, say gı, öz ve ri, da ya nış ma ve yar dım laş ma için de ol ma lı yız. Gö rev ve so rum lu luk la rı mı zı ye ri ne ge tir me li yiz. Bir bi ri mi zi an la ma lı, so run la rımı zı bir lik te çöz me li yiz. s lam di ni nin ai le içi iliş ki le re yö ne lik öğüt le ri ni dik ka te al ma lı yız. Düşünelim, Paylaşalım Top lum da ka dın la ra ve ço cuk la ra yö ne lik olum suz tu tum ve dav ra nış la rın or ta dan kal dı rıl ma sı için ne ler ya pı la bi lir? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. 1. Ebu Davud, Sünen, Edep, Ebu Davud, Sünen, Edep, Ebu Davud, Sünen, Nikâh, Ebu Davud, Sünen, Nikâh, bn Mace, Sünen, Nikâh, Ebu Davud, Sünen, Edep, Ebu Davud, Sünen, Edep, Tirmizi, Sünen, Edep,

105 Aile ve Din 104 Bilgilerimizi Ölçelim A) Aşa ğı da ki so ru la rın ce vap la rı nı altlarındaki noktalı yer le re ya zı nız. 1. Ai le nin bi rey ve top lum açı sın dan öne mi ni be lir ti niz. Ai... le, bi rey açı sın dan her ke sin ge rek si nim duy du ğu bir yer dir. Çün kü ye me iç me, gi... yim ve ba rın ma gi bi te mel ge rek si nim le ri miz ai le miz ta ra fın dan kar şı la nır. Yü rü me yi, ko... nuş ma yı, iyi ve doğ ru yu, da ya nış ma yı, yur du mu zu ve mil le ti mi zi sev me yi ai le içinde... öğ re ni riz. Ai le, top lum sal açı dan da önem li dir. Top lu mun de va mı nı sağ la yan fay da lı bi... rey ler ai le de ye tiş ti ri lir. Ai le top lu mun te me li dir. Ai le si güç lü olan top lu mun kül tür ve eko... no mi si de güç lü olur. 2. Ai le bi rey le ri nin bir bir le ri ni an la ma la rı nın öne mi ni açık la yı nız. Aile,... huzur ve mutluluk ortamıdır. Bu ortamda ailedeki herkesin katkısı ve sorumluluğu... vardır. Ailede huzur ve mutluluğun sağlanmasında karşılıklı anlayış çok önemlidir. Çünkü, çoğu huzursuzluğun nedeni, anlaşılmamak veya anlayamamaktır. Bu nedenle ailede bireyler birbirlerini dinlemeli ve anlamaya çalışmalıdırlar. Karşılarındaki... kişinin durumundan haberdar olmalı ve ona göre davranmalıdırlar. 3. Ai le için de ki so run la rı mı zı çö zer ken ne le re dik kat et me li yiz? Her... ailede küçük ya da büyük bazı sorunlar olabilir. Aile bireyleri birlikte karşılıklı... anlayış içinde bu sorunları çözmeye çalışmalıdırlar. Öncelikle sorunu görmezden... gelmemeliyiz. Birbirimize ön yargıyla yaklaşmamalı, birbirimizi dinlemeli ve sorunun nedenini belirlemeye çalışmalıyız. Bazen sorunu çözemezsek uzman kişilerden yardım almalıyız. Tüm sorunlarımızı demokratik bir anlayışla ve hoşgörüyle çözmeye... çalışmalıyız. 4. An ne ve ba ba nı za kar şı olan so rum lu luk la rı nız a dört örnek veriniz.... Anne ve babamızı sevmeli ve saygılı davranmalıyız.... Ev ödevlerimizi zamanında yapmalıyız.... Verdikleri görevleri zamanında yerine getirmeliyiz.... Öğütlerini tutmalıyız. B) Aşa ğı da ki cüm le ler den doğ ru ola nın ba şı na D, yan lış ola nın ba şı na Y ya zı nız. ( ) D 1. Sev gi, say gı ve da ya nış ma ön ce ai le de baş lar. ( ) D 2. Ai le nin hu zu ru, bi rey le rin bir bir le ri ne say gı lı ol ma la rı na bağ lı dır. ( ) Y 3. Ay nı ai le den olan bi rey ler, ay nı özel lik le re sa hip olur lar. ( ) D 4. Ai le bi rey le ri nin bir bi ri ni an la ma sı, ai le de ile ti şi mi ko lay laş tı rır. ( ) Y 5. Ai le de hu zur ve mut lu lu ğun sağ lan ma sın da kar şı lık lı an la yış önem li de ğil dir. 5. Ders ki ta bının 104 ve 105. say fa la rındaki Bil gi le ri mi zi Öl çe lim bö lü mün de yer alan so ruları kul la na rak öğ ren ci le ri ni zi de ğerlendiriniz. Öğrencile ri ni zi de ğerlendirmek için siz de de ğerlendir me so ruları ha zır la ya bi lir siniz. Açık uçlu soru lar için ve ri len ce vap lar ör nek ni te liğindedir. Öğrencilerinizden gelen cevaplar farklı cüm lelerden oluşa bi lir. Öğrencilerinizin verdikle ri cevapları kon trol ede rek ek sik ya da yan lış öğ ren me le ri be lir le yi niz. Ge rek li gör dü ğü nüz kazanımlara tek rar vur gu ya pı nız. 6. Öğretmen kılavuz kitabı nın 107. say fa sında ki Ken di mi De ğer len di ri yo rum For mu nu ço ğaltarak öğ ren ci le ri ni ze dol dur tu nuz. Böy le ce onların ünite boyunca öğrendiklerini değerlendirmelerini sağlayı nız. 7. Öğretmen kılavuz kitabı nın 108. say fasın da ki Ai le ve Din Üni te si Göz lem For mu nu doldurunuz. Öğrenci le ri ni zi Ge nel Açık la malar bö lü mü nün 22. sayfasında bulunan Gözlem For mu De ğer lendirme Ölçeği ne gö re de ğerlendiriniz. NOTLARIM C) Aşa ğı da ki so ru lar da doğru seçeneği bularak işaretleyiniz. 1. Aşa ğı da ki ler den han gi si kar deş le rin ai le de bir bir le riy le iyi ge çin me si ni en gel ler? A) Kardeşlerin birbirlerine yardım etmesi B) Kar deş le rin bir bir le ri ne say gı lı dav ran ma sı C) Kar deş le rin bir bir le ri ni kıs kan ma sı D) Kar deş le rin eş ya la rı nı bir bir le riy le pay laş ma sı 2. Aşa ğı da ki ler den han gi si ai le bi rey le ri mi ze kar şı gö rev le ri miz den bi ri de ğil dir? A) An ne ve ba ba ya say gı lı ol ma B) Ar ka daş la rı mı za yar dım cı ol ma C) Kardeşlerle iyi geçinme D) Kardeşlerimizi sevme ve koruma 3. Anne, baba ve kardeşlerden oluşan en küçük toplumsal birim aşağıdakilerden hangisidir? A) Ai le B) Halk C) Ulus D) Soy 4. Ai le ile il gi li aşa ğı da ki yar gı lar dan han gi si yan lış tır? A) Ai le de sev gi, say gı ve da ya nış ma esas tır. B) Aile top lu mun te me li dir. C) Ailede tüm bireylerin sorumlulukları vardır. D) Aile eğitim aldığımız tek yerdir. 5. Hu zur lu ve mut lu bir ai le or ta mı nın oluş tu rul ma sın da aşa ğı da ki ler den han gi si önem li dir? A) Ai le fert le ri nin bi rey sel dav ra na rak iliş ki le rin de ken di le ri ni ön plan da tut ma sı B) Ai le fert le ri nin bir bir le riy le olan iliş ki le ri ni ken di çı kar la rı doğ rul tu sun da yü rüt me si C) Ai le de ki bi rey le rin bir bir le ri ni an la yış la kar şı la ma sı D) Ai le fert le ri nin çı kan an laş maz lık lar da bir bir le ri ni din le me me le ri D) Aşağıda verilen ifadelerden yararlanarak kavram haritasını tamamlayınız. sevgi, toplumun, çocuklardan, saygı, yardımlaşma, eğitimin, güven, komşulardan Anne, baba ve... çocuklardan oluşur.... toplumun temelidir. A LE... eğitimin ilk verildiği yerdir. üzerine kurulur.... sevgi... saygı... güven... yardımlaşma

106 6. Ünite Proje Görevi 106 Değerlerimizi Koruyup Yaygınlaştıralım Sizin de içinde bulunduğu nuz bir grup tan sevgi, saygı, gü ven, ai le bir li ğine önem verme, dayanışma, şefkat, paylaş ma, öz ve ri, hoşgörü, anla yış, so rumluluk ve duyarlı l ık de ğer le riy le il gi li bir pa no ve afişler hazırlaması istenmektedir. Bunun için bir pro je ha zırlayıp uygulamaya koymanız beklenmektedir. Bir lik te ya pılacak işleri planlayarak aranızda görev paylaşı m ı ya pı nız. Pro jenizi hazırlayarak uygulamaya koyunuz. PROJENİN ADI :... PROJENİN SÜRESİ :... PROJENİN AMAÇ LA RI PRO JE SÜ RE CİN DE YA PI LA CAK ÇA LIŞMALAR 1. Pa no ha zır la ma :Pa no da yer ve ri le cek ögeler şunlar olabilir: Sevgi, saygı, güven, aile birliği ne önem ver me, da ya nışma, şef kat, pay laş ma, öz ve ri, hoş görü, anlayış, sorumluluk ve duyarlı lıkla ilgili ayet, hadis, makale, şiir, hikâye, resim, fotoğ raf, de yim, ata sö zü, der gi ve ga ze te ha ber le ri gi bi ya zı lı ve görsel materyaller. 2. Afiş ve slo gan ha zır la ma: Bu bö lüm le ilgili çalışmalar şu aşamalardan oluşa bi lir: a. Sevgi, saygı, gü ven, ai le bir li ğine önem verme, da ya nış ma, şefkat, paylaş ma, öz ve ri, hoş görü, anlayış, sorumluluk ve duyarlı lı ğın öne mi ni anlatan afiş ve sloganların hazırlanması. b. Hazırlanan afişler ve yazılan sloganların okul ve çevresinde herkesin görebileceği yer lere asılması. PRO JE SÜ RE CİNDE CEVA BI ARA NA CAK SO RU LAR 1. Sevgi, saygı, gü ven, ai le bir li ğine önem verme, da ya nış ma, şefkat, paylaş ma, öz ve ri, hoş görü, anlayış, sorumluluk ve duyarlı lık de ğer le ri ni ne den koruyup yaygınlaştırmalıyız? Bu de ğerlere sahip olmanın ki şi ve top lum açı sın dan öne mi ne dir? İslam dini bu değerlere neden önem verir? Bu de ğerleri koruyup geliştirmek için oluş tu rul muş kuruluş lar ve işlevleri nelerdir? Çalışmaları m ız da bun lar dan na sıl ya rar la na bi lir, on la ra na sıl kat kı da bu lu na bi li riz? Bu de ğer le rin korunup yay gınlaş ma sı için okulumuzun tüm birimleri ni ve çev re yi na sıl ha ber dar edebiliriz? YAPILAN ÇALIŞMALAR ÇALIŞ MA LA RIN SONUÇLARI... YARARLANILAN KAY NAKLAR... KUL LA NI LAN ARAÇ VE GE REÇ LER...

107 Aile ve Din Kendimi Değerlendiriyorum Ai le ve Din ünitesinin sonunda neleri, ne kadar öğrendiğinizi anlamak için aşağıda ki ifa de le rin kar şı sın da ki ku tu cuk lar dan si zin du ru mu nu za uy gun ola nı X ile işa retleyiniz. J Evet, bu nu çok iyi ya pa bi li yo rum. K Bu nu kıs men ya pa bi li yo rum. L Hayır, bunu yapamıyorum. Bunları Öğrendim Evet J Kısmen K Hayır L Aile kavramını tanımlayabilir ve ailenin birey ve toplum için önemini açıklayabilirim. Anne ve babanın çocuklarının iyiliğini niçin istediğini açıklayabilirim. Anne ve babanın çocuklarının iyiliğini istediğini gösteren davranış örnekleri verebilirim. Kardeşlerimle niçin iyi geçinmem gerektiğini söyleyebilirim. 5. Kardeşlerimle iyi geçinmeye örnekler verebilirim Ailede niçin birbirimize sevgi ve saygı göstermemiz gerektiğini açıklayabilirim. Aile içindeki yardımlaşmanın aile ilişkileri üzerindeki etkisini açıklayabilirim. Aile içindeki sorumluluklarımın neler olduğunu listeleyebilirim. Aile içindeki sorumluluklarımı yerine getirmeye istekli olurum. Aile bireyleri arasında karşılıklı anlayışın niçin gerekli olduğunu açıklayabilirim. Aile bireylerinin sorunlarını niçin birbirlerine danışarak çözmeleri gerektiğini açıklayabilirim. Kadınlara ve çocuklara yönelik olumsuz tutum ve davranışların etkilerini açıklayabilirim. İslam dininin aile içi ilişkilere yönelik öğütlerine ilişkin ayet ve hadislerden birer örnek verebilirim. Ba şa rı lı bir şe kil de ça lış ma ya de vam ede bil mek için Kıs men ve Ha yır şek lin de işaret le di ği niz ko nu la rı tek rar göz den ge çir me li si niz. 107

108 6. Ünite 108 Aile ve Din Ünitesi Gözlem Formu Açıklama: Bu form öğrencilerde kazanımların gerçekleşme düzeylerini gözlemlemek amacıyla hazırlanmıştır. Verilen ifadelerle ilgili aşağıdaki üç dereceden öğrencinin durumuna uygun olanı, ifadenin karşısındaki kutucuğa yazınız. ÖĞRENCİLER ORTALAMA 3. Her zaman 2. Bazen 1. Hiçbir zaman ÖLÇÜTLER 1 Aile kavramanı tanımlar ve niçin toplumun temeli olduğunu açıklar. 3 Ailenin birey ve toplum için önemini açıklar. 6 Anne ve babaların çocuklarının iyi olmaları için neler yaptıklarını belirtir. 7 Ailede kardeşler arasındaki sevgi, saygı ve dayanışmanın önemini belirtir. 9 Ailedeki sevgi, saygı ve yardımlaşmanın aile mutluluğundaki önemini açıklar. 11 Aile bireylerinin birbirlerini anlamalarının önemi belirtir. 12 Aile bireylerinin sorunlarını birlikte çözmelerinin ailenin mutluluğundaki önemini açıklar. 15 Kadınlara ve çocuklara yönelik olumsuz tutum ve davranışların etkilerini fark eder. 16 Toplumda kadınlara ve çocuklara yönelik olumsuz tutum ve davranışların ortadan kaldırılması için fikirler geliştirir. 17 İslam dininin aile hayatına ilişkin öğütlerini ayet ve hadislerden örneklerle açıklar. TOPLAM

109 EKLER EK 1 DİN KÜL TÜ RÜ VE AH LAK BİLGİ Sİ DER SİNE YÖNELİK TU TUM ÖL ÇE Ğİ Açıklama: Bu ölçek, sizin din kültürü ve ahlak bilgisi dersine yönelik düşüncelerinizi öğrenmek amacıyla hazırlanmıştır. Her cümleyi dikkatle okuduktan sonra düşüncenize en yakın olan kutucuğu X ile işaretleyiniz. TUTUM İFADELERİ Hiç katılmıyorum Katılmıyorum Kararsızım Katılıyorum Tamamen Katılıyorum 1 Din kültürü ve ahlak bilgisi konuları be nim için eğlencelidir Din kültürü ve ahlak bilgisi dersine girerken büyük sı kıntı duyarım. Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi olmasa öğrencilik hayatı da ha zevkli olur. Arkadaşlarımla din kültürü ve ahlak bilgisi konuları nı tar tışmak tan zevk alı rım. Din kültürü ve ahlak bilgisi der si için ay rılan ders saatlerinin fazla olması nı di le rim. 6 Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi benim için gereksizdir. 7 Din kültürü ve ahlak bilgisi konuları nı severim. 8 Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinde zaman benim için çabuk geçer. 9 Din kültürü ve ahlak bilgisi dersi sınavından çekinirim. 10 Din kültürü ve ahlak bilgisi benim için ilgi çekicidir Di ğer derslere göre din kültürü ve ahlak bilgisi dersine da ha çok se ve rek ça lı şı rım. Çalış ma za ma nı mın ço ğunu din kültürü ve ahlak bilgisi dersine ayırmak isterim. 13 Din kültürü ve ahlak bilgisi beni korkutur. 14 Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin konuları ak lı mı ka rış tı rır. 15 Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinde sevinçli olurum. TOPLAM Tutum ölçeğindeki 1, 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 12 ve 15 numaralı maddeler olumlu, di ğerleri de olumsuz tu tu mu ölç me ye yö ne lik tir. Olum lu tu tum ifa de le ri; ta ma men ka tı l ıyorum 5, katı l ıyorum 4, kararsı zım 3, ka tılmıyorum 2, hiç ka tılmı yorum 1 şeklinde; olumsuz tutum ifadeleri ise tamamen katılıyorum 1, katılıyorum 2, kararsızım 3, katılmıyorum 4, hiç katılmıyorum 5 şeklinde puanlanacaktır. Maddelere verilen puanların toplamları alınarak din kül tü rü ve ah lak bil gi si der si ne iliş kin tutum puanları elde edilir. Ölçekten alınabilecek puan minimum 15 ve mak si mum 75 tir. Elde edilen puanları aşağıdaki ölçütle karşılaştırarak değerlendirme yapınız Çok güçlü olumlu tutuma sahiptir Olumlu tutuma sahiptir Olumlu ya da olumsuz tutum oluşmamıştır Olumsuz tutuma sahiptir Çok güçlü olumsuz tutuma sahiptir. NOT: Bu öl çe ği I. dö ne min ba şı, II. dö ne min ba şı ve II. dönemin sonunda uygulayarak sonuçları nı kar şılaş tırabilirsiniz. Öğrencilerinizin ölçekten aldıkları toplam puanlarına göre eğer tutumları olumsuzsa olumlu tutumlar geliştirmeleri için gereken önlemleri almalı sı nız. 109

110 EK 2? 110 ÖĞRENCİ GÖZLEM FOR MU Açıklama: Verilen ifadelerle ilgili aşağıdaki üç dereceden öğrencinin durumuna uygun olanı, ifadenin karşısındaki kutucuğa yazınız. ÖĞRENCİLER GÖZLENECEK ÖĞRENCİ DAVRANIŞLARI 3. Her zaman 2. Bazen 1. Hiçbir zaman İhtiyaç duyduğu bilgiye nasıl ulaşabileceğini belirtir. Ulaşabildiği kaynaklardan etkin bir biçimde faydalanır. Derse farklı yardımcı kaynaklar getirir. Derse hazırlıklı gelir. İşlenen konu ile ilgili görüşünü çekinmeden ifade eder. Konu ile ilgili yeni ve özgün sorular sorar. Konu ile ilgili görüşleri ve verdiği örnekler özgündür. Dersi dikkatli dinler. Bilgi toplamak için çeşitli kaynaklara başvurur. Verilen kaynaklarla yetinmeyip başka kaynaklar araştırır. İnceleme ve araştırma ödevlerini özenerek yapar. Gözlemlerini dikkatli bir şekilde yapar. Gözlemleri sonucunda mantıksal çıkarımlarda bulunur. Araştırma ve inceleme sonucunda genellemeler yapar. ORTALAMA Derse Hazırlık Etkinliklere Katılma İnceleme, Araştırma Gözlem De ğerlendirme Ölçeği Aldığı puanlarının ortalamasını aşağıdaki ölçütlerle karşılaştırarak öğrencinin performansını değerlendirebilirsiniz. NOT: Bu ölçeği, öğretim yılı süresince belirli aralıklarla öğrencilerinizi gözlemleyerek doldurunuz. Uygulama sonuçlarını önceki sonuçlarla karşılaştırarak öğrencilerinizdeki gelişim düzeyini belirleyebilirsiniz. Öğrencinin performansı iyi. Öğrencinin performansı orta düzeyde. Öğrencinin performansı zayıf. 3-2,34 2,33-1,68 1,67-1

111 EK? 3 Bİ LİMSEL ARAŞ TIR MA BE CE Rİ Sİ DE ĞERLENDİR ME FOR MU Adı ve so yadı: Sı nı fı, numarası: Araş tırmanın konusu: Açıklama: Bu form, yap tıkları araş tırmalarda öğrencilerinizin, bilimsel araş tırma basamakları nı ne derece etkili kullandık la rı nı belirlemek amacıyla hazırlanmış tır. Ve ri len ifa de ler le il gi li ola rak öğrenci nin du ru mu nu en iyi ifa de eden ku tu cu ğu X ile işa ret le yi niz. DERECELER ÖLÇÜTLER İyi (3) Orta (2) Zayıf (1) 1 Araştırma konusunu tam olarak belirleme Araştırma Süreci 2 Konu hakkında bildiklerini belirtme 3 Varsayımları ifade etme 4 Verileri toplama 5 Varsayımları test etme 6 Verileri yorumlayarak sonuca ulaşma 1 Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma ORTALAMA Araştırmanın Sunumu 2 Uygun materyal kullanma 3 İlgi çekici örnekler verme 4 Konuya hâkimiyet 5 Süreyi etkili kullanma 6 Dinleyicilerin dikkatini çekme ORTALAMA GENEL ORTALAMA YORUMLAR: De ğer len dir me Öl çe ği Aldık la rı puanların or ta la ma sı nı aşa ğı da ki öl çüt ler le kar şılaş tırarak öğrenci le rin per for man sı nı de ğerlendirebilirsiniz. 3-2,34 Öğrencinin bilimsel araştırma ve sunum becerisi oldukça iyi düzeyde. 2,33-1,68 Öğrencinin bilimsel araştırma becerisi orta düzeyde, sunumu kısmen yeterli. 1,67-1 Öğrencinin bilimsel araştırma becerisi zayıf, sunumu yetersiz. 111

112 EK? 4 PRO JE DE ĞER LEN DİR ME FOR MU Adı ve so ya dı: Sı nı fı, numarası: Projenin adı: Açıklama: Verilen ifadelerle ilgili olarak öğrencinin durumunu en iyi ifade eden kutucuğu X ile işaretleyiniz. DEĞERLENDİRİLECEK ÖĞRENCİ DAVRANIŞLARI Proje Hazırlama Süreci 1 Projenin amacını belirleme 2 Projeye uygun çalışma planı yapma 3 Grup içinde görev dağılımı yapma 4 İhtiyaçları belirleme 5 Farklı kaynaklardan bilgi toplama 6 Projeyi plana göre gerçekleştirme Projenin İçeriği 1 Türkçeyi doğru ve düzgün yazma 2 Bilgilerin doğruluğu 3 Toplanan bilgilerin analiz edilmesi 4 Elde edilen bilgilerden çıkarımda bulunma 5 Toplanan bilgilerin düzenlenmesi 6 Kritik düşünme becerisini gösterme 7 Yaratıcılık yeteneğini kullanma Projenin Sunumu 1 Türkçeyi doğru ve düzgün konuşma 2 Sorulara cevap verebilme 3 Konuyu dinleyicilerin ilgisini çekecek şekilde sunma 4 Sunuyu hedefe yönelik materyallerle destekleme 5 Sunuda akıcı bir dil ve beden dilini kullanma 6 Verilen sürede sunuyu yapma 7 Sunu sırasında öz güvene sahip olma 8 Severek sunu yapma ORTALAMA İyi (3) DERECELER Orta (2) Zayıf (1) YORUMLAR: De ğer len dir me Öl çe ği Aldık la rı puanların or ta la ma sı nı aşa ğı daki ölçütlerle karşılaş tırarak öğrencinin performansı nı de ğer len di re bilirsiniz ,34 Yapılan çalışma iyi. Öğrencinin performansı ortalamanın üstünde. 2,33-1,68 Öğrencinin performansı orta düzeyde. 1,67-1 Öğrencinin performansı orta düzeyin altında. Çalışma tekrar gözden geçirilmeli.

113 EK? 5 GRUP DE ĞERLENDİR ME FOR MU Grubun adı : Grup ta ki öğ ren ci le rin ad la rı : Açıklama: Verilen ifadelerle ilgili olarak grubun durumunu en iyi ifade eden kutucuğu X ile işaretleyiniz. Her bir ölçütün ne düzeyde yeter li ol du ğunu göz önüne alarak grubu değer len di ri niz. DEĞERLENDİRİLECEK TUTUM VE DAVRANIŞLAR 1 Grup üye le ri bir bir le riy le yar dımlaşır. 2 Grup üye le ri bir bir le ri nin dü şün ce le ri ni din ler. 3 Grup üye le ri nin her bi ri ça lışmalarda rol alır. 4 Grup üye le ri bir bir le ri nin dü şüncelerine ve çabalarına saygı gös terir. 5 Gru p üyeleri birbirleriyle etkileşim içerisinde tartı şır. 6 Grup üye le ri ulaş tıkları sonucu birbirlerine iletir. 7 Grup üye le ri bi rey sel so rum lu luk la rı nı ye ri ne ge ti rir. 8 Grup üye le ri bil gi le ri ni di ğer le riy le tar tı şır. 9 Grup üye le ri bir bir le ri ne gü ve nir. 10 Grup üye le ri bir bir le ri ni ce sa ret len di rir. 11 Grup üye le ri söz hak kı nın adil bir biçimde paylaşılmasına özen gös terir. 12 Grup ta bir bi riy le ça tı şan gö rüşler olduğunda gruptakiler bunları tar tışmaya açarlar. 13 Çalış tıkları ko nu da, grup üye le ri or tak bir gö rüş oluşturur. Her zaman (3) DERECELER Bazen (2) Hiçbir zaman (1) 14 Grup üye le ri bir lik te ça lışmaktan hoş lanır. TOP LAM YORUMLAR: De ğerlendir me Öl çe ği Aldık ları pu an ların ortalaması nı aşa ğı da ki öl çüt ler le kar şılaş tırarak grubun perfor man sı nı de ğer len di rebilirsiniz. 3-2,34 Grubun performansı iyi. 2,33-1,68 Grubun performansı orta düzeyde. 1,67-1 Grubun performansı zayıf. 113

114 EK 6? GRUP ÜYE LE Rİ DE ĞERLENDİR ME FOR MU Grubun adı : Açıklama: Verilen ifadelerle ilgili olarak grup üyelerinin durumunu en iyi ifade eden dereceyi kutucuğun içine yazınız. Her bir öl çü tün ne dü zey de ye ter li ol du ğu nu göz önü ne ala rak grup üye le ri ni de ğerlendi riniz. DERECELER 3: İYİ 2: OR TA 1: ZA YIF Öğrenciler DEĞERLENDİRİLECEK TUTUM VE DAVRANIŞLAR 1 Çalışmaya hazır oluş 2 Başkalarını dinleme 3 Sorumlulukları paylaşma 4 Grup arkadaşlarını destekleme 5 Tartışmalara katılma 6 Görüşlerini gerekçelendirme 7 Farklı görüşlere saygı duyma 8 Görev almaya istekli oluş 9 Zamanı verimli kullanma 10 Görevlerini yerine getirme TOPLAM YORUMLAR: De ğer len dir me Öl çe ği Aldıkları puanların ortalaması nı aşa ğıdaki ölçütlerle karşılaş tı ra rak grup üyelerinin performansını de ğerlendirebilirsiniz ,34 Öğrencinin performansı iyi. 2,33-1,68 Öğrencinin performansı orta düzeyde. 1,67-1 Öğrencinin performansı zayıf.

115 EK? 7 GRUP ÖZ DE ĞERLENDİR ME FOR MU Grubun adı : Grup ta ki öğ ren ci le rin ad la rı : Açıklama: Verilen ifadelerle ilgili olarak grubunuzun durumunu en iyi ifade eden kutucuğu X ile işaretleyiniz. DERECELER DEĞERLENDİRİLECEK TUTUM VE DAVRANIŞLAR Evet (3) Kısmen (2) Hayır (1) 1 Araştırma planı yaptık. 2 Görev dağılımı yaptık. 3 Araştırmada çeşitli kaynaklardan yararlandık. 4 Etkinlikleri birlikte hazırladık. 5 Görüşlerimizi rahatlıkla söyledik. 6 Grupta uyum içinde çalıştık. 7 Birbirimizin görüşlerini ve önerilerini dinledik. 8 Grupta birbirimize güvenerek çalıştık. 9 Grupta birbirimizi takdir ettik. 10 Çalışmalarımız sırasında birbirimizi cesaretlendirdik. 11 Sorumluluklarımızı tam anlamıyla yerine getirdik. 12 Çalışmaları mı zı tab lo, gra fik, şema ve resimlerle zenginleştirdik. 13 Çalışmalarımızı başarılı bir biçimde sunduk. TOPLAM Aşa ğı da ki noktalı yer le ri grup ça lışmaları nı zı dik ka te ala rak dol du ru nuz. 1. Ça lış ma lar sırasın da kar şılaş tı ğı mız en bü yük prob lem Prob lem ne reden kaynaklanı yor du? Gru bu mu zun en iyi ol du ğu alan Grup ola rak da ha iyi ola bi lir dik. Fa kat De ğerlendir me Öl çe ği Aldık ları pu an la rın ortalaması nı aşa ğı da ki öl çüt ler le kar şılaş tırarak grubun perfor man sı nı de ğer len di rebilirsiniz. 3-2,34 Öğrencinin performansı iyi. 2,33-1,68 Öğrencinin performansı orta düzeyde. 1,67-1 Öğrencinin performansı zayıf. 115

116 EK? 8 ÖĞRENCİ ÜRÜN DOSYAMIN İÇİNDEKİLER Adım ve soyadım : Numaram : Sınıfım : Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi: Ça lışmamın adı: Tarihi:... Seçme nedenim: Seçme nedenim: Seçme nedenim: Seçme nedenim: Seçme nedenim: Seçme nedenim: Seçme nedenim: Seçme nedenim: Seçme nedenim:

117 EK? 9 ÖĞRENCİ ÜRÜN DOSYAM Adım ve soyadım: Numaram: Sınıfım: Hazırladığım tarih: Çalışmamın adı:... Neden bu çalışmayı sakladım? Bu çalışmayı neden arkadaşlarımla paylaştım? Öğrendiklerim hakkında arkadaşlarıma gösterebileceklerim nelerdir? Bu çalışmayı tekrar yapsaydım şu şekilde yapardım: Çalışmamı yaparken ne tür zorluklarla karşılaştım? Benim için bu çalışmanın anlamı:

118 EK 10? Adım ve so ya dım : Sı nı fım, numaram : ÜRÜN KON TROL LİS TEM Açıklama: Verilen ifadelerle ilgili olarak durumunuzu en iyi ifade eden kutucuğu X ile işaretleyiniz. Her bir ölçüt için ver di ği niz puanları göz önü ne ala rak ça lışmanı zı de ğer len di ri niz. DERECELER DEĞERLENDİRİLECEK TUTUM VE DAVRANIŞLAR Evet (3) Kısmen (2) Hayır (1) 1 Çalışmamın taslağını hazırladım. 2 Çalışmamı zenginleştirecek tablo, resim, fotoğraf vb. hazırladım. 3 Çalışmamı ge liştirme aşamasında öğ ret me nimin, ai lemin ve ar kadaşları mın dü şüncelerinden yararlandım. 4 Gerekli ekleme ve çıkarmaları yaptım. 5 Çalışmamı ya zım ve anlatım kurallarına uygunluğu açı sından gözden ge çirip gerekli düzeltmeleri yaptım. 6 Çalışmamı sunmaya hazır hâle geldim. Çalışmanı zın da ha ba şarı lı olabilmesi için Kısmen ve Hayır ola rak işaretlediği niz maddeler için yaptıkları nı zı tekrar gözden geçirmelisiniz. EK 11 TOPLAM ÖĞRENCİ ÜRÜN DOS YA MIN GE NEL DE ĞERLENDİR ME ÖL ÇÜT LERİ Adım ve so ya dım : Sı nı fım, numaram : Açıklama: Verilen ifadelerle ilgili olarak durumunuzu en iyi ifade eden kutucuğu X ile işaretleyiniz. Her bir ölçüt için ver di ği niz puanları göz önü ne ala rak ça lışmanı zı de ğer len di ri niz. DERECELER DEĞERLENDİRİLECEK TUTUM VE DAVRANIŞLAR Evet (3) Kısmen (2) Hayır (1) 1 Dosyamda bulunması gerekenlerin tümü var. 2 Çalışmamı yaparken diğer derslerimizden de yararlandım. 3 Seçtiğim ürünler yıl boyunca edindiğim becerileri yansıtıyor. 4 Dosyamın kapağını, kendimi en iyi biçimde yansıtacak şekilde hazırladım. 5 Tüm çalışmalarım için uygun başlıklar kullandım. 6 Çalışmalarımı içindekiler bölümünde belirttiğim sıraya göre dosyaladım. 7 Tüm çalışma kâğıtlarım temiz ve düzenli. 8 Seçtiğim çalışmalar güçlü yanlarımı ve gelişimimi yansıtır. TOPLAM 118 Çalışmanı zın da ha ba şarı lı olabilmesi için Kısmen ve Hayır ola rak işa ret le di ği niz mad de lerle ilgili yap tıkları nı zı tekrar gözden geçirmelisiniz.

119 EK 12? ÖĞRENCİ ÜRÜN DOS YA SI DE ĞERLENDİR ME FOR MU Adı ve so ya dı : Sı nı fı, numarası : Açıklama: Aşa ğıdaki her bir ölçütün yeterlilik düzeyini en iyi ifade eden kutucuğu X ile işaretleyerek dosyayı de ğer len di ri niz. ÖLÇÜTLER 1 Çalışmaların tam olması 2 Çalışmalardaki çeşitlilik 3 Yeterli sayıda çalışma içermesi 4 Çalışmaların amaca uygunluğu 5 Çalışmaların doğruluğu 6 Dosyanın düzenliliği 7 Yaratıcılığı göstermesi 8 Çalışmaların seçiminde sorumluluk alma 9 Öğrencinin gelişimini göstermesi 10 Kendini değerlendirme TOPLAM Çok yeterli (5) Oldukça yeterli (4) DERECELER Kısmen yeterli (3) Pek yeterli değil (2) Hiç yeterli değil (1) YORUMLAR VE ÖNERİLER: EK 13 ÖĞRENCİ ÜRÜN DOS YA SI DE ĞER LEN DİR ME ÖL ÇE Ğİ Adı ve so ya dı : Nu ma ra sı : Sı nı fı : Açıklama: Aşa ğıdaki her bir ölçütün ne düzeyde yeterli olduğunu göz önüne alarak dosyayı de ğerlendirebilirsiniz. ÖLÇÜTLER PUAN 1. Görünüş 2. Yaratıcılık 3. İçerik 4. Düzen 5. Ça lışmaların sa yı sı Dikkatlice, özenle ve bi linç li ola rak düzenlenmiş. Çalışmaların bü yük bölümü yaratı cı lık ve özgünlüğe sa hip. Akıl yürütme süreçlerini geliştirici çok sayıda nitelikli çalışma var. Tüm ça lışmalar çok iyi düzenlenmiş. Yeterli çaba harcana rak ha zırlanmış, çalışmaların ta mamı var. Çe ki ci bir görünümü var. Yeterince özgün ve yaratı cı ça lışma var. Akıl yürütme süreçlerini geliştirici nitelikte çalışmalar var. Çalışmaların bü yük bir kısmı düzenli bir şekilde hazırlanmış. Dosyada olması gereken birkaç çalışma ek sik. Biraz çekici, biraz düzgün. Çalışmalarda ya ratı cı lık ve öz gün lü k çok az. Akıl yürütme süreçlerini geliştirici az sa yıda nitelikli çalışma var. Birkaç çalışma düzenli bir şekilde hazırlanmış. Dosyada olması gereken birçok çalışma ek sik. Özensiz. Yaratı cı lık ve öz günlük yok. Akıl yürütme süreçlerini geliştirici çok az sa yıda nitelikli çalışma var. Düzensiz ve bağlantı sız ça lışmalar hazırlanmış. Çalışmaların bü yük bir bölümü yok. YORUMLAR VE ÖNERİLER:

120 EK 14 ÖĞRENCİLERİN ÖĞRETMENLERİ Nİ DE ĞER LEN DİR ME FOR MU Form da yer alan mad de leri okuyarak öğ ret men le ri niz ile il gi li duy gu ve dü şün ce le ri ni zi ifa de eden se çe ne ği X ile işa ret le yi niz. Not: Adı nı zı ve so ya dı nı zı yazmayı nız. ÖLÇÜTLER Her zaman Bazen Hiçbir zaman 1 Konulara karşı ilgi ve merak uyandırır. 2 Bizim aktif olmamızı sağlayacak etkinlikler yapar. 3 Konuları hayatla ilişkilendirir. 4 Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanır. 5 Duygu, düşünce ve önerilerimize önem verir. 6 Kırıcı eleştiriler yapmaz. 7 Derse olan ilgimizi artırır. 8 Derste farklı materyaller kullanır. 9 Ders işlenişinde değişik yöntem ve tekniklere yer verir. 10 Sınıfımızı bizim ilgimizi çekecek şekilde düzenler. 11 Bize güven duyduğunu hissettirir. 12 Öğrenciler arasında cinsiyet ayrımı yapmaz. 13 Sorularımı dinler ve cevaplandırır. 14 İncitici ifadeler kullanmaz. 15 Öğrenciler arasında ayrım yapmaz. TOPLAM Öğretmen gerekiyorsa yukarıdaki formdan elde ettiği sonuçlar doğrultusunda kendini yenileme, geliştirme, düzeltme yoluna gitmelidir. 120