Mustafa Kemal ATATÜRK ( )

Transkript

1

2 2

3 3

4 4

5 Mustafa Kemal ATATÜRK ( ) 5

6 TANITIM ŞEMASI ÜNİTE SANAT METİNLERİNİN AYIRICI ÖZELLİKLERİ BAŞARIM (PERFORMANS) GÖREVİ SANAT METİNLERİNİN AYIRICI ÖZELLİKLERİ ÜNİTE DEĞERLENDİRMESİ ÜNİTE SANAT METİNLERİ TASARI (PROJE) GÖREVİ FABL MASAL HİKÂYE (ÖYKÜ) ROMAN TİYATRO (OYUN) ŞİİR ÜN TE DE ERLEND RMES ÜNİTE SÖZLÜ ANLATIM TASARI (PROJE) GÖREVİ KONFERANS AÇIK OTURUM SEMPOZYUM FORUM MÜNAZARA ÜN TE DE ERLEND RMES ÜNİTE BİLİMSEL YAZILAR BAŞARIM (PERFORMANS) GÖREVİ BİLİMSEL YAZILAR ÜN TE DE ERLEND RMES TASARI (PROJE) GÖREVİ DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI BAŞARIM (PERFORMANS) GÖREVİ DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI TER MLER VE KAVRAMLAR SÖZLÜ Ü KAYNAKÇA TÜRK YE HAR TASI TÜRK DÜNYASI HAR TASI

7 TANITIM ŞEMASI Bu sü reç, ders ön ce si ge rek li mal ze - me le rin is ten me si ve ön ha zır lık ama - cıy la ya pı la cak araş tır ma ko nu la rı nın ve ril me si ev re le ri ni kap sa mak ta dır. Hazırlık sürecinde yer alan sorular ön bilgilerin harekete geçirilmesini amaçlamaktadır. 2. ÜN TE ÖN HAZIRLIK Sanat Metinleri Fabl tü rün de ya zıl mış me tin ler bu la rak okuyunuz. Beğendiğiniz bir metni sı nı fı nı za ge ti ri niz. Türk ve dün ya ede bi ya t n da, fabl tü rün de eser ve ren sa nat ç la r arafl t r n z. La Fon tai ne hak k n da bir arafl t r ma ya p n z. HAZIRLIK 1. FABL 1. Çizgi film veya animasyon filmleri izlemekten hoşlanıyor musunuz? Bu filmlerde sizi en çok etkileyen özelliklerin neler olduğunu söyleyiniz. 2. Bin na si hat ten bir mu si bet ye dir. ata sö zün den ha re ket le her han gi bir ko nu da ö üt ver - me nin mi yok sa ve ril mek is te nen der sin bir olay içe ri sin de hi kâ ye lefl ti re rek su nul ma s n n m et ki li ol du u nu aç k la y n z. 3. Ço cuk la ra ve ril mek is te nen dav ra n fl lar da, an la t la cak fabl la r n bir e i tim ara c ola rak kul la - n l ma s n n ne gi bi ya rar la r ola bi lir? Me tin le rin dil, an la tım ve bi çim özel lik le ri ile il gi li in ce le me sü re ci ni sez dir mek ve öğ ren ci ye in ce le nen ko nu ile il gi li ka za nım la rı ver mek, oku ma zev ki ve alış kan lı ğı ka zan dır mak ama cıy la özel lik le son dö nem sa nat çı la rı nın eser ler - le rin den se çil miş me tin le ri kap sar. 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz fabl me tin le ri ni oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n oku duk la r me tin le ri din le yi niz. Oku nan me tin ler hak k n da dü flün ce le ri ni zi söy le yi niz. K GÜ VER C N Za ma n n bi rin de iki gü ver cin var m fl. Bu iki gü ver cin can ci er dost mufl. Bun lar bir bir le ri ni de li - ce si ne se ver ler mifl. Ay n or man da do mufl lar, ay n or man da bü yü müfl ler. Ço cuk luk la r na ait bir çok or tak an la r var m fl. Bir bir le ri ni gö re me dik le ri gün hu zur suz olur lar m fl. Gü ver cin ler den bi ri gü nün bi rin de su ra t as k, üz gün üz gün du ru yor mufl. Ar ka da fl da ar ka da fl - n n du ru mu na üzül müfl: Sev gi li ar ka da fl m, se ni üz gün gö rü yo rum. Bu du rum da ben de üzü lü yo rum. Der di ni söy ler sen bel ki bir der ma n n bu lu ruz, de mifl. Üz gün olan gü ver cin: Bi ri cik ar ka da fl m, be nim der di me he kim ler ça re bu la maz. Sen mi ça re bu la cak s n? A be nim can dos tum! Gü zel söy ler sin de der di ni söy le me yen der man bu la bi lir mi? Bu nun üze ri ne gü ver cin an lat ma ya bafl la m fl: Dos tum, son gün ler de ca n m çok s k l yor. Biz iki miz de bu or man da do duk, bu or man da bir lik te bü yü dük. Bu or ma n n her ka r fl n bir lik te do lafl t k. Tü ne me di i miz a aç da l, ga ga la ma d - 26 Sanat Metinleri 11. et kin lik: Si hir li Çefl me ad l ma sa l n geç ti i me kâ n bu la rak me kâ n n özel lik le ri ni be lir le yi niz. Öğ ren ci le rin der se et kin bir şe - kil de ka tı lım la rı nı sağ la mak ama - cıy la ya pı la cak okul içi ve dı şı ça - lış ma la rı kap sa mak ta dır. Bir var m fl, bir yok mufl. Vak ti za ma n n da bir mem le ket pa di fla h n n hiç ço cu u ol mu yor mufl. Ni ha yet pa di fla h n da sul ta n n da ol duk ça yafl lan d k la r bir s ra da, bun la r n bir k z ço cuk la r ol mufl. Ni ha yet bir gün çift çi, k z la o lu nu ev len dir mifl. Az git mifl, uz git mifl, de re te pe düz git mifl, al t ay bir güz git mifl. 12. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n dan al nan yu ka r da ki cüm le ler den hareketle ma sal za ma n - n n ger çek za man dan fark l l n tes pit edi niz. Bu du rum ma sal met ni ne ne ka zan d r r? Aç k la y n z. 13. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n da ki an la tı cı kim dir? An la tı cı ile ya za rın ay nı ki şi olup ol ma - dı ğı nı be lir ti niz. Anlatıcının özelliklerini açıklayınız. 14. et kin lik: Si hir li Çefl me met nin de ki ba k fl aç s n bu lu nuz. Ba k fl aç s n n özel lik le ri ni be lir le yi niz. 15. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n n na s l bafl la y p na s l bit ti i ni aç k la y n z. Genç Sul tan sa ba ha kar fl ken di ne gel mifl. Gü ne flin ilk fl k la r or ta l ay d n la t r ken ye rin den kalk m fl. Bir de bak m fl ki s s z bir da ba fl n da... Üze rin de ki al t n lar sö kül müfl... Ya ra la r es ki sin - den da ha çok s z l yor... Her ye rin den kan lar ak yor... S r t n da bir en ta ri... Ça re siz et ra f na ba k n - ma ya bafl la m fl... le ri de bir çefl me gör müfl. Gi dip yü zü nü gö zü nü y ka m fl. Ka na ka na su iç mifl. Son ra da eliy le çefl me den su al p vü cu dun da ki ya ra la ra sür me ye bafl la m fl. Da ha ilk ya ra ya su yu sü rer sür mez, ora da hiç bir fley kal ma m fl, ya ra kal ma m fl et kin lik: Si hir li Çefl me ad l ma sal dan al nan yu ka r da ki pa rag raf ta han gi an la t m tü rü kul - la nıl mış tır? Me tin de fark l an la t m tür le riy le olufl tu rul mufl pa rag raf lar olup ol ma d n be lir le yi niz. Kul la n lan an la t m tür le ri nin ma sa la kat k s n açık la yı nız. 17. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n da dil han gi iş le viy le kul la nıl mış tır? Di lin bu iş le vi nin an la tı mı na sıl et ki le di ği ni açık la yı nız. 18. et kin lik: Sa nat me tin le rin de ol ma s ge re ken özel lik ler den yo la ç ka rak ma sal la r n ne den sa - nat met ni ol du u nu aç k la y n z. 19. et kin lik: Fabl ve ma sa l afla da ki özel lik ler ba k m n dan kar fl lafl t ra rak ben zer ve fark l yön - le ri ni tab lo da uy gun bö lü me ya z n z. Türler Kahramanlar Yer Zaman Olay Gerçeklik Fabl Masal 41 7

8 Sanat Metinleri ANLAMA, YORUMLAMA Bu süreç, in ce le nen me tin le rin an - lam de ğer le ri ni ve bu an la mın oluş - ma sı nı sağ la yan öge ler ara sın da ki iliş ki le ri kap sa mak ta dır. 1. Oku du u nuz ya da din le di i niz ma sal lar dan bi ri ni, gü nü müz ya fla ma bi çi mi ve in san ilifl ki le - rin den yo la ç ka rak yorumlayınız. 2. Si hir li Çefl me ma sa l n da yer alan iyi ve kö tü ola rak s n f lan d r d n z ki fli le rin özel lik le ri ne ger çek ha yat ta rast la ma n n müm kün olup ol ma d n ör nek ler ve re rek aç k la y n z. 3. Si hir li Çefl me ma sa l n n ana fik ri ni be lir ti niz. 4. Ma sal la r n he def oku yu cu kit le si nin dil ve an la t m üze rin de ne gi bi et ki le ri ol du u nu Si hir li Çefl me ma sa l n dan ve oku du u nuz ma sal lar dan yo la ç ka rak aç k la y n z. 5. Ma sal anlatırken se si iyi kul lan ma n n, met nin an la m na gö re vur gu ve ton la ma yap ma n n an - la tı ma kat k s n aç k la y n z. 6. Ai le bü yük le ri ni zin an lat tık la rı ma sal la rı kim ler den öğ ren dik le ri ni söy le yi niz. Ma sal la rın ku şak - tan ku şa ğa na sıl ak ta rıl dık la rı ko nu sun da ki çı ka rım la rı nı zı belirtiniz. 7. S n fa ge tir di i niz ma sal lar hak k n da ki in ce le me ya z la r n oku yu nuz. Bu ya z lar dan ha re ket le Türk halk ma sal la r n dan bi riy le il gi li bir ya z ya z n z. Yaz d k la r n z ar ka dafl la r n z la pay la fl n z. Ar ka - dafl la r n z n oku duk la r ya z lar hak k n da ki dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. 8. Yazdığınız masalla incelediğiniz masalları tablodaki ölçütlere göre inceleyiniz. Her ölçütün yeterliliğini tabloda X ile işaretleyiniz. ÖLÇÜTLER YAZDIĞIM MASAL İNCELEDİĞİM MASALLAR Evet Kısmen Hayır Evet Kısmen Hayır Kahramanlar olağanüstü özelliklere sahiptir. Yer ve zaman belirsizdir. Masal, kalıplaşmış bir tekerleme ile başlamıştır. Millî ve dinî motiflere yer verilmiştir. Anlatım kısa ve yoğundur. Anlatımda genellikle öğrenilen geçmiş veya geniş zaman kipi kullanılmıştır. Masal kalıplaşmış bir tekerlemeyle sona ermiştir. Masaldan bir ders çıkarılabilir. Akıcı bir dil kullanılmıştır. Cümlelerde anlatım bozukluğu yoktur. Cümlelerde anlam belirsizliği yoktur. Ek, kelime ve kelime grupları dil bilgisi kurallarına uygun şekilde bir araya getirilmiştir. Yazım kurallarına uyulmuştur. Noktalama işaretleri doğru ve yerinde kullanılmıştır. Yazdığınız metni, incelediğiniz ve arkadaşlarınızın yazdığı masallar yazım, noktalama, bağlaşıklık, bağdaşıklık ve açıklık bakımlarından karşılaştırınız. Yaptığınız çalışmanın başarılı olup olmadığını belirtiniz. Yazdığınız metinde eksik bulduğunuz yönler varsa metninizi düzenleyiniz. Çalışmanızı öğretmeninizin değerlendirmesi amacıyla ürün dosyanızda saklayınız. 42 Bu süreç, kazanımların ne de re ce - de öğ re nil di ği nin be lir len me si ama cıy - la fark lı tip te ki so ru la rı kap sa mak ta dır. Bu süreç, üni te de ki ko nu la rın ta ma mı ile il gi li farklı türlerdeki so ru la rı kap sa mak ta dır. Sanat Metinleri ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Halk masalları kuşaktan kuşağa sözlü gelenekle aktarılır. ( ) Ma sal lar da iyi-kö tü, hak l -hak s z gi bi z t la r n bir lik te li i ve ça t fl ma s söz ko nu su dur. ( ) Ma sal lar da ço un luk la öy kü le me an la t m bi çi mi kul la n l r. ( ) Ma sal olay la r n n geç ti i yer ve za man be lir li dir. ( ) Ma sal lar fle kil ola rak te ker le me, as l bö lüm, ma sa l n so nu ol mak üze re üç bö lüm den olu flur. ( ) B. Afla da ki cüm lelerde bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Olay yeri ve za manı be lir li ol ma yan; pe ri, dev, cin, ej der ha, arap ba c gi bi kah ra man la r bu - lu nan, ola a nüs tü olay la r n an la t l d ya z la ra... de nir. Türk ma sal ge le ne ği içe ri sin de en çok bi li nen ma sal lar... ma sal la r d r. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Masal hakkında söylenen aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Ders ver me ama cı var dır. B) Kah ra man la rı ola ğa nüs tü ki şi ler ola bi lir. C) Ku şak tan ku şa ğa söz lü ge le nek le ak ta rı lır. D) Yer ve za man be lir siz dir. E) Bü tün ma sal tür le ri nin ya za rı bel li dir. 2. Bence edebiyat, bütün türleriyle masalla başlar, masalla biter. Masal, türler içinde en çok şiire yakındır. Ritmiyle, tekrarıyla, hayaliyle... Eşine rastlamadığımız ama umutlarımızı, korkularımızı, sevinçlerimizi taşıyan yeni eşyalar, yeni insanlar, yeni hayvanlar yaratır masal. Bu nedenle en çok şiire yakındır. Bu parçada masalla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? A) Yinelemelere yer verildiğine B) Düş ögesinden yararlanıldığına C) Çok aranan ve okunan bir tür olduğuna D) Değişik türlerin kaynağı olduğuna E) Duygusal yönünün bulunduğuna 1992/ÖSS 3. Afla da ki cüm le le rin han gi sin de bir an la t m bo zuk lu u var d r? A) Şo fö rün, oto bü sü aşı rı hız lı kul lan ma sı, yol cu la rı kor kut muş tu. B) Oto yol da las ti ğin pat la ma sı, ge rek siz ye re za man kay bı na ne den ol muş tu. C) Yol dan ge çen araç sa hip le rin den yar dım is te me ye ka rar ver di ler. D) Baş ka bir fir ma nın ara cın dan, ye dek las tik bul muş lar dı. E) Kı sa bir sü re son ra tra fik po lis le ri de olay ye ri ne gel miş ti. ÜN TE DE ERLEND RMES A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D yan l fl ise Y ya z n z. Du rum öy kü cü lü ü nün dün ya ede bi ya t n da ki ön cü sü Mau pas sant t r. ( ) Ma sal lar ev ren sel ürün ler dir. ( ) Mem duh fiev ket Esen dal ve Sa it Fa ik Aba s ya n k, olay öy kü cü lü ü nün ön cü le ri dir. ( ) Türk edebiyatındaki ilk yer li ro man Ta afl fluk- Ta lat ve F t nat t r. ( ) Ma sal tü rün de, an la t c din le yi ci le ri ha va ya sok mak, on la r bi raz gül dür mek, bi raz da us ta l n gös ter mek ama c y la bafl ta te ker le me ler söy ler. ( ) Tan zi mat Dö ne min de Ah met Ve fik Pa fla Mo lie re den yap t çe vi ri ve uyar la ma lar la Türk ti yat ro su nun ge lifl me si ne önemli kat k da bu lun mufl tur. ( ) Ye rin top ra na bin yüz sü rül sün / Bül bü le na zi re bin söz sü rül sün. di ze le rin de zen gin uyak var d r. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Oku ru he ye can lan d r p ge ri lim için de tu ta cak ni te lik li olay lar üze ri ne ku ru lan ro man tü rü..... Türk ede bi ya t n da öy kü nün ilk ör nek le ri ni.... öy kü süy le..... ver mifl tir. Kur dun bi ri, bo a z na tas ma ba lan m fl se miz bir kö pek gör müfl. Se ni böy le kim ba la y p bes le di, di ye sor mufl. Kö pek: Av c n n bi ri, de mifl. Bu nun üze ri ne kurt: Di le rim hiç bir kurt bu hâ le düfl me sin! Böy le a r bir tas ma ta fl mak tan sa aç l k ye dir, de mifl. Yu ka r da ki met nin tü rü..... Ko nu la r n mi to lo ji den ya da ta rih ten al n d, man zum ola rak ya z lan, üç bir lik ku ra l na uyu lan ti - yat ro tü rü ne... de nir. Or ta oyu nun da oku mufl or ta s n f fle hir li yi tem sil eden, göl ge oyu nun da ki Ha ci vat n kar fl l olan tip Se her de sey re ko yul dum se ma y, sah ra y di ze sin de s se si nin tek ra r ile... sa na t ya p l m fl t r. Tam ot la r n sa rar d za man lar Ye re yü zü ko yun uza n yo rum Top rak ta bir te lafl bir te lafl Ka r n ca lar öte den be ri dos tum Yu ka r da ki dört lük ko nu su na gö re. fli ir dir. C.Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. I. Olay ço u kez ola an d fl ni te lik ler ta fl r. II. Ge nel lik le hay van ve bit ki ler in san kim li i ne bü rün dü rü lür. II I. Ders ver mek te mel amaç ol mak la bir lik te sa nat sal ni te lik ler de ta fl r. IV. Bel li bir uyak ve öl çü dü ze ni ne ba l ola rak ya z l r. V. Za man, ma sal lar da ol du u gi bi be lir siz dir. Fabl ile il gi li ola rak yu ka r da söy le nen ler den han gi si yan l fl t r? A) I B) II C) III D) IV E) V

9 1. NÜTE SANAT METÜNLERÜNÜN AYIRICI ZELLÜKLERÜ 9

10 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri 1. ÜNİTE BAŞARIM (PERFORMANS) GÖREVİ Ünite Ad Beklenen Performans Süre Değerlendirme Ölçekleri Sanat Metinlerinin Ay r c Özellikleri Araşt rma Yarat c düşünme Eleştirel düşünme Problem çözme 4 Hafta Başarım (Performans) Görevi Dereceli Puanlama Anahtar Sev gi li Öğ ren ci ler, Ro man tü rün de ya z l m ş bir ede bî met ni in ce le yi niz. Me tin de iş le nen ko nu ve te ma n n ger çek - lik le ve met nin ya z l d ğ za man di li miy le iliş ki si ni be lir le yi niz. Ça l ş ma n z la il gi li bir su num ha z r la ya - rak öğ ret me ni ni zin be lir le di ği bir ta rih te su nu nuz. Bu ça l ş ma y ba şa r y la ta mam la ya bil me niz için aşa ğ da ki ad m la r iz le yi niz: Ger çek lik, ede bî ger çek lik kav ram la r hak k n da bir araş t r ma ya p n z. n ce le ye ce ği niz ro ma nı be lir le yi niz. Seç ti ği niz ro ma nı oku yu nuz. Ro ma nın ko nu su nu, te ma sı nı, olay ör gü sü nü be lir le yi niz. Ro ma n n ya z l d ğ dö ne min özel lik le ri ni araş t r n z. Ro ma n n ya z l d ğ dö nem le ro man da ele al nan olay, ko nu ve te ma ara s n da ki iliş ki le ri be lir le yi niz. Ça l ş ma n z la il gi li bir ra por ha z r la y n z (Ra po ru nuz on beş say fa yı geç me me li dir.). Ra po ru nu zu ya z m ve nok ta la ma yö nün den kon trol edi niz. Yap t ğ n z ça l ş ma y be lir le nen za man da su nu nuz. (Not: s ter se niz öğ ret me ni niz le fark l bir per for mans göre vi ko nu su be lir le yip bu ko nu da bir ça l ş - ma ha z r la ya bi lir si niz.) Yap t ğ n z bu ça l ş ma, ders ki ta b n z n 224. say fa s n da ki Ba şa rım (Per for mans) Görevi De re - ce li Pu an la ma Anah ta r ile de ğer len di ri le cek tir. Ça l ş ma n za baş la ma dan ön ce Ba şa rım (Per for - mans) Görevi De re ce li Pu an la ma Anah ta r n in ce le yi niz. 10

11 1. ÜN TE Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri ÖN HAZIRLIK Sa na t n in san ha ya t na et ki si ni araş t r n z. Ge zi ya z s, an, ma ka le, de ne me, kö şe ya z s, fabl, hi kâ ye, ma sal, ro man, eleş ti ri tür le rin - de ya zıl mış me tin ler bu la rak bu metinleri oku yu nuz. Be ğen di ği niz me tin le ri sı nı fı nı za ge ti ri niz. Ede bî ger çek lik kav ra m n araş t r n z. Na mık Ke mal in Va tan ya hut Si lis tre ad lı ese ri nin te ma sı nı ve ko nu su nu araş tı rı nız. HAZIRLIK 1. Ro man ve hi kâ ye tü rün de ya zıl mış me tin ler oku mak tan hoş la nıp hoş lan ma dı ğı nı zı ne den - le riy le açık la yı nız. 2. z le miş ol du ğu nuz bir fil mi an la t n z. Film de ge çen olay la r n ben zer le ri nin gü nü müz de ya - şa n p ya şan ma d ğ n be lir ti niz. 3. Siz ce sa na t n ama c öğ re ti ci lik mi dir, es te tik mi dir? Dü şün ce le ri ni zi aç k la y n z. 4. Sa na t n in san ha ya t na et ki si ko nu sun da yap t ğ n z araş t r ma y su nu nuz. 11

12 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri N KB NL K Güzel günler göreceğiz çocuklar, güneşli günler göre- -ceğiz... Motorlar maviliklere süreceğiz çocuklar, ş kl maviliklere süre- -ceğiz... (...) Hani şimdi bize cumalar, pazarlar çiçekli bahçeler vard r, yaln z cumalar yaln z pazarlar... Hani şimdi biz bir peri masal dinler gibi seyrederiz ş kl caddelerde mağazalar, hani bunlar 77 katl yekpare camdan mağazalard r. Hani şimdi biz hayk r r z Cevap: aç l r kara kapl kitap: zindan... Kay ş kapar kolumuzu k r lan kemik kan. Hani şimdi bizim sofram za haftada bir et gelir... Ve çocuklar m z işten eve sapsar iskelet gelir... Hani şimdi biz... nan n: güzel günler göreceğiz çocuklar güneşli günler göre- -ceğiz. Motorlar maviliklere süreceğiz çocuklar, ş kl maviliklere süre- -ceğiz... Nâz m Hikmet RAN 835 Sat r 12

13 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri ME SUT N N N Hâ lâ yağ mur lu ge ce ler de duy du ğum Öy le gü zel bir nin ni ki ço cuk lu ğum; Y l lar geç ti unu ta ma d m bir tür lü, O gam s z, o ava re, o de li gön lü. Han gi ço cu ğun saf kal bin de sin şim di Ey bil lur dan kah ka ha, ey me sut nin ni? Ço ğu gün ler uzun uzun ağ la r m da Bir me sut ses do la ş r ku lak la r m da. Na s l da de ğiş miş kü çü cük el le rim? Ner de tah ta at m, to pa c m, çem be rim? Kü çük ar ka daş la r m ya siz ner de si niz? An la d m öm rün bit ti ği yer de si niz... Du da ğ m da has re tin ateş ten ta d, Ço cuk lu ğum dan baş ka bir şey kal ma d. Öy le si ne gü zel din ki an la ta mam. Se ni, ah se ni... lk ço cuk luk ha t ram... Göz le ri min önün de y l lar ge çer de Se ni ara r m her za man ve her yer de. Bir elem çö ker üstüme ağ r ağ r, Se ni an d k ça göz le rim du man la n r. Gel de bir sa ni ye ol sun gir gön lü me, O son suz se vin ci ni ge tir gön lü me. Sen dey di bü tün ne şe, sen dey di hu zur; Ço cuk luk... Ço cuk luk... Gel git me ne olur? O yu muk el le rin le yi ne sar be ni, Bir bak ne hâ le ge tir di y l lar be ni. Gel ey ço cuk lu ğu mun me sut nin ni si, Nin ni le rin en gü ze li; en se vim li si. B rak da yi ne ço cuk ola y m Tan r m; Sa na bü tün has re tim le yal va ra y m. Ço cuk ola y m da hiç bir şe yim ol ma s n, Ço cuk luk... Ço cuk luk... Ku lak la r n ç n la s n. Ümit Ya şar OĞUZCAN Ac lar De ni zi 13

14 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri SE RE NAD Ye şil pen ce ren den bir gül at ba na, Iş k lar la dol sun kal bi min içi. Gel dim iş te mev sim gi bi ka p na. Göz le rim de bu lut, saç la r m da çiy. Aç lan bir gül sün sen yap rak yap rak, Ben aş k m la ba har ge tir dim sa na; Toz lu yol la r n dan geç ti ğim uzak k lim den şar k lar ge tir dim sa na. Şef faf dam la lar la tit re yen, ağ r Kon ca n n al t n da bü kül müş her sak. Se ninçin dal lar dan sü zü len t r, Se ninçin ya se min, ka ran fil, zam bak... Bir kuş se si ge lir du dak la r n dan; Göz le rin, gön lüm de açan ner gis ler. Dü şen öpüş lerdir du dak la r n dan Mor akas ya lar da ür pe ren se her. Pen ce ren den bir gül at t ğ n za man Iş k la do la cak kal bi min içi. Ge çi yo rum mev sim gi bi ka p n dan Göz le rim de bu lut, saç la r m da çiy. Ah met Mu hip DIRANAS Şiirler 1. et kin lik: Oku du ğu nuz Nik bin lik, Me sut Nin ni ve Se re nad ad lı me tin le rin ya z l ş amaç la - r n tar t ş n z. Var d ğ n z so nu cu aç k la y n z. 2. et kin lik: Nik bin lik, Me sut Nin ni ve Se re nad ad l me tin ler de ses ve an lam kay naş ma s n dan olu şan bi rim le rin na s l bir dü ze ne bağ l ol duk la r n ve bu bi rim le rin na s l ad lan d r l d k la r n be lir ti niz. 3. et kin lik: Şi irle rin te ma la r n be lir ti niz. Her şi ir de bi rim le rin şi i rin te ma s y la iliş ki si ni aç k la y n z. 4. et kin lik: Şi ir ler de kul la n lan bi rim le re dik kat ede rek Nik bin lik, Me sut Nin ni ve Se re nad ad lı şi ir le rin han gi ge le ne ğe bağ l ka l na rak ya z l d ğ n be lir ti niz. 5. et kin lik: Oku du ğu nuz şi ir le rin an lam la r n n ki şi den ki şi ye fark l l k lar gös te rip gös ter me di ği ni tar t ş n z. Var d ğ n z so nuç la r aç k la y n z. 6. et kin lik: n ce le di ği niz şi ir le rin ile ti le ri ni be lir ti niz. Şi ir ler de ki ile ti le rin aç k olup ol ma d ğ n söy - le yi niz. 7. et kin lik: Nik bin lik ad l şi i rin ya z l d ğ dö nem le iliş ki si ni aç k la y n z. 8. et kin lik: ncelediğiniz şiirlerde dilin hangi işlevde kullanıldığını belirleyiniz. 9. et kin lik: Ba ude lai re (Bod ler) in Şi i rin il ke si in sa nın üs tün bir gü zel li ği öz le me si dir. Bu il ke bir coş kun luk la, bir ruh taş kın lı ğın da ken di ni gös te rir. Bu coş kun luk ak lın yo ğur du ğu ger çe ğin dı şın da - dır. sö zün den ha re ket le şi ir ve ger çek lik ara sın da na sıl bir il gi ol du ğu nu açık la yı nız. 10. et kin lik: Nikbinlik, Mesut Ninni ve Serenad adlı metinlerden hareketle çoşku ve heyecana bağlı sanat metinlerinin özelliklerini belirleyiniz. 14

15 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri ZA MAN Tüm can l la r ku şa tan bir çem ber, za man. Diri ler aç s n dan ba k n ca ölü ler için za man dan söz et - me nin pek bir an la m yok. Ol sa ol sa bir tek mis tik ler (öl me den ön ce ölen ler), bir an bi le yok sa ya - ma ya ca ğ m z bu çem be ri k r p d şa ç ka bi li yor lar. Ama ger çek mi? Ger çek se na s l? n san: za man l, za man da, za man la. n sa n n öbür ad : za man. De ğil mi ki za man var, ön ce var; son ra var, es ki me yen bir şey yok öy ley se. Za man yel se in san yap rak. Za man r mak sa in san sal. Za man at sa in san ot. Za man, do ku ma tez gâ h ; za man, do ku ma ip li ği; za man, do ku nan ku maş; za man, do ku yan in san. Za man öl dü rü lür, bir hay van m ki? Za man har ca n r, bir mal m ki? Za man dol du ru lur, bir tor ba m ki? Bir in sa na ve ri le bi le cek en de ğer li ar ma ğan, di le di ğin ce de ğer len di re bi le ce ği za man d r. Za man mut lu luk umu du ka dar mut suz luk ola na ğ da. Za man sa ğal t r, der ler. Keş ke hep öy le ol sa. Za man ac t r, de lir tir, öl dü rür de. O za man da baş - ka la r n sa ğal ta bi lir, de ne cek. Pe ki, ya on la ra da ac lar ge tir me ye baş lar sa. O za man da ye ri ni baş - ka za man la ra b ra k r de ne cek, gel de ç k za ma n n için den. Za man ol ma say d (Var sa ne pe ki? O da baş ka.) mut suz luk ol ma ya cak t. Öy le ya her şey k l dan in ce bir şim di de olup bi te cek, böy le ce ne geç miş s k n t la r n ba s n c in sa n üze cek ne de ge le - ce ğe iliş kin kor ku lar in sa n n içi ni ka rar ta cak t. Gel ge le lim za man bo yu tu nun ka r ş ma d ğ bir in san ya şa m ta sar la mak bi le ola nak s z. Ger çek - ten de za man ol ma y n ca ne ta sa r m la ma ne is tem li yö nel me ne söz ver me ne ya p m ne yap t r m ne eği tim ne sa nat ne bi linç ne de uy gar l k var. Uy gar l k ol ma y n ca da in san ol sa ol sa dü pe düz bir can l var l k, bir hay van. Gel gör ki uy gar l k ta za man çok kez kö tü ye kul la n l yor. Ey lem ol sun, dü şün ce ol sun, her or ta ya ko na n n da yan d ğ bir şey, bir ön da ya nak var d r. (...) Ger çe ği ger çek k lan bir an lam te me li za man. Ne ye uza n r sa uzan s n, za man da upu zun bir ev rim göl ge si var in sa n n ar d n da. Az c k deş me ye gö re lim, ön ce de kök sa lan bir şey den ötü rü, ona kar - ş ya da onun de ği şi mi ola rak dü şü nüp ey le mek te. Za man di ye bir şey yok. de sek bi le za man l bir var l ğ z. Onun için de is ter unu ta l m is ter ken di miz den giz le ye lim; dü şün me miz, ey le me miz her za man ba z ön cül le re, ba z baş lan g ç la ra, ba z var sa y m la ra da yan mak zo run da d r. n san için al n - ya z s di ye bir şey var sa o da za man. S f r ol ma yan bir di zi dir za man. S f r di ye be nim se nen baş lan g ç lar; is tek, öz lem, amaç, yön tem ba k m n dan bi rer kal k ş nok ta s du ru mun da d r. Za ma n n sö zü edi len yer de, salt ilk yok tur; ilk ler ilk de nen var sa y m lar d r, ilk di ye be nim se me ler dir. Her şe ye iliş kin bil ge lik baş ka. Ne yin ne za man ya p la ca ğ n, ne yin ne za man ya p l ma ya ca ğ n bil me yen, bil ge li ği ç kar s n ak l n dan. Za ma n na gö re ey lem de tez dav ran mak, za ma n na gö re olu - şun k va m n bek le mek ge rek. Ner mi UYGUR Ya şa ma Fel se fe si 11. et kin lik: Za man ad l met nin ya z l ma ama c n ve gön der ge si ni, in ce le di ği niz şi ir le rin ya z l - ma ama c ve gön der ge le riy le kar ş laş t r n z. Han gi me tin ler de ile ti nin da ha aç k ol du ğu nu, bu nun met nin ya z l ma a ma c y la iliş ki si olup ol ma d ğ n be lir ti niz. Bir met nin gön der ge si nin ken di için de ve dı şın da ol ma sı nın met ne ne ler ka zan dır dı ğı nı açık la yı nız. 12. et kin lik: Za man adlı metinde kendi içinde anlam bütünlüğü olan birimleri belirleyiniz. Bu birimlerin nasıl adlandırıldığını belirtiniz. 13. et kin lik: Zaman ad l me tin de di lin han gi iş lev de kul la n l d ğ n be lir ti niz. Di lin bu iş le vi ile şi - ir sel iş le vi ara s n da ki fark l l k la r aç k la y n z. 15

16 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri HA R KA ÇO CUK Bis kü vi, çi ko la ta, kâ ğ t l şe ker, zey tin ya ğ, sa bun ya p mev le riy le kü çük ta mir atöl ye le ri nin yan ya na oda lar da bu lun du ğu, se fer ta s na ben ze yen han lar dan bi ri nin gen zi t ka yan pis ha va s için de ek me ği ni kü çü cük pe da l y la ka zan ma ya ça l şan bir ar ka da ş gör me ye git miş tim. Bu la ma d m. Dö - ne cek tim ki ka p ya n n da du ran bü yük çe bir tah ta san d ğ n için de onu gör düm: Pey nir ek mek le do - ma tes yi yor du. Kir li, k v r k v r sa r saç la r var d. Ma ki ne ya ğ y la ka rar m ş yü zü, iç le rin de ay d n la nan ha ri ku la de ye şil göz le ri... Mat baa c abi yi mi ara d n z? Evet. Az ev vel kâğıt kes tir me ye git ti. Ge le cek. Ya n n da ki boş bir tah ta san d ğ ters çe vi rip ik ram et ti: Bu yu run, otu run! Öy le tat l ba k yor du ki. Otur dum. Ek me ği ni bö le rek uzat t. Aç ol ma d ğ m söy le dim. Yok sa el le rim kir li di ye mi? Yok ca n m. Bi zim iş te te miz ka l n m yor ki... Ta mir atöl ye le rin den bi rin de ç rak l k et ti ği ni sa na rak sor dum: Ne iş gö rü yor sun? Tor na, tes vi ye. Ha? Ka t la ka t la gül dü: Kim duy sa şa ş yor. Bu ey lül de on iki yi bi ti ri yo rum hâl bu ki... Ya ni tor na tes vi ye ye ait her işi ya pa bi lir mi sin? Ne var ya pa ma ya cak? Ba ba m n atöl ye si var d es ki den. Sa bah la r oku la gi der dim, öğ le den son ra da atöl ye ye. Ka ça ka dar oku dun? l kin dör dü ne ka dar. Son ra? Son ra an nem öl dü. ki kar de şim le or ta da kal d k. Ba bam da kö tü bir ka d n n pe şi ne ta k l n ca... Oku lu b rak t n. Se ver miy din oku lu? çi ni çek ti: Hem de na s l! Ne ol mak is ter din? Kap tan. Bü yük de niz ler de, dal ga l, kor kunç de niz ler de do laş mak. Av ru pa ya, Ame ri ka ya git - mek. Ek va to ru ge çer ken va pur da eğ len ce g r la gi der miş. Doğ ru mu? Doğ ru. Son ra, New York Li man n da ki Hür ri yet Hey ke li. Bo yu kaç met re onun? Bü yük mü? Bil mem. Ro ben son Kru zo e (Ro bin son Ku ru zo) yu oku du nuz mu siz? Oku dum. Is s z ada da na s l da ya şa ya bil miş? De ğil mi? Böy le şey olur mu? Ol ma sa da ha iyi de ğil mi? yi ama olu yor. Ya hut da ya za r öy le dü şün müş. Ama iyi dü şün müş. Ne olur sa ol sun, afe rin Ro ben son a. Is s z ada da eli ni ko lunu bağ la y p dur ma m ş, he men işe gi riş miş. Ma ri fet öl me mek de - ğil mi? Ya şa mak! 16

17 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri Ma ki ne yağ la r y la kir len miş men di li ni ç ka r r ken göz le rim tu lu mu nun ge niş ce bin de ki cam mis - ket le re iliş ti. O da bu nun far k n day d. Ç kar d, avu cun da ş k r da ta rak: Ne ya pa l m, de di. ş, iş, iş... Bu na l yor in san. Pay dos lar da Ateş Ali yle oy nu yo ruz. Ateş Ali kim? Alt kat ta ki bis kü vi ya p me vin de ça l ş yor. Bi zim ma hal le li. Her sa bah işe bir lik te ge li riz. Be nim an nem yok, onun ba ba s. Ma ça, si ne ma ya fi lan da be ra ber gi de riz. Mis ke ti mi çok se vi yor sun, si ne ma y m yok sa ma ç m? En çok ma ç ama ha va al yo ruz. Ni ye? Nu ma ra l tri bün bi ze gö re de ğil. Tek li ği to ka et tik mi Tek sas a b ra k yor lar. Tek sas ta da bo - yu muz ye tiş mi yor. Stad yu mu ya par ken ço cuk la r dü şün me miş ler! Siz de? Biz de si ne ma ya gi di yo ruz Ali yle çok luk... Ta bi i pa zar la r. Ba bam ev dey se sa bah le yin er ken - den tü ye rim. Doğ ru Şeh za de ba ş na. De ğil se? De ğil se tüy mek ol maz. Su s t mak, y kan mak, kar deş le ri mi y ka mak va zi fe si ba na dü şer. Kaç pa ra ka za n yor sun tes vi ye ci lik ten? On li ra haf ta da. Ye ti yor mu? Bu pa ha l l k ta ye ter mi? Baş ka atöl ye ler den yir mi beş li ra ve ri yor lar ama gi de mi yo rum. Ni ye? Us ta, ba ba m n ar ka da ş! ş te de bir da la ve re ol ma s n? Be nim de ak l ma gel mi yor de ğil ama ne de ol sa ba ba. Kö tü şey ler dü şün mek is te mi yo rum. De re den, te pe den uzun uzun ko nuş tuk. Bu ara da her gün, sa ba h n be şin de ça lar saa tin se siy le uyan d ğ n, gaz oca ğ na çay dan l ğ oturt tu ğu nu, bu la ş k la r y ka d ğ n, çar ş dan ek mek pey nir al d ğ - n, al t ya doğ ru kar deş le ri nin kar n n do yu rup pek pek al t bu çuk ta omuz omu za iş çi ka la ba l ğ y la va - pu ra bi nip ye di de köp rü ye gel di ği ni, ye di yi çey rek ge çe de atöl ye de işba ş yap t ğ n öğ ren dim. Pe ki, ne ola cak bu nun so nu? Ne gi bi amı ca? Me se la, bir im kân ç k sa kar ş na. Tek rar dan oku la gi rip so nun da da kap tan ol mak is ter mi ydin? İl kin göz le ri se vinç le par la d. Son ra sö nük le şe rek bir nok ta ya ta k l d kal d. Ha? s ter miy din? s ter dim ama... Ama? Kar deş le rim... Ba ba ma gü ve nil mez ki. Dü şer ge ne bir kö tü ka d n n pe şi ne... çim de bir da mar s z la d.... Ben den geç ti. Kar de şim oku yor. Öte ki kü çük da ha. Bü yü yün ce onu da oku la ve re ce ğim. Haf ta l ğ m el li olur o za man her hâl de... Bir den sor du: Amı ca. Ha? Be nim bo yum hep böy le k sa m ka la cak? Ni çin? Bü yü mü yor mu? An nem öl me den ev vel du va ra kur şun ka le miy le çiz miş tim. Öl çü yo rum. Hâ lâ ay n yer de. Yok - sa cü ce mi ka la ca ğ m? Du dak la r m dan ç ka cak ce va b he ye can la bek li yor du ki ma ki ne şa k r t la r yük lü s cak ko ri do run kir li ay d n l ğ n da iri ya r bi ri be lir di: 17

18 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri Ay han! Onun da üs tü ba ş, eli yü zü kir pas için dey di. Ço cuk san d k tan f r la d : Bu yur us ta! Hâ lâ kar n n do yur ma d n m? Do yur dum. Do yur duy san git de o bo ru la ra diş aç! Pe ki us ta... Be ni unut muş tu bi le. Ko ri do run kir li ay d n l ğ n da ko şa rak uzak laş t. Dip te ki atöl ye den içe ri gir di. Pe şin den git tim. Atöl ye pen ce re si nin ke na r n dan he ye can la sey ret tim: Bo yu ye tiş me di ği için ters çev ril miş bir tah ta san d ğ n üze rin den ida re edi yor du ma ki ne yi. Ma ki ney se ço cu ğun em ri al t n da mu nis bir hay van ka dar uy sal, ye re k v r m k v r m, p r l p r l de mir yon ga lar dö kü yor du. Or han Ke mal Grev 14. et kin lik: Ha ri ka Ço cuk ad l hi kâ ye yi aşa ğ da ve ri len hi kâ ye şe ma sı na gö re in ce le yi niz. Yap t ğ n z ça l ş ma dan ha re ket le hi kâ ye nin ya p s n n na s l oluş tu ğu nu be lir ti niz. 15. et kin lik: Ha ri ka Ço cuk ve Za man ad l me tin le ri ya z l ma ama cı ba kı mın dan kar ş laş t r n z. Bu tür me tin le rin ya z l ma ama c n be lir ti niz. Sa nat me tin le riy le oku yu cu ara s n da na s l bir iliş ki ol - du ğu nu aç k la y n z. 16. et kin lik: Ha ri ka Ço cuk ad l met nin ile ti si ni be lir ti niz. Bu ile ti nin me tin de doğ ru dan m do lay l ola rak m ve ril di ği ni belirleyiniz. Sanat metinleri ile gerçekleşen iletişimin özelliklerini açıklayınız. 17. et kin lik: Ha ri ka Ço cuk ad lı met ni Za man ad lı me tin le kar şı laş tı ra rak sa nat me tin le riy le ile til mek is te nen ile ti nin bi lim sel, dü şün sel ve din sel ile ti ler den fark lı lık la rı nı açık la yı nız. 18. et kin lik: n ce le di ği niz Ha ri ka Ço cuk ad l me tin de in sa na öz gü ger çek li ğin me tin ler de ki olay ör gü süy le na sıl so mut laş t r l d ğ n be lir ti niz. 19. et kin lik: Ha ri ka Ço cuk ad l met nin ede bî ge le nek le iliş ki si ni aç k la y n z. 20. et kin lik: Ha ri ka Ço cuk ad l me tin den ha re ket le dö ne min zih ni ye ti hak k n da bil gi ve ri niz. 18

19 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri 21. et kin lik: Ha ri ka Ço cuk ve Za man ad lı me tin le ri an la tı cı la rı yö nün den kar şı laş tı ra rak aralarındaki fark lı lık la rı be lir ti niz. Ha ri ka Ço cuk ad l me tin de di lin han gi iş lev le ri nin hâ kim ol du ğu nu açık la yı nız. 22. et kin lik: İncelediğiniz şiirler, Harika Çocuk adlı hikâye ve Zaman adlı metinden hareketle sanat metinlerinin yapı bakımından öğretici metinlerden farklılıklarını sıralayınız. VA TAN YA HUT S L S TRE Se ki zin ci Mec lis (Ev de ki ler, Ab dul lah Ça vuş) AB DUL LAH ÇA VUŞ: (Oda ya gi re rek) Hay di Bey! S LÂM BEY: Ne re ye? AB DUL LAH ÇA VUŞ: Ka le den şim di ç k ma l ki or du ya gir mek müm kün ol sun! Gi de ce ği miz yol - lar dan do laş ma ya üç dört sa at is ter. El bi se ler ha z r. S LÂM BEY: Ne ta raf tan gi de ce ğiz? AB DUL LAH ÇA VUŞ: Ben yol bul dum. S LÂM BEY: Bir ke re al ba y gör sek ol maz m? AB DUL LAH ÇA VUŞ: O za ti ge li yor. SIT KI BEY: Keş ke biz git sey dik. AB DUL LAH ÇA VUŞ: Ay, o bi zim aya ğ m za ge lir se k ya met mi ko par? Do ku zun cu Mec lis (Ev de ki ler, Sıt kı Bey) SIT KI BEY: (Oda ya gi rer.) Ha z r m s n z ço cuk lar? AB DUL LAH ÇA VUŞ: Gi di yo ruz. La kin bir kaç gün biz den ha ber ala maz san me rak et me. SIT KI BEY: Bir kaç gün ne de mek ya? AB DUL LAH ÇA VUŞ: Bir kaç gün, bir kaç gün de mek. Sak lan ma l, f r sat ara ma l, mü na se bet dü - şün me li de or du ya öy le gir me li, mi sa fir li ğe git mi yo ruz. S LÂM BEY: Ab dul lah n de di ği gi bi olur sa iş da ha emin olur. SIT KI BEY: Siz bi lir si niz. Ben ce bir gün ön ce öl mek le bir gün son ra öl me nin hiç far k yok. AB DUL LAH ÇA VUŞ: ş iki gün ge ci ke cek olur sa k ya met mi ko par (Si lah ba ş na t ram pe te si vu ru lur.). SIT KI BEY: Yi ne mi hü cum? He rif ler öl mek ten de b k m yor lar! AB DUL LAH ÇA VUŞ: Hay di Bey, top baş la d. Gül le ara s n dan geç me li. Kav ga da on dan se la met yol yok tur. S LÂM BEY: Hay di ecel bi zi bek li yor... Ya şa s n va tan! ( s lâm, Ze ki ye, Ab dul lah ç kar lar.) SIT KI BEY: (Ze ki ye ye dik kat li dik kat li ba ka rak) Oğ lum me zar da ya t yor. (Per de ka pa n r.)... Na m k Ke mal 23. et kin lik: Va tan ya hut Si lis tre ad l oyu nun ya z l ma ama c n tar t ş n z. Ulaş tı ğı nız so nu cu aç k la y n z. 24. et kin lik: Va tan ya hut Si lis tre ad l me tin de ki ola y, ola y n geç ti ği ye ri ve za ma n be lir ti niz. 25. et kin lik: Va tan ya hut Si lis tre ad l me tin de ki olay ki şi le ri ni ve bun la r n özel lik le ri ni be lir ti niz. Ben zer ki şi le re çev re niz de rast la y p rast la ma d ğ n z, met nin ger çek lik le iliş ki si ni aç k la y n z. 26. et kin lik: Vatan Yahut Silistre adlı metinde dilin hangi işlevde kullanıldığını açıklayınız. İncelediğiniz metinlerden hareketle sanat metinlerinde dilin hangi işlevde kullanıldığını söyleyiniz. 27. et kin lik: Yap tı ğı nız araş tır ma dan da ha re ket le Va tan ya hut Si lis tre ad l met nin te ma sı nı ve ko nu su nu be lir ti niz. Te ma n n olay, ki şi, za man ve me kân la na s l so mut laş t r l d ğ n söy le yi niz. Te ma - n n ger çek lik le ve ya z l d ğ za man la il gi si ni aç k la y n z. 19

20 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri Selim Türkoğlu Picasso Keşanlı Ali Destanı dan bir sahne Tankut Öktem 28. et kin lik: Yu ka r da ki gör sel le ri in ce le ye rek bu gör sel le rin han gi sa nat dal la r y la il gi li ol duk la - r n be lir ti niz. Gü zel sa nat la r n kul lan d k la r mal ze me ler ba k m n dan na s l grup lan d r l d ğ n söy le yi - niz. Dil le ger çek le şen sa nat lar la ses, renk, çiz gi ve ha re ket le ger çek le şen sa nat dal la r ara s n da ki fark l l k la r aç k la y n z. 29. et kin lik: Ön bil gi le ri niz den de ha re ket le aşa ğı da ve ri len me tin tür le ri nin te mel ifa de şe kil le ri ba k m n dan na s l s n f lan d r l d ğ n be lir le ye rek ve ri len ör nek te ki gi bi tab lo ya ya zı nız. Bu me tin tür - le rin den han gi le ri nin an lat ma ya bağ lı ol du ğu nu açık la yı nız. Anlatmaya bağlı metinlerde temaların özelliklerini söyleyiniz. Ma sal, hi kâ ye, eleş ti ri, ma ka le, de ne me, ge zi ya zı sı, bi yog ra fi, ti yat ro, man zum hi kâ ye, şi ir, des tan, anı, ro man, mes ne vi Öğretici Metinler Masal Olay Çevresinde Oluşan Metinler Göstermeye Bağl Metinler Anlatmaya Bağlı Metinler Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler 20

21 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri ANLAMA, YORUMLAMA 1. Nik bin lik ad l me tin de ki Mo tor la r ma vi lik le re sü re ce ğiz, Gü zel gün ler gö re ce ğiz, gü neş li gün ler. ve Aç l r ka ra kap l ki tap di ze le riy le şa i rin ne ler an lat mak is te di ği ni aç k la y n z. Mo tor, ma - vi lik, gü neş li ke li me le ri nin ger çek an lam da m me caz an lam da m kul la n l d ğ n be lir ti niz. Yaptığınız çalışmadan hareketle sanat metinlerinde kelimelerin daha çok hangi anlamda kullanıldığını söyleyiniz. 2. Nik bin lik, Me sut Nin ni ve Se re nad ad l me tin ler de ki im ge le ri bu la rak bu im ge le rin han - gi söz sa na t y la ya p l d ğ n be lir ti niz. 3. Nik bin lik, Me sut Nin ni ve Se re nad ad l me tin le rin si ze ne ler his set tir di ği ni aç k la y n z. 4. Nik bin lik, Me sut Nin ni ve Se re nad ad l şi ir ler de ki te ma la r n fark l sa nat dal la r y la an la t - l p an la t la ma ya ca ğ n tar t ş n z. Var d ğ n z so nu cu aç k la y n z. 5. Nik bin lik, Me sut Nin ni ve Se re nad ad l me tin ler de han gi an la t m tü rü nün kul la n l d ğ n, bu an la t m tü rü nün özel lik le ri ni be lir ti niz. 6. Ha ri ka Ço cuk ad l me tin de han gi an la t m tür le ri nin kul la n l d ğ n be lir ti niz. An lat ma ya bağ l me tin le rin bu an la t m tür le ri ni kul lan ma dan oluş tu ru lup oluş tu ru la ma ya ca ğ n tar t ş n z. Var d ğ n z so nu cu aç k la y n z. 7. Sanat metinlerinde, yaşanan gerçeklikle metindeki gerçeklik arasında nasıl bir ilişki olduğunu söyleyiniz. 8. Sanat metinlerinin öğretici metinlerden farkını söyleyiniz. 9. Sı nı fa ge tir di ği niz fark lı tür ler de ya zıl mış me tin ler den ba zı la rı nı oku yu nuz. Oku nan her me tin - den son ra met nin ile ti si ni, ile ti nin na sıl ve ril di ği ni tar tı şı nız. Oku du ğu nuz me tin le rin sa nat met ni mi, öğ re ti ci me tin mi ol du ğu nu be lir ti niz. Sa nat met ni ola rak tes pit et tik le ri ni zin özel lik le ri ni açık la yı nız. ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Aşa ğ da ki cüm le le rin so nu na yar g lar doğ ru ise D, yan l ş ise Y ya z n z. Sa nat me tin le ri oku yu cu yu bil gi len dir mek ama c y la oluş tu ru lur. ( ) Sa nat me tin le ri oku yu cu ya gö re fark l an lam lar ka za n r. ( ) Sa nat me tin le rin de ke li me ler ge nel lik le ger çek an la m y la kul la n l r. ( ) Her sa nat ese ri ya z l d ğ dö ne min iz le ri ni ta ş r. ( ) Sa na t n ger çek li ği ya şa nan ger çek lik le ör tüş me li dir. ( ) Sa nat me tin le ri nin te mel özel lik le rin den bi ri kur ma ca ol ma s d r. ( ) B. Aşa ğ da ki cüm le ler de boş b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Sa nat me tin le ri, te mel ifa de şe kil le ri ba k m n dan...,... ve... me tin ler ol mak üze re üç gru ba ay r l r. Sa nat me tin le rin de dil... iş le viy le kul la n l r. Gü zel sa nat dal la r kul lan d k la r mal ze me ye gö re...,... ve... sa nat lar şek lin de grup lan d r l r. An lat ma ya bağ l me tin le rin ya p s n oluş tu ran öge ler...,...,... ve... Şi i rin ya p s n... ve... kay naş ma s n dan olu şan bi rim ler oluş tu rur. 21

22 Sanat Metinlerinin Ayırıcı Özellikleri C. Aşa ğ da ki çok tan seç me li so ru la r ce vap la y n z. 1. Aşa ğ da ki ler den han gi si şi ir de ya p y oluş tu ran bir bi rim de ğil dir? A) Be yit B) Kı ta C) Dört lük D) Şi ir cüm le si E) Öl çü 2. Aşa ğ da ki ler den han gi si sa nat me tin le ri nin ve öğ re ti ci me tin le rin or tak özel lik le rin - den bi ri dir? A) Bir ile ti si nin ol ma sı B) Sez gi ye, duy gu ya da yan ma sı C) Oku ra gö re an la mın de ğiş me si D) Es te tik zevk ver me si E) Bil gi ver me ama cı güt me si Ya z n sal me tin ler de ile ti ör tük, bil gi len di ri ci me tin ler de ise aç k t r. Met nin ko nu su da ile ti aç - s n dan bir araç t r. Ya za r n as l ama c, yaz ma ne den le rin den en önem li si, ile ti dir. An la ya rak oku - ma n n ger çek leş me si için oku run me tin içe ri sin de yer alan ile ti tüm ce si ni ya ka la ma s ge re kir. Bil - gi len di ri ci bir me tin de ile ti tek ola ca ğ n dan ve ya za r n kul lan d ğ söz cük ler te mel an lam da kul la - n la ca ğ n dan oku run met nin ile ti si ni bul ma s güç de ğil dir. Her yar d m c dü şün ce ile ti yi be lir li bir aç dan açar, des tek ler ya da kar ş ç kar; olum suz lu ğu nu gös te rir. Oku du ğu nu an la ma da ya z - n n dü şün sel dü ze ni nin na s l ol du ğu nu araş t r mak t r. Bil gi len di ri ci me tin le ri an la ya rak oku ma yar d m c dü şün ce ler le ile ti ara s n da ki iliş ki yi çöz mek tir. An cak ya z n sal-kur ma ca bir met ni okur - ken met nin ile ti si ni ya ka la mak için oku run da ha faz la ça ba gös ter me si ge rek mek te dir. Ye ni ya - z n da odak ya zar de ğil, okur dur. Okur; ya za r n eğit ti ği, yol gös ter di ği bi ri de ğil dir. 3. Bu par ça dan aşa ğ da ki yar g lar dan han gi si ç ka r la maz? A) Sa nat me tin le rin de ile ti açık ça ve ril mez. B) Öğ re ti ci me tin le rin ile ti si oku ra gö re fark lı lık gös ter mez. C) Öğ re ti ci me tin ler de ile ti yar dım cı dü şün ce ler le des tek le nir. D) Sa nat me tin le ri ni okur ken di ne gö re an lam lan dı rır. E) Okur, oku du ğu met ne eleş ti rel göz le bak ma lı dır. 4. Ha san kü çü cük, za yıf, ku ru yup kav rul muş bir adam dı. Ko ca man diş le ri du dak la rı nın ara - sın dan gö zü kü yor du. Kir pik le ri toz lan mış gi bi ak tı. Ma vi, pa muk lu bir ku maş tan şal var giy miş ti. Kas ke ti ye niy di. Ba şın da eğ re ti du ru yor du. Yukarıdaki pa rag raf ta han gi an la t m tü rü kul la n l m ş t r? A) Betimleme B) Öyküleme C) Açıklama D) Tartışma E) Karşılaştırma Ç. Aşa ğ da ki so ru la r sözlü olarak ce vap la y n z. Ger çek ten de oku yan bir ço cu ğun, bir öy kü nün say fa la r n da, gö zü baş ka hiç bir şe yi gör me - me ce si ne yi tip git me si, söz ge li şi za val l Ro bin son u ada dan kur tar mak için gün ler ce ka fa yor - ma s, kur ma ca ya z n n do ğa s yö nün den il ginç bir du rum dur. Bir ro ma na da l p git miş bir ye tiş - ki nin oda ya baş ka bi ri nin gir me siy le bir den ir kil me si, ger çek dün ya ya an cak bir kaç sa ni ye du - rak la d k tan son ra uyum ka za na bil me si de t p k bu na ben zer. Ro ma n n kur ma ca dün ya s, de ney - sel ger çek lik ler düz le min den çe kip uzak laş t r m ş t r oku ru. Bü tün ey le mi ile olay la r du yu lar la de - ğil, düş gü cüy le iz le ne bi le cek bu kur ma ca dün ya da yi tip git miş tir okur. 1. Yu ka r da ki pa rag raf ta al t çi zi li cüm le de an la t l mak is te ne ni aç k la y n z. 2. Ata türk ün Sa nat s z ka lan bir mil le tin ha yat da mar la r n dan bi ri kop muş de mek tir. öz de - yi şin den ha re ket le sa na t n top lum ha ya t aç s n dan öne mi ni aç k la y n z. 22

23 ÜN TE DE ERLEND RMES A. Aşa ğ da ki cüm le le rin so nu na yar g lar doğ ru ise D, yan l ş ise Y ya z n z. Sanat metinlerinde dil gön der ge sel iş lev de kul la n l r. ( ) Sa nat me tin le ri ya z l d ğ dö ne mi tem sil eder. ( ) Sa nat me tin le ri öğ ret mez, his set ti rir, sez di rir, çağ r ş t r r. ( ) Sa nat me tin le rin de aç k la y c ve tar t ş ma c an la t m tür le ri kul la n l r. ( ) B. Aşa ğ da ki cüm le de boş b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Sa nat me tin le ri nin ama c... Sa nat me tin le rin de söz cük ler ço ğun luk la. an lam da kul la n l r. Ma sal, hi kâ ye, ro man bağ l sa nat me tin le ri için de yer al r. C. Aşa ğ da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Sa nat me tin le riy le il gi li aşağıda verilen yargılardan han gi si yan l ş t r? A) Sa nat me tin le ri nin gön der ge si ken di için de dir. B) Sa nat me tin le ri nin an la mı de ğil, an lam la rı var dır. C) Sa nat me tin le ri öğ ret me yi amaç lar. D) Sa nat me tin le ri kur ma ca dır. E) Sa nat me tin le rin de dil öge le ri ne ye ni an lam ve de ğer ler yük le nir. 2. Bin at l ak n lar da ço cuk lar gi bi şen dik, Bin at l o gün dev gi bi bir or du yu yen dik. Yah ya Ke mal Be yat l dan al nan bu di ze ler için aşa ğ da ki ler den han gi si söy le ne mez? A) An la t m da ben zet me ler den yararlanıldığı B) Tam uyak kullanıldığı C) Ko nu su na gö re epik şiir olduğu D) Nesnel anlatım kullanıldığı E) Me caz l bir an la t ma başvurulduğu 3. Ev ler ah şap ve iki kat l, köh ne ça t lar kar ş dan kar ş ya bir bi ri nin üs tü ne abanır gi bi uzan m ş es - ki za man sa çak la r. Or ta da baş tan ba şa uza nan bir ara l k kal m ş ol ma sa so kak üs tü ke mer li, ka ran - l k bir ke mer ola cak. Do ğu da, ba t da bu ara l k renk ten ren ge gi ren bir ş k yo lu olur. Fa kat so ka ğ n yan la r her za man se rin ve loş tur. Bu par ça n n an la t m bi çi mi aşa ğ da ki ler den han gi si dir? A) Tar tış ma B) Öy kü le me C) Be tim le me D) Açık la ma E) Kar şı laş tır ma 4. M s t k, sö ğüt dal la r y la gel di. Ben en uzu nu nu ken di me ay r d m. Öbür le ri ni ço cuk la ra da ğ t t m. Bir ça k ile bu dal la r n ucu nu ke ser; ka buk la r n dan iki ku lak, bir bu run ç kar t r; t p k bir at ba ş na ben - ze tir dik. Bu nu en gü zel ben ya par d m. Ken di at m ya p yor dum. M s t k la di ğer ço cuk lar s ra la r n bek - li yor lar d. Na s l ol du, far k na va ra ma d m, sö ğü dün ka bu ğu bir den ya r l d. Ara s n dan ka yan ça k sol eli min şe ha det par ma ğ n kesti. Pa rag raf ta kul la n lan an la t m tü rü aşa ğ da ki ler den han gi si dir? A) Açık la ma B) Öy kü le me C) Be tim le me D) Tar tış ma E) Kar şı laş tır ma 5. Sö zün ve ya z n n hiç bir te red dü de ve şüp he ye yer ver me ye cek şe kil de. ol - ma s ge re kir. An la t m da bu il ke bu lun maz sa ne de mek is te di ği miz an la ş la maz. An la t ma bu özel li ği, ke li me le rin kul la n m ve cüm le le rin ku ru lu şu ka zan d r r. Ke li me le rin an lam la r n tam ola rak bil mez sek duy gu ve dü şün ce le ri mi zi an lat mak ta güç lük çe ke riz. Par ça da boş lu ğa gel me si ge re ken an la t m özel li ği aşa ğ da ki ler den han gi si dir? A) Açık lık B) Akı cı lık C) Du ru luk D) Ya lın lık E) İç ten lik 23

24 2. NÜTE SANAT METÜNLERÜ 24

25 Sanat Metinleri 2. ÜNİTE TASARI (PROJE) GÖREVİ Ünite Ad Beklenen Performans Süre De erlendirme Ölçekleri Sanat Metinleri Araflt rma Yarat c düflünme Elefltirel düflünme Problem çözme 6 Hafta Tasarı (Proje) Görevi Dereceli Puanlama Anahtar Sev gi li Ö ren ci ler, Siz ler den olay ve du rum hi kâ ye si hak k n da bir arafl t r ma yap ma n z, söz ko nu su me tin tür le ri nin öze llik le ri ni ve bu tür ler ara s n da ki far l l k la r be lir le me niz is ten mek te dir. Bu amaç la olay ve du rum hi kâ ye si tür le rin de en az iki fark l ya za ra ait bi rer me tin in ce le yi niz. Me tin ler den ha re ket le tür le rin özel lik le ri ni ve ara la r n da ki fark l l k la r be lir le yi niz. Ça l fl ma n z la il gi li bir su num ha z r la ya rak ö ret me - ni ni zin be lir le di i bir ta rih te su nu nuz. Bu ça l fl ma y ba fla r y la ta mam la ya bil me niz için afla da ki ad m la r iz le yi niz: Du rum ve olay hi kâ ye ci li i nin Türk ede bi ya t n da ki önem li tem sil ci le ri ni arafl t r n z. Fark lı ya zar la ra ait, du rum ve olay hi kâ ye si tar z n da ya z l m fl iki fler me tin be lir le yi niz. Bu me tin - le ri olay çev re sin de olu flan me tin le ri in ce le me me to du na gö re in ce le yi niz. Olay ve du rum hi kâ ye le ri nin or tak özel lik le ri ni be lir le yi niz. Me tin ler ara s kar fl lafl t r ma lar ya pa rak du rum ve olay hi kâ ye ci li i ara s n da ki fark l l k la r be lir le yi niz. Ça l fl ma n z la il gi li bir ra por ha z r la y n z (Raporunuz on beş sayfayı geçmemelidir.). Ra po ru nu zu ya z m ve nok ta la ma yö nün den kon trol edi niz. Yap t n z ça l fl ma y be lir le nen za man da su nu nuz. (Not: s ter se niz ö ret me niniz le fark l bir po je göre vi ko nu su be lir le yip bu ko nu da bir ça l fl ma ha - z r la ya bi lir si niz.) Yap t n z ça l fl ma ders ki ta b n z n 223. say fa s n da ki Ta sa rı (Pro je) Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta r ile de er len di ri le cek tir. Bu se bep le ça l fl ma n za bafl la ma dan ön ce Ta sa rı (Pro je) Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta r n in ce le yi niz. 25

26 2. ÜN TE Sanat Metinleri 1. FABL ÖN HAZIRLIK Fabl tü rün de ya zıl mış me tin ler bu la rak okuyunuz. Beğendiğiniz bir metni sı nı fı nı za ge ti ri niz. Türk ve dün ya ede bi ya t n da, fabl tü rün de eser ve ren sa nat ç la r arafl t r n z. La Fon tai ne hak k n da bir arafl t r ma ya p n z. HAZIRLIK 1. Çizgi film veya animasyon filmleri izlemekten hoşlanıyor musunuz? Bu filmlerde sizi en çok etkileyen özelliklerin neler olduğunu söyleyiniz. 2. Bin na si hat ten bir mu si bet ye dir. ata sö zün den ha re ket le her han gi bir ko nu da ö üt ver - me nin mi yok sa ve ril mek is te nen der sin bir olay içe ri sin de hi kâ ye lefl ti re rek su nul ma s n n m et ki li ol du u nu aç k la y n z. 3. Ço cuk la ra ve ril mek is te nen dav ra n fl lar da, an la t la cak fabl la r n bir e i tim ara c ola rak kul la - n l ma s n n ne gi bi ya rar la r ola bi lir? 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz fabl me tin le ri ni oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n oku duk la r me tin le ri din le yi niz. Oku nan me tin ler hak k n da dü flün ce le ri ni zi söy le yi niz. K GÜ VER C N Za ma n n bi rin de iki gü ver cin var m fl. Bu iki gü ver cin can ci er dost mufl. Bun lar bir bir le ri ni de li - ce si ne se ver ler mifl. Ay n or man da do mufl lar, ay n or man da bü yü müfl ler. Ço cuk luk la r na ait bir çok or tak an la r var m fl. Bir bir le ri ni gö re me dik le ri gün hu zur suz olur lar m fl. Gü ver cin ler den bi ri gü nün bi rin de su ra t as k, üz gün üz gün du ru yor mufl. Ar ka da fl da ar ka da fl - n n du ru mu na üzül müfl: Sev gi li ar ka da fl m, se ni üz gün gö rü yo rum. Bu du rum da ben de üzü lü yo rum. Der di ni söy ler sen bel ki bir der ma n n bu lu ruz, de mifl. Üz gün olan gü ver cin: Bi ri cik ar ka da fl m, be nim der di me he kim ler ça re bu la maz. Sen mi ça re bu la cak s n? A be nim can dos tum! Gü zel söy ler sin de der di ni söy le me yen der man bu la bi lir mi? Bu nun üze ri ne gü ver cin an lat ma ya bafl la m fl: Dos tum, son gün ler de ca n m çok s k l yor. Biz iki miz de bu or man da do duk, bu or man da bir lik te bü yü dük. Bu or ma n n her ka r fl n bir lik te do lafl t k. Tü ne me di i miz a aç da l, ga ga la ma d - 26

27 Sanat Metinleri m z ça l di bi kal ma d. Her gün ay n yer de yiz. Her gün ay n ifl ler, her gün ay n yüz ler. Ar t k bu ha yat - tan b k t m. fiöy le de i flik yer ler gör mek is ti yo rum. De i flik olay lar, de i flik yüz ler... Di er gü ver cin, ar ka da fl n hay ret le din le mifl. Onu fik rin den vaz ge çi re me ye ce i ni bi le bi le na si - hat et me ye bafl la m fl: Ar ka da fl m, do ru se nin bi raz ca n n s k l m fl. Fa kat d fla r da ki dün ya hiç de san d n gi bi toz - pem be de il dir. De i flik yer ler gö re yim der ken tat l ca n n dan ola bi lir sin. Av c lar, hay laz ço cuk lar, kö tü ha va flart la r sa na zor gün ler ya fla ta bi lir... Gü ver cin, ar ka da fl n n söy le dik le ri ni din le mi yor mufl bi le. O ha ya lin de ki yer ler de ge zin me ye bafl - la m fl bi le. Gü ver cin son bir gay ret le da ha ar ka da fl n cay d r ma y de ne mifl: Ar ka da fl m, ay r l k ger çek ten zor fley dir. Ben, se ni bir gün gör me sem da ya na mam. Sen de öy le de il miy din? Be ni gör me den dur mak sa na da ac ver mez mi? Sev gi li ar ka da fl m, se ni her fley den da ha çok se vi yo rum. Fa kat bir ke re gön lü me se ya hat ate - fli düfl tü. n flal lah de i flik yer le ri gez dik ten son ra se ni b rak t m yer de bu lu rum. Ya fla d m ma ce - ra la r sa na uzun k fl ge ce le rin de an la t r m. Hem çok uzun sü re ay r kal ma ya ca z. Üç gün lük sü re ba na ye ter de ar tar bi le. Hay di, gö rüfl mek di le iy le hofl ça kal, de mifl. ki gü ver cin bir bir le ri ne sa r l p öpüfl müfl ler. Gü ver cin gök yü zü ne ha va la nan ar ka da fl n n ar d n - dan göz ya fl dök müfl. Yo lun aç k ol sun. Gü le gü le git, gü le gü le gel. de mifl. Yo la ç kan gü ver cin çok uç mufl, az din len mifl. Ama c k sa sü re de çok yer ler gör mek mifl. Fa kat az son ra ka ra bir bu lut ç k m fl önü ne. Gü ver cin kor ku dan ken di ne s na cak bir yer ara ma ya bafl - la m fl. So nun da ken di ni bir a a c n yap rak la r ara s na at m fl. At ma s na at m fl ama ifl te o an k z l ca k ya met kop mufl. fiim flek ler güm bür güm bür çak ma ya, ar d n dan da f r t na l bir ya mur ya ma ya bafl la m fl. F r t na ne s nak ne de a aç yap rak la r din li yor mufl. Gü ver cin ilik le ri ne ka dar s lan m fl. Ku ru bir tek tü yü bi le kal ma m fl. F r t na az bir sü re de vam et mifl. Fa kat bi zim gü ver ci ne y l lar gi bi uzun gel mifl. F r t na din dik ten son ra tit re ye tit re ye yo lu na de vam et mifl. Bir ta raf tan da ken di ne ce sa ret ver me ye ça l fl yor mufl. Olur böy le fley ler. Bun dan son ra yol cu lu um da böy le ak si lik ler ol maz. di ye dü flü nü yor mufl. Mas ma vi gök yü zün de uçar ken gü ver ci nin kar n ac k m fl. Göz le ri ni bir dür bün gi bi uç suz bu cak - s z tar la lar da do lafl t r m fl. Kup ku ru bir tar la n n bir ke na r na bu day ser pil di i ni gör müfl. Aç kar n n din le ye rek bir fü ze gi bi bu ra ya atefl len mifl. Bu ra da ka r n ca z m bir gü zel do yu ra y m. di ye dü flün - müfl. Dü flün me si ne dü flün müfl de ora ya ko nar kon maz bir tu za a ya ka lan m fl. Me er bu ku ru tar - la da ki bu day lar bu ra ya bo flu na ser pil me mifl. As l n da bu av c la r n bir tu za imifl. 27

28 Sanat Metinleri Bi zim gü ver cin ne ye u ra d n an la ya ma m fl. F r t na dan ka çar ken tu za a ya ka lan m fl. Be re ket tu za n ip le ri es kiy mifl. Gü ver cin can hav liy le ç r p n d k ça ip ler bir bir kop ma ya bafl la m fl. Gü ver cin kur tul ma n n se vin ciy le ka nat ç rp ma ya bafl la m fl. Fa kat yor gun luk tan ka nat la r ton lar ca yük taşıyormuş gibi a r ge li yor mufl. Bu ara da bir hay li za y f la m fl. Ken di or ma n n da ki par lak tüy le ri de ye - ri ni mat tüy le re b rak m fl. Bir çok tü yü nü de ya fla d ma ce ra lar da ki yer ler de b rak mak zo run da kal - m fl. Gü ver cin, tu zak tan kur tul ma n n se vin ciy le bu olum suz luk la r unut mufl. Ka nat ç rp ma ya de vam edi yor mufl. Fa kat bu se fer de pe fli ne bir fla hin ta k l m fl. Gü ver cin ba fl na ge len le ri an la ma dan flim - di de bu fla hin den kur tul ma ya ça l fl yor mufl. Fa kat bu yor gun ka nat lar la da ha faz la kaç ma s n n müm kün ol ma d n ken di de bi li yor mufl. So num gel di, di ye dü flü nür ken bir kar tal sü zü lü ver mifl bu - lut lar dan. Bu se nin av n d, yok be nim av m d, di ye rek bafl la m fl lar fla hin le kav ga ya. Bi zim gü ver cin f r sat bu f r sat t r, di ye rek he men ce cik ora dan kaç m fl. Ken di ni güç be la ha ra be hâ lin de ki bir evin ka l n t la r na at m fl. Bu ses siz sa kin yer de din le ne yim. Ne ler olu yor bir an la ma ya ça l fla y m. de mifl. Fa kat ak si lik - ler bir tür lü pe fli ni b rak m yor mufl. Bu ra da da hay laz bir ço cu un h fl m na u ra m fl. Afa can ço cuk elin de ki sa pan la bi zim gü ver ci ni av la ma ya ça l fl yor mufl. Ya ra ma z n sa pa n n dan f r la yan tafl lar dan bi ri bi zim gü ver ci ni ka na d n dan ya ra la m fl. Gü ver cin güç be la ya ra l ka na d n n ver di i ac y la ye rin den ha va lan m fl. Gez me ye ç k t gü ne bed dua lar oku ya rak ge ri dön me ye ka rar ver mifl. Kefl ke can yol da fl m din le sey dim. di ye söy len - mifl. Bin bir güç lük le yu va s na, hu zur lu or ma n na ge ri dön müfl. Ar ka da fl n n ay r l d da ki ka dan be ri en di fle için de ka lan di er gü ver cin, ar ka da fl n n dö nü flü ne çok se vin mifl. Ar ka da fl na ka vufl ma n n mut lu lu uy la ç l k at m fl. Ya ra l gü ver cin de ar ka da fl na ka - vufl ma n n se vin ciy le tüm ac la r n unut mufl. As l n da dün ya sev dik le ri miz le gü zel. Bu ne den le se ven ki fli le re sev dik le ri bir dün ya ol ma l. Gez - mek is te di in de ya n ba fl m z da ki gü zel yer ler de sev dik le ri miz le be ra ber gez me li yiz. yi bir dost her fley den da ha de er li dir. Ek rem AY TAR La Fon tai ne den Seç me ler 2. et kin lik: ki Gü ver cin ad l fabl dan ha re ket le afla da ki tab lo yu doldurunuz. Fabl me tin le ri - nin or tak özel lik le ri ni be lir le ye rek def te ri ni ze ya z n z. Me tin de V eril mek İs te nen Ah lak Der si Kah ra man lar ve Özel lik le ri Me tin de Kul la n lan Sa nat lar 3. et kin lik: Oku du u nuz ve din le di i niz fabl lar da, in san la ra ders ver mek ama c y la so yut bir dü - flün ce nin na s l so mut lafl t r l d n örneklerle açıklayınız. 28

29 Sanat Metinleri 4. et kin lik: İki Gü ver cin ad l fab l n olay ör gü sü nü be lir le ye rek aşa ğı da ki şe ma ya ya z n z. 5. et kin lik: İki Gü ver cin ad l fab l n olay ör gü sü nün ger çek lik le ilifl ki si ni söy le yi niz. 6. et kin lik: ki Gü ver cin ad l fab l n ya p ile il gi li özel lik le ri ni aşağıdaki tabloya ya z n z. Me kân ve Özel lik le ri Za man ve Özel lik le ri Kah ra man la r n Tem sil Et ti i İn san Dav ra n fl la r 7. et kin lik: ki Gü ver cin ad l fabl da ki ça t fl ma y be lir le ye rek met nin te ma s n bu lu nuz. Te ma n n özel lik le ri ni be lir le yi niz. 29

30 Sanat Metinleri Bir gün ba cak la r üs tün de ba l k ç l Uzun boy nu na ta k l m fl upu zun bir ga ga, Do la fl yor du bir su k y s n da. Su en gü zel gün ler de ki gi bi p r l p r l. Gü zel tur na kar defl f r dö nü yor du için de, O ne fis ya y n kar defl le bir lik te. BA LIK ÇIL Ne den se bi raz faz la na mi zaç t, Be en mez di öy le de me ye me i: Sa za na m kal d di yor du, kufl la r n be yi? Bu nun la mı do ya ca m! Be ni ne sa n yor lar? Sa zan da git ti, flim di bir ka ya ba l var; Onun la da kos ko ca ba l k ç l na s l do yar? Ba l k ç la o ka dar yak la fl yor lar d ki Uzan sa hep si ni ya ka la y ve re cek ti. Ama hiç bir fley ya pma d, bek le di; Kar n m bi raz da ha ac k s n, de di. Mun ta zam ya flar d, va kit siz ye mek ye mez di. Ne ler den son ra haz ret ac k t n sez di. Ya vafl ça k y ya do ru yak lafl t. Bu se fer de sa zan lar do la fl yor du su da. Bek le ye cek ti, ho flu na git me miflti bu da. Al lah ko ru sun! di yor du, K m l da mam bi le. Ama son ra da ha az için k m l da d. Kal ma m fl t su da ba l n ad. Ac k m fl t, bir sü mük lü bö ce e rast la d ; Bir an da ya la d yut tu lez zet le. Pek o ka dar müfl kül pe sent ol ma y n. Bu dün ya da, en faz la uy sal lar ra hat eder. Aç göz lü lük eder se niz el de ki de gi der; Hiçbir fle yi kü çük gör me yin sa k n. La FONTAİNE Les Fab les, çev.: Or han Ve li Ka nık 8. et kin lik: Ba l k ç l ve ki Gü ver cin ad l me tin le ri ya pı sı ve te mel ifa de şe kil le ri ba kı mın dan kar şı laş tı rı nız. Kar şı laş tır ma la rı nız dan ha re ket le fa bl la rın han gi şe kil ler de ya zı la bi le ce ği ni be lir ti niz. 9. et kin lik: Ba l k ç l ad l fab l ken di için de bü tün lü ü olan par ça la ra ay r n z. Be lir le di i niz par - ça lar da ne ler an la t l d n afla da ki tab lo ya ya z n z. Bu me tin par ça la r n n an lam ba k m n dan na s l bir lefl ti ril di i ni in ce le yi niz. Giriş Gelişme Sonuç Öğüt 30

31 Sanat Metinleri AT LE KURT Her ya z n k fl, her k fl n da ba ha r olur. Dün ya dön me ye de vam eder ve mev sim ler bir bi ri ni ta kip eder. fl te yi ne so uk k fl gün le rin den son ra gü zel ba har gün le ri gel mifl ti. A aç lar be yaz bir ge lin gi - bi çi çek ler le süs len mifl ti. An ne le rin den ye ni do an ku zu lar ça y r lar da gö rün me ye bafl la m fl t. Do a can lan m fl, her yer ye fli le bü rün müfl tü. Bü tün can l lar ya fla ma n n ne gü zel ol du u nu ba har da da ha bir iyi an l yor du. Kurt haz ret le ri de böy le gü zel bir ba har gü nün de k r la ra do lafl ma ya ç k m fl t. K r lar, çi çek ler, ke - le bek ler ger çek ten çok gü zel di. Bü tün bun lar gü zel ol ma s na gü zel di fa kat kur dun kar n n do yur - ma ya yet mi yor du. Her fley gü zel. Bir de a z ma la y k bir yi ye cek bu lur sam ha yat be nim için da ha da gü zel ola cak. di ye söy len di. Son ra da kes kin göz le ri ni ça y r da do lafl t r ma ya bafl la d. çin den fiöy le ye ni do mufl bir süt ku - zu su na rast la sam. di ye ge çir di. Dü flün ce si bi le a z n n su lan ma s na yet mifl ti. Fa kat ça y r da hiç de di fli ne gö re bir fley ler gö rün mü yor du. O da ne? Ça y r n ke na r n da bir at gör müfl tü. Ne ye ni yet, ne - ye k s met. de di. Ba ka l m bu at ile ba fla ç ka bi le cek mi yiz? Ku zu ya gö re bi raz sert bir lok ma fa kat me nü de bafl ka bir fley yok. di ye m r l da na rak ata do ru git ti. Gi der ken de ken di ken di ne plan lar ku ru yor du. Ne yap sam ne et sem de flu at av la sam. Ta mam, ona bir dok tor ol du u mu söy le ye yim. Son ra s n hâl le de riz. Bu ara da at n da ya n na gel mifl ti: yi gün ler sa y n at! Ba har da ne gü zel de il mi? Efen dim ben ün lü bir dok to rum. fiu ça y r da - ki ot la r n han gi si ya rar l, han gi si ze hir li tek tek bi li rim. Hay van vü cu du nun ne re sin de bir ra hat s z l k var sa fl p di ye te da vi ede rim. At kur dun bir plan lar çe vir di i ni an la m fl t. Fa kat onun da eli ko lu ba l kal ma ya hiç ni ye ti yok tu. Gü lüm se ye rek kifl ne di: Hi i hi hii i!.. Ah ne iyi ne iyi. Be nim de ar ka aya m da bir ç ban ç k t. Bu ra lar da bir dok tor bu - lup gös te re me mifl tim. fiim di dok tor aya ma gel di. Bir ba kar m s n z? At n bu söz le ri kurt için bu lun maz bir f r sat t : Ar ka ayak, öy le mi? Hiç me rak et me yin. Ben flim di fl p di ye tefl his ko yar, p t di ye o has ta l te da vi ede rim, de mifl. He men ifle ko yul mufl. At n ar ka s na do la fl p aya n da ki ç ba n ara ma ya bafl la m fl. Fa kat as l ni - ye ti ne re sin den s r p ye me ye bafl la sam imifl. Bu ara da at da uy gun f r sat kol lu yor mufl. Kurt tam da bu s ra da at n çif te le ri nin ar ka s n da dur mufl. At f r sat bu f r sat t r, di ye sal la m fl çif te le ri ni. Öy le bir vur mufl ki kur dun otuz iki di fli bir den dö kül müfl. Bofl bir çu val gi bi düfl tü ü yer de, a z bur nu kan için de kal m fl. Düfl tü ü yer de ken di ken di ne k za rak: Ken din et tin, ken din bul dun. Dok tor luk se nin ne had di ne. Ka sap l k la ye tin me yip bir de dok - tor lu a öze ne nin hâ li bu dur. Oh ol sun ba na, de mifl. Ek rem AY TAR La Fon tai ne den Seç me ler 10. et kin lik: At ile Kurt ad l fabl dan al nan yu ka r da ki bö lüm de han gi an la t m tür le ri nin kul la - nıl dı ğı nı be lir ti niz. Fark l an la t m tür le ri nin kul la n l d bu me tin par ça la r n n na s l bir lefl ti ril di i ni be - lir le yi niz. Me tin de hâ kim olan an la tım tü rü nü be lir ti niz. Her ya z n k fl, her k fl n da ba ha r olur. Dün ya dön me ye de vam eder ve mev sim ler bir bi ri ni ta - kip eder. fl te yi ne so uk k fl gün le rin den son ra gü zel ba har gün le ri gel mifl ti. A aç lar be yaz bir ge - lin gi bi çi çek ler le süs len mifl ti. An ne le rin den ye ni do an ku zu lar ça y r lar da gö rün me ye bafl la m fl t. Do a can lan m fl, her yer ye fli le bü rün müfl tü. Bü tün can l lar ya fla ma n n ne gü zel ol du u nu ba har - da da ha bir iyi an l yor du. O da ne? Ça y r n ke na r n da bir at gör müfl tü. Ne ye ni yet, ne ye k s met. de di. Ba ka l m bu at ile ba fla ç ka bi le cek mi yiz? Ku zu ya gö re bi raz sert bir lok ma fa kat me nü de bafl ka bir fley yok. di - ye m r l da na rak ata do ru git ti. 31

32 Sanat Metinleri yi gün ler sa y n at! Ba har da ne gü zel de il mi? Efen dim ben ün lü bir dok to rum. fiu ça y r - da ki ot la r n han gi si ya rar l, han gi si ze hir li tek tek bi li rim. Hay van vü cu du nun ne re sin de bir ra hat - s z l k var sa fl p di ye te da vi ede rim. At kur dun bir plan lar çe vir di i ni an la m fl t. Fa kat onun da eli ko lu ba l kal ma ya hiç ni ye ti yok - tu. Gü lüm se ye rek kifl ne di: Hi i hi hii i!.. Ah ne iyi ne iyi. Be nim de ar ka aya m da bir ç ban ç k t. Bu ra lar da bir dok tor bu - lup gös te re me mifl tim. fiim di dok tor aya ma gel di. Bir ba kar m s n z? At n bu söz le ri kurt için bu lun maz bir f r sat t : Ar ka ayak, öy le mi? Hiç me rak et me yin. Ben flim di fl p di ye tefl his ko yar, p t di ye o has ta l - te da vi ede rim, de mifl. He men ifle ko yul mufl. At n ar ka s na do la fl p, aya n da ki ç ba n ara ma ya bafl la m fl. Fa kat as l ni - ye ti ne re sin den s r p ye me ye bafl la sam, imifl. Bu ara da at da uy gun f r sat kol lu yor mufl. Kurt tam da bu s ra da at n çif te le ri nin ar ka s n da dur mufl. At f r sat bu f r sat t r, di ye sal la m fl çif te le ri ni. Öy le bir vur mufl ki kur dun otuz iki di fli bir den dö kül müfl. Bofl bir çu val gi bi düfl tü ü yer de, a z bur nu kan için de kal m fl. 11. et kin lik: At ile Kurt adlı fab l dan al nan yu ka r da ki bö lüm de söz ler le ha re ket ara s n da ki ilifl - ki yi be lir le yi niz. 12. et kin lik: ki Gü ver cin, Ba l k ç l, At ile Kurt adlı metinlerde di lin han gi ifl lev ler de kul la - n l d n be lirtiniz. 13. et kin lik: ki Gü ver cin, Ba l k ç l, At ile Kurt ad lı me tin le ri an la t m özel lik le ri ba k m n dan in ce le yi niz. Fabl lar da aç k, du ru, ak c ve ya l n bir an la t m kul la n l p kul la n l ma d n ör nek ler ve re - rek aç k la y n z. ANLAMA, YORUMLAMA 1. ki Gü ver cin, Ba l k ç l, At ile Kurt ad lı me tin ler den ha re ket le fabl la r n ya z l fl amaç la r n be lir le yi niz. 2. Fabl tü rü nün Türk ve dün ya ede bi ya t n da ki ilk ör nek le ri ve La Fon tai ne hak k n da yap t n z arafl t r ma y s n fa su nu nuz. Yap t n z arafl t r ma dan ha re ket le fabl la r n ya z l fl ama c ile he def le nen oku yu cu kit le si ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu in ce le yi niz. 3. ki Gü ver cin, Ba l k ç l, At ile Kurt ad lı fabllarda verilmek istenen ahlak derslerinin neler olduğunu belirleyiniz. ki gü ver cin bir bir le ri ne sa r l p öpüfl müfl ler. Gü ver cin gök yü zü ne ha va la nan ar ka da fl n n ar d n - dan göz ya fl dök müfl. Yo lun aç k ol sun. Gü le gü le git, gü le gü le gel. de mifl. Üz gün olan gü ver cin: Bi ri cik ar ka da fl m, be nim der di me he kim ler ça re bu la maz. Sen mi ça re bu la cak s n? 4. ki Gü ver cin ad lı me tin den al nan yu ka r da ki bö lüm ler de han gi sa nat la r n kul la n l d n be - lirtiniz. Bu söz sanatlarının fabllardaki işlevini açıklayınız. 5. Fabllarda olay, yer, zaman ve kişilerin gerçeklikle ilişkisini açıklayınız. 6. Üç dört ki fli lik grup lar olufl tu ra rak ifl le di i niz fabl lar da ki ko nu la r n ev ren sel olup ol ma d n tar t fl n z. Tar t fl ma so nuç la r n grup söz cü le ri ara c l y la s n fa su nu nuz. 7. Fabl tü rün de bir me tin ya zı nız. Yaz d n z me tin le ri s n f ta oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n yaz d k - la r fabl lar hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. 32

33 Sanat Metinleri 8. Sınıfınızda ikişer kişilik gruplar oluşturunuz İki Güvercin ve At ile Kurt adlı metinleri grup arkadaşlarınızla birlikte inceleyerek metinlerde hangi noktalama işaretlerinden ne amaçla kullanıldığını; birleşik kelimelerin, bağlaçların ve sayıların nasıl yazıldığını tespit ediniz. Yaptığınız çalışmayı sınıf arkadaşlarınıza sununuz. 9. Yazdığınız metni ve İki Güvercin adlı fablı aşağıdaki tabloda verilen ölçütlere göre inceleyiniz. Metinlerde bu ölçütlerin hangi düzeyde gerçekleştiğini göstermek amacıyla Evet, Kısmen ve Hayır seçeneklerinden uygun olanı X ile işaretleyiniz. ÖLÇÜTLER YAZDIĞIM FABL İKİ GÜVERCİN Akıcı bir dil kullanılmıştır. Cümlelerde anlatım bozukluğu yoktur. Cümlelerde anlam belirsizliği yoktur. Kelime, kelime grupları, cümle, paragraf düzeyinde bağlaşıklık ve bağdaşıklık sağlanmıştır. Büyük harflerin kullanıldığı yerlerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Birleşik kelimelerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Eklerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Soru eki, bağlaçlar ve edatlarla ilgili yazım yanlışları yapılmamıştır. Sayılarla ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Ses olaylarından kaynaklanan yazım yanlışı yapılmamıştır. Noktalama eksiklikleri yoktur. Noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır. Evet Kısmen Hayır Evet Kısmen Hayır Metninizde tespit ettiğiniz hatalar varsa bunları düzeltiniz. Çalışmanızı öğretmeninizin değerlendirmesi için öğrenci ürün dosyanızda saklayınız. ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D yan l fl ise Y ya z n z. Türk ede bi ya t n da fabl tü rü nün en önem li tem sil ci si Ezop tur. ( ) Fabl lar tefl his ve in tak sa na t üze ri ne ku ru lur. ( ) Fabl lar hem düz ya z hem man zu me bi çi min de ya z la bi lir. ( ) Fabl lar da so mut ko nu lar olay pla n y la so yut lafl t r l r. ( ) Fabl lar sa de ce ait ol du u top lu mun ah lak il ke le ri ni yan s t r. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Kah ra man la r bit ki ler, can s z var l k lar ve özel lik le hay van lar olan ve ders ver me ama c gü - den, ö re ti ci ni te lik te ki öy kü le re... de nir. Fabl lar... bö lüm le rin den olu flur. Fabl tü rü nün dünya edebiyatındaki ilk tem sil ci le ri... ve... 33

34 Sanat Metinleri C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Afla da ki le rin han gi si fab l n özel lik le ri ara s n da yer al maz? A) Kah ra man la rının hay van lar dan oluşması B) Ders ver me ama cı gütmesi C) İçin de ola ğa nüs tü özel lik lerin bulunması D) Ögretici metin türü olması E) Teş his ve in tak sa nat la rın dan yararlanılması 2. Bir ya ra sa dal mış bir gün te pe si üs tü Bir ge lin ci ğin yu va sı na, Fa re le re diş bi le yen ge lin cik Yü rü müş üs tü ne he men hak la mak için. Yu ka r da ki met nin tü rü afla da ki ler den han gi si dir? A) Öy kü B) Ge zi C) Fabl D) Söy le şi E) An Gerektiği yerde gerektiği kadar sözcük... Metinde anlam, tanımlamalarla, çağrıştırmalarla, örneklemelerle değil, tek başına kullanılan sözcüklerle ortaya konuyor. Her tutum, her davranış, her olgu, her nesne ayrıntılara inilmeden onu en iyi anlatan sözcükle veriliyor. Bu parçanın başına düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? A) Yazıların sözcük örgüsü, büyük bir değişkenlik gösteriyor. B) Değişik anlatım biçimleri kullanmaktan kaçınıyor. C) Yazılarında en az sözcükle en çok şeyi anlatma ilkesine bağlı kalıyor. D) Sözcükleri, temel anlamları kadar yan anlamlarıyla da kullanmaya çalışıyor. E) Söylediklerinin kolay anlaşılır olmasını istemiyor. 2006/ÖSS 4. Çok eski ve geniş parke taşlı caddenin iki yanına dizilmiş düzenli evler, modern görünümden çok uzaktı (I) Eski özelliğini yitirmemiş, sağlam ve sağlam olduğu kadar da ilginç binalardı (II) Strazburg tan aklımda kalan sadece bu uzun ve geniş caddeydi (III) Daha sonra tertemiz ve düzenli yollar, küçük kiliseler ve yeşil alanlar (IV) Sanıyorum üzüm bağlarıydı (V) Bu parçadaki numaralı yerlerin hangisine ötekilerden farklı bir noktalama işareti konmalıdır? A) I B) II C) III D) IV E) V 5. El li ya şın da bir adam, el li si ne ya kın ka dın... Fıs ki ye ler, top lar... On lar ben den de ço cuk. Se - ni gör me me nin sı kın tı sı da ğı lı yor, se vi ni yo rum. Ka dın eği lip be ni din li yor. Tak sim de öte ki ca mi - ler den, mey dan lar dan söz açı yo ruz. So nun da la kır dı la rı mız bi ti yor. Ka dın ses siz. Üze rin de ye şil bir en ta ri var. Aya ğın da yıl lan mış ayak ka bı lar... Bu par ça n n an la t m n da afla da ki ler den han gi si kul la n l m fl t r? A) Kar şı laş tır ma-öy kü le me B) Tar tış ma-açık la ma C) Öy kü le me- ta nım la ma D) Öy kü le me- be tim le me E) Açık la ma-be tim le me Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Es ki Türk ede bi ya tın da fabl tü rü nün özel lik le ri ni ta şı yan me tin tür le ri olup ol ma dı ğı nı be lir - ti niz. 2. Fabl lar da ve ril mek is te nen ders le rin sa de ce ço cuk la rı mı yok sa tüm insanları mı il gi len dir - di ği ni söy le yi niz. 34

35 Sanat Metinleri 2. MASAL ÖN HAZIRLIK Ma sal tü rün de ya zıl mış me tin ler bu la rak oku yu nuz. Be ğen di ği niz me tin le ri sı nı fı nı za ge - ti ri niz. Bü yük le ri niz den din le di i niz bir ma sa l def te ri ni ze ya za rak sı nı fa ge ti ri niz. Bü yük le ri ni ze, an lat t k la r ma sal la r kim ler den ö ren dik le ri ni so ra rak ma sal la r n kay na hak k n da bil gi edi ni niz. Halk ma sal la rı ile yap ma ma sal lar hak k n da bil gi edi ni niz. Ma sal lar hak k n da ya z l m fl in ce le me ya z la r bu la rak oku yu nuz. Be ğen di ği niz bir met ni s n fa ge ti ri niz. HAZIRLIK 1. Ma sal oku ma y ya da din le me yi se ver mi si niz? Ma sa l n ço cuk la r n ha yal dün ya s n da ne gi - bi bir öne mi ol du u nu be lir ti niz. 2. Din le di i niz ma sal lar da ki ola a nüs tü ki fli le ri, olay la r, me kân ve za man da ki ola a nüs tü lük - le ri be lir ti niz. 3. n san la r n neden ma sal an lat ma ya da din le me ih ti ya c duyduklarını be lir ti niz. 4. Bir ma sal met ni oku mak m yok sa onu us ta bir an la t c n n a z n dan din le mek mi da ha et - ki li dir? Dü şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 1. et kin lik: Oku du u nuz ma sal lar dan bi ri ni s n f ta an la t n z. Olay, me kân, za man ve ki fli ler de ki ola a nüs tü lük le ri be lir le ye rek ma sal hak k n da ki dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. Okuduğunuz ve dinlediğiniz metinlerden hareketle masalların ortak özelliklerini belirleyiniz. S H R L ÇEfi ME Bir var m fl, bir yok mufl... Çar fl pa zar da so an, sa r m sak sa tar ken... Te ra zi min ko lu k r l d bir gü - ze le ba kar ken... Siv ri si nek ha t r için... Ta vuk tep ti, ho roz öt tü, bül bül k z n se lam et ti... Dam al t n - da dal da s n... A be nim gü ze lim ner de sin... Ba z gül gi bi açar s n... Ba z da ha va lar da uçar s n. Ma - sal ma sal mas la d... ki ke di at la d... Kur ba a ka nat lan d... Git ti ge lin ge tir me ye... Ge lin ç k t çar da - a... Çat yer lefl ti bar da a... Ma sal d r bu nun ad... Söy le mek le ç kar ta d... Vak ti za ma n n da bir mem le ket pa di fla h n n hiç ço cu u ol mu yor mufl. Pa di flah da sul tan da ço - cu u çok sev dik le ri hâl de Al lah on la ra bir tür lü ço cuk ver mi yor mufl. Dün ya n n her ta ra f n dan da en ün lü he kim ler ge lip sul ta n mu aye ne et mifl ler. Ad du yul ma m fl, pek de er li ot lar dan ilaç lar ya p l m fl. Fa kat hiç bi ri fay da et me mifl. Böy le ce gün le ri üzün tü için de ge çi yor mufl. Ni ha yet pa di fla h n da sul ta n n da ol duk ça yafl lan d k la r bir s ra da, bun la r n bir k z ço cuk la r ol - mufl. Pa di flah ve sul tan la be ra ber, bü tün mem le ket se vin ce bü rün müfl. Gün ler ce flen lik ler ya p l m fl, zi ya fet ler ve ril mifl. Gün ler geç tik çe da d la r n, ha la y k la r n el üs tün de ta fl d k la r k z bü yü me ye bafl la m fl, bü yü dük çe de gü zel le fli yor mufl. 35

36 Sanat Metinleri Fa kat tam bir genç k z hâ li ne gel di i za man, vü cu du nun her ye rin de ya ra lar ç k maz m? K z la r - n n bu hâ li ne pek üzü len pa di flah la sul tan, ön ce mem le ke tin bü tün he kim le ri ni sa ra ya ça ra rak k z - la r n mu aye ne et tir mifl ler. Son ra en pa ha lı ilaç la rı yap tı ra rak vü cu du na sür dür müş ler. La kin hiç bi ri fay da ver me mifl. Ya ra lar aza la ca na her gün bi raz da ha ar t yor mufl. Bu se fer pa di flah dün ya n n dört bir ta ra f na adam la r n gön de re rek en nam l he kim le ri ge tir mifl. On la r n söy le dik le ri ilaç la r yap t r m fl. Ge ne de bir fay da gö rül me mifl. Za val l genç sul ta n n vü cu dun da ar t k ya ra s z hiç bir yer kal ma m fl. Ac s n dan du ra m yor, göz - yafl la r n tu ta m yor, ya ra la r n dan akan kan lar da bir tür lü din mi yor mufl. Ni ha yet ça re siz ka lan pa di flah, sa ra y n ku yum cu la r na emir ve re rek k z n n vü cu du nu bafl tan afla ya al t n la kap lat m fl. Böy le lik le akan kan lar dur mufl ama ya ra lar iyi ol ma d için ac s da de - vam edi yor mufl. Ne ise pa di flah da sul tan da k z m z n der di ne hiç ol maz sa bu ka dar c k ça re bul duk, di ye fe rah - la m fl lar... Genç sul ta n n vü cu du al t n la kap la n n ca ha ber mem le ke tin her ta ra f na ya y l m fl. Her kes bu ya - ra l sul ta n me rak et me ye bafl la m fl. H r s z lar ve ca d ka r lar da sa ra ya gi rip k z n üze rin de ki bu al - t n la r el de et me nin ça re si ni ara ma ya ko yul mufl lar. Bu mem le ket te de her ke sin kork tu u bir ca d ka r var m fl. Yafl l ol ma s na ra men güç lü, kuv vet li olan bu ko ca ka r, k ya fet de ifl ti rip kim se ye ta n n ma dan tür lü kö tü ifl ler ya par m fl. fl te bu ca d ka r, ha be ri al r al maz ken di si ni hiç kim se nin ta n ya ma ya ca bir flek le sok mufl. Eli - ne de bir çan ta ala rak sa ra y n önü ne gel mifl. Sa ra y n ka p c s n eliy le ifla ret edip ça ra rak: O lum, de mifl. Ben Ye men den ge li yo rum, ora n n çok ün lü he kim le rin den bi ri nin k z y m. Ba - bam ölür ken bü tün ilaç la r n ba na ö ret ti. Her tür lü has ta l he men iyi ede rim. Genç sul ta n m z n vü cu dun da ya ra lar ç k t n ha ber al d m. He men git, pa di fla h m za söy le, di ler se k z n ça bu cak ya - ra la r n dan kur ta ra y m. Ka p c ko flup ko ca ka r n n söy le dik le ri ni bafl kal fa ya an lat m fl. O da gi dip sul - ta na söy le mifl. Sul tan da he men pa di fla ha ç ka rak bafl kal fa dan ö ren dik le ri ni bil dir mifl. Pa di flah der hâl emir ver mifl. Ko ca ka r y bi raz son ra kar fl s na ç kar m fl lar. Ona: E er söy le dik le rin do ru ç kar da k z m ya ra la r n dan kur ta r r san se ni zen gin ede rim, de mifl. Yok, e er ya ra la r ar tar sa o za man da ölüm ler den ölüm be en... Ko ca ka r bir kaç de fa yer le ri öper ce si ne e i le rek pa di fla h se lam la d k tan son ra: Sen hiç me rak et me pa di fla h m, di ye ce vap ver mifl, ben Ye men in çok ün lü bir he ki mi nin kı - z y m. Ba bam ölür ken ba na bü tün sa na t n ö ret ti. Her tür lü has ta l k la r iyi ede cek ilaç la r bi li rim. Bu ilaç lar yal n z be nim mem le ke tim de ye ti flen ba z ot lar dan ve çi çek ler den ya p l r. Bu ifli de yer yü zün - de ben den bafl ka bi len yok tur. An cak, be nim genç sul tan la bir oda da üç dört gün yal n z kal mam la z m. Ya n m za da hiç kim se gir me ye cek... Pa di flah ko ca ka r ya inan m fl. Sa ray bah çe si nin uzak bir kö fle sin de kü çük bir köflk var m fl. K z ile ih ti yar ka d n bu köfl ke gö tü rüp yal n z b rak ma la r n, yan la r na da üç dört gün ye te cek ka dar yi - ye cek koy ma la r n em ret mifl. Bi raz son ra pa di fla h n k z ile ko ca ka r, bu kü çük köfl ke gir mifl ler. Der ken ge ce ol mufl. El ayak çe kil di i, sa ray da fl k la r n ta ma men sön dü ü bir s ra da, ko ca ka r çan ta s n aç m fl. K za: Yav rum, de mifl, ön ce üze rin de ki al t n kap la ma y ç kar mam la z m. On dan son ra ya ra la r na ba - kar, ilaç la r m sü re rim. Za val l k z ca z, her fley den ha ber siz; iyi ola ca m, ya ra lar dan kur tu la ca m, di ye se vinç için - dey mifl. Ko ca ka r, bir ta k m alet ler le k z n üze rin de ki al t n kap la ma y sök müfl. Ar ka s n dan da çan ta s n dan bir fli fle ç ka ra rak ka pa n aç m fl, için de ki si hir li su yu k z n üze ri ne serp mifl. 36

37 Sanat Metinleri Genç sul tan ne ol du u nu an la - ya ma m fl. Bi raz son ra ba fl dön me - ye, göz le ri ka rar ma ya bafl la m fl. Çok geç me den de ba y l m fl, ol du u ye re ölü gi bi uzan m fl. Ko ca ka r, va kit kay bet me den al - t n la r kü çük par ça la ra bö le rek çan - ta s na yer lefl ti rip eli ne al m fl. Ora da bul du u es ki bir en ta ri yi k z n üze ri - ne ge çir mifl. Son ra onu s rt la d gi - bi köflk ten ç k m fl. Genç sul tan bay g n bir hâl de s r - t n da ol du u hâl de, din le ne din le ne sa at ler ce yol al m fl. Ni ha yet sa ray - dan epey ce uzak lafl t n an la y n ca k z bir yol ke na r na b rak m fl, kay - bo lup git mifl. Genç sul tan sa ba ha kar fl ken di ne gel mifl. Gü ne flin ilk fl k la r or ta l ay d n la t r ken ye rin den kalk - m fl. Bir de bak m fl ki s s z bir da ba fl n da... Üze rin de ki al t n lar sö kül müfl... Ya ra la r es ki sin den da - ha çok s z l yor... Her ye rin den kan lar ak yor... S r t n da bir en ta ri... Ça re siz et ra f na ba k n ma ya bafl - la m fl... le ri de bir çefl me gör müfl. Gi dip yü zü nü, gö zü nü y ka m fl. Ka na ka na su iç mifl. Son ra da eliy le çefl me den su al p vü cu dun da ki ya ra la ra sür me ye bafl la m fl. Da ha ilk ya ra ya su yu sü rer sür - mez ora da hiç bir fley kal ma m fl, ya ra kay bol mufl... Der ken öte ki ya ra la r n da bi rer bi rer y ka m fl. Hep si de ta ma men iyi ol mufl lar... Hay ret! K z ar t k ne ya pa ca n fla fl r m fl. Hop la ya rak, z p la ya rak, flar k lar söy le ye rek yo la düfl müfl. Az git mifl, uz git mifl, de re te pe düz git mifl, al t ay bir güz git mifl... Gi de gi de bir tar la ya gel mifl. Tar la - da ih ti yar bir adam çift sü rü yor mufl. Ya n na gi dip bi raz ek mek is te mifl. Son ra bir ke na ra otu rup ih - ti yar çift çi ye ba fl n dan ge çen le ri an lat m fl. Çift çi, k z pek sev mifl. Onu ya n na al ma y ka bul et mifl. Ak fla mü ze ri çift çi nin kö yü ne be ra ber dön müfl ler. Çift çi nin ka r s ile ye tifl mifl bir o lu var m fl. On lar da evi miz bir genç k z ka zan d, di ye se vin mifl ler... Böy le ce gü zel gü zel ge çin me ye bafl la m fl lar. Ni ha yet bir gün çift çi, k z la o lu nu ev len dir mifl. ki genç ha yat la r n dan mem nun mufl lar. Çok geç - me den bir o ul la r ol mufl. Genç ka d n, ko ca s na de mifl ki: fiu dün ya n n hâ li ne bak... Ben ne idim ne ol dum... Bun dan son ra da ne ola ca m bel li de il. Ama ha ya t m dan çok mem nu num. Yal n z sen den bir ri cam var. E er izin ve rir sen o lu mun ad n ben ko ya y m... Bun dan son ra da ço cu u muz olur sa ad la r n ben koy mak is ti yo rum... Ko ca s onun bu di le i ni hofl kar fl la m fl. Hay hay de mifl. Genç ka d n, bu nun üze ri ne, ilk ço cu - u na Ne İdim. ad n koy mufl. Ara dan epey bir za man geç mifl. Bir o lan ço cuk la r da ha ol mufl. Ona da Ne Ol dum ad n ver - mifl. Ne İdim ile Ne Ol dum he nüz iki üç yafl la r n da iken bun la r n bir o lan ço cuk la r da ha dün ya ya gel mifl. Genç an ne bu o la na da Ne Ola ca m ad n tak m fl. Ço cuk lar gün den gü ne bü yü yor lar, bü yü dük çe de gü zel le fli yor lar m fl. 37

38 Sanat Metinleri Bir gün an ne ve ba ba la r ile bir lik te tar la ya git mifl ler. Bü yük ler tar la da ça l fl r lar ken on lar da yol ke na r n da oy nu yor lar m fl. Bu s ra da, bir ge zi den dön mek te olan pa di flah, ara ba s ile ora dan ge çi - yor mufl. Ço cuk lar pek ho flu na git mifl. Ara ba y dur du rup bun la r bi rer bi rer se vip ok fla m fl. Son ra ad la r n sor mufl. Ne İdim, Ne Ol dum, Ne Ola ca m ad la r n du yun ca fla fl r m fl... Çün kü o gü - ne ka dar böy le ad lar duy ma m fl. On lar böy le ko nu flur lar ken genç an ne ile ba ba yan la r na gel mifl. Göz le ri za y f gö ren pa di flah, da ha ih ti yar la m fl ve be yaz sa ka l da ha da uza m fl ol ma s na ra men k - z onu ta n m fl. Pa di flah, bun la ra: Ço cuk la r n za ne den böy le ad lar koy du nuz, di ye so run ca k z da ya na ma m fl, a la ma ya bafl la - m fl... Son ra ko flup ba ba s n n el le ri ne sa r l m fl. Ona ken di si ni ta n ta rak ba fl n dan ge çen le ri an lat m fl. h ti yar pa di flah, sev gi li k z na ka vufl tu u için san ki dün ya lar onun ol mufl. K z ile be ra ber da ma - d n ve to run la r n da ara ba s na ala rak do ru ca sa ra ya dön müfl ler. O gün den son ra hep bir lik te mut lu bir ha yat sür me ye bafl la m fl lar. On lar er mifl mu ra d na, biz ç - ka l m ta van ara s na... Na ki TE ZEL Türk Ma sal la rı 2. et kin lik: Si hir li Çefl me adlı ma sa l ola y n geç ti i ye re ve ki fli le re de dik kat ede rek par ça la ra ay r n z. Par ça lar da an la t lan la r fle ma da bofl b ra k lan yer le re ya za rak ma sa l n olay ör gü sü nü tes pit edi niz. Olay örgüsünün özelliklerini belirleyiniz. 3. et kin lik: Si hir li Çefl me ad l ma sa l n olay ör gü sü nü olufl tu ran par ça la r n me tin için de yük len - dik le ri ifl lev le ri be lir le yi niz. 4. et kin lik: Si hir li Çefl me adlı masalın te ma s n bu la rak olay par ça la r n n bu te ma et ra f n da na - s l bir lefl ti i ni aç k la y n z. 5. et kin lik: Si hir li Çefl me ad lı ma sal da ki kar şı laş ma la rı ve ça tış ma la rı tes pit edi niz. Bu kar şı - laş ma ve ça tış ma la rın met nin ya pı sı na, ile ti si ne ve an la tı mı na kat kı la rı nı be lir ti niz. 38

39 Sanat Metinleri 6. et kin lik: Si hir li Çefl me ad lı ma sal da ki ki şi le rin aşa ğı da ki tab lo da ve ri len özel lik ler den han - gi le ri ni ta şı dı ğı nı be lir le yiniz. belirlediğiniz bu özellikleri tabloda X ile işa ret le yi niz. Yaptığınız çalışmadan hareketle iyi-kötü, haklı-haksız gibi zıtların birlikteliğinin ve çatışmasının masalın oluşmasına katkısını açıklayınız. yi Kötü Padişah Padişahın Kızı Cadı İhtiyar Çifçi ve Karısı Çiftçinin Oğlu 7. et kin lik: Oku du u nuz, din le di i niz ma sal lar dan ha re ket le ma sal lar da ki ça tış ma la rın ne den le - ri ni be lir ti niz. 8. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n da ki ki fli ler ara s n da ola a nüs tü özel lik le re sa hip olan lar kim - ler dir? Bun la r n in sa na öz gü han gi du ru mu tem sil et ti i ni be lir ti niz. 9. et kin lik: Ço cuk la r n ma sal la r ne den sev di i ni tar t fl n z. Vardığınız sonucu açıklayınız. KA RA BU DAY fiim flek le rin çak t, y l d r m la r n düfl tü ü, or ta l ka s p ka vu ran bir f r t na dan son ra bir ka ra bu - day tar la s n n ya n n dan ge çen ler gö rür ler ki tar la yan m fl, kap ka ra ke sil mifl tir. Alev alev bir atefl geç - mifl tir san ki tar la n n üs tün den! O za man çift çi bu nu, y l d r m n ifli di ye aç k la ya cak t r. Ama aca ba ni çin y l d r m düfl müfl tür o tar la ya? Bu ko nu da ser çe den duy duk la r m an lat mak is ti yo rum si ze. Ser - çe ye de bu nu bir ka ra bu day tar la s n n kar fl s n da ki yafl l bir sö üt a a c an lat m fl. Bu gün de ye rin de du ran o kos ko ca, say g de er sö üt a a c her ya n k r fl m fl, ko ca m fl bir a aç - m fl. Or ta s da ya r k m fl. O ya r n için de ot la r n, bö ürt len ça l la r n n ye tifl ti i gö rü lü yor mufl. Ar t k be li iyi ce bü kül müfl olan sö üt a a c n n dal la r ye re sark mak tay m fl. O dal lar ye flil, uzun saç tel le - riy mifl san ki. Sö üt a a c n n çev re sin de ki tar la lar da yal n z çav dar la ar pa de il, ol gun lafl t n da dal la ra kon - mufl kü çük sa r ka nar ya la r an d ran gü zel yu laf lar da ye ti fli yor mufl. Tar la la r dol du ran bü tün bu ta - h l lar gü lüm sü yor lar, ba flak la r ne ka dar a r sa al çak gö nül lü lük le Tan r ya flük re de rek ye re o ka dar çok e i li yor lar m fl. Ama yafl l sö üt a a c n n bu lun du u ye rin tam kar fl s n da bir ka ra bu day tar la - s da var m fl. Ka ra bu day öte ki ta h l lar gi bi e il mi yor, ku rum la na rak dim dik du ru yor mufl. Be nim ba flak la r m da öte ki ba flak lar ka dar zen gin! de mifl ka ra bu day. Üs te lik ben çok da ha gös te rifl li yim, çi çek le rim el ma a a c n n çi çek le ri ka dar gü zel, ne ba na ne de kar defl le ri me bak ma - ya do yum ol maz. Biz den gör kem li si ni gör müfl lü ün var m se nin ey sö üt a a c? Yafl l sö üt a a c ba fl y la onay la m fl. Ama san ki El bet te gör müfl lü üm var! de mek is ti yor mufl. Ka ra bu day afl r de re ce de ken di ni be en mifl lik le ya y la rak ap tal a aç de mifl. Öy le de yafl lan - m fl s n ki kar n n da ot lar bit mifl. 39

40 Sanat Metinleri O s ra da çok flid det li kor kunç bir f r t na ç k m fl. Tar la lar da ki bü tün çi çek ler yap rak la r n bü ze rek s k ca ka pa t p f r t na üzer le rin den ge çer ken kü çü cük bafl la r n e mifl ler. Ama ka rabu day ku rum la - na rak dim dik dur ma y sür dür müfl. Çi çek ler Sen de bi zim gi bi ba fl n ey! de mifl ler. Ka ra bu day Ba fl m e mek için hiç bir ne den yok! di ye ya n t la m fl. Ekin ler Sen de bi zim gi bi ba fl n ey! di ye ba r m fl lar. Bak f r t na me le i uça rak ge li yor. Bu lut - lar dan ye re ka dar uza nan ka nat la r var. Sen aman di le me ye va kit bu la ma dan o se ni iki ye bi çe cek! Ka ra bu day Evet, öy le ola cak ama e il me ye ce im! di ye di ret mifl. Ka pat çi çek le ri ni, yap rak la r n ey! de mifl yafl l sö üt a a c. Bu lut pat la y n ca sa k n ba fl n kal - d r p flim fle e bak ma! n san lar bi le bu na ce sa ret ede mi yor lar. Çün kü flim fle in için de cen ne ti gör - me ola na var ama o gö rün tü in san la r kör ede bi lir. Kal d ki in san lar dan çok da ha az de e ri olan biz tar la bit ki le ri ne za rar ver me sin! Çok da ha az de e ri olan m! di ye ba r m fl ka ra bu day. Bak, ifl te flim di ba fl m kal d r p cen - ne tin içi ne ba ka ca m! Bü yük bir ken di ni be en mifl lik le de di i ni de yap m fl. Öy le s k öy le flid det li flim flek ça k yor mufl ki bü tün dün ya alev alev ya n yor gi biy mifl. F r t na geç tik ten son ra çi çek ler le ekin ler ya mur dan se rin le mifl ola rak dur gun ve te miz ha va da ye ni den can lan m fl lar. Ama y l d r m çarp ma s y la kö mür gi bi kap ka ra ke si len ka ra bu day, ar t k ifle ya ra maz, ölü bir bit kiy mifl. Yafl l sö üt a a c n n dal la r rüz gâr da sal la n yor, ye flil yap rak la r n dan afla ya dü flen iri su dam la - la r, a aç a l yor iz le ni mi ni b ra k yor mufl. Ser çe ler sö üt a a c na, Ni çin a l yor sun? Bak bü tün bit - ki ler ne ka dar se vinç li, gü nefl na s l da par l yor, bu lut lar yel ken li ge mi ler gi bi na s l ka y p gi di yor! Çi - çek le rin, ça l la r n ko ku su nu al m yor mu sun yafl l sö üt, ni çin a l yor sun? di ye so ru yor lar m fl. O za - man, sö üt ka ra bu da y n gu ru ru nu, ken di ni be en mifl li i ni, bu yüz den de çar p l d ce za y an lat m fl. Bu ma sa l si ze an la tan ben de ser çe ler den din le dim. Bir ak flam on la ra, Ne olur, ba na bir ma - sal an la t n! di ye yal var m fl t m, o za man bu ma sa l an lat t lar. Hans Chris ti an ANDERSEN (Hans Kristiyan Endırsın) An der sen Ma sal la rı 10. et kin lik: İn ce le di ği niz me tin ler den ve yap tı ğı nız araş tır ma lar dan ha re ket le halk ma sal lar ı ile ya za r bel li ma sal lar ara s n da ki ben zer lik ve fark l l k la r afla da ki tab lo da uy gun yer le re ya z n z. HALK MASALLARI YAZARI BELLİ MASALLAR Benzer Özellikler Farklı Özellikler Olay Kişi Zaman Mekân Anlatıcı 40

41 Sanat Metinleri 11. et kin lik: Si hir li Çefl me ad l ma sa l n geç ti i me kâ n bu la rak me kâ n n özel lik le ri ni be lir le yi niz. Bir var m fl, bir yok mufl. Vak ti za ma n n da bir mem le ket pa di fla h n n hiç ço cu u ol mu yor mufl. Ni ha yet pa di fla h n da sul ta n n da ol duk ça yafl lan d k la r bir s ra da, bun la r n bir k z ço cuk la r ol mufl. Ni ha yet bir gün çift çi, k z la o lu nu ev len dir mifl. Az git mifl, uz git mifl, de re te pe düz git mifl, al t ay bir güz git mifl. 12. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n dan al nan yu ka r da ki cüm le ler den hareketle ma sal za ma n - n n ger çek za man dan fark l l n tes pit edi niz. Bu du rum ma sal met ni ne ne ka zan d r r? Aç k la y n z. 13. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n da ki an la tı cı kim dir? An la tı cı ile ya za rın ay nı ki şi olup ol ma - dı ğı nı be lir ti niz. Anlatıcının özelliklerini açıklayınız. 14. et kin lik: Si hir li Çefl me met nin de ki ba k fl aç s n bu lu nuz. Ba k fl aç s n n özel lik le ri ni be lir le yi niz. 15. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n n na s l bafl la y p na s l bit ti i ni aç k la y n z. Genç Sul tan sa ba ha kar fl ken di ne gel mifl. Gü ne flin ilk fl k la r or ta l ay d n la t r ken ye rin den kalk m fl. Bir de bak m fl ki s s z bir da ba fl n da... Üze rin de ki al t n lar sö kül müfl... Ya ra la r es ki sin - den da ha çok s z l yor... Her ye rin den kan lar ak yor... S r t n da bir en ta ri... Ça re siz et ra f na ba k n - ma ya bafl la m fl... le ri de bir çefl me gör müfl. Gi dip yü zü nü gö zü nü y ka m fl. Ka na ka na su iç mifl. Son ra da eliy le çefl me den su al p vü cu dun da ki ya ra la ra sür me ye bafl la m fl. Da ha ilk ya ra ya su yu sü rer sür mez, ora da hiç bir fley kal ma m fl, ya ra kal ma m fl et kin lik: Si hir li Çefl me ad l ma sal dan al nan yu ka r da ki pa rag raf ta han gi an la t m tü rü kul - la nıl mış tır? Me tin de fark l an la t m tür le riy le olufl tu rul mufl pa rag raf lar olup ol ma d n be lir le yi niz. Kul la n lan an la t m tür le ri nin ma sa la kat k s n açık la yı nız. 17. et kin lik: Si hir li Çefl me ma sa l n da dil han gi iş le viy le kul la nıl mış tır? Di lin bu iş le vi nin an la tı mı na sıl et ki le di ği ni açık la yı nız. 18. et kin lik: Sa nat me tin le rin de ol ma s ge re ken özel lik ler den yo la ç ka rak ma sal la r n ne den sa - nat met ni ol du u nu aç k la y n z. 19. et kin lik: Fabl ve ma sa l afla da ki özel lik ler ba k m n dan kar fl lafl t ra rak ben zer ve fark l yön - le ri ni tab lo da uy gun bö lü me ya z n z. Türler Kahramanlar Yer Zaman Olay Gerçeklik Fabl Masal 41

42 Sanat Metinleri ANLAMA, YORUMLAMA 1. Oku du u nuz ya da din le di i niz ma sal lar dan bi ri ni, gü nü müz ya fla ma bi çi mi ve in san ilifl ki le - rin den yo la ç ka rak yorumlayınız. 2. Si hir li Çefl me ma sa l n da yer alan iyi ve kö tü ola rak s n f lan d r d n z ki fli le rin özel lik le ri ne ger çek ha yat ta rast la ma n n müm kün olup ol ma d n ör nek ler ve re rek aç k la y n z. 3. Si hir li Çefl me ma sa l n n ana fik ri ni be lir ti niz. 4. Ma sal la r n he def oku yu cu kit le si nin dil ve an la t m üze rin de ne gi bi et ki le ri ol du u nu Si hir li Çefl me ma sa l n dan ve oku du u nuz ma sal lar dan yo la ç ka rak aç k la y n z. 5. Ai le bü yük le ri ni zin an lat tık la rı ma sal la rı kim ler den öğ ren dik le ri ni söy le yi niz. Ma sal la rın ku şak - tan ku şa ğa na sıl ak ta rıl dık la rı ko nu sun da ki çı ka rım la rı nı zı belirtiniz. 6. S n fa ge tir di i niz ma sal lar hak k n da ki in ce le me ya z la r n oku yu nuz. Bu ya z lar dan ha re ket le Türk halk ma sal la r n dan bi riy le il gi li bir ya z ya z n z. Yaz d k la r n z ar ka dafl la r n z la pay la fl n z. Ar ka - dafl la r n z n oku duk la r ya z lar hak k n da ki dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. 7. Sınıfınızda dört grup oluşturunuz. İlk iki grubun Sihirli Çeşme diğer grupların da Karabuğday adlı metni incelemesi amacıyla gruplar arasında görev dağılımı yapınız. Grup arkadaşlarınızla birlikte metni inceleyerek metinde hangi noktalama işaretlerinin ne amaçla kullanıldığını; birleşik kelimelerin, bağlaçların ve sayıların nasıl yazıldığını tespit ediniz. Yaptığınız çalışmayı sınıf arkadaşlarınıza sununuz. 8. Yazdığınız metni ve Sihirli Çeşme adlı masalı aşağıdaki tabloda verilen ölçütlere göre inceleyiniz. Metinlerde bu ölçütlerin hangi düzeyde gerçekleştiğini belirtmek amacıyla Evet, Kısmen ve Hayır şeçeneklerinden uygun olanı X ile işaretleyiniz. Akıcı bir dil kullanılmıştır. ÖLÇÜTLER YAZDIĞIM MASAL SİHİRLİ ÇEŞME Cümlelerde anlatım bozukluğu yoktur. Cümlelerde anlam belirsizliği yoktur. Kelime, kelime grubu, cümle, paragraflar arasında bağlaşıklık ve bağdaşıklık sağlanmıştır. Büyük harflerin kullanıldığı yerlerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Birleşik kelimelerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Eklerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Soru eki, bağlaçlar ve edatlarla ilgili yazım yanlışları yapılmamıştır. Sayılarla ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Ses olaylarından kaynaklanan yazım yanlışı yapılmamıştır. Noktalama eksiklikleri yoktur. Noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır. Evet Kısmen Hayır Evet Kısmen Hayır Metninizde tespit ettiğiniz hatalar varsa bunları düzeltiniz. Çalışmanızı öğretmeninizin değerlendirmesi için öğrenci ürün dosyanızda saklayınız. 42

43 Sanat Metinleri ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Halk masalları kuşaktan kuşağa sözlü gelenekle aktarılır. ( ) Ma sal lar da iyi-kö tü, hak l -hak s z gi bi z t la r n bir lik te li i ve ça t fl ma s söz ko nu su dur. ( ) Ma sal lar da ço un luk la öy kü le me an la t m bi çi mi kul la n l r. ( ) Ma sal olay la r n n geç ti i yer ve za man be lir li dir. ( ) Ma sal lar fle kil ola rak te ker le me, as l bö lüm, ma sa l n so nu ol mak üze re üç bö lüm den olu flur. ( ) B. Afla da ki cüm lelerde bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Olay yeri ve za manı be lir li ol ma yan; pe ri, dev, cin, ej der ha, arap ba c gi bi kah ra man la r bu - lu nan, ola a nüs tü olay la r n an la t l d ya z la ra... de nir. Türk ma sal ge le ne ği içe ri sin de en çok bi li nen ma sal lar... ma sal la r d r. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Masal hakkında söylenen aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Ders ver me ama cı var dır. B) Kah ra man la rı ola ğa nüs tü ki şi ler ola bi lir. C) Ku şak tan ku şa ğa söz lü ge le nek le ak ta rı lır. D) Yer ve za man be lir siz dir. E) Bü tün ma sal tür le ri nin ya za rı bel li dir. 2. Bence edebiyat, bütün türleriyle masalla başlar, masalla biter. Masal, türler içinde en çok şiire yakındır. Ritmiyle, tekrarıyla, hayaliyle... Eşine rastlamadığımız ama umutlarımızı, korkularımızı, sevinçlerimizi taşıyan yeni eşyalar, yeni insanlar, yeni hayvanlar yaratır masal. Bu nedenle en çok şiire yakındır. Bu parçada masalla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir? A) Yinelemelere yer verildiğine B) Düş ögesinden yararlanıldığına C) Çok aranan ve okunan bir tür olduğuna D) Değişik türlerin kaynağı olduğuna E) Duygusal yönünün bulunduğuna 1992/ÖSS 3. Afla da ki cüm le le rin han gi sin de bir an la t m bo zuk lu u var d r? A) Şo fö rün, oto bü sü aşı rı hız lı kul lan ma sı, yol cu la rı kor kut muş tu. B) Oto yol da las ti ğin pat la ma sı, ge rek siz ye re za man kay bı na ne den ol muş tu. C) Yol dan ge çen araç sa hip le rin den yar dım is te me ye ka rar ver di ler. D) Baş ka bir fir ma nın ara cın dan, ye dek las tik bul muş lar dı. E) Kı sa bir sü re son ra tra fik po lis le ri de olay ye ri ne gel miş ti. 43

44 Sanat Metinleri 4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır? A) Kültür ve sanat bir milletin kimliğidir. B) Bir toplumun uygarlığı, onun sanat değerleri ve kültür varlıkları ile simgelenir. C) Kültürün zenginlik kazanmasında sanat çalışmalarının önemi çok büyüktür. D) Sanat eğitiminde örgün ve yaygın eğitim kurumlarının çetin ve zor bir görevi vardır. E) Sanat eğitimi, her yaştaki birey için gereklidir. 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcüğün yazımı yanlıştır? A) Son dönem şairleri bu antolojiye alınmamış. B) Voleybolcular, otobüslerine bindiler. C) Kardeşi bu filmin yönetmenliğini üstlenmiş. D) Antırenor bugünkü çalışmayı erken bitirdi. E) Bu zürafa hayvanat bahçesine yeni gelmiş. 2002/ÖSS 6. Yu suf göz le ri ni oda da şöy le bir gez dir dik ten son ra içe ri doğ ru bir adım at tı. Kay ma kam kor ku ile is kem le si ni ge ri çek ti. Yu suf bir den bi re ko lu nu ha va ya kal dır dı. Elin de tut tu ğu me şin kam çı yı İz zet Bey in su ra tı na ya pış tır dı. On dan son ra bu kam çı müt hiş bir ça buk luk la inip kalk - ma ya ve ma sa nın et ra fın da ki le re rast ge le vur ma ya baş la dı. Pa rag ra fın an la tım tü rü aşa ğı da ki ler den han gi si dir? A) Açık la ma B) Öy kü le me C) Be tim le me D) Tar tış ma E) Kar şı laş tır ma 7. (I) Bir zamanlar geceleri oturur gündelik anılarımı, izlenimlerimi küçük defterlere yazardım. (II) Yıllarca sürdü bu. (III) Sonra nasıl oldu bilmem, ne o küçük defterler kaldı ne de bende oturup o sayfalara bir şeyler karalamak isteği. (IV) Belki de yaşamın binbir türlü engelleri daha açıkçası kişiye kendi kendisiyle başbaşa kalmasını imkânsız kılan zorunluğu bana bu gündelik eğlenceyi unutturdu. (V) Yıllardan beri çeşitli günlükler okudum. (VI) Günlük çeşidine karşı duyduğum yakınlık, dostluk duygularını, Salah Birsel in Günlük ünü okuduktan sonra bir kere daha yaşadım. (VII) Birsel in Günlük ü edebî bir günlük. (VIII) Oysa günlükler bize yazıldıkları çağın havasını da yansıtmalıdır. Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf hangi cümle ile başlar? A) III B) IV C) V D) VI E) VII 8. Sanat insanda estetik heyecanlar uyandırma niteliği olan bir çalışma türüdür. Renkler, sesler, şekiller ve sözler birer kaynaktır, araçtır eser için. Sanatçı gördüğünü, duyduğu ve anladığını olduğu gibi değiştirmeden bir tabloda şekillendirecek, bir mermer parçasında soyutlaştıracak ve bir kitapta anlatacaktır. Sanatçı objektiftir, sanatçı realisttir, sanatçı eğitimcidir. Başka türlü olmaz, bir sanatçı. Bunu yaparken de hiçbir çıkar gözetmez. Paragrafın anlatım türü aşağıdakilerden hangisidir? A) Açık la ma B) Öy kü le me C) Be tim le me D) Tar tış ma E) Kar şı laş tır ma Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Ma sal an lat ma da se si iyi ve düz gün kul lan ma nın, ola yı can lan dı ra rak an lat ma nın öne - mi ni açık la yı nız. 2. Ma sal la rın, için de doğ du ğu top lu mun kül tür özel lik le ri ni ne şe kil de yan sıt tı ğı nı be lir ti niz. 44

45 Sanat Metinleri 3. HİKÂYE (ÖYKÜ) ÖN HAZIRLIK Mau pas sant (Mo pa san), Çe hov tar zı ve bi rey sel ola nı ko nu alan hi kâ ye ör nek le ri bu la rak oku yu nuz. Be ğen di ği niz me tin le ri sı nı fı nı za ge ti ri niz. Türk ede bi ya tın da ki her han gi bir hi kâ ye hak k n da ya z l m fl eleş ti ri me tin le ri bu lu nuz. Bu metinleri s n fa ge ti ri niz. Halk hi kâ ye le ri nin han gi ge le nek et ra f n da olufl tu u nu arafl t rı nız. Bu tür de ya zıl mış bir hi - kâ ye bu la rak oku yu nuz. Oku du ğu nuz met ni sı nı fı nı za ge ti ri niz. Sa it Fa ik Aba s ya n k n 1945 son ra s yaz d hi kâ ye ler den ve Ah met Ham di Tan p nar n Ab dul lah Efen di nin Rü ya la r nda ki hi kâ ye le rin den bi ri ni oku yu nuz. Oku du u nuz hi kâ ye yi s - n fa ge ti ri niz. Sa it Fa ik Aba s ya n k n sa nat ha ya t hak k n da bir arafl t r ma ya p n z. Hi kâ ye tü rü nün Türk ve dün ya ede bi ya t n da ki ilk ör nek le ri ve ge li fli mi hak k n da bir arafl - t r ma ya p n z. HAZIRLIK 1. Sa nat ç an la t r ken ko nu la r n çift mer cek li bir ob jek tif ten ge çi rir. sö zün den ha re ket le gün - de lik ha ya t m z da ki bir ola y an la t fl tar z m z la sa nat ç la r n olay la r hi kâ ye et me le rin de ki fark l l k la r söy le yi niz. 2. Et ra f n z da, olay la r an la t fl tar z n be en di i niz, ken di ni her ke se din le ten tür den in san lar var m dır? Bu ki fli le rin zevk le din len me si nin se bep le ri ne ler ola bi lir? 3. Tan zi mat ön ce si Türk ede bi ya tın da olay çev re sin de ge li şen me tin tür le ri nin ne ler ol du ğu - nu be lir ti niz. 1. et kin lik: S n f ta dört grup olufl tu ru nuz. S n fa ge tir di i niz halk hi kâ ye si, Mau pas sant tar z hi - kâ ye, Çe hov tar z hi kâ ye ve ben mer kez li hi kâ ye le ri her gru ba bir tür ge le cek fle kil de pay la fl n z. Seç ti i niz me tin le ri an lat ma ya bağ lı me tin le ri in ce le me me to du na gö re in ce le yi niz. n ce le me so nuç - la r n s n f la pay la fl n z. İn ce le di ği niz hi kâ ye yi di er hi kâ ye ler le ya p, te ma, dil ve an la t m, ger çek lik, ge le nek ba k m n dan kar fl lafl t r n z. Ulaştığınız sonuçları açıklayınız. GÖZ YA fii Ye ni tut tu u hiz met çi ka d na de di ki: Di lin Ana do lu lu ya ben ze mi yor. Ru me li li mi sin? Er fi çe köy le rin den dim. Al n m n ya z s imifl, bu ra la ra düfl tüm. An l yor ki ön ce le ri sa r fl n imifl, ma vi göz lü imifl. fiim di saç lar kü çük ak tar dük kâ n be bek le ri nin ne k la ne de ota ben ze yen, do kun sa n z h fl r da ya ca n san d n z can s z, ku ru, so luk ren gi ni, flek - li ni al m fl. Göz le ri es ki fle ker len mifl flu rup lar ka dar do nuk, can s z, ka t, su yu çe kil mifl... Di be çök - müfl bir ta sa, kay g tor tu su. Bu ka dar ku ru, ka bu a ben ze yen gö ze hiç rast la ma m fl t. (...) çin den: Bir bafl ka s n bu lun ca sa va r m! De di. Fa kat hi kâ ye si ni din le di in de sa va ma d. 45

46 Sanat Metinleri Bal kan Sa va fl ko pun ca hu du da çok ya k n olan köy de, bir ak sa müs tü flu kor ku ya y l m fl: Düfl - man ge li yor! (...) Bü tün köy hal k mal mülk ne var sa b ra k p kaç ma ya ka rar ve ri yor; bir an da at, öküz, ara ba, ka ç fl için ne ta fl t var sa hep si ha z r olu yor. Dul Ay fle de ha z r d r, bir at n üs tün de dir. Ter ki sin de befl ya fl n da ki o lu, be lin den s m s k sa r l - m fl, önün de üç ya fl n da ki k z bir ku flak la diz le rin den e e re ba l, ku ca n da bir ya fl na bas ma yan yav ru su uy ku da... Te pe ler den ara ver me yen, so luk al d r ma yan bir ya mur ini yor; k fl bafl lan g c ya mu ru... Bi li yor - lar ki bu böy le ce sü rer se ova y su ba sa cak t r; çay lar ka ba ra cak, ne hir ler ta fla cak, köp rü ler çö ke cek; yol, iz kal ma ya cak t r. Is lak ge ce için de, s r s k lam bir ka fi le. Ki mi ya ya, ki mi at la ko flu yor; ka ç yor. Ön de ki ümit, or du mu za ye tifl mek; ar ka da ki kor ku düfl man or du la r na çi nen mek! Öne ba k yor lar: ça mur, ya mur, ka ran l k... fiim flek bi le çak ma yan ko yu, de ifl mez bir ka ran l k. Ar ka ya ba k yor lar: yi ne öy le ba tak l k lar, su kat man la r, ge ce... Din li yor lar: Uzak lar da ka ba ran de re nin yük lü u ul tu su ve ya k n lar da ça mu ra ba t p ç kan ayak la - r n bo uk h fl r t s... Ay fle, be li ne do la nan ufak kol la r n ara s ra gev fle di i ni du yu yor. Uyu ma Ali, di yor, uyu ma! Önün de ki bafl ya vafl ya vafl dik li i ni kay be di yor, di zi ne do ru e i li yor: Uyu ma Emi ne m, di yor uyu ma! Son ra ku ca n da k p r da ma lar bafl la y p ha fif a la ma lar ifli tin ce: Uyu ci e rim, di yor, uyu Os man m! At iki de bir sür çü yor, ka pa n yor, so lu yor, ken di si ni to par l yor; gö mü lü yor yi ne sil ki ni yor, yine iler - le me ye ça ba l yor. O; yafl l, ro ma tiz ma l, y l g n bir bey gir dir. Top rak ise git tik çe v c k bir hâ le gel mek - te dir. Ya mur ke sil mek bil me di in den sap la n p kal ma la r ve ya ta flan bir r ma n ak n t s na ka p la - rak bo ul ma la r ola s l ço a l yor. Ay fle, yav ru la r na sa r la rak öl me yi, ar t k at n ve ken di si nin güç süz lü ü ne ba ka rak kö tü kö tü dü flün - mek te dir. çin de ki en ür kü tü cü kor ku flim di flu dur: At n dan ay r la rak üç can l yü kü ile ya yan kal mak. So nun da bu da olu yor. Ön ce çö ken, son ra da ba fl n uza t p yan üs tü uza nan, bir tür lü kalk mak gü cü nü bu la ma yan at - tan ini yor lar; çar ça buk ini yor lar. Çün kü dur ma dan iler le yen fe la ket top lu lu un dan ay r düfl mek Ay - fle ye her fley den da ha kor kunç ge li yor. Fa kat ge ri de kal d n an la y p bir sü re s k yü rü yün ce ar t k bu üç ço cu u bir den ta fl mak, sü rük le mek ola na kal ma d n gö rü yor hem ko flu yor hem dü flü nü - yor: ki si ni ol sun kur tar mak için bi ri ni fe da et mek, ha fif le mek ge rek tir. Han gi si ni? Ay fle, ya n n da diz ka pak la r na ka dar ça mur la ra ba ta ç ka yü rü me ye ça l flan Ali nin mi ni mi ni eli - ni b rak mak is te mi yor. Boy nu na do la nan güç süz kol la r da çöz me ye ce sa re ti yok tur. Ku ca n da ki s lak, k m l t s z, ses siz boh ça ona za ten can s z gi bi gö rü nü yor. Bel ki ken di li in den, so uk tan, su - dan, ha va s z l k tan, ezil mek ten öl müfl tür. Ana n n bir ümi di bu dur: Ya fla ma d n an la ya rak ac çek - me den kun da bir ta ra fa, en az ça mur lu, en az ba tak ye re b ra k ver mek... Bü tün o k ya met için de, elin den tut tu u nu ve omuz la r n da ta fl d n sü rük ler ken ku ca n da ki ne e i li yor, din li yor... Ses iflit me mek, ha re ket duy ma mak ümi diy le din li yor ve yav ru su nun k s k k s k, l k l k a la d n du yu yor, Ey vah! di yor. Bu s ra da iler le yen ka fi le se lin ba t ra ç ka ra, vu ra çar pa sü rük le di i bir y k n t dan bafl ka bir fley de il dir. Ka ran l n için de dü fle rek ça mur la ra gö mü len ler, üs tü ne ba s la rak ezi len ler çok tur. Ay fle, yü kü nü at ma ya ra z ola m yor. Yü zü ve vü cu du bel ki de ya mur dan faz la dök tü ü so uk ter le s lan - m fl t r. So luk so lu a d r. Diz le rin de, ayak la r n ça mur dan çe ke bi le cek güç git tik çe aza l yor, kol la r n - da ve boy nun da öy le bir ke sik lik, bir uyufl ma, bir ka r n ca lan ma, so nun da bir du ya ma y fl var ki... 46

47 Sanat Metinleri Göz le ri ni ka p yor, sol ko lu nun aç l p yü kü nü ken di li in den b rak t n an cak ya r an la ya bi li yor. fiim di gö sü nün üs tün de bafl ka bir yük; da ha a r fa kat da ha s cak, da ha can l, so lu yan ve sa - r lan bi ri ni du yu yor: Ali, ge mi az ya al m fl, bir at n ar ka s n dan, üzen gi ye ta k l çe ki len bir ce set gi biy - di, yü rü mü yor du, yü zü ko yun elin den ana s na ba l sü rük le ni yor du. fl te o, flim di ba r n n üze rin de - dir. Uzun bir öz lem den son ra bir bir le ri ne ka vufl mufl lar gi bi so ku lu yor lar, bel ki se vi ni yor lar. Kaç ma, sü re git mede ya mur ve ça mur da be ra ber... Böy le bir kaç sa at mi yok sa bir kaç da ki ka m ge ne ko flu yor lar, ko flu yo ruz sa n yor lar. Ay fle tü ke - ni yor, de min yol da b rak t k la r at gi bi ye re uza n ve re ce i ni an la ya rak hay k r mak, bi ri ni im da d na ça - r mak is ti yor. Ge ne ko flu yor ve bir den, fla fl la cak bir ha fif lik, bir can l l k du yu yor, ile ri ye at l yor. Ne den son ra an l yor ki boy nun dan sa r lan za y f, ufak kol lar ar t k yok tur: Emi ne de dö kül müfl tür. Ç k s r t ma Ali, di yor; iyi ce sa r l, s k sa r l, sa k n gev fle me! Ve böy le, ka n n n son ate fli ni ya ka rak, ka y p dü fle rek, ge ne kal ka rak, ge ne yu var la na rak ya mur, ter, göz ya fl yü zü nü y ka ya y ka ya, sü rek li, mo la ver me den yü rü yor Ali si ni kur tar m fl ol mak se vin - ciy le. Öbür fe la ket le re kat la n p ümit için de yü rü yor, ka fi le ye ye ti fli yor, ka fi le nin önü ne ge çi yor, ka - fi le yi ge ri de b ra k yor ve tan a a r r ken ay y l d z l s lak bay rak çe ki li kü çük bir ka sa ba ya va r yor. Yü - kü nü bir cep ha ne san d n n üs tü ne in di ri yor: Kur tul duk Ali, di yor. Kalk Ali! Ali kalk m yor, k m l da m yor. Ay fle sa at ler den be ri bir ce set ta fl d n an la m yor, an la mak is te mi - yor, hâ lâ: Kalk Ali, kur tul duk Ali, di yor; gü lüm sü yor; ke sin ti siz, ge ce ki ya mur gi bi dö kü len cofl kun göz - yafl la r için de gü lüm sü yor... Hiz met çi do nuk, can s z, ka t, su yu çe kil mifl ku ru bö cek ka bu u göz le ri ni ifla ret et ti: Bey, de di; ifl te o gü nden be ri ben a la ya mam, a la mak is te sem de bil mem ki ne den göz le - rim den yafl gel mi yor! Re fik Ha lit KA RAY Gur bet Hi kâ ye le ri ve Yer Al tın da Dün ya Var 2. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye den ve s n f ta in ce le di i niz me tin ler den ha re ket le hi kâ ye me - tin le ri nin or tak özel lik le ri ni be lir le yi niz. 3. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye nin olay ör gü sü nü tes pit ede rek aşa ğı da ki şe ma ya ya zı nız. Olay ör gü sü nün özel lik le ri ni be lir le ye rek olay ör gü sü nü mey da na ge ti ren bu par ça lar ara s n da ki ilifl ki yi be lir ti niz. 47

48 Sanat Metinleri 4. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye yi aşağıdaki şemada verilen ölçütlere göre inceleyerek şemayı doldurunuz. 5. et kin lik: Yu ka rı da ki şe ma dan ha re ket le tab lo da ki so ru la rı ce vap la yı nız. Sorular Cevaplar Temanın olayla ilişkisi nedir? Olayın kişi, zaman ve mekânla ilişkisi nedir? Anlatıcının metindeki rolü nedir? Ki şi ler ara sın da ki kar şı laş ma ve ça tış ma nın ne de ni ne dir? Hi kâ ye nin ya pı un sur la rı nın de ğiş me si nin fark lı hi kâ ye ler oluş tur ma da ki ro lü ne dir? 6. et kin lik: Olay ve olay ör gü sün de ki par ça la r n dü zen le nifl se bep le ri ni sor gu la ya rak Göz ya fl ad l hi kâ ye nin te ma s n bu lu nuz. Te ma n n özel lik le ri ni be lir ti niz. 7. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye nin zih ni yet özel lik le rin den ya z l d dö ne mi tah min et me ye ça - l fl n z. Hi kâ ye nin ya z l d dö nem le te ma ara s n da ki ilifl ki yi aç k la y n z. 8. et kin lik: Çev re niz de, Göz ya fl ad l hi kâ ye de ki kah ra ma n n ya fla d ac la ra ben zer olay lar ya fla yan la ra ta n k ol du nuz mu? Ya fla d kö tü olay la r n o in san lar üze rin de ne gi bi iz ler b rak t n Göz ya fl ad l hi kâ ye den yo la ç ka rak, te ma y gün cel lefl ti re rek söy le yi niz. 9. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye de ki ki fli le rin özel lik le ri ni ve me tin de ki ifl lev le ri ni aşa ğı da ki tab - lo ya ya zı nız. Bu ki şi le rin tem sil et tik le ri hâl, dü şün ce ve du ru mu açık la yı nız. Bey Kişiler Kişilerin Özellikleri Metindeki İşlevleri Ayşe Ayşe nin Çocukları 48

49 Sanat Metinleri 10. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye nin za ma n n be lir le yi niz. Afla da ki kro no lo jik za man çi zel ge - sin de za man la il gi li ve ril me yen di lim le ri ya z n z. Yaz d k la r n z dan ha re ket le ha t r la ma yo luy la za man di lim le rin de ge ri ye gi di flin na s l ve ne den ya p l d n söy le yi niz. 11. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye nin mekânını ve bu me kâ n n özel lik le ri ni be lir le yi niz. 12. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye nin me kân özel lik le ri nin met nin te ma s ve ki fli le ri ile olan ilifl - ki si ni aç k la y n z. Böy le bir kaç sa at mi yok sa bir kaç da ki ka m ge ne ko flu yor lar, ko flu yo ruz sa n yor lar... fl te o gün den be ri ben a la ya mam, a la mak is te sem de bil mem ki ne den göz le rim den yafl gel - mi yor! 13. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye den al nan yu ka r da ki bö lüm le re ba ka rak hi kâ ye nin an la t c la - r n ve bu an la t c la r n özel lik le ri ni bu lu nuz. Hi kâ ye içe ri sin de ki bu fark l an la t c la r n na s l bir lefl ti ril - di i ni be lir ti niz. 14. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye de ki ba k fl aç s n bu lu nuz. 15. et kin lik: Göz ya fl ad l hi kâ ye den al nan afla da ki bö lüm ler de han gi an la t m tür le ri nin kul - la n l d n tab lo ya ya z n z. Metinde yararlanılan anlatım türlerinin birbiriyle ilişkisini belirleyiniz. Cümleler Kullanılan Anlatım Türleri fiim di saç lar kü çük ak tar dük kâ n be bek le ri nin ne k la ne de ota ben ze yen, do kun sa n z h fl r da ya ca n san d n z can s z, ku ru, so luk ren gi ni, flek li ni al m fl. Göz le ri es ki fle ker len mifl flu - rup lar ka dar do nuk, can s z, ka t, su yu çe kil mifl... Ka n n n son ate fli ni ya ka rak, ka y p dü fle rek, ge ne kal ka rak, ge ne yu var la na rak ya mur, ter, göz ya fl yü zü nü y ka ya y ka - ya, sü rek li, mo la ver me den yü rü yor. Ali si ni kur tar m fl ol mak se vin ciy le. Öbür fe la ket le re kat la n p ümit için de yü rü yor, ka - fi le ye ye ti fli yor, ka fi le nin önü ne ge çi yor, ka fi le yi ge ri de b ra k - yor ve tan a a r r ken ay y l d z l bir s lak bay rak çe ki li kü çük bir ka sa ba ya va r yor. Yü kü nü bir cep ha ne san d n n üs tü ne in - di ri yor. 49

50 Sanat Metinleri KA RA MAN LI KA DIO UL LA RIN DAN HUR fi T BEY VE MAH -I M H R H KÂ YE S Ka d o ul la r, 19. yüz y l bafl la r n da Ka ra man da ya fla - yan ve Ka ra man n ile ri ge len bey ai le le rin den bi ri si dir. De re be yi ha ya t ya fla yan bu ai le nin ik bal y l d z la r da di er Os man l Bey le ri nin ki gi bi sön me ye bafl la m fl, ai le - nin son ka l n t la r da çift lik le ri nin bu lun du u Mor ca l kö - yü ne çe kil mifl ler dir. Es ki den, bu ai le nin ol du u an la fl lan, Ka ra man da ki ba z ara zi ve bah çe le rin ad, hâ len Ka d o ul la r Bah çe le - ri, Ka d o ul la r ye ri vs. gi bi ad lar la an l mak ta d r. Es ki de re be yi ka l n t la r n dan olan bu ai le er kek le rin - den bi ri si, 20. yüz y l bafl la r n da Mor ca l kö yün de, bir adam öl dür mek su re tiy le kaç m fl, izi ni kay bet ti re rek Si - vas ta raf la r na git mifl, Si vas n fiar k fl la il çe si nin Ce mel kö yü ne yer lefl mifl ve bu ra da ev le ne rek ço luk ço cuk sa - hi bi ol mufl, so yu ço al m fl; Mor ca l da ka lan son ka l n t - la r da 1920 y l n da, köy ile ri ge len le ri nin tefl vi ki ile o gün le rin mefl hur efl k ya la r n dan Mor ca l l Ali ta - ra f n dan öl dü rül müfl tür. Bu öl dü rü len ada m n ço cuk la r da Ka ra man a yer lefl mifl ler dir. Hur flit Bey, Ka d o ul la r n dan, Mol la Bey in o lu dur. Ço u va kit le ri ni Mor ca l kö yün de ge çi ren, ya k fl k l, le vent en dam l bir bey za de dir. Mor ca l n n gü ney ve do u sun da ki yay la la ra ve Far sak Çefl me si do lay la r na, çok ka la ba l k Sa r Ke çi li Afli re ti nden ko nargö çer yö rük oba la r ge lir, oba la r n be yi de Mor ca l n n gü ne yin de ki yay la - la ra oba s n ku rar d. Av me rak l s Hur flit Bey; om zun da tü fen gi, elin de ka fe si (kek lik) ile da lar da do la fl r ken bir ku yu ba fl n da yün y ka yan bir kaç yö rük k z gö rür. Su sa m fl t r, yan la r na va r r, k z lar dan su is ter. ç le rin - den gün ya k r m z ya nak l, cey lan gi bi bir Türk men k z he men a aç tan oyul mufl, flap flak de ni len su ta s ile Hur flit Bey e su ge ti rir. Hur flit Bey su yu içer, içer ama su ile bir lik te Yö rük k z n n afl k da kal bi ne gi rer. Bu kalp ak fl yal n z de li kan l ya m has? Ha y r. Ars lan ya p l bey za de nin afl k da el ma ya nak l Yö rük k z n n, gür kir pik le ri nin göl ge le di i la ci vert göz le rin den gön lü ne ak ver mifl tir. Bu ak fl, her iki gen ci de ür pert mifl, bir bir le ri ne bü yü le yi ver mifl tir. Hur flit Bey su yu içip ka b Yö rük k z na ver mifl ti. K z da ifli nin ba fl na dön müfl tü. Fa kat ka fa ta ru - mar, önün de ki iflin yö nü nü yön te mi ni fla fl r m fl, s lak yün y n n n üze ri ne to ku cu bi le rek de il, ira - de siz ola rak kal d r p in di ri yor du. Ar ka dafl la r da il o lu na su gö tü ren bey k z n n hâ lin den bir fley ler se zi yor lar gi biy di. Hur flit Bey de ora dan ay r l m fl t, uzak la fl yor du ama aya kös tek len mifl gi bi idi, iler le ye mi yor du. Ava re ve ne ya pa ca n fla fl r m fl, ze bun ve di va ne bir hâl de idi. Ava gi den fa kat ken di si bir cey la n n sih ri ile kal bin den vu ru lan Hur flit Bey, ar t k her gün si la h n om zu na al p Yö rük oba la r n n ci va r n da do la fl r du rur du. Yö rük k z da m k na t si bir kuv ve tin et ki si al t n da çe flit li ba ha ne le ler le her gün, s k s k ku yu ba - fl na gi der, et raf tan bir fley ler arar d. En so nun da Ka d o lu za de ile üç gün ku yu nun ya ma c n da ki ko ca ka ya n n dul da s n da bu lufl tu - lar. Bu lufl tu lar ama ka fa her cü merc, dil le ri tu tul mufl, bir bir le ri ne ne söy le ye cek le ri ni bil me den bir müd det dur du lar, süz gün süz gün ba k fl t lar. Son ra iç le ri ni, dil le ri ile bir bir le ri ne dö ke bil di ler. Yö rük k z Mah- Mih ri, Sa r ke çi li oba la r n n Öz bek inin kü çük kar de fli idi. Ar t k gün afl r, bel li sa - at ler de, bel li yer ler de, pek k sa da ol sa bu iki âfl k bu lu flu yor lar, hâl le fli yor lar, dil le fli yor lar, afl k n na me le ri ni bir bir le ri ne dö kü yor lar ve ay r l yor lar d. 50

51 Sanat Metinleri Her ne ka dar Mah- Mih ri, Yö rük Öz be k inin Hur flit Bey le bir lefl me le ri ne ses ç kar ma ya ca n zan ne di yor du a ma... Hur flit Bey, ana s Sel vi naz ka d na ko nu yu aç t. ki gün son ra Mol la Ka d o lu, ya n na iki ar ka da - fl n ala rak ge ce nin ala ca ka ran l n da at la r na bi nip Ana mas Yay lala r na do ru yo la ko yul du lar. Kufl luk za ma n, Sa r Ke çi li Be yi nin çat ma s n n ya n na ge le rek at la r n dan in di ler. Mi sa fir hay ma s na bu yur edi len mi sa fir ler, kah ve le ri ni içip hofl befl et tik ten son ra me se le yi denk ge ti rip aç t lar. Bir ko - nar gö çer Yö rük be yi nin k z bir ka sa ba be yi nin o lu na mü na sip idi a ma ka z n aya hiç de öy le de - il di. Yaz la r yay la lar da, k fl la r sa hil ler de, aç k ha va lar da, bur cu bur cu re çi ne ko ku lu çam ve ar d ç or man la r ara s n da, is te di i yer de ça d r n ku rup se ra zad ya fla yan Yö rü k ün k z hiç par d (dam) al - t na, dört du var ara s na gi rer mi idi? Yö rük Öz bek i gür se si ile: A a lar, Yö rük k z, Yö rük oba s n da ge rek. Ha ni bir söz var d r... Da ku flu da da, ba ku flu ba da. Dam al t na ve re cek k z m z yok tur. Ku su ra kal ma y n ce va b n ver di. Ce vap ke sin di, s rar da fay da yok tu. Va kit ö le ol mufl tu. Or ta ya su mat se ril di, d flar da alelace le ke si len, çe biç etin den ya p l ma saç ka vur ma s ve Yö rük do la z or ta ya ko nul du. Do la z n ya n na, har nup a da s ta s, ka vur ma n n ya n na da çal ka ma (ay ran) ta s kon mufl tu. Ye mek ler ye nil di, üze ri ne sa de kah ve ler içil dik ten son ra mi sa - fir ler u ur lan d. Ne ti ce Mah- Mih ri nin tah min et ti i gi bi ç k ma d. ki sev da l, yi ne bu lufl tu lar ve kaç ma y ka rar - lafl t r d lar. Cu ma gü nü, oba n n er kek le ri cu ma na ma z için ci var köy le re git tik le ri s ra da ka ça cak lar - d. Ama oba n n adam la r ifl kil len di ler, bir ka ç r ma ola y n n ola bi le ce i ni Öz be k e söy le di ler. Öz bek, he men o gün ken di oba s n top la y p ak flam dan be lir siz bir is ti ka me te do ru yo la ç k t. Gö çün ha - re ke ti s ra s n da Mah- Mih ri, oba n n oca n n ta fl n ters çe vir di. Al t na da Ar kam dan gel. an la m - na bir ifla ret koy du. Oba ile bir lik te yo la ko yul du. Göç ova ya in di. s ti ka met le ri Kon ya ta raf la r na do ru idi. Mah- Mih ri rast gel di i bir ço ba na yak - la fla rak gi de cek le ri ye ri söy le di ve Hur flit in ken di si ne he di ye et ti i bir yü zü ü ç ka r p Hur flit Bey rast gel di in de ver me si için ço ba na ri ca et ti. Zi ra Hur flit Bey i bu ci var da bil me yen yok tu. Cu ma gü nü Hur flit Bey te da ri ki ni gö rüp k r at n ha z r la t p yay la ma ya ç k m fl t ki ne gör sün? Oba - n n ye rin de yel ler eser. Sev da l s n n ça ma fl r ser di i dal lar da kufl lar ötü flür, a l lar da kar tal lar efli nir ol mufl tu. Ay lar d r sev da s ile ya fla d, hül ya la r ile ge ce le ri ni uy ku suz ge çir di i sev gi li si nin oba s n s s z gö rün ce ke de rin den der man s z kal d. At tan dü fler ce si ne inip at bir ça l ya ba la d ve ça d r n sö kül dü ü yer de ki bir tafl üze ri ne otu ra rak a la ma ya bafl la d. Sa z n eli ne ala rak göz yafl la r için de, vur du sa z n n tel le ri ne. Ba ka l m ne de di, ne ler söy le di: Bil mem Hin d e git ti, Bil mem Ye men e Bel ki gö çün sür müfl ler dir Ayafl a B rak t bu el ler de be ni di va ne fiim di gö züm et mez yâ ri te ma fla. Bir sua lim var d ça y r çi me ne Bir sua lim var d r da ile ta fla Ça y r, çi men naz l yâ rim nicol du? Da lar, tafl lar naz l ya rim nicol du? De li kan l, bir ara ken di ne ge lip göz le ri ni ye re in dir di in de, tafl lar ara s n da, bir ifla ret göz le ri ne ili flir. Der hâl, k z n Me yan (Kü tah ya) ili ne git mek te ol du u nu an lar. Sa z n eli ne tek rar al r, ba ka l m ne söy ler: Üç tafl la r bir ara ya çat m fl lar, Ara s na bir t l s m at m fl lar, Mah mih ri mi uy ku lar da tut mufl lar Sür müfl ler git mifl ler Me yan çö zü le ne. Bir kaç gün son ra Bey; sa z n tor ba s na yer lefl ti rir, at na bi ner, yo la ko yu lur. (...) 51

52 Sanat Metinleri Hur flit Bey gü ne ye do ru yü rür. Kar fl s na bir göl ç kar. At n gö le do ru sü rer, at tam ka ra ya ç - ka ca s ra da, bir ba tak l a da lar, ar ka ayak la r ta ma men ça mu ra gö mü lür. Hur flit Bey güç lük le ken di si ni ka ra ya atar. At nı sa at ler ce kur tar ma ya u ra fl r, u ra fl r am a bir ça re si ni bu la maz. Ça re siz ka l n ca a la ma ya ve at n ora da terk ede rek sev da l s n n ar ka s n dan kofl ma ya ka rar ve rir. (...) Hur flit Bey, at n göz gö re gö re ba tak l k ta ölü me terk ede rek ya yan va zi yet te, sa z ko lu nun al t n - da yo la de vam eder. Bir za man son ra bir a a c n göl ge si al t n da din le nir ken ha va da uçup gi den bir kaç tur na gö rür, do ku nur sa z n n te li ne (...) Sa z n b ra k r b rak maz uyu ya ka lan Hur flit Bey, bir ara uy ku dan uya n r, pe ri flan bir hâl de yo lu na de vam eder. Bir kaç sa at son ra bir köy ke na r na ge le rek köy çefl me si nin ba fl na otu rur. O s ra da çefl me ye bir ko ca ka r, ar d s ra da ko ca ka r n n k z la r ge le rek bu de li kan l y gö zet le me ye bafl lar lar. Hur flit Bey, bu ih ti yar ka d n dan bir tas su is ter ve ka d n n k z la r n so rar. Ka d n su yu ve rir ken k z la - r n n bi ri nin ad n n Pem be, bi ri nin Züm rüt, en kü çü ü nün ad n n da Mih ri ol du u nu söy ler. Bu ara - da da böy le bir de li kan l ya kay na na ol ma y ka fa s n dan ge çi rir du rur. (...) h ti yar ka d n, Hur flit Bey in göz le rin de ki asa le ti oku ya rak böy le bir de li kan l y, üç k z be kâr du - rur ken ka ç r ma ma y ve Hur flit e ken di k z la r n dan bi ri si ni ver me yi dü flü nür. (...) Mih ri, ko ca ka r n n kü çük k z n n ad d r. Ad ben zer li i do la y s y la bu k z be ye tak dim eder. (...) Hur flit Bey, bu ka d n n s ra r n ka p l ma ya rak flid det le ye rin den kal kar ve yo lu na de vam eder. Er te si gün yo lu bir kö ye dü fler. Köy de ça l nan da vul lar, köy de ya p l mak ta olan bir dü ün ha ber ver mek te dir. Hur flit Bey, köy ke na r n da gör dü ü bir ço cu a du ru mu so rar, ço cuk da: Ko nar gö çer Yö rük Öz be k i nin kar de fli Mah- Mih ri ile Ger mi yan Be yi nin o lu nun dü ün le ri var d r, di ye ce vap ve rir. Za val l Hur flit in yü re i ne bir atefl dü fler. Ken di si ni bir âfl k eda s ile dü ün da m na atar. Ge ce ya r s na do ru, dü ün sa hi bi Ger mi yan Be yi nin o lu, mi sa fir âfl k tan bir tür kü is ter. Hur flit Bey de bu ye ni ra ki bi ne, ya na ya k la flu tür kü yü söy ler: (...) Va ra y m gö re yim Ara bis tan, Sey rey le yin Fer hat ile Şi rin i, Yâ re giy di re yim tel li fis ta n, Ne hofl sev mifl on lar bir bir le ri ni, Se vem koy nun da ki pa muk mes ta n, Hur flit ve rir Mihr e ga rip se ri ni, De sem Han öl dü rür, de me sem öl düm. De sem Han öl dü rür, de me sem öl düm. Bu ko nufl ma da, Han di ye bah se di len ta bi i ki Ger mi yan Be yi nin o lu dur. Ora da bu lu nan lar, bu tür kü den fe na hâl de hid det le nir ler. He le da mat ada y, âde ta ç l d r m fl t r. Ne re de ise elin den bir ka za ç k p Hur flit Bey i öl dü re cek tir. Ama ora da bu lu nan lar dan, Tü tün cü Ha - san ad n da bir ka ba da y or ta l ya t fl t r r. Bu olay, Mah- Mih ri nin ku la na gi der. Du rum dan flüp he le ne rek bu âfl gör mek is ter. Da mat ada y n ça r ta rak ona şöy le der: Dün ak flam bey le rin hu zu run da saz ça lan âfl ben de din le mek is te rim. K z n is te di i ni k r mak is te me yen da mat bey, âfl k z n hu zu ru na gön de rir. Hur flit Bey mec li se var d k tan son ra, bir per dah yap t k tan son ra söy le me ye bafl lar: Kal d r ni ka b n ara dan, Hurşit derler güzel mahım, Gö ren ler flad ü man ol sun. Seni yakar benim ahım, Çak ey le hak-i pa yi ni, İki gözüm, melek şahım, Giz li s r lar be yan ol sun. Yarın mahşer divan olsun. (...) 52

53 Sanat Metinleri Ka d n lar dan hiç bi ri si, bu tür kü nün ne ol du u nu an la maz lar. Fa kat Mih ri, Hur flit Bey e usul ca ge - ce ya r s gel me si ni söy ler. Ge ce ya r s olur. Es ki âfl k lar, tav la da m n dan iyi bir at se çe rek ka çar lar. Er te si gün, Ger mi yan Beyi nin o lu k rk at l ile ka çak âfl k la r n pe fli ne dü fler. Hur flit Bey ve Mah- Mih ri yi, Hur flit Bey in at - n n bat t ba t n ya k n n da k s t r r lar. Va kit ge ce ol du un dan k z bir a a ca ba la ya rak Hur flit Bey i cel la da tes lim eder ler. Cel lat, Hur flit Bey e son ar zu su nu so rar, o da bir tür kü söy le mek is te di i ni bil - di rir. Göz yafl la r n n son dam la la r n sa z n n üs tü ne ak ta rak flu tür kü yü söy ler: Mah- Mih ri m için ölem, Be ni uz kes Arap kö lem. Hor dün ya dan yü züm dö nem, Bir so luk gös ter yâ ri mi. Cel lat, Hur flit Bey in da ha faz la söy le me si ne f r sat vermez. Kan l göm le i ni de Bey e gö tü rür. Mah- Mih ri, kan l göm le i gö rün ce bir va vey la ko pa r r. Hur flit in ba fl ucun ca bir tür kü söy le - mek te s rar eder. Tür kü ye izin ver me dik le ri tak dir de Han a tes lim ol ma ya ca n söy ler. Han, k z n cel lat la be ra ber git me si ne izin ve rir. Mah- Mih ri, Hur flit Bey in ba flu cu na gel di in de göz le rin den kan lar ak ta rak flu tür kü yü oku ma ya bafl lar: Or man lar da ay va ol maz; Kul ola y m ka me ti ne pos tu na; Cellatlarda na mus ol maz, ar ol maz; Na s l k y d Arap naz l dos tu ma, Ölür Mah- Mih ri si ze yâr ol maz; Be ni de y k ce se di nin üs tü ne, Öl dür dün Hur flit i, ney le din Arap. Öl dür dün Hur flit i ney le din Arap. Mah- Mih ri, bu a t la r n ya par ken bir yan dan da ce bin de sak l tut tu u b ça ç ka r p ken di si ne sap la ya rak Hur flit in ce se di nin üs tü ne dü fler ve he men ölür. ki sev da l, bu fle kil de bir bir le ri ne ka vu flur lar. Han da Mah- Mih ri ye bir kö tü lük ede me mifl olur. (Not: Hi kâ ye Durmuş Ali Gül can dan alın mış ve ken di an la tı mıy la ay nen ak ta rıl mış tır.) et kin lik: Ka ra man l Ka d o ul la r n dan Hur flit Bey ve Mah -ı Mih ri ad l halk hi kâ ye sin de ki ola - y par ça la ra ay ra rak olay ör gü sü nü tes pit edi niz. Olay par ça la r n da an la t lan la r fle ma ya ya z n z. 53

54 Sanat Metinleri 17. et kin lik: Ka ra man l Ka d o ul la r n dan Hur flit Bey ve Mah -ı Mih ri ad l halk hi kâ ye si ni aşağıda verilen tablodaki ölçütlere göre inceleyiniz. Anlatıcı Olay Örgüsü Mekân Gerçeklikle İlişkisi Dilin Kullanıldığı İşlev Gelenek 18. et kin lik: Ka ra man l Ka d o ul la r n dan Hur flit Bey ve Mah -ı Mih ri ad lı halk hi kâ ye si ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayarak metni yorumlayınız. Hikâyenin ifade ettiği anlam onu oluşturan birimlerdeki anlamlara indirgenebilir mi? Hikâyeyi okuyanların bilgisi, görgüsü ve psikolojik durumuna göre metin farklı yorumlanabilir mi? Hikâye her okunduğunda farklı anlam değerleri kazanabilir mi? Yaşanan gerçeklikle metindeki gerçeklik aynı mıdır? Hikâye sizde hangi duyguları uyandırmaktadır? 19. et kin lik: Ka ra man l Ka d o ul la r n dan Hur flit Bey ve Mah -ı Mih ri ad lı hi kâ ye nin te ma s n bu - lu nuz. Te ma n n hi kâ ye nin ya z l d dö ne min zih ni ye tiy le ilifl ki si ni aç k la y n z. 20. et kin lik: Halk hikâyeleri ile ilgili yaptığınız araştırmalardan Ka ra man l Ka d o ul la r n dan Hur - flit Bey ve Mah -ı Mih ri adlı hikâyenin yapı, dil ve anlatım bakımından halk hikâyesi geleneği ile ilişkisini açıklayınız. 21. et kin lik: Ka ra man l Ka d o ul la r n dan Hur flit Bey ve Mah -ı Mih ri ad lı halk hikâyesini anlatan sanatçının kendi tarzında daha önce oluşturulmuş metinlerden yararlanıp yararlanmadığını tartışarak sanatçının yetenekle ilişkisini belirleyiniz. Sonuçları sınıfta paylaşınız. 54

55 Sanat Metinleri KÜ TÜK Ala ca ka ran l k için de siv ri, si yah bir ka ya n n müp hem ha ya li gi bi yük se len fial go Bur cu uya n k - t. Va kit va kit in let ti i tram pet, bo ru ses le ri ni ak fla m n ha fif rüz gâ r, de rin bir u ul tu hâ lin de, her ta - ra fa ya y yor... Ke der li ba r fl ma la r y la ölü mü ha t r la tan kü für baz kar ga sü rü le ri bu lut lu ha va n n do - nuk hüz nü nü da ha be ter art t r yor du. Mor da lar git tik çe ko yu la fl yor, git tik çe ka ra r yor du. Ya maç - lar da ki da n k göl ge ler, kufl suz or man lar, h ç k ran de re ler, ka çan yol lar, s s z ko ru lar san ki kor kunç bir f r t na n n gür le me si ni bek li yor lar d. Bur cun te pe sin de, be yaz l si yah l bir bay rak, can çe ki flen bir kar tal s t ra b y la k v ra n yor du. ki bin ki fli lik mu ha sa ra or du su nun ça d r la r, ka le ye gi ren ge nifl yo lun sa n da ki bü yük difl bu dak a aç la r n n et ra f na ku rul mufl tu. Yer le re ka z k lan m fl k r at lar ya ban c ko ku lar du yu yor gi bi s k s k bafl la r n kal d ra rak kifl ni yor lar, t r nak la r y la kaz ma ya ça l fl t k la r top rak la r n nem li çi men le ri ni ot lu - yor lar d. Dal lar da k r m z çul lar, s r ma l e er ler as l du ru yor du. Ce ma at le k l n m fl ak flam na ma z n - dan da lan as ker ler ça d r la r n ara s n dan gü rül tü ile ge çi yor lar d. K sa emir ler, ça r lan isim ler, bir kah ka ha, bir söz... bafl la ya cak sü kû nu bo zu yor, at la r n ya n n da iti flen bir kaç gen cin flen na ra la r du - yu lu yor du. Çif te di rek li ye flil ça d r n ka p s önü ne se ril mifl bü yük bir kap lan pos tu üze rin de keh ri bar çu bu u nu fo sur fo sur çe ken ko ca b y k l, iri vü cut lu, atefl na zar l fla ir ku man dan göz le ri ni ala ca ka le nin sal la nan bay ra na dik mifl ti. Kar fl s n da diz çök müfl ket hü da s n n an lat t k la r n din li yor du. Or du gâ ha ya r m sa at ev vel dört na la ge len bu adam yafl l, flifl man bir as ker di. fl te kaç haf ta olu yor, ku man da n n n Gün ders dref (Gündersdıref) Ba ro nu Erasm To fi (Toful) u be ra ber vur mak tek li fi ni ha vi bir mek tu bu nu, tek ba fl na Hâ dim Ali Pa fla gö tür müfl tü. Ama pa fla çok mefl gul dü. Va kit bu lup ce vap ve re me mifl ti. Dreg ley Ka le si ni sa r yor du. Mu ha sa ra n n ip ti da s n dan ni ha ye ti ne ka dar ha z r bu lu nan ket hü da flim di ora da gör dük le ri ni söy lü yor du; bu ka le ga yet sarp, ga yet dik bir ka ya n n zir - ve si ne ya p l m fl t. Ars lan Bey sor du: Bi zim ka le den da ha yük sek mi? Da ha yük sek be yim. Ku man da n n, bi zim ka le de di i he nüz ç r p nan bay ra na has ret le bak t fial go Bur cu idi. Fa - kat o bu ra s n bir kaç gün için de zapt ede ce i ni iyi ce bi li yor du. Da ha bir kaç haf ta ev vel Bo za Ku le - si nde hü cum la r na kar fl dur mak is te yen An dre na ki, Mi hal Ter fli, Eti yen So flay na s l ken di si ne ku - le yi tes lim et mifl ler; na s l kah ra man l n, ce sa re ti ni al k fl la ya rak, lüt fu na te flek kür ler ede rek çe ki lip git mifl ler di... Panoramik 1453 Tarih Müzesi (Fotoğraflayan: Hasan Yorulmaz) 55

56 Sanat Metinleri Ben bir ka le nin kar fl s n da çok du ra mam, de di; hiç sab r m yok tur. Ama Ali Pa fla, çok sa b r - l... Ma flal lah! Ket hü da ba fl n kal d r d : O da sa b r s z... Ama ne yap s n? Dreg ley pek yal ç n, pek sarp... Bor sem da la r için de bafl ka le bu imifl di yor lar. Pa fla mu ha f z la ra ev ve la tes lim tek lif et me di mi? Et ti. Ka bul et me di ler mi? Ha y r, et me di ler. Ka le nin ku man da n kim di? Zon di is min de bir kah ra man... Ben on la r n kah ra man l k la rı nı bi li rim. Ver dik le ri sö zü tut maz lar... Vi re yi bo zar lar. El çi ye ha - ka ret eder ler. Ha y r, Ars lan Bey; Zon di bil dik le ri niz den de il. Çok mert bir adam. Pa fla tes lim tek li fi ni ki min le gön der di? Pa paz Mar ten Uruç ga lo ile... Ne ise... Türk el çi gön der sey di mut la ka ka fa s n ke ser ler, be den ler den afla f r la t r lar d. Pa fla Türk el çi si gön der sey di Zon di bu nu yap maz d. Ne bi li yor sun? Pa paz Mar ten e söy le di i söz ler den an la d m. Ne de mifl? De mifl ki: Git, pa fla ya söy le. Ba na tes lim tek lif et me sin. Bir as ke re bun dan bü yük ha ka ret ola maz. O na s l harp ada m ise ben de harp ada m y m. Ya ölü rüm ya ga lip ge li rim. Ama gö rü yo rum ki be nim iflim bit ti. O dur ma s n, bü tün kuv ve tiy le hü cum et sin. Ben mut la ka, y k la cak ka le nin tafl - la r al t n da kal mak is te rim. Sa hi, na mus lu bir as ker mifl... Ket hü da: Yal n z na mus lu bir as ker de il Ars lan Bey, de di hem de ga yet ali ce nap bir mert... Na s l? Ba k n an la ta y m. Pa paz Mar ten or du gâ ha ret ha be ri ni ge tir mek için dö ner ken Zon di onu tut - mufl. Ev vel ce esir al d iki Türk de li kan l s n ya n na ge tir mifl. Bun la ra ga yet k y met li er gu van el bi - se ler giy dir mifl. Cep le ri ni al t n la dol dur mufl. Al bun la r pa fla ya gö tür. Be nim ile be ra ber öl me le ri ni is te mi yo rum. Çok yi it genç ler dir. Ter bi ye le ri ne dik kat et sin. Dev le ti ne iki bü yük as ker ye tifl tir mifl olur. de mifl. Sa hi ali ce nap bir adam m fl... Son ra, eli mi ze di ri ge çen esir ler den iflit tik; ka le nin av lu su na si lah la r n, gü müfl ta k m la r n, en k y met li efl ya la r n y a rak yak m fl. Ah r n da ki mu ha re be at la r n, a la ya rak ken di eliy le öl dür müfl. Son hü cum da bi zim as ker ka le nin ka p s n zor la d, k r d. Ye ni çe ri ler bir kur flun la ya ra la nan Zon di yi di ri di ri ya ka la ma ya çok ça l fl t lar. Ama müm kün ol ma d. O, diz üs tü sü rü ne rek her ta ra f k l ç la m z - rak la de lik de flik olup ölün ce ye ka dar vu rufl tu. De mek pa fla bu mert düfl man la ko nu fla ma d. Evet, ko nu fla ma d. Vü cu du ile ke sik ba fl n ka le nin kar fl s na göm dür dü. Me za r n n üs tü ne bir m z rak, bir bay rak di kil me si ni em ret ti. Aflk ol sun! Ben ol sam bir tür be yap t r r m val la hi... Ars lan Bey düfl ma n n ce su ru nu, kah ra ma n n, y l ma z n se ver di. On ca harp bir mert lik sa na t y d. (...) 56

57 Sanat Metinleri Or ta l k bü tün bü tün ka ra r yor, ge ce olu yor du. Ket hü da, uzun uza d ya an lat t Dreg ley Ka le si nin hi kâ ye si ni hâ lâ bi ti re mi yor du. Yat s na ma z için ab dest su yu ta fl yan an gar ya c lar, me fla le ler le geç - me ye bafl la d lar. Ars lan Bey fial go nun s lan m fl, has ta, atefl bö cek le ri gi bi sö nük sö nük par la yan zi ya la r na ba k yor, ket hü da n n söz le ri ni iflit me ye rek ken di pla n n dü flü nü yor du. O bi li yor du; düfl - man la r n hep si Zon di gi bi, Plas Ba tan yus gi bi, Lo zon ci gi bi kah ra man de il di. ç le rin de tav flan ka - dar kor kak la r da var d. Me se la Se çe ni Ka le si nin mu ha f z la r da ha Ali Pa fla yak la fl r ken top la r n, tü - fek le ri ni, cep ha ne le ri ni, er zak la r n, mal la r n hat ta ih ti yar la r n, ço cuk la r n b ra k p bir kur flun at ma - dan kaç m fl lar d. Bir kaç gü ne ka dar bu ra s da al n n ca Hol lo ko, Bo yak, fia, Ke yar mat ka lele ri ka - l yor du. Ama Al lah ke rim di. Hep si nin zap t bel ki bir ay sür mez, di ye m r l dan d. Ket hü da ku man da n n ne dü flün dü ün den ha be ri yok tu. An la ma d. Sor du: Bu ka le nin zap t m be yim? Ha y r, ca n m... Bu bir kaç gün lük ifl! He le ha va bi raz ka pan s n... Fu lek e ka dar dört befl ka le var... On la r n hep si ni di yo rum. Bir ay da dört befl ka le... Bu güç be yim. Ni çin? Da ha bu ka le ye bir tü fek at l ma m fl... Ben at tan iner ken yol dafl lar söy le di ler. Ben bu ra s n, bir kur flun at ma dan ala ca m. Na s l be yim? Se nin ak l n er mez. Ha va bi raz ka pan s n, gö rür sün... Hiç to pa tut ma dan hü cum mu ede ce iz? Ha y r. Ya ne ya pa ca z? Ha va n n ka pan ma s n bek le, de dim ya... Gö re cek sin.!!! Ars lan Bey, plan la r n en ya k n adam la r n dan bi le sak lar d. Ye rin ku la var. der di. A z dan ç - kan bir s r mut la ka ifli ti le cek ti. Ket hü da gi bi bu ses siz, bu ma na s z bek le me den bü tün as ker ler s - k l yor lar, bir fley an la m yor lar d. Ku man da n n im dat, cep ha ne, top bek le di i söy le ni yor du. h ti yar si pa hi ler Biz bu ra s n im dat gel me den ala maz m y z? ki top yet mez mi? Ne du ru yo ruz? di ye ça - d r la r n da de di ko du ya p yor lar d. Bu ra ya ge lin di i gün den be ri as ke ri is ti ra hat et ti ren Ars lan Bey her sa bah er ken den at na bi ni yor, tek ba fl na ge ri ler de ki or man la r n içi ne da l yor, sa at ler ce ka l yor, gü - le rek dö nü yor: Ha va boz ma ya cak m? Ah bi raz sis ol sa di ye göz le ri ni gök ten, ka le nin sal la nan bay ra n dan ay ra m yor du. fl te ket hü da n n ge tir di i mek tup la Ali Pa fla da tek li fi ni ka bul edi yor du. Onun la bir le - flin ce or du su ye di bin ki fli ka dar ola cak t. O va kit flüp he siz To fel i, Pal la vi çi ni yi di ri di ri esir tu ta bi - le cek ti. Ko yu ka ran l k için den uzak tan uza a fial go Bur cu nda ki nö bet çi le rin at t k la r ac na ra lar, ac kö - pek ulu ma la r ifli ti li yor du. Gök te hiç y l d z yok tu. Ars lan Bey ha de me si nin tut tu u bil lur bar dak ta ki ya kut su yu iç ti. Ye ni den dol du ru lan çu bu u nu çe ki yor, ket hü da s y la öte den be ri den ko nu flu yor du. Ko nu flur ken dü flün dü ü hep ken di pla n y d. Yi ne gö e dal m fl t. Bir den bi re sor du: Ha va ka pa n yor gi bi de il mi? Evet... Ba ka l m ya r n... Hü cum mu ede ce iz be yim? Ha y r ca n m, ha va boz sun, gö rür sün. Ket hü da yi ne bir fley an la ma d... 57

58 Sanat Metinleri Bir sa bah... Bin ler ce ba ca dan he nüz tüt müfl so uk, nem li, bir du man ka dar ko yu bir sis her ta ra f kap la m fl t. Or du gâh, san cak lar, tu lar, ça d r lar, difl bu dak a aç la r, at lar, hiç, hiç bir fley gö rün mü yor du. Ev ve la bir bir le ri ni ça ran la r n söz le ri du yu lu yor, son ra iki ha yal, ses yor da m y la bu be yaz ka ran l n için de bu lu flu yor du. Ars lan Bey at n ha z r lat m fl t. Yi ne yap yal n z, her gün kü git ti i ye re do ru kay bo la cak t. O ka dar ne fle li idi ki... Bü tün za bit le ri, ça vufl la r ça rt t. Hep si hü cum var sa n yor du. At di va n ya par gi bi bir aya yer - de, bir aya üzen gi de: A a lar, de di, bu gün ka le yi ala ca z. Ben iki saa te ka dar ge le ce im. fiim di he pi niz ha z r olun. Ni ha yet le ri gö rün me yen be yaz, bü yük sa ka l n n çer çe ve le di i yü zü sis için de mu al lak ta du ru yor sa n lan ih ti yar top çu ba fl sor du: Siz gel me den ben döv me ye bafl la y m m, be yim? Ars lan Bey gül dü: Ha y r... Se nin iki to pu nun gül le le ri ne ih ti ya c m z yok. Yal n z bi ze çok gü rül tü yap. Na s l gü rül tü be yim? Top la r n na fi le ye rin den k m l dat ma. Top çu la r n ka le nin be den le ri ne do ru yak lafl t r. Avaz la r ç k t ka dar He ya, mo la, yi sa... di ye ba rt!... An la m yor mu sun? Yal n z gü rül tü is ti yo rum. Pe kâ lâ be yim. Son ra di er za bit le re dön dü: Siz de bü tün as ker le ri ni zi mu ha re be ni za m y la bun la ra yak lafl t r n. Müm kün ol du u ka dar çok gü rül tü yap t r n. He ya, mo la... çek ti rin. An gar ya na ra la r at t r n. fl tür kü le ri söy let ti rin. h ti yar top çu ba fl gi bi za bit ler de ça vufl lar da bu emir den bir fley an la ma d lar. Fa kat on lar an la - ma dan yap ma s n pek iyi bi lir ler di. Ba flüs tü ne, ba flüs tü ne. Hay di ama ça buk Hep si iki ad m ay r l n ca si sin için de gö rün mez ol du lar. Ars lan Bey te pi nen at na bi nin ce yu la r tu - tan ket hü da s na: Sen de kofl, ya n na bir adam al, ge ri de ki De ir men li Çift li i nde bi rik tir di im el li man da y he - men bu ra ya sür. Bur ca gi den yo lun ya n n da ha z r tut... Ora da be ni bek le. Hay di. Ba flüs tü ne. Ama ça buk H z la mah muz la nan az g n at fla ha kal ka rak si sin içi ne at l d. Üze rin de ki s r ma l kaf ta n n etek le ri al t n ka nat la ra ben ze yen Ars lan Bey le esa ti rî bir kufl gi bi uç tu. Bi raz son ra... Ne re den gel di i bel li ol ma yan de rin bir gü rül tü sis için de kay n yor, ile ri ge ri yak la fl yor, uzak la - fl yor, dal ga la n yor du. Kös, kal kan, bo ru ses le ri at kifl ne me le ri ne ka r fl yor; al nan emir ler, ve ri len ku - man da lar yüz ler ce a z ta ra f n dan ay r ay r tek rar la n yor du. Bas t k la r yer le ri gör me yen as ker ler harp ni za m n da ba r fla rak, duy duk la r n tek rar la ya rak, dir sek le riy le kal kan la r y la bir bir le ri ne do ku - na rak du man için de iler li yor lar d. Sa ta raf tan top çu la r n he ya, mo la la r ifli ti li yor du. Et ra f n sa ran gü rül tü den hü cu mun bafl la d - n ka le de an la d. Bo ru, tram pet, hur ra ses le ri ak set me ye tek tük ta ban ca, tü fek at l ma ya bafl la - d. Göz cü ler ka le be den le ri nin di bi ne ka dar gi dip ge li yor lar d. Saf la r n ara s n da top çu ba fl n n bü yük bir la m aç t söy le ni yor du. 58

59 Sanat Metinleri As ker ler, za bit le rin em riy le ol duk la r yer ler de ba dafl kur mufl bek li yor lar, gü rül tü edi yor lar d. Ni ha yet Ars lan Bey, ter den s r l s k lam ol mufl at y la du man için de harp s ra la r n n ara s n da ad m ad m gö rün dü. Her ad m da: Yi it le rim! Sis aç l ma ya bafl la d m he men su sun. Hep bir den aya a kal k n, hü cum ede cek gi bi du run. Ama ile ri git me yin. Atefl de aç ma y n. Ben düfl ma na tes lim tek lif ede ce im, di yor du. Top çu la r n, top çu la ra ka r flan an gar ya c la r n he ya, mo la na ra la r git tik çe zi ya de le fli yor, bü yü - yor, tüy le ri ür per te cek he ye can l akis ler le gö rün me yen da la r, tafl la r in le ti yor du. Ö le ye do ru sis aç l ma ya bafl la d. As ker ler, sal la nan si yah l be yaz l bay ra y la fial go yu bir ha - yal gi bi gör dü ler. Ses ler ke sil di. fii mal den esen bir rüz gâr du man la r da t yor; ge ri le re, or man la ra do ru sü rü yor du. Ar t k her kes bir bi ri ni gö rü yor du. Ka le ye pek yak la fl l m fl t. As ker ler, göz le riy le ku man dan la r n ara d lar. Burç ka p s na gi den yo lun ge di in de at y la do la fl yor du. Ge di in önün de bü yük bir man da sü rü sü var d. Bur cun te pe sin de si - per le rin ara s n da kal kan l, tü fek li adam lar ge zi ni yor du. Ce sur Ars lan Bey k r at n ile ri ye sür dü. Ka le ye yüz ad m ka dar yak lafl t. Ar ka s n da ki ket hü da s y - la, genç ter cü man kofl tu lar... Gür se siy le hay k r d : Hey bre fial go mu ha f z la r! Ben, pa di fla h m n de de si ne si zin kra l n z n mem le ket le rin den bü - yük yer ler zapt et mifl Bos na Va li si Yah ya Pa fla n n to run la r n da n m. Ced dim Ham za Ba l Bey da ha on dört ya fl n da iken si zin or du la r n z pe ri flan et mifl, Vi ya na Mu ha sa ra s nda, Vi yen berg önün de flan al m fl t r. Ben han gi ka le ye git tim se ge ri dön me mi flim, da ha ge çen gün iki kü çük top la Bo za Ku le si ni yer le bir et tim. Mi hal Ter fli, Eti yan So flay, An dre na ki gi bi kah ra man la r n za can la r n ba - fl la d m. Va di ye çe kil dim. Ge çip git me le ri için yol ver dim. Hay di ge lin. Siz de tes lim olun. Na fi le ye - re ka n n z dök tür me yin... Ka le ile be ra ber bü tün or du nun iflit ti i bu tek li fi ter cü man ava z ç k t ka dar ba ra rak tek rar la d. De rin bir sü kût... Ars lan Bey in at du ra m yor, fla ha kal k yor, sa a so la te pi ni yor, ket hü da diz gi nin den tut ma ya ça - l fl yor du. Bur cun te pe sin den bir ce vap ver di ler. Ter cü man tek rar la d : Ne gi bi flart lar la? di yor lar, be yim. Ars lan Bey, de min kin den da ha sert bir ses le hay k r d : fiar t m fi lan yok. Biz tes lim ola n n ca n na k y ma y z. Tes lim ol maz sa n z befl da ki ka son ra ka le - nin için de bir can l adam kal maz. Kar fl n z da ki yo lun ge di i üze rin de gör dü ü nüz ne dir? An la m yor mu su nuz? Ba ba la r n z dan iflit me di niz mi? El li man da ile bu ra ya ge tir di im bu to pun iki gül le siy le bin - ler ce fial go kuv ve tin de olan s tan bul ka le le ri tuz la buz ol du. fl te s tan bul u alan bu top... Bir ke re atefl ede ce im. kin ci at ma ha cet yok. Ne ka le niz ka la cak ne de ken di niz... Ac yo rum si ze... Genç ter cü man, bu söz le ri yi ne ava z ç k t ka dar tek rar lar ken bü tün as ker ler göz le ri ni yo lun ge di i ne çe vir di ler. Man da la r n ya n n da uzun, bü yük, ga yet bü yük, ga yet ka l n, ga yet si yah, ga yet müt hifl bir to pun kor kunç bir ej der ha gi bi uzan d n gör dü ler. Saf la r n ara s n da se vinç se da la r yük - sel di. Her kes Ars lan Bey in bir haf ta d r ne bek le di i ni flim di an l yor, de mek bu top ge li yor mufl... Bi raz son ra... fial go nun te pe sin de flan, na mus ke fe ni olan me flum be yaz bay rak dal ga la n yor - du. De mir ka p lar aç l m fl t. Kor ku dan sap sa r ke si len tu lu ku man dan, al t n k l ç l asil za de ler, z rh l flö val ye ler Ars lan Bey in önün de di ze gel mifl ler di. Si lah la r al nan düfl man iki fler iki fler ba la n yor, ta k m ta k m or du gâ h n ar ka s na gö tü rü lü yor du. Ka le nin için de ki k y met li fley ler den bir da or ta da ka ba r yor; al ye flil bay rak lar la ka le nin te pe si ne do lan as ker ler ba r fl yor lar, ara la r n da ki der vifl ler be den ler den sar ka rak ezan oku yor lar, tek bir çe ki yor lar d. 59

60 Sanat Metinleri Tes lim olan ku man dan la er kâ n na Ars lan Bey: Kork ma y n z. Ha ya t n z ba fl lan m fl t r. Biz vi re yi boz ma y z. Ge lin, si ze el li man da ile bu ra - ya ge tir di im to pu sey ret ti re yim, de di. Ter cü man bu nu tek rar la y n ca hep si bir bir le ri ne ba k fl t lar. Bu müt hifl, bu kor kunç ale ti ya k n dan gör me yi hem me rak edi yor lar hem çe ki ni yor lar d. Ars lan Bey in ar ka s na ta k l d lar. Bü yük to pa do ru yü rü dü ler. Yak la fl n ca Ars lan Bey: fl te, de di, si zin böy le to pu nuz var m? Düfl man ku man da n ter cü man la ce vap ver di: Ha y r. Ni çin yap m yor su nuz? Bil mi yo ruz. Genç iri si bir flö val ye ter cü ma na bir fley ler sor du. Ars lan Bey: Ne di yor? de di. Bey bu to pu kaç gün de s tan bul dan bu ra ya ge tir mifl? di yor. Sen de ki: s tan bul dan ge tir me mifl. Bu ra da bir haf ta için de ken di si yap m fl. Ter cü man bu söz le ri söy le yin ce esir ler afal lafl t lar. Ars lan Bey da ha zi ya de yak la fl p el le riy le yok - la ma la r na, da ha ya k n dan gör me le ri ne mü saa de et ti i ni söy let ti. Ma rur ku man dan, kah ra man asil za de ler, ce sur flö val ye ler bü yük to pun et ra f na top lan d lar. Bir eli ni han çe ri nin el mas sa p na da - ya yan Ars lan Bey öte ki eliy le gü lüm se ye rek pa la b y k la r n bü kü yor, ar ka s n da ki ket hü da ba fl n ka - fl ya rak gül mek ten ka t l yor, ter cü man ap tal la fl yor du. Yir mi ad m uzak ta du ran m z rak l nö bet çi ler de gü lü flü yor lar d. Esir ler to pa el le ri ni sür dü ler. De li i ni ara d lar. Bu la ma y n ca sa rar d lar. Son ra k - zar d lar. Bir bir le ri ne ba k fl t lar. Öy le kal d lar. Kol la r n çap raz la ya rak ye re ba kan ka le ku man da n tit - re ye rek m r l dan d. Ars lan Bey ter cü ma na bak t : Ne di yor? Bu mert lik de il... di yor. Ona sor ki He nüz bir ke re pat la ma yan bir top tan kor ka rak he men tes lim olu ver mek mi mert - lik tir? Ter cü man sor du: Ka le nin ku man da n göz le ri ni yer den kal d r p ce vap ve re me di. Asil za de ler, flö val ye ler bir bir le ri nin yüz le ri ne bak ma ya ce sa ret ede me di ler, ani bir ölüm dar be siy le vu rul mufl gi bi ol duk la r yer de do - nup kal d lar. Bir gül le siy le ka le yi y ka cak olan bu kor kunç top si ya ha bo yan m fl ko ca man bir kü tük ten bafl ka bir fley de il di!.. Ömer Seyfettin Bü tün Eser le ri Hi kâ ye ler et kin lik: Sı nı fı nız da al tı grup olufl tu ru nuz. Kü tük ad l hi kâ ye yi grup ar ka daş la rı nız la afla - da ki so ru la ra gö re in ce le yi niz. Yap tı ğı nız ça lış ma yı grup söz cü nüz ara cı lı ğıy la sı nı fı nız da su nu nuz. 1. Hi kâ ye de ki ya p un sur la r oku yu cu da ger çek lik duy gu su uyan d r yor mu? 2. Hi kâ ye de ki kar fl lafl ma ve ya ça t fl ma lar me rak uyan d r yor mu? 3. Hi kâ ye de rast lan t lar var m? Hi kâ ye bek len me dik bir son la bi ti yor mu? 4. Me kân-in san bü tün lefl me si ne özen gös te ril mifl mi? 5. Çev re nin an la t l ma s n da göz lem un su run dan ya rar la n l m fl m? 6. Ola y n an la t m n da ve ki fli-me kân ilifl ki sin de se bep-so nuç ba lan t la r na dik kat edil mifl mi? Ya pı lan su num la rı dik ka te ala rak Mau pas sant tar zı hi kâ ye le rin özel lik le ri ni be lir le yi niz. Bu özel - lik le ri sı nıf tah ta sı na ya zı nız. 60

61 Sanat Metinleri 23. et kin lik: Kü tük ad l hi kâ ye de ki ola y par ça la ra ay ra rak olay ör gü sü nü tes pit edi niz. Olay par ça la r n da an la t lan la r fle ma ya ya z n z. 24. etkinlik: Kütük adl hikâyenin yap unsurlar n n yer ald afla daki tabloyu doldurunuz. Olay Kişiler ve Özellikleri Zaman ve Zamanın Nasıl İfade Edildiği Mekân 25. et kin lik: Kü tük ad l hi kâ ye nin te ma s n bu la rak hi kâ ye nin ya z l d dö nem le bu temanın ilifl - ki si ni aç k la y n z. 26. et kin lik: Kü tük adlı hikâyenin olay par ça la r n n me kân ve ki fli ler le il gi li k s m n n te ma et - ra f n da na s l bir lefl ti i ni aç k la y n z. 27. et kin lik: Kü tük adlı hikâyedeki ki fli le rin ger çek ha yat ta kar fl m za ç ka bi le cek tür den olup ol ma d n aç k la y n z. 28. et kin lik: Kü tük ad l hi kâ ye nin an la t c s n be lir le yi niz. 29. et kin lik: Göz ya fl ve Kü tük ad lı hi kâ ye le ri ba k fl aç la r ba k m n dan kar şı laş tı rı nız. Ulaş - tı ğı nız so nu cu açık la yı nız. 30. et kin lik: Ya k n çev re niz den se çe ce i niz bir ola y hi kâ ye lefl tir mek ama cıy la bir p lan ya p n z. Ya za ca n z ola y han gi amaç la an la ta ca n z be lir le yi niz. Ana fi kir, yar d m c fi kir ler, ki fli ler, za man, me kân, ba k fl aç s, dil, an la t m gi bi un sur la r ve ay - r n t la r olufl tu ra cak mal ze me le ri tes pit edi niz. Se rim, dü üm, çö züm bö lüm le rin de han gi s ra ya gö re ne le ri an la ta ca n z be lir le yi niz. Pla n n z ta mam la d k tan son ra hi kâ ye ni zi ya za rak s n f ta oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n hi kâ ye le ri ni din le ye rek dü flün ce le ri ni zi söy le yi niz. 61

62 Sanat Metinleri SA HAN KÜL BAS TI SI Ye me e gi der ken al fl kan l k la ki tap ç n n önün de dur dum, ki tap la ra ba k yor dum; bir yan dan da Ne ye sem? di ye dü flü nü yor - dum. Ca n m sa han kül bas t s is ti yor. Bi zim lo kan ta la r m z da, afl ç dük kân la r n da bu - lun maz ki ev is ter. Yal n z ev le de ol maz; bi - len, an la yan, pi fli ren ol ma l. Anam ka d n na s l ara maz s n! O ka d n lar git ti ler, yer le ri de bofl kal d. fiim di y l lar ca bek le ye cek sin ki ye ni ya fla y fl n evi ku rul sun da ev ka d n da gel sin, es ki le rin yer le ri ni tu ta bil sin, di ye dal g n dal g n dü flü nür ken ar kam dan ad - m n ça r l d n duy dum. Dön düm, ge çen y l Ada na da bi zim le bir lik te ça l flan lar dan bir ar ka dafl. Bir mü fet tifl. S ra ya dur mufl, oto büs bek li yor. Ben dö nüp ba k n ca: Hofl gel din ya hu, di ye ses len di. Ya n na so kul dum: Hofl bul duk ama ne re den gel dim, di ye sor dum. Bil mem, de di; ben se ni çok tan gör me dim de bu ra da yok sun san d m. Çok tan d r bu ra da y m, de dim. Gü zel, de di; na s l s n? yi yim, de dim. Ne re ye gi di yor sun? Ye me e ç k t m. Ev ne re de? Ev yok, otel de yim. Öy ley se gel bi ze gi de lim, de di, ye me i yer dö ne riz. Be ni ye me e ça ra ca n san maz d m. Elin den kur tul mak için: La fa da lar geç ka l r z, de dim; be nim de iflim var. Bafl ka bir gün... Be nim de iflim var, de di; hiç geç kal ma y z. Sen so kul flu ra ya! Yok ca n m, s ra y m bo za l m, bafl ka bir gün gi de riz, de dim. Eli mi de uzat t m, ay r la cak t m, eli mi tut tu, b rak ma d. Dön dü ar ka ya do ru uza nan kuy ru a bak - t. Onu pek uzun bul ma m fl ol ma l d r ki: Dur öy ley se ben ç ka y m, de di. Ç k ma, geç ka l r z. De me ye kal ma d, ç k t ; be ni de sü rük le di, git tik, s ra n n ucu na dur duk. Ken di ken di me, Ee, Mus ta fa, de dim, bofl bu lun dun o lum, hiç ol maz sa bir iki sa at ka vuk sal - la ya cak s n... De di im gi bi de ol du, s ra ya gi rip du run ca ba na dön dü: E, ne var ne yok ba ka l m, de di. Ne ol sun; iyi lik, sa l k, de dim. yi lik, sa l k ol sa da bir fley dir, de di; ba na so rar san ne iyi lik ne de sa l k. Kar ga fla l k... Has - ta ne yok, he kim le rin yan la r na yak la fla maz s n, ilaç lar ka ra bor sa da... Mil lî Ko run ma da adam ar - yor... Bak ar t k iyi li i ni, sa l n an la!.. Do ru de il mi? Yok de il se söy le. Ko nu flu yo ruz! Yal n z bir 62

63 Sanat Metinleri sa l k de il ya her ifli miz ka r fl k. Ni çin mi di yor sun? Bi len, an la yan yok. Da ha do ru su nu is ti yor mu - sun? Söz din le yen yok. Bak ge çen y l lar harp eko no mi si de di ler. Eh iyi. Gi di fle bak t m, yan l fl, yan l fl efen di ler, de dim; ya r m ifl ol maz. ne den ip li e ka dar ne var sa ala cak s n z. Son ra da her ke - se da ta cak s n z. fl te bit ti, git tii i... Bil mi yor su nuz gü zel. An l yo rum. Her kes her ifli bil mez. Ama bi - len den so rar. Ö ren di i ni de ya par. Bi len le re inan m yor sun. Ola bi lir. Av ru pa bur nu mu zun di bin de. Ba kar s n on la ra. Ne ya p yor lar sa sen de ya par s n. Bun dan ko lay ne var. Do ru de il mi? Bu bir mi - sal. Ak l ma gel di de söy le dim. Her ifl bu na gö re... Ne söy len di ise yap ma d lar. Yap ma d lar de il, ku - lak bi le as ma d lar. fiim di s k n t var de yip k v ra n yor lar. El bet te var. Suç kim de? Bu ar ka dafl ta s la hat ç l k es ki den de var d. Bi raz art m fl. flin kö tü sü, yük sek ses le ko nu flu yor. Do la y m z da olan lar da ifli ti yor, bi ze ba k yor lar. Ben de öy le, gö zal t n da kal mak tan s k l yo rum. Yal - n z ba na söy le se din le ye ce im, bel ki onun ho flu na gi de cek söz ler de söy le me ye kat la na ca m, gü - lüm se ye ce im. Ba ra ba ra ko nu flu yor. Ben böy le fley den hofl lan mam. Ba na ye di re ce i ye mek, ko ku su bur num da tü ten sa han kül bas t s ol sa çek tir di i bu s k n t ya, bu bir kaç sa at lik dal ka vuk lu - a de mez. Bir yan dan bun la r dü flü nü yor, bir yan dan da bu ar ka da fl n, bu son y l da esen ka ra po li ti ka ye - li ne pa ça s n kap t r ma m fl ol ma s na se vi ni yo rum. Ya po li ti ka c l a bafl la m fl ol say d!.. Bu ka l p, bu k ya fet, bu gür ses le: De mok ra tik bir ida re... Hür ri yet is ti yo ruz... Söz mil le tin dir... di ye güm bür de - sey di! (Saf adam d r, söy le dik le ri ne de ina n r.) Be nim du ru mum ni ce olur du... Öy le ya kö tü nün kö - tü sü var! Be re ket ver sin po li ti ka c de il, yal n z ca s la hat ç. Se çim ler de ba m s z aday l n koy ma y bi le dü flün mü yor. Par ti le ri de be en mi yor. Bu ne za val l l k, di yor bi ri bi rin den far k ol ma yan iki par ti... Ha? De il mi? Yok de il se söy le. Öl me den flu san dal ye ye bir de ben otu ra y m par ti si! Bu nun la dev let mu ra ka be si olur mu? Ama ki - me an la ta cak s n? Hiç kim se iflin far k n da de il! Kar ga fla l k de dim ya.. Umu yor dum ki oto bü se gi rer sek yer dar d r, sar s n t da var d r, bel ki ay r da dü fle riz, bu ada m n da a z bi raz ka pa n r, ben de ra hat ede rim. Um du um ç k ma d. Oto büs te ayak ta kal d k. Bu be nim ar kam da kal m fl. An la t yor, la k r d y ne re den do lafl t r m fl ise ce za ev le ri nin üs tü ne ge tir mifl. Bu bil - mem ne de mifl de din le me mifl ler, son ra da ifl kö tü ol mufl! Ha vuz ba fl nda in dik, hep ce za ev le ri ni an la t r ken bi ri ne rast gel di. Onun la ko nufl ma ya bafl la d, ben yü rü düm. Kö fle ba fl n da ba na ye tifl ti, ye ni den par ti le ri çe kifl tir me ye bafl la d : Bun la r n ki par ti ci lik de il, bu la n k su da ba l k av la mak. De il mi? Sen böy le gör mü yor mu sun? Ba na Mu ha lif ler ç k t lar, se çim ola cak. de di ler; bak t m, se çim ama ne se çim! Hü kû met dar be - si! O ne laf lar. Ya hu, ele gü ne kar fl... Be re ket ver sin, mil let ka ba da y da bo zul ma d. Yok sa dö ner - dik Mek si ka ya! Hep si nin ba fl da bi zim bil gi siz li i miz. Söy le yin ce de da r l r lar. Eh, biz de söy le mi - yo ruz. Sö zün k sa s du rak tan Ha vuz ba fl na, Ha vuz ba fl ndan da evi ne ka dar, iki ad m da bir du rup söy - le di, ders ver di, her iflin ak sa yan ye ri ni bul du, ila c n yaz d, ak l da ö ret ti, da ha da ö re te cek ti, otur - du u apart man ka t n n ka p s na var d k. Ka p n n önü ne, bir kü çük ço cuk ço ra b düfl müfl tü. Al d bak t. Bu bi zim kü çük le rin ola cak, de di. Son ra ka p n n zi li ne bas t. Ses yok. Bir da ha bas t. çer den kork mufl, bel ki de a la m fl bir ço cuk se si: Ki mo o, di ye sor du. Be nim, aç! Bi raz dur duk tan son ra ge ne o ço cuk se si, bu se fer ka p n n he men ar ka s n dan, bel ki de yü zü nü ka p ya da ya ya rak: Siz mi si niz, be ye fen di, di ye sor du. 63

64 Sanat Metinleri Be nim, aç! Aça mam be ye fen di. Aç ca n m, aça mam ne de mek! Aça mam be ye fen di, ha n m kit le di git ti. Git ti mi? Ne re ye git ti? Bil mem be ye fen di. Ba na dön dü: Gör dün mü flim di sa fa y, de di. Ca n s k l d. Ne ya pa ca n bi le me di. Ben de ne di ye ce i mi fla fl r d m. Eh ev dir... Olur, de dim. San ki ifli ha fif let mek is te dim. Ye ni den içe ri ses len di: K z, de di; ye mek ye me den mi git ti ler? Ye di ler efen dim. Ha n m be nim için bir fley de me di mi? De me di efen dim. E, ak fla ma ye mek var m? Bil mem efen dim. Sen git, tel do la ba bak ba ka y m. Bi raz son ra kı z n se si: Ha vuç var efen dim. Ba na dön dü: Ka d n k s m, bel li ol maz ki, de di; bi raz si nir li dir de... Ba ka l m ak fla ma ge lir se an la r z. s te me ye rek: Ya gel mez se, de mi flim. Gel mez se ara y p ge tir me li, de di; ne ya pa cak s n? Son ra k za ses le ne rek: Dil ber, de di; biz gi di yo ruz. Ben ak fla ma u ra r m. Dön dük. Ar ka da fl m n elin de ço cuk ço ra b, so ka a ç k n ca: fl te, bu da bi zim ev ka d n m z, de di; be en din mi? Gel de bu mem le ket te ai le kur! Di li min ucu na ka dar gel di E, bi ra der böy le dir de ni çin eve bir de mi sa fir sü rük lü yor sun! di ye - cek tim. Vaz geç tim. Dal g n d, içi s k l yor du. Bu nun la be ra ber sus mak pek ac k l ola ca için Ha vuz ba fl na ka dar da ba na ev ka d n ye tifl tir mek yol la r n ö re ten ge nifl bir ders ver di. s ti yor du ki be ni Bu ket e ka dar gö tü rüp bir ye mek ye dir sin. Yok, de dim, bu ra ya ka dar gel mifl ken k z kar de fli me de bir u ra ya y m! Ay r l d k. fiu te sa dü fe ba k n z, k z kar de fli me u ra d m, ye mek is te dim. Ne var, de dim. Kar de flim: Vah vah de di, bi raz ön ce gel sey din sa han kül bas t s var d. Sen se ver sin. Bu nu ifli tin ce ar ka da fl m n ba na et ti i kö tü lü ün ac s yü re i me çök tü. Ba na bak, de dim; sen sa han kül bas t s pi flir me yi bi lir mi sin? A, bil mez olur mu yum, de di. Ya r n sen de yim, de dim; eti ni enifl tem al s n, tat l s da ben den. fiim di yi ye cek bir fley ver. Sa ya l p ra sa var m fl. Ver di ler, ye dik. Mem duh fiev ket ESEN DAL Sahan Külbastısı, Bü tün Eser le ri-5 64

65 Sanat Metinleri 31. et kin lik: Sa han Kül bas t s ad l hi kâ ye yi afla da ki özel lik le re gö re de er len di re rek hi kâ ye - de yer alan un sur la r X ile ifla ret le yi niz. Hi kâ ye de me rak uyan d ran bir olay var d r. ( ) Hi kâ ye de ha ya t n do al ak fl n dan bir ke sit al n m fl t r. ( ) Kah ra man lar ara s n da kar fl lafl ma ve ça t fl ma lar var d r. ( ) Ha ya t n do al l için de in san la r n bir bir le riy le ilifl ki le ri ve olay la ra ver dik le ri tep ki ler göz önü ne se ril mifl tir. ( ) Göz le me bü yük önem ve ril mifl tir. ( ) Ki fli ler, yer, za man un sur la r ay r n t l ola rak ve ril me mifl, ça r fl m ve sez gi yo luy la ak ta r l m fl t r. ( ) Abartılmamış gerçeklik anlatılmıştır. ( ) fla ret le di i niz mad de ler den yo la ç ka rak Çe hov tar z hi kâ ye nin özel lik le ri ni be lir le yi niz. Be lir le di - i niz özel lik le ri tah ta ya ya z n z. 32. et kin lik: Sa han Kül bas t s ad l hi kâ ye nin olay ör gü sü nü be lir le ye rek aşa ğı da ki şe ma ya ya zı - nız. 33. et kin lik: Sa han Kül bas t sı ad lı hi kâ ye yi tab lo da ki öl çüt le re gö re in ce le yi niz. Çı ka rım la rı nı - zı tab lo ya ya zı nız. Olay (Du rum ya da Ha yat - tan Al nan Ke sit) Kifliler ve Özellikleri Zaman Mekân 34. et kin lik: Sa han Kül bas t sı ad l hi kâ ye nin te ma s n bu la rak te ma n n hi kâ ye nin ya z l d dö - nem le ilifl ki si ni aç k la y n z. 35. et kin lik: Sa han Kül bas t sı ad lı hi kâ ye de olay, za man, me kân ve ki şi un sur la rı nın te ma et - ra f n da na s l bir lefl ti i ni be lir le yi niz. 65

66 Sanat Metinleri 36. et kin lik: Sa han Kül bas t sı adlı hi kâ ye de ki ki fli le ri ger çek lik le ilifl ki si ba k m n dan de er len di ri niz. 37. et kin lik: Sa han Kül bas t sı adlı hikâyenin anlatıcısı kimdir? Hikâyenin anlatıcısı ile yazarı aynı kişi midir? Düşüncelerinizi açıklayınız. 38. et kin lik: Sa han Kül bas t sı ad l hi kâ ye han gi ba k fl aç s y la ya z l m fl t r? Bu ba k fl aç s n n özel lik le ri ni be lir ti niz. 39. et kin lik: S n fa ge tir di i niz hi kâ ye ler hak k n da ya z l m fl elefl ti ri ya z la r n oku yu nuz. S n f ta oku - du u nuz ve din le di i niz hi kâ ye ler den edin di i niz bil gi ler den yo la ç ka rak bir du rum hi kâ ye si ya zı nız. ALEM DA I N DA VAR B R YI LAN Da ha ti yat ro ya gi rer ken kar bafl la m fl t. Ç k n ca mey da n bem be yaz bul dum. Boy - num dan içe ri ye bir dam la düfl tü. Ür per dim. Çek eli ni a z n dan. T r na n ye me, di ye ba r d m. Önüm den gi den iki ki fli dö - nüp bak t lar. Yü zü mü gör mek için ya vafl la d lar. San ki ben her ak flam onun lay m fl m gi bi bir yal n z - l k du yu yo rum. O, cu ma gün le ri ge lir di. Al ç - dan a z pi po lu ge mi ci onu bek ler di. Gü nefl mu flam ba per de de tam üçü ifla - ret eder di. Ge le ce i ne yüz de yüz emin ol - du um gün ler bek ler ken uyu ya ka l r d m. Ka - p y t r ma lar gi bi vur du u za man na s l du - yar d m rü ya m n için de. Ya tak tan f r lar d m. Ka p y açar d m. Ren gi sol mufl ne fe si bo a z n dan ge lir - di. (...) Dün ya öte de idi. Bu ra da bir kon sol, bir ay na, bir al ç dan ge mi ci, bir ya tak, bir ay na da ha, bir te - le fon, bir kol tuk, ki tap lar, ga ze te ler, kib rit çöp le ri, (...) so ba, bat ta ni ye var d. Dün ya öte de idi. Gök - yü zün de uçak lar var d. ç le rin de yol cu lar var d. Tren ler gi di yor du. He ri fin bi ri im za edi yor, öte ki pa ra ve ri yor du. Ak flam se rin li i ç k m fl t. Ak flam si mi di de ç k m fl t dün ya da. Oda n n içi ni si mit çi nin se si dol dur du. Dün ya öte de idi. Bi let çi bi let z m ba l yor, bir adam la bir ço cuk ga ze te oku yor lar. Bir de li kan l, ka ra kafl l, s h hat li bir o lan upu zun yat m fl. Ya k fl k l, kuv vet li bir o lan. El le ri ni pan to lo nu nun cep le ri ne sok mufl, s s - ka bi ri si de sa m da yat m fl. Ço cuk ga ze te yi b rak t. Par dö sü sü nü ba fl n n al t na dür dü. O da uzan - d. Bir va pu run alt ka ma ra s n da y m. Gün ler den cu ma. Mek tep ta til. Sü ley ma ni ye de Ki raz l Mes cit So ka n da otu ru yo ruz. Ben on ye di yafl la r n da y m. Mü nir Pa fla Ko na n n çam a a c n ha t r l yo rum. Li se nin bah çe sin de ki bü yük çam a a c bir yan g n da yan m fl ola bi lir. Mü nir Pa fla Ko na n n ya l bo ya ta van la r çok tan du man ve kül ol mufl tur. Tah ta ku ru la r da yan m fl t r. Ya ta m, yor ga n m, göz ya fl m yan m fl t r. Ha vuz lar yan - m fl t r. Yap rak la r n k fl n dök me yen a aç lar yan m fl t r. An lar, an lar yan m fl t r. Yan m fl o lu yan m fl - t r. Be ni bu gü ne ge ti ren ki tap lar yan m fl t r. Ben de ko yun pos tu tak li di bir kürk bu lup par dö sü me dik tir me li yim. Gün ler den pa zar te si. Yi ne va pu run alt ka ma ra s n da y m. Yi ne ha va kar l. Yi ne s tan bul çir kin. s- 66

67 Sanat Metinleri tan bul mu? s tan bul çir kin fle hir. Pis fle hir. He le ya mur lu gün le rin de. Bafl ka gün ler gü zel mi, de il; gü zel de il. Bafl ka gün ler de köp rü sü bal gam l d r. Yan so kak la r ça mur lu dur, mo loz lu dur. Ge ce le ri kus muk lu dur. Ev ler gü ne fle s r t n çe vir mifl tir. So kak lar dar d r. Es na f gad dar d r. Zen gi ni la kayt t r. n san lar her yer de böy le. Yal d z l kar yo la lar da çift ya tan lar bi le tek. Yal n z l k dün ya y dol dur mufl. Sev mek, bir in sa n sev mek le bafl lar her fley. Bu ra da her fley bir in - sa n sev mek le bi ti yor. Gü zel yer, gü zel yer Alem da. fiu sa at te on befl met re lik a aç la r y la Tafl de len i ile y la n ile... Ama k fl gü nü y lan lar inin de dir. Ol sun. Ha va Alem da nda l k t r. Gü nefl yap rak la r k p k z l a aç la - r n için de do mufl tur. Gök ten par ça par ça ılık bir fley ler ya mak ta, çü rü müfl yap rak la r n üs tü ne bi - rik mek te dir. Tafl de len par mak gi bi akar. çi mi zi fl k r fl k r eden bir mafl ra pa ile ön ce içi mi zi, son ra ç r l ç p lak so yu na rak d fl m z y k yor. Su iç me ye ge len bir tav flan, bir y lan, bir ka ra ta vuk, bir kek lik Po lo nez köy den fle re fi mi ze ka ç p gel mifl bir ke çi ile alt al ta üst üs te oy na fl yo ruz. Panço, Pan ço, di ye ba r n ca y lan da ke çi de kek lik de tav flan da ol duk la r yer de al ç dan m fl gi - bi do nup ka l yor lar. Bem be yaz ke si li yor lar. (...) Pan ço nun her za man ki kan s z ve hid det li yü zün de ç ban ya ra s na do ru kay m fl bir gü lüm se - me gö zü kü yor. Kek lik le ri ga ga s n dan öpü yor. Tav fla n n b y n çe ki yor. Y la n bi le i ne do lu yor. Top ge tir mifl, fut bol to pu. Ben ka le ci yim. Y lan da ka le ci. Öte ki ler yap rak la r n üze ri ne yat m fl, gü ne flin için de oy nu yor lar. Sa at ler ce oy nu yor lar. Y lan la ben top ka le mi ze gi rer ken ya na çe ki lip sey re di yo - ruz. M z k ç l k edi yo ruz. Alem da, gü zel Alem da. s tan bul ça mur için de. Tak si flo för le ri su bi ri kin ti le ri ni ina d na in san - la r n üze ri ne s ç ra t yor lar. Kar ina d na içi mi ze içi mi ze ya yor. Pan ço ne za man dön müfl Alem da ndan. Bir den bi re bir ar ka da fl ile ya n m dan ge çi yor. Bir du - va r n, öl müfl bir ke di nin ya n n dan ge çer gi bi. Kol la r m z bir bi ri ne sü rü nü yor ha fif çe. Du var lar aç l - yor. n san lar bir bi riy le se ne ler dir dar g n m fl lar da bir den bi re ay n his le ri du ya rak Ye ter ar t k! di ye - rek ba r fl m fl lar gi bi öpü flü yor lar. Dö nü yo rum. Pan ço ar ka da fl ile gü lü fle rek gi di yor hâ lâ. Yan g n n kül et ti i Mü nir Pa fla Ko na n n ha vu zun da kir li ye flil bir su bek ler du rur du. Su yun di bi gö zük mez - di ama gö zü mü ka pa y n ca içi ne at l m fl on pa ra l k la r n par la d n gö rür düm. Bir de fa da flim di va li olan bir ar ka da fl m z el li ku rufl ve re rek el bi se le riy le su ya at m fl t k. Pan ço nun ar ka da fl ile be ra ber ge tir di i kah ve yi hiç bil mez dim. Ka p s n da alü min yum ten ce re - ler, nay lon bar dak lar sa tan bir h r da vat ç bu lu nan, iki ka p s da ar d na ka dar aç k han la apart man ara s bir bi na n n bi rin ci ka t n day m fl bu kah ve. On la r n bu ka p dan içe ri ye gir dik le ri ni gö rün ce me - rak et tim. Ben de gir dim. Bak t m kar fl m da cam bir ka p. Cam ka p n n için de bü yük bir sa lon, içe - ri de in san lar tav la ve is kam bil oy nu yor lar. Da ha kö fle de bir bi lar do ma sa s var. çe ri ye gi rin ce her - kes ba na bak t. Bu ra ya ge len ler hep ay n müfl te ri ler ol ma l ki be ni bafl tan afla bir süz dü ler. Otu - rup bir kah ve iç mek bi le ce hen nem aza b gi bi bir fley ola cak t. Bi ri ni ar yor mufl gi bi yap t m. Ol maz - sa bi zim Lu ka Efen di var d r. Du var c d r, bo ya c d r. Onu so ra cak t m. Göz lük lü dür. Ken di si Yu nan te - ba as d r. Ama Ar na vut tur. Kah ve ci ye onu sor mak is te dim. Bak t m Pan ço, Lu ka Efen di yi si per ede - rek ken di ni ba na gös ter me me ye ça l fl yor. Es ki den ta n d m bi ri si ni çin gel di i mi an la m fl gi bi ba - na bak t. Gü lüm ser gi bi idi. Al lah be la n ver sin dey yus, de dim. Dön düm. Gi der ken bir da ha dö nüp bak t m. Yi ne par dö sü sü nün ya ka s n da ki kür kü gör düm. Kür kü gö rün ce ra hat la d m. Tav fla n, kek li i, o l k, ha ri ku la de kay gan ve gü zel y la n, ka ra ta vu - u, Alem da n, Tafl de len su yu nu, çü rü müfl yap rak la r, yap rak la r n üs tü ne ya an pel te pel te gü ne - fli ha t r la d m. Sa it Fa ik ABA SI YA NIK Alemdağı nda Var Bir Yılan 67

68 Sanat Metinleri 40. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan ad l me tin den ha re ket le afla da ki so ru la r ya n t la y n z. Hi kâ ye ci nin ki fli li i ile hi kâ ye ki fli le ri ara s n da na s l bir il gi var d r? Ya za r n bi rey sel bu na l m la r hi kâ ye ye na s l yan s m fl t r? Ya zar d fl dün ya y ol du u gi bi mi yok sa için de bu lun du u ruh hâ li ne gö re mi ak tar m fl t r? Hi kâ ye de düfl dün ya s n dan ne gi bi iz ler var d r? Hi kâ ye de an la tan ile an la t lan ara s n da na s l bir il gi var d r? Sa it Fa ik ve Ah met Ham di Tan pı nar ın sı nı fa ge tir di ği niz hi kâ ye le ri ni oku yu nuz. Oku du ğu nuz, din le di ği niz ve Alem da ğı nda Var Bir Yı lan ad lı me tin ler den ha re ket le ben mer kez li hi kâ ye le rin özel lik le ri ni be lir le ye rek bu özel lik le ri tah ta ya ya zı nız. 41. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan ad l hi kâ ye nin ya p ile il gi li özel lik le ri ni tab lo da ki uy - gun yer le re ya z n z. Olay ve Olay Ör gü sü nün Özel lik le ri Kiflilerin İfllevleri ve Özellikleri Zaman n Özellikleri ve Nas l Anlat ld Mekânın ve Me kân - İn san İlifl ki sinin Na s l An la t l d 42. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan adlı hi kâ ye de ola y n m in sa n n m mer keze al n d n aç k la y n z. 43. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan ad l hi kâ ye de ki ça t fl ma ve ya kar fl lafl ma la r bu lu nuz. Bu ça t fl ma ya da kar fl lafl ma la r n ya za r n psi ko lo jik hâ li ile ilifl ki si ni be lir le yi niz. 44. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan adlı hi kâ ye nin te ma s n bu la rak bu te ma n n özel lik le - ri ni aç k la y n z. 45. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan hi kâ ye si nin te ma s n dan ha re ket le met ni yo rum la y n z. Pan ço nun ar ka da fl ile be ra ber ge tir di i kah ve yi hiç bil mez dim. Ka p s n da alü min yum ten ce - re ler, nay lon bar dak lar sa tan bir h r da vat ç bu lu nan, iki ka p s da ar d na ka dar aç k han la apart - man ara s bir bi na n n bi rin ci ka t n day m fl bu kah ve. On la r n bu ka p dan içe ri ye gir dik le ri ni gö rün - ce me rak et tim. Ben de gir dim. Bak t m kar fl m da cam bir ka p. Cam ka p n n için de bü yük bir sa - lon, içe ri de in san lar tav la ve is kam bil oy nu yor lar. Da ha kö fle de bir bi lar do ma sa s var. çe ri ye gi - rin ce her kes ba na bak t. Bu ra ya ge len ler hep ay n müfl te ri ler ol ma l ki be ni bafl tan afla bir süz - dü ler. Otu rup bir kah ve iç mek bi le ce hen nem aza b gi bi bir fley ola cak t. Bi ri ni ar yor mufl gi bi yap - t m. 46. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan adl hi kâ ye den al nan yu ka r da ki par ça da an la t c kimdir? An la t c n n han gi ba k fl aç s n kul lan d n be lir ti niz. 68

69 Sanat Metinleri 47. et kin lik: Kü tük, Sa han Kül bas t sı ve Alem da nda Var Bir Y lan ad l hi kâ ye ler den ha - re ket le Mau pas sant tar zı, Çe hov tar z ve bi rey sel ola nı ko nu alan hi kâ ye le ri kar fl lafl t ra rak ben zer ve fark l yön le ri ni afla da ki tab lo ya ya z n z. Gü zel yer, gü zel yer Alem da. fiu sa at te on befl met re lik a aç la r y la, Tafl de len i ile, y la n ile... Ama k fl gü nü y lan lar inin de dir. Ol sun. Ha va Alem da nda l k t r. Gü nefl yap rak la r k p k z l a aç - la r n için de do mufl tur. Gök ten par ça par ça ılık bir fley ler ya mak ta, çü rü müfl yap rak la r n üs tü ne bi rik mek te dir. Tafl de len par mak gi bi akar. çi mi zi fl k r fl k r eden bir mafl ra pa ile ön ce içi mi zi, son - ra ç r l ç p lak so yu na rak d fl m z y k yor. Su iç me ye ge len bir tav flan, bir y lan, bir ka ra ta vuk, bir kek lik Pe le nez köy den fle re fi mi ze ka ç p gel mifl bir ke çi ile alt al ta üst üs te oy na fl yo ruz. 48. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan adlı hi kâ ye den al nan yu ka r da ki pa rag raf ta han gi an - la t m tü rü nün kul la n l d n be lir ti niz. Me tin de fark l an la t m tür le riy le olufl tu rul mufl pa rag raf lar olup ol ma d n be lir le yi niz. Gün ler den pa zar te si. Yi ne va pu run alt ka ma ra s n da y m. Yi ne ha va kar l. Yi ne s tan bul çir kin. s tan bul mu? s tan bul çir kin fle hir. Pis fle hir. He le ya mur lu gün le rin de. Bafl ka gün ler gü zel mi, de - il; gü zel de il. Bafl ka gün ler de köp rü sü bal gam l d r. Yan so kak la r ça mur lu dur, mo loz lu dur. Ge - ce le ri kus muk lu dur. Ev ler gü ne fle s r t n çe vir mifl tir. So kak lar dar d r. Es na f gad dar d r. Zen gi ni la - kayt t r. n san lar her yer de böy le. Yal d z l kar yo la lar da çift ya tan lar bi le tek. Yal n z l k dün ya y dol dur mufl. Sev mek, bir in sa n sev mek le bafl lar her fley. Bu ra da her fley bir in sa n sev mek le bi ti yor. 49. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan ad lı hi kâ ye den al nan yu ka rı da ki bö lüm de ya za r n s - tan bul a ba k fl y la ruh hâ li ara s n da na s l bir il gi ku ru la bi lir? Hi kâ ye nin ta ma m n dan ha re ket le pa rag - ra f yo rum la y n z. 50. et kin lik: Alem da nda Var Bir Y lan ad l hi kâ ye de di lin han gi ifl lev de kul la n l d n be lir le - yi niz. 51. et kin lik: Sa it Fa ik Aba s ya n k hak k n da yap t n z arafl t r ma dan ha re ket le yazarın kişiliğinin Alem da nda Var Bir Y lan hi kâ ye sin deki kişilere ne öl çü de yan s d n açıklayınız. 69

70 Sanat Metinleri 52. etkinlik: S n fa getirdi iniz ve dört gruba ayr larak inceledi iniz hikâye örneklerinin özelliklerini afla daki tabloya yaz n z. Bu özelliklerden hareketle hikâye türlerini belirlemeye çal fl n z. Olay 1. Hikâye 2. Hikâye 3. Hikâye 4. Hikâye Yer Zaman Kişiler Anlatıcı Gözlem unsuru ANLAMA, YORUMLAMA 1. Oku du u nuz ve in ce le di i niz hi kâ ye ler ara s n dan en çok han gi si ni be ğen di ni zi se bep le riy le aç k la y n z. 2. Gözyaşı ve Kütük adlı hikâyelerden hareketle olay hikâyelerinde serim, düğüm, çözüm bölümlerinin nasıl düzenlendiğini söyleyiniz. 3. Sahan Külbastısı adlı hikâyede kahramanlar arasında karşılaşma veya çatışmalar olup olmadığını açıklayınız. Durum hikâyelerinde hangi tür konuların ele alındığını söyleyiniz. 4. Kış saadetimizi tamamlamak için geliyor, bahar aşkımızı tazelemek için. Yaz damarlarımızdaki çalışma arzusuna biraz tembellik, güneş ve kudret doldurmak için. Tabiat çırılçıplak, hatta zelzelesi, fırtınasıyla bile güzel, özlenir bir şey. Bizi kucaklamak, bizi avutmak, bizi çalıştırmak, bize öğretmek için neler yapmaz. O artık bir sır değildir. Bize bir saadeti bağıran, bizi yaşamaya çağıran bir bütündür. Tavuklar bizim için yumurtluyor, bu vapuru bizim kafamız yaptı. Bu tayyarede uçan biziz. Sait Faik Abasıyanık ın Kalorifer ve Bahar adlı hikâyesinden alınan yukarıdaki bölümde dış dünyanın olduğu gibi mi yoksa yazarın içinde bulunduğu ruh hâline göre mi algılandığını söyleyiniz. 5. Kü tük ad l hi kâ ye nin ana dü flün ce si ni bu lu nuz. Met nin ya z l d dö nem le ana dü flün ce si ara - s n da ilifl ki bu lu nup bu lun ma d n açıklayınız. 6. Hi kâ ye tü rü nün Türk ve dün ya ede bi ya t n da ki ilk ör nek le ri ve ge li fli mi hak k n da yap t n z arafl t r ma y s n fa su nu nuz. 7. Alem da nda Var Bir Y lan hi kâ ye sin de ya zar, et ra f n da göz lem le dik le ri ni ken di ben inin süz ge cin den ge çi rip hi kâ ye lefl tir mifl tir. Siz de her han gi bir du ru mu ya da ha ya t n z dan bir ke si ti bu fle kil de hi kâ ye lefl ti ren ben mer kez li bir hi kâ ye yaz ma y de ne yi niz. 8. Alemdağı nda Var Bir Yılan adlı metni inceleyerek metinde hangi noktalama işaretlerinin ne amaçla kullanıldığını; birleşik kelimelerin, bağlaçların, sayıların nasıl yazıldığını tespit ediniz. Yaptığınız çalışmayı sınıf arkadaşlarınıza sununuz. 70

71 Sanat Metinleri 9. Yazdığınız metni ve Alemdağı nda Var Bir Yılan adlı hikâyeyi aşağıdaki tabloda verilen ölçütlere göre inceleyiniz. Metinlerde bu ölçütlerin hangi düzeyde gerçekleştiğini belirtmek amacıyla Evet, Kısmen ve Hayır şeçeneklerinden uygun olanı X ile işaretleyiniz. ÖLÇÜTLER Hikâyecinin kişiliğiyle hikâye kişileri iç içe girmiştir. Yaşananla arzu ve hayal edilen birliktedir. Dış dünya olduğu gibi değil, hikâyecinin içinde bulunduğu duruma göre anlatılmıştır. Hikâyeci düş dünyasına sığınmıştır. Açık, akıcı bir dil kullanılmıştır. Cümlelerde anlatım bozukluğu yoktur. Cümlelerde anlam belirsizliği yoktur. Kelime, kelime grubu, cümle, paragraflar arasında bağlaşıklık ve bağdaşıklık sağlanmıştır. ALEMDAĞI NDA VAR YAZDIĞIM HİKÂYE BİR YILAN Evet Kısmen Hayır Evet Kısmen Hayır Büyük harflerin kullanıldığı yerlerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Birleşik kelimelerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Eklerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Soru eki, bağlaçlar ve edatlarla ilgili yazım yanlışları yapılmamıştır. Sayılarla ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Ses olaylarından kaynaklanan yazım yanlışı yapılmamıştır. Noktalama eksiklikleri yoktur. Noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır. Metninizde tespit ettiğiniz hatalar varsa bunları düzeltiniz. Çalışmanızı öğretmeninizin değerlendirmesi için öğrenci ürün dosyanızda saklayınız. ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D yan l fl ise Y ya z n z. Bel li bir plan için de olu flan, hi kâ ye nin so nun da bü tün dü üm le rin çö zül dü ü, göz le min önem li ol du u hi kâ ye ler olay hi kâ ye le ri dir. ( ) Ömer Sey fet tin in Di yet, Kü tük gi bi hi kâ ye le ri Çe hov tar z hi kâ ye ler dir. ( ) Olay ör gü sü, ki fli ler, me kân ve za man hi kâ ye de ki ya p un sur la r d r. ( ) Mau pas sant tar z hi kâ ye ler de do al çev re nin an la t m n da göz le me ba l kal ma ya özen gös te ri lir. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Âfl k lar ta ra f n dan an la t lan man zum ve men sur ola rak dü zen len mifl hi kâ ye le re de nir. 71

72 Sanat Metinleri Mau pas sant tar z hi kâ ye nin Türk ede bi ya t n da ki en önem li tem sil ci le ri arasında yer alır....hi kâ ye ler de ya zar d fl dün ya y ol du u gi bi de il, için de bu lun du u ruh hâ li ne gö re an la t r. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Afla da ki le rin han gi si du rum öy kü sü nün be lir le yi ci ni te lik le rin den de il dir? A) Ola yın ye ri ni iz le nim lerin, çağ rı şım ların alması B) Se rim, dü ğüm ve çö züm bö lüm le rinin hikâyede mutlaka yer alması C) Rast ge le bir yer den gün de lik ya şa mın içi ne girilmesi D) Oku ru ge ri lim için de tut mak gi bi bir amacının olmaması E) Gün de lik ya şamı abar tı sız bir bi çim de anlatması 2. İlk öy kü le ri ni 1908 den son ra ya yım la ma ya baş la dı.1920 yı lı na ka dar ola ya da ya lı öy kü ler yaz dı.1920 den son ra An ton Çe hov un et ki siy le ola yı ar ka pla na atan ve gün lük ya şam da ki bir ke si ti an la tan du rum öy kü le ri ka le me al dı. Öy kü le ri ölü mün den son ra Ot lak çı, Men dil Al tın da, Te miz Sev gi ler, Ev Ona Ya kış tı gi bi ki tap lar da top lan dı. Yu ka r da ba z özel lik le ri ve ri len öy kü ve ro man c m z afla da ki ler den han gi si dir? A) Re fik Ha lit Ka ray B) Mem duh Şev ket Esen dal C) Or han Ke mal D) Sa ba hat tin Kud ret Ak sal E) Sa ba hat tin Ali 3. Bir ay ka dar son ra idi, kö ye iki sü va ri can dar ma gel di. Kah ve nin önün de in di ler. Bun la r gö - rün ce muh ta r n yü re i Hop! de di çün kü bun lar ka ra ko lun can dar ma la r de il di, herhâlde vi la - yet ten ge li yor lar d. Can dar ma la r n bi ri kah ve de he men kâ t ka lem ç kar d, muh tar dan bafl la ya - rak her ke sin ifa de le ri ni al ma ya ko yul du. Bu par ça n n an la t m bi çi mi, afla da ki le rin han gi si olabilir? A) Öy kü le me B) Ör nek le me C) Be tim le me D) Açık la ma E) Ta nım la ma 4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır? A) 1929 da Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği kuruldu. B) 1931 de Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü açıldı. C) Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası 1926 da Ankara da kuruldu. D) Zühti Müridoğlu, 1933 te ilk kez kişisel heykel sergisi açtı. E) Atatürk ilk olarak 1924 de bir öğrenci kafilesini yurt dışına gönderdi. 5. Afla da ki le rin cümlelerin han gi sin de an la t m bo zuk lu u vardır? A) Güneşin batışından iki saat sonra hareket ettik. B) Onun sa ye sin de bu ka dar s k n t l gün ler ya fl yo rum. C) Bir çok ki tap bu ko nu da ye ter li bil gi ver mi yor. D) Ne test çözdüğünü ne ki tap oku du u nu gör düm. E) He pi miz ça l fl r, hiç bi ri miz bo flu na üzül mez dik. Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Masal, fabl ve hikâye türlerini karşılaştırarak aralarındaki benzerlik ve farklılıkları açıklayınız. 2. Batı tarzı hikâyecilik edebiyatımızda ne zaman başlamıştır? Bu türün ilk örneklerini kimler vermiştir? 72

73 Sanat Metinleri 4. ROMAN ÖN HAZIRLIK Kur tu luş mü ca de le si ni ko nu alan ro man la rı ve Ata tür k ün va tan ve mil let sev gi si nin bu ro - man lar da na sıl iş len di ği ni araş tı rı nız. İn ce Me med ad lı ro ma nın ya zıl dı ğı dö ne mi ve bu dö nem de ele alan baş lı ca te ma la rı araş tı rı nız. Not re Da me n Kam bu ru, Ma da me Bo vary, Suç ve Ce za, Go ri ot Ba ba, Aflk- Mem nu, Han dan, Ki ra l k Ko nak, Ku yu cak l Yu suf, Yal n z z, Do ku zun cu Ha ri ci ye Ko u flu, n ce Me med, Sa at le ri Ayar la ma Ens ti tü sü, Kü çük A a, Dev let Ana, Os man c k, Be re ket li Top rak lar Üze rin de, Si nek li Bak kal, A r Da Ef sa ne si, Bu gü nün Sa ray l s, Ça l ku flu, Bir Dü ün Ge ce si, Ki lit, Kü çük Dün ya lar, Ayafl l ile Ki ra c la r, Gün Uzar Yüz y l Olur ro man la r n dan en az üçü nü oku yu nuz. Oku du u nuz ro man lar la il gi li in ce le me, ta n t ma ve elefl ti ri me tin le ri bu la rak oku yu nuz. Be - ğen di ği niz me tin le ri sı nı fı nı za ge ti ri niz. Ha li de Edip Adı var ın Mil lî Mü ca de le ye kat kı la rı nı araş tı rı nız. HAZIRLIK 1. Oku du ğu nuz ro man lar la dış dün ya da ki olay lar ara sın da ger çek lik ba kı mın dan bir pa ra lel lik var mı? Dü şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 2. Öy le dir ro man kah ra man la r, ger çek de di i miz in san lar gi bi hat ta on lar dan da ha çok dü - flü nen, du yan, di di nen, se vinç ve ac du yan bir ta k m var l k lar d r. On la r n da bi zim gi bi ya fla d k la - r n, ya fla m fl ol duk la r n han gi miz dü flün me mi fliz dir? Su ut Ke mal Yet kin Yu ka r da ki pa rag raf tan ha re ket le ro man okur ken ken di mi zi kah ra ma n n ye ri ne koy ma m z n se bep le ri ni aç k la y n z. 1. et kin lik: Oku du u nuz ro man la r n özel lik le ri ni be lir le ye rek def te ri ni ze ya z n z. Yaz d k la r n z s - n fa su nu nuz. Ar ka dafl la r n z n oku duk la r eser ler hak k n da yaz d k la r n din le yi niz. Oku du u nuz üç ro - ma n bir bi riy le kar fl lafl t ra rak ben zer ve fark l yön le ri ni açık la yı nız. Özet N CE ME MED To ros lar dan Ak de niz e uza nan Di ken liö zü nde ki befl köy den bi ri si De ir me no luk tur. Bu ra la r n ken di ne has ka nun ve tö re le ri var d r. Bu ka nun ve tö re le ri Ab di A a ko yar ve uy gu lar. Kö yün ya z de li kan l la r n dan Me med gün ler dir Ab di A a n n tar la s n sür mek te dir. Ar t k da ya na ma ya ca n an la y n ca her fle yi b ra k p Kem se kö yü ne gi der ve Sü ley man a s n r. Me med in bu yap t as l n da bü tün köy aha - li si nin ha ya li dir. Me med k fl Kem se kö yün de ge çi rir. Bir gün köy den bir ta n d k onu gö rür ve bu ha be ri he men Ab di A a ya ye tifl ti rir. Bu nu ö re nen Ab di A a, Sü ley man n ka p s na di ki lir ve Me me di, al p kö ye gö tü rür. O yaz Me med ha sa d ya par ve Ab di A a n n top rak la r n sü rer. Ab di A a ise ce za ola rak ona ha sa d n befl te bi ri ni ve - rir. O k fl Me med ve ana s çok zor luk çe ker ler. 73

74 Sanat Metinleri Me med, ar ka da fl Mus ta fa ile ilk de fa ka sa ba ya gi der. Yol da iyi, mert bir efl ki ya olan ve hay ran l k duy duk la r Ka ra Ah met le kar fl la fl r lar. Ka - sa ba da ki ya flam Me med i çok et ki ler. A a la r n ol ma d her ke sin hür ol du u bu ha yat öz le miy le Me med sev gi li si Hat çe yi ka ç r r. Ab di A a n n ye e ni nin ni flan l s olan Hat çe ile Me med in kaç ma la r n n ar d n - dan A a n n adam la r ve ye e ni on la r ya ka la mak için iz le ri ni sü rer ler. Ni te kim bu lur lar. Ara la r n da ça t fl ma ç kar. Ab di A a n n ye e ni ölür, Me med ya ra la n r ve ka çar. Hat çe ise ya ka la n r. Me med in s na cak bir ye ri ol ma d için De li Dur du de ni len bir efl ki ya n n çe te si ne s n r. Çe - te nin yap t hak s z l k la r gö ren Me med, De li Dur du dan nef ret eder. Bu s ra da Ab di A a Hat çe yi ce za lan d r mak için ona bir tu zak ku rar. Ye e ni ni Hat çe nin öl dür dü ü ne jan dar ma la r ik na eder ve Hat çe ha - pis ha ne ye dü fler. Efl kı ya l a iyi ce al flan Me med zul met me ye da ya na maz ve çe te - den ay r l p ye ni dost lar bu lur ve on lar la gez me ye bafl lar. Bir ge ce kö ye gel di in de ana s n n öl dü ü nü du yar ve Hat çe nin ba fl na ge len le ri ö - re nir. Ar d n dan Ab di A a n n izi ni sür me ye bafl lar. Bu ara da Ab di A a Me med i or ta dan kal d r mak için bir tu zak ku rar. Me med ise ka sa ba da Hat çe yi bu lur ve bir yo lu nu bu lup onu ve ar ka da fl n ha pis ha ne den ka - ç r ma y ba fla r r. Köy lü le ri de Ab di A a ya kar fl gel me le ri ko nu sun da yü rek len di rir. O k fl köy lü ler Ab di A a ya ha sat la r n dan bir bu day ta - ne si bi le ver mez ler. Ab di A a An ka ra ya tel graf çe ker ve Me med in giz len di i ye ri ih - bar eder. Jan dar ma lar Me med i k s t r r lar. Ara la r n da ça t fl ma ç kar. Tam bu s ra da Hat çe do um ya par. Me med efli ve ço cu u için tes lim olur fa kat bu es na da Hat çe vu ru lur. Me med af la ser best ka l r. Do an ço cu - u nu Hat çe nin ha pis ha ne ar ka da fl al r ve Ga zi an tep in bir kö yü ne gö - tü rür. Olay lar dan Ab di A a y so rum lu tu tan Me med kö ye ge lir ve Ab di A a y vu rur.... İn ce Me med ad lı ro ma nın ka pa ğın - dan alın mış tır. Pus lu, ya p fl ya p fl, a r bir ge cey di. Gök te çok par lak ol ma yan bir iki y l d z fl l yor du. Sa da sol - da, ya maç lar da ço ban atefl le ri ya n yor du. Me med git ti i yo lu çok iyi bi li yor du. Kü çü cük, ka ya l k l bir ke çi yo luy du. Sa r Üm met in evi ne ç kar d. Or man u ul du yor du. Or ta l k ta ç t yok tu bafl ka ca. Me - med üs tün de ki bü yük a r l n al t n da bi le bir ye re do kun mu yor, yü rür ken hiç ses ç kar m yor, ka yar gi bi ayak la r ye re de mi yor mufl ca na gi di yor du. Oy sa a r l çok tu. Be de ni ne üç ko flar fi flek ba la - m fl t. ki ko flar fi fle i de sa l sol lu omuz la r n dan ge çir mifl ti. Tü fe i, ka ma s, dür bü nü, bom ba la r, ta - ban ca s, bir hay li a r l k. Me med yü rü me ye, böy le si ne kü çük pa ti ka lar dan kek lik gi bi kay ma ya al fl k n d. ki gün dür da lar day d. Çok ça buk yol al yor du. Hiç bir as ker le, can dar may la, köy lüy le kar fl lafl - ma m fl t ama kufl ku lan m fl t ge ne de. Ha va da bir fley ler var d. Bir pu su, bir bek le me. Ta afla lar da Nür fet in ora lar dan ge çer ken ku la na tü fek ses le ri gel mifl ti. Bel ki kü çük bir çar p fl may d. Çok uzun sür me di i ne gö re pu su ya dü flen efl k ya ya vu rul mufl ya da tes lim ol mufl tu. Me med onun için çok ted - bir li yü rü yor, sa pa yol lar dan gi di yor du. Bü yük a aç l bir or man dan yü rü yor du. Usul esen yel de bi le sal la nan a aç lar g c r d yor lar d. Üm met in evi ne yak lafl m fl t. Va kit ge ce ya r s n ge çi yor du. Üm met in evi nin ora lar dan iri ço ban kö pek le ri nin ürüfl me si ge li yor du. Ge ce nin bu vak tin de kö pek ürüfl me si hay ra ala met de il di. Me med üst bafl ta ki ya maç tan Üm met in da m n n üs tü ne ka y ver di. Ya vafl ça aya n da m n top - ra na üç kez vur du. Sa r Üm met uy ku da da ol sa bu se si du yar, he men d fla r ya ç kar d. E er d fla - r ya ç k maz sa bi lin me liy di ki ya ev de yok tur ya da çok bü yük teh li ke var d r. Me med sa b r s z lan d, 74

75 Sanat Metinleri aya n üç kez da ha sert vur du da ma. Az son ra bir ayak se si duy du ama çok ya vafl. Ka rar t du va r do lan d, sü rü ne rek ya ma ca t r man d, ya maç tan ka ya rak da ma in di: Yat Me med. de di. Me med he men usul ca ye re uzan d. Sa r Üm met: Evin içi as ker do lu. Ah r da da Ka ra b ra him in çe te si... de di. A z n Me med in ku la na ya p fl - t r m fl ko nu flu yor du. Se ni ar yor lar... Ev ev, de lik de lik, köy köy se ni ar yor lar. Se nin To ros a dön dü - ü nü duy ma yan kal ma m fl. Kim gör dü se ni Al lah afl k na? Me med: Bil mem. de di. Kim gör dü bil mem ki... Her hâl gö ren ol mufl tur. Bu se fer se ni öy le si ne can la r n difl le ri ne tak m fl lar ar yor lar ki sor ma... Ali Sa fa Bey, öte ki a a - lar ba fl na pa ra bi le koy mufl lar. Yüz ba fl Fa ruk ko nu flur ken duy dum. Bir kaç ay To ros tan si lin. Arar - lar arar lar bu la maz lar, son ra da b kar lar. Bu f r t na di nin ce ye ka dar sen bu ra lar dan uzak lafl. Dur bu ra da bek le, sa na mer mi bul dum. Bel ki gi der ken dö vü flür sün. Sa r Üm met da m n du va r n dan afla kay d, az son ra bir elin de bir tor ba mer mi, bir elin de de bir az k ç k n y la gel di. Al bun la r. de di. Si zin kö ye de hiç u ra ma. ki ay d r can dar ma si zin kö yün üs tün de dö vü nü yor. Me med: Bi zim köy de ne var, ne yok? der ken Sa r Üm met sö zü a z n dan al d : Da ha faz la dur ma bu ra da, si zin kö ye ge lin ce ol du u yer de ol du u gi bi du ru yor. Ama n n, hiç u - ra ma, tu za a dü fler sin. Da ta fl as ker ta la m fl, mu kay yet ol. Bu köy lü ler ku dur mufl lar; ba ban sa, kar da fl n sa da gö zük me. Tez gün de To rosla r b rak. Hay di gü le gü le. Ka ran l k ta eli ni uzat t, Me med in buz gi bi ol mufl eli ni s k t, da m n du va r n dan afla ka y ver di. Me med de bir an da ya ma c t r man d, or ma na ka r fl t git ti, bil di i çok giz li bir ke çi yo lu nu ayak yor - da m y la bul du. Çok h z l yü rü yor, yü re in de ki kor ku bü yü yor du. çi kar ma ka r fl t. Dört ka ran l k du va r ara s n da kim siz kim se siz, dost suz, ya pa yal n z öy le ka la kal m fl t. Bir dün ya da as ker. Bir de köy lü ler... Da tafl, as ker, köy lü ler, a aç, ot, uçan kufl, yer de ki ka r n ca, her kes, her can l da düfl man. Deh flet bir umut suz luk dün ya s n ka rar t yor du. Git tik çe de için de ki kö ye kar fl has re ti ar t yor du. Git se ba fl na ge le cek le ri bi li yor du. Sa kur tul ma s n n hiç müm kü nü yok tu. Ama çok, de li gi bi me rak edi yor du. Köy lü ne ol mufl tu? Ça k r di ken li e da ha toy dü ün le atefl ve ri yor lar m y d? Dur mufl Ali Em - mi, yor gun yafl l ba ca n ha va ya kal d ra rak ha lay çe ki yor muy du? Hü rü Ana n n k z g n l geç mifl miy - di aca ba? Am ma da öf ke li bir ka d n d. Öf ke sin den top rak tit ri yor, yer gök sar s l yor du. Her ke sin ökü zü her ke sin miy di, her ke sin sü rüp ek ti i top rak? Çok, çok fley ö ren mifl ti bu bir kaç y l da. Ama çok... On ömür ya fla sa bir in san flu Me med in ö ren dik le ri ni zor ö re nir. Ali Sa fa Bey, Arif Sa im Bey, öte ki Çu ku ro va a a la r... Me med uzun bir sü re Çu ku ro va a a la r n n ken di si ne ni çin düfl man ol duk la r n an la ya ma m fl t. Ab di A a y öl dür müfl tü, Ab di A a on la r n ak ra - ba s de il di ki... Me med on la ra ne yap m fl t da salt ken di si için bü tün To ros u can dar may la dol dur - mufl lar d? Da ha da bu nun se be bi ni o ka dar an la ya m yor du ya do ru su. Ni çin öte ki efl k ya la ra bu ka dar düfl man de il ler di? Üs te lik de bir çok efl k ya y da ko ru yor lar d? A a la r, bey le ri an la d k di ye - lim, köy lü le re ne olu yor du? Ne re ye gi de rim ben, di ye dü flün dü. Bü tün F rat do lay la r n do lafl t m gel dim, s na cak bir yer bu - la ma d m. Bu dün ya ba na dar gel di. Ge ne dön düm ko ca To ros a. Kim se bil mez ner de ka l r ölü müz. Ben To ros a öl me ye gel dim. Ba ba top ra ma. Ölüm bur nu ma bur cu bur cu ko ku yor. Bir efl k ya ada - 75

76 Sanat Metinleri m, n ce Me med ol mufl bi ri si ni, a a la r n bey le rin hor la d dün ya ka bul et mi yor Sa r Üm met A a. Yer yü zü, gök yü zü ka bul et mi yor. Ne re ye gi de rim, Üm met A a m? Bir ka na d k r k ku flum ki el ka dar da ol sam be ni hiç bir ça l ka bul et mi yor. Gi de cek, ka ça cak bir yer dü flü nü yor, bu la m yor, kö pü rü yor du. Ko ca Os man de dik, evi ne s n - d k; iyi adam, has adam, ba ba adam, can adam ama ço cuk adam. Her ke se evin de ol du u mu söy - le mek için can at yor du. Be re ket Ka mer Ana ya... Çu ku ro va n n dü zün de can dar ma ya bir ya ka la n r san kur tul ma n n müm kü nü yok. Ar t k Çu ku ro va a a la r bay ram edip se vi nir ler di. Or ma n n için de, ke çi yo lun da, ge ce nin or ta s n da di kil di kal d. Yö nü nü ne re ye dön se gi de cek hiç - bir ye ri yok tu ki. Yö nü nü ne re ye dön sün? Bir sü re öy le ge ce nin al t n da, ayak ta dim dik dur du kal d. Çok fley ler dü flün dü. Dü flün ce ler ka fa s na ina n l maz bir h z la ge li yor, ço ku flu yor lar d. Ana s ge li yor - du göz le ri nin önü ne; Hat çe, ço cu u, Iraz Ha tun, Ko ca Sü ley man... Ko ca Sü ley man de yin ce için de bir s cak, ay d n l k umut fl çak t. Bir de Ke ri mo lu var d. Bir de Cab bar var d. Yi it o lan d, dost o lan d Cab bar... Ev len mifl, iki de ço cu u ol mufl; bi ri k z, bi ri o lan. Cab bar a git se? Cab bar bofl b rak maz lar, Ko ca Sü ley man da... Ke ri mo lu nu da. Da lar da ifl yok. Ama ne re ye? Ya k n lar da bir ma a ra ol ma l y d. Sa ba ha az kal m fl t. Ner dey se or ta l k a a ra cak. Yö nü nü ma a - ra ya dön dü. Or ta l k fl r ken ulu bir ka ya l k ta ki ma a ra ya var d. Ma a ra n n de li i nin a z n da iki kar tal du ru yor du. Ve de li in her iki ya n n da bi rer sa k z a a c bit mifl ti. A aç la r ma vi çi çek li sar ma fl k lar sar - m fl t. Me med ma a ra ya ç k t, yor gun kar tal lar is te me ye rek ka nat la r n aç t lar, uçup az ile ri ye kon du - lar. Me med tü fe i ni ç kar d, ka y fl n eli ne do la d, ye re koy du. Elin de ki mer mi tor ba s n da tü fe in üs - tü ne ko yar koy maz uyu du. Uyan d n da gün ba t yor du. Su sa m fl, ac k m fl t. Or ta l k per yav flan, ke kik ko ku yor du. (...) Me med bu ka dar çok aç m fl, bu ka dar ya l m ya l ma, ta öte ler den bi le pat la d gö rü len bir k r m z çi çek y - n n hiç gör me mifl ti. Tü fe i ni tak t, mer mi tor ba s n eli ne al d, d fla r ç k t. Sa bah ki kar tal lar ge ne gel - mifl ler, ma a ra n n ka p s na kon mufl lar d. s te me ye rek uç tu lar, on ad m ile ri ye bir ka ya n n siv ri si ne yan ya na kon du lar. Çok yafl l kar tal lar d. Afla da bir p nar in ce den ça l d yor du. Me med git ti p na r n ba fl na; uzun, mor çi çek li yar puz la - r n üs tü ne çök tü. Sa r Üm met in ve rip de be li ne ba la d ç k n aç t. Az k ta üç bafl so an, al t yu mur - ta, bol çö ke lek, bir par ça Türk men pey ni ri, bol bol köm be ek me i var d. Bir kaç da baz la ma. fl tah la ye me i ni ye di. Bu az k ona da ha iki gün ye ter di. Me med o ka dar bo az l de il di her za man. He le ca - n s k l d s ra lar da ye mek hiç ak l na gel mez di. Aya a kalk t, yö nü nü ku ze ye dön dü. Kö yü ne gi di yor du. Kö yü gö zün de tü tü yor, içi ne bir öz lem - lik ate fli düfl müfl onu ya k p ka vu ru yor du. Bi li yor du, ölü me gi di yor du ama du ra maz d. Kö yü nü gör - me liy di. Ya kö yü gör me den ölür se? Ko ca ç na r, Ku lak s z, Ku lak s z n de ir me ni ni, ko ca ç na r n bü ve ti ni, k na l yo lu, ça k r di ken li Di ken li düz ünü, a aç la r, ça l la r, de ve di ken le ri ni, kö yün ta vuk la r n, he le kurk ta vuk ar d n da do la flan yu mak yu mak sa r civ civ le ri... Her fle yi, her fle yi gö re si gel mifl ti. Dur mufl Ali yi, onun l c k, flef kat li, dost göz le ri ni, sev gi do lu, mer ha met li, çok in san... Hü rü Ana da - ha in san, da ha çok... Sert, inat ç, her kes ten çok in san. Sev dik le ri için ca n n ve rir. Bir gün uy ku da saç - la r n ok fla m fl t... Me med unu ta ma m fl t o s cak, ana, ba c, dost, kar dafl eli nin s cak l n, dost lu u nu, l k l n, yu mu fla c k l n... Hü rü Ana bir in sa n böy le can dan ok fla s n, in san salt bu nun için ca n n ve - rir... s ter se ok fla ma s n bir can dan, ta yü re i nin de ri nin den bir Yav rum Me med im! de yi fli var d r ki bin can eder. Na s l kar fl la ya cak t aca ba? De li de li olur du se vinç ten. Ne ya pa ca n ne ede ce i ni bi - le mez di. Mus ta fa Ço cuk, Hö sük Em mi, Hö sük hep flafl k n flafl k n du rur; el le ri ni bir bi ri ne se vi ne rek ka vufl tu rur, ka vufl tu rur açar d ; Me med, az c k da ha bü yü müfl. der di. Bü yü sün. Gör kem li adam 76

77 Sanat Metinleri da ha iyi efl k ya c l k eder. El âlem on dan kor kar, her kes bi zim Me med den çok kor ku yor ya, da ha çok kor kar flim di. der övü nür dü. Mus ta fa ne ya par d ne dü flü nür dü? Kor kar m y d? Bel ki de kor kar - d. Gi der can dar ma ya ha ber ve rir miy di? O da ev len mifl, onun da bir ço cu u ol mufl tu. Cab bar du - yun ca ge lir miy di? Me med gü lüm se di, bü yük bir inanç la Ge lir. de di. Ya To pal Ali? Kur naz til ki göz lü To pal Ali? Ölü ne cek dost, ölü ne cek ar ka dafl, ölü ne cek in san... O na s l kar fl la ya cak aca ba? Ba - fl n ar ka ya at p gü le cek, gü le cek. Dur ma dan akan bir su gi bi gü le cek. Eli ko lu, yü zü gö zü, be de ni, ba fl her fle yiy le gü le cek. To pal aya bi le gü le cek. To pal se vin cin den de li di va ne ola cak... Me med de bir se vinç ka s r ga s n da sev giy le do lup tafl m fl, uçu yor du. Öy le ça buk yü rü yor du ki san ki ayak la r na ka nat ta k l m fl t. Kö tü fley ler hiç ak l na gel mi yor du. Kö yün can dar ma lar la do lu ol du - u, öl dü rü le ce i hiç hiç ak l na gel mi yor du. Öl dü rül me se bi le kö tü du rum lar la kar fl la fla ca da ak l - n n kö fle sin den geç mi yor du. Bir de tür kü tut tur du. Çok az tür kü söy ler di. Tür kü söy le me ye vak ti ol ma m fl t ki... Tat l bir se si var d. Gün fl yor du ki Uzu no luk un ba fl na gel di. Uzu no luk un gö be in de k r m z be nek li ala ba l k lar üst üs te yü zer di. Eli ni uzat san tu ta bi lir din. Uzu no luk un ba l k la r na ne den se hiç kim se do kun maz d. Ba - l k lar da ço al d k ça ço a l r d. Olu un ba fl na otur du, az k ç k n n ç kar d, bir so a n yum ruk la d, çö - ke lek le ye me ye bafl la d. Ara da s ra da da ek mek k r n t la r n ba l k la ra at yor, ba l k la r n ek mek k r n t la r na; üst üs te, alt al ta ko flufl la r na ba k yor du. Ye me i ni a r a r ye di, ba l k la ra bak t, ra hat t, ora c a uzan d. Bu oluk ço cuk lu u nun olu uy du, bu ra lar da ne den se kork mak ak l na gel mi yor du. Kor ku suz, kufl ku suz, ço cuk lu un da na s l uyur sa öy - le uyu du. Efl k ya olup da da a ç k t n dan bu ya na böy le de rin, böy le de lik siz uy ku uyu ma m fl t. Uyan d n da bu na ken di si de flafl t. Ama bu ra la r ba ba top ra y d, bil dik top rak t. çin de ki se vin ci ka - ba r p ka ba r p ge li yor, bir an ön ce ge ce nin in me si ni bek li yor du. Ka ran l k ka vu flur ka vufl maz kö ye ine - cek, Hü rü Ana n n ka p s na va ra cak, usul dan Ana, Ana! di ye cek ti, Ben gel dim. Ba ka l m ses ten ta n ya cak m? Ta n maz m o? Ne cin dir! Or ma n n için den ka ya rak kö yün üst ba fl n da ki ya ma ca in di. Uzun ka ya n n di bi ne otur du, kö yü sey ret me ye bafl la d. Kö yü sey ret tik çe an la r da dep re fli yor du. Ço cuk lu un da, ana s na kü süp ev den kaç t n da da bu ra ya bu ka ya n n di bi ne ge lir, be li ni is li ka - ya ya da yar, kö yü sey re der dü flü nür dü. Bu uzun ka ya hep is li du rur du, Me med ken di ni bil di bi le li. Köy - lü ler, ço ban lar ka ya n n di bi ne atefl yak ma y çok se ver ler di. Kö yün için de can dar ma la rı gör dü. Gi di yor ge li yor lar dı. Son ra dam lar ara sın da ken di dam la rı nı seç ti. Da mın top ra ğı kır mı zı, ye şil, ma vi, tu run - cuy du. Cam kı rık la rı gi bi ya nan ak sı cak ta ışı - la şı yor du. Ba ba sı ta uzak tan ge tir miş ti bu top ra ğı, dam ak ma sın di ye. Gü zel, yu mu şa cık, sı ca cık, sev gi do lu ana sı gel di gö zü nün önü - ne, öm rün de duy ma dı ğı ya man bir yal nız lık duy du. Dört yan da, uzun uzun çi riş çi çek le ri aç mış tı. Tür lü tür lü arı lar, bin ler ce, ak sı cak lar - da uğul da ya rak, ak sı cak lar de mek Me me d in ho şu na gi di yor du, çi riş çi çek le ri nin yö re le rin - de do la şı yor lar dı. (...) Hat çe le rin evine ba ka mı yor du. Ev le ri nin önün de ki, o ulu ağa cı gö re mi yor du. So nun da ken di si ni ye ne me di, ağaç gel di 77

78 Sanat Metinleri gö zü nün önün de dur du. Bir ge ce gi bi ge ril di önü ne. De li gi bi bir bek le me ka sır ga sın da de li kan lı bek - le di. Yu mu şa cık, sı ca cık, sev gi ta şan kız gel di. Me me d in bo ğa zı na bir şey ler tı kan dı, iki dam la yaş göz le rin den aşa ğı ya yu var lan dı in di. (...) Ya şar Kemal n ce Me med 2 2. et kin lik: n ce Me med ad lı romandan ha re ket le bu türün or tak yön le ri ni be lir le yi niz. 3. et kin lik: Afla da n ce Me med adlı ro ma n n olay ör gü sü fle ma lafl t r l m fl t r. Siz de oku du u - nuz üç ro man dan bi ri nin olay ör gü sü nü bu la rak fle ma lafl t r n z. 4. et kin lik: n ce Me med ad l ro ma n n olay ör gü sü nü olufl tu ran ve ken di için de bü tün lü ü olan par ça lar ara s n da ki ilifl ki yi be lir le yi niz. 78

79 Sanat Metinleri 5. et kin lik: n ce Me med ad l ro man dan ders ki ta bı nı za alın tı la nan bö lüm de ki olay lar aşa ğı da ka - rı şık bir şe kil de ve ril miş tir. Bu olay la rı oluş sı ra sı na gö re nu ma ra lan dı rı nız. S ra ya koy du u nuz olay - la r kro no lo ji çiz gi üze rin de ait ol du u bö lü me ya z n z. ( ) Me med in ge ce yi bir ma a ra da ge çir me si ( ) Me med in ar ka da fl Üm met in evi ne gel me si ( ) Köy öz le mi ne da ya na ma yan Me med in bü tün teh li ke si ne ve ar ka da fl n n uya r s na ra men kö - yü ne git me ye ka rar ver me si ( ) Me med in da lar da jan dar ma dan sak lan ma s ( ) Me med in, ken di si ni ara yan jan dar ma la r n Üm met in evin de ol du u nu ö ren me siy le kaç ma s ( ) Me med in te pe den kö yü nü sey re der ken ço cuk lu u nu ha t r la ma s 6. et kin lik: n ce Me med ad lı ro ma n n olay ör gü sü nü olufl tu ran par ça lar han gi dü flün ce et ra f n - da bir lefl mek te dir? Bu dü flün ce den ha re ket le ro ma n n te ma s n bu la rak te ma n n özel lik le ri ni be lir ti - niz. 7. et kin lik: n ce Me med ad lı ro ma n n ya z l d dö ne min zih ni yet özel lik le ri ni be lir ti niz. Ro ma n n te ma s ile ese rin ya z l d dö nem ara s n da ki ilifl ki yi söy le yi niz. Yap tı ğı nız araş tır ma dan ha re ket le ese - rin ya zıl dı ğı dö nem de bu te ma ya ve ril en öne mi açık la yı nız. 8. et kin lik: n ce Me med ad lı ro man dan ders ki ta bı nı za alı nan bö lüm de ki za ma n tes pit edi niz. Za ma n n özel lik le ri ni ve ifl le vi ni aşa ğı da ki tab lo ya ya zı nız. Zaman Zamanın Özellikleri Zamanın Metindeki İşlevi Zamanda Geriye Dönüşler 9. et kin lik: n ce Me med ad lı ro man dan alı nan bö lüm de yar alan olay ör gü sün de ki za ma nın kro no lo jik za man da ki iz dü şü mü nü ve ri len tab lo ya ya zı nız. Bu za ma nın, ger çek za man la fark lı lık la rı - nı açık la yı nız. 79

80 Sanat Metinleri K RA LIK KO NAK Özet 1908 Meş ru ti yet yıl la rı, bü yük ko na ğın en yaş - lı sı Na im Efen di, İkin ci Ab dül ha mit dö ne mi ile ri ge len le rin den dir. Emek li ye ay rıl mış tır. Te miz, ti tiz, dü rüst bir Tan zi mat Dönemi efen di si dir. İyi bir ev ka dı nı olan Ne fi se Ha nım ın ölü mü üze ri ne ko na - ğın dü ze ni bo zul muş, kı zı Se ki ne Ha nım iş le ri yö - ne te me yin ce her şey onun ko ca sı Ser vet Bey in alaf ran ga is tek le ri ne bı ra kıl mış tır.... Na im Efen di, ev ve la da ma d, son ra to - run la r sa ye sin de da ha ne le re al fl m fl t... Bi - ça re adam, k z ev len di i gün den be ri afla yu ka r yir mi se ne dir, her gün bir es ki iti ya - da ve da et mek ten ve her gün ye ni bir mec - bu ri ye te kat lan mak tan bafl ka bir fley yap m yor. Ne Ci han gir de ki ko na n da ne Kan l ca da ki ya l s n da ih ti yar ve yor gun vü cu du nu din len di re cek bir kö fle cik kal m fl t r. Bun dan befl se ne ev ve li ne ka dar hiç de il se ka r s ya n ba fl n da idi; ra ha t n, hu zu ru nu müm kün mer te be ko ru yor du. Zi ra bu ih ti yar ka d n ölün ce ye ka dar evi nin için de hâ kim ve amir kal d. O, ha - yat ta bu lun duk ça ne k z n n ne da ma d n n ne to run la r n n eve ait umur da o ka dar hü küm ve nü fuz - la r ol ma d. Ger çi, her bi ri ken di ha va s na, ken di da ire si ne ve ken di ne gö re bir ha yat yap m fl t fa kat ge rek ya - l n n ge rek ko na n umu mi ni za m bu ira de li ev ka d n n n elin de idi. Na im Efen di nin ha re mi Ne fi se Ha n me fen di nin bu ni za m es ki usul ile tö re ler ara s n da mu ha fa za ve ida re et mek için d fla r da bir ih ti yar uflak tan, içe ri de geç kin bir kal fa dan bafl ka ic ra i va s ta s ol ma d hâl de, evin her fle yi yi ne yo - lun da gi der di zi ra her ye ni ge len hiz met çi ye bir kaç gün için de is te di i ter bi ye yi ver mek, bu ka d na has fev ka la de lik ler den di. Va k a faz la dö ver di, faz la azar lar d ; bu nun için dir ki son za man lar da ye ni hiz met çi bul mak hu su sun da epey ce müfl kü lat çe ker ol du lar d. Bi ça re Ne fi se Ha n me fen di, de ni le - bi lir ki bi raz da bu ka h r yü zün den öl dü. O öl dük ten son ra ye ri ne k z Se ki ne Ha n m geç ti fa kat Se ki ne Ha n m, hiç bir ci het ten an ne si ne ben ze mi yor du. T p k ba ba s gi bi çe kin gen, için den ti tiz, ira de siz, tem bel bir ka d n d, hu su siy le ko - ca s n n nü fu zu na ve ço cuk la r n n ar zu la r na son de re ce uyar d. Ko ca s ise k rk befl ya fl n da bir züp pe den bafl ka bir fley de il di. Alaf ran ga ha yat na m na sa bah - tan ak fla ma ka dar bin tür lü ga ra bet ya pan bu adam, Bü yük Ha n m n ve fa t n mü tea kip, evi ken di he - ves le ri ne gö re esa s n dan de ifl tir me ye kalk t ; ne ka dar es ki efl ya var sa hep si ni ta van ara la r na ve mah zen le re at t r d, her oda y Av ru pa dan gel mifl mo bil ya ka ta log la r na gö re ay r bir üs lup ta, ay r bir renk te Pi sal ti ye dö flet ti. Bü yük Ha n m n ye tifl tir me si ne ka dar hiz met çi var sa hep si ne yol ver di, evin içi ni Be yo lu ndan gel mifl be yaz ön lük lü, ba fl to puz lu hiz met çi ler le dol dur du ve bü tün bun la r n ida re si ni, ço cuk la r na mü reb bi ye lik eden Le his tan l bir ka d na ver di. Na im Efen di nin da ma d Dü yu nu Umu mi ye mü fet tifl le rin den Ser vet Bey, Müs lü man l k tan ve Türk - lük ten nef ret eden bir ka zas ker o lu dur. Al d ter bi ye ile ya fla d mu hit bir bi ri nin ak si olan her in - san gi bi Ser vet Bey de dai mi bir ih ti laç, dai mi bir is yan için de ya flar. Pe de ri Sad ri Mol la n n ko na n da alaf ran ga l ken di oda s n n efli in den d fla r ç k maz d. Na s l sa kü çük ten be ri Fran s z ca bil mek, bir müd det Ga la ta sa ray Mek te bin de bu lun mak, ona bir sof ta evin de, di zi di zi Fran s z ca ki tap la r n dan, va zo lar dan, bib lo lar dan mü te flek kil bir hal vet yap mak ve bu hal vet te yay l bir flez lon ga uza n p göz - 80

81 Sanat Metinleri le ri ta van da, ayak la r ha va da, bir ta raf tan Hol lan da si gar n eme rek, di er ta raf tan ya ba ni ve pe ri - flan bir ses le bir ta k m ope ra par ça la r te ren nüm ede rek sa at ler ce va kit ge çir mek hak k n ver mifl tir. Dai ma mu hay yel bir Av ru pa se ya ha ti için ha z r lan m fl bir ba vu lu var d, bu ba vu lun ya n ba fl n da bir de flap ka ku tu su du rur du. Ba z s k n t l sa at le rin de bir ay na n n kar fl s na ge çip bu ku tu dan ç kar d flap ka la r bi rer bi rer tec rü be eder di ve ba fl n bu ser pufl ile ör tü lü gö rün ce âde ta ken din den ge çer - di. Ni te kim böy le flap ka l, se ya hat kos tüm le riy le ve ya sua re k ya fe tin de hâ lâ bir çok re sim le ri var d r. (...) Türk ler için de kim se bu Ser vet Bey ka dar atefl le, cofl kun ca alaf ran ga l a düfl kün ol ma m fl t r. Bu düfl kün lük te o de re ce sa mi miy di ki ge rek ba ba s n n ge rek ka y n ba ba s n n mu hi tin de bü tün ah val ve ha re ke ti hür met le de il se bi le âde ta kor ku ve en di fle ile kar fl la n r d zi ra göz le rin de sar s l maz bir ima - na er mifl adam la r n ate fli var d. fl te bu ate flin kuv ve tiy le dir ki Ser vet Bey, Na im Efen di ko na n da bü - tün ira de si ni is te di i gi bi yü rü tü yor ve he le in k lap tan be ri bu ko nak ta ar t k hiç Türk çe ko nu flul mu yor du. Na im Efen diler bu yaz Kan l ca ya ta fl n ma d lar ve bun dan en zi ya de Ser vet Bey in ço cuk la r mem - nun ol du lar. Zi ra Bo a zi çi nin bu kö fle si, as ri e len ce le rin hiç bi ri si ne mü sa it de il di; tu ha fi ye ci ca - me kan la r önün de ge zin me le re, her ad m ba fl n da bir ah ba ba te sa düf le re, ak fla müs tü çay zi yafet le ri ne, bin tür lü aflk ve ala ka oyun la r na Kan l ca da otu ru lan ay lar da epey ce sek te ge li yor du. Naim Efendi nin torunu Cemil, Beyoğlu nun eğlencelerinden ayrılmayan bir öğrencidir. Hu su siy le Ser vet Bey in o lu Ce mil, he nüz yir mi ya fl n da bir mek tep ço cu u ol ma s na ra men, Be yo lu nda ki bü yük lo kan ta la r n, ga zi no la r n, bar la r n, ba z e len ce li ev le rin sa d k bir ge dik li si dir; bu ya fl n da bir çok tir ya ki lik le ri, vaz ge çe me di i bir çok iti yat la r ve ikin ci bir ta bi at hâ li ne gir mifl zevk - le ri, haz la r var d r. Hem fli re si ne ara s ra de li ce si ne sev di i bir met re sin den bah set ti i de olur du. Bit - ta bi, bu met re si de yaz k fl Be yo lu nda otu ran lar dan d. fl te, Ce mil için say fi ye ha ya t, bü tün bu mah zur lar yü zün den kat la n l maz bir an gar ya hâ li ne gir mifl tir. Tam Be yo lu ha ya t n n uyan ma ya bafl - la d bir sa at te, Ka ra köy Köp rü sü n den ko fla rak va pu ra ye tifl mek, va pu ru ka ç r n ca ve ya ka ç r mak is te yin ce eve kar fl va zi ye ti ni dü zelt mek, ge ce ka ça mak la r na ma kul bir se bep gös ter mek için mad - di ve ma ne vi bir çok zah met le re gir mek, onu son de re ce ra hat s z eden ifl ler den di. Her fley de hür fi - kir li olan ba ba s da bu ge ce yi d fla r da ge çi rifl le ri as la ma zur gö re mi yor du. Ser vet Bey ya ai le vi ve ter bi ye vi bir ka na at ese ri ola rak ve ya hut sa de ce ba ba l k his siy le bu hu sus ta her na s l sa kay na ta s y - la bir le fli yor ve ka r s n n en di fle le ri ni hak l bu lu yor du: Ben de mi yo rum ki gez me sin, e len me sin. di yor du. Genç tir, tam pe ra man sa hi bi dir. As ri, mo dern ha ya ta gö re ye ti fle cek tir. Ta bi i bu ha ya t n her tür lü sa fa ha t n gö re cek. Bu ha ya t n her tür lü sa fa ha t - n ya fla ya cak. Fa kat bu ya fla y fl hiç bir za man s h ha ti ni ih lal ede cek bir de re ce ye var ma ma l d r. Na im Efen di nin to ru nu Se ni ha alay cı, tu tum suz, Av ru pa de li si bir genç kız dır. Fa ik Bey adın da, ko na ğın de - vam lı sı Ba tı lı ka fa da bir sa lon gen ci ile ar ka daş lık eder. Se ni ha yı için için se ven Hak kı Ce lis ise Na im Efen di nin kız kar de şi nin to ru nu dur. Se ni ha nın alay la rıy la kar şı la nır. Ben de mi yo rum ki s tan bul hal k gi bi ak flam gu rup ile be ra ber evi ne so kul sun ve ye me i ni yer ye - mez uyu sun. Ha y r, ha y r... Hiç de il se ge ce ya r s ve ka bil ol ma d tak dir de sa ba ha kar fl mut la ka evin de bu lun ma l ve mut la ka ya ta na gir mifl ol ma l d r. Bi ra de ri nin kü çük s r la r na pek ya k n dan va k f olan Se ni ha ise ba ba s böy le söy ler ken çap k n bir te bes süm le b y k al t n dan gü ler di, za ten bu alay c genç k z için et ra f n da ki le rin han gi ha re ke ti ve han gi sö zü gü lünç de il dir! Bü yük ba ba s n n flah si ye ti, an ne si nin ah va li flöy le dur sun, ek se ri ya pe - de ri Ser vet Bey in ef kâr ve ha re ke ti bi le ona ip ti da i, sa kat ve ga rip gö rü nür dü. Zi ra bu, Frenk le rin, as r so nu di ye va s f lan d r d k la r bir genç k z d ; as r so nu, ye ni bir ne vi iç ti ma i ör nek tir ki ha ri cî ve dâ hi lî ya fla y fl n da hâ le ve ma zi ye ait her tür lü ka y t tan aza de ve is tik ba lin he nüz ha z r la nan ce re yan la r na ta bi dir. Se ni ha, dai ma en son ç kan mo da ga ze te le ri nin re sim le ri ne ben zer di. Kör pe, in ce ve ça lak vü cu du ipek bö cek le ri gi bi dai mî bir is ti ha le için de dir. Gü nün ay d n l k la r na gö re mü te ma di yen ren gi de i flen ye flil göz le ri gi bi se si nin bes te si, k m l da n fl la r n n ahen gi ve hat ta ba fl n n flek li de mü te ma - di yen de i flir di. çi de t p k d fl gi biy di; t p k göz le ri nin ren gi ne ben ze yen bir ru hu var d kâh ih ti laç l, 81

82 Sanat Metinleri ke der li, bu la n k ve fe na kâh ber rak, ra kit ve ek se ri ya bir ha va i fi flek gi bi flen lik li idi. Fa kat bu kü çük, fley tan mev cu di ye ti nin hiç de ifl me yen bir hu su si ye ti var d r ki o da alay c l ve fluh lu u dur. En zi - ya de zevk al d ki tap lar, Gyp in ro man la r, ye ni ti yat ro pi yes le ri ve Pa ris in mi za hi ga ze te le riy di. Gyp, ona bir ikin ci ana, bir ikin ci mü reb bi ye ol mufl tu. (...) Se ni ha, ya mur lu bir k fl gü nü, elin de tut tu u bir kü çük kam ç y sa a so la sal la ya rak ka p la ra, du - var la ra ve efl ya ya vu ra rak ga yet s k n t l bir ta v r la evin için de do la fl yor; bir afla ini yor, bir yu ka r ç - k yor, âde ta du var lar ara s n da dar bir ka fe se hap se dil mifl bü yük bir kufl gi bi ç r p n p du ru yor du. Tam bu es na da, kar fl s na bü yük ba ba s Na im Efen di ç k ver di. h ti yar adam, kür kü ne bü rün müfl, elin de ka - l n cilt li bir ki tap, bir oda dan öbür oda ya ge çi yor du. Se ni ha, fli kâ r n bek le yen bir ta z gi bi Na im Efen di nin üze ri ne at l d ve kam ç s y la ka l n cilt li ki ta - b n üs tü ne bir kaç kuv vet li dar be in di re rek: Bü yük ba ba, siz ha yat ka dar bu nal t c s n z!.. de di. Son ra bir ma hal le ço cu u tav r y la s l k ça la - rak uzak lafl t, git ti. Na im Efen di, bir müd det flafl k n flafl kın to ru nu nun ar ka s n dan bak t, için den: La hav le, la hav le di yor du: Bu k z da aca yip bir hâl var! Za ten Na im Efen di, evin için de ne olur sa dai ma bu aca yip ke li me siy le ad lan d r r d. Te es sür le ri as la bir öf ke de re ce si ne var maz d zi ra gör dü ü ve iflit ti i fley le rin hiç bi ri ga ra bet le ri nin de re ce si iti - ba riy le hav sa la s na s a cak bir ma hi yet te de il di. K z mak ve ya gü ce ne bil mek için mut la ka bi raz an - la mak la z m d r. Na im Efen di ise ne da ma d n n ne to run la r n n ya fla y fl tarz la r n da ki ma na y an la ya m yor du. Alaf ran ga, as r n ica ba t... Bu ke li me ler ko na n için de ki ye ni va zi ye ti onun na za r n - da kâ fi de re ce de ay d n la ta m yor du. Ek se ri ya k z y la, ba zen da ma d y la ara la r n da ha fif mü na ka fla lar olur du. Na im Efen di, k z na der di ki: Yav rum, ço cuk la r n n ah val ve ha re ke ti ni hiç be en mi yo rum. Bu Leh li ka d n zan ne de rim ki bun - la ra yan l fl bir ter bi ye ver di. Se ni ha on se ki zi ne bas t fa kat hâ lâ se kiz ya fl n da bir ço cuk gi bi hop pa ve ya ra maz d r. Ce mil da ha yir mi si ne gir me di. Fa kat otuz ya fl n da bir gen cin ha ya t n sü rü yor. O, ye - mek ten son ra si zin önü nüz de ayak ayak üs tü ne at p si ga ra iç me ler ne dir? O, eve is te di i sa at te gi - rip ç k ma lar ne dir? Ne ba ba s n din li yor ne se ni... Ben ise do ru su her fle yi gör mez lik ten ge li yo rum. Ne k za ne o la na a z m aç p bir ke li me söy le mi yo rum; ma zal lah, ba na kar fl da bir ita at siz lik eder - ler, bir ters ce vap ve rir ler di ye kor ku yo rum... Na im Efen di, bi raz da to run la r n çok sev di i için se si ni ç ka ra maz d. Yok sa her fle ye ra men ko - na n için de hür met edi len, kor ku lan ye gâ ne amir yi ne o idi. Bi raz flid det gös te re cek ol sa her fle yin yo lu na gir me si ih ti ma li he nüz mev cut tu. Fa kat ne ya z k ki o za y f kalp li bir bü yük ba ba idi. Son ra da al d ter bi ye onun ki min le olur sa ol sun yük sek ses le ko nufl ma s na bi le mü sa it de il di. Bir gün -in- k la b n ilk ay la r n da idi - da ma d y la si ya si bir mü ba ha se ye gi rifl ti ler di. Na im Efen di, ga ze te ler den fli - kâ yet edi yor du: Efen dim, her fley iyi... Fa kat bu ga ze te ler pek ile ri ye va r yor lar. di yor du. Mem le ket te, hiç bir fle ye kar fl hür met his si b rak ma d lar; pa di fla ha, vü ke la ya kar fl en ka ba el fa z is ti mal den çe kin mi yor - lar. Ha ya t umu mi ye der ken her ke sin ha ya t hu su si ye si ne de te ca vü ze bafl la d lar. Ge çen gün Eren - köy ün de Ha sip Pa fla y zi ya ret et mifl tim, bi ça re adam öy le bir te hev vür için de idi ki hâ li ne ac d m, me er Ta nin ga ze te si mü fla rü ni ley hin ne za re ti es na s n da da bir çok ih ti las lar ve su is ti mal ler vu ku bul du un dan bah se di yor mufl, hâl bu ki... Da ma d Ser vet Bey, si nir li bir ha re ket le sö zü nü kes ti: Hâl bu ki... Yok efen dim, bir re jim gi dip ye ri ne di er bir re jim gel di mi ta bii dir ki bu re ji min adam - la r öbür re ji min adam la r n dan he sap so ra cak lar. Ba hu sus, y k lan ida re nin na s l bir ida re ol du u nu siz her kes ten iyi bi lir si niz. Na im Efen di, bir ço cuk gi bi utan d : 82

83 Sanat Metinleri Hid det bu yur ma y n z, efen dim. de di. Ben de niz he sap so rul ma s n de me dim... Ha fla. Yal n z dü - flü nü nüz bir ke re... Vic da n n za mü ra ca at ede rim. Ha sip Pa fla Haz ret le ri n den na s l he sap so ru la bi lir, bu ka dar mü ba rek bir zat... Si zi te min ede rim ki befl pa ra s yok tur. Zev ce si nin ser ve tiy le ge çi nir. Ser vet Bey, ka bi lihi tap ol ma yan kim se ler le ko nu flan la ra mah sus bir iç s k n t s y le: Efen dim de di. Mem le ket te bir mah ke me ve bir ada let ka p s var. Ha sip Pa fla; mah ke me ye çe - ki lir, ada le te tes lim edi lir, e er ma sum ise ne de il se... Gi yo tin efen dim, gi yo tin te miz ler... Yal n z na - mus suz ka fa la r n de il fa kat es ki ka fa la r n hep si de ke sil me li dir! Na im Efen di, son cüm le de ki bu vah fli ima y his set ti. Fa kat ken din de ce vap ver mek kud re ti ni bu - la ma d, göz le ri ni ye re in dir di ve de rin de rin dü flün dü.... Ko nak ta s k s k top lan t lar, e len ce ler dü zen le nir. Çok geç me den Na im Efen di nin mal la r n n bü yük bir bö - lü mü el den ç kar. Kan l ca da ki ya l ki ra ya ve ri lir, borç lan ma lar bafl lar. Na im Efen di, olan bi ten kar fl s n da ses siz ama flafl k n d r. Bir sü re son ra Se ni ha, kü çük lü ün den be ri öz le mi ni çek ti i Av ru pa ya ka çar, ar ka s n dan da Fa - ik Bey i sü rük ler. Ser vet Bey, öte den be ri s k l d ko nak tan ve Na im Efen di den, bir apart man da ire si ki ra la ya - rak ay r l r. Na im Efen di, dav ra n fl la r n be en me di i hâl de Se ni ha y çok sev mek te, ay r l na da ya na ma mak ta d r. Ko nak bo fla l p pa ra s k n t s da bafl la y n ca has ta la n r, onu avu tan tek an lafl t ki fli Hak k Ce lis tir. Ki ra l k Ko nak için ki ra c aran ma ya bafl la n r ama bir tür lü bu lu na maz. So nun da, Se ni ha Av ru pa dan dö ner, yi ne de zen gin bi - riy le ev len me di le in de dir. Na im Efen di, Se ni ha yla her iki si de çok is te dik le ri hâl de k r l d için gö rüfl me yi ka - bul et mez. Hak ki Ce lis as ker olur. Ça nak ka le Sa va fl nda fle hit dü fler. Ya kup Kad ri KA RA OSMA NOĞ LU Kiralık Ko nak 10. et kin lik: Ki ra l k Ko nak adlı ro ma n n olay ör gü sü nü bu lu nuz. 11. et kin lik: Ki ra l k Ko nak adlı ro ma nda ki olay ör gü sü nü olufl tu ran ki fli le rin özel lik le ri ni ve ifl - lev le ri ni belirleyerek afla da ki tab lo da uy gun bö lü me ya z n z. Kişiler Özellikleri Romandaki İşlevleri Naim Efendi Servet Bey Seniha 12. et kin lik: Ki ra lık Ko nak ad lı ro man da ki ki şi le rin ve bu ki şi le rin özel lik le ri nin ro ma nın te ma - sıy la iliş ki si ni açık la yı nız. 83

84 Sanat Metinleri Özet ÇA LI KU fiu Fe ri de bir su ba y n k z d r. Kü çük ken an ne si ni, ba ba s n kay bet mifl, Eren kö yü nde, Koz ya ta nda ki tey ze si nin ko ru yu cu lu un da bü yü müfl tür. Tey ze si, onu Not re Da me de Si on Fran s z K z Li se si (No tur Dam dö Si on Fran - sız Kız Li se si) nde okut mufl tur. Be si me tey ze nin o lu Kâm ran sa r fl n, ya k fl k l bir genç tir. Ça l ku flu na ben ze yen bu can l, c v l c v l, ha fla r k z se ver. Onu s k s k okul da zi ya ret eder. Kâm ran, Fe ri de yi al ma y ak l na koy mufl tur. Ama dü ün den üç gün ev vel, çar flaf l bir genç ha n m Fe ri de yi zi ya ret eder. s viç re de bu lun du u s ra da, Kâm - ran n, Mü nev ver ad n da has ta bir genç ka d na ev len me vaa din de bu lun du u nu söy ler. Bu nun üze ri ne Fe ri de köflk ten ka çar. Ana do lu da bir ö ret men lik is ter. Bir ka sa ba em ri ne ö ret men ve ri lir. O gün den son ra da ba fl n - dan ge çen le ri bir def te re not et me ye bafl lar. Ka sa ba da bofl yer ol ma d için ken di si ni Zey ni ler kö yü de ni len bir ye re ve rir ler. (...) Ara ba, inifl li yo kufl lu da yol la r na gir mifl ti; kâh ku - ru mufl sel çu kur la r n dan ge çi yor kâh bofl tar la la r n, bo zul mufl ba la r n ke nar la r n ta kip edi yor du. Sey rek fa s la lar la tek tük köy lü le re, yor gun luk tan in ler gi bi ses ler ç ka ran ka n la ra te sa düf edi yor duk. n ce bir ba yo lun dan, kor kunç k ya fet li, uzun b - y k l iki jan dar ma ge li yor du. Ya n m z dan ge çer ken ara - ba c ya: Se la mü na ley küm de di ler, dik dik ba na bak t lar. Çalıkuşu kitap kapağı Ha c Kal fa: Yol lar ma flal lah emin dir ama ne olur ne ol maz, pe çe ni ka pa. Se nin su ra t n öy le her yer - de aç la cak su rat lar dan de il dir, an la d n m efen dim? de mifl ti. Uzak tan bi ri si nin gel di i ni gö rür gör mez he men Ha c Kal fa n n tem bi hi ni ha t r l yor, yü zü mü ka p - yor dum. Sa at ler geç tik çe yol la ra mah zun bir s s z l k çö kü yor du. Bu Çe çen ara ba la r n n in ce, ya n k ses li ç n - g rak la r var. cat eden ler ne iyi dü flün müfl ler. Ya maç lar da, de re ler de uyan d r d k la r, uzak akis ler in - sa na âde ta bir te sel li se si gi bi ge li yor. He le bir ka ya l n için den ge çer ken öy le san d m ki uzak lar da flu, yan m fl gi bi gö rü nen ka ra tafl y n n öte ta ra f n da gö rün mez bir yol var; in ce ses li ka d n, h ç k ra h ç k ra a la ya rak bu yo lun için de ar ka m z dan ko flu yor. Yol, hâ lâ bi tip tü ken mek bil mi yor du. Gö rü nür de ne bir köy hat ta ne bir a aç l k... çim de ya vafl ya vafl bir kor ku uyan ma ya bafl la m fl t. Ya ge ce den ev vel, Zey ni ler kö yünü tu ta maz - sam. Ya da bafl la r n da yal n z ka l r sam? Ara ba c, ara s ra du ra rak hay van la r n din len di ri yor, in san la ko nu flur gi bi on lar la ko nu flu yor du. Bir tafl l n or ta s n da, yi ne böy le bir mo la ver me sin den is ti fa de et tim: Da ha çok var m, di ye sor dum. O, a r a r ba fl n sal la ya rak ce vap ver di: Gel dik. O ön de, ben ar ka da bah çe den geç tik, Maa rif Mü dü rü Bey in bü yük fe da kâr l k lar la mü ced de den ih ya et ti i mek tep bi na s da öte ki ev le rin efliy di. Yal n z, alt kat ta ki di rek le rin et ra f n he nüz ka rar ma - ya va kit bu la ma m fl tah ta lar la çe vir mifl ler, ders ha ne flek li ne koy mufl lar d. Ka p dan gi re ce im va kit Ha ti ce Ha n m, ko lu mu ya ka la d : Dur k z m. de di. Ben, bir den bi re ürk tüm. O, du dak la r n n ucuy la oku du u k sa bir dua dan son ra: Hay di k z m, bes me le çek de ev ve la sa aya n at, de di. Alt kat, zin dan gi bi ka ran l k t. h ti yar ka d n, be ni elim den tu ta rak dar bir tafl l k tan ge çir di, es ki lik - ten ba sa mak la r oy na yan ka ran l k bir mer di ven den ç k t k. Yu ka r ki kat; vi ran bir so fa, bir de yük sek 84

85 Sanat Metinleri pen ce re le ri nin tah ta ke penk le ri s m s k ka pa l ko ca man bir oda dan iba ret ti. Maa rif Mü dü rü nün müj de le di i mu al lim da ire si. Ha ti ce Ha n m, ba vu lu ye re b rak t, oda n n bir kö fle sin de do lap va zi fe si gö ren es ki oca n için den bir lam ba ç ka r p yak t. Oda, bu se ne bofl kal d için toz lan m fl. Ya r n sa bah er ken den te miz le rim in flal lah. Bu za val l ka d n, mek te bin es ki ho ca s y m fl. Maa rif ida re si, mek - te bi bu flek le sok tu u za man onu so ka a at ma ya ac m fl, iki yüz el li ku rufl la bu ra da al koy mufl. Ya r ho ca, ya r ha de me gi bi bir fley. Ar - t k, ben na s l is ter sem öy le ça l fla cak m fl. Ka d n ca z n ben den kork tu u nu an l yor dum. He sap ça ben onun ami riy dim. Bi le bi le kim se ye fe - na l k ya pa cak bir k z ol ma d m bir kaç ke li mey le an lat t k tan son ra da ire mi sey ret me ye bafl la d m. Es ki lik ten de lik de flik ol mufl kir li kap la ma lar; ya mur dan çü rü müfl, tah ta la r sark m fl sim si yah bir ta van; bir kö fle de içi ne k r k dö kük kon mufl ocak, öte de çar p k bir ke re vet. De mek bun dan son ra ha - ya t m bu oda da ge çe cek ti! (...) Zey ni ler kö yün de kü çük Veh bi ve Mu ni se, Fe ri de nin te sel li si olur lar. Ça l ku flu, bir çok ma ce ra dan son ra Mu - ni se yi ev lat edin me yi ba fla r r. ki si ga yet tat l bir ömür sür me ye bafl lar lar. Bir pos ta soy gu nun da ya ra la nan bi ri - ni köy oda s na ge ti rir ler. Fe ri de, ora da yafl l bir as ke rî dok tor la ta n fl r. Hay rul lah Bey, Fe ri de nin da ha iyi bir ye re nak le dil me si için ge rek li te fleb büs le re el al t n dan gi ri flir. Bir tef tifl so nun da Fe ri de nin oku lu ka pa t l r ve Ça l ku - flu, Zey ni ler den ay r l mak zo run da ka l r. Vi la yet mer ke zin de ki K z Ö ret men Oku lu na Fran s z ca ö ret me ni ta yin edi lir. Her git ti i yer de gü zel li i bir ta k m olay la ra yol aç t n dan ba r n ma s güç lefl mifl tir. Böy le ce bir kaç yer do - la fl p bir kaç ev len me tek li fi ni red de de rek ni ha yet Ku fla da s na ge lir. Dok tor Hay rul lah Bey de emek li ye ay r l m fl, ora da yer lefl mifl tir. Mu ni se kufl pa la z n dan ölür. Mu ni se den son ra çev re nin bas k s, de di ko du su o ka dar ar tar ki Hay rul lah Bey, hiç ol maz sa gö rü nü flü kur tar mak mak sa d y la Fe ri de ile kâ t üze rin de ev le nir. Bir müd det ge çin - ce Hay rul lah Bey de za ten yafl l ol du un dan ölür. Yal n z öl me den ön ce Fe ri de den, ai le si nin ya n na dö ne ce i - ne da ir söz al m fl t r. Onun def te ri ni oku mufl, ba fl na ge len le rin se bep le ri ni ö ren mifl tir. Fe ri de nin kay bol du u san d def te ri, Hay rul lah Bey ta ra f n dan s k s k ya sak lan m fl, ay r bir zar fa ko nu la rak Kâm ran a mah sus bir ema - net flek li ne so kul mufl tur. Fe ri de, rah met li ko ca s n n va si ye ti ni ye ri ne ge tir mek için ver di i nin ne ol du u nu bil me - den bu ema ne ti Kâm ran a tes lim eder. Kâm ran, k z kar de fli Müj gan la bir ge ce sa ba ha ka dar göz le ri ni k rp ma dan Fe ri de nin def te ri ni oku duk tan son ra Hay rul lah Bey in ya z l tav si ye si ni ye ri ne ge tir me yi, Fe ri de yi bir da ha ne olur - sa ol sun, hiç bir se bep le ka ç r ma ma y ka rar lafl t r r. Ni te kim, Fe ri de nin gi de ce i gün, bü tün ha z r l k lar ta mam d r. Kâm ran, gü ya onu al mak için ge len ara ba dan iner ve Fe ri de ye içi ni açar. Git me si ne en gel olur. Re flat Nu ri GÜN TE K N Ça lı ku şu 13. et kin lik: Ça l ku flu ad lı ro man dan alı nan bö lüm de ki me kân la rın özel lik le ri ve bun la r n ifl lev - le ri ni tab lo da uy gun bö lü me ya z n z. Mekân Parçaları Mekânın Özellikleri Mekânın İşlevi Zeyniler Köyü Mektep Binası Muallim Dairesi 85

86 Sanat Metinleri ATEfi TEN GÖM LEK Özet Pe ya mi, d flifl le ri ni se çen bir genç tir. Pe ya mi nin uzak bir ak ra ba s olan Ay fle, z mir den, onun la ev len di ril - mek üze re s tan bul a da vet edil mifl ama Pe ya mi is te me mifl tir. Bu nun üze ri ne, onu ru na çok düfl kün olan Ay fle, bir da ha hiç bir za man Pe ya mi ile ev len me me yi ka fa s na koy mufl tur. Ni te kim bir bafl ka s y la ev le nir. Ay fle nin kar - de fli Ce mal de su bay olan ak ra ba d r. Har bi ye Ne za re ti nde ki Bin ba fl h san la Mü ta re ke nin ilk za man la r n dan be ri çok iyi an lafl mak ta d r lar. O s ra da hep si s tan bul da bu lun mak ta d r lar. s tan bul da çe flit çe flit inanç, tür lü tür lü ça l fl ma var d r. Özel lik le man da ta raf tar la r, ül ke yi bafl ka bir dev le tin bo yun du ru u al t na koy mak is te yen ler çok ça l fl mak ta d r lar. Bir gün, z mir e Yu nan l la r n ç k t ha be ri ge lir. Ay fle nin ko ca s n, kü çük o lu nu, bir çok ma sum in san la bir lik te sün gü le mifl ler dir. Ay fle, s tan bul a Pe ya mile re ge lir. (...) O gün as l Tür ki ye yi ben ilk de fa gör düm. Ka ran l k bir s r olan s tan bul un ar ka s, as l ma hal le le ri a z n aç m fl, sük ka n n dök müfl tü. Bir çok ih ti yar ka d n, bir çok ih ti yar er kek gör düm. s tan bul un abus, sa mit ve gö rün mez ih ti yar la r. Ar ka la r n da han gi za ma na ait ol du u bi lin me yen ga rip set re ler, re din got lar için den ha fif bu ru fluk bo yun la r yük se li yor, göz lük le ri al t n dan yafl lar be yaz sa kal la r na ale - nen aka rak a l yor lar. pek li bol çar flaf la r için de bu ru fluk ya nak la r na yafl lar aka rak ni ne ler ge li yor. Sa r l k r m z l bas ma en ta ri si nin ye ni çar fla f n dan f r la m fl, ye me ni le ri nin oya la r gö rü nen kü me kü me, göz le ri k r m z, yüz le ri Fran s z h ti la li nde Ver sa il les (Ver sal yas) a hü cum eden ka d n lar ala y n n tab - lo su gi bi o ka dar çok ka d n var ki... Hiç bi ri ne önü nü ne ar ka s n gö rü yor du. Ha mal ile genç mü nev - ve rin, Ka ra güm rük lü ifl çi, s tan bul lu ka d n la yük sek ök çe li süs lü ka d n n, omuz omu za, yüz yü ze gel di i bir gün dü. De rin li i gö rü le me yen mey dan da müt hifl bir in san de ni zi de rin ve sa da s z u ul tu - suy la ak yor, yal n z çok ke sif olan or ta s k m l da m yor du. Bü tün bu can l de niz üs tün de Sul ta nah - met in be yaz mi na re le ri, ha pis ha ne bi na s yü zü yor gi bi yük se li yor du. Bi na la r n üs tün den, ca mi nin av lu sun da ki a aç lar dan sal k m sal k m in san küt le le ri sar k yor, bu nun üs tün den be yaz mi na re ler den uza nan si yah bay rak lar ba zen hal k n ba fl na ba zen be yaz gü ver cin bu lut lu ma vi gö e uçu yor du. Sul - ta nah met bah çe si nin par mak l k la r na da yan m fl (bir ih ti yar) difl siz, a z aç k, fer siz göz le rin den sü - rül müfl tar la gi bi bu ru flan ya nak la r na akan göz yafl la r y la be ra ber ba ra ba ra a l yor du. Aya sof ya men fe zin den gi ren her kes uçan Os man l bay rak la r n si yah gö rün ce du dak la r n dan bir fer yat, k s l - m fl bir h ç k r k f r l yor du. Göz le ri sür me li ol du u nu en bo ya l genç ka d n lar bi le unut mufl, bü tün bo - ya la r ya nak la r n dan yafl lar la ak yor du. Biz bü yük bir gay ret le ka la ba l yar d k. Al man ya m pa ra to ru nun Çefl me si nin ba sa mak la r na ç k - mak, ora dan nu tuk la r din le mek is ti yor duk. Bu ka pa l sert ve s k ka la ba l k ile ri ye akan za bit ve as - ker ler ala y na yol aç yor du. Bun la r n hep ma lul as ker ol duk la r n, ki mi nin tek ba cak l, kol tuk de nek li, ki mi nin bir ko lu ke sik, ki mi nin iki gö zü ka pan m fl to pal bir ar ka da fla tu tu na rak yü rü dük le ri ni gör düm. Ken di min he nüz ma na s n an la ma d m bu bü yük sar s n t y, bu kalp ve di ma zel ze le si ni en çok on - lar an la m fl t. Hep si iti na ile gi yin mifl, t rafl ol mufl, hep si di nî bir ayi ne gi der gi bi ses siz ve bafl la r önün de idi. Biz ni ha yet Çefl me nin ba sa mak la r na erifl ti i miz za man d. De rin bir tek bir sa da s bü tün in san de ni zi nin sat h n tit ret ti. Afla dan, ye rin al t n dan gi bi pes bir ses dal ga s, em sal siz, mü te hak - kim bir gü zel lik le uzar ken yük sek ler den si yah bay rak la r n be yaz mi na re di rek le rin den da ha tiz, da - ha ya n k ve da ha ta ze ses ler ih ti ras la, is yan la fa kat tat l ve öl dü rü cü bir gü zel lik te ta Mar ma ra ya ya y l yor du. Her kes ses le rin gel di i ye re do ru dal ga lan d, dön dü. ki be yaz mi na re nin or ta s n ma vi ha va dan bir de kor ay r yor, önün de as r l k ç nar la r n ara s n da si yah bay rak lar al t n da si yah ve kü çük bir kür - sü var. Bü tün bu ses ler onun et ra f n dan ge li yor. Ha va da ki genç ses ler ve yer de ki de de ler he ye ti nin de rin ve mu az zam bir gul gu le si ge li yor du. Kür sü nün önün de, ma lul as ker ler bir hi lal gi bi çev ril mifl - ler, bu top rak lar üs tün de ne za man yas ne za man bay ram ol sa onun mih ra b n da bu top rak lar için par ça la nan vü cut la r n n top lan ma s n n en ta bi i bir fley ol du u nu bü tün s tan bul la be ra ber on lar da an la m fl lar d. 86

87 Sanat Metinleri (...) Ay fle nin de Ce mal ile ya n m da yük sek ses le a la d n duy dum ve dön düm. Yü zü bir azap mas - ke si ne ben zi yor, ko yu ye flil göz le rin den yafl lar dam la dam la bafl la ya rak in ce bil lur bir göz ya fl si ci mi uzun si yah kir pik le ri nin uç la r n dan ya nak la r na ak yor du. Ah, be yaz ve gü zel mem le ke tim! (Bu) mey dan da bir çok im pa ra tor lar ve im pa ra to ri çe ler en mu - tan tan alay lar, ya r fl lar, res mi ge çit ler le geç ti ler. Fa kat bu be yaz ve eze li mey da n bü tün bir mil le tin göz ya fl y la hiç bir mu tan tan alay, hiç bir Bi zans ve Os man l ih ti fla m tak dis et me di. Ye ni Tür ki ye yi do u ran es rar l ve ila hi ruh mu bu me ra si mi bu mil le te ö ret ti? Yok sa z mir in züm rüt ya maç la r, al - t n mey ve le ri, bal akan ba la r üze rin den ge çen kan ve s t rap ka s r ga s m bu ra da te ker rür edi yor? Bir ara l k kür sü nün ke na r n da de ni zin di bin den ge lir gi bi ses ler ha s l ol du. Ha va da öy le de rin bir sü kûn var d ki bu gul gu le yi ca n m z ku lak la r m za top lan m fl gi bi din le dik ve ak gök te bir v z l t duy - duk. Mi na re le rin üs tün de iki si yah tay ya re do la fl yor du. Fa kat hal k n duy du u fley ölüm den kuv vet li idi. Kim se ne ba fl n kal d r d ne ala ka dar ol du. Ce mal: Ah, de di; kefl ke bom ba la r n at sa lar ve bu gü nü, bu ke li me siz ah di mi zi ka n m z la mü hür le sek. Ay fle nin yafl la r ara s n dan göz le rin de flim flek ler çak t. Bel ki el li bin si yah çar flaf l n n göz le rin de ay - n flim flek ler ça k yor du. Ora dan ne kuv vet li ne te sel li bul mufl bir mil let gi bi da l d k. Par ka gi den ge nifl cad de den o me hib in san ak n t s ile biz de akar ken Me ser ret K ra at ha ne si nde ta n d m genç, to par lak yüz lü üç yüz ba fl, Hay ri, Sa lim ve Ah met Se lim bi ze il ti hak et ti ler. Hep si nin yüz le ri aha li nin yü zün de ki le ma ile ay d n lan m fl t. Va z h bir ümit ve iti mat ha s l ol ma s için se bep yok - tu. Fa kat bü tün mil let maz lum mil let le rin ta c y la tet vic edil mifl ve bu nun için her in sa n ken di ne ma - nen za hir his se den ma ne vi bir te sel li duy mufl lar d. Mil let ler dos tu muz, hü kû met ler düfl ma n m z ol mufl tu. Üç za bit, Ay fle nin eli ni öp tü ler. Onun ha ya t n da ki fa cia y mut lak duy mufl lar d. O da mi na re ler de - ki si yah bay rak la r n uyan d r d hu flu yu, vec di uyan d r yor du. Mil le tin ba fl na ge len kan l zil le tin, ac ma te min can l ve mü flah has âle mi bu sa kat Ay fle olu ver mifl ti. Hep be ra ber yü rü ye rek köp rü yü geç - tik. Zi-kud ret ve mü se lah Be yo lu nun Türk ler ge li yor! di ye ge çir di i pa nik in ak sül me li ile o gün so kak la r tah li ye et mifl ler di. Ken di mem le ke ti miz de imi fliz hül ya s n bir an için rü ya gi bi his se de rek fiifl li ye gel dik. h san la Ce mal, Sul ta nah met Mi tin gi nden son ra Ana do lu ya ge çer ler. fiid det li bir ti fo ge çir dik ten son ra Pe - ya mi ile Ay fle de bir ka n ya at la y p Kan d ra köy le rin de h san la bu lu flur lar. Bir çe te kur mufl lar d r. Ulu sal Ha re - ket e kar fl koy mak is te yen köy le ri yo la ge ti rir ler. h san bir ak flam Pe ya mi ye Ay fle yi sev di i ni an la t r. kin ci nö nü Sa va fl nda ala y n n ba fl n da, ba fl n kur flun la ra uza ta rak ölü mü bek le mifl tir. h san bir sal d r s ra s n da bir ma ki ne li ate fliy le vu ru lur. Pe ya mi nin kol la r ara s n da ha ya t n kay be der. Hem fli re Ay fle de bu sal d r da ha ya t n kay be den - ler ara s n da d r. Pe ya mi, Ay fle ile h san Gök çe p nar da yan ya na göm dü rür. Ni ye ti z mir e en ön ce gi rip bu nu Gök çe p nar da ya tan Ay fle ye an lat mak t r. 7 Tefl ri ni sa ni 337(12) Ha li de Edip ADI VAR Ateş ten Göm lek 14. et kin lik: Atefl ten Göm lek ad lı ro man da ki an la t c y be lir le ye rek an la tı cı ile an la t lan lar ara sın - da ki ilifl ki yi açık la yı nız. 15. et kin lik: Halide Edip Adıvar ın Mil lî Mü ca de le nin ha zır lık saf ha sın daki fa ali yet le ri ko nu sun da yap tı ğı nız araş tır ma yı su nu nuz. Tah ta ya bir kro no lo ji çiz gi si çi ze rek olay la rı kro no lo ji çiz gi si üze ri ne ya zı nız. Ateş ten Göm lek ad lı ro man da bu olay la rın na sıl ele alın dı ğı nı be lir ti niz. Yap tı ğı nız et kin lik - ten ha re ket le olay zin ci ri ile olay ör gü sü ara sın da ki fark lı lık la rı be lir ti niz. 87

88 Sanat Metinleri 16 et kin lik: Atefl ten Göm lek ad lı ro man dan al nan afla da ki bö lüm ler de anlatıcının hangi tür bakış açısını kullandığını tabloya yazınız. Fark l ba k fl aç la r y la an la t lan bu bö lüm le rin me tin de na - s l bir lefl ti ril di i ni aç k la y n z. Me tin Par ça la r Ba k fl Aç s O gün asıl Tür ki ye yi ben ilk de fa gör düm. Ka ran - lık bir sır olan İs tan bul un ar ka sı, asıl ma hal le le ri ağ - zı nı aç mış, sük ka nı nı dök müş tü. Bir çok ih ti yar ka dın, bir çok ih ti yar er kek gör düm. Üç za bit, Ay fle nin eli ni öp tü ler. Onun ha ya t n da ki fa cia y mut la ka duy mufl lar d. O da mi na re ler de ki si - yah bay rak la r n uyan d r d hu fluy u, vec di uyan d r - yor du. Biz büyük bir gayretle kalabalığı yardık. Almanya İmparatorunun Çeşmesi nin basamaklarına çıkmak, oradan nutukları dinlemek istiyorduk. 17. et kin lik: Atefl ten Göm lek ad lı ro ma n n ba l ol du u ede bi yat ge le ne i ni be lir le yi niz. Bu an - la y fl ya p, te ma ve an la t m da na s l ifa de edil mifl tir? Aç k la y n z. Ka ra güm rük lü ifl çi, s tan bul lu ka d n la yük sek ök çe li süs lü ka d n n omuz omu za, yüz yü ze gel di - i bir gün dür....yüz bin in san mu ci ze gi bi vü cut la r n dan, vü cut la r n n bin bir ala ka s n dan çö zül müfl, bir olu ver - mifl ler di. 18. et kin lik: Atefl ten Göm lek ad lı ro man dan al nan yu ka r da ki bö lüm ler de Sul ta nah met Mi tin gi nden ha re ket le Kur tu lufl Sa va fl sü re cin de si vil-as ker, ka d n-er kek, genç-yafl l tüm Ana do lu in sa n n n bir lik ve da ya n fl ma s n n ulu sal duy gu dan kay nak la na rak güç len di i ne vur gu ya p l r. Bu ulu sal duy gu nun olufl - ma s n da Ata türk ün bir lefl tir me, bü tün lefl tir me gü cü nün na s l bir et ki si ol mufl tur? Aç k la y n z. 19. et kin lik: Yu ka r da Atefl ten Göm lek ad lı ro man dan bir par ça oku du nuz. Bu par ça da ro man kah ra ma n n n Sul ta nah met Mi tin gi göz lem le ri yer al mak ta d r. Ken di için de bü tün lü ü olan bu bö lü - mün ro ma n n di er par ça la r y la bir lefl ti in de ro man kah ra man la r yo luy la Türk in sa n n n va tan sev - gi si ve bu u ur da yap t k la r na ta n k olu ruz. Oku du u nuz üç ro man dan bi ri ni bö lüm le re ayı rı nız. Bu bö lüm le rin ken di için de an lam lı bir bü tün oluş tu rup oluş tur ma dı ğı nı be lir ti niz. Bu par ça la r n bir lefl ti in de ese rin an la m n na s l or ta ya koy du u - nu be lir le yi niz. Ese rin an la m n n eser de ki par ça la r n an la m n n top la m olup ol ma d n açık la yı nız. 20. et kin lik: Oku du u nuz ro man lar la il gi li s n fa ge tir di i niz in ce le me, ta n t ma ve elefl ti ri ya z lar - n oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n oku du u ya z la r din le ye rek dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. 88

89 Sanat Metinleri 21. et kin lik: Afla da ko nu ve te ma la r na gö re ro man la rın na sıl ad lan dı rıl dı ğı şe ma da gös te ril miş - tir. n ce le di i niz n ce Me med, Ki ra l k Ko nak, Ça l ku flu, Atefl ten Göm lek ad lı ro man la r n ko nu ve te ma la r na göre han gi ro man tü rü ne ör nek gös te ri le bi le ce ği ni şe ma üze ri ne ya za rak be lir ti niz. 22. et kin lik: n ce Me med, Ki ra lık Ko nak ve Atefl ten Göm lek ad lı ro man lar dan al nan afla - da ki par ça lar da han gi an la tım tür le ri ne baş vu rul du ğu nu ve bu an la t m tür le rin de di lin han gi iş lev - de kul la nıl dı ğı nı tab lo ya ya zı nız. Anlatım Türü Dilin İşlevleri Me med üst bafl ta ki ya maç tan Üm met in da m n n üs tü ne ka y ver di. Ya vafl ça aya n da m n top ra na üç kez vur du. Sa r Üm met uy ku da da ol sa bu se si du yar, he men d fla r ya ç kar d... Me med sa b r s z lan - d, aya n üç ke re da ha sert vur du da ma. Az son ra bir ayak se si duy du ama çok ya vafl. Ka rar t du va r do lan d, sü rü ne rek ya ma ca t r man d, ya maç tan ka - ya rak da ma in di. De rin li i gö rü le me yen mey dan da müt hifl bir in san de ni zi de rin ve sa da s z u ul tu suy la ak yor, ak yor yal - n z çok ke sif olan or ta s k m l da m yor du. Bü tün bu can l de niz üs tün de Sul ta nah met in be yaz mi na re le - ri, ha pis ha ne bi na s yü zü yor gi bi yük se li yor du. Se ni ha, ya mur lu bir k fl gü nü, elin de tut tu u bir kü - çük kam ç y sa a so la sal la ya rak ka p la ra, du var la ra ve efl ya ya vu ra rak ga yet s k n t l bir ta v r la evin için - de do la fl yor; bir afla ini yor, bir yu ka r ç k yor, âde - ta du var lar ara s n da dar bir ka fe se hap se dil mifl bü yük bir kufl gi bi ç r p n p du ru yor du. Tam bu es na - da, kar fl s na bü yük ba ba s Na im Efen di ç k ver di. h - ti yar adam, kür kü ne bü rün müfl, elin de ka l n cilt li bir ki tap, bir oda dan öbür oda ya ge çi yor du. 89

90 Sanat Metinleri 23 et kin lik: Oku du u nuz ro man lar dan bi ri ni afla da ve ri len ro man in ce le me pla n na gö re in ce - le yi niz. Yap tı ğı nız ça lış ma yı sı nıf ta su nu nuz. A. Roman Hakkında Bilgiler RO MAN N CE LE ME PLA NI B. Romandaki Olayın İncelenmesi C. Roman Kişileri Romanın adı: Romanın yazarı: Olayın özeti: Asıl kişiler: Fiziksel özellikleri: Ruhsal özellikleri: Basıldığı yer ve tarih: Sayfa sayısı: Olay örgüsü: Yardımcı kişiler: Fiziksel özellikleri: Ruhsal özellikleri: Ç. Romanın Mekân ve Zamanı D. Romanın Anlatıcısı ve Bakış Açısı E. Romanın Dil ve Anlatım Özellikleri Olayın geçtiği yerler ve özellikleri: Anlatıcı ve özellikleri: Kullanılan anlatım türleri: Olayın meydana geldiği zaman: Zamanda geriye dönüşler: Bakış açısı: (İlahî anlatıcının bakış açısı, Kahraman anlatıcının bakış açısı, Gözlemci anlatıcının bakış açısı) Anlatım özellikleri: (Açıklık, akıcılık, duruluk, yalınlık) F. Romanın Türü ve Ana Fikri G. Romanın Yazarı Hakkında Bilgi Ğ. Roman İncelenirken Yararlanılan Kaynaklar Konusuna göre romanın türü: Yazarı (hayatı, edebî kişiliği): Ana fikri: 90

91 Sanat Metinleri 24. et kin lik: 23. etkinlikte incelediğiniz roman hakkında bir inceleme-tanıtma metni yazınız. Yazacağınız metinle ilgili aşağıdaki planı uygulayınız. Eserin yazıldığı dönemin zihniyetini kısaca ifade ediniz. Yapıyı oluşturan olay örgüsü, kişiler, mekân ve zamanı tespit ediniz. Kişi, zaman ve mekân unsurlarının olay örgüsü içindeki işlevini belirleyiniz. Olay örgüsündeki metin parçalarından hareketle temayı bulunuz. Temanın metinde hangi yönlerden ele alındığını açıklayınız. Romanın dil ve anlatım özelliklerini belirleyiniz. Okuduğunuz romanın anlamı üzerinde düşününüz. Romanda farklı anlam değerlerinin birleşerek daha üst seviyede başka bir anlamı ifade edip etmediğini açıklayınız. Yaptığınız çalışmadan hareketle romanı yorumlayınız. ANLAMA, YORUMLAMA 1. n ce Me med ad lı ro ma n n ya z l fl ama c n söy le yi niz. Bu romanın sanat eseri olmasını sağlayan unsurların neler olduğunu açıklayınız. 2. Atefl ten Göm lek ad lı ro ma n n ana kah ra ma n Ay fle ile ro ma n n ya za r Ha li de Edip Ad var ara - s n da bir pa ra lel lik ku ru lup ku ru la ma ya ca n me tin-ya zar ilifl ki si ne göre yo rum la y n z. Bu romanın mekânı zaman, kişi ve olay örgüsü bakımından gerçeklikle ilişkisini belirleyiniz. 3. Ateşten Gömlek adlı romanın temasını bulunuz. Bu temanın eserin yazılığı dönemle ilişkisini ve aynı temanın bu dönemde yazılan başka eserlerde ele alınıp alınmadığını belirtiniz. 4. Çalıkuşu adlı romanın zihniyet özelliklerinden yazıldığı dönemi belirlemeye çalışınız. Bu romanın daha sonra yazılacak romanlara kaynaklık etmesi konusundaki düşüncelerinizi açıklayınız. 5. Okuduğunuz ve incelediğiniz romanlardan hareketle yaşanan gerçeklikle romanlardaki gerçeklik arasında nasıl bir ilişki olduğunu açıklayınız. 6. n ce le di i niz n ce Me med, Ça l ku flu, Ki ra l k Ko nak, Atefl ten Göm lek adlı ro man la r dan bi ri hak k n da in ce le me ya z s ya z n z. GA Z PA fia Her bi ri si, ko lu s r ma l bi rer ça vufl!.. Kat ran c yö re sin de, Y l d z te pe, Po lat l n n 30 ki lo met re ka dar gü ne yin de idi; yer yer ka ya l k; he - nüz da l ma m fl sa bah sis le ri nin tül bent be ya z ört tü ü bo dur a aç lar la göl ge li, hay li dik bir ya maç. Ne re den kop tuy sa gör kem li ibi i, il ginç ga ga s y la bir kufl, -hal k n ibi bik de di i, ça vufl ku flu- bir den ç ka gel di; siv ri ka ya n n ucu na kon du, ne var ki nal ses le ri ni duy ma s y la ha va lan ma s bir olu yor. Uzak tan te pe ye t r ma nan bir grup at l, iç le rin de be yaz at na bin mifl Bafl ku man dan Mus ta fa Ke - mal Pa fla, ha yal me yal se çi li yor; et ra f n da Er kân- Har bi ye-i Umu mi ye rei si Fev zi Pa fla, Garp Cep - he si ku man da n s met Pa fla, onun Er kân- Harp Da ire si rei si Mi ra lay As m Bey, Pa fla n n ya ve ri Mu zaf fer Bey; befl on ad m ge ri le rin de, se yis le ri. Re is Pa fla da ha çok ara zi yi in ce le mek le mefl gul gö rü nen Fev zi Pa fla y sa na al m fl, s met Pa - fla ile ko nu flu yor. O s ra da di yor ki: ti raf ede lim ki Ha li de Edip Ha n m, bir tim sa li ce sa ret tir... s met Pa fla, do ru la d : Es ki fle hir de, fa al ve gay yur du, Pa fla m, ba z hâl le ri var ki de me yi it... 91

92 Sanat Metinleri Mus ta fa Ke mal Pa fla, gü lüm se di: Bi lir mi si niz bu se fer ne yap t? Cep he de bil fi il harp et mek için mü sel lah va zi fe is ti yor... Türk ka d n böy le ol ma l d r... Bir ara at n dur du rup ara zi yi göz le riy le bir da ha öl çüp bi - çen Fev zi Pa fla, Mus ta fa Ke mal Pa fla ya yö nel mifl ti, uzat t eliy le gös te rip Mus ta fa Ke mal e so ru yor: Siz ce, cep he nin sol ce na h n, flu ta ra fa m ve re ce iz, Pa - fla m? Mus ta fa Ke mal Pa fla, dik kat le onun gös ter di i ta ra fa bak t, göz le ri k s l m fl t, san ki bir fle yi he sap l yor; k sa sü kût geç ti. At - la r n ak s r k la r ve nal ses le ri ne, çev re le rin de uçu flan kufl la r n c v l t s hat ta uzak ta ki bir bir ço ban ka va l ka r fl yor; ara da rüz - gâ r n s l! Ni ha yet Ka vak l Fev zi Pa fla ya dön dü; Ara zi bi zi al da t yor, ho cam! de di. Nok ta ina za r m odur ki cep he nin sol ce na h n ta yin et me miz an cak az son ra n li Kat ran c ya ç k ma m z la müm kün ola cak!.. Bir sü re son ra Mus ta fa Ke mal Pa fla ve ma iye ti at la r n se yis le ri ne b rak m fl, el le riy le ba z yer le ri ifla ret ede rek ko nu - Mustafa Kemal cephede fla ko nu fla n li Kat ran c Te pe si n de yü rü yor lar d ; bü tün ara zi - ye hâ kim bu yal ç n ka ya l k lar da uzak tan, kay bol mufl gi bi gö rü nü yor lar. r ti fa ar t n ca rüz gâ r n s l san ki bi len di; da ha in ce, da ha da kes kin, in sa n n ak l na ma hi ye ti meç hul fe la ket le ri, deh fle ten giz iha - net le ri ge ti ri yor. Uça r kufl c v l t la r kay bol mufl tu; za man za man y r t c bir ku flun vah fli ç l, o ka - dar! Gü nefl, uzak ta de va sa bir yan g na dö nüfl müfl, ih ti flam la ba t yor, son fl k la r bafl ta Mus ta fa Ke mal Pa fla ol mak üze re hep si ni k z la bo ya m fl t r. O, (...) mem nun ama cid di: Bi zi bu ra ya Al lah gön der di... de di, Ar t k key fi yet te bel lür, va zi yet ta kar rür et mifl tir: Bü tün ara - zi, ayak la r m z n al t n da, her fle yi ve her ye ri avu cu mu zun içi gi bi gö rü yo ruz!.. Fev zi Pa fla ya dön dü:...mu ta b k m y z Pa fla m? Fev zi Pa fla, ha fif mü te bes sim, ce vap ve re cek ti: Ona ne flüp he? Ben nik bi nim, Pa fla! Düfl ma n, Sa kar ya n n flar k n da be he me hâl ye ne ce iz Mus ta fa Ke mal Pa fla, bu de fa s met Pa fla ya dö ne rek so ru yor: Sen ne dü flün mek te sin s met? Ho ca Pa fla n n nik bin li i ne ifl ti rak edi yor mu sun? s met Pa fla n n göz le ri, ufuk ta ki mu az zam yan g na dal m fl t, ken di ken di ne ko nu flur gi bi ce vap ver di: Pek flüp he yok, Pa fla m fa kat!.. Bi raz su sup ar ka s n dan ek le di: Va zi ye ti, bir de ha ri ta üze rin de, tet kik ede ce im... Yük sek Ku man da He ye ti, yi ne ara la r n da ko nu fla rak at la r na do ru yü rü yor lar, on la r n dön dü ü nü gö ren se yis ler at la r ge ti re cek ti. Az son ra bir ara ya gel mifl ler dir. Her kes at na bin me ye dav ra n yor. Mus ta fa Ke mal Pa fla, ya n ba fl n da ya ve ri Mu zaf fer Bey, se yi sin yu la r n dan tut tu u at na bin di bi - ne cek; ne den se bi raz dal g n, bir ke re da ha ara zi ye ba k yor: Ön le rin de, uç suz bu cak s z uza n p gi den yurt top ra ; dön dü, bu de fa tek rar kay bol mak üze re olan gü ne fle bak t ; göz le ri nin ma vi li i, uf kun k - z l l n dan yi ne o ür kü tü cü ef la tu na dön müfl tü. Bel ki de bu dal g n l k tan at na bin me ye dav ra n n ca aya bir den üzen gi den kay d, h z n ala ma y p ka ya la r n yo sun lu sert li i üze ri ne yü züs tü düfl tü. Mus ta fa Ke mal, düfl tü ü yer de, öy le ce kal m fl t r san ki kal ka m yor. At na he nüz bin me mifl olan Fev zi Pa fla ile bin mifl olan s met Pa fla, o an da göz gö ze gel di ler, iki - si nin de yü zün de ve göz le rin de ay n de rin kay g. Fev zi Pa fla, Mus ta fa Ke mal Pa fla n n dü flüp kal d - ye re ko flar ad m yü rü yüp ba fl na diz çö ker ken se yi se ve ya ve ri ne em re di yor: 92

93 Sanat Metinleri Ça buk, bir ma ta ra ge ti rin!.. O es na da at n dan in mifl olan s met Pa fla da gel mifl tir, Re is Pa fla n n, ba fl na diz çö kü yor. s met Pa fla, ça re siz: Zan n m ca ba y l d, bir he kim bu la bil sey dik... La kin da ba fl n da y z... Ya ver Mu zaf fer Bey, ko fla rak bir ma ta ra ge tir di, Fev zi Pa fla ya uza t yor; Pa fla, om zun dan tu tup çe vir mek is te di i an da Mus ta fa Ke mal in k m l da d n fark et ti; son ra o, ken di li in den dön dü. Bi raz mü te hay yir, bi raz mah cup, bi raz mus ta rip gö rü nü yor du ama yi ne de gü lüm se ye rek: Tam da s ra s y d... de di. Hay ra ifla ret tir di ye lim! Ac s n bel li et me me ye gay ret edi yor du, do rul du; bu de fa aya n, üzen gi ye dik kat li ce ko yup âde ta s ç ra ya rak at na bi ne cek tir. Pa fla lar da at la r na bin mifl ler di, bir ara ya ge lir ler. Mus ta fa Ke mal Pa fla, at na bin dik ten son ra göz le ri ni k sa rak az ön ce düfl me si ne se bep olan uç - suz bu cak s z top rak la ra dö nüp bir ke re da ha ba k yor; göz le ri nin en gin ma vi si, gu rup k z l l y la ka - r fl n ca yi ne o, bi raz mor, bi raz la ci vert, ir kil ti ci ef la tu na dö nüfl müfl tür. Yal ç n ka ya l k lar da, rüz gâ r n va him s l ; gö rün mez bir de vin, an la fl l maz difl a r s gi bi uza y p gi di yor. Mus ta fa Ke mal, giz le me ye ça l fl t ac dan, difl le ri ni s ka rak tam o s ra da, bi raz da h nç la: fl te de di,...kons tan tin in ka fa s n...bu ra da k ra ca z!.. (...) At ti lâ L HAN 7. At til lâ İl han ın Ga zi Pa şa ad lı ro ma nın dan alı nan bu bö lüm de Ata türk ün va tan ve mil let sev - gi si nin han gi ifa de ler le di le ge ti ril di ği ni be lir ti niz. 8. Kur tu luş Sa va şı nı ko nu alan ro man lar ve Ata türk ün va tan ve mil let sev gi si nin bu ro man lar da na sıl iş len di ği ko nu sun da yap tı ğı nız araş tır ma yı sı nı fı nız da su nu nuz. ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D yan l fl ise Y ya z n z. Ki fli le rin ru hi du rum la r n, iç dün ya la r n, duy gu ve dü flün ce le ri ni an la tan ro man la ra psi ko lo jik ro man de nir. ( ) Ya ban, Re flat Nu ri Gün te kin in Kur tu lufl Sa va fl Dö ne mi ni an la tan ro man la r n dan d r. ( ) Ro man lar da ki olay, ki fli ler, za man ve me kân gi bi ya p un sur la r hi kâ ye ye oran la da ha kap sam l d r. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Ya flan m fl ya da ya flan ma s müm kün olan bir ola y n ge nifl ve ay r n t l ola rak ele al n d ede - bi yat tü rü ne... de nir. Ro man lar ko nu la r na gö re ola rak sı nıf lan dı rı lır. Türk ede bi ya t n da ilk ede bî ro man ad l ese ri dir. 93

94 Sanat Metinleri C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Bu ro man lar da ulus la rın geç miş te ya şa dık la rı olay lar iş le nir. Türk ede bi ya tın da ilk ör ne ği Na mık Ke mal in Cez mi ad lı ro ma nı dır. Par ça da sö zü edi len ro man tü rü aşa ğı da ki ler den han gi si dir? A) Psi ko lo jik ro man B) Ta ri hî ro man C) Fan tas tik ro man D) Se rü ven ro ma n E) Bel ge sel ro man 2. Yüz ler ce bel ki bin ler ce se ne lik zey tin ağaç la rı nın ara sın da uza nan çu kur, iki ya nı bö ğürt - len ve ha yıt lar la örü lü yol da ağır ağır yü rü yor dum. Ar kam dan yük se len gü neş, göl ge mi ara ba iz - le ri nin kıv rım la rı üze ri ne se rip uzak la ra ka dar gö tü rü yor, de niz ta ra fın dan yü zü me doğ ru esen ha fif fa kat se rin bir ba har rüz gâ rı, ka sa ba dan uzak laş tı ğı mı ha tır la tı yor du. Kaz da ğı etek le rin de ki Zey - tin li kö yü nün bah çe si sal kım sö ğüt ler le göl ge len miş ti. Bu me tin le il gi li afla da ki ler den han gi si sö yl en emez? A) Be tim le me le re yer ve ril di ği B) An la tı cı nın me tin de ki kah ra man lar dan bi ri ol du ğu C) Me kâ nın özel lik le ri ne de ği nil di ği D) Kah ra man an la tı cı nın ba kış açı sı kul la nıl dı ğı E) Ki fli lefl tir me sa na t na yer ve ril di ği 3. Ro man tü rü hak kın da aşa ğı da ve ri len yar gı lar dan han gi si ya nlı ştır? A) n sa n ve onun ya fla m n ger çe e ba l ola rak an la t r. B) An la t m sa de ce bi rin ci te kil ki fli ta ra f n dan ya p l r. C) Ro man, öy kü ye oran la da ha ge nifl bir çev re su nar. D) Olay, ki fli, yer ve za man kav ram la r y la bir lik te ve ri lir. E) Se rim, dü üm, çö züm bö lüm le rin den olu flur. 4. Cüm le de söz cük le rin tü mü nün an lam ifl le vi var d r. An lat mak is te di i miz kav ram la r or ta ya ko yan söz cük ler ya n n da, ye ni bir an lam ifl le vi ol ma yan söz cük le rin kul la n l ma ma s ge re kir. di - yen bir ki fli nin an la t m dan bek le di i afla da ki ler den han gi si dir? A) Yo ğun luk B) Öz gün lük C) İç ten lik D) Et ki le yi ci lik E) Du ru luk 5. Aşa ğı da ki ler den han gi si Kur tu luş Sa va şı mü ca de le si ni an la tan ro man lar dan d eği l- dir? A) Kü çük Ağa B) Atefl ten Göm lek C) Ya ban D) Ara ba Sev da s E) Yor gun Sa vafl ç Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Ro man ile hi kâ ye ara s n da ki fark la r söy le yi niz. 2. Ro man tü rü nün Türk ede bi ya t n da ki ge li fli mi hak k n da bil gi ve ri niz. 3. Ata türk ün Kur tu luş Sa va şı nda ki ro lü nü açık la yı nız. 94

95 Sanat Metinleri 5. TİYATRO (OYUN) ÖN HAZIRLIK Ti yat ro sa lo nu na gi de rek bir oyun iz le yi niz. Ti yat ro sa lo nu na git me im kâ n n z yok sa bir oyu nun CD si ni ala rak iz le yi niz. Ti yat ro tü rü nün Türk ve dün ya ede bi yat la r n da ki ta ri hî ge li fli mi ni ve ko nu la r ba k m n dan ti yat ro tür le ri ni arafl t r n z. Bir ti yat ro met ni ni oku yu nuz. Oku du u nuz met ni s n fa ge ti ri niz. Okuduğunuz bir drama metni hakkında yazılmış yazılar bulunuz. Bu yazıları sınıfa getiriniz. Ka ra göz ün Dö nü flü ve Sev gi li Dok tor ad l met ni can lan d r mak ama c y la ar ka dafl la r - n z ara s n da rol da l m ya p n z. Rol da l m na gö re rep lik le ri ni zi ez ber le yi niz. Rol ar ka dafl la r - n z la bir kaç pro va ya p n z. Ö ret me ni ni zin be lir le di i ta rih te oyu nu s n f ta ve ya uy gun bir or tam da ser gi le yi niz. Ak tris, ak tör, rep lik, dra ma, dra ma tik me tin, te ma fla, te ma fla et mek, sah ne, per de, kos - tüm ti yat ro te rim le ri nin an lam la r n arafl t r n z. HAZIRLIK 1. z le di i niz bir ti yat ro oyu nu nun ko nu su be lir ti niz. Oyu nu k sa ca an la t n z. 2. Her han gi bir Ka ra göz oyu nu iz le diy se niz göz lem le ri niz den ha re ket le Ka ra göz oyun la r n n özel lik le ri ni be lir ti niz. 3. z le di i niz ti yat ro yu si ne ma fil min den ay ran özel lik le ri be lir ti niz. 4. Sa na t n öne mi hak k n da ki dü flün ce le ri ni zi s n f n z la pay la fl n z. 1. et kin lik: Ti yat ro ne dir? Özel lik le ri ne ler dir? so ru la r n bir prob lem ola rak dü flü nü nüz. S n fa ge tir di i niz ti yat ro me tin le ri nin ya z l fl amaç la r n ; dil, an la t m ve fle kil özel lik le ri ni in ce le yi niz. S n f ça tar t fla rak bu tür me tin le rin or tak özel lik le ri ni prob lem çöz me yön te miy le be lir le me ye ça l fl n z. Ken - di niz ce tes pit et ti i niz özel lik le ri s n f tah ta s na lis te hâ lin de ya z n z. KA RA GÖZ ÜN DÖ NÜ fiü K fi LER Uflak Ka ra göz De li kan l Ce mal Ab di K z An ne (Olay, gü nü müz de s tan bul da geç mek te dir.) Pa no la r n ar - ka s n boy dan bo ya çev re le yen si yah fon per de si üs tün de s tan - bul un yük sek ve mo dern bi na lar la ka r fl m fl si lue ti. Pa no lar say dam d r. Pa no la r n üs tün de zen gin bir sa lo na ait efl ya la r tem - 95

96 Sanat Metinleri sil eden çiz gi ler. Per de, flö mi ne, ap lik, tab lo lar vs. Sah nede üç bo yut lu efl ya yok tur. Pa no la r n ar ka - s n da fl k yan d za man, fl k la pa no la r n ara s na gi ren le rin göl ge le ri gö rü lür. Per de mü zik le aç l r. Ka - ra göz, mo dern k ya fet li göl ge ler ara s n da bir uç tan öte ki uca, kla sik du ru fluy la yü rür. Göl ge ler rit mik ha re ket ler le ken di si ni ala ya al r lar. Ka ra göz sa uç ta kay bo lur. Zil se si. Pa no la r n ar ka s n da ki fl k lar sö - ner, sah ne fl k la r ya nar. Gu rur lu bir uflak sol dan ç k p sa a yü rür, kay bo lur. Bir an son ra Ka ra göz le bir lik te içe ri gi rer. Ka ra göz ün üs tün de es ki mifl Ka ra göz el bi se si. Ka ra göz ta bi i bir fle kil de oy nar.) UfiAK: Is ra r n fay da s yok. Be ye fen di nin ka bul ede cek le ri ni san m yo rum. KA RA GÖZ: Sen bir ha ber ver he le, gö rür sün. UfiAK: Kar t n z? KA RA GÖZ: Ha a? UfiAK: Ya ni kim gel di di ye yim? KA RA GÖZ: Ka ra göz der sin. UfiAK: Efen dim? KA RA GÖZ: Ka ra göz, Ka ra göz! UfiAK: (fiafl k n du rur.) Evee et... KA RA GÖZ: Ha di se ne o lum... UfiAK: Bir da ki ka bek le yi niz lüt fen. (Ç kar.) KA RA GÖZ: (Hay ran, ür kek ge zi nir, efl ya la ra ba k n r.) Al lah Al lah... Al lah Al lah... (Es) Al lah Al lah... (Uflak gi rer.) UfiAK: Be ye fen di si zi ka bul ede me ye cek ler. E er bir is te i niz var sa... KA RA GÖZ: Dur dur, bafl tan al. UfiAK: Be ye fen di si zi ka bul ede me ye ce i ni çün kü bu sa at te... KA RA GÖZ: ( ç ten) O lum, ben yan l fl ye re gel mifl ol ma ya y m sa k n? Bu ra s Ce mal Ab di Be y in evi mi? UfiAK: Evet. KA RA GÖZ: fiu, it ha lat ç Ce mal Ab di Bey? UfiAK: Evet. KA RA GÖZ: Bur sa l? UfiAK: Evet. KA RA GÖZ: Kim de din öy ley se be nim için? UfiAK: Bir bey. KA RA GÖZ: Köf te hor, ta bi i ka bul et mez. Ben, bey mi yim? Git Ka ra göz gel di de. Yal lah... (Ko lun - dan tu tar.) Dur git me. Yi ne ya lan yan l fl bir laf eder sen ali mal lah se ni aya m n al t na al r, pas pas gi - bi çi ne rim. Dur... Çi ne mek le kal sam iyi. Ön ce ek fli mifl ya lak su yun da y kar, son ra da tok mak la r m. Dur, dur. Tok mak la sam flük ret, su yu nu böy le bu ra bu ra s ka r m. Ol ma d m mer da ne den ge çi ri rim. O da m ol ma d, de mir ci oca na ya ya r m. (So lu ya rak du rur.) n san sa na inan sa yü re i ne iner be. Ce - mal Ab di Bey be ni ka bul et me ye cek mifl. (Uflak n çev re sin de dö ner.) Uka la düm be le i... Zev zek... El - ma göz kur du... (De li kan l sol dan gi rer. Smo kin li dir.) DE L KAN LI: Ne var, ne olu yor bu ra da? UfiAK: Bir fley yok. Kü çük Bey. DE L KAN LI: (Ka ra göz ü gös te rir.) Bu ne mas ka ra l k? KA RA GÖZ: (Uflak a) Bu da kim? UfiAK: (Res mî) Be ye fen di nin o ul la r... 96

97 Sanat Metinleri KA RA GÖZ: Ne? (Yü zü se vinç ten par lar.) Vay vay vay vay... (Kol la r n açar.) Be ni ta n ma d n m? Ha a? Ka ra göz am ca y... Al lah ba fl la s n! Gel, gel ku cak la fla l m. (De li kan l n n üs tü ne yü rür.) Se ni ya - ra da na kur ban ol sun bu am can... Se ni... DE L KAN LI: (Kork mufl tur.) Bir da ki ka, ri ca ede rim, bir da ki ka... KA RA GÖZ: O lum na s l olur... (Se si dü fler. Uflak a) Gel ya ma c ma. UfiAK: Efen dim? KA RA GÖZ: Be ni kan d r d n ga li ba. Kim bu? UfiAK: Be ye fen di nin o ul la r... KA RA GÖZ: O ul la r ne de mek? Bir ta ne o lan ifl te. UfiAK: Evet, bir ta ne. KA RA GÖZ: Bir ta ne dir o be. As lan d r... (De li kan l ya do ru yü rür.) Ya hu na s l olur? (De li kan l ge - ri ler.) Pe ki pe ki, ge len yok. Sa kin ol. Sen be ni ha t r la ma d n her hâl de. Git ba ba na ha ber ver be nim gel - di i mi. Za ten izi ni zi bu la na ka dar ak la ka ra y seç tim. Ya hut hay di yü rü yün, be ra ber ç ka l m ya n na, ha a? Se vinç ten ta va na ya p fl s n. DE L KAN LI: (Eli aya na do la fla rak) Ri ca ede rim, siz bir sa ni ye bek le yin bu ra da. Ben flim di ge li - rim. (Ko fla rak ç kar.) KA RA GÖZ: Ri ca ne de mek? Em ret be em ret. fiu na bak, ka vak gi bi boy at m fl ma flal lah... Ba na bak. Ye mek sa ati ni ka ç r ma d m ya? UfiAK: Ha y r. KA RA GÖZ: Aman iyi. (Çev re ye ba k n r.) Ko ca man bir ev... UfiAK: Evet efen dim. KA RA GÖZ: Hem de gü zel. UfiAK: Evet efen dim. KA RA GÖZ: Zen gin, de il mi? UfiAK: Evet efen dim. KA RA GÖZ: O za man da ifli ni bi lir di her ge le. Yen ge na s l? UfiAK: Efen dim? KA RA GÖZ: Ka r s ca n m. Ne ya p yor ko ca ka r? UfiAK: Ha n me fen di mi? KA RA GÖZ: Ha a, Ha n me fen di ya. Çe ne si yi ne mit ral yöz gi bi ça l fl yor mu? UfiAK: Es ta fu rul lah. KA RA GÖZ: Ne olu yor sun yok sa se ni kor ku tu yor lar m? UfiAK: Ha y r, ne mü na se bet. KA RA GÖZ: Ee ne tit ri yor sun ha zan yap ra gi bi köf te hor? (Tu tar, sar sar.) Se ni hi ma ye me al yo - rum. (S r t na vu rur.) K l na do ku na n toz eder, son ra da f r ça la r m. (Ba ba can ca iter.) Ba ya adam m fl - s n be, afe rin. Sev dim se ni. Ee, ner de kal d bu he rif ler? S k l d m ben. UfiAK: (Uzak lafl ma ya ça l fla rak) s ter se niz ben gi dip bir ba ka y m. KA RA GÖZ: Hö öt. Bir ye re gi de mez sin. Se ni hi ma ye me al d m ya bit ti ar t k. Gö zü mün önün de ola - cak s n. Bu ne bu? UfiAK: fiö mi ne. KA RA GÖZ: Ne ye ya rar bu me ret? UfiAK: Ya k l r. KA RA GÖZ: Ni ye? UfiAK: Is n mak için... 97

98 Sanat Metinleri KA RA GÖZ: Tu, Al lah ce za m ver sin. K rk y l l k ba ba oca n ta n ma d m. Ta n ya mam ya. Ada m n ad n de ifl tir mifl si niz. UfiAK: Ben de ifl tir me dim. KA RA GÖZ: Pe ki, bu ne bu? UfiAK: Ap lik. KA RA GÖZ: Ya a... Bu? UfiAK: Aba jur. KA RA GÖZ: Bu? UfiAK: Te le fon. KA RA GÖZ: H mm... Bu? UfiAK: Tab lo. KA RA GÖZ: Ya bu ne? UfiAK: Bü fe. KA RA GÖZ: Ç l d ra ca m. Bu ra s evin ne si? UfiAK: Sa lo nu. KA RA GÖZ: Bu ra dan ne re ye ç k l r? UfiAK: An tre ye. KA RA GÖZ: Bu ra dan? UfiAK: Ko ri do ra. KA RA GÖZ: (Bir an du rur, son ra Uflak a bir tek me atar.) Ac d m bir ye rin? UfiAK: Ac maz olur mu? Fa kat si ze... KA RA GÖZ: Kes. De mek rü ya da fi lan de i lim. Bu ne ifl an la ma d m git ti. Sen Frenk çe ko nu flu yor - sun, ben Türk çe. Gül gi bi de an la fl yo ruz. Ba na bak, bu se fer gö zü nü se ve yim do ru su nu söy le, ben yan l fl bir ye re gel mifl ol ma ya y m. (De li kan l gi rer.) DE L KAN LI: Be ye fen di, ba bam si zin le gö rü fle cek. KA RA GÖZ: Hay di ç ka l m ya n na... (Yü rür.) DE L KAN LI: Ken di ge li yor, bu ra da bek le sek... KA RA GÖZ: (Mem nun) Ken di ge li yor ha. Gü zel. Sa yar be ni. Az m da ya m ye mifl tir... (Uflak kor - kuy la ök sü rür. Karagöz gevrek gevrek gülerek Delikanlı nın elbisesini gösterir.) Ya bu ne? Meraktan çatlayacağım. UfiAK: Smo kin. KA RA GÖZ: Bu? UfiAK: Pap yon. KA RA GÖZ: Bu? UfiAK: Ce ket. KA RA GÖZ: Bu? UfiAK: Pan to lon. KA RA GÖZ: Bu? UfiAK: s kar pin. KA RA GÖZ: (De li kan l ya) Dur o lum, Al lah r za s için. Ya bu? UfiAK: Ço rap. KA RA GÖZ: (Ye re otu rur.) Ohh, çok flü kür bir ta n d a rast la d m. (Uflak a) A her ge le, a ze ba ni, a sal yan goz, söz aya a düfl me dik çe Türk çe ko nufl maz m s n sen, ha? (Ce mal Ab di sol dan gi rer. Smo kin li. Ki bir li ve so uk) 98

99 Sanat Metinleri CE MAL AB D : Ne olu yor? UfiAK: (Deh flet için de) Be ye fen di. KA RA GÖZ: (Otur du u yer den) Vay Ha ci vat m vay. Vay Ha c Cav Cav vay. (Uflak a) Tut eli mi, kal - ka m yo rum. (Kal kar.) Ham dol sun ka vufl tu ra na... (Ko flar.) CE MAL AB D : (Sert) Ken di ni ze ge lin ri ca ede rim. KA RA GÖZ: (Du rak lar ama yi ne de se vinç li) Ha ci vat... CE MAL AB D : Bu ne la uba li lik? KA RA GÖZ: (Gül me ye ça l fla rak) Ben, Ka ra göz, k rk y l l k dos tun... CE MAL AB D : Bir yan l fl l k ola cak. Si zi ta n m yo rum... KA RA GÖZ: Ha a? ( çi ne bir kufl ku düfl müfl tür.) La ti fe et me di nin afl k na. Ya hu Ha ci vat, be nim ben! CE MAL AB D : (Uflak a) Ç k d fla r. UfiAK: Em re der si niz be ye fen di. CE MAL AB D (O lu na) Sen de an ne nin ya n na. An la d n m? (Uflak a) Sen de afla ya. Kim se kal - ma s n et raf ta. Ça buk. ( ki si de ç kar lar. K sa bir ses siz lik) KA RA GÖZ: Ha ci vat, ifl te yal n z kal d k. Yok sa k ya fe tim den mi utan d n da... CE MAL AB D : Sus ba ka l m. KA RA GÖZ: Pe ki, su sa y m. CE MAL AB D Kaç se ne dir han gi ce hen nem dey din? KA RA GÖZ: Ha a, an la ta y m. Sen den ay r l n ca... CE MAL AB D : Be ni b rak flim di. KA RA GÖZ: Pe ki, Ha ci vat. CE MAL AB D : Bu ad da unut. KA RA GÖZ: Pe ki, Ha civ... Be ye fen di. CE MAL AB D : Yok ca n m, ara m z da bi raz da ha sa mi mi ola bi li riz. KA RA GÖZ: Al lah ömür ler ver sin. CE MAL AB D : An la t yor dun. KA RA GÖZ: Güç gün ler ge çir dim. Ne Tuz suz Be kir ne Çe le bi ne Tir ya ki... Bü tün dost lar da l d git - ti... Hep si nin ak be ti ni ö ren dim de se ni bul mak zor ol du. Kö fle yi dön müfl, Ce mal Ab di Be ye fen di ol - mufl sun. CE MAL AB D : Ne ka dar is ti yor sun? KA RA GÖZ: An la ma d m. CE MAL AB D : Ne ka dar is ti yor sun di yo rum? KA RA GÖZ: Ee, bir met re ver. CE MAL AB D : An la ma d m. KA RA GÖZ: An la maz s n ya. Ben sen den ne is te rim be? Ga rip kal m fl t m, ç k t m gel dim. CE MAL AB D : Pa ra s z gö rü nü yor sun da... KA RA GÖZ: Se nin nak din var sa ne ol mufl, be nim de vak tim var. Va kit na kit tir. Boz dur boz dur ya fla. CE MAL AB D : Üs tün ba fl n... KA RA GÖZ: Sen ken di üs tü ne ba fl na bak. Ön ce ki reç ku yu su na, son ra da kat ran f ç s na düfl müfl ke di ye ben zi yor sun. CE MAL AB D : A z n boz ma. KA RA GÖZ: Ha ci vat ne ka dar is te sem a z m se nin ka dar bo za mam. Bir za man lar bi lir bil mez, Arap ça, Fars ça pa ra lar d n. fiim di ufla n bi le Frenk çe ko nu flu yor. Her dev rin ada m s n be! Ak l l s n gö züm ç k s n. Bir ba na bak, bir ken di hâ li ne. Se ni dö ve ce i me kefl ke ken di mi döv sey mi flim. Be nim da ya m yi ye yi ye adam ol dun, anam ba bam öl sün ki...tüh... 99

100 Sanat Metinleri CE MAL AB D : Bit ti mi? KA RA GÖZ: çi mi dök tüm ya, sen ona bak. fiim di de fo lup gi de yim mi? CE MAL AB D : Bir iflin var m? KA RA GÖZ: Var. CE MAL AB D : Ne? KA RA GÖZ: Ya fla mak. Ya fl yo rum. Da ha ne ol sun? CE MAL AB D : yi ge çi ni yor mu sun ba ri? KA RA GÖZ: Her kes le iyi ge çi ni rim ben. CE MAL AB D : Hiç de ifl me mifl sin. KA RA GÖZ: Sen de... CE MAL AB D : Hep o dik bafl l adam s n. KA RA GÖZ: Sen de hâ lâ ham er vah s n. CE MAL AB D : Se nin le bir pa zar l k ya pa l m. KA RA GÖZ: Na s l ol sa al da n r m ya ya pa l m hay di. CE MAL AB D : Ad m unu ta cak s n. KA RA GÖZ: A z ma bi le al mam ar t k. CE MAL AB D : Dost lu u mu zu da. KA RA GÖZ: Ay biz dost mu yuz? CE MAL AB D : Laf ebe li i ni b rak. Vak tim az. Ba lo ya ye ti fle ce iz. Sa na ifl ve re yim, ne der sin? Bel - ki bir ta k m ifl ler de or tak bi le olu ruz. Ba na se nin gi bi... KA RA GÖZ: Ena yi... CE MAL AB D : Ri ca ede rim, na mus lu. KA RA GÖZ: Ta mam. Mak sud bir ama ri va yet muh te lif. CE MAL AB D : Na mus lu adam lar la z m. Yal n z es ki gün le ri def ter den si le lim. Ne ge re i var? Ya - n m da gü nü nü gün eder... (Ce mal Ab di nin k z k sa tu va let le ko fla rak içe ri gi rer.) KIZ: Ba ba... Aaa a! Ka ra göz Am ca... (Du rur, at l r.) Ka ra göz Am ca hofl gel di niz. (Sa r l r.) KA RA GÖZ: Hofl bul duk. KIZ: Söy le di ler de inan ma d m. Sa hi de il mi? CE MAL AB D : fiim di bi zi ra hat b rak. Hay di, yu ka r! KA RA GÖZ: Dur Ha ci vat, kim bu ha n m k z? CE MAL AB D : K z m. KA RA GÖZ: Sen be ni ne re den ta n yor sun ba kayım KIZ: Na s l ta n mam? Ba bam, af fe der sin ba ba, hep sak lar d ama bir gün es ki re sim le ri ni zi bul - dum. An ne mi s k fl t r d m. O da her fle yi ya ni si zi an lat t. Oh ba ba ne iyi, ye ni den bu lufl tu nuz. (Ba ba - s na sa r l r.) Ni ye biz den sak la d n d san ki? Ne gü zel ola cak flim di. Ha ya t m z ye ni den bir oyu na ben ze ye cek. An ne mi ça ra y m m? A a be yim de gör mek is ter ta bi i. O çe kin di gi re me di. CE MAL AB D : Ye ter. KIZ: Ne ol du? CE MAL AB D : Ye ter de dim. Yu ka r ç k. KIZ: Pe ki, ba ba. (Ka ra göz e) Yor gun gö rü nü yor su nuz. Yok sa has ta m s n z? KA RA GÖZ: Ha y r, ha y r... CE MAL AB D : Söy le di i mi duy ma d n m? KIZ: Duy dum ba ba. (Ka ra göz e) Yal n z m gel di niz? KA RA GÖZ: Ya hu Ha ci vat... CE MAL AB D : Bu ad unut de mifl tim. 100

101 Sanat Metinleri KIZ: Ni ye ba ba? Ni ye sak l yor sun? Ye min ede rim bun dan gü zel bir ad ola maz. Her ke se an la ta - ca m. Ba bam di ye ce im, bir za man lar Ha ci vat m fl... Ha ni mefl hur Ha ci vat var ya, o... CE MAL AB D : Kes di yo rum sa na. De fol! KIZ: (Sa r l r.) Ba ba, flim di se ni öy le se vi yo rum ki... KA RA GÖZ: Ha ci vat be... (Göz le ri ni si ler.) Ne hofl de il mi? Ha? (Ses siz lik) CE MAL AB D : Ç k yu ka r an ne ni ça r. A a be yi ni de. KIZ: (Se vinç le) Pe ki, ba ba. (Ç k mak için ko flar, du rur, ge ri dö ner, ba ba s na sa r l p tek rar ko fla rak ç kar.) KA RA GÖZ: h ti yar la m fl z... CE MAL AB D : Öy le. KA RA GÖZ: Ya k n lar da bir yer de, iki göz lü, bak la oda, no hut so fa bir ev cik bul sam di yo rum. Ara s ra bu lu flur es ki gün le ri yad ede riz. Ya ni ge vifl ge ti ri riz. Sen be nim ak l m olur sun, ben se nin kal bin. Ben ak la muh ta c m, sen kal be. Ne der sin? CE MAL AB D : Be ni af fet tin mi Ka ra göz üm? KA RA GÖZ: Es ta fu rul lah Ha ci vat. O na s l söz? CE MAL AB D : Yo rul dum, bi li yor mu sun? Mut lu de i lim. KA RA GÖZ: Es ki den de de il din. CE MAL AB D : De il dim ya... Ne den aca ba? KA RA GÖZ: Ne den ola cak? Bir za man lar Ha ci vat t n. fiim di Ce mal Ab di ol mufl sun. Ya r n kim bi - lir han gi k l a gi re cek sin? CE MAL AB D : Yok ca n m, bu ka dar ba sit ola maz. KA RA GÖZ: Ne? CE MAL AB D : Se bep. KA RA GÖZ: Bel ki da ha da ba sit. CE MAL AB D : Hem ben is te ye rek böy le ol mu yo rum ki... De vir böy le is ti yor. Uy mak ge rek. KA RA GÖZ: Ha ci vat be. Gel bafl tan ala l m. Ne kay be der sin, bir ke re de ne sek? CE MAL AB D : Ne yi? KA RA GÖZ: Be ra ber ol ma y. Es ki si gi bi? Ha a? Gö re cek sin... CE MAL AB D : Ol maz. KA RA GÖZ: Gel inat et me... CE MAL AB D : Ol maz. Bin güç lük le bir dü zen kur mu flum, onu bo za mam... Zen gi nim Ka ra göz. Tut tu u mu ko pa r yo rum. Ço cuk la r m ar t k bu ha ya ta al fl t. (Su sar.) Kefl ke hiç gel me sey din. KA RA GÖZ: Mut lu de il mi flsin ama... CE MAL AB D : Ol sun. Ben mut lu ol mak la va kit kay be de cek adam de i lim. fl a da m y m. flim var. KA RA GÖZ: Kor ku yor sun de il mi? CE MAL AB D : Ne den? KA RA GÖZ: Tek rar pe fli me ta k l p ge le ce in den? CE MAL AB D : Geç ka l yo rum, iflim çok. Hay di, sen ar t k git. KA RA GÖZ: Se ni bul mufl ken? CE MAL AB D : Be ni bul ma d n ki. Se ni ta n m yo rum bi le. Ga rip, hofl bir adam s n. Me rak edip se - ni gör mek is te dim, o ka dar. KA RA GÖZ: Ha ci vat. CE MAL AB D : Din le be ni. fiim di ka r m la ço cuk la r m ge le cek ler. Se ni tek rar gör me le ri ni is te mi yo - rum. KA RA GÖZ: Sen ça r d n on la r

102 Sanat Metinleri CE MAL AB D : Bir an d o. Geç ti. San d m ki... Ney se ney se. Hay di Ka ra göz. Git ar t k. KA RA GÖZ: Ha ci vat... (Du rur.) Ce mal Ab di. Do ru... Sen hak l s n. CE MAL AB D : s ter sen bü ro ma gel, sa na iyi bir... KA RA GÖZ: (Yü rür.) Sa na flu ra c k ta es ki oyun la r m dan bi ri ni oy na mak is te dim ama ar t k ol maz. Ac r m. Pa ra h r s ko lun ka na d n k r m fl se nin. Üs ta d m z Nas ret tin in ku flu na dön mü flsün. Di le rim in - san la r sev me ye mec bur ol. Sa na en bü yük ce za bu olur. (K z gi rer.) KIZ: Ba ba, ge li yor lar. Siz... Sen... Bir tu haf s n. N ol du? Gi di yor ga li ba... CE MAL AB D : Ga yet ta bi i. Hay di, git gi yin, geç ka l yo ruz. KIZ: Ha y r. (Ko flar.) Bir da ki ka, ne olur? Ne re ye gi di yor su nuz? Ba ba m, böy le, ya pa yal n z b ra ka - maz s n z. Ka ra göz am ca... KA RA GÖZ: (Dö ner.) Ben Ka ra göz de i lim k z m. Bir fla ka ya pa y m de dim, yü zü me gö zü me bu - lafl t r d m. Al la ha s mar la d k be ye fen di. KIZ: (Ani bir ka rar la) Eli ni zi öpe bi lir mi yim? KA RA GÖZ: (Elini uzatır.) Mer ha ba k z m. (Dö ner ç kar.) KIZ: Ni ye mer ha ba de di? CE MAL AB D : Bil mem. fia ka ol sun di ye dir. Gel be nim le... (An ne, o ul, son ra uflak gi rer ler.) AN NE: Be ni ça r m fl s n, mi sa fir var m fl.. Tam gi yi nir ken... Ne re de mi sa fir? KIZ: Git ti. AN NE: Aman pek iyi ol mufl... Va kit mi var mi sa fir le u ra fla cak? (Uflak a) Bu hâl ne? Her ta raf ça - mur ol mufl. Ça buk te miz le yin. Ye mek ha z r m? UfiAK: Evet Ha n me fen di. AN NE: Ni ye ha ber ver mi yor sun? Sus. Ce vap is te mem. Her saç ma ke li me niz le öm rüm den bir da - ki ka ça l yor su nuz. Ce mal, kim di ge len? CE MAL AB D : Hiç ca n m, ga rip, hofl bir adam d. Ta n maz s n. KIZ: Ka ra göz am cay d. AN NE: (Du rur.) Ta n m yo rum. KIZ: Na s l olur? Ge çen ler de an lat m fl t n ya... AN NE: Sus. Ce vap is te mem... Her saç ma ke li me niz le... KIZ: Öm rü nüz den bir da ki ka ça l yo ruz... (Ba k fl r lar.) CE MAL AB D : Hay di, ye mek yi ye lim ar t k. Ha, unut ma dan söy le ye yim, ya r n ak flam Fe rit Bey le - rin kok tey li ne git me miz... (Ce mal Ab di, efli ve o lu ko nu fla rak sol da, kay bo lur lar. An ne bir sa ni ye son ra dö ner.) AN NE: (Uflak a) Ifl k la r sön dür. Te le fon fi fli ni çek. Kim ge lir se ev de yo kuz. Yer le ri te miz le. Pen - ce re le ri aç, ha va al s n. Oto mo bil... An la fl l d. Ce vap is te mez... (An ne ç kar.) UfiAK: Ifl k la r sön dü re bi lir mi yim kü çük ha n m? KIZ: Evet. (Uflak, fl sön dü rür, ç kar. Pa no lar ay d n la n r. Göl ge ler. Mü zik. K z sol dan sa a, Ka ra göz kla sik du ru fluy la sa dan so la yü rür ler. K z, sa kö fle de du rur.) KIZ: Ka ra göz am ca. (Ka ra göz ün göl ge si bir an du rur. El sal lar. Son ra yü rür. Sol dan kay bo lur.) 1959 SON Tur gut ÖZAKMAN Top lu Oyun la r 3 102

103 Sanat Metinleri 2. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l ti yat ro met ni ni afla da ve ri len tab lo ya gö re in ce le yi niz. Yap t n z ça l fl ma dan ha re ket le met nin ya p s n n na s l meydana geldiğini, dra ma tik ya p y olufl tu ran par ça lar ara s n da ki ilifl ki yi be lir ti niz. 3. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l met nin dra ma tik ya p s n olufl tu ran un sur lar içe ri sin de sa - de ce an la t lan, gös te ril me yen bö lüm le rin olup ol ma d n be lir ti niz. 4. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l me tin de ki ki fli le rin özel lik le ri ni, bun la r n dra ma tik ör gü için - de ki ifl lev le ri ni be lir ti niz. Bu ki fli le rin tem sil et ti i zih ni yet ve de er le ri söy le yi niz. 5. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l me tin de ola y n geç ti i me kâ n n han gi bö lüm de na s l ifa - de edil di i ni be lir ti niz. z le di i niz ti yat ro oyun la r nı da dik ka te ala rak ti yat ro me tin le rin de tem sil edi - len me kâ n n ger çek me kân la ilifl ki si ni aç k la y n z. 6. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l me tin de ola y n geç ti i za ma n n na s l ifa de edil di i ni be lir - ti niz. Olay ör gü sün de ge ri ye dö nüfl ler olup ol ma d n söy le yi niz. 7. et kin lik: Dra ma tik ör gü de ki te mel ça t fl ma dan ha re ket le met nin te ma s n bu lu nuz. Met nin te - ma s n n ger çek lik le ve in san la ilifl ki si ni ve ay n te ma n n fark l me tin tür le riy le ele al n p al na ma ya ca - n tar t fl n z. Ulaş tı ğı nız so nu cu aç k la y n z. 8. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l oyu nun te ma s n n met nin ya z l d, tem sil edil di i dö nem - de ve gü nü müz de ifa de et ti i an lam lar ara s n da fark l l k lar olup ol ma d n be lir ti niz. 9. et kin lik: Ön ha z r l k ama c y la iz le di i niz ti yat ro nun te ma s n be lir ti niz. Te ma n n met nin tem sil edil di i dö nem le ilifl ki si ni aç k la y n z. 103

104 Sanat Metinleri AH fiu GENÇ LER B R N C PER DE II. TAB LO (1. Oyun cu, Yö ne ti ci, Ba ba, An ne, Uz man, Genç.) 1. OYUN CU: Pe kâ lâ! Te le viz yon da bir aç k otu rum. Ac k l bir flar k ile ne fle li bir tür kü ara - s n da... Mo tor... Kla pe! Buy run. YÖ NE T C : yi ak flam lar sa y n ve sev gi li iz le - yi ci ler. Sa b r s z l k la bek le di i niz aç k otu rum prog ra m n aç yo rum. Ko nu muz ma lum; ko nuk - la r m z bir ba ba, bir an ne, bir uz man ve genç lik ad na bir genç. lk sö zü ba ba ya ve ri yo rum, bu - yu run efen dim. BA BA: Be ni bu prog ra ma ni ye ça r d n z hâ - lâ an la m fl de i lim. Çün kü be nim bir o lum var, o lum la ga yet iyi ge çi ni rim. Ara m z da hiç bir so - run yok tur. Ni ye ol sun za ten? Ben onu se ve rim, o be ni sa yar. Her ko nu da uz la fl r z. Bir gün bi le ol sun, bir an lafl maz l a düfl me dik. Evet çün kü genç le ri an la r m, se ve rim, ba y l r m genç le re... Ge çen ler de OYUN CU: Hop, hop, hop... Mo tor stop. (Her kes do nar.) fiim di ge ri ye dö nü yo rum. Aç k otu rum dan iki sa at ön ce, ba ba evi... BA BA: (Aya a f r lar.) Ba na ak l ö ret mek se - nin ne had di ne. Ben te le viz yon da ne söy le ye - ce i mi bil mez mi yim, odun ka fa l? Y k l! De li mi ne? Ç k te le viz yon da do ru yu söy le. di yor. O lum, sa lak o lum, mil yon lar ca in sa n n önün - de se nin le hiç bir ko nu da an la fla ma d m na s l söy le rim? Bu ne bi çim ba ba. de mez ler mi? Böy le so run lar ko nu flul maz. Ay p t r. 1. OYUN CU: Mo tor. (Ba ba otu rur, öte ki ler can la n r.) YÖ NE T C : Söz s ra s flim di de sa y n an ne de. AN NE: Efen dim, ben her fle yin aç k aç k ko - nu flul ma s n dan ya na y m. Her za man do ru yu söy le rim. fiim di de öy le ya pa ca m. YÖ NE T C : Ya p n z efen dim. AN NE: Genç lik so run la r ad l bu önem li aç k otu ru mu yö ne ten sa y n yö ne ti ci mi zi ya k n dan ta n r m. YÖ NE T C : Sa olun. AN NE: Ya n m z da ki apart man da otu ru yor. Üç ço cuk la r var; üçü de iki elim ya n ma gel sin, so kak ta bü yü dü ler. YÖ NE T C : Aman Mü rüv vet Ha n m. AN NE: Aman za man din le mem, ço cuk la r biz kom flu lar ye tifl tir dik. (...) İki de bir da r l p ba - r fl ma, kav ga, gü rül tü bun lar da... n sa n n böy le bir aç k otu ru mu yö ne te bil me si için en az n - dan... YÖ NE T C : Stop, stop, stop...hu zu ru nuz da pe da gog Pro fe sör Se la mi Al t n top. UZ MAN: Ko nu önem li dir. H mmm. Önem li ol ma sa za ten ben bu ra da ol maz d m. Genç lik so run la r böy le tar t fl la rak çö zül mez... Bi lim sel so uk kan l l k is ter. Ba k n z Pro fe sör Fran kefl - tayn ne di yor: Genç lik spe kü la tif ve emos yo - nel bir sü reç tir. H mm... Çok do ru... Bu na kar fl l k Pro fe sör Man dra ke flu gö rü flü be lirt mifl - tir: Genç lik psi ko so ma tik bir fe no men olup kor - re las yon kat sa y s geo met rik ola rak ço a l r. Hmm, bu da do ru. Pro fe sör Ma ra do na ise iki - si ne de kar fl ç k yor. Ha y r di yor. Genç lik en - teg re ve di na mik bir komp leks tir. Hay ret bu da do ru. H mm. YÖ NE T C : Siz flah sen ne di yor su nuz, sa y n uz man? UZ MAN: Be nim de bir k z m var, flah sen l - lal lah! di yo rum, en do ru su bu. GENÇ: fiey, flim di de bir genç ola rak be nim dü flün ce le ri mi so ra cak olur sa n z... YÖ NE T C : Özür di le rim, so ra ma ya ca z. Çün kü vak ti miz dol du. Sa y n ve sev gi li iz le yi ci - ler, prog ra m m z bu ra da s f rı tü ket ti. He pi ni ze iyi uy ku lar, vi deo tik rü ya lar di le riz. fien ve esen ka l n. Gü le gü le, yi ne gö rü fle lim... (Ses git tik çe du yul maz olur.) Bir da ha ki prog ra ma ka dar

105 Sanat Metinleri (...) X. TAB LO (1. Oyun cu, Ba ba, Ço cuk, 7. Oyun cu) 1. OYUN CU: Ön ce bu yu run, ço cu u ile çok ya k n dan ilgilenen bir ba ba. BA BA: (Elin de kro no met re) Hay di ço cu um, bafl la. ÇO CUK: Ka-Ka ya to-to-to-to pu tu-tu-tut. BA BA: Bra vo, çok gü zel. Üç ke li me lik bir cüm le yi bu gün yedi sa ni ye befl sa li se de oku - dun. Afe rin o lum. fiim di dik kat et, ma te ma ti - e ge çi yo ruz. Ma te ma tik çok önem li dir. Be nim ma te ma ti im çok iyiy di. Sen de t p k be nim gi - bi ol ma l s n. Ha z r s n de il mi? Gü zel, bir ke re bir kaç eder? ÇO CUK: Bir ke re bir... BA BA: Bra vo... ÇO CUK: Bir ke re bir... BA BA: Fev ka la de. ÇO CUK: Bir ke re bir, iki eder. BA BA: Ha y r. ÇO CUK: On bir eder. BA BA: Sa lak m s n sen? Söy le, bir ke re bir - kaç eder? Ça buk, hay di, yü rü, kofl. ÇO CUK: Bir ke re bir... BA BA: Hay di o lum, ç l d rt ma be ni... Hay di de dim. ÇO CUK: Bir ke re bir, bir ke re bir OYUN CU (F s l dar.) Bir eder. ÇO CUK: Bir eder. BA BA: Bra vo oo o. Be nim as lan o lum... Dâ - hi o lum... Bu gün bir ke re bi rin kaç et ti i ni otuz al tı sa ni ye de bil din. Müt hifl bir ge lifl me bu... Her kes bir dâ hi nin ba ba s di ye cek ba na. Çok ya k n da. Aman be ni mah cup et me. fiim di ta rih so ru la r na ge çiyo rum. Ha z r m s n? Os man Bey kim dir? ÇO CUK: Da y m. BA BA: Ya hu bu eve bi le zor gi re bi len o pifl - pi rik da y n, kos ko ca ta ri he na s l gi re bi lir a ev la - d m. Bir dü flün se ne. Bir da ha so ru yo rum, iyi dü flün! Os man Bey kim dir? Ta mam, ye te ri ka - dar dü flün dün. Söy le flim di ne dü flün dün? ÇO CUK: F s t k l don dur ma. BA BA: Yap ma aa a... K N C PER DE I. TAB LO (1. Oyun cu, Er kek, K z, 8. Oyun cu) 1. OYUN CU: kin ci bö lüm de ken di mi zi elefl - ti re cek tik. Biz sah ne de ki ler öz elefl ti ri ye ha z r z. (Se yir ci le re) Siz de ha z r m s n z? II I. TAB LO (1. Oyun cu, De li kan l, An ne, Ko nufl ma c, Ba - ba, Sem ra, Ha la, Dok tor.) 1. OYUN CU: fiim di s ra da Tez can n tam ter si ne, fev ka la de atak, can l, ha yat do lu bir er - kek ar ka da fl m z var... (Ye ni ai le ye ri ni al r, de li - kan l TV sey ret mek te dir. TV de bir sa y n ko nufl ma c fli ir oku mak ta d r.) DE L KAN LI: An ne bee e. K rk sa at ön ce bir erik is te mifl tik. AN NE: Ah af fe der sin o lum, ben de ak l m kal d, ge ti ri yo rum. KO NUfi MA CI: A r a r ç ka cak s n, bu mer - di ven ler den... DE L KAN LI: Sa l k prog ra m bu ga li ba... Ba - ba, tey bi ta mi re ver mifl tin ne ol du? BA BA: Ya r n ak flam ala ca m. DE L KAN LI: Dün de öy le de mifl tin. BA BA: Bi ti re me mifl, ne ya pa y m? DE L KAN LI: Otur, ba fl n da bek le de bak na - s l ya par, tem bel bun lar, ya r n ak flam u ra al ama gö zü nü se ve yim üflen geç lik et me... An - nee e erik ne ol du? AN NE: ( çer den) Y k yo rum o lum. DE L KAN LI: Ça buk ol, maç bafl la ya cak bi - raz dan. KO NUfi MA CI: Yafl otuz befl, yo lun ya r s eder. DE L KAN LI: Bit me di git ti flu sa l k prog ra m da... Ha la be, ha la c m, hay di flu sü ve te ri mi ge tir, no lur sun. Ha va se rin le di ga li ba. (Ha la d - fla r ç kar.) Sem raa a. Heyyyy... Sa r sul tan... SEM RA: ( çe ri den) Yi ne ne is ti yor sun? DE L KAN LI: Yi ne de mez mi? Ga ze te yi ge tir hay di... Uyu fluk. Ye rin den k m l da m yor ya hu, ba t k tan ker gi bi. KO NUfi MA CI: De li eder in sa n bu dün ya, bu ge ce, bu y l d z lar, bu ko ku. 105

106 Sanat Metinleri DE L KAN LI: Kalp, yafl l l k der ken flim di de de li li e geç ti am ma yut tur ma ca prog ram ya p - yor lar ha (Sem ra ga ze te yi ge tir mifl tir.) de il mi ba ba? Ha la, ne ol du bu su ya ya hu? HA LA: (Elin de sü ve ter le gi rer.) Ne su yu, sen ben den sü ve te ri ni is te din. DE L KAN LI: Ha di bir bar dak su ge tir. So uk ol sun ama... Bü yük bar dak ta... An ne ee e, tu zu unut ma. BA BA: Tu zu da kalk sen al. DE L KAN LI: An lamadım. BA BA: Tu zu da kalk sen al. DE L KAN LI: Al lah, Al lah... Ne ol mufl ya ni ça - l fl s n lar bi raz... fl le yen de mir fl l dar... Yu var la - nan tafl yo sun tut maz... Tem be le ifl bu yur, sa na ak l ö ret sin... KO NUfi MA CI: Dur yol cu... DE L KAN LI: (Durursam...) (Öf ke ile ç kar.) 1. OYUN CU: Dok tor bey. DOK TOR: Ba na bir fley sor ma ma n z ri ca ede ce im. Bi raz si nir len dim, tan si yo num yük - sel di, çar p n t m var, kan fle ke rim düfl tü. Siz na - s l s n z be ye fen di? BA BA: yi yim. DOK TOR: Ya aa a... BA BA: Ni ye şafl t n z Dok tor Bey? DOK TOR: Önem li de il... Ka nal la r m ka r fl t, siz de vam edin. (...) V. TAB LO (1. Oyun cu, An ne, De li kan l, Ba ba) 1. OYUN CU: An la d m efen dim. fiim di, ça l fl - kan, so rum lu lu u nu bi len bir ar ka da fl m z göz - le ye ce iz. (De li kan l yü zü ko yun uza n r. Ro man, ga li ba re sim li ro man oku mak ta d r.) AN NE: O lum. Ya r n s na v m var, de mifl tin. DE L KAN LI: Ne ol mufl? AN NE: O saç ma sa pan fley le ri oku ma y b ra - k p da bi raz ders ça l fl san. DE L KAN LI: Git ba fl m dan Al lah afl k na. AN NE: Bu y l ikin ci y l n ev la d m. DE L KAN LI: Ne ya pa l m? AN NE: Bu y l da s n f ta ka l r san? DE L KAN LI: Kal mam. AN NE: Bel ge al r san? DE L KAN LI: Al mam. AN NE: Ge çen y l da kal mam di yor dun. DE L KAN LI: Ye ter. AN NE: Kal d n ama. DE L KAN LI: Eee e, ra hat b rak, ben ne yap t - m bi li yo rum. AN NE: Pe ki ev la d m. 1. OYUN CU: Al t ay son ra, ba ba, o ul ve an - ne! BA BA: (Üzün tü için de elin de ki kar ne yi sal la - ya rak) Bu ne bu o lum, do ru dan s n f ta kal m fl - s n, bel ge al m fl s n. DE L KAN LI: Kal ma d m ba ba, b rak t lar. Ta - rih çi tak t, fi zik çi nin ga re zi var d. n gi liz ce ci düfl - man ol du. Türk çe den ge çi yor dum gö zü me gü nefl gir di, sa ha ça mur du, rüz gâr ters esi yor - du. Ha kem ta raf tut tu, kim ya c of sayt tan gol at - t! Val la hi ba ba. Top yu var lak t r ba ba; s n f ta kal mak da var, geç mek de... Ben kal d m, flan - s m tut ma d. AN NE: Eee e, uyar m fl t m o lum. DE L KAN LI: An ne, yap ma; gu ru rum la oy nu - yor sun, gu ru rum la oy nat mam. 1. OYUN CU: Dok tor bey aca ba... DOK TOR: Sssssss... Psssssst... Zsssssst. (...) XII I. TAB LO OYUN CU: zin ve rir se niz sö zü to par la ya - y m. Ama c m z uka la l k et mek de il di. Sür çü li - san et tik se af fo la. fia kay la ka r fl k hep flu nu söy le me ye ça l fl t k: Ara m z da di ya lo u kes me - ye lim ve Yu nus Em re nin de di i gi bi Se ve lim se vi le lim. Der di miz di le i miz bu. Çün kü her der din de va s sev gi.... Tur gut ÖZAK MAN Toplu Oyunları 3 106

107 Sanat Metinleri 10. et kin lik: S n f mev cu du nu za gö re bir kaç grup olufl tu ru nuz. Grup ar ka dafl la r n z la Ah fiu Genç ler ad l met nin dra ma tik ör gü sü nü, met nin ya p s n olufl tu ran un sur la r n bir bir le riy le ilifl ki si ni, sah ne (tab lo) ve per de le rin dra ma tik ya p içe ri sin de ki ye ri ni be lir le yi niz. Yap t n z ça l fl ma y g rup söz - cü nüz ara c l y la s n fa su nu nuz. 11. et kin lik: Ah fiu Genç ler ad l me tin de ay n ve ya ben zer olay par ça la r n ifa de eden sah ne - ler olup ol ma d n be lir le yi niz. Ben zer sah ne le rin kul la n l ma s n n met nin an la m n ve an la t m n na - s l et ki le ye bi le ce i ni tar t fl n z, ulaştığınız so nuç la r aç k la y n z. 12. et kin lik: Ah fiu Genç ler ad l me tin de ki ki fli le rin özel lik le ri ni, bun la r n dra ma tik ör gü için de - ki ifl lev le ri ni ve bu ki fli le rin tem sil et ti i zih ni yet ve de er le ri be lir ti niz. 13. et kin lik: Ah fiu Genç ler ad l me tin de olay la r n geç ti i me kân la r n na s l ifa de edi le bi le ce i - ni be lir ti niz. Be lir le di i niz me kân la r n ger çek me kân la ilifl ki si ni aç k la y n z. 14. et kin lik: Ah fiu Genç ler ad l me tin de olay la r n geç ti i za man la r be lir le yi niz. Tah ta ya çi ze - ce i niz bir kro no lo ji çiz gi si üze ri ne olay la r n za ma n n ya z n z. Olay ör gü sün de ge ri ye dö nüfl ler olup ol ma d n be lir ti niz. 15. et kin lik: Ah fiu Genç ler ad l me tin de ki te mel ça t fl ma dan ha re ket le met nin te ma s n bu lu - nuz. Met nin te ma s n n ger çek lik le ve in san la ilifl ki si ni aç k la y n z. 16. et kin lik: Ah fiu Genç ler ad l oyu nun te ma s n n met nin ya z l d, tem sil edil di i dö nem de ve gü nü müz de ifa de et ti i an lam ara s n da fark l l k lar olup ol ma d n tar t fl n z. Ulaş tı ğı nız so nu cu aç k - la y n z. 17. et kin lik: Ah fiu Genç ler ad l me tin de met nin dra ma tik ya p s n olufl tu ran un sur lar içe ri sin - de sa de ce an la t lan, gös te ril me yen bö lüm le rin olup ol ma d n be lir ti niz. SEV G L DOK TOR I. SAH NE YA ZAR: (...) Bir ti yat ro da y z. Ye ni bir ti yat ro mev si mi nin aç l fl ge ce si. Hi kâ ye, pek de er li, pek sa y n sa nat - se ver le rin fu aye de bu lu fla rak bir bir le ri ne se lam la ma la r y la bafl lar. Fi lan ca n n gi yi mi ku fla m na s l, fa - lan ca ne ler ta k p ta k fl t r m fl, na s l sü rüp sü rüfl tür müfl. Bun lar ko nu flu lur. Bu ak flam han gi oyun se ye re di le cek, far k n da bi le de il ler dir. Ama iç le rin den bir tek ada m n hak k n ye me ye lim. Adı: van l yiç Çerd ya kov! (Ti yat ro de ko ru ge lir. Yüz le ri bi ze do ru dö nük, iki s ra se yir ci gö rü nür.) II. SAH NE AK SI RIK YA ZAR: Dev let Me mu ru, Ye flil Sa ha lar ve Park lar Ba kan l n da kâ tip olan van l yiç Çerd ya kov un bir tek tut ku su var d : Ti yat ro. ( van ile ka r s gi rer ler. van otuz befl yafl la r n da ha lim se lim, id dia s z bir adam d r. O da ka r s da el le rin den gel di in ce süs le nip püs len mifl ler dir. Ama o fl k ka la ba l n için de sö nük ka l r lar. Bu çev re den ol ma d k la r aç k ça bel li dir. Yer le ri ne ge çer ler. Ka r s prog ra m na göz gez - di rir ken van, yü zü se vinç ten fl m fl, sa na so lu na, ge ri si ne ba kar. Ti yat ro yu ve göz de se yir ci le ri ni göz den ge çi rir. Bu ak flam mut lu bir adam d r.) Ba kan l k ta ki ifli ne dört el le sa r l m fl t r. Me mur luk ta yük se le ce i, gü nün bi rin de önem li bir kol tu a ge çe ce i yo lun da umut lar bes li yor du. fiim di ki du ru mu pek par lak ol ma sa da ken di ni bu en bü yük zev kin den yok sun b rak mak is te me mifl ti. Böy le ce Ros tov un Sa kal l Kon tes oyu nu nun ga la ge ce - si için ti yat ro nun en gü zel, en pa ha l ye rin den iki kol tuk bi le ti al d. (Par lak üni for ma l bir ge ne ral ile ka - 107

108 Sanat Metinleri r s gi re rek yer le ri ni arar lar.) Adam ca z n ka de ri ne bak. Say g de er ami ri, Ye flil Sa ha lar ve Park lar Ba - ka n, Ge ne ral Mik ha il Bra sil hov (Mihail Bırasilov) da ti yat ro ya gel mez mi o ge ce? (Ge ne ral ile ka r s bi rin ci s ra ya ge çer ler. Ge ne ral, van n tam önün de ki kol tu a otu rur.) VAN : (Ge ne ra l e do ru e i le rek) yi ak flam lar Sa y n Ge ne ra l im. GE NE RAL: (Dö nüp so uk so uk van a ba kar.) Hmmm? Ne? Ha, evet, iyi ak flam lar. VAN: zin ve rir se niz, ken di mi ta n ta y m Sa y n Ge ne ra l im, ben Çerd ya kov van l yiç... Be nim için ne bü yük fle ref efen dim... GE NE RAL: (Dö ne rek so uk ça) Ya! VAN: Si zin gi bi ben de Sa y n Ge ne ra l im, Ye flil Sa ha lar ve Park lar Ba kan l n da hiz met gö rü yo - rum. Ya ni biz zat Ba kan olan za t âli ni zin em rin de yim. A aç lar ve Fi dan l k lar Mü dür lü ü bafl kâ tip yar - d m c s y m, efen dim. Can la bafl la ça l fl yo ruz efen dim. GE NE RAL: Ya, öy le mi? Çok iyi edi yor su nuz. Bu y l a aç lar gü zel ye fler mifl, fi dan lar da gü zel boy ver mifl. Afe rin (Ge ne ral önü ne dö ner. Çerd ya kov da se vinç ten a z ku lak la r na var m fl, ar ka s na yas - la n r. Ge ne ra l in ka r s ku la na bir fley f s l dar, Ge ne ral omuz sil ker, bu s ra da oyu nun gö rün me yen per de si aç l r. Se yir ci ler al k fl lar. van tek rar öne e i lir.). VAN: Eflim si zin le ta n fl mak mut lu lu u na erifl mek is ti yor Ge ne ra l im. fl te ka r m, Ma dam Çerd ya - kov. KA RI SI : (Gü lüm se ye rek) yi ak flam lar, efen dim. GE NE RAL: fie ref yab ol dum, Ha n me fen di. KA DIN: O fle ref ben de ni ze ait efen dim. GE NE RAL: yi se yir ler Ha n me fen di. (Ge ne ral ca n s k l m fl ola rak öne dö ner. van ka r s na gü lüm ser son ra) VAN: (Ge ne ral in ka r s na) Ma dam Bra sil hov si zi ta n fl t ra y m, Ka r m Ma dam Çerd ya kov. KA DIN: Mem nun ol dum, Ma dam Bra sil hov. MA DAM B: (So uk) Na s l s n z? KA DIN: fiim di sa y n efli niz le ta n fl mak onu ru na er dim. VAN: (Ma dam Bra sil hov a) Ben de ka r m n ko ca s y m. Uma r m afi yet te si niz Ma dam Bra sil hov. (Ya zar, fiflflflfl! di ye rek on la r sus tu rur.) GE NE RAL: (Ya za ra) Af fe der si niz. Çok özür di le rim. (Hep si oyu nu sey ret me ye bafl lar ken Ge ne ral öf ke si ni zor zapt eder.) VAN: Uma r m oyun ho flu nu za gi der, efen dim. GE NE RAL: Uma r m. Sey ret mek f r sa t n bu la bi lir sem ta bi i (Ge ne ral ar t k iyi ce s k l mak ta d r. Ya ka - s ona dar ge lir. Hep si tek rar oyu nu sey ret me ye ko yu lur lar.). YA ZAR: van l yiç Çerd ya kov bu efl siz f r sa t çok iyi de er len dir di i için zevk ten dört kö fle, ar ka - s na yas la n p Sa kal l Kon tes in ta d n ç kar ma ya bafl la d. Ar t k, Ye flil Sa ha lar ve Park lar Ba ka n n n ya ban c s sa y l maz d. Ai le ce ta n fl m fl, sa mi mi yet kur mufl lar d. Sen li ben li ol duk la r bi le söy le ne bi lir - di, bi raz gay ret edil se... fl te tam o s ra da an s z n, gel dim ge li yo rum de me den, f r t na l gök ler den inen bir y l d r m gi bi Çerd ya kov ba fl n ge ri ye at p... VAN: HA AA AA AA AA AP fiu U U U U U U U U U U! YA ZAR: De di. ( van kor kunç fle kil de hap fl r r ken ba fl n öne doğ ru e er. Bu flid det li hap fl r ma n n bü - tün ser pin ti le ri Ge ne ral in ta ma m y la ç p lak olan ba fl n n ar ka ta ra f n s la t r. Ge ne ral ir ki lir, eli s la nan ba fl na gi der.) Ey vah lar ol sun! İVAN: Özür di le rim, Sa y n Ge ne ra l im, çok çok af fe der si niz. GE NE RAL: Al d r ma y n, önem siz bir fley. VAN: Önem siz ha? Önem siz olur mu hiç? Önem siz de me ye na s l di li niz va r r? (...) GE NE RAL: Bu me se le yi çok bü yü tü yor su nuz. Ka pa t n git sin (Men di li ni ce bi ne ko yar.). 108

109 Sanat Metinleri VAN: (Ken di men di li ni ç ka r r.) Ka pat mak elim de mi ge ne ra lim. Yap t m af fe dil mez bir fley di. zin ve rin de en se ni zi si le yim. Bu ka dar c k ol sun ka ba ha ti mi ta mir et me ye ça l fla y m. (Ge ne ral in ba fl n sil me ye bafl lar. Ge ne ral onun eli ni iter.) GE NE RAL: Ye ter. Ye ter. Üzü le cek bir fley yok de dim. VAN: Na s l olur. Ba fl n za ya mur gi bi in di. Ge ne ra l im. Ba fl n z s r l s k lam et tim. na n n ni ye tim kö tü de il di. Bir ka za d r ol du ifl te. Utan c m dan ye rin di bi ne geç tim. YA ZAR: fiflflflflflflflfl GE NE RAL: Özür di le rim. Ba fl la y n. VAN: flin kö tü sü, sa y n Ge ne ra l im apan s z olu ver di. Ken di mi tu ta y m de me ye kal ma dan bo fla - l ver di bur num dan. MA DAM B.: fiflflflflflfl! VAN: fiflflflflflfl! Ta bi i. Ta bi i. Ku su ra bak ma y n (Ge ri çe ki lir. Men di liy le bur nu nu si ler. Son ra tek rar öne do ru e i lir.). Me rak et me yin, so uk al g n l de il. Bel ki bur nu ma bir toz kaç t da... GE NE RAL: fiflflflflfl (Ses siz ce oyu nu sey re der ler. van sük lüm pük lüm ge ri ye çe ki lir.). YA ZAR: Çerd ya kov ne ka dar ça ba la sa bu ola y ak l n dan ç ka ra m yor du. fl le di i kü çük ka ba ha ti gö zün de bü yüt tük çe bü yüt müfl tü, Ge ne ral in en se sin de pat la yan ak s r k ar t k düfl man mev zi le ri ne di - kil mifl bir to pun gür le me sin den fark s z d onun için. Bu af fe dil mez su çu nu olan ca deh fle tiy le gö re bil - mek için olan la r ye ni den a r a r ak l n dan ge çir di. (Çerd ya kov rö lan ti ha re ket ler le hap fl r ma sah ne si ni tek rar lar. Bu ilk hap fl r ma dan üç ke re da ha flid - det li gi bi gö rü nür. Rö lan ti ha re ket eden Ge ne ral de en se kö kü ne bir bal yoz in mifl gi bi dav ra n r. Hap - fl r ma sah ne si ta mam la n n ca ya ka dar her kes slov mo şına uyar. Gö rün me yen per de ka pa n r. Al k fl lar la. Her kes kal k p ti yat ro dan ç k ma ya bafl lar. Ge çir dik le ri gü zel ge ce üs tün de ko nu flur lar.) GE NE RAL: Âlâ.. Gü zel. MA DAM B.: Evet, iyiy di. GE NE RAL: Pek âlâ, pek gü zel. Pek gü zel di de il mi ca n m? MA DAM B.: Evet, be en dim do ru su. ( van ar ka la r n da du rup Ge ne ral in s r t na ha fif çe vu rur.) YA ZAR: Ben de ba y l d m. VAN: (Ge ne ral e vur ma ya de vam ede rek) Af fe der si niz, Sa y n Ge ne ra l im. GE NE RAL: Bu da kim? S r t ma vu ran da kim? VAN: Be nim efen dim, ben... Çerd ya kov. MA DAM B.: (H z la Ge ne ral i bir ta ra fa çe ker.) Aman dik kat et ca n m, flu ak s r p t k s ran adam. VAN: Me rak bu yur ma y n z Sa y n Ge ne ra l im. O ak s r k bur num dan fi til fi til gel di. Bur num dan so - lu ya cak hâ lim bi le kal ma d. Sa de ce s lak bir bafl la se rin ha va ya ç k ma n z dan en di fle edi yor dum. GE NE RAL: Ha, şu me se le! Üs tün de dur ma ya bi le de mez. Ufak bir gaf. Unu tun git sin. Oyun e - len ce liy di, de il mi? Siz de gül dü nüz mü? VAN: Gül mek mi? Pek ta bi i. Gül mek ten k r l d m. Y l lar d r bu ka dar gül me mifl tim... Ha ha ha... GE NE RAL: En çok han gi sah ne si zi et ki le di? VAN: Ak s r k. Te pe ni ze ak s r d m an. fl te o an da ca n m bur nu ma gel di. GE NE RAL: Am ma da uzat t n z de li kan l. Hay di gi de lim ca n m. Ya mur ya a ca a ben zer. Ba fl - m n bir da ha s lan ma s n is te mem. MA DAM B.: Bir da ha böy le den siz lik le re izin ver me me li sin, ko ca c m. (Ç kar lar.) VAN: Ey vah lar ol sun. Bit tim. Mah vol dum. A aç lar ve Fi dan l k lar Mü dür lü ün den kov du ra cak be - ni. A aç ç k lar ve Taf lan lar da re si ne sü rü le ce im. KA DIN: Hay di, gel van. 109

110 Sanat Metinleri VAN: Ne de din? KA DIN: Bu ka dar üzül me ca n m. Alt ta ra f, ufa c k bir t k s r k. Ge ne ral unut mufl tur bi le. VAN: Emin mi sin? KA DIN: Ha y r. Kor ku yo rum van. YA ZAR: Böy le ce sük lüm pük lüm ev le ri nin yo lu nu tu tar lar. VAN: Ge ne ra l e gü zel bir ar ma an gön de rip gön lü nü al ma l. Bel ki birkaç ta ne Türk hav lu su. YA ZAR: Çerd ya kov un mes le in de yük sel me umut la r bur nu nun ye liy le har man gi bi sav rul mufl tu. VAN: (Ev le ri ne ge lir ken) Bu ifl ne den ba fl ma gel di? Ti yat ro da ne iflin var be adam? Hay di, ti yat - ro ya git tin di ye lim. Ne den bal kon da ken di s n f n dan adam lar la otur maz s n? Ora da bi ri nin su ra t na hap fl r san bi le Çok ya fla. der. KA DIN: Hay di ya ta l m, van. VAN: Ge ne ra l in hu zu ru na ç k p du ru mu bir da ha aç k la sam. Bur nu sür tül müfl bir adam gi bi alt - tan al sam, yal var sam ya kar sam, be ni ba fl lar her hâl de. KA DIN: Bel ki ona hiç ha t r lat ma san da ha iyi eder sin, van. VAN: Ol maz, ol maz! Efen di den bir adam ol mak is ti yor sam efen di ce dav ran mam ya k fl k al r. YA ZAR: Böy le ce sa bah ol du. Rast lan t bu ya, Ge ne ral o gün di lek sa hip le ri ni din li yor du. Çerd ya - kov un önün de el li alt m fl ki fli bu lun du u için sa ba h n er ken sa at le rin den ak fla ma ka dar bek le di. (Çerd ya kov, bü ro de ko ru na yak la fl r.) GE NE RAL: Evet... fiim di s ra kim de. VAN: Ben de efen di miz. So nun da s ra ba na ge le bil di. Si ze bafl vu ran la r n so nun cu su yum. GE NE RAL: Pekâ lâ. Di le i niz ne dir? Di lek çe ver di niz mi? VAN: Di lek çe ver me dim. Bir di le im yok. GE NE RAL: Öy ley se ne ar yor su nuz bu ra da? VAN: Be ni ta n ma d n z m Sa y n Ge ne ra l im? Dün ge ce bi raz gü rül tü lü bir fle kil de ta n fl m fl t k. O küs tah be nim ifl te. GE NE RAL: Ne? VAN: O hap fl ra rak ba fl n z s la tan küs tah. GE NE RAL: Öy le mi? Ya flim di ne is ti yor su nuz. Si ze çok ya fla de me mi mi? VAN: Ha y r, Sa y n Ge ne ra l im, sa de ce be ni af fet me ni zi is ti yo rum. Lüt fen ka bul bu yu ru nuz, bu hap fl r ma n n hiçbir po li tik ne de ni yok tu. Top lu ma kar fl bir suç ifl le me yi as la dü flün müfl de i lim. Par - ti zan ca ol ma yan, flid det ha re ket le riy le il gi si bu lun ma yan ma sum bir ak s r k su ra t m n or ta s n da du - ran flu kos ko ca tüm se e la net ol sun. Anam be ni bu run suz do u ray d kefl ke. fiu k r la s bur nu mun ifl le di i halt la r ben den bil me yin ne olur. Bur nu nun di ki ne gi den bir adam de i lim. Bur nun dan k l al - d r ma yan bir adam hiç de i lim. fiu gü nah kâr bur nu mu yer den ye re vu run ama be ni af fe din, sa y n bü - yü üm, be ni af fe din. GE NE RAL: De li kan l, se nin bur nun la bir al p ve re me di i m yok. Ba fl ka la ba l k bir ada m m. Se nin bu run sal so run la r n la u ra fla mam. fiim di, be ni din ler sen do ru evi ne git. Ba fl n dan afla s cak su dö - kün. S cak su bu la maz san so uk suy la y kan. Ne ya par san yap ama be ni ra hat b rak. Bu saç ma me se ley le bir da ha ba fl m a r t ma. Za ten sa bah tan be ri dert din le ye din le ye ka fam ka zan gi bi ol du. Çe ne, çe ne, çe ne, çe ne. (Söy le ne, söy le ne d fla r ç kar.) (...) Anton ÇEHOV Sevgili Doktor 110

111 Sanat Metinleri 18. et kin lik: Sev gi li Dok tor ad l me tin den al nan Ak s r k ad l sah ne nin dra ma tik ör gü sü nü ç - ka ra rak tah ta ya ya z n z. Sah ne nin dra ma tik ör gü sü içe ri sin de gös te ri len ve sa de ce sö zü edi len bö - lüm le ri be lir le yi niz. n ce le di i niz me tin le rin den ve iz le di i niz oyun lar dan ha re ket le an lat ma n n ve gös ter me nin ti yat ro tü rü aç s n dan öne mi ni be lir ti niz. 19. et kin lik: Sev gi li Dok tor ad l me tin den al nan ikin ci sah ne de ki te mel ça t fl ma y be lir le ye rek ça t fl ma dan ha re ket le sah ne nin te ma s n, te ma n n ger çek lik le ve in san la ilifl ki si ni be lir ti niz. Da ha ön - ce in ce le di i niz Ka ra göz ün Dö nü flü, Ah fiu Genç ler ad l me tin le rin ve iz le di i niz oyun la r n te - ma la r n dan da ha re ket le ti yat ro tü rün de ele al nan te ma la r n özel lik le ri ni be lir ti niz. 20. et kin lik: Sev gi li Dok tor ad l me tin de sah ne me kâ n y la tem sil edi len sah ne ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu aç k la y n z. n ce le di i niz ve iz le di i niz ti yat ro lar dan ha re ket le sah ne ve de ko run ti - yat ro tü rü için de ki ifl le vi ni aç k la y n z. 21. et kin lik: Yap t n z araş tır ma dan ha re ket le tiyatro tür le ri ni ve bu türlerin özel lik le ri ni açık la yı - nız. Ko nu la r, su nufl bi çi mi ve oku yu cu üze rin de uyan d r l ma s bek le nen et ki ba k m n dan Ka ra göz ün Dö nü flü, Ah fiu Genç ler ve Sev gi li Dok tor ad l me tin le rin han gi ti yat ro tü rü ne ör nek ola bi le ce - i ni ne den le ri ni de aç k la ya rak be lir ti niz. 22. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l met ni sı nı fı nız da ve ya im kân la r n z var sa oku lu nu zun ti - yat ro sa lo nun da can lan d r n z. Can lan d r d n z oyun dan ve iz le di i niz ti yat ro lar dan ha re ket le ti yat ro me tin le rin de yer alan ki - fli ler le oyu nu can lan d ran ki fli ler ara s n da, Sey re di len eser ile dra ma met ni ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu be lir ti niz. 23. et kin lik: Ti yat ro me tin le ri nin can lan d r l mak ama c y la m okun mak ama c y la m ya z l d n tar - t fl n z. Var d n z so nu cu aç k la y n z. Yap t n z et kin lik ten ha re ket le ti yat ro nun ede bi yat tan ay r bir sa nat da l olup ol ma d n be lir ti niz. 24. et kin lik: Ka ra göz ün Dö nü flü ad l me tin de rep lik le rin bir bir le riy le an lam ilifl ki si ni be lir le yi niz. n ce le di i niz me tin ler den ha re ket le met ne bü tün lük ka zan d ran an lam ilifl ki le ri nin na s l sa lan d - n aç k la y n z. 25. et kin lik: Ti yat ro, ti yat ro ese ri, dra ma, dra ma tik tür, oyun, te ma fla, te ma fla et mek, kos tüm, de kor, ak tris, ak tör, suf lör, rep lik te rim le ri nin an lam la r n be lir ti niz. Gü nü müz de gös ter me ye ba l ede bî me tin ler için han gi kav ra m n kul la n l d n açıklayınız. 26. et kin lik: n ce le di i niz ti yat ro me tin le rin den ve iz le di i niz ti yat ro lar dan ha re ket le bir dra ma met ni nin ti yat ro da sah ne le ne bil me si için ne le re ve kim le re ih ti yaç ol du u nu be lir ti niz. 27. et kin lik: S n f n z da üç grup olufl tu ru nuz. Grup üye le ri niz le ders ki ta bı nız da yer alan ti yat ro me - tin le ri ni kul la n lan an la t m tür le ri aç s n dan in ce le yi niz. Me tin de han gi an la tım tür le ri nin kul la nıl dı ğı nı, bu an la tım tür le rin den na sıl ya rar la nıl dı ğı nı be lir le yi niz. Yap tı ğı nız ça lış ma yı grup söz cü nüz ara cı lı ğıy - la sı nı fı nı za su nu nuz. 28. et kin lik: n ce le di i niz ti yat ro me tin ler inde di lin han gi ifl lev de kul la n l d n be lir ti niz. Di lin bu ifl le vi ile met nin ya z l ma ne de ni ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu be lir ti niz. 111

112 Sanat Metinleri 29. et kin lik: Sınıfa getirdiğiniz, drama metni hakkında yazılmış yazıyı tablodaki ölçütlere göre inceleyiniz. Çıkarımlarınızı tabloya yazınız. Metnin tiyatro tarihi içinde yeri Bağlı olduğu gelenek Zihniyet özellikleri Yapı özellikleri (olay, kişiler, yer, zaman) Tema Dil ve anlatım özellikleri ANLAMA, YORUMLAMA 1. Ka ra göz ün Dö nü flü ad l met ni ge le nek sel Türk ti yat ro suy la kar fl lafl t ra rak ben zer ve fark l yön le ri ni be lir ti niz. 2. Ti yat ro tü rü nün Türk ve dün ya ede bi ya t n da ki ta ri hî ge li fli miy le il gi li yap t n z arafl t r ma y s n - fa su nu nuz. 3. Mo dern Türk ti yat ro su ile ge le nek sel Türk ti yat ro su ara s n da ki fark l l k la r be lir ti niz. 4. Ti yat ro tü rü nü ro man, hi kâ ye vb. tür ler den ay ran özel lik le ri be lir ti niz. 5. Ah fiu Genç ler ve Ka ra göz ün Dö nü flü ad l me tin le re il gi du yup duy ma d n z ne den le riy - le be lir ti niz. 6. Ah fiu Genç ler ad l oyun da ki olay la ra ben zer so run lar ya fl yor mu su nuz? Bu so run la r n z na - s l çöz me ye ça lı şı yor su nuz? 7. n ce le di i niz me tin ler de ki dra ma tik ör gü nün inan d r c olup ol ma d n tar t fl n z. Var d n z so - nu cu aç k la y n z. 8. Seyrettiğiniz tiyatro eserini değerlendiren bir yazı yazınız. Yazınızı oluştururken aşağıdaki ölçütleri dikkate alınız: Eserin sahneye konuluşu Temanın yorumlanması Oyuncuların metni yorumlamadaki başarıları Oyunun seyirci üzerinde bıraktığı etki 112

113 Sanat Metinleri ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Dram lar da hem ac k l hem ko mik olay lar ay n oyun da iç içe bu lu nur. ( ) Ba t l an lam da ti yat ro ilk de fa Tan zi mat Dö ne min de gö rül mek te dir. ( ) Dram lar, ko nu su nu seç kin kim se le rin ha ya t n dan ya da mi to lo ji den al r. ( ) Ge le nek sel Türk ti yat ro su tu lua ta da ya l d r. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz.... çev re si iz le yi ci ler le çev ri li bir alan için de oy na nan, ya z l met ne da yan ma - yan; için de mü zik, raks ve flar k da bu lu nan do aç la ma bir oyun dur. Or ta oyu nu nun as l tip le ri... ve in san la r gül dü re rek e it me yi amaç la yan ti yat ro tü rü dür. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ce vap la y n z. 1. Afla da ki ler den han gi si söz süz ti yat ro çe fli di dir? A) Tra je di B) Dram C) Ko me di D) Pan do mim E) Me lod ram 2. Afla da ki ler den han gi si kla sik tra je di le rin özel lik le rin den de il dir? A) İç içe gir miş kar ma şık olay la ra yer ve ril me si B) Ola yın yir mi dört sa at içe ri sin de olup bit me si C) Ola yın ay nı yer de baş la yıp son lan ma sı D) Söy lev le ri an dı ran yük sek ve asil bir üs lup kul la nıl ma sı E) Ka de re, ah lak, tö re ve ge le nek le re üs tün bir de ğer ve ril me si 3. Afla da ki ler den han gi si Ka ra göz oyun la r n n bö lüm le rin den de il dir? A) Mu kad di me B) Mu ha ve re C) Te gaz zül D) Fa sıl E) Bi tiş 4. Mo dern Türk ti yat ro su nun ilk ör ne i ni ve ren ya za r m z afla da ki ler den han gi si dir? A) Na m k Ke mal B) b ra him fii na si Efen di C) Ah met Ve fik Pa fla D) Teo dor Ka sap E) Mu sa hip za de Ce lal 5. Aşağıdakilerden hangisi orta oyunun özelliklerinden değildir? A) Sözlü tiyatro örneği olması B) Doğaçlamaya dayanması C) Başlangıç, muhavere, fasıl, bitiş bölümlerinden oluşması D) Tek kişilik gösteri olması E) Güldürü ögesinden faydalanması 113

114 Sanat Metinleri 6. Türk tiyatrosunun gelişmesinde önemli rol oynadı. Fransız tiyatrosundan çok sayıda çeviri yaptı. Sahneleme teknikleriyle ilgilendi. Moliere den uyarladığı Zor Nikah ve Zoraki Tabip Türk tiyatrosunun ilk oyunlarından oldu. Bu parçada sözü edilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Recaizâde Mahmut Ekrem B) Namık Kemal C) Ahmet Vefik Paşa D) Ahmet Cevdet Paşa E) Şemsettin Sami 7. Cumhuriyet Dönemi yazarlarından Reşat Nuri Güntekin in Anadolu Notları Ahmet Haşim in Frankfurt Seyahatnamesi, Falih Rıfkı Atay ın Denizaşırı ve Zeytindağı adlı unutulmaz gezi yazıları edebî tatlarıyla sayfalarımızda yer aldılar. Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerin hangisinden kaynaklanmaktadır? A) Gereksiz yere sıfat-fiil kullanılmasından B) Öznenin sözcük öbeği olmasından C) Nesne-yüklem uyumsuzluğundan D) Çelişen sözcüklerin kullanılmasından E) Özne-yüklem uyumsuzluğundan 8. Gerçekte her büyük sanatçı bir dil işçisi olarak görür kendini. Bunun için de dilin, günlük akışının dışına çıkar. Var olanla, kendisine sunulmuş olanla yetinmez. Bir yandan yeni yeni söz değerleri yaratırken bir yandan da kullanılagelen sözcüklerin kabuğunu kırmaya, onlara gündelik anlamların ötesinde yeni anlamlar yüklemeye çalışır. Bir bakıma işinin, eylemin doğası gereğidir bu. Dilin kalıplarıyla, sözcüklerle sürekli bir savaş durumu içindedir yazarlar, ozanlar. Bu parçadan, aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz? A) Yazarlar işi gereği sürekli dille uğraşırlar. B) Sanatçılar sözcüklerin var olan anlamlarıyla yetinmezler. C) Yazarlar sözcüklere yeni anlamlar yüklerler. D) Bir dilin gündelik kullanım imkânları sanatçı için yeterlidir. E) Dilin kalıpları ile savaşma sanatçının doğası gereğidir. Ç. Afla da ki so ru la r sözlü olarak ce vap la y n z. Sa nat ta ke li me nin tam an la m y la ye ni bir fley yok tur. Hiç bir sa nat ç ken din den ön ce var ol - ma yan bir sa nat ya ra ta ma m fl. Hiç bir gü zel li i yok tan var et me mifl tir. Do a da ol du u gi bi sa nat - ta da hiç bir fley kay bol maz ve hiç bir fley yok tan ya ra t l maz. Sa nat ta bu lufl bir ye ni lefl tir me, bir de ifl me dir. Sa nat la r n ta ri hin de gö rü yo ruz ki her sa nat bir yan dan ken di geç mi fli ne, öte yan dan bafl ka sa nat la ra ba l d r. Bafl ka tür lü söy le mek ge re kir se bi ri de rin li i ne, öte ki ge nifl li i ne iki ilifl - ki zin ci ri nin or ta s n da d r. Sa nat ta ye ni lefl me de di i miz fley ya geç mi flin bu gü ne ka r fl ma s y la ya bir sa na t n öbür sa nat lar la il gi ye gi rifl me siy le olu yor. Bir sa nat ese ri nde hem ken di geç mi fli nin hem de öbür sa nat la r n et ki le ri ni gö rü yo ruz. Bu iki yan l al fl ve rifl yep ye ni bi le flim ler e yol aç yor. fiu hâl de bir sanatta gör dü ü müz ye ni lefl me nin kay nak la r n hem ken di ge ri sin de hem de öbür sa - nat lar da ara mak ge re kir. 1. Yu ka r da ki pa rag raf ta han gi an la t m tü rü kul la n l m fl t r? 2. Pa rag ra f n ana dü flün ce si ni be lir ti niz. 3. Sa na t n top lum ha ya t n da ki öne mi hak k n da ki dü flün ce le ri ni zi aç k la y n z. 114

115 Sanat Metinleri 6. ŞİİR ÖN HAZIRLIK Cum hu ri yet Dö ne mi fla ir le ri ne ait şi ir ler bu la rak oku yu nuz. Be ğen di ği niz şi ir le ri s n fı nı za ge - ti ri niz. Arif Ni hat As ya, Ok tay Ri fat, l han Berk, Tur gut Uyar, Ece Ay han vb. Cum hu ri yet Dö ne mi fla ir le rin den men sur fli ir ör nek le ri bu lu nuz. Bu şi ir le ri sı nı fı nı za ge ti ri niz. Tan zi mat, Ser ve ti fü nun, Fec ria ti Ede bi ya tı ve Mil lî Ede bi yat Dö ne mi Türk fli i rin de ele al - nan ko nu la r arafl t r n z. S n fı nı za bu dö nem le re ait bi rer fli ir ör ne ği ge ti ri niz. Fa z l Hüs nü Da lar ca nın ede bî ki fli li i hak k n da arafl t r ma ya p n z. Fa z l Hüs nü Da lar ca n n K z l r mak K y la r ve Bed ri Rah mi Eyu bo lu nun Tür kü ler Do - lu su ad lı fli ir le ri hak k n da ya z l m fl eleş ti ri ler bu lu nuz. Bu me tin le ri s n fı nı za ge ti ri niz. Bed ri Rah mi Eyu bo lu nun ede bî ki fli li i hak k n da arafl t r ma ya p n z. Sev di i niz bir fli i ri ez ber le yi niz. HAZIRLIK 1. fii ir oku mak tan ve ya yaz mak tan hofl la n p hofl lan ma d n z be lir ti niz. 2. Bir met nin fli ir olup ol ma d n na s l an lar s n z? 3. Ön bil gi le ri niz den ha re ket le Türk fli ir ge le nek le ri ni be lir ti niz. Bu fli ir ge le nek le ri nin özel lik le ri - ni aç k la y n z. DURMA SUSUZLUĞA Durma susuzluğa giden gemi git, çağın bol olsun ne kadar gidersen o kadar iyi her şeyi git her şeyi git her şeyi zaten dönemezsin ya bir daha gelme emi şimdi burada tükenen ayışığı başka bir takvimde tükenmemiştir. -dünyanın neresinde mi? bir halatını elinden tutarlar oraya götürürler seni belki oraya taşı gölgeni çünkü uzaklarda sanıyorlar yaptığın şiiri Turgut UYAR Büyük Saat 4. Yukarıdaki şiirin size çağrıştırdıklarını, hissettirdiklerini açıklayınız. 115

116 Sanat Metinleri Kardafl, senin dediklerin yok, Halay çekilen toprak bu toprak de il. Ç k hele Anadolu ya, Kamyonlarla gel, ka n larla gel gayri, O kadar uzak de il! Çam bitmifl, kava azalm fl, Gamla örtülü bay rlar, ç plak de il. Yedi ay k fltan sonra, Yefleren senin yaflamand r, Yaprak de il. Yersin, içersin sofras ndan, üç yüz senedir, Kuvvetlisin ama kuvvet hak de il. Bak ms zl klarla göçüp gitmifl bir cihan, Mevsimler so umufl, sular azalm fl, Bu day, Selçuklulardan kalan baflak de il. Parça parça yar lm fl öküz ard nda, Parma üç pare, t rna ak de il. Utan r elin aya n, Korkars n yak ndan görsen, Eli el de il, aya ayak de il. Gün do ar, tarla kufllar uçuflurlar, A r bir ayd nl k, bildi in flafak de il. Öyle dalm fl ki yüzy llar süren uykusuna, Uyand rmazsan, Uyanacak de il. 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz fli ir ler den bir ka ç n oku yu nuz. Me tin le rin ya z l fl amaç la r, dil, an la t m ve fle kil özel lik le ri hak k n da tar t fla rak bu tür me tin le rin or tak özel lik le ri ni prob lem çöz me yön te miy le be lir le me ye ça l fl n z. Tes pit et ti i niz özel lik le ri s n f tah ta s na lis te hâ lin de ya z n z. KI ZI LIR MAK KI YI LA RI Dertle, sefaletle yüklü, Siyah lefllerle kararm fl, berrak de il. Ça layan ne, Akan kim, K z l rmak de il. Kardafl, görmüyorum ama hâlâ duyabiliyorum, Geçmifl zamanlar geleceklerden parlak de il. Vakte flahadet edercesine yükselmifl, Akflam par lt s ndan, büyük zaferler üzerine, Da lar dalgalanmakta, bayrak de il. 116 Faz l Hüsnü DAĞLARCA Toprak Ana 2. et kin lik: K z l r mak K y la r ad l met ni fle kil özel lik le ri (na z m bi ri mi, öl çü sü, ka fi ye dü ze ni) ba - k m la r n dan in ce le yi niz. fie kil özel lik le ri nin fli ir de ahenk sa la y p sa la ma d n be lir ti niz. 3. et kin lik: Kam yon lar la gel, ka n lar la gel gay r di ze sin de ahen gin han gi ses ve ke li me ler le sa lan d n be lir ti niz. 4. et kin lik: S n f mev cu du na ve du ru mu na gö re grup lar olufl tu ru nuz. Grup ar ka daş la rı nız la fli i rin ta ma m n in ce le ye rek fli ir de ki ali te ras yon, aso nans ve tek rir sa nat la r n be lir le yi niz. Yap t n z ça l fl - ma y s n fa su nu nuz. 5. et kin lik: K z l r mak K y la r ad l fli i ri ön ce düz ya z gi bi oku yu nuz, da ha son ra fli i rin ko nu su ve te ma s na uy gun bir duy guy la fli i ri ye ni den oku yu nuz. Yap t n z et kin lik ten ha re ket le fli ir de ses ak - fl n n öne mi ni aç k la y n z. 6. et kin lik: K z l r mak K y la r ad l me tin de ilk (te mel) an la m d fl n da kul la n lan ke li me, ke li me gru - bu ve cüm le le ri be lir le yi niz.

117 Sanat Metinleri 7. et kin lik: Gam la ör tü lü ba y r lar, ç p lak de il /Ye di ay k fl tan son ra /Ye fle ren se nin ya fla man - d r/yap rak de il di ze le rin de ki im ge le ri be lir ti niz. m ge le rin han gi söz sa nat la r na bafl vu ru la rak ya p l - d n ve bu söz sa nat la r n n özel lik le ri ni aç k la y n z. 8. et kin lik: ki li grup lar olufl tu ru nuz. Grup ar ka da fl n z la met ni in ce le ye rek di er im ge le ri ve söz sa nat la r n bu lu nuz. İm ge le rin na s l ya p l d n, söz sa nat la r n n özel lik le ri ni s n f la pay la fl n z. 9. et kin lik: K z l r mak K y la r ad l fli ir de ses ve an lam kay nafl ma s n dan olu flan bi rim le ri be lir le - yi niz. Bi rim le rin na s l bir dü ze ne ba l ola rak fli i rin ya p s n olufl tur du u nu be lir ti niz. 10. et kin lik: Her bi rim de ki hâ kim duy gu yu belirtiniz. Bi rim ler de ki hâ kim duy gu dan ha re ket le met - nin te ma s n bu lu nuz. Bi rim ler de an la t lan la r n ger çek lik le ilifl ki si ni aç k la y n z. 11. et kin lik: Met ni in ce le ye rek bi rim ler ara s n da ses ve söy le yifl ba k m n dan fark l l k lar olup ol - ma d n aç k la y n z. 12. et kin lik: K z l r mak K y la r ad l fli i rin ya p ba k m n dan han gi fli ir ge le ne i ne ba l ka l na rak ya z l d n be lir ti niz. 13. et kin lik: Tan zi mat, Ser vetifü nun, Fecriati Edebiyatı ve Mil lî Ede bi yat Dö ne mlerinde Türk fli - i rin de ge nel ola rak han gi ko nu la r n ele al n d n be lir ti niz. SANAT Yaln z senin gezdi in bahçede açmaz çiçek, Sen anlayan bir gözle süzersin uzun uzun Bizim diyar m z da bin bir bahar saklar! Yabanc bir flehirde bir kad n heykelini, Kolumuzdan tutarak sen istersen bizi çek Biz duyar z en büyük zevkini ruhumuzun ncinir düz caddede da da gezen ayaklar. Görünce bir köylünün k vr lmayan belini... Sen kubbesinde ince bir mozaik arar da Baflka sanat bilmeyiz, karfl m zda dururken Gezersin k rk as rl k bir mabedin içini, Yaz lmam fl bir destan gibi Anadolu muz. Bizi sarsar bir sülüs yaz görsek duvarda, Arkadafl, biz bu yolda türküler tuttururken Bize heyecan verir bir parça yeflil çini... Sana u urlar olsun... Ayr l yor yolumuz! Sen raks na dalarken için titrer derinden Faruk Nafîz ÇAMLIBEL Çiçekli bir sahnede bir beyaz kelebe in, Bizim de kalbimizi k m ldat r yerinden Topra a diz vuruflu da gibi bir zeybe in. F rt nay and ran orkestra sesleri Bir ürperifl getirir senin sinirlerine, Ist rap çekenlerin ac kl nefesleri Bizde geçer en yan k bir musiki yerine! 14. et kin lik: Tan zi mat, Ser ve ti fü nun, Fec ria ti Ede bi ya tı ve Mil lî Ede bi yat dö nem le ri ne ait şi ir ler oku yu nuz. K z l r mak K y la r ad l fli i ri te ma ve söy le yifl ba k m la r n dan Sa nat fli i riy le ve oku du u - nuz fli ir ler le kar şı laş tı rı nız. Kar şı laş tır dı ğı nız şi ir le rin ait ol du ğu sa nat ve dü şün ce ha re ket le riy le ses, söy le yiş ve te ma ba kı mın dan iliş ki si ni açık la yı nız. 15. et kin lik: Yap t n z arafl t r ma dan ha re ket le K z l r mak K y la r ad l fli i rin ken din den ön ce ki fli ir ge le ne iy le, dö ne min ve fla i ri nin zih ni ye tiy le ilifl ki si ni aç k la y n z. 16. et kin lik: Fa z l Hüs nü Da lar ca hak k n da yap t n z arafl t r ma y su nu nuz. K z l r mak K y la r fli i ri hak k n da ya z l m fl me tin le ri oku yu nuz. Arafl t r ma la r n z dan ha re ket le fla i rin mi za c, sos yal ve si - ya si ter cih le riy le fli i ri ara s n da ilifl ki olup ol ma d n aç k la y n z. 117 Sa rı Zey bek ad lı kı sa film bel ge se linden bir sahne

118 Sanat Metinleri TÜR KÜ LER DO LU SU Ki ra z n de ri si nin al t n da ki raz Na r n için de nar Be nim yü re im de boy lu bo yun ca Mem le ke tim var. Ca n ma ci e ri me dek ifl le mifl Ca n ma ci e ri me Sa p na ka dar El ma da l n dan uza a düfl mez Ne ya na git sem na fi le Mem le ke tin hâ li gö züm den git mez Bin bir ye rim den ba lan m fl m Bun dan öte si ne ak l m er mez. Yer li yim yer li ol ma s na l mik il mik, da mar da mar Yer li yim Bir di lim Trab zon pey ni ri Bir avuç tif tik Bir çim dik çav dar Bir tu tam Şi le be zi gi bi Di flim den t r na ma ka dar. Res sa m m Yur du mun ta fl n dan top ra n dan sü rüp ge lir [na k fl la r m Ta fl ma top ra ma toz kon du ra n n Al n n ka r fl la r m fia i rim fla ir ol ma s na Ca n m kur ban fli i rin ger çe i ne, ha s na çe ri si ne in san ko ku su sin mifl m s ra la ra [vur gu num B çak gi bi ke mi e da yan s n ye ter E ri bü rü, kör to pal ka bu lüm. fia i rim Zi fi ri ka ran l k ta gel se fli i rin ha s Ayak ses le rin den ta n r m Ne za man bir köy tür kü sü duy sam fia ir li im den uta n r m. fia i rim fii i rin ger çe i ni köy tür kü le ri miz de bul mu flum Tür kü ler le yun mufl y kan m fl di lim On lar la a la m fl, on lar la gül mü flüm Hey hey yi ne de hey hey Sa l n s n tür kü ler bir uç tan bir uca Eve lal lah hep sin de va r m On lar ka dar sa hi ci On lar ka dar ger çek, n san ca s na, er kek çe si ne Ba na bir bar dak su der ce si ne Bir tür kü söy le me den gi der sem ya na r m. Ah bu tür kü ler Tür kü le ri miz Ana sü tü gi bi can dan Ana sü tü gi bi te miz Tür kü ler de tü ter da da, yay la yay la Kö yü müz, köy lü müz, mem le ke ti miz. Ah bu tür kü ler köy tür kü le ri Di li mi zin tu zu bi be ri Mem le ket ah va li ni on lar dan sor Ki tap lar da de il, tür kü ler de ara Ye men i Öle ni ka la n gi dip gel me ye ni Ben tür kü ler den al d m ha be ri Ah bu tür kü ler köy tür kü le ri Mis gi bi in san ko kar mis gi bi top rak Hi le siz hur da s z ç r l ç p lak Di fli si di fli er ke i er kek Ka fl kafl gö zü göz ya ra s ya ra B ça b çak. Ah bu tür kü ler köy tür kü le ri Ka ran l k ku yu lar da aç l m fl çi çek ler gi bi Ki mi nin rey ha s n dan ge çil mez Ki mi ze hir ki mi zem be rek gi bi Ah bu tür kü ler köy tür kü le ri Ol gun bir kar puz gi bi ya r l r içim Kan dam lar ucun dan mü rek kep de il fl te söz ifl te ses ifl te bi çim. Uzun ka vak g c m g c m g c lar. lik le ri ne ka dar ifl le mifl s z Ar t k if lah ol maz ka vak a a c Bu tür kü nün yü re in de san c var. Ah bu tür kü ler köy tür kü le ri Ne dü ze ni bel li ne ya za n Alt la r n da im za yok ama ç le rin de yü rek var Cen net mi sa li se vi flen Ce hen nem ler gi bi dö ğü flen Bir ço cuk gi bi gü lüp Ma a ra lar gi bi in le yen Na s l unu tur na s l Öm rün de bir de fa Kâ z m m tür kü sü nü din le yen Bed ri Rah mi EYUBOĞLU Dol Ka ra ba k r Dol 118

119 Sanat Metinleri 17. et kin lik: ki fler li grup lar olufl tu ru nuz. Grup ar ka da fl n z la Tür kü ler Do lu su ad l fli ir de ahenk sa la yan un sur la r be lir le yi niz. Ahen gin han gi un sur lar la sa lan d n söy le yi niz. Ahengin, söyleyicinin ruhi durumu ve tavrıyla olan ilgisini şiirlerden örnekler vererek açıklayınız. 18. et kin lik: Tür kü ler Do lu su ad l fli ir de ses ve an lam kay nafl ma s n dan olu flan bi rim le ri, her bi - rim de ki duy gu yu be lir le yi niz. Bi rim le rin han gi te ma et ra f n da met nin ya p s n olufl tur du u nu be lir ti - niz. Kı zı lır mak Kı yı la rı ve Tür kü ler Do lu su ad lı şi ir le rin ya p özel lik le ri ni kar fl lafl t r n z. Ben zer lik ve fark l l k la r aç k la y n z. 19. et kin lik: Tür kü ler Do lu su ad l fli ir de ger çek an la m d fl n da kul la n lan dil bir lik le ri ni be lir le yi - niz. Bu dil bir lik le ri nin siz de uyan d r d ça r fl m la r aç k la y n z. 20 et kin lik: fii ir de ki im ge le ri ve söz sa nat la r n bu lu nuz. m ge ler de han gi söz sa nat la r n dan ya - rar la n l d n aç k la y n z. fi R BA LI Aca ba bafl ka mil let ler de bi zim ka dar fli ir se ver ler mi di ye dü - flü nür ken ta n d m, oku du um, duy du um fla ir le ri mi zi flöy le boy s ra s y la gö zü mün önü ne ge ti ri yo rum. Köy lü sün den pa di fla h na, cum hur re isin den il ko kul ö ren ci si ne ka dar her ba sa ma n da boy boy fla ir di zi li bir mil let. Ana do lu nun or ta s n da bir kö ye gi der si niz ne bir tu tam k r m z ki re mi di var d r ne bir yu dum du rul mufl su yu. Ne oku lu ne ca mi si. Ne yo lu ne izi. Kufl uç maz, ker van geç mez, top rak dam l, ça mur s va l, ça mur ba da na l bir eve gi rer si niz. Cam çer çe ve, ka p pen ce re hak ge ti re. Bas ba ya bir in. Ta van da bir de lik ten bu la fl k su yu gi bi bir fl k s zar. Or ta Ça dan kal ma bir ocak. Oca n üs tün de ge ne o ça dan bir kü çük ka zan. ki üç tah - ta ka fl k, kö fle de yas t k s z yor gan s z bir ki lim dö flek. Bü tün kon - fo ru yu ka r da di zi li ve al n ya z s Ma kal n ki ta b n da ya z l olan bu evin sa hi bi ile hofl befl eder si niz, si ze ka n kay na d m git gi de aç - l r. Bir par ça efle ler se niz bu Or ta Ça ku lü be si nin top ra n dan nur to pu gi bi bir avuç fli ir dir f fl k r r. Bu kufl uç maz, ker van geç mez Âşık Veysel Şatıroğlu ga rip yu va ya bu fli ir ne re den ge lir ko nar? Top ra n ma ya s n da var. di ye cek si niz ama pek öy le de il. Ana do lu nun or ta s n da rast la d n z fli ir gö ze si nin tam ben ze ri ni Edir ne nin bir kö yün de de bul mak müm kün dür. De mek kufl la r n, ker - van la r n ula fla ma d bu kö ye ad na fli ir de nen de li fi flek çok tan ula fl p yer lefl mifl tir. Ne sir de nen, do ru dü rüst, dü pe düz yaz ma bi çi mi he nüz en bü yük vi la yet le ri mi ze ka dar ulafl ma - m fl iken na s l ol mufl da nes rin a a ba ba s ol ma s ge re ken fli ir en yok sul köy le ri mi ze ka dar ifl le mifl? Ne tu haf de il mi? Biz de fli ir san ki nes rin gü dük kal ma s pa ha s na ge lifl mifl. Bafl ka mil let ler de fli ir le ne sir at ba fl gi der ken biz de fli ir al p ba fl n çe kip git mifl. Ne sir de Ev ve la mah sus se lam eder ha t r fle rif le ri ni zi su al ey le rim. kli fle sin de sap la n p kal m fl. Ara s ra in ci gi bi m s - ra lar dök tü ren saz fla ir le rin den bi ri si ne köy de olup bi ten le ri dü pe düz ko nufl ma di liy le yaz ma s n söy - ler se niz fla fl r r ka l r. San ki ona tu tup: B rak flu sa z da ay n tür kü yü bir de vi yo lon sel ile çal. de mifl si niz gi bi tu haf tu haf yü zü nü ze ba kar. Bafl ka mil let ler ne sir pek me ziy le ye ti flip ara s ra fli ir ba lı na uza n r lar ken biz pek me ze bofl ve rip hep fli ir ba lı na uzan m fl z. Bi zim ço cuk lu u muz da duy du u muz ma sal la ra yer yer fli ir ler ve tür kü ler ka r fl r d. Tür kü le rin nes - rin s f r tü ket ti i, ne fe si ke sil di i yer de de il, ol ma ya cak bir yer de kar fl m za ç kar d. Ara dan otuz k rk y l geç tik ten son ra ma sa l n ku ru lu flu nu topye kûn unut tu u muz hâl de bu tür kü le ri dün duy mufl gi bi ha t r la ma m za ne buy ru lur? Yok sa bi zi, mil let çe fli i re ku lak ka bar tan fli i rin ken di si de il de onu 119

120 Sanat Metinleri ka nat la r üs tün de ta fl yan tür kü ler mi dir? Öy le ya? Edir ne nin köy le rin de do an fli i ri, Si vas yay la la r - na ka dar gö tü ren kuv vet, mü zik de il de ne dir? Bun dan yüz se ne ev vel han gi rad yo, han gi mat ba - a, han gi ki tap bu ifli gör müfl ola bi lir di? fiim di köy le ri mi ze ka dar ula flan fli i ri saz fla ir le rin den de il de ki tap lar dan ö re ni yo ruz. Sel gi der, kum ka l r mi sa li tür kü ler gi di yor, fli ir ler ka l yor. Sa z n, mü zi in bü yü sün den ya ka y kur ta ran fli ir sa hi - ci ise ken di ba fl na ya fla ya bi li yor. Ulu ulu ker van geç mifl yol lar gi bi ini le rim Ya hut: Bir be rat ge ce si tu tul du di lim Si la ha b ça a var ma d elim Bir bafl ka: Tam za ra ça y r çi çek Orak ge ti rin bi çek Efen di mi vur du lar Yav ru la r kü çü cek (...) Ya bu: Sen bir bah ç van ol ben bir gül olam Uzat ak el le rin der be ni be ni. Be nim da ha yüz ler ce si ni, er ba b n n bin ler ce si ni bir bi ri ar ka s n dan s ra la ya bi le ce i miz bu be yit ler, tür kü den ç k t m hiç de de niz den ç k m fl ba l a dön mü yor lar. Hat ta ba z la r sa z n cil ve sin den kur - tul du mu da ha ge nifl bir fli ir ne fe si al yor. Biz köy tür kü le rin de ki fli ir ba l n otuz ya fl na gel dik ten son ra ta da bil dik. (...) Ne ka dar geç olur sa ol sun so nun da köy tür kü le rin de ki fli ir ba l im da d m za ye tifl me se vi ta min siz kal m fl ço cuk lar gi bi çar - p la cak t k! fii i re mil let çe düfl kün olu flu mu zun se bep le ri ni arafl t r r ken ka fi ye me ra k m za ta k l d m. fii ir se ven - le ri mi zin ya r s n dan ço u ka fi ye u ru na ba la n yor lar fli i re. (...) Bir ba ba hin di Olay d flim di sö zün de bir stad yum do lu su ka la ba l cofl tu ran ka fi ye de il de ne dir? Ya: Ver Lefter e yaz def te re sö zün de def te rin Lefter e et ti i iyi lik ya ba na at l r m? Âkif: Bir hi lal u ru na ya Rab ne gü nefl ler ba t yor bu yur mufl, ya bir ka fi ye u ru na ba tan fli ir ler, do an fli ir ler. He le flu her ke sin di lin de do la flan ata söz le ri ni bir yok la y n ba ka l m. E er yüz de dok san do ku zu bir ka fi ye ye s n ma m fl sa ne is ter se niz de yin!.. Ni çin ka fi ye ye bu ka dar düfl kü nüz? Her hâl de bi ze bu oyu nu ön ce mü zik sev gi si oy nu yor. Ka fi ye le - rin, dan di ni dan dan çe ki lin yol da n ho flu mu za gi di yor. Bu bir. Ha f za la r m z çok za y f, iki. Ka fi ye le re da - ya nan söz de he ce le rin üst üs te ka fa m z da da ha iyi yer edi yor. Ka fi ye li sö zü da ha ça buk bel li yor, da ha geç unu tu yo ruz. fii ir ba l n da mu hak kak ka fi ye nin de ta d var. Ama ba l n için de ki mum ka dar. (...) Bed ri Rah mi EYUBOĞLU 120

121 Sanat Metinleri 21. et kin lik: Tür kü ler Do lu su ve fii ir Ba l ad l me tin le rin te ma la r n kar fl lafl t r n z. Ay n te ma - n n fli ir de ve düz ya z da ifa de edi li fli ara s n da ki fark l l k la r be lir ti niz. 22. et kin lik: fii ir Ba l ad l me tin den de ha re ket le Tür kü ler Do lu su ad l fli i rin han gi fli ir ge le ne - i ne ba l ka l na rak ya z l d n be lir ti niz. 23. et kin lik: S n fa ge tir di i niz, Tür kü ler Do lu su fli i ri hak k n da ya z l m fl ya z la r oku yu nuz. Oku - du u nuz, din le di i niz me tin ler den ve arafl t r ma la r n z dan ha re ket le fla i rin özel ha ya t, mi za c, sos yal, si ya sal ter cih le riy le fli i ri ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nuz aç k la y n z. BALIKÇILAR Bugün aç z yine evlâtlar m, diyordu peder, Bugün aç z yine; lâkin yarın ümit ederim, Sular biraz daha sâkinleflir... Ne çare, kader! Hay r, sular ne kadar coflkun olsa ben giderim, Diyordu o lu, yarın sen biraz ninemle otur; Zavall c k yine kaç gündür işte hasta... Olur; Biraz da sen çal fl o lum, biraz da sen çabala; Ninen baban, iki miskin, biz art k ölmeliyiz... Çocuk düflündü, flikâyetli bir nazarla: Ya biz, Ya ben nas l yapar m siz ölürseniz? Hâlâ D flarda gürleyerek kükremifl bir ordu gibi Döverdi sahili binlerce dalgalar, asabî. Yarın sen a lar gün doğmadan haz rlars n; Sakın yedek biraz ip, mantar almadan gitme... Aç nca yelkeni, hiç bakma, oynas n vars n; Kay k çocuk gibidir: Oynuyor mu kaydetme, Dokunma keyfine; yaln z tetik bulun, zîrâ Deniz kad n gibidir: Hiç inanmak olmaz hâ! Deniz d flarda uzun sayhalarla bir h rç n Kad n gürültüsü neflreyliyordu ortal a. Yarın küçük gidecek yaln z, öyle mi, bal a? O gitmek istedi; Sen evde kal! diyor... Ya, sakın O gelmeden ben ölürsem?.. Kad n bu son sözle Düflündü kald ; bal kç yla o lu yan gözle Soluk dudaklar n n ihtizâz- hâsirine Bak p sükût ediyorlard, bafllar nda uçan Kazây anlat yorlard böyle birbirine. D flarda f rt na gittikçe pür-gazab, cûflân Bir ihtilâç ile etrafa râfleler vererek U ulduyordu... Yar n yavrucak nas l gidecek? fiafak sökerken o, yaln z, bir eski tekneci in Dü ümlü ekli, çürük ipleriyle u raflarak lerliyordu; deniz ayn fliddetiyle fl rak - fi rak dö üp eziyor köhne teknenin fliflkin Siyah kaburgas n... Âh açl k, âh ümid! Kenarda, bir tafl n üstünde bir hayâl-i sefîd Eliyle engini gûya iflâret eyliyerek Diyordu: Haydi nasibin o dalgalarda, yürü! Yürür zavall k r k teknecik, yürür; Yürümek, Nasibin iflte bu!.. Hâlâ gözün kenarda... Yürü! Yürür fakat sular n böyle kahr- hiddetine Nas l tahammül eder eski, hasta bir tekne... Deniz ufukta, kad n evde muhtaz r... ölüyor; Kenarda üç gecelik bâr- intizâriyle, Bütün felâketinin darbe-i hasâriyle, Tehî, kazâ-zede bir tekne karfl s nda peder Uzakta bir yeri yumrukla gösterip gülüyor; Yüzünde giryeli, muzlim, bo uk flikâyetler... Tevfik Fikret Tevfik Fikret Yaşamı Sanatı Şiirleri 121

122 Sanat Metinleri 24. et kin lik: Balıkçılar adlı met ni ya p, dil, söy le yifl tar z, an la t m tür le ri ba k m n dan K z l r mak K y la r, Tür kü ler Do lu su ad l fli ir ler le ve da ha ön ce in ce le di i niz hi kâ ye ler le kar fl lafl t r n z. n ce - le me niz den ha re ket le fli ir ve man zum hi kâ ye ara s n da ki fark l l k la r be lir ti niz. 25. et kin lik: S n fa ge tir di i niz man zum hi kâ ye ler den bir ka ç n oku yu nuz. Bu tür me tin le rin or tak özel lik le ri ni tar t fl n z. Var d n z so nu cu aç k la y n z. AfiK LAR, I BOZ GUN Kent ayak tay d. Ayak ta ve gö ün ora day d m. Çev ril mifl ti su lar. So kak lar, da yol la r. Ot lar e il - mifl ti. E il mifl ve yi tik ti. Kufl suz du gök. Git ti gel di at l lar alan lar da. Düfl tü göl ge si si lah la r n. Ya r yüz - le ri ni ç kar d ço cuk lar pen ce re ler den. Di ri min ya r yüz le riy le bak t lar. Bofl tu ev ler, ka p ön le ri, ka r n ca yu va la r. Boz gu nun için den ba r d m sa na. Tu tul mufl so kak lar dan. Ku le ler den. Se sim dön dü gel di. Bul ma d se ni. An la d m bafl la m fl t y k m m z. Sür gü ne ve kö le li e. Uzak a z n dan. Ç l g n etin den. Gök ba s la cak, köp rü ler at la cak t. B ra k la cak t bo ra lar. Ses ler sü rü le cek ti. Bi zim ay r l m z için. Yal - n z l m z için bi zim. Ka n n ad na. Böy le ba r d m sa na bir ucun dan gö ün. Ge çip f r t na la r. So uk si lah la r. Bak t m dur du bo ra lar. Ku le ler, kuz gun lar geç ti. Dön dü rüz gâr gül le ri. Ye ni in san lar, e ik ot lar kalk t. Kent ayak tay d. De ifl - mifl gi bi yer yü zü. O za man d gör düm yü zün do lafl t da üst le rin de. Yak t sö nük atefl le ri. Gel di. lhan BERK Aflk Taht 26. et kin lik: Aflk lar ad l met ni K z l r mak K y la r ve Tür kü ler Do lu su ad l fli ir ler le kar fl lafl t - ra rak me tin ler ara s n da ki ben zer lik ve fark l l k la r aç k la y n z. 27. et kin lik: S n fa ge tir di i niz men sur fli ir ler den bir ka ç n oku yunuz. Aflk lar ad l me tin ve s n f - ta oku du u nuz me tin ler den ha re ket le fli ir le rin men sur fli ir ler den fark l l k la r n aç k la y n z. Git bu mevsimde, gurub vakti, Cihangir den bak! Bir zaman kendini karfl ndaki rü yâya b rak! Baflkad r çünkü bu akflam bütün akflamlardan; Güneflin vehmi saraylar yarat r camlardan; O İlâh isteyip e lence hayalhânesine, Çevirir camlar birden peri kâflânesine. Som ateflten bu saraylarla bütün karfl yaka Benzer üç bin sene evvelki mutantan flarka. Mest olup içti i alt n flarab n zevkinden, Elde bir k rm z kâseyle ufuktan çekilen, Nice yüz bin senedir flark n fl k mîmâr Böyle mâmûr eder ettikçe hayâl Üsküdar. O İlâh n bütün ilhâm fakat ânîdir; Bu ateflten yarat lm fl yap lar fânîdir; Kaybolur hepsi de bir anda kararmakla bat. Az sürer gerçi fakîr Üsküdar n saltanat ; Esef etmez güneflin flimdi neler y kt na; Serviler flehri dalar kendi iç ayd nl na, HAYÂL fieh R Ezelî ma firetin böyle bir iklîminde Alt n n göz boyamaz kalp kadar hâlisi de. Halk n n hilkati her semtini bir cennet eden Karfl sâhilde karanl kta kalan her tepeden, Gece, birçok f karâ evlerinin lâmbalar En sahîh aynadan aksettiriyor Üsküdar. Yahya Kemal BEYATLI Kendi Gök Kubbemiz 122

123 Sanat Metinleri CANIM STANBUL Ruhumu eritip de kal pta dondurmufllar; Onu stanbul diye topra a kondurmufllar. çimde tüten bir fley; hava, renk, eda, iklim; O benim, zaman, mekân afl p geçmifl sevgilim. Çiçe i alt n yald z, suyu telli pulludur; Ay ve günefl ezelden iki stanbulludur. Denizle toprak, yaln z onda ermifl visale, Ve kavuflmufl rüyalar, onda, onda misale. stanbul benim can m; Vatan m da vatan m... stanbul, stanbul... Tarihin gözleri var, surlarda delik delik; Servi, endaml servi, ahirete perdelik... Bulutta flaha kalkm fl Fatih ten kalma k r at; P rlantadan kubbeler, belki bir milyar k rat... fiahadet parma d r gö e do ru minare; Her nak flta o mana: Ölece iz ne çare?.. Hayattan canl ölüm, günahtan bask n rahmet; Beyo lu tepinirken a lar Karacaahmet... O manay bul da bul! lle stanbul da bul! stanbul, stanbul... Bo az gümüfl bir mangal, kaynat r serinli i; Çaml ca da, yerdedir göklerin derinli i. Oynak sular yal n n alt kat na misafir; Yeni dünyadan mahzun, resimde eski sefir. Her akflam camlar nda yang n ç kan Üsküdar, Perili ahflap konak, koca bir flehir kadar... Bir ses, bilemem tanbur gibi mi, ud gibi mi? Cumbal odalarda inletir Kâtibim i... Kad n keskin b çak, Taze kan gibi s cak. stanbul, stanbul... Yedi tepe üstünde zaman bir gergef ifller! Yedi renk, yedi sesten say s z belirifller... Eyüp öksüz, Kad köy süslü, Moda kurumlu, Adada rüzgâr, uçan eteklerden sorumlu. Her flafak Hisarlarda oklar ç kar yay ndan Hâlâ ç l klar gelir Topkap Saray ndan. Ana gibi yâr olmaz, stanbul gibi diyar; Güleni flöyle dursun, a layan bahtiyar... Gecesi sümbül kokan Türkçesi bülbül kokan, stanbul, stanbul... Necip Faz l KISAKÜREK Çile 123

124 Sanat Metinleri 28. et kin lik: Ha yâl Şe hir ve Ca nım İs tan bul ad lı şi ir le ri te ma la rı yö nün den kar şı laş tı rı nız. Ay - nı te ma da ya zıl mış me tin le rin fark lı ol ma sı nın ne den le ri ni açık la yı nız. 29. et kin lik: n ce le di i niz fli ir ler de di lin han gi ifl lev de kul la n l d n be lir ti niz. 30. et kin lik: K z l r mak K y la r ve Tür kü ler Do lu su ad l fli ir le ri an la t m özel lik le ri ba k m n dan in - ce le yi niz. fii ir ler de aç k, ak c, du ru ve ya l n bir an la t m kul la n l p kul la n l ma d n me tin ler den ör nek - ler ve re rek aç k la y n z. 31. et kin lik: K z l r mak K y la r ve Tür kü ler Do lu su ad l fli ir le ri in ce le ye rek metinlerde han gi an la t m tü rü nün kul la n l d n be lir ti niz. Bu an la t m tü rü nün özel lik le ri ni aç k la y n z. ANLAMA, YORUMLAMA 1. fii ir di li nin gün lük ko nufl ma di lin den ve ne sir di lin den fark l l k la r ne ler dir? 2. fii ir de im ge le rin kul la n l ma s n n ne den le ri ne ler dir? 3. K z l r mak K y la r, Tür kü ler Do lu su, Ca n m s tan bul, Ha yal fie hir ve Sa nat ad l fli ir ler - den en çok hangisini be en di i ni zi ne den le riy le an la t n z. 4. Siz ce Ha yal fie hir, Ca n m s tan bul ad l fli ir ler de ay n te ma n n fark l ba k fl aç la r y la ele al n - ma s n n ne den le ri ne ler dir? 5. Ha yal fie hir, Ca n m s tan bul ad l fli ir ler den ha re ket le Yah ya Ke mal Be yat l ve Ne cip Fa z l K sa kü rek in zih ni ye ti hak k n da ç ka r m lar da bu lu nu nuz. Dü flün ce le ri ni zi ar ka dafl la r n z la pay la fl n z. fi R YAZ MAK fii ir yaz mak la fli ir oku mak ara s n da s k bir ilifl ki ol ma s ge re kir. Ba fla r l fla ir le rin hep si ken di le rin den ön ce ki fla ir le rin fli ir le ri ni oku ya rak ö ren mifl ler dir fli ir yaz - ma y. Ken di ba fl n za da ol sa, ya ra t c ya zar l k ders le rin de bir ö ret me nin de ne ti min de de ol sa fli ir yaz - ma y ö ren mek için ne yap ma n z ge rek ti i bel li dir: Be e ni len fli ir le ri tek rar tek rar oku ya cak, in ce le ye cek, de er len di re cek, iflin gi zi ne var ma ya ça l - fla cak s n z. Bu ara da, fla ir le rin aç k la ma la r n dan, elefl tir men le rin in ce le me le rin den, de er len dir me le rin den de ya rar la n la bi lir. Ama hep si nin kay na da ha ön ce ya z l m fl olan fli ir ler dir... fia ir li e öze nen bir in sa n n fli ir oku ma ma s dü flü nü le mez... fiöy le si ne oku yup geç mek de de il. Her fla i ri, her fli i ri ay r ay r ir de le ye rek, an la ma ya ça l fla rak: Ne yi, na s l yap m fl? Söz cük le ri na s l seç mifl, na s l bir bi ri ne ba la m fl? Di ze le ri na s l kur mufl, na s l alt al ta s ra la m fl? Ne gi bi ko lay l k lar dan ya rar lan m fl? fii i ri iç bi çim de mi d fl bi çim de mi ya ka la m fl? Böy le bir sü rü so ru nun ya n t la r n arar ken al g la ma gü cü yük sek, ye te nek li bir fla ir ada y, ba kar - s n z, iflin gi zi ne va r ver mifl... Me met FUAT 124

125 Sanat Metinleri 6. Me met Fu at a gö re fli ir ya za bil mek için ne ler ya p l ma s ge rek ti i ni aç k la y n z. Sev di i niz bir fli i ri ör nek ala rak siz de ay n te ma da bir fli ir yaz ma ya ça l fl n z. Ö ret me ni ni zin be lir le di i bir ta rih te yaz d n z fli ir le ri s n f ta oku yu nuz. 7. Yazdığınız metni ve Canım İstanbul adlı şiiri aşağıdaki tabloda verilen ölçütlere göre inceleyiniz. Metinlerde bu ölçütlerin hangi düzeyde gerçekleştiğini belirtmek amacıyla Evet, Kısmen ve Hayır şeçeneklerinden uygun olanı X ile işaretleyiniz. ÖLÇÜTLER YAZDIĞIM ŞİİR CANIM İSTANBUL Evet Kısmen Hayır Evet Kısmen Hayır Ahengi sağlayan unsurlardan yararlanılmıştır. Şiirin ait olduğu bir şiir geleneği vardır. İmgelerden ve söz sanatlarından faydalanılmıştır. Yaşanan gerçeklikle şiirdeki gerçeklik arasında ilgi vardır. Şiirin temasının yazıldığı dönemle ve yazan kişiyle ilişkisi vardır. Şiir, oluşturulduğu dönemin dinî, siyasi, sosyal, ekonomik, askerî, kültürel özelliklerini yansıtmaktadır. Şiirde açıkça ifade edilen unsurların yanında okuyucunun yorumuna bırakılan anlamlar da vardır. Akıcı bir dil kullanılmıştır. Dizelerde anlatım bozukluğu yoktur. Ek, kelime ve kelime grupları dil bilgisi kurallarına uygun şekilde bir araya getirilmiştir. Büyük harflerin kullanıldığı yerlerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Birleşik kelimelerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Eklerle ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Soru eki, bağlaçlar ve edatlarla ilgili yazım yanlışları yapılmamıştır. Sayılarla ilgili yazım yanlışı yapılmamıştır. Ses olaylarından kaynaklanan yazım yanlışı yapılmamıştır. Noktalama eksiklikleri yoktur. Noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır. Metninizde tespit ettiğiniz hatalar varsa bunları düzeltiniz. Çalışmanızı öğretmeninizin değerlendirmesi için öğrenci ürün dosyanızda saklayınız. 8. Sınıfa getirdiğiniz şiirlerden beğendiğiniz birini seçiniz. Seçtiğiniz şiirle ilgili bir inceleme yazısı yazınız. 9. Ezberlediğiniz şiirleri sınıfınızda okuyarak bir şiir dinletisi düzenleyiniz. 125

126 Sanat Metinleri ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla daki cümlelerin sonuna yarg lar do ru ise D, yanl fl ise Y yaz n z. fiiirde ses ak fl ; söyleyifl, ritim, ölçü ve her türlü ses benzerli iyle sa lan r. ( ) fiiirde kelimeler ses, ça r fl m ve söyleyiflle kendi anlamlar d fl nda yeni anlamlar kazan rlar. ( ) fiiirde ses ve anlam kaynaflmas ndan oluflan birimler bir düzen içerisinde birleflerek metnin yap s n oluflturur. ( ) Kandilli yüzerken uykularda / Mehtab sürükledik sularda. dizelerinde istiare sanat na baflvurulmufltur. ( ) Manzumeler anlatmaya ba l metin türleridir. ( ) fiiirin anlam okuyucuya göre farkl l k göstermez. ( ) fiiirde anlatma ve gösterme; manzumede bireysellik, duygu ve ça r fl m vard r. ( ) Koflun çocuklar, koflun komflu k zlar/ Avuçlar ma s m yor y ld zlar. dizelerinde zengin kafiye kullan lm flt r. ( ) B. Afla daki cümlelerde bofl b rak lan yerleri doldurunuz...., sanatç lar n düfl güçleri ile yaratt klar, duygu ve düflüncelerle ilgili kavramlar da içeren, ayn zamanda simge niteliğindeki zihinsel görüntüdür. fiiirde art arda gelen m sralarda ahenk sa lamak amac yla ünsüz seslerin tekrarlanmas na... sanat denir. Benzetme unsurlar ndan sadece birinin kullan lmas yla yap lan söz sanat na... denir. O kadar susam flt m ki barda bir dikiflte bitirdim. ifadesinde... söz sanat vard r. C. Afla daki çoktan seçmeli sorular cevaplay n z. Bir bıçak saplı durur göğsünde, Hangi su tasına uzansan boş, Hangi pencereye koşarsan koş, Aynı siyah güneş gökyüzünde. 1. Bu dörtlük hakk nda aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) İmgelere başvurulmuştur. B) Çapraz uyak kullanılmıştır. C) Hece ölçüsüyle yazılmıştır. D) Aliterasyonlara başvurulmuştur. E) Şiirde redif kullanılmamıştır. 126

127 Sanat Metinleri Köfle bafl n tutan leylak kokusu, Yakam b rak da gideyim. 2. Yukar daki dizelerde hangi söz sanat na baflvurulmufltur? A) Teşhis B) İntak C) Teşbih D) Tecahülüarif E) Kinaye 3. Afla daki dizelerin hangilerinde redif kullan lm flt r? A) Günler kısaldı. Kanlıca nın ihtiyarları Bir bir hatırlamakta gecen sonbaharları. B) Yalnız bu semti sevmek için ömrümüz kısa... Yazlar yavaşça bitmese, günler kısalmasa... C) Kalbimde bir hayali kalıp kaybolan şehir! Ayrılmanın bıraktığı hicran derindedir. D) Ölmek kaderde var, bize ürküntü vermiyor; Lakin vatandan ayrılışın ıstırabı zor. E) Hiç dönmemek ölüm gecesinden bu sahile, Bitmez bir özleyiştir, ölümden beter bile. 4. Düştüm ateşlere durmaz yanarım İçip aşkın dolusundan kanarım Müşkil işi ululara sorarım Bilinmez gözleri mestim bilinmez Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerin hangisi söylenemez? A) Redif vardır. B) Uyak düzeni aaab dir. C) Aruz ölçüsüyle yazılmıştır. D) Bir koşmadan alınmıştır. E) Aşk acısından söz edilmektedir. Ne şair yaş döker, ne âşık ağlar, Tarihe karıştı eski sevdalar. Beyhude seslenir, beyhude çağlar, Bir sola, bir sağa çoban çeşmesi Bu dörtlükle ilgili verilen bilgilerden hangisi yanl flt r? A) İkinci dizede kinaye sanatı vardır. B) Çoban Çeşmesi kişileştirilmiştir. C) İlk üç dize kendi arasında kafiyelidir. D) Dörtlüklerde redifle ahenk sağlanmıştır. E) Türk halk şiiri nazım birimi kullanılıştır. 127

128 ÜN TE DE ERLEND RMES A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D yan l fl ise Y ya z n z. Du rum öy kü cü lü ü nün dün ya ede bi ya t n da ki ön cü sü Mau pas sant t r. ( ) Ma sal lar ev ren sel ürün ler dir. ( ) Mem duh fiev ket Esen dal ve Sa it Fa ik Aba s ya n k, olay öy kü cü lü ü nün ön cü le ri dir. ( ) Türk edebiyatındaki ilk yer li ro man Ta afl fluk- Ta lat ve F t nat t r. ( ) Ma sal tü rün de, an la t c din le yi ci le ri ha va ya sok mak, on la r bi raz gül dür mek, bi raz da us ta l n gös ter mek ama c y la bafl ta te ker le me ler söy ler. ( ) Tan zi mat Dö ne min de Ah met Ve fik Pa fla Mo lie re den yap t çe vi ri ve uyar la ma lar la Türk ti yat ro su nun ge lifl me si ne önemli kat k da bu lun mufl tur. ( ) Ye rin top ra na bin yüz sü rül sün / Bül bü le na zi re bin söz sü rül sün. di ze le rin de zen gin uyak var d r. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Oku ru he ye can lan d r p ge ri lim için de tu ta cak ni te lik li olay lar üze ri ne ku ru lan ro man tü rü..... Türk ede bi ya t n da öy kü nün ilk ör nek le ri ni.... öy kü süy le..... ver mifl tir. Kur dun bi ri, bo a z na tas ma ba lan m fl se miz bir kö pek gör müfl. Se ni böy le kim ba la y p bes le di, di ye sor mufl. Kö pek: Av c n n bi ri, de mifl. Bu nun üze ri ne kurt: Di le rim hiç bir kurt bu hâ le düfl me sin! Böy le a r bir tas ma ta fl mak tan sa aç l k ye dir, de mifl. Yu ka r da ki met nin tü rü..... Ko nu la r n mi to lo ji den ya da ta rih ten al n d, man zum ola rak ya z lan, üç bir lik ku ra l na uyu lan ti - yat ro tü rü ne... de nir. Or ta oyu nun da oku mufl or ta s n f fle hir li yi tem sil eden, göl ge oyu nun da ki Ha ci vat n kar fl l olan tip Se her de sey re ko yul dum se ma y, sah ra y di ze sin de s se si nin tek ra r ile... sa na t ya p l m fl t r. Tam ot la r n sa rar d za man lar Ye re yü zü ko yun uza n yo rum Top rak ta bir te lafl bir te lafl Ka r n ca lar öte den be ri dos tum Yu ka r da ki dört lük ko nu su na gö re. fli ir dir. C.Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. I. Olay ço u kez ola an d fl ni te lik ler ta fl r. II. Ge nel lik le hay van ve bit ki ler in san kim li i ne bü rün dü rü lür. II I. Ders ver mek te mel amaç ol mak la bir lik te sa nat sal ni te lik ler de ta fl r. IV. Bel li bir uyak ve öl çü dü ze ni ne ba l ola rak ya z l r. V. Za man, ma sal lar da ol du u gi bi be lir siz dir. Fabl ile il gi li ola rak yu ka r da söy le nen ler den han gi si yan l fl t r? A) I B) II C) III D) IV E) V 128

129 2. Afla da ki ler den han gi si ma sal la r n özel lik le rin den de il dir? A) Olay ların bel li bir za ma na bağlanması B) Öğ re ni len geç miş za man kullanılması C) Ola ğa nüs tü lük le re yer verilmesi D) Eği ti ci ni te lik ler taşıması E) Ulu sal duy gu la ra yer verilmesi 3. Aman sız has ta lı ğı ne de niy le tüm den ge le ri al tüst ol muş bir ço cu ğun psi ko lo jik du ru mu nun an - la tıl dı ğı Do ku zun cu Ha ri ci ye Ko ğu şu, şa ir ti pi nin ele alın dı ğı dö ne min ba sın dün ya sı nı ger çek çi bir yak la şım la göz ler önü ne se ren Ma i ve Si yah, köy lü ve ay dın ça tış ma sıy la dö ne mi ni ger çek çi bir bi - çim de yan sı tan Ya ban bu türün örneklerindendir. Yu ka r da ad sa y lan eser le rin tü rü afla da ki ler den han gi si dir? A) Ti yat ro B) Ro man C) Anı D) Ge zi ya zı sı E) Öy kü 4. Bu tür de ger çek ya da düş in san ha ya tı nın çe şit li yön le riy le bü tün leş ti ri le rek ay rın tı lı bir bi çim - de ye ni den kur gu la nır. Des tan, ma sal gi bi ge le nek sel tür le rin de va mı ni te li ğin de dir. Yer, olay, za man gi bi kla sik un sur lar ta şır. Yu ka r da ta n t lan ede bî tür han gi si dir? A) Öy kü B) De ne me C) Ro man D) Ti yat ro E) Fık ra 5. Bir in sa nı sev mek le baş lar her şey. di yen sanatçı eser le ri ni de bu an la yış la ve rir. Öy kü le rin de olay la rın ye ri ni du rum lar, an lar, iz le nim ler al mış tır. Hi kâ ye le rin de in san la do ğa iç içe dir. İçin de bu lun - du ğu ruh du ru mu da ço ğun luk la eser le ri ne yan sır. Bu parçada sözü edilen hikâyecimiz aşağıdakilerden hangisidir? A) Sa it Fa ik Aba sı ya nık B) Mem duh Şev ket Esen dal C) Re fik Ha lit Ka ray D) Ömer Sey fet tin E) Fa lih Rıf kı Atay 6. Ya şar Ke mal ro man cı lı ğın da asıl çı kı şı nı... ro ma nıy la ya par. Var lık Ro man Ar - ma ğa nı alan bu eser pek çok ül ke de ya yım lan mış tır. Eser de köy lü ye zul me den bir top rak ağa sı yü - zün den da ğa çı kan yi ğit bir eş kı ya nın kah ra man lık la rı an la tı lır. Bu par ça da bofl b ra k lan ye re afla da ki ler den han gi si ge ti ril me li dir? A) Yer De mir Gök Ba kır B) İn ce Me med C) Or ta Di rek D) Ça kır ca lı Efe E) Yı la nı Öl dür se ler 7. Elif ba gör me dim okur ya za rım / Kâ tip lik te ga yet şöh re tim var dır. di ze le rin de han gi ede bî sa - nat var dır? A) Teş bih B) Teş his C) Ki na ye D) Te zat E) Te na süp 8. Ha li de Edip in Kur tu luş Sa va şı yıl la rı nı an lat tı ğı ro ma nı dır. Ro man İs tan bul lu bir ay dın olan Pe - ya mi nin anı def te ri şek lin de dü zen len miş tir. Ha li de Edip ro man da Sul ta nah met Mi tin gi gi bi ger çek olay la rın ya nın da Meh met Emin Yur da kul gi bi ger çek ki şi le re de yer ver miş tir. Par ça da ya za r n han gi ese rin den söz edil mek te dir? A) Han dan B) Kalp Ağ rı sı C) Ateş ten Göm lek D) Si nek li Bak kal E) Vu run Kah pe ye 129

130 9. Baş ka sa nat bil me yiz, kar şı mız da du rur ken Söy len me miş bir ma sal gi bi Ana do lu muz Ar ka daş biz bu yol da tür kü ler tut tu rur ken Sa na uğur lar ol sun... Ay rı lı yor yo lu muz! Bu dört lük le il gi li afla da ki ler den han gi si söy le ne mez? A) Çap raz uyak kullanıldığı B) He ce öl çü sü kullanıldığı C) Re dif kullanılmadığı D) Ben zet me sa na tına başvurulduğu E) Mil lî sa nat an la yı şı nı yansıttığı 10. Aşağıdaki dizelerin hangisinde tam kafiye kullanılmıştır? A) Tan yeri atmadan şafak sökende Yerden kalkan alıp kılınç çekende B) İki koçak bir meydana koşanda Ağzı gemli küheylanlar coşanda C) Cenk gününde döğüş olur can kokar Muhanet de gelmiş duldadan bakar D) Yükseklerde uçar alçağa inmez Arkasın çevirip yüzünü dönmez E) Kılınç gibi düşmanına salmaya Peyman ettim yedi derya dolmaya 11. Afla da ki ler den han gi si ge le nek sel halk ti yat ro su özel lik le rin den de il dir? A) Gö ze ve ku la ğa hi tap et me le ri B) Ağız tak lit le rin den ya rar lan ma la rı C) Tek ki şi lik gös te ri ol ma la rı D) Söz lü ti yat ro ge le ne ği ürün le ri ol ma la rı E) Sah ne, de kor ve kos tü me da ya lı ola rak can lan dı rıl ma la rı 12. Çevrenizde olup biten her şeyden birkaç dakikalığına uzaklaşıp ruhunuzun derinliklerinden gelen kısık sesli müziği dinlediniz mi hiç ( ) Aslında bu müziğin sözü, bestesi tamamen size ait. Emin olun, o şarkının sözlerinde çok şey gizli ( ) Beden, ruh sağlığına dikkat et ( ) para, kariyer önemli ama senden önemli değil; sevdiklerini, bundan da önemlisi kendini ihmal ediyorsun ( ) diye fısıldayacak o şarkının sözleri. Nereden mi biliyorum ( ) Çünkü bunları yaşıyorum. Bu parçada ayraçlarla ( ) belirtilen yerlere, aşağıdakilerin hangisinde verilen noktalama işaretleri sırasıyla getirilmelidir? A) (...) (.) (;) (;) (!) B) (!) (:) (,) (!) (?) C) (?) (:) (;) (,) (?) D) (.) (.) (,) (,) (...) E) (?) (.) (,) (.) 13. Aşa ğı da ki cümlelerin han gi sin de bir an la tım bo zuk lu ğu var dır? A) İlgililer bu konuda görüş alışverişinde bulundular. B) Bu tür etkinliklerin çoğaltılması gerektiğini düşünüyorum. C) Gazetelerde yer alan haberleri değerlendirecekler. D) Bundan sonraki amacımız halkı bilinçlendirmek olacak. E) O dönemde para üç katı değer kaybetmişti. 2006/ÖSS 130

131 3. NÜTE S ZL ANLATIM 131

132 Sözlü Anlatım 3. ÜNİTE TASARI (PROJE) GÖREVİ Ünite Ad Beklenen Performans Süre De erlendirme Ölçekleri Sözlü Anlatım Araflt rma Yarat c düflünme Elefltirel düflünme Problem çözme 6 Hafta Tasarı (Proje) Görevi Dereceli Puanlama Anahtar Sev gi li Ö ren ci ler, Siz ler den aç k otu rum, sem poz yum, kon fe rans, fo rum ve ya mü na za ra tür le rin den bi ri hak k n da arafl t r ma yap ma n z is ten mek te dir. Bu ça l fl ma y ba fla r y la ta mam la ya bil me niz için afla da ki ad m la r iz le yi niz: Han gi ko nu da ça l fl ma ya pa ca n za ka rar ve ri niz. Seç ti ği niz ko nu da ya z l m fl me tin ler bu la rak me tin ler den ha re ket le tü rün özel lik le ri ni be lir le yi niz. Bu lun du ğu nuz il de ki im kân lar dâ hi lin de seç ti ği niz tür de dü zen le nen bir et kin li ğe din le yi ci ola - rak ka tı lı nız. Ça l fl ma n z la il gi li bir ra por ha z r la y n z. Ra po ru nu zu ya z m ve nok ta la ma yö nün den kon trol edi niz. Yap t n z ça l fl ma y be lir le nen za man da su nu nuz. (Not: s ter se niz ö ret me niniz le fark l bir pro je göre vi ko nu su be lir le yip bu ko nu da bir ça l fl ma ha - z r la ya bi lir si niz.) Yap t n z ça l fl ma ders ki ta b n z n 223. say fa s n da ki Tasarı (Pro je) Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta r ile de er len di ri le cek tir. Bu se bep le ça l fl ma n za bafl la ma dan ön ce Tasarı (Pro je) Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta r n in ce le yi niz. 132

133 3. ÜN TE Sözlü Anlatım 1. KONFERANS ÖN HAZIRLIK Kon fe rans ko nuş ma la rı na ait me tin le ri bu la rak oku yu nuz. Be ğen di ği niz bir kon fe rans met ni ni sı nı fı nı za ge ti ri niz. Söy lev me tin le ri bu lu nuz. Bu me tin le ri sı nı fı nı za ge ti ri niz. S n f ta sun mak ama c y la bir kon fe rans ko nu su se çi niz. Seç ti i niz ko nu da bil gi top la - d ktan son ra bu konuyu sunmak amacıyla bir metin oluşturunuz. m kân la r n z dâ hi lin de, çev re niz de ki ku rum la r n dü zen le dik le ri kon fe rans la r arafl t ra rak il - gi ni zi çe ken bi ri ne din le yi ci ola rak ka t l n z. Be en di i niz kon fe rans ç la r n kon fe rans görüntülerinin kaydedildiği CD ler bulunuz. Bu CD leri s n fınıza ge ti ri niz. Çağ daş Türk Ti yat ro su ad lı kon fe ran sı lim.edu.tr. İn ter net ad re sin den bu la rak sey re di niz. HAZIRLIK 1. Da ha ön ce ki de ne yim le ri niz den hareketle ha z r l k l ve ha z r l k s z ko nufl ma la r n in san la r et - ki le me ve inan d r ma ko nu sun da ne gi bi fark la r ol du u nu söy le yi niz. 2. fiim di ye ka dar din le yi ci ola rak ka t l d n z bir kon fe rans ol du mu? E er ol duy sa din le di i - niz ko nu da ön ce ki bil gi le ri niz le kon fe rans tan son ra ki bil gi le ri niz ara s n da ne gi bi fark lar olufl tu? 3. Özel lik le üni ver si te ler de bel li ara l k lar la kon fe rans lar dü zen len me si nin se bep le ri ne ler ola bi lir? 133

134 Sözlü Anlatım 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz kon fe rans me tin le ri ni oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n oku du u me tin - le ri din le yi niz. Oku nan me tin ler hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. ÇA DAfi TÜRK T YAT RO SU Ko nu: Ça dafl Türk Ti yat ro su Ko nufl ma c : Prof. Dr. Ay fle gül Yük sel Yer: At l m Üni ver si te si Sey han Cen giz Kon fe rans Sa lo nu Ta rih: At l m Üni ver si te si Fen Ede bi yat Fa kül te si De ka n Prof. Dr. Oya Ba tum Men te fle: Sev gi li Ho ca lar, Sev gi li Ö ren ci ler, Bu gün bu ra da çok de er li bir bi lim ka d n n ve çok de er li bir mes lek ta fl m ko nuk et mek ten do - la y çok mut lu yum. Ne ka dar de er li eser ler ver di i ni ve ne ka dar zen gin bir bi lim ha ya t ve geç mi - fli ol du u nu bil me miz için Prof. Dr. Ay fle gül Yük sel i si ze özel lik le ta n t mak is ti yo rum. n flal lah ara - n z dan onun gi bi bir kaç ta ne ç ka cak, iler de bek li yo ruz. Prof. Dr. Ay fle gül Yük sel, Üs kü dar Ame ri - kan K z Li se si, s tan bul Üni ver si te si Ede bi yat Fa kül te si n gi liz Di li ve Ede bi ya t bö lü mü me zu nu (1964 te me zun ol mufl.). Ful bright (Fal bı rayt) bur suy la Ame ri ka ya git mifl ve New york Üni ver si te sin - de 1966 da mas t r de re ce si ni al m fl. Son ra k sa bir sü re tek rar Tür ki ye ye dön müfl. Ya y n ha ya t na at l m fl. Ama 1969 da New york ta The New Scho ol (Dı Niv Sı kul) da ti yat ro ede bi ya t ders le ri ne ka - t l m fl ve 1970 te An ka ra ya yer lefl mifl, ta bi i o ara da ev len mifl ve iki ço cu u ol mufl. Dok to ra s n 1981 de An ka ra Üni ver si te si Dil ve Ta rih-co raf ya Fa kül te si Ti yat ro bö lü mün de ta mam la m fl y l la r ara s n da OD TÜ de gö rev yap m fl de An ka ra Üni ver si te si Dil ve Ta rih-co raf ya Fa - kül te si Ti yat ro bö lü mün de ders ver me ye bafl la m fl te do çent, 1992 de pro fe sör ol mufl de yi ne Dil ve Ta rih Co raf ya Fa kül te si n gi liz Di li Ede bi ya t Ana Bi lim Da l n da gö rev yap m fl ta rih le ri ara s n da Ana Bi lim Da l Bafl ka n ola rak gö re vi ni de vam et tir mifl da ken di is te iy le emek li ol mufl ama hâ len Dil ve Ta rih-co raf ya fa kül te sin de hem mas t r hem de li sans ön - ce si ders le ri ver mek te dir. Ay fle gül Ho ca n n eser le ri: Ya p sal c l k ve Bir Uy gu la ma Me lih Cev det An day Ti yat ro su bafl l k l ese ri, 1982 de Yaz ko n ce le me Özen dir me Ödü lü ka zan m fl de Türk Dil Ku ru mu n ce le me Ödü lü ne la y k gö rül müfl. Hal dun Ta ner Ti yat ro su bafl l k l ki ta b, 1993 te Kül tür Ba kan l Ti yat ro n ce le me ve Arafl t r ma Ödü lü al m fl. Ha rold Pin ter (He rıld Pin tır) in Git Gel Do lap oyu nun da ki An la t m Diz ge le ri bafl l k l ma ka le si 1993 te Kül tür Ba kan l Elefl ti ri Ödü lü al - m fl, 1990 da Ti yat ro ve Te le viz yon Ya zar la r Der ne i nce ve ri len Ti yat ro Hiz met le ri Ödül le ri ni al m fl te Eren Ulu er gü ven An s na Ti yat ro ya Emek Ve ren ler Onur Ödü lü ne sa hip ol mufl da Sa nat Ku ru mu Onur Ödü lü ne de de er bu lun mufl de 12. Ulus la ra ra s An ka ra Ti yat ro Fes ti - va li nde Emek Ödü lü al m fl. Ay fle gül Ho ca n n 1975 ten bu ya na yaz d bir sü rü ma ka le var. Öz- gür n san, Bi lim ve Sa nat, Mil li yet Sa nat, Ti yat ro Ti yat ro, Ev ren sel, Ki tap l k, Fel se fe, Ya z n, Oyun der gi le rin de ya y n lan m fl. n gi liz ce den çe vir di i As lan As ker fivayk, Rü ya Yo rum Me to du, Cu mar te si Ge ce si ve Pa zar Sa ba h, John Ar den in Yap t Mus gra ve in Dan s eser le ri An ka ra Dev let Ti yat ro sun da oy nan m fl ve ba s l m fl t r. Bu ra da be nim elim de de en az 50 ta ne ma - ka le ad var. Ama flim di oku ma ya ca m. Yok sa bu gün bu ra da bü tün gü nü se nin eser le ri ni oku mak - la ge çi re ce iz. Böy le ce ar ka dafl lar si ze hem an ne hem efl hem ho ca hem bi lim ka d n hem arafl t r - ma c hem de çok ödül ka zan m fl bir ya zar olan bir in sa n bu ra da ko nuk et mek ten bü yük bir zevk du yu yo rum. 134

135 Sözlü Anlatım Prof. Dr. Ay fle gül Yük sel: Çok te flek kür ede rim. Be nim için bu ra da ol - mak, bü yük bir onur. Sev gi li Oya Ho ca m z la uzun bir mes lek ya fla m n bir lik te pay lafl t k, pay la fl yo ruz. fiu an da si zin ho ca la r n z ay n za - man da, ida re ci le ri niz; bir do lu ö ren cim de di - im genç ve tat l ki fli ler dir. Gü zel bir mes lek, do ru su hiç pifl man ol ma d m bu mes le i seç - mek le di ye bi li rim. Bir nok ta ile ri si için plan ya - pan lar için önem li ola bi lir. Oya Ha n m çok do - ru be lir le di. Be nim yük sek li sans dip lo mam la dok to ra dip lo ma m n ara s na bir ev li lik ve iki ço - cuk gir di. Bu bir se çim ta bi i fa kat iki si bir den yü rü müfl ol du, o fe na de il. Ge nel lik le ön ce aka de mik ça l fl ma la r m bi ti re yim on dan son ra ai le ha ya t ma dö ne yim, di ye bir dü flün ce var. ki si de ola bi li yor her hâl de. Si ze kal m fl bir fley. Ben dok to ra m geç bir za ma na er te le di im için aç k ça s çok pifl man ol ma d m. Bu nu ni ye söy lü yo rum, özel lik le bir ace le ci lik var; dok to ra y da bir an ön ce ala ma - d m gi bi. Ya ni ha z r ol du u nuz her han gi bir afla ma da da ya pa bi lir si niz dok to ra y. O ba k m dan da ben üz gün de i lim. Ya ni dok to ra y çok da ha ön ce ki y l lar da da ala bi lir dim, böy le ol du. Bafl ka tür lü de ola - bi lir di. Siz ler le bu gün pay lafl mak is te di im ko nu, Türk ti yat ro su nun ne re den gel di i ve bu na ilifl kin bir - kaç te mel ç k fl nok ta s n be lir le mek son ra be lir li bir ge li flim çiz gi si için de bu gün han gi nok ta da -bel- ki is ter se niz bir lik te tar t fla bi li riz de- bun dan son ra ne re ye gi de bi lir? Ni ye bu ko nu nun gün cel li i var? Hâ lâ ti yat ro se yir ci si Tür ki ye de çok az, ti yat ro sa na t n ya pan lar, nü fu sa oran la d m z za man çok az ki biz bü yük kent or ta m n da çok faz la he ves li si var, di ye dü flü nü yo ruz ama Tür ki ye nü fu su na ya y l - d za man ne ya z k ki böy le de il (...) (...) Bir ül ke nin ti yat ro sun dan ve ya sa na t n dan söz eder ken mu hak kak o sa na t üre ten ler den söz et me miz la z m. Yok sa bir ya ban c oyu nu mü kem mel sah ne le mek le bir ül ke nin ti yat ro sa na t olufl mu - yor. O ül ke nin ti yat ro sa na t n n özel li i flu dur, de ne mi yor. Sa de ce Ba t l an lam da çok gü zel mifl, oyun cu la r var, gü zel oy na n yor, bra vo! n gil te re de ki tem si le ya k n yet kin lik te bir tem sil di, fa lan de - ni yor. Ama bun dan bir Türk ti yat ro su so nu cu ç kar ta m yor su nuz, bu nun için her fley den ön ce ya zar ge rek li. Ken di ya zar la r ol ma yan bir ül ke de, o ül ke nin ti yat ro su ne ola bi lir? Do la y s y la bi raz da ya - zar l k çiz gi si ne de in mek is ti yo rum. Ar ka s n dan ta bi i oyun cu luk ve ti yat ro cu luk çiz gi si ne is ter is te - mez ge le ce iz. Çün kü oyun cu luk da bi çem aç s n dan her ül ke de ol du u gi bi ulu sal bir kim li in yan - s ma s ola rak da or ta ya ç ka bi li yor. Türk ti yat ro su var, di ye bil me miz için oyun cu lu u mu zun, sah ne - ye ko yu cu lu u mu zun, ti yat ro me kân la r m z n da bir özel li i ol mak zo run da. K sa ca flu nu söy le mek is ti yo rum. Sa de ce biz Av ru pa gi bi onun dü ze yin de sah ne olay la r ya ra t yo ruz ve ya ya ra ta m yo ruz de - mek le Türk ti yat ro su nun var l n ya da yok lu u nu tar t fla m yo ruz. Çün kü ger çek ten de ar t k cum hu - ri yet Tür ki ye sin de 85. y la gel dik. Ger çek ten de za man za man sey rek bi le ol sa Av ru pa da ki pek çok ben ze ri ni k s kan d ra cak dü zey de ya p m lar da ça l fl ma lar da ç k m fl t r. Ama bu Av ru pa dan ti yat ro da biz da ha iyi yiz, an la m na ta bi i ki gel mez. Do la y s y la bi zim ti yat ro mu zun bir ge lifl me çiz gi si ve bir ge - le ce i ola cak sa na s l bi zim top rak la r m za öz gün özel lik ler var, ora dan is ter se niz yo la ç ka l m. s ter is te mez ge le nek sel de di i miz po pü ler ti yat ro mu za da çok k sa bir dö nüfl ya pa ca z. Ha ci vat, Ka ra - göz ü an la ta cak de i lim si ze. Ama ke sin lik le on lar la bafl la mak du ru mun da y z. Türk ti yat ro su nun etik te mel ge lifl me çiz gi si var. Bir ta ne si tam ta ri hi, ya z l ta ri hi ol ma d için net bi li ne mi yor. Ama her hâl de yüz y l dan bafl la ya rak ya da 1071 Ma laz girt Sa va fl na in di re lim. Türk le rin Ana do lu ya gir me siy le ve yer lefl me sin den son ra de mek ki yüz y l la ra ge ri gö tü re lim. 135

136 Sözlü Anlatım O za man dan be ri olufl mufl bir ti yat ro ge le ne i miz var. Ana do lu da ki ti yat ro ge le ne i çok faz la iz len - me mifl. Ya z l me tin le ri yok. Za ten bi zim top lum ola rak en bü yük kay b m z yap t m z ifl le rin, üret ti - i miz ifl le rin kay d n tut ma y fl m z. Ama bi li yo ruz ki Türk men top lu mun da es naf lar ara s n da lon ca bir - lik te lik le ri için de o ka dar oy na t l m fl oyun lar var. Be lir li gün ler de sah ne le nen gös te ri ler var. Yi ne bi li - yo ruz ki köy or ta m n da din sel kö ken li se yir lik köy oyu nu de di i miz olu flum lar var. fiim di bü tün bun - lar bir ara ya ge ti ril di i za man ge nel ola rak Ana do lu di ye cek olur sak Ana do lu kül tü rü nün gös te ri an - la y fl bir bi ri ne ba la na rak ya vafl ya vafl or ta ya ç k yor. Da ha son ra 16. yüz y l da göl ge oyu nu ke sin lik - le As ya dan M s r a, M s r dan da Ya vuz Sul tan Se lim ta ra f n dan Ana do lu ya ge ti ri le rek Ka ra göz-ha - ci vat bi çi mi ni ala rak or ta ya ç k yor. Ay n y l lar da o pa di flah la r n, fleh za de le ri nin sün net flen lik le rin de ve ya bir za fer den son ra ya p lan flen lik ler de mut la ka ve mut la ka bü yük kent ler de ki es naf lon ca la r n n gös te ri le ri ne yer ver dik le ri ni hat ta uzun y l lar di ye lim ki 15. yüz y l dan bafl la ya rak sa ray için de oyun - baz la r n ko run du u ve bes len di i, des tek len di i gö rü lü yor. fiöy le bir ge nel hat la r y la bak t m z za - man as l n da he pi ni zin de çok iyi bil di i Av ru pa ti yat ro sun da -An tik Yu nan dö ne mi ni ve An tik Ro ma dö ne mi ni say maz sak- Or ta Ça dan bu ya na Av ru pa ti yat ro su nun olu flu mun da ki din sel, din d fl fak - tör ler na s l bir ara ya gel mifl se bi zim Ana do lu da da Müs lü man kö ken li ol mak la bir lik te -ya ni bir tek fark, H ris ti yan l k ve Müs lü man l k far k - ay n ge le nek olufl mufl. Bu ta bi i ti yat ro sa na t n da ki ev ren sel - li in bir par ça s. Ti yat ro ne dir? Her fley den ön ce bir ile ti flim ara c d r, bir e len ce ara c d r. s mi Ho mo Lu dens bi li - yor su nuz n san, oy na yan ya ra t k t r. der. Do la y s y la do a y tak lit ede rek an lat mak in sa n n ev ren sel do a s n n bir par ça s d r. s ter Müs lü man olun, is ter Hris ti yan olun, dün ya n n ne re sin de ya flar sa n z ya fla y n bun lar hep in san iç gü dü sü nün, in san ih ti yaç la r n n be lir le di i et kin lik ler ol du u için dün ya - n n her ta ra f n da da ay n bi çim de ç k m fl t r. T p k dün ya n n çok çe flit li co ra fi böl ge le rin de fark l fark l des tan la r n ç k m fl ol du u gi bi... Bi zim med dah, or ta oyu nu, Ka ra göz ve köy se yir lik ve ya es naf lon ca s oyun la r m z bi zim yer li ge - le ne i mi zi olufl tu ru yor. On dan son ra da 19. yüz y l n ikin ci ya r s n da Tan zi mat la bir lik te 1838 den son ra da Ba t mo de lin de ki ti yat ro yu ka bul et mi fliz. Öy le bir de er len dir me yap t m z za man Ba t mo de lin de ki ti yat ro yu ka bul edi fli miz; ön cü top lu luk la r, ya ban c az n l k la r için ya p l m fl ti yat ro la r dü - flü ne rek 19. yüz y l n ba fl na ka dar ine lim, is ter se niz de yiz, hay di biz bafl la ta l m, 1808 de, afla - yu ka r bir 200 y l l k bir Ba t ti yat ro su ta ri hi miz var. Ba t ti yat ro su nun ken di ta ri hi, Es ki Yu nan dan bafl la ta cak olur sak MÖ 5. yüz y l dan, öy le tah min edi yo ruz, bafl la ta cak olur sak 25 yüz y l l k. fiim di 25 yüz y l ne re de, 2 yüz y l ne re de çok bü yük, bir de fa Ba t kül tü rün den uzak ka l p da on dan son ra bü - tün lefl mifl li i miz söz ko nu su. Bu bir avan taj m, de za van taj m? Bu nu is ter se niz son ra tar t fl r z. Be - nim çok üs tün de dur du um bir ko nu de il. Biz ne ya pa l m? Biz 300 yüz y l geç bafl la d k bu ifle, ta - bi i bu ka dar olur. de mek gi bi gü lünç bir tar t fl ma ç k ma s n n ye ri yok, onu son ra gö re ce iz. s ter se - niz ön ce bu, Ana do lu da olufl mufl po pü ler ti yat ro ge le ne i nin te mel özel lik le ri ne ler dir, on la ra ba ka - l m ve de is ter se niz Ba t y la da mu ka ye se ede rek ba ka l m. fiim di bir ta ne si çok önem li bir özel lik, o da flu: Aç k alan da ve or ta alan da oy na n yor oyun la r m z, t p k Es ki Yu nan da ol du u gi bi. fiim di bu - nun içi ne ne ler gi ri yor? Or ta oyun lar, ta 20. yüz y l n ba fl hat ta Cum hu ri yet ku ru la na ka dar hat ta da - ha da son ra biz de yaz l k si ne ma kül tü rü var d r. Aç k ha va da, ora da ti yat ro fa lan da oy nar. Aç k alan - da ve müm kün se de or ta alan da oy na nan oyun lar ol ma özel li i, bu çok be lir le yi ci bir fley çün kü ti - yat ro me kâ n çok be lir le yi ci dir. Ya ni oyun me kâ na gö re ya p l r. Bu özel li i unut mu yo ruz ve de fla fl - ra rak gö rü yo ruz ki ifl te o Ba t n n so kak ti yat ro su ve ya or ta alan lar da oy na nan öz gür ti yat ro su Or ta Ça da, kar na val lar za ma n n da, pa na y r lar za ma n n da ta bi i ki var m fl, unu tul mufl, flim di ye ni bir ak m ola rak ya vafl ya vafl or ta ya ç k yor, de il mi? s tan bul Fes ti va li me se la, aç l fl oyu nu Tak sim Mey da - n nda ba lon lar la, dev kuk la lar la fa lan bü tün böy le hal k flen li e ça ran, ti yat ro ya ça ran bir at mos - fer olufl tu ra rak ya p l yor. Bu za ten bi zim kül tü rü müz de var ve aç k ha va hem halk ti yat ro su de di i - miz med dah, or ta oyu nu, Ka ra göz-ha ci vat- ta bi i o aç k ha va da da oy na t l r ama fl k ter ti ba t ol mak zo run da onu ak l m z dan ç kart ma ya l m- bu özel lik te bir bafl ka özel li i ge ti ri yor. Her oyu nun aç k ha - 136

137 Sözlü Anlatım va da oy nan ma s söz ko nu su de il ta bi i. Ne den? Çün kü ti yat ro t p k Ba t ti yat ro su nun bafl lan g c n da ol du u gi bi flen lik or tam la r n da ve ya özel gün ler de oy na ya rak, sah ne le ne rek, gös te ri ala n na ge ti ri - le rek bafl la m fl. Ri tü el kö ken li ti yat ro ki tüm ti yat ro lar za ten ri tü el kö ken li onu bi li yo ruz. Bir flen lik at - mos fe ri için de, aç k ha va da sah ne le ne bi len oyun la r n na s l bir ni te li i ol sun ki o me kân la, o olay ve se yir ci bü tün le fle bil sin. Bir özel lik he men gün de me da ha ge li yor. Bi zim Ana do lu kö ken li ve ya Ana - do lu da ge lifl mifl ti yat ro muz da mut la ka ve mut la ka flar k ve dans var. Ba k yo ruz, An tik Yu nan ti yat - ro sun da da ay n fley var ve do la y s y la da hep bir cüm büfl, hep bir flen lik ol gu su. Ni te kim er kek kö - çek ler, ka d n dans ç lar... Her dö nem de bun la r min ya tür ler de fa lan bol bol gö re bi li riz son ra kan to - cu lar, hep bi zim ta rih sel ti yat ro mu zun bir par ça s ola rak er kek ve ka d n dans ç lar her fley de ve de or kes tra lar ya ni mu hak kak or kes tra bir kaç par ça mü zik ale tiy le mü zik ya pan in san lar her za man var. Pe ki, dans var, flar k var, mü zik ale tiy le mü zik ic ra s var. Or ta alan da oy na n yor, aç k ha va da oy na na bi li yor. Ne dir, na s l bir de kor ola cak? Sah ne araç ge re ci ne ola cak? On la ra bak t m z za man is ter is te mez sah ne araç ge re ci ve de kor an la y fl n da müt hifl bir so yut - la ma ol du u nu gö rü yo ruz. An tik Yu nan ti yat ro su na bak t m z za man böy le bir so yut la ma yok. Ben zer lik le ri ku ru yo ruz ama so yut la ma ora da yok, ora da za ten bir sa ray önü ve ya bir ma bet önü ola rak var sa y lan bir bi na n n için de bafl l yor, son de re ce de ha re ket siz oyun lar bi li yor su nuz, Kral Oi - di pus vs. na s l ge lifl ti i ni bi li yor su nuz. Bi zim ti yat ro muz da ise araç ge reç so yut bi çim de, her bi çi - me gi re bi li yor. Ör ne in med dah: Bir ta ne men di li var d r, bir ta ne so pa s var d r. O so pa s efle i olur, fa la ka s olur, sa z olur, bas to nu olur; ar t k an lat t hi kâ ye ye gö re. fl te o men dil, ka d n k l na gir - di i za man ba fl na ör ter, köy lü k l na gel di i za man te ri ni si ler, bafl ka bir afla ma da pe çe ya par. O men dil le ç k n ya par, so pa s n n ucu na ko yar, om zu na asar, yo la ç kar. So yut ba lam da t p k Sha - kes pea re dö ne min den ön ce ki n gi liz Or ta Çağ ti yat ro sun da ol du u gi bi. On lar da bi li yor su nuz pa - zar ye rin de oy na n yor du Or ta Ça oyun la r, ib ret oyun la r fa lan is ter ler. Ta ma men se yir ci nin mu hay - yi le si ne aç k bir de kor ve sah ne araç ge re ci an la y fl yer lefl mifl olu yor. fl te or ta oyu nun da pa ra va - na gi bi bir fley var d r, ev de nir. O ev dir, her kes onu ev bel ler. fl te flu da dük kân d r. Ka ra göz tas vir - le rin den ha t r la ya cak s n z ve de kor par ça la r ti pik tir. Or ta ya ç k t m ha Zey nel in evi der si niz, me - se la. Böy le bir so yut sah ne le me an la y fl bu, çok önem li çün kü bu Ba t ti yat ro sun da ne re dey se ve ne re dey se ab sürt ti yat roy la ya ni kin ci Dün ya Sa va fl nok ta lan mak üze re ol du u za man lar da or ta - ya ç ka cak. On dan ön ce çok faz la so yut la ma yok. Çün kü git gi de ger çek çi yö ne git mifl Ba t ti yat ro - su. Bi zim en bafl tan böy le bir so yut la ma var ve o mu ha fa za edil mifl. Bir bafl ka özel lik bi zim ti yat ro - muz da, An tik Yu nan ti yat ro su nun tam ter si ne, bi zim ti yat ro muz gül dü rü özel lik te, ya ni bi zim ti yat - ro muz dü flün dür me gü cü or ta ya ç k ma m fl; gül dür mek, e len dir mek için or ta ya ç k m fl. Esas me - se le de za ten bu ga li ba, bir tür lü iki si nin ya ni dü flün dü ren ti yat roy la, hofl ça va kit ge çi ri len ti yat ro yu bu lufl tur mak ta her hâl de zor luk çe ki fli miz bu ne den le ol sa ge rek. Pe ki, na s l gül dü rü ya p l yor? Çok önem li bir özel li i var. fiim di bu gü nün ya zar la r na ta bi i ki ses le ne rek bi raz da bu nu söy lü yo ruz. Çok in ce lik li söz gül dü rü sü ya p la bi li yor. Ne den? Özel lik le Os man l ca Türk çe si ni iyi bi li yor sa n z çok ki - na ye li, çok in ce lik li, çok za rif ya ni n gi liz ti yat ro sun da witty di alo gu e (nük te li söy le flim) de di i miz tarz da dil oyun la r y la, söz oyun la r y la, çok hofl bir sah ne di liy le di ya lo ğu olufl tur ma n z müm kün. Bir bafl ka çok de er li say d m z özel lik de flu: Ge le nek sel ti yat ro muz da is ter köy or ta m n da ol - sun is ter ka sa ba is ter bü yük kent or ta m n da ol sun mut la ka ve mut la ka sah ne de ki ti yat ro ola y n n için de top lu mun ge nel bir gö rü nü mü nün su nul ma s. Bu ne de mek? Ka ra göz le Ha ci vat var d bi li - yor su nuz. Ar na vut gi rer, -Os man l ta bi i çe flit li et nik grup la r n bir ara da ol du u bir top lum, onun bir ken di si ne gül dü rü sü var d r- Arap gi rer efen dim, ifl te zen ne gi rer, Kâ tip Efen di gi rer. Bir bir le ri ne âfl k olur lar. Arap Ba c var d r, ter zi var d r, Ya hu di te fe ci var d r o top lu mu olufl tu ran. Hiç bi ri afla lan ma - ya rak, hiç bi ri bir bi ri ne ter cih edil me ye rek son de re ce ob jek tif, son de re ce gü leç ve hofl gö rü lü bir yüz le, bu in san la r n na s l renk li bir top lum olufl tur duk la r or ta ya ç ka r l r ki bu gün bi zim si ya set man - za ra s için de bel ki de çok çok de er li say ma m z ge re ken bir re sim dir bu. Os man l da olan bir re sim çok çok da ha da ral m fl ken san ki esas l ay r m lar var m fl gi bi gös te ri lir ken ifl te bu özel lik ya ni çe flit li 137

138 Sözlü Anlatım et nik grup, dil, din ve kül tü rel dü zey ler den ge len in san la r m z da bir ara da gü le rek, bir bi ri ne hofl gö - rüy le ba ka rak, bir bi ri ni ba fl la ya rak ve bir bi ri ni des tek le ye rek ya fla d n gös te ren, ya fla ya bi le ce i - ni gös te ren bir ge le nek sel ti yat ro geç mi fli miz var. Ben ce en önem li de er le ri miz den bi ri bu dur. fiim - di bu nun ör nek le ri ni me se la Ke flan l Ali Des ta n oyu nun da çok net ola rak gö rü rüz, ta bi i ki Hal dun Ta ner bi linç li ola rak kul lan m fl t r. Meh met Bay dur un Yan g n Ye rin de Or ki de ler di ye son de re ce mo dern çiz gi de bir oyu nu var d r. Ge le nek sel le hiç ala ka s ol ma yan, ay n bi çim de bir top lu mun por t- re si, s tan bul da ki san ki Ga la ta R h t m gi bi bir or tam da di le ge ti ri lir. He nüz oy na mak ta olan Dev let Ti yat ro sun da ki Ah met Kut si Te cer in 1940 lar da yaz d Kö fle Ba fl ad l ya p t n da, ifl te o kö fle ba - fl ma hal le nin, s tan bul da bir ma hal le nin 24 sa ati ni an la tan bir hi kâ ye dir. Yi ne her çe flit in sa n n na - s l bir bi riy le kay nafl t n, bir lik te na s l ya fla d n gös te rir. Bu da ge le ce in ti yat ro su na yö ne lik de - er li bir ve ri ola rak or ta ya ç k yor, ti yat ro ge le ne i miz de. Tak lit çok faz la, ne de dik çe flit li et nik grup - lar de yin ce ta bi i a z, tak lit çok faz la var. Ama siz bu nu te le viz yon da za ten bol bol iz le di i niz için yi ne le me ye ge rek yok, bi li yor su nuz. Ya ni tak li di çok se ven, tak lit ya p l d za man çok gü len in san - la r z za ten. Fa kat bu ra da bir ke re da ha al t n çiz mek is ti yo rum. Ta bi i ki abar t l bir oyun cu luk ge rek - ti ri yor, de il mi? Tak li de da ya l olur sa abart ma d r. fl te bu abar t n n da be lir li gö re nek ler do rul tu - sun da öl çü sü nün bu lun ma s çok önem li. s ma il Düm bül lü yü ara n z da hiç iz le ye bil mifl olan yok tur. Hâl bu ki te le viz yon için ya p l m fl si yah be yaz film le ri var d r, ara da bir gös te ri lir. Ben o film ler den iz - le ye bil dim. Ken di siy le ay n de vir de ya fla d k ama ken di si ni iz le me flan s m ol ma d. Müt hifl bir or ta oyunu sa nat ç s, Ka vuk lu oy na yan bü yük bir sa nat ç. (...) Bu sa nat ç la r m z gün geç tik çe ya vafl ya - vafl kay be di yo ruz, ge le nek sel oyun cu luk la ra sa hip ç k ma d m z için. Me se la en so nun cu la r n dan bi ri be nim hâ lâ hay ran ol du um Ga zan fer Öz can d r. O bü yük us ta lar dan ye tifl me dir. Ne ya z k ki ar - t k sah ne le re ç k ma yan Mü nir Öz kul dur. Bi raz su lan d r sa bi le Erol Gü nay d n d r. Su nu cu lu u b ra - k p bu ifl le mefl gul ol sa bu dü zey de iyi bir sa nat ç ola cak Okan Ba yül gen dir. Ta bi i ki Fer han fien - soy dur. Ya ni git gi de aza l yor ama ya ni o DNA lar dan da bir ya na ge li yor, bir güç lü ya n m z da bu. Hat ta hat ta bel ki ak l n ba fl na top lar sa Cem Y l maz d r, bir nok ta da. Ya ni o da mar yok ol mufl de - il. (...) Ama ken di ge le ne i mi ze de bu sö zü nü et ti im en der sa nat ç lar, uma r m ge le cek te ki oyun - cu la ra sa hip ç ka bi le cek ler ve el ve re cek ler. Ha ki ka ten hofl in san lar, siz de bi li yor su nuz. Ya ni o in - san la r sey ret ti i niz za man bafl ka tür lü bir al g la ma içi ne gi ri yor su nuz. Tek rar ti yat ro ge le ne i mi zin içi ne ge ri dön dü üm za man flöy le bir özel lik ç k yor. Bi zim ti yat ro muz aç k bi çim bir ti yat ro ya ni bir b sen ti yat ro su gi bi ve ya bir Art hur Mil ler ti yat ro su gi bi. Ca d Ka za n n he men dü flü ne cek olur sak ka pa l bir bi çim de olay ör gü sü içi ne yer lefl ti ril mifl. Ba fl ve son dan ç k fl ol ma yan o man t k için de to par la n p an la m n ifa de et me si ge re ken tür ti yat ro. Bu na ka pa l bi çim ti yat ro di yo ruz. Ger çek çi ak m n uzan t la r, far k n da y z ki post mo dern dö ne me ge çil di in de Ba t ti yat ro su da ta bi i ki Brecht (Bı reht) le bir lik te ti yat ro nun mo dern dö ne min de de mo der nist dö ne mi di ye lim is ter se niz ve ab sürt ti yat ro ya ge çil di in de ba na gö re Av ru pa ti yat ro sun da mo der nist dö nem, mo dern dö nem b sen le, Çe hov la bafl l yor da mo der nist dö nem Brecht ti yat roy la ve ab sürd ti yat roy la ge li fli yor ve olu flu yor. O afla ma da da za ten ka pa l bi çim Av ru pa l lar ta ra f n dan terk edil mifl ol du. Biz de ise aç k bi çim ya - ni ara dan bir par ça ç ka r la bi le cek, ye ni bir fley ek le ne bi le cek, so nu de ifl ti ri le bi le cek, ba fl de ifl ti - ri le bi le cek. Se nar yo yu olufl tu ra na da oy na ya na da s n r s z ola nak lar ta n yan do la y s y la da aç k bi - çim olu flu ne de niy le oyun su olan. Ta mam, biz si ze bir gös te ri su na ca z. Siz de iz le yi ci si niz, si zin bu ra da ol du u nu zu da bi li yo rum. S k l d n z yü zü nüz den an la ya ca m, bel ki. Da ha çok gül dür me - ye ça l fla ca m. Öy le bir oyu nun için de yiz. Ha di bafl la ya l m. Bafl lar m s n, bafl la ya l m m? fl te Ka - ra göz ün evi ni tafl la ya l m m? fa lan gi bi za ten gi rer. O oyun su luk ta bi i Ba t ti yat ro sun da çok da ha ye ni ye ni kefl fe di li yor. Ba t ti yat ro su post mo dern za man lar da ar t k ne re ye gi de ce i ni fla fl r d için ar t k böy le bu oyun su luk la ra, k v rak l k la ra fa lan ula fl yor. Ta bi i ken di ge le ne in de de var, ken di mi - mus ge le ne in de de var. Ama bi zim ge le ne i miz de çok ge lifl mifl. O mi mus ge le ne i ni de Ba t çok da faz la de vam et tir me mifl. Biz de hâ lâ ya fla ya bi li yor. Bir de oyun cu luk üs lu bu ola rak ka pa l bi çi min oyun cu luk üs lu bu bi li yor su nuz. Bu se ne bir k s m n z n iz le mifl ol du u b sen in Bir Halk Düfl ma n oyu nun da ki gi bi ger çe i ger çek ten ya fl yor mufl gi bi ya pa rak oy na mak, bu na ben zet me ci bi çem, ya - 138

139 Sözlü Anlatım ni illiz yon cu, ya n l sa ma c oyun cu luk di yo ruz. Hâl bu ki bi zim Ana do lu ti yat ro muz da bi çem gös ter me - ci dir. n gi liz ce si pre sen ta ti on ya ni ben bu nu si ze su nu yo rum. Hâl bu ki ka pa l bi çem de rep re sen - ta ti on olu yor, de il mi? Bu gös ter me ci bi çe min de ta bi i çok kat man lar da ve de er len di ril me ola s - l var. O ne den le bi zim ge le cek te ki ti yat ro muz için zen gin bir oyun cu luk po tan si ye li de söz ko nu - su ola bi li yor. Do la y s y la ifl te bu özel lik ler, bu fle kil de to par lan m fl iken din le mek te olan Os man l m- pa ra tor lu u yla bir lik te ti yat ro muz da med da h y la ifl te Ka ra gö zü yle ve de or ta oyun la r y la de vam eder ken biz 19. yüz y l n ba fl n da di ye lim, ar t k per de li ti yat ro la r olan Ba t mo de lin de ki ti yat ro ya ge - çi yo ruz. Ta bi i ki bu nu ön ce ya ban c az n l k la r için ku ru lan ti yat ro lar olufl tu ru lu yor. Ar ka s n dan za - ten çok önem li bir Er me ni ti yat ro su ge le ne i var, özel lik le s tan bul da ama Ana do lu nun pek çok ye rin de z mir de de on la r n za ten yap m fl ol du u ti yat ro lar var. Bir Er me ni olan Me tin And n, Muh - sin Er tu rul dan da üs tün gör dü ü sev gi li ho ca m z n Gül lü Agop ad l ki fli, Os man l ti yat ro su nu ku - ru yor ve böy le ce do aç la ma me tin den ya z l met ne; aç k ha va ti yat ro sun dan per de li ka pa l ti yat ro - ya ve de gös ter me ci bi çem de ki oyun cu luk tan aç k bi çim oyun lar dan ka pa l bi çim de ben zefl me ci tür bir oyun cu lu a ge çi yor. En bü yük s k n t ta bi i ya zar lar da. He men fii na si ak l n za ge le cek, Ah met Ve fik Pa fla ak l n za ge le cek tir. Na m k Ke mal in ilk ya p t la r, Ab dül hak Ha mit in ilk ya p t la r ak l n za ge le cek tir. Bun la r n en otan tik ola n fii na si nin fia ir Ev len me si dir. Çün kü ger çek ten bi zim halk ti - yat ro suy la ba n ko par ma dan ya z l m fl bir me tin dir, yer li bir me tin dir. Ama Na m k Ke mal in yaz d k - la r hep Vic tor Hu go dan pek çok ne den le ya ni o ro man tizm, idea lizm, va tan se ver lik, ro man tiz min içer di i bü tün duy gu la r da ya fla d için Na m k Ke mal ku fla ta ma men Vic tor Hu go dan ö re nil mifl. Shaks pea re i Vic tor Hu go yu do la y s y la özüm se mifl bir kül tü rün ürün le ri ola rak or ta ya ç kar lar. On - lar da çok bü yük hiz met tir ler. Ama Shaks pea re in ter si ne ta bi i ki bu ya zar la r n hiç bi ri yaz d tra je di ola ma m fl t r. T p k Vic tor Hu go nun yaz d k la r gi bi me lod ram dü ze yin de kal m fl t r. Ya ni Vic tor Hu go çok bü yük bir fla ir ama me lod ram ya za r, ya ni bü yük ti yat ro ya za r fa lan di ye bil me miz müm kün de - il. fl te bu afla ma dan son ra iki ta ne so run ç k yor: Bir, oyun la r m z kim ya za cak? Türk ya zar çok az, oku mufl in san çok az. kin ci si bu üs lu ba gö re na s l bir oyun cu luk sis te mi or - ta ya ç ka cak? He men de dim ya an ne min de di i gi bi Türk ti yat ro su, Türk in san la r her k l a gi ri ve ri - yor. Ba k yor, or ta oyun cu lar el den gi di yor, za na at. Çün kü o Ba t ti yat ro su per de li ti yat ro bafl la m fl. He men bir ti yat ro icat edi yor lar, ad Tu lu at ti yat ro su. Tu lu at ti yat ro su, ya ni ne re dey se Cum hu ri yet Dö ne min de bi le k s men ya fla m fl ol ma l. Ne ya p yor? Ba t da ki me tin le ri do aç la ma me tin hâ li ne ge - ti ri yor ve me lod ram ola rak fev ka la de mü ba la a l bir bi çim de oy nu yor. fl te di rek ler ara s dö ne mi nin ün lü Tu lu at oyun la r bun lar, me se la Otel lo nun Arap n n ti ka m di ye oy nan ma s fa lan, her hâl de çok ke yif li bir fley ve Türk ak l, Ana do lu ge le ne iy le Ba t ge le ne i ni bu lufl tu ru ve ri yor ora da. Ne ya z k ki o Tu lua t n o çok ze ki us ta la r da ar t k ta bi i ki ara m z da yok lar. Ya z l me tin le ri yok, kal ma m fl du - rum da. Ne ler olu yor? fiim di ya vafl ya vafl Cum hu ri yete do ru iler ler sek ifl te bir yan dan Müs lü man er - kek sa nat ç ye tifl tir me ye ça l fl yor lar, düz gün Türk çe ko nu fla bil sin di ye. Ka d n lar ma lum sah ne ye ç - ka m yor. Ama onu o ka dar faz la dert et mi yo ruz. Za ten ya ni Ba t da da sah ne ye ç k ma la r o ka dar çok yüz y l al m fl ki biz he le bi zim gi bi Müs lü man top lum da eh ne ya pa l m, di yo ruz le re ge lin di in - de ar t k ka d n lar sah ne ye ç k mak is ti yor. Hâ lâ do ru dü rüst oyun ya za r, ben ifl te oyun ya za r y m, ifl - te bu se zon flu oyun lar oy na na cak, di ye bi le ce i miz bir oyun ya za r eki bi miz olufl ma m fl. Da rül be da - yi ku ru lu yor. Cum hu ri yetle bir lik te de ti yat ro okul la r m za ka vu flu yo ruz. s tan bul fie hir Ti yat ro la r, Dev let Ti yat ro la r ku ru lu yor. Ar t k okul lu sa nat ç lar ye tifl tir me ye bafl l yo ruz ve de ya zar la r m z o afla - ma da ya vafl ya vafl or ta ya ç k yor li dö nem ler de bir tek Mu sa hip za de Ce lal den söz ede bi li riz. Ya ni bü yük ya zar ola rak her kes oyun ya z yor, o bafl ka. Çün kü ne den, Muh sin Er tu rul ya ka s n dan yol dan ge çe ni çe vi rip se nin elin ka lem tu tu yor, bir oyun yaz, ge tir di yor. fl te Nâz m Hik met e zor la oyun yaz d r m fl. Bir do lu ya ni ede bi yat ç olan ki fli ler yaz m fl lar. O me tin le rin hiç bi ri bu gün oy nan m - yor. Ya ni Nâ z m Hik met in ki ler d fl n da, hiç bi ri bu gün oy nan m yor. Onu bi li yo ruz ama o za man lar da çok önem li bir ifl lev ta fl m fl lar lar da Ce vat Feh mi Bafl kut gi bi, Ah met Kut si Te cer gi bi, Re flat Nu ri Gün te kin gi bi ar t k bu gün de oy na nan hat ta di zi ba la m n da, bu gün de di zi ler ba la m n da çok po pü ler olan ya zar la r m z n or ta ya ç k t n gö rü yo ruz. Fa kat pat la ma 1950 li y l lar da olu yor. On lar ca 139

140 Sözlü Anlatım ya zar or ta ya ç k m fl: Hal dun Ta ner, Me lih Cev det ya ni en ün lü le ri Aziz Ne sin, Re fik Er du ran, Ne ca ti Cu ma l en önem li le ri ni flöy le s ra dan ge çi ri yo rum. Pe ki, ne ya p yor lar, bu in san lar? 1950 li ler de özel - lik le de ney sel me tin ler ya z yor lar. Ya vafl ya vafl Ba t da ki ab sürt ti yat ro su na ya k n fley ler ya z yor lar. Aziz Ne sin me se la, ken di ne öz gü, hiç Ba t ti yat ro su nu iz le me di i hâl de bir ab sürt ti yat ro an la y fl ge - lifl ti ri yor. Hal dun Ta ner, ya vafl ya vafl gös ter me ci ti yat ro ya ge çen oyun lar yaz ma ya bafl l yor ama hep - si yi ne de ka pa l bi çim ve ben zet me ci tür de me tin ler dir. Re fik Er du ran n da öy le, Me lih Cev det in ki - ler öy le. Me lih Cev det An day, bir son ra ki dö nem de or ta ya ç ka cak ve ka rak ter ya ra tan oyun ya zar - la r n n için de ar t k ön s ra da yer al ma ya bafl la ya cak. Fa kat de ni yor ki biz Ba t tak lit çi li i ya p yo ruz. Ta mam, ya zar la r m z da ç k t ama ifl te on lar Ba t ger çek çi li i ni tak lit edi yor lar fa lan de me ye kal m - yor l y l lar da 27 Ma y s 1961 Ana ya sa s n n ar d n dan da ha ön ce hiç bil me di i miz Brecht gi bi, Lo nes co gi bi ya zar lar çe flit li ne den ler le ya sa k n ca l bu lun mufl ya bi zim kül tü re uzak bu lun mufl, hiç gel me mifl. Or ta ya ç k yor ve ta bi i ya zar l k ska la s ge li fli yor. Bu ge lifl mey le bir lik te ya zar lar dü flün me - ye bafl l yor. Hal dun Ta ner, Tur gut Özak man, Gün gör Dil men, Tu ran Of la zo lu, Ser met Ça an (Ta bi i o çok Brecht, o çok Brecht ama do ru, ta bi i en önem li ör nek ler den bi ri.). Dü flün me ye bafl l yor lar, biz na s l bir ti yat ro yap ma l y z ki hem geç mi fli mi zin de er le ri ne, de min den be ri sa yagel di i miz de er le - re sa hip ç ka l m hem de bu gü nün mo dern dün ya s n n Ba t mo de lin de ti yat roy la da ya r fla bi le cek bir içe rik olufl tu ra bi lir. Bi çim zen gin li i var ama içe ri i miz yok. Ya ni da ha çok gün de lik fley ler, ifl te bu ya zar lar la Ser met Ça an n Ayak Ba cak Fab ri ka s o dö ne min en ün lü po li tik oyu nu ilk epik ti yat ro ürü nü, Türk ti yat - ro su nun ve de bü yük ki lo met re tafl la r n dan bi ri dir. Ar ka s n dan Hal dun Ta ner bu gün befl gün befl haf - ta da bir yer de sah ne le nen Göz le ri mi Ka pa r m, Ke flan l Ali Des ta n, Ah Biz Eflek ler, Ser sem Ko ca n n Kur naz Ka r s çok po pü ler oyun la r var, on la r ya z yor. Tur gut Özak man Re sim li Os man l Ta ri hi, Bir fieh naz Oyun, Fe him Pa fla Ko na gi bi bu po pü ler me tin le ri ya z yor ve biz se la met le 1970 le re ge li yo ruz. Oyun cu la r m z ye tifl mifl, Y l d z Ken terle ri miz var ar t k, Cü neyt Gök çerle ri miz var, Gen co Er kalla r m z ol mufl ve git gi de bu gü ne ka dar ha ki ka ten oyun cu ko nu sun da bir s k n t m z yok, bu nu ka bul ede lim. Ba t an la m n da ti yat ro da ger çek ten Ba t da ki ör nek le riy le çok ra hat ya r fla cak bir do lu ku flak bü yük sa nat ç ye tifl tir mifl du rum da y z. Ken di le ri ne te flek kür edi yo ruz. Ya ni bu gün 20 ya - fl n da, 22 ya fl n da da ba fla gü refl me ye ha z r in san la r m z var, ka d n ol sun, er kek ol sun ler afla - ma s n da ifl te Ok tay Ara y c gi bi, Va s f Ön gö ren gi bi 1980 ler de Meh met Bay dur gi bi ger çek ten çok par lak ya zar lar ç k yor. Fer han fien soy ba na so rar sa n z Tür ki ye nin gel mifl geç mifl Türk ti yat ro su nun en ta lih li nok ta s çün kü ya zar ti yat ro su gi bi bir ol gu yu 20 kü sur y l d r sür dür mek te. Her se ne bir oyun ya za rak, her se ne en afla üç oyun sah ne le ye rek bu ifli yap m fl bir ki fli. Çok yal n z b ra k l m fl bir ki - fli ama ina n l maz bir ye te nek ben ce. Ama git gi de aza la rak ya ni bir do lu oyun ya za r ad sa ya bi lir ken ar t k da ha az say ma ya bafl l yo ruz. Si ya si kriz ler, eko no mik kriz ler, si ya si dar be dö nem le ri hep ti yat - ro mu zu en gel li yor. Çün kü sü rek li ola rak san sür le ni yo ruz. Oto san sür yap ma du ru mun da ka l yo ruz. Bu ne den le bi raz ge ri le yip az ile ri gi de rek bu gün le re ula fl yo ruz. Bu gün le re ulafl t m z da bir ba k yo - ruz ki o Hal dun Ta ner in, Gün gör Dil men in, Tur gut Özak man n Do u ti yat ro suy la Ba t ti yat ro su ara - s n da köp rü ku ra rak yap t k la r hem tek nik ba k m n dan ori ji nal hem içe rik ba k m n dan yo un me tin - ler. Çok da ha ye te nek siz bir do lu ya zar ta ra f n dan, di zi ya zar la r da bu na dâ hil, yi ne le ne yi ne le ne ya - ni tak lit edi le edi le y p ra t l yor ve so nun da tü ke ti li yor. fiu için de bu lun du u muz nok ta da ne ya z k ki bir do lu par lak ya za r m z n afl t ka p la r n her bi ri t kan m fl t r. Kö tü el ler de y p ra t la rak, han tal lafl t r - la rak kul la n l d için. O ne den le ye ni ç k fl nok ta la r ara mak du ru mun da y z. Ama flu nu gö rü yo ruz: Sta tü koy la ti yat ro nun mü ca de le si her za man ol mufl tur. Bun dan son ra da ola cak t r. Ya ni on dan da ti yat ro cu lar ve bu top lum y la cak de il dir ama flu nu gör mek zo run da y z. Ar t k Ba t ti yat ro sun da da müt hifl 200 y l l k bü yük bi ri ki mi miz var. Ta bi i ki ad m ad m kos ko ca bir Or ta Ça dan ge çe rek fa lan Ba t ti yat ro su gi bi ge lifl me di. Ha z r mal ze me yi sin di re bil dik de ama mev cut zen gin lik le ri miz le Ba t n n içe ri i ni, Ba t n n de ney sel li i ni, Ba t n n ken di si ni sor gu la y fl n mut la ka mu ha fa za ede rek ye ni gi ri - flim ler için de ol ma m z la z m. Ti yat ro ya zar l aç s n dan, ti yat ro cu luk üs lu bu aç s n dan, sah ne le me üs lup la r, me kân kul la n m la r, her tür lü sah ney le il gi li ta sa r m lar aç s n dan sor gu la y c, arafl t r ma c, 140

141 Sözlü Anlatım ya ra t c ve de umut lu ol mak zo run da y z. Ol ma d m z tak dir de bu ifl bu ra da bit mifl tir, di ye dü flü nü - yo rum. Bu nu da dü flün mek is te mi yo rum. Çok te flek kür ede rim. At l m Üni ver si te si Fen Ede bi yat Fa kül te si De ka n Prof. Dr. Oya Ba tum Men te fle: Sev gi li ho ca m za çok te flek kür edi yo ruz. Ger çek ten çok do lu do lu ge nel kül tür ve ren, Tür ki - ye nin prob lem le ri ne par mak ba san bir ko nufl may d. Çok te flek kür ede riz. Ben o ka dar ya rar lan d m ki an la ta mam. So ru sor mak is te yen var m ar ka dafl lar? Ar ka da bir el var. Prof. Dr. Ay fle gül Yük sel: Evet. Bu yu run. So ru: Ho cam ben n gi liz Di li Ede bi ya t Bö lü mü, 2. s n f ö ren ci si Mü ge. Ge le nek sel li e sa hip ç - kan oyun cu lar ola rak Ga zan fer Öz can, Mü nir Öz kul, Fer han fien soy, Erol Gü nay d n, Okan Ba yül gen gi bi ak tör le ri say d n z. Aca ba bu isim ler ara s na ko nu la bi le cek bir ka d n oyun cu var m, yok mu? At l m Üni ver si te si De ka n Prof. Dr. Oya Ba tum Men te fle: Çok gü zel. Prof. Dr. Ay şe gül Yük sel: Dü flü nü yo rum, dü flü nü yo rum... fiim di he men De met Ak ba ak l ma ge li yor ama çok faz la Y l maz Er do an n gü dü mün de kal d n dü flü nü yo rum. Me se la Per ran Kut man da de il. fiim di Sum ru Yav ru cuk, ta bi i on lar çok de er li oyun cu lar ya ni Til be Sa ran bir bafl ka ya ni en bü yük ler den bi ri. On - lar bi zim Ana do lu kül tü rü mü zün yö nün de ken di le ri ni ge lifl tir mifl oyun cu lar de il. Y l d z Ken ter i de Ba t ti yat ro su çiz gi si ne ben ko ya r m. Adi le Na flit, ta bi i ki he men o ak l ma gel di. Ama o, kü çük kom - po zis yon la r n in sa n d r. Ta bi i hay ran ol du u muz bir ki fli lik. So ru: Ho cam si ze bir so rum da ha ola cak. Nâ z m Hik met in yaz d oyu nu za man s z k lan un sur ne dir aca ba? Prof. Dr. Ay şe gül Yük sel: Za man s z da ya ni bü tün oyun la r n da de il, ta bi i ki mi oyun la r n dan bah se di yo ruz. Çok oyun yaz - m fl a ka dar sa ya bi len ler var. Çok te mel in san ilifl ki le ri ni be lir le yen, in san ya fla m n, öz - lem le ri ni ve de ge ri lim le ri ni be lir le yen çok te mel bir nok ta dan yo la ç k m fl t r. (...) 2. et kin lik: Ça dafl Türk Ti yat ro su ad lı kon fe rans ve din le di i niz me tin ler le il gi li afla da ki so - ru la r ya n t la y n z. So ru la ra ver di i niz ce vap lar dan ha re ket le kon fe rans me tin le ri nin or tak özel lik le - ri ni be lir le yi niz. Kon fe rans la r n dü zen len me ama c ne dir? Kon fe rans ve re cek ki fli le rin ala n ile il gi li bil gi bi ri ki mi ne sa hip ol ma s ge re kir mi? Kon fe rans ve ri le cek top lu lu un ko nu hak k n da bil gi sa hi bi ol ma s ge re kir mi? Kon fe rans ve ri le cek ko nu nun özel li i nasıl ol ma l d r? Türk ya zar çok az, oku mufl in san çok az. kin ci si bu üs lu ba gö re na s l bir oyun cu luk sis te mi or - ta ya ç ka cak? He men de dim ya an ne min de di i gi bi Türk ti yat ro su, Türk in san la r her k l a gi ri ve - ri yor. Ba k yor, or ta oyun cu lar el den gi di yor, za na at. Çün kü o Ba t ti yat ro su per de li ti yat ro bafl la m fl. He men bir ti yat ro icat edi yor lar, ad Tu lu at ti yat ro su. Tu lu at ti yat ro su ya ni ne re dey se Cum hu ri yet Dö ne min de bi le k s men ya fla m fl ol ma l. Ne ya p yor? Ba t da ki me tin le ri do aç la ma me tin hâ li ne ge ti ri yor ve me lod ram ola rak fev ka la de mü ba la a l bir bi çim de oy nu yor. fl te di rek ler ara s dö ne mi - nin ün lü Tu lu at oyun la r bun lar, me se la Otel lo nun Arap n n ti ka m di ye oy nan ma s fa lan, her - hâl de çok ke yif li bir fley ve Türk ak l, Ana do lu ge le ne iy le Ba t ge le ne i ni bu lufl tu ru ve ri yor ora da. 3. et kin lik: Ça dafl Türk Ti yat ro su ad l me tin den al nan yu ka r da ki bö lüm de kon fe rans ç Tu - lu at ti yat ro su nun or ta ya ç k fl ile il gi li na s l bir tez ile ri sü rü yor? Bu te zi sa vun mak için gös ter di i ör - nek ler ne ler dir? Aç k la y n z. 141

142 Sözlü Anlatım 4. et kin lik: Kon fe rans la r n ve ril me amaç la r n dü flü ne rek Ça dafl Türk Ti yat ro su ad l kon fe ran - s n ne amaç la ve ril mifl ola bi le ce i ni be lir le yi niz. Kon fe ran s din le me ye ge len le rin han gi özel lik te ol - ma la r ge rek ti i ni ve amaç la r n söy le yi niz. 5. et kin lik: Sı nı fı nı za ge tir di ği niz söy lev ler le kon fe rans la rı di lin iş lev le ri ve an la tım tü rü ba kı mın - dan kar şı laş tı ra rak ben zer ve fark lı yön le ri ni be lir ti niz. 6. et kin lik: Afla da çe flit li ko nu lar da ve ril mifl kon fe rans ad la rı yer al mak ta d r. Bu kon fe rans la - rın aşa ğı da ki tab lo da ve ri len ko nu lar dan han gi siy le il gi li ol du ğu nu be lir ti niz. Han gi ko nu lar da kon - fe rans ve ri le bi le ce ği ni tar tı şı nız. Var dı ğı nız so nu cu açık la yı nız. Aka de mik Tu rizm E i ti mi Ara ma Kon fe ran s F r sat lar Ül ke si Tür ki ye Ya t r m lar çin Gü ven li Bir Li man Kon fe ran s Diva nü Lü ga ti t Türk ün Ön Sö zü ve Kafl gar l Mah mut un Bi lim sel li i Bil gi ve le ti flim Tek no lo ji le ri Kon fe ransı Çev re ve Or man Bi lin ci Konferansı Av ru pa Bir li i Üye lik Sü re cin de Em ni yet Tefl ki la t ve n san Hak la r Konferansı Mü ze ve Sa nat ko nu lu kon fe rans Bi yo çe flit li lik ve De niz ko nu lu kon fe rans Dâ hi li T p Bi lim le ri Kon fe ran s İlim Sanat Teknik Teknoloji Düşünce Ekonomi 7. et kin lik: Araş tır ma yaptığınız konuda ha zır la dı ğı nız kon fe ran sı su nu nuz. Ar ka dafl la r n z n sun - du u kon fe rans la r din le yi niz. Kon fe rans ç n n, kon fe ran sa na s l ha z r lan d n tab lo da yer alan özel - lik le re gö re de er len di ri niz. Konferans Hazırlık Evresinde Yapılması Gerekenler Evet Hayır l gi çe ki ci bir ko nu se çil mifl mi? Su nu la cak ko nu ile il gi li arafl t r ma yap ılm fl m? Top la nan bil gi ler plan l bir fle kil de s ra ya so kul mufl mu? Dik kat çek mek için il ginç bir gi rifl ya p l m fl m? Gi rifl ten son ra ko nu nun ta n t m ya p l m fl m? Kon fe ran s n ama c be lir til mifl mi? An la t lan lar ör nek ler le des tek len mifl mi? 142

143 Sözlü Anlatım 8. et kin lik: S n fa ge tir di i niz kon fe rans CD le ri ni sey re di niz. Kon fe rans ç la r n kon fe rans ve rir ken uyul ma s ge re ken ku ral la ra ne öl çü de uy du u nu tab lo da ki özel lik le re gö re de er len di ri niz. Konferans Verirken Uyulması Gereken Kurallar Az Orta Çok Kon fe rans için bir me tin ha z r lan m fl an cak met ne bak ma dan ko nu flul mufl tur. İlgi çekici bir konu seçilmiştir. Kon fe ran s din le yen kit le nin özel lik le ri göz önü ne al n m fl t r. Konu bütünlük içinde sunulmuştur. Ko nufl ma din le yi ci yi s k ma ya cak uzun luk ta d r. Vur gu ve ton la ma ya dik kat edil mifltir. Jest ve mi mik ler ye rin de kul la n l m fl t r. Din le yen le rin il gi si ni da ta cak dav ra n fl lar dan ka ç n l m fl t r. Tavır ve davranışlarla dinleyiciler üzerinde olumlu etki uyandırılmıştır. K l k k ya fe te özen gös te ril mifl tir. Dinleyicilerle göz teması kurulmuştur. Anlatılanlar örneklerle desteklenmiştir. Konferansta verilen örnekler ilgi çekici, özgün ve anlaşılır niteliktedir. Dil ağırlıklı olarak göndergesel işlevdedir. Konuşmacı samimi ve inandırıcı bir üslup kullanmıştır. Konferans sonunda sorulan sorulara kısa, açık ve net cevaplar verilmiştir. De er len dir me so nuç la r n dan ha re ket le kon fe rans ç n n ele ala ca ko nu yu kon fe rans tan ön ce arafl t r ma s n n ve ha z r l k yap ma s n n ya ra r n aç k la y n z. 9. et kin lik: Ça dafl Türk Ti yat ro su ad l kon fe ran s n te ma s n be lir le yi niz. Kon fe rans ta an la t - lan la r n te ma et ra f n da na s l bir lefl ti i ni aç k la y n z. 10. et kin lik: Kon fe rans ha z r la ma ve ver me nin us ta-ç rak ge le ne i için de ö re ni le bi le cek yön le - ri nin olup ol ma d n tar t fl n z. Ulafl t n z so nuç la r aç k la y n z. 11.et kin lik: Be en di i niz kon fe rans ç la r n s n fa ge tir di i niz CD le ri ni sey re di niz. z le di i niz kon - fe rans tan ha re ket le kon fe rans ç n n be en di i niz özel lik le ri ni s n f la pay la fl n z. 12. et kin lik: Ça dafl Türk Ti yat ro su kon fe ran s n da han gi an la t m tür le ri nin kul la n l d n be lir - le yi niz. Kul la n lan bu an la t m tür le ri nin kon fe ran s n ama c ile olan ilifl ki si ni be lir ti niz. 13. et kin lik: Ça dafl Türk Ti yat ro su kon fe ran s n da di lin han gi ifl lev de kul la n l d n be lir ti niz. Di lin bu ifl le vi ile met nin ya z l ma ne de ni ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu be lir ti niz. 143

144 Sözlü Anlatım ANLAMA, YORUMLAMA 1. Ça dafl Türk Ti yat ro su ad l kon fe ran s n ikin ci pa rag ra f n da ki söz cük le ri an lam ba k m n dan in ce le yi niz. Söz cük le rin kul la n lan an lam la r n n met nin ya z l fl ama c y la olan ilifl ki si ni be lir le yi niz. 2. Kon fe rans ta sa vu nu lan dü flün ce le re ka t l yor mu su nuz? Siz ce Türk ti yat ro su flu an ki du ru - muy la Ba t ti yat ro su ile boy öl çü fle bi le cek se vi ye de mi dir? Düşüncelerinizi açıklayınız. 3. Okuduğunuz ve incelediğiniz konferansların hangi amaçla düzenlendiğini söyleyiniz. Konferans konusunun ilgi çekici olmasının önemini açıklayınız. 4. Konferansta konuşmanın etkili olması için konuşmacının neler yapması gerektiğini söyleyiniz. 5. S n f mev cu du nu za gö re grup la ra ay r l n z. Her gru bun ko nu su fark l ola cak fle kil de kon fe rans ko nu la r be lir le ye rek bun lar la il gi li me tin ler ha z r la y n z. Ha z r la d n z me tin le ri grup tan seç ti i niz kon fe rans ç ara c l y la s n fa su nu nuz. Ar ka dafl la r n z n sun du u kon fe rans lar hak k n da ki dü flün ce - le ri ni zi söy le yi niz. ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Kon fe rans ve ril me den ön ce ko nufl ma c bir bafl ka s ta ra f n dan din le yi ci le re ( ) ta n t l ma l d r. Kon fe rans ç ki ta bi bir üs lup la tek dü ze bir fle kil de ko nufl ma l d r. ( ) Kon fe rans ç ala n n da ge nifl bil gi ye sa hip bir ki fli ol ma l d r. ( ) Kon fe rans lar din le yi ci le rin dü flün ce le rin den çok duy gu la r na hi tap eder. ( ) Kon fe ran s n ama c bir fik ri din le yi ci le re be nim set mek tir. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Ala n n da uz man bir ki fli nin bil gi ver mek ama c y la bel li bir ko nu da yap t ko nufl ma ya... de nir. Kon fe rans lar... alan la r n da ve ri le bi lir. Konferans veren kişi dinleyicilerin... dikkate almalıdır. Kon fe rans ön ce sin de bir... ha z r lan ma l an cak ko nufl ma sü rek li bu ra dan okun - ma ma l d r. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Afla da ki ler den han gi si kon fe rans ve rir ken uyul ma s ge ren ku ral lar ara s n da yer al - maz? A) Kon fe ran sı din le yen kit le nin özel lik le rinin göz önü ne alınması B) Kı sa cüm le li; ya lın, du ru ve akı cı bir dil kullanılması C) Ön ce den ha zır lık yap ma dan do ğaç la ma yoluyla konuşulması D) Vur gu ve ton la ma ya dik kat edilmesi E) Kı lık kı ya fe te özen gösterilmesi 2. Afla da ki ler den han gi si kon fe rans ha z r la ma ev re le ri ara s n da yer al maz? A) Ko nu seç mek B) Plan ha zır la mak C) Bil gi top la mak D) So ru la rı ya nıt la mak E) Me tin ha zır la mak 144

145 Sözlü Anlatım 3. Dı şa rı da su lu sep ken ma hal le ye sal dı rı yor du yi ne. Ak lı na He di ye ni ne gel di, koş tu mut fa ğa. Bir kap al dı, mer ci mek çor ba sı dol dur du. Bir par ça ek mek, ko ca man bir baş so ğan, bi raz tuz. Ba ba sıy la an ne si nin ne ko nuş tu ğu umu run da de ğil di. Ev den yıl dı rım gi bi fır la dı. Su lu sep ken az kal sın uçu ra cak tı. Kur şun gi bi dal dı He di ye ni nenin ya rı ara lık ka pı sın dan içe ri. Par ça n n an la t m y la il gi li afla da ki ler den han gi si söy le ne mez? A) İn sa na öz gü özel lik lerin do ğa ya ak ta rıl dığı B) Ek sil ti li ve dev rik cüm le lerin kullanıldığı C) Ben zet me ler den ya ra la nıldığı D) İz le nim sel be tim le me lerin ağır lık ta olduğu E) Öy kü le me an la tım bi çi minin kul la nıl dığı 4. Su bo yun ca iler le di, kâh in ce yu mu şak kum lar kâh taş lar üze rin de. Hep sa ğı iz le ye rek bir sa at yü rü dük ten son ra tek rar baş la dı ğı nok ta ya dön müş bu lu nu yor du. Ken di ni bir ye re ka pa tıl - mış his set ti. Kü çük ada nın te pe le ri onu sı kı yor, de ni zin kub bem si uf ku, ru hu nu da ral tı yor du. Ka - ya la rın en yük sek yer le ri ne tır man ma ya baş la dı. Par ça n n an la t m y la il gi li afla da ki ler den han gi si söy le ne mez? A) Göz lem ler den ya rar la nıl dığı B) Ay rın tı lar su nul duğu C) İç göz le me yer ve ril diği D) Öy kü le me ve be tim le merin kullanıldığı E) Ka nı la rı de ğiş tir meyi amaç ladığı 5. (I) Ben yaşamı bir paylaşım olarak görüyorum. (II) Bu nedenle insanların yaşamını zenginleştirmek, onlara ölümsüz bir şeyler bırakmak gerektiğini düşünüyorum. (III) Ölümsüz sözüyle anlatmak istediğim, kendi ölümsüzlüğüm değil tabii ki yapıtın ölümsüzlüğü, işte sergimi bu düşüncelerle düzenledim. (IV) İnsanların sergiyi gezip gördükleriyle ilgili birtakım değerlendirmeler yapması benim için çok hoş bir şey. (V) Benim istediğim de zaten buydu, ticari bir kaygım hiç olmadı. Bir ressamın düşüncelerinin anlatıldığı bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) I. cümlede kendi bakış açısını ortaya koyuyor. B) II. cümlede, kimsenin ulaşamadığı başarılar peşinde koştuğunu belirtiyor. C) III. cümlede, kullandığı bir kavramla ilgili açıklama yapıyor. D) IV. cümlede, başkalarını yapıtları üzerinde düşündürmekten mutluluk duyduğunu açıklıyor. E) V. cümlede, maddi bir beklentisinin bulunmadığını söylüyor. 2007/ÖSS 6. Yöntem, bir hedefe giden yol, henüz gerçekleşmemiş bir şeyi gerçeğe dönüştürmek ve fert için bilinmeyen bir nesneyi bilinir hâle getirmektir. Edebiyata bilimsel olarak yaklaşmanın ilk şartı, edebiyatı tanımaktır. Edebiyatı tanıma yolunda en az iki değişik yol vardır. Birincisi öğrenmenin şekli nedir, öğrenmenin gayesi nedir? İkincisi, hangi edebiyat? Bu soruya verilebilecek farklı cevaplar, farklı yöntemleri gerektirir. Bu parçanın anlatımda aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur? A) Açıklama B) Betimleme C) Öyküleme D) Tanık gösterme E) Karşılaştırma Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Kon fe rans la r n il min, sa na t n, tek no lo ji nin ge lifl me si ne olan kat k la r n söy le yi niz. 2. Gü zel ve et ki li ko nuş ma nın kon fe rans ver me de ne gi bi fay da sı olur? Açık la yı nız. 145

146 Sözlü Anlatım ÖN HAZIRLIK 2. AÇIK OTURUM Aç k otu rum me tin le ri bu la rak okuyunuz. Beğendiğiniz bir metni s n fınıza ge ti ri niz. Aç k otu rum la r n kay de dil di i CD ler arafl t ra rak bulduğunuz CD leri s n fınıza ge ti ri niz. S n f ta dü zen le ye ce i niz aç k otu rum için bir ko nu se çi niz. Tar t fl ma ya ka t la cak ö ren ci - le ri be lir le dik ten son ra ko nuy la il gi li arafl t r ma ya p n z. HAZIRLIK 1. Gü zel ve et ki li ko nuş ma, dü şün ce le ri ni inan dı rı cı kıl ma ye te ne ği han gi mes lek le ri seç me yi dü şü nen ler için da ha çok ge rek li dir? 2. Bir şe yin yal nız gü zel ol ma sı kâ fi de ğil dir, ko nu ya uzak ol ma ma sı da şart tır. Ko nu öy le ol - ma lı dır ki ne bir şey ek sik ol sun ne de bir şey faz la. Pas cal ın yu ka rı da ki sö zün den ha re ket le açık otu rum da su nu la cak ko nu nun özel lik le ri nin na sıl ol ma sı ge rek ti ği ni açık la yı nız. 3. Te le viz yon da iz le di ği niz açık otu rum lar da, ko nuş ma cı la rın be ğen di ği niz ve be ğen me di ği niz yön le ri nin ne ler ol du ğu nu söy le yi niz. 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz aç k otu rum me tin le ri ni oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n oku du u me - tin le ri din le yi niz. S n fa ge tir di i niz aç k otu rum ka y t la r n sey re di niz. Din le di i niz me tin ler ve sey - ret ti i niz aç k otu rum gö rün tü le ri hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. TÜR K YE CUM HU R YE T N N 80. YI LI VE ATA TÜRK Yö ne ten Sa d k TU RAL Sa y n Bafl ba ka n m, Sa y n Ge nel kur may Bafl ka n m, Yük sek Yar g n n Pek De er li Üye le ri ve De - er li Ko nuk lar, Kur du u Cum hu ri ye tin 80 in ci, ara m z dan ay r l fl n n 65 in ci y l dö nü mün de Ata türk ü ye ni den an mak, bi linç le ri mi zi ye ni den ta ze le mek ve ya r na el ele tu tu fla rak yü rü ye cek ye ni bir ener ji, ye ni bir si ner ji el de et mek üze re yap t m z top lan t ya hofl gel di niz. Bu gün bu ra da an d m z Ata türk ün bi ze b rak t de er ler, dav ra n fl lar ve gös ter di i ufuk ko nu - sun da bi zim için her bi ri ay r bir fl k olan de er li bil gin le ri miz ko nu fla cak lar. Her bi ri ni ay r ay r ta n - d n z bu bil gin le re ve ku ru cu bafl ka n m z Su at l han Pa fla m za da hu zu ru nuz da te flek kür edi yo - rum. lk sö zü ho ca m z Ut kan Ko ca türk e ve ri yo ruz. Ko nufl ma la r n n bafl l : Yol Gös te ri ci Ifl m z Ata türk çü Dü flün ce. Bu yu run Ho cam. YOL GÖS TE R C IfiI I MIZ ATA TÜRK ÇÜ DÜ fiün CE Ut kan KO CA TÜRK Sa y n Bafl ba kan, Sa y n Ge nel kur may Bafl ka n, Sa y n Ba kan lar ve De er li Ko nuk lar, Bü yük Ata türk hiç flüp he yok ki Türk ü Türk ya pan ni te lik le ri ki fli li in de en üs tün de re ce de tem - sil eden bir de ha idi. Mil le ti miz ta ra f n dan ken di si ne Ata türk so ya d ve ri li fli nin iza h bu dur. Bu ba - 146

147 Sözlü Anlatım k m dan Ata türk ü an lat mak bir ba k ma Türk mil le ti nin ni te lik le ri ni an lat mak t r. O ba k m dan güç tür, zor dur. Bu y l 65. ölüm y l dö nü mün de aziz ad n ve ha t ra s n tek rar son suz min net ve ba l l k duy - gu la r ile an d m z bü yük Ata türk ün, bü tün dün ya n n tak dir et ti i ni te lik le ri var. En bafl ta bü yük as - ker ve ko mu tan ni te li i var. Mil lî dev let ku ru cu su ve dev let ada m ni te li i var. Mil le ti mi zin çeh re si ni de ifl ti ren dev rim ci ni te li i var. Yurt ta ba r fl, dün ya da ba r fl. il ke si ile bü tün in san l ku cak la yan hü ma nist yö nü, in san c l cep he si var ve ni ha yet bi zim için çok de er li olan, bi ze dai ma yol gös te re - cek olan fi kir ve dü flün ce ada m çeh re si var. Ata türk, bi ze mem le ket ger çek le rin den kay nak la nan so run lar kar fl s n da hiç bir dog ma ya ka p l mak s z n ak l n ve bi li min reh ber li i ni ka bul eden ger çek çi bir dün ya gö rü flü b rak t. Ata türk çü dü flün ce bu ba k m dan ça dafl uy gar l k dü ze yi ne en k sa za - man da ulafl ma y o dün ya da ye ri mi zi amaç la ma y, ye ri mi zi al ma y he def tu tan bir gö rüfl tür. Ata türk di yor ki -ya z l me tin hâ lin de de eli miz de dir- Dün ya sü rat le dö nü yor. Mil let le rin, ce mi - yet le rin, fert le rin bi le saa det ve bed baht l k te lak ki le ri de i fli yor. Böy le bir dün ya da as la de ifl me ye - cek hü küm ler ge tir mek il mî ve ak l in kâr et mek olur. Ni te kim ken di si ne dok trin tek lif eden le re kar - fl da Dok trin is te mem çün kü do nar ka l r z, biz yü rü yüfl hâ lin de yiz. de mifl ti. De mek ki Ata türk çü - lük sta tik bir dü flün ce sis te mi de il. Bi la kis di na mik, ile ri ye dö nük, ye ni lik le re aç k dü flün ce sis te - mi dir ve ak l, man t dü flün ce de yön tem al d için dir ki bu gün ol du u gi bi ya r n da de e ri ni ko ru - ya cak t r. Ko ru ma s la z m d r. Ata türk bu ne den le dir ki hiç bir ya ban c ide olo ji ye il ti fat et me mifl tir. Koy du u il ke ler, yap t dev rim ler, he def ola rak gös ter di i hu sus lar dai ma Türk mil le ti nin ih ti yaç la - r n dan kay nak lan mak ta d r. Ken di ifa de si ile söy lü yo rum, di yor ki: Ala ca n z ka rar lar bu mem le ke - tin top rak la r n kok la ya rak or ta ya ç ka cak t r. Bir mil lî li de rin mem le ket ger çek le ri ne ba k fl aç s bu. Ata türk çü dü flün ce nin bi zim için çok de er li mil lî yö nü, onu arz edi yo rum. Mem le ket ger çek le - ri ne çö züm arar ken na s l dav ran d m z, na s l dü flün me miz ge rek ti i ni gös te ren ta ra f, bu nun ya - n n da bir de bü tün in san l a hi tap eden, bü tün in san l ku cak la yan ev ren sel yö nü var, o da Yurt- ta ba r fl, ci han da ba r fl. il ke si ile for mü le edi yor. As l n da Yurt ta ba r fl, ci han da ba r fl. Ata türk için dün ya m z da ya fla yan bü tün in san la r da ha çok bir bi ri ne sev dir mek, bir bi ri ne kay nafl t r mak yo lun - da ki ça ba la r n bir par ça s y d. Çün kü Ata türk, bü tün in san l bir vü cut ve her mil le ti bu vü cu dun bir or ga n ka bul edi yor du de söy le di i Ar t k bü tün dün ya mil let le ri ak ra ba ol mufl lar d r ve ak ra - ba ol mak la mefl gul dür ler. Bun lar, Ata türk ün söz le ri. De mek ki dün ya da bir en teg ras yo na, bir bir - lefl me ye de gi difl var ama el bet te ki mil lî hu su si yet le ri ön de tut mak üze re. Ata türk ün flu söz le ri ne ba k n z, di yor ki Dün ya n n fa lan ye rin de bir ra hat s z l k var sa ba na ne de me me li yiz. Öy le bir ra hat s z l k var sa t p k ken di içi miz de ol mufl gi bi onun la il gi len me li yiz. Olay ne ka dar uzak ta olur sa ol sun. Bu gö rüfl ten sap ma mak la z m d r. Çün kü en uzak ta zan net ti i miz bir ola - y n bir gün bi ze te mas et me ye ce i ni bi le me yiz. Ata türk ün söz le ri bun lar. De mek ki dün ya ile il gi - len mek, dün ya dan ko puk ya fla ma mak Ata türk çü lü ün de bir ma na da esa s. Ata türk çü lü ü biz yol gös te ri ci bir fl k ola rak ka bul edi yo ruz. Ne den böy le dav ra n yo ruz? El bet, bel ki Ata türk de bi zim gi bi bir in san d. Ama dü flü ne lim ki bi zi geç mifl in san d, ça n afl m fl in san d. Yol gös te ri ci ni te li i ile ya fla d gün ler de bu gün le ri gör müfl in san d. Bu ba k m dan fi kir le ri, dü flün - ce le ri dün ol du u gi bi bu gün de bi ze fl k tu tu yor. An cak bu ra da bir nok ta y önem le be lirt mek is ti - yo rum ki Ata türk çü lük, dü flün ce tar z ba k m n dan 30 se ne, 40 se ne, 50 se ne, 80 se ne ev vel Ata - türk ün kar fl lafl t olay kar fl s n da söy le di i söz den zi ya de, bu gün kü kar fl la fl lan olay hak k n da ak - l n ve man t n fel se fe si ile dü flün mek sa na t d r. Çün kü Ata türk bi ze na kil ci li i de il, ak l c l yön - tem ola rak gös ter mifl tir. Bu nok ta da da dik kat li bu lun mak la z m d r. Ata türk ü biz mil lî kah ra man ola rak an yo ruz. Fi kir ve dü flün ce cep he si ile bi ze yol gös te ri ci fl k ola rak kut lu yo ruz. Ne den, ne den? Bu nu, Bü yük Nu tuk un son la r n da cum hu ri ye ti ema net et ti i Türk genç li i ne hi tap eder ken söy le di i söz ler de ara mak müm kün. Ora da bir tab lo çi zi yor. Cum hu ri ye - ti, Türk ba m s z l n en zor flart lar al t n da bi le kur ta ra cak s n, der ken he pi niz ha t r la ya cak s n z bir tab lo çi zi yor. Va ta n n bü tün ter sa ne le ri ne gi ril mifl, or du la r da t l m fl, bü tün ka le le ri fet he dil mifl. 147

148 Sözlü Anlatım Ata türk ün çiz di i bu tab lo yu dü flü nür se niz ken di si 19 Ma y s 1919 da Sam sun a ayak bas t za - man mem le ke tin için de bu lun du u ümit siz ve ac tab lo dur. Ata türk de mek is ti yor ki en güç flart lar al t n da bi le, her fle yin bit ti i zan ne dil di i bir za man da bi le Türk mil le ti nin gü ven his si hiç bir za man kay bol ma ma l d r. Ata türk bu ger çe i bun dan 80 se ne ev vel Türk mu ci ze si ile bü tün dün ya ya is pat et mifl mil lî kah ra man d r. Fi kir le ri, dü flün ce le ri onun için cum hu ri ye ti mi ze bay rak ol mufl tur ve bay rak ol mak ta de vam ede cek tir. Aziz ad ve ha t ra s Türk mil le ti ile öz defl lefl mifl tir. Bu öz defl lefl me si son - su za dek sü re cek tir. Bir fla i ri mi zin onun 1938 de za man s z ölü mü üze ri ne yaz d fli i rin de flöy le de - ni li yor: A la ma mil le tim yan san da iç ten, O se nin ka n n da, ca n n da d r o. Ne za man çe tin bir da va ya sa r l sam, Uf kun da, al n n da, ya n n da d r o. Ata türk dün ol du u gi bi bu gün de ya n m z da d r, uf ku muz da d r ve ese ri olan la ik, ça dafl ve de - mok ra tik Tür ki ye Cum hu ri ye ti onun gös ter di i yol da son su za dek hiç flüp he siz ki ya fla ya cak t r. Bu duy gu lar la ben de yük sek he ye ti ni zi bir ke re da ha say g y la se lam l yo rum. Sa d k TU RAL Sa y n Bafl ba ka n m, De er li Ko nuk lar, Kur du u cum hu ri ye tin te mel le ri ne mil lî ben li i, mil lî kim li i koy mak is te yen Ata türk ümüz en bü yük ese rim de di i cum hu ri ye ti kül tür le bi çim len dir mek üze re 1931 y l n da Ta rih Ku ru mu nu, 1932 y l n da Dil Ku ru mu nu kur mufl idi y l n da ise bu iki ta ri hî ku ru lu flu mu za iki ye ni genç kar - defl, Ata türk Kül tür Mer ke zi ve Arafl t r ma Mer kez le ri ek le ne rek Ata türk Kül tür, Dil ve Ta rih Yük sek Ku ru mu olufl tu rul du. Bu ana ya sal ku ru lufl Tür ki ye Cum hu ri ye ti Dev le ti nin stra te jik ko nu lar da ih ti - ya c n duy du u arafl t r ma la r yap mak üze re var l n sür dü rü yor. Bi ze gö re de sür dür me li dir. Ata türk Yük sek Ku ru mu nun ku ru cu bafl ka n, bay ra ön ce yu ka r ya yük sel tip son ra biz le re dev - re den de er li bü yü üm Emek li Kor ge ne ral Su at l han Be ye fen di ye sö zü ve ri yo rum. Bu yur sun lar. TÜRK KÜL TÜ RÜ VE TÜRK DEV R M Su at L HAN Sa y n Bafl ba ka n m, Sa y n Ge nel kur may Bafl ka n m, Sa y n Ba kan lar, Yar g m z n De er li Bafl kan - la r, De er li Ko nuk lar, Ölü mü nün 65. y l n da bü yük ön de ri mi zi rah met ve say g y la an yo ruz. Ata türk Kül tür, Dil ve Ta rih Yük sek Ku ru mu, ku ru lu flu nun 20. y l n bu gün ler de ta mam la m fl bu - lu nu yor. Ata türk gün le ri ni aka de mik dü zey de an ma ge le ne i sür dü rül mek te dir. Yük sek Ku ru mun kay bet - ti i ya sal gü ce tek rar ka vufl tu ru la ca n umut edi yo ruz. Su na ca m ko nu, Türk kül tü rü ve Türk dev ri mi ilifl ki si dir. Bu bü yük ko nu nun k sa bir arafl t r ma - s da hi Türk kül tü rü ve Türk dev ri mi nin bir bü tün tefl kil et tik le ri so nu cu na ulafl t r yor. Türk kül tü rü ka dim ta ri hî ma ce ra s n n son afla ma s n da Türk dev ri mi ni üret mifl tir. Ata türk de Türk dev ri mi de Türk kül tü rü nün bi rer fla he ser ürü nü dür. Ko nu yu k sa Türk kül tü rü ta ri hi ve Türk dev ri mi nin ana özel lik le riy le su na ca m. Ata türk ve Ata türk çü lük le il gi li ar fliv ça l fl ma la r çok bü yük öl çü de ta mam lan m fl t r. Bu na kar fl l k Türk dev ri mi ile il gi li top lu de er len dir me ler de önem li bofl luk lar bu lu nu yor. Ör nek ola rak flu so ru lar he nüz ce vap la r ile bu lufl ma m fl t r. Türk dev ri mi nin Ba t ev ren sel dev rim le ri ara s n da ki ye ri ne dir? Türk dev ri mi nin Os man l m pa ra tor lu u ye ni lik ha re ket le ri kar fl s n da ki du ru mu ne dir? Türk dev ri mi - nin ev ren sel li i ve an ti em per ya list özel lik le ri ne ler dir? Türk dev ri mi nin Türk kül tür ta ri hi için de ki ye ri 148

149 Sözlü Anlatım ve ko nu mu ne dir? Türk dev ri mi nin uy gu la ma ba fla r s ve gü nü müz de ki ye ri ne dir? Ve son ola rak da Türk dev ri mi nin ge le ce i na s l ola cak t r, ol ma l d r? Bu so ru la ra ve ri le cek ce vap lar, san d m z dan çok da ha bü yük, ben zer le ri ara s n da öz gün ya p ve özel lik le re sa hip bir dev ri mi ger çek lefl tir di i mi zi gös ter mek te dir. Bu al t so ru dan be fli ne çok k - sa de i nip Türk dev ri mi nin Türk kül tür ta ri hi için de ki ye ri ve ko nu mu na bi raz da ha a r l k ve re rek su na ca m. Ba t dev rim le ri nin bel li bafl l la r n kro no lo jik s ray la flöy le say mak müm kün: Rö ne sans, Re form; I, II. n gi liz Dev rim le ri, ABD Dev ri mi, Fran s z Dev ri mi ve Sa na yi Dev ri mi. Ba t dev rim le ri nin ki fli le re ve Ba t l top lum la ra ge tir dik le ri ana bafl l k la r ile flun lar d r: Sa nat ve bi - lim ala n n da ge lifl me ler in sa na say g, ar ke olo ji, fel se fe, mi ma ri ala n n da ye ni len me ler; top lu mun si - ya si ve hu ku ki ya p s n da ki at l m lar; ki li se de ve inanç ha ya t n da aç l m lar; hal k n yö ne ti me da ha faz - la ka t l m ; kral l k ve aris tok ra si nin et kin li i nin azal ma s ; ik ti da r n halk ta ba n na ya y l ma s ; ba m s z - l k, öz gür lük ve in san hak la r n da ge lifl me ler; dü flün ce, ba s n, özel gi ri flim, hu kuk ve ya sa lar kar fl - s n da eflit lik ve ana ya sal dö ne me ge çifl. Ba t dev rim le ri nin her bi ri si sa y lan ad m lar dan bir k s m n ger çek lefl tir mifl tir. Bir bi ri ni iz le yen dev rim ler ken din den ön ce ki le rin üze ri ne at l m lar ek le mifl tir. Ba t kül tü rü s ra l dev rim le ri nin ürün le ri nin top la m d r. Türk dev ri mi, en az ye di, ger çek te çok da ha faz la afla ma da ula fl lan Ba t dev rim le ri nin amaç la - r na bir de fa da, tek bir dev rim ile ulafl ma y ön gör müfl tür. Bu özel lik Türk dev ri mi nin gü zel li i nin, bü - yük lü ü nün, zor lu u nun önem li se bep le rin den bi ri si dir. Türk dev ri mi ni bü yük ler den ya pan se bep - ler den bi ri si de Ba t dev rim le ri de vam eden or tak kül tü rün at l m lar ol ma s na kar fl l k, Türk dev ri mi - nin iki fark l kül tür ara s n da (Ba t ve Do u) uyum sa la ma ya yö ne lik olu flu dur. Bü yük lü ü nün, zor - lu u nun di er bir se be bi, Ba t l la ra ra men Ba t ya yö ne lik olu flun dan d r. Türk dev ri mi ev rim le fle rek var l n ve ge lifl me si ni sür dür mek te dir. (...) Dev ri mi miz öz gün bir ya p ya sa hip tir. Çok ka r fl t r lan te rim ler var. Bun lar ça dafl lafl mak, ça c l lafl mak ve Av ru pa l lafl mak. Söz lük an la m y la ça dafl lafl mak mo dern lefl mek. Av ru pa l lafl mak ise Av ru pa l la r n dü flün ce, dav ra n fl ve ya flan t la r n be nim se mek tir. Ça c l lafl mak ise mua s r lafl - mak, ça n tu tu mu na ve ge rek le ri ne uy mak an la m nda d r. Ata türk ko nu yu en aç k fle kil de 10. Y l Nut ku nda or ta ya ko ya rak Kül tü rü mü zü ça dafl uy gar l n üze ri ne ç kar ta ca z. de mifl tir. Ata türk ça c l lafl ma y he def gös ter me mifl tir. Çün kü her ye ni olan, her mo dern ve as ri olan mut la ka iyi ve flart la r m za uy gun de il dir. Ata türk Av ru pa l lafl ma y da he def gös ter me mifl tir. Çün kü amaç Av ru - pa l la r n dü flün ce, dav ra n fl ve ya flan t la r n be nim se mek de de il dir. Ata türk ça dafl lafl ma y ça n ge rek le ri ne ve tu tu mu na uy ma y he def gös ter mifl tir. Çün kü ça n be nim se ne cek ba flat tu tum ve ge - re i Ba t da da ola bi lir, bafl ka yer de de ola bi lir. Bu gün Ba t da ola bi lir, ya r n bafl ka yer de ola bi lir. Ata - türk çü lük sa de ce gü nü mü zü de il, ça la r kap sar ve her ça da ça dafl ol ma ha re ke ti dir. Türk dev - ri mi nin ama c da bu dur za ten. Türk dev ri mi kül tür de i fli mi ni, kim lik ve ki fli lik de i fli mi ni amaç la maz. Dev ri mi mi zin öz gün lü ü nün aç k l k ka zan ma s için ba z so ru la r do ru ce vap lan d r ma m z la z m. fiu üç so ru üze rin de du rul ma l : Türk dev ri mi bir ça dafl lafl ma ha re ke ti mi dir yok sa Av ru pa l lafl ma ha re ke ti mi dir? Türk dev ri mi ça dafl de er ler de uyu mu mu he def ler yok sa Ba t yla bü tün lefl me yi mi he def ler? Türk dev ri mi öz gün bir ha re ket mi dir yok sa Ba t ya ba m l bir ha re ket mi dir? Türk dev ri mi so ru la r n bi rin ci bö lü mün de ce va b n bu lur. K sa ca Türk dev ri mi bir ça dafl lafl ma ha re ke ti - dir, Ba t yla ça dafl de er ler de uyu mu he def ler, öz gün ve ba m s z bir ha re ket tir. kin ci bö lüm ler Türk dev ri mi ni an lat maz lar. Türk dev ri mi bir Av ru pa l lafl ma ha re ke ti de de il dir. Ba t yla en teg ras - yon ha re ke ti de de il dir. Ba t n n içe ri sin de eri me de il dir. Mil lî he def le rin se çi min de, Yük sek Ku ru mun Ka nu nu mil lî kül tür un sur la r n n tes pi ti ni is ter. Yük - sek Ku rum Ata türk Kül tür Mer ke zi, bir bi lim ve uy gu la ma ko lu olufl tu ra rak mil lî kül tür un sur la r n tes - pit et mifl tir. Bi lim Uy gu la ma Ko lu nun be lir le di i ge nel kül tür un sur la r flun lar d r: Te mel dü flün ce sis - 149

150 Sözlü Anlatım te mi bir kül tür un su ru dur: dil, ta rih, din, folk lor, sa nat, örf-adet, ge le nek, zi ra at, eko no mi, hu kuk, as - ker lik... Kül tür ha ya t n bü tün alan la r n kap sar. Bi li nen mil lî kül tür un sur la r bafl ba ka n n bafl kan l n - da top la nan Yük sek Ku rul un ona y n dan geç mifl tir. Da ha son ra kül tür un sur la r n dan her bi ri yet ki li ele man lar ta ra f n dan in ce len mifl ve bir ki tap hâ lin de ya y n lan m fl t r. Se çi len ve be nim se nen te mel dü flün ce sis te mi ilk kül tür un su ru ola rak be lir len mifl tir. Çün kü be nim se nen te mel dü flün ce sis te mi di er bü tün kül tür un sur la r n fle kil len dir mek te dir. Ör nek ola rak be nim se nen te mel dü flün ce sis te - mi ko mü nizm ise di er bü tün un sur la r et ki le ye rek ken di özel lik le ri ne gö re fle kil ver mek te; te mel dü - flün ce sis te mi li be ral eko no mi ise çok par ti li sis tem se fark l ya p olufl mak ta d r. Bi lim Uy gu la ma Ko - lu Ata türk çü lü ü, Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin be nim se di i te mel dü flün ce sis te mi ola rak ka bul et mifl - tir. Bu na gö re Tür ki ye Cum hu ri ye ti ba m s z, ege men, hu ku kun üs tün lü ü nü, ak l c l, bi lim ci li i ve dev rim il ke le ri ni ka bul et mifl ve be nim se mifl tir. Tür ki ye Cum hu ri ye ti bu il ke le re ba l ola rak ku rul - mufl tur. Omur ga s n bu il ke ler le kur mufl tur. Türk kül tür un sur la r n n her bi ri üze rin de Türk dev ri mi - nin ve il ke le ri nin dam ga s var d r. Türk dev ri mi ile Türk kül tü rü bir bü tün olufl tu rur lar. Türk dev ri min - den ve ri len her ödün Tür ki ye yi ge ri let mek te dir. Sa d k TU RAL Ka d n, top lum için de er kek gö züy le ko nufl lan d r mak da de er len dir mek de ek sik olur. Ka d n bir ay r cins var l k ola rak gör mek ten kur tu lup hem an ne hem de top lu mun her ala n n da yer alan, er - kek le bir lik te yü rü yen bir var l k say mak ge lifl mifl lik gös ter ge si dir. Ata türk ün ya p lan d r ma y is te di i, ha ya t m z n için de ka d na ay r l m fl ay r bir dün ya, zen gin lefl - ti ril mifl bir ba k fl aç s var d : f fet li, üret ken, ça l fl kan, dü rüst ve so rum lu luk al ma ce sa re ti ta fl yan Türk ka d n n n top lum da ye ri ni bü yüt mek ve sa lam lafl t r mak... Genç kar de flim, önü müz de ki ay lar - da pro fe sör ola cak olan Esin Da y Ha n me fen di Ata türk ve Türk Ka d n ko nu lu ko nufl ma s n ya - pa cak lar, bu yur sun lar. ATA TÜRK VE TÜRK KA DI NI Esin DA YI Te flek kür ede rim Sa y n Bafl kan. Sa y n Bafl ba ka n m, Sa y n Ge nel kur may Bafl ka n m, De er li Ko - nuk lar, Ön ce lik le bu gün bu ra da Ata m z say g y la anar ken Türk ka d n n tem si len bu ra da bu lun mak tan duy du um gu ru ru ve mem nu ni ye ti ifa de et mek is ti yo rum. Ata türk ün Türk ka d n na bah flet ti i hak - lar ve Türk ka d n ad na yap t mü ca de le den do la y bü yük kur ta r c ya, bü yük ön de re Türk ka d n ad na min net ve flük ran la r m z su nu yo rum. Ata türk ö ren ci lik y l la r n dan iti ba ren özel lik le dev le tin ida ri, si ya si ve as ke rî alan lar da için de bu - lun du u so run la r gör müfl, çö züm ler ara ma ya bafl la m fl t r. Bun dan do la y da si ya set le u rafl m fl t r. An cak za man la dev le tin ve mil le tin ge ri kal m fl l ne den le ri ni sos yal, kül tü rel, eko no mik ve e i tim sis te mi miz de ki ek sik ler de gör müfl ve çö züm ler ara ma ya bafl la m fl t r. Bu çer çe ve içe ri sin de flüp he - siz önem se di i ko nu lar dan bi ri si de Türk top lu mun da ka d n n ye riy di. Ata türk, Türk ka d n n n ken di sin den bek le nen son suz min net, hiz met ve fe da kâr l a ra men en do al ve ça dafl in san hak la r n dan mah rum edil me sin den, özel lik le di nin, ge le nek ve gö re nek le rin ka d n ta hak küm al t na al mak için bir araç ola rak kul lan ma s n dan ra hat s z l k duy mufl tur. Ata türk ün Türk ka d n hak k n da ki dü flün ce le ri ney di, Türk ka d n n n top lum da ki ye ri ne ol ma l y - d, Türk ka d n için ne ler ya p l ma l, han gi hak lar ve ril me liy di? En önem li si Ata türk e gö re Türk ka d - n na s l ol ma l y d? Biz bu so ru la r n ce va b n Ata türk ün bir ve si le ile tut tu u gün lük le rin de, ar ka dafl - la r y la soh bet le rin de, yer li ve ya ban c ba s n la yap t gö rüfl me ler de, mec lis gö rüfl me le rin de, ko nufl - ma la r n da, hal ka özel lik le ha n m la ra ve genç le re hi ta ben yap t ko nufl ma lar da, her fley den ön ce il - ke ve in k lap la r n da gö rü yo ruz. 150

151 Sözlü Anlatım (...) Ata türk, Türk ka d n n n Türk er ke i ile bir lik te eflit bir e i tim al ma s n n ya n n da ka d n ol ma n n ge - rek tir di i gö rev le ri ni ye ri ne ge ti re bil me si için ay r ca özel e i tim al p bil gi ve be ce ri do na n m l ye tifl - ti ril me si ni de is te mifl tir. 21 Mart 1923 gü nü Kon ya l ha n m la ra yap t bir ko nufl ma da ka d n la r n top - lum için de üzer le ri ne dü flen gö re vi nin de iyi bir an ne ol du u nu; za man iler le dik çe, bi lim ge lifl tik çe, me de ni yet dev ad m lar la yü rü dük çe ça n bu gün kü flart la r na gö re ev lat ye tifl tir me nin güç lü ü ne de i ne rek flöy le der: Bi na ena leyh ka d n la r m z hat ta er kek ler den da ha çok mü nev ver, da ha çok fe yiz li, da ha çok bil gi li ol ma ya mec bur dur lar. E er ha ki ka ten mil le tin ana s ol mak is ti yor lar sa böy - le ol ma l d r. Ata türk, bu gün ka d n la r m z n her yer de er kek ler le fi kir ve nur yo lun da ya r fl t k la r n, hiç bir yer de ka d n la r m z n er kek ler den afla ol ma d hat ta den gede gö rül dü ü nü, ka d n la r m z n da ha olum - suz flart lar da bi le er kek ler den ge ri kal ma d k la r n bel ki de eflit flart lar da on la r ge çe bi le cek le ri nin gu - rur ve ri ci bir du rum ol du u nu be lirt mifl tir. Ni te kim o mem le ket ev lat la r n n or tak ve eflit ola rak al - mak zo run da ol duk la r ilim ve fen nin ol du u nu, yük sek mes lek ih ti sas er bap la r n n ay r la ca tah sil de re ce si ne ka dar ter bi ye ve e i tim de bir li in, sos yal ha ya t m z n ge lifl me si ve iler le me si için önem li bir ad m ol du u nun bi lin cin dey di. Ata türk, Türk ka d n için ya p l ma s ge re ken en önem li hiz me tin ona ö re tim ve e i tim ala n n da ya p la cak, sa la na cak hak ve f r sat eflit li i ol du u nu bi li yor du. Çün - kü ka d n ne ka dar e i tim li, bil gi li, kül tür lü olur sa han gi hak la ra sa hip ol ma s ge rek ti i ni bi le cek, hak - la r n ko ru ya cak ve ne is te di i ni de bi le cek ti. Bir top lum ka d n ve er kek iki cins ten mey da na gel di - i ne gö re bu cins ler den bi ri nin ça n ge rek le ri ne uy gun hak lar el de edip, ak tif du ru ma ge çip di er - le ri nin bu hak lar dan mah rum ve pa sif du rum da kal ma s top lu mun hem sos yal ha yat ta hem de me - de ni yet sa ha s n da ge lifl me si ne en gel olur. Müm kün mü dür ki bir top lu mun ya r s top rak la ra, zin cir - le re ba l kal d k ça di er ya r s se ma la ra yük sel sin. fiüp he yok ki iler le me ad m la r de di im gi bi iki cins ta ra f n dan be ra ber ar ka dafl ça at l ma l, iler le me ve ye ni lik ala n n da bir lik te yol al n ma l dü flün - ce sin de olan Ata türk, bi zim sos yal ha ya t m z da ki ba fla r s z l k la r n ne de ni ni ka d n la r m za kar fl gös - te ri len il gi siz lik ve ku su ra ba la ya rak Bi na ena leyh bi zim he ye ti iç ti ma iye miz için ne la z m sa bun - la r ay n de re ce de hem er kek hem de ka d n la r m z n ka zan ma la r la z m. de mifl tir. Dün ya yü zün de gör dü ü nüz her fley ka d n n ese ri dir, di ye cek ka dar ka d n n top lum da ki ve me - de ni ye tin de ki ye ri ni tak dir eden bir ki fli olan Ata türk, bü yük Türk ka d n n me sa imiz de müfl te rek k l - mak, ha ya t m z onun la bir lik te yü rüt mek, Türk ka d n n il mî, ah la ki, sos yal, ik ti sa di ha yat ta er kek or - ta ar ka da fl, yar d m c s yap mak yo lu dur. (...) Ni ha yet 3 Mart 1924 te e i tim ve ö re ti min bir lefl ti ril di i Tev hidi Ted ri sat Ka nu nu ile ka d n la ra ve ri len hak la r n ilk ad m at l m fl t. Böy le ce er kek ve k z ço cuk la r ay n fle kil de bü tün tah sil de re ce le rin de e i tim ve ö re tim gö re - cek ler di. Ata türk ün en bü yük ve ni ha i he de fi Türk ka d n n ve er ke i ni hu ku ki hak lar aç s n dan eflit du ru ma ge tir mek ti. An cak bu nu ger çek lefl tir mek için top lu mun ek sik lik le ri ni, yan l fl l k la r n gö re rek dü zelt me e i li min de olup ye ni li e, ça dafl lafl ma ya yö nel me si ve bü tün bun la r n bir so nu cu ola rak ka d n er kek ay r m fi kir uy gu la ma s n dan vaz ge çil me si ge re ki yor du. Hak, bir gö rev ve so rum lu lu un kar fl l ve ril di i ne gö re Türk ka d n bu gö rev ve so rum lu lu u - nu ta ri hin her dö ne min de, özel lik le Mil lî Mü ca de le Dö ne min de faz la s y la ye ri ne ge tir mifl tir. Bir an - ne, bir efl, bir k z kar defl, bir k z ço cu u ola rak cep he de sa va flan er kek le rin cep he ge ri sin de b rak - t alan la r dol dur mufl, on la r n yok lu u nu arat ma m fl, tar la s n sür müfl hem ken di yi ye ce i ni hem cep he de ki as ke rin yi ye ce i ni sa la m fl, ai le oca n tüt tür müfl, ço lu u na ço cu u na, ih ti ya r na ve has ta s na sa hip ç k m fl; kol ka nat ger mifl; ya mur, kar, so uk de me den as ke rin si lah ve cep ha ne - si nin na kil ve ik mal ifl lem le ri ni yü rüt müfl hat ta elin de si la h ile cep he de düfl ma na kar fl sa vafl m fl t r. Bir ka d n dan ca n n dan bafl ka ne is te ne bi lir di. O da ge rek ti i za man ca n n fe da et mifl ti. Öy ley se bu - gü ne ka dar bir ka d n de il, bir in san ol ma n n ge rek tir di i hak lar ni çin on dan esir gen mifl ti? Türk ka - 151

152 Sözlü Anlatım d n esa re te kar fl bir mil lî mü ca de le yap m fl t ve ba flar m fl t. Ama bafl ka bir esa re te mah kûm du. Çün kü en ta bi i hak la r olan özel ve si ya si hak la r n dan mah rum du. Ata türk, Türk ka d n n n ar t k ikin ci s n f va tan dafl mu ame le si gör me si ni is te mi yor du ve la y k ol - du u hak la r ka zan ma s için ka mu oyu nu ha z r la ma ya ça l fl yor du. Bu nun için de ko nufl ma la r n da s k s k Türk ka d n n n Mi lî Mü ca de le de ki hiz met le rin den, çok ul vi, çok yük sek, çok k y met li fe da - kâr l k la r n dan, di nin yan l fl yo rum lan ma s so nu cu ka d n n ko yu bir ta as sup al t n da ezil di in den bah - set mifl tir. Ona gö re dün ya n n hiç bir ye rin de, hiç bir mil le tin de Ana do lu köy lü ka d n n n fev kin de ka - d n me sa isiz lik et mek im kâ n yok tur ve dün ya da hiç bir mil le tin ka d n ben Ana do lu ka d n n dan da - ha faz la ça l fl t m, mil le ti mi kur tu lu fla gö tür mek te ve za fe re gö tür mek te Ana do lu ka d n n dan da ha faz la ça l fl t m, di ye mez.... De mok ra tik bir sis tem de her fer din dev le tin için de ya fla d top lu ma kar fl so rum lu luk la r ve gö - rev le ri var d r. Ai le ha ya t, sos yal ha yat ve ifl ha ya t n da dev le tin da ya na olan mil le ti olufl tu ran fert - le ri ka d n, er kek di ye ay r p ka d n la r bu so ru nun d fl n da tut mak de mok ra tik sis te min te mel le ri ne de ay k r idi. Bu yol da ki uzun ve sa b r l ça l fl ma la r n so nu cu 3 Ni san 1930 da Be le di ye Ka nu nu ile Türk ka d n na be le di ye se çil me le ri ne ka t l ma, seç me, se çil me hak k ve ril mifl ti. Bu Türk ka d n n n si ya si hak la r n ka zan ma s n n ilk ad m y d y l n da Ata türk Cum hu ri yet re ji mi de mek de mok ra si sis - te miy le dev let flek li de mek tir. Biz cum hu ri ye ti kur duk, 10. ya fl n dol du rur ken de mok ra si nin bü tün icap la r n s ra s gel dik çe tat bi ka ta koy ma l d r. Ka d n hak la r n ta n mak da bu nun bir ica b ola cak t r, müs te rih olu nuz. de mifl ti. Ni te kim 26 Ekim 1933 gü nü yi ne Tür ki ye Bü yük Mil let Mec li sinin Köy Ka - nu nu nda yap t de i flik lik le Türk ka d n köy ih ti yar he yet le ri ne seç me ve se çil me hak k ka zan m fl, s ra ya vafl ya vafl Tür ki ye Bü yük Mil let Mec li sine gir me afla ma s na gel mifl ti. (...) 1935 se çim le rin de Tür ki ye Bü yük Mil let Mec li sine 18 ka d n mil let ve ki li gir mifl ti. O gün kü flart lar dik ka te al n d n da ger çek ten çok önem li bir ba fla r ve afla may d. An cak bu gün hâ lâ mec lis te ka - d n mil let ve ki li sa y s bu sa y ya ula fla ma m fl t r. Mec lis te mil let ve kil le ri sa y s n n art ma s kar fl s n da ka d n mil let ve kil le ri sa y s n n azal ma s ters oran t l d r ve bu dik kat çe ki ci dir. Bu nun so rum lu lu u nu Türk ka d n ve er ke i bir lik te pay lafl ma l d r. Bun dan son ra Türk ka d n n n ya pa ca en önem li gö rev ken di si ne ta n nan özel ve si ya si hak la r n bi lin ci ne va ra rak on la r sa hip len mek, ko ru mak, fay da lan - mak ve uy gu la ma ya ko nul ma s n sa la mak t r. Çün kü sa hip ç k la ma yan hak la r n ge le ce i kay g ya - ra t r. Hat ta za man ve flart la ra gö re flah si onu ru nu ko ru ya rak gö rev ve so rum lu luk la r nis pe tin de bu hak la r n ge lifl tir me li dir. Bir cins di e ri ni yok sa ya rak ve ya düfl man gö re rek, ha ka ret ede rek de il, in san ca, kar fl l k l sev gi ve say g an la y fl y la mev cut so run la r n çö zül me si ne ça l fl l ma l d r. Er kek ler unut ma ma l ki bir ka d n bir an ne, bir efl, bir k z, bir er kek, bir ba ba, bir er kek kar defl, bir er kek ço cuk tur. Es ki bir ata sö zü var d r: Dün ya bir ka zan d r, ka d n bir kul pun dan tu tar, er kek bir kul pun dan tu tar, bir lik te kal d r r lar. Bü tün er kek ler an ne le ri nin ze kâ la r na, dü flün ce le ri ne ve fe - ra se ti ne hay ran d r. Bü tün er kek ler ka d n la r n bu özel lik le ri ni ka bul et tik le ri ne gö re öy ley se ka d n la - r m z n on lar dan da ha az hak la ra sa hip ol ma la r na hak l gös te re cek bir ne den de yok tur. Bu gün sa - de ce ka d n la r m z de il, ka d n la r m z la bir lik te er kek le ri miz de bu gün ve ge le cek te bir an ne nin, bir eflin, bir k z kar de flin, bir k z ço cu u nun hiç bir alan da ve za man da ma dur ol ma ma s için ge re ken - le rin ya p l ma s ad na el bir li i, ifl bir li i ve fi kir bir li i yap ma la r ge re ki yor. Tüm za man la r n efl siz li de ri bü yük Ata türk ü bü yük Türk mil le ti özel lik le Türk ka d n la r na yap t hiz met ler den do la y tek rar say g y la an yor, te flek kür edi yo rum. Sa d k TU RAL Sa y n Bafl ba ka n m, Sa y n Ge nel kur may Bafl ka n m, Hü kû me ti mi zin De er li Üye le ri, Yük sek Yar - g m z n De er li Bafl kan la r ve Üye le ri, De er li Bil gin ler, De er li Din le yen ler, 152

153 Sözlü Anlatım Ata türk ü an mak, ha y r Ata türk ü ye ni bafl tan kav ra mak ve o yön de bir y l için de ne ler ya p l d - n de er len dir me top lan t la r n dan bi ri si ni bu gün bu ra da ta mam la d k. Dün ya n n en bü yük dev let le - ri ni di ze ge tir mifl, em per ya liz min ger çek ten ba fl n e dir mifl Ata türk ümü zü bafl ka la r n n na s l an la - d n, na s l an la mak is te di i ni unut ma dan onu do ru an la mak, do ru yü rü mek, yü rü yü flü mü zün k - la vu zu say mak, Mus ta fa Ke mal Ata türk ün aziz ha t ra s önün de flük ran la, min net le, ba l l k duy gu - la r y la bir ke re da ha e il mek gö re vi mi zi yap m fl ka bul edi niz. He pi ni zi say g lar la, sev gi ler le se lam l yo ruz. 10 Kas mlarda Atatürk ü Anmak ve Anlatmak hzl.: Zeki Dilek 2. et kin lik: Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk aç k otu ru mun dan ha re ket le tabloda yer alan so ru la r ce vap la y n z. Ver di i niz ya n t la ra gö re aç k otu rum ko nufl ma la r n n özel lik le ri ni be lir le yi niz. Sorular Cevaplarınız Konu her kesimi ilgilendirecek nitelikte midir? Açık oturuma kaç konuşmacı katılmıştır? Konuşmacıların özellikleri nelerdir? Açık oturumda Atatürk hangi yönüyle ele alınmıştır? Konuşmacılar konuyla ilgili yeterli hazırlık yapmışlar mıdır? 3. et kin lik: Ata türk gi bi ge nifl halk kit le si ni il gi len di ren ve il gi du yu lan bir ko nu da ya p la cak aç k otu ru mun na s l bir yer de dü zen len me si ge re kir? Bu na gö re aç k otu rum la r n dü zen le ne ce i ye rin na s l ol ma s ge rek ti i ni be lir le yi niz. 4. et kin lik: Aç k otu rum ko nu su nun ön ce den be lir len me si ve du yu rul ma s n n fay da la r n tar t fl - n z. Tar t fl ma so nuç la r n s n fa sunu nuz. 5. et kin lik: Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Yı lı ve Ata türk ad lı açık otu rum met nin de açık otu rum baş ka nı Prof. Dr. Sa dık Tu ral ın ko nuş ma la rı nı in ce le yi niz. Me tin den ha re ket le açık otu ru mu yö ne - ten baş ka nın gö rev le ri ni söyleyiniz. 6. et kin lik: Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk aç k otu ru mun da ele alı nan ko nu la rın na - sıl sı nır lan dı ğı nı be lir ti niz. Açık otu rum lar da ele alınan konunun işleniş tarzının nasıl olması gerekir? Dü şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 7. et kin lik: S n fa ge tir di i niz ve iz le di i niz aç k otu rum lar dan son ra fo rum ya pı lıp ya pıl ma dı ğı nı be lir ti niz. Fo ru ma dö nü flen bu tür aç k otu rum lar da, din le yi ci le rin sor du u so ru la r n, ele al nan dü - flün ce yi ay d n la ta cak te mel fi kir ler üze rin de yo un lafl ma s n n öne mi ni söy le yi niz. 8. et kin lik: Aç k otu rum so nun da ko nufl ma c la ra so ru so ran din le yi ci le rin ha re ket ve ta v r la r n n ve so ru la r n n na s l ol ma s ge rek ti i ni söy le yi niz. 9. et kin lik: Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk aç k otu ru mun da ko nufl ma ya pan Su at l han ile Esin Da y n n ko nufl ma la r n aç k l k, ak c l k ve du ru luk ba k m n dan in ce le yi niz. Ko nufl ma - la r n an la t m özel lik le ri ba k m n dan fark l ol ma s n n se bep le ri ni söy le yi niz. 10. et kin lik: Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk aç k otu ru mun da kul la n lan an la t m tür - le ri ni be lir le yi niz. Kul la n lan an la t m tür le ri nin met nin ile ti si ile olan ilifl ki si ni söy le yi niz. 153

154 Sözlü Anlatım 11. et kin lik: Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk aç k otu ru mun da di lin han gi ifl lev ler de kul la n l d n me tin den ve re ce i niz ör nek cüm le ler le gös te ri niz. ANLAMA, YORUMLAMA 1. Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk aç k otu ru mu nun dü zen le nifl ama c n söy le yi niz. 2. Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk aç k otu ru mun da ki her ko nufl ma y bir bi rim ola rak ka bul eder sek bu ko nufl ma la r n met nin bü tü nün de ki han gi dü flün ce ye hiz met et ti i ni söy le yi niz. 3. Ata türk ün Ala ca n z ka rar lar bu mem le ke tin top rak la r n kok la ya rak or ta ya ç ka cak t r. sö - zü nü Türk top lu mu nun kül tür özel lik le ri fl n da yo rum la y n z. 4. Türk ka d n n n ken di si ne ve ri len seç me ve se çil me hak kı nı ne de re ce kul lan d n ve ge lifl tir - di i ni dü flü nü yor su nuz? Si ze gö re Türk ka d n nın ce mi yet, ifl ve si ya set ha ya t n da ye te rin ce ak tif olabilmesi için neler yapılması gerektiğini açıklayınız. 5. Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Y l ve Ata türk ad lı açık otu rum ko nuş ma la rın da ke li me le rin da - ha çok han gi an lam da kul la nıl dı ğı nı be lir le yi niz. Bu nun met nin tü rü ile olan iliş ki si ni açık la yı nız. 6. Ön Ha z r l k ta seç ti i niz ve hak k n da arafl t r ma yap t n z ko nu da bir aç k otu rum dü zen le yi - niz. S n f ta ki ar ka dafl la r n z n da aç k otu rum so nun da so ru sor ma s na f r sat ta n ya rak aç k otu ru - mun fo ru ma dö nüfl me si ni sa la y n z. Ya p lan aç k otu rum hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Aç k otu rum la r n ko nu su sa de ce bi lim çev re le ri ni il gi len di ri ci ni te lik ta fl ma l d r. ( ) Aç k otu rum lar rad yo ve te le viz yon da da ya p la bi lir. ( ) Aç k otu rum da amaç, tar t fl lan ko nu da bir so nu ca var mak t r. ( ) Aç k otu rum da ile ri sü rü len bil gi le rin, bi lim sel ge çer li i ol ma l d r. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Ön ce den be lir le nen bir ko nu nun, çe flit li yön le riy le o ko nu da ki uz man ki fli ler ce, top lu luk önün de or ta ya kon du u tar t fl ma la ra... de nir. Aç k otu rum da... ko nufl ma c la r ta n ta rak ele al nan ko nu ile il gi li bil gi ler ve rir. Aç k otu rum da ko nufl ma lar... bir dil le ya p l r. Aç k otu rum lar da... ko nu lar se çi lir. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Afla da ki ler den han gi si aç k otu ru mun özel lik le rin den de il dir? A) Ge niş bir din le yi ci top lu lu ğu önün de yapılması B) Ko nu sunun ge niş halk kitlesini il gi len di re cek özel lik te olması C) Ko nuş ma cı ların ko nu ile il gi si olan ki şi ler olması D) Sa de ce bi lim sel çev re le ri il gi len di ren ko nu lar da yapılması E) Se çi len ko nunun ön ce den du yu ru lması 154

155 Sözlü Anlatım 2. İm ge ler den ka çın ma ya da düm düz söy le yi şe yö nel me, şi i rin do ğa sı na ters dü şer. Bi li nen ve çok yi ne len miş bir ger çek tir ki şi ir, im ge ler le dü şün me sa na tı dır. Ozan sı lık ise ye ni li ği, ta ze li - ği ol ma yan, in san yü re ğin de hiç bir tit re şim ya rat ma yan, bas ma ka lıp im ge ler üret me dir. Bu yön - den şi ir sel lik le ozan sı lı ğı ka rış tır ma mak ge re kir. Şi ir sel lik, ya şam ve in san ger çe ği nin im ge ler le di le ge ti ril me si dir. Ozan sı lık ise bu nun tam ter si ola rak ger çe ği göl ge le me, bu nun için de ci la nın ve bo ya nın her tü rü ne sı ğın ma dır. Bu par ça n n an la t m n da, afla da ki ler den han gi si ne bafl vu rul mufl tur? A) Açık la ma-ör nek le me B) Tar tış ma-ör nek le me C) Açık la ma- ör nek le me D) Kar şı laş tır ma-ör nek le me E) Açık la ma-be tim le me 3. Ya zar, Tan zi mat son ra sı nın top lum sal çal kan tı la rı nı ko nu edin miş tir eserlerinde. Bu gün ya - pıt la rı nın oku nur ol ma sı nın baş lı ca ne den le rin den bi ri de ku şak lar a ra sı ça tış ma yı us ta ca bir üs - lup la iş le me si dir. Kı sa ca sı dü şün ce ve te ze da ya lı eser le ri ni bir ku yum cu ti tiz li ğiy le sun muş tur bi ze. Bu par ça n n an la t m bi çi mi afla da ki ler den han gi si dir? A) Öy kü le me B) Ta nım la ma C) Ör nek le me D) Açık la ma E) Tar tış ma 4. Genç ya zar, ça ğın çok ge ri sin de kal mış. An la tı mı çok süs lü ve gös te riş li. Di li ya ban cı söz - cük ler le yük lü ağır bir dil. Böy le bir dö nem de il gi çek me si çok zor. Bu par ça da elefl ti ri len ya za r n an la t m n da bu lun ma yan özel lik han gi si dir? A) İç ten lik B) Ya lın lık C) Akı cı lık D) Öz gün lük E) Açık lık 5. Hepimiz bencillikten yakınıyoruz. Herkesin yalnızca kendisini düşündüğünü, kendisinden başkası yokmuş gibi davrandığını görüyoruz. Bu tutumu eleştiriyoruz ama görüyoruz ki eleştirinin pek bir yararı olmuyor. Çünkü bencillik azalacağı yerde giderek yaygınlaşıyor. Bu duruma karşı önlem almıyor, sadece yakınmakla yetiniyoruz. Bu parçanın sonuna düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisinin getirilmesi uygun olur? A) Bencil insan kendisini koruma güdüsüyle kendine güvensizlik arasında sıkışmıştır. B) Bencilliğin birey olma yetkinliği kazanmamış kişilerde sık görüldüğünü biliyoruz. C) Bencil kişilerin her olayı, her durumu, her insanı kendi çıkarı için kullandığını unutmamalıyız. D) Bencilliğin nelerden kaynaklandığını, neden yaygınlaştığını düşünmüyoruz. E) Bencil kişiler kendilerinden başkalarına değer vermeyi bilmezler. 1999/ÖSS Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Gü zel ko nuş ma, kar şı mız da ki le ri et ki le me ve inan dır ma ye te ne ği ka zan ma da eği ti min ro lü ne dir? 2. Din le yi ci le rin da ha pa sif ol du ğu tar tış ma tür le rin de ko nuş ma cı, top lu lu ğun dik ka ti ni uya nık tut mak için ne ler ya pa bi lir? 155

156 Sözlü Anlatım 3. SEMPOZYUM ÖN HAZIRLIK Sem poz yum me tin le ri bu la rak okuyunuz. Beğendiğiniz bir metni s n fınıza ge ti ri niz. m kân la r n z dâ hi lin de çev re niz de dü zen le nen sem poz yum la r arafl t ra rak il gi ni zi çe ken ve konusu hakkında bil gi sa hi bi ol du u nuz bir sempozyuma din le yi ci ola rak ka t l n z. S n f ta dü zen le ye ce i niz sem poz yum için be lir le ye ce i niz ko nu nun her han gi bir ala nın - da bil di ri sun mak ama c y la arafl t r ma ya p n z. Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas ret tin Ho ca Sem poz yu mu ki ta bı nı, http// se hir.bel.tr. İn - ter net ad re sin den in ce le ye rek sem poz yum otu rum la rı nın na sıl dü zen len di ği ni, her otu rum da kim le rin otu ru ma baş kan lık yap tı ğı nı, Nas ret tin Hoca nın sem poz yumda han gi yön le riy le ele alın dığı nı araş tı rı nız. Sempozyumların nasıl düzenlendiğini araştırınız. HAZIRLIK 1. Ha z r l k l konuşmalarda ko nufl ma c n n ata söz le rin den, de yim ler den, f k ra lar dan ve kü çük hi kâ ye ler den ya rar lan ma s n n su nu ya olan kat k s ne dir? 2. Sem poz yum ön ce sin de sa vu nu la cak dü flün ce hak k n da bil gi top la ma n n, dü flün ce ye ka - n t lar gös ter me nin, sa y sal ve ri ler den ya rar lan ma n n inan d r c l k aç s n dan ne gi bi bir öne mi ol - du u nu aç k la y n z. 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz sem poz yum me tin le ri ni oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n ge tir di i me tin - le ri din le yi niz. Din le di i niz me tin ler hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. 1. ULUS LA RA RA SI AK fie H R NAS RED D N HO CA SEM POZ YU MU SEM POZ YUM DÜ ZEN LE ME KU RU LU BAfi KA NI VE AK fie H R BE LE D YE BAfi KA NI OP. DR. MUS TA FA BA LO LU NUN KO NUfi MA SI Sa y n Kay ma ka m m, yur du muz dan ve dün ya n n dört bir ta ra f n dan Ak fle hir e gel mifl Bi lim Adam la r ve Sev gi li Ko nuk lar, 1. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca Sem - poz yu mu na he pi niz hofl gel di niz. Sa y n Prof. Dr. Sa im SA KA O LU Ho ca m ko nu flur - ken ne ka dar do ru bir ifl yap t m z bir ke re da ha an la - d k ve ho ca m n söz le ri biz le ri ol duk ça gu rur lan d r d, ken - di si ne te flek kür edi yo rum. Böy le bir sem poz yu ma ev sa hip li i yap ma n n, Ak fle hir in sa n ola rak onur ve gu ru ru nu ta fl yo ruz. He pi ni ze tek rar hofl gel di niz, fle ref ver di niz di yo rum... Bi lin di i gi bi ün lü Türk- s lam âli mi Nas red din Ho ca, yal n z Ana do lu in sa n n n de il, bü tün Türk ulus la r n n ay r ca Bal kan ve Ba t ulus la r n n da gön lün de taht kur mufl; Azer bay can dan Yu gos lav - ya ya, Ame ri ka dan Ja pon ya ya ka dar uza nan ge nifl bir co raf ya da ulus la ra ra s bir üne ka vu fla rak ev ren sel bir kim lik ka zan m fl t r. 156

157 Sözlü Anlatım Nas red din Ho ca, elefl ti rel yak la fl m la r n n ya n s ra in san c l d r, iyim ser dir, âlim dir, dev ri nin ilim ada m d r, ba naz l k tan uzak t r ve hofl gö rü lü dür. Bu yüz den sev gi, ba r fl ve kar defl lik öner me le riy le do lu me saj la r, in san l k ta ra f n dan ku flak tan ku fla a, dil den di le ak ta r la rak yay g n lafl m fl, her ye ni yüz y l da gün cel li i ni ko ru ya bil mifl tir. Nas red din Ho ca n n bir mi zah ç y aflan fel se fi yö nüy le de in san la r n fay da lan ma s ge re ken bir kay nak ol du u nun an la fl l ma s ge rek mek te dir. Dün ya kül tü rü nün zen gin lik le ri kap sa m n da al g lan - ma s, ta n t l ma s, hak et ti i il gi yi bul ma s için son y l lar da önem li at l m lar ger çek lefl ti ril mek te dir y l n dan be ri 5-10 tem muz ta rih le ri ara s n da dü zen le nen Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca fien lik le ri hem Nas red din Ho ca gi bi ev ren sel bir kim li in ta n t l ma s n da hem de fark l kül tür - le rin bir ara ya gel me sin de et kin bir rol oy na mak ta d r. Ota rih ten bu ya na, Nas red din Ho ca ko nu sun da ya p lan bi lim sel ve sa nat sal ça l fl ma lar h z la art - m fl t r. Ya p lan her ye ni ça l fl ma, ken di kül tü rü mü zü ve kül tü rü mü zün ay na da ki önem li bir yan s ma - s olan Nas red din Ho ca y da ha iyi an la ma m za hiz met et mek te dir. Bir lefl mifl Mil let ler ku ru lu flu UNES CO nun 1996 y l n Nas red din Ho ca Y l ola rak ilan et me si de bu halk bil ge si, dev ri nin ilim ada m ve fi lo zo fu nun tüm dün ya da seç kin bir yer edin di i nin gös ter - ge si dir. Böy le si ne an t sal özel lik ler ta fl yan bir kim li in da ha do ru ta n n ma s, gü nü müz Türk kül tü rü ne kay nak sa la ma s, dün ya da gü zel sa nat lar ve e i tim alan la r n da yay g n lafl t r l ma s ge re kir dü flün - ce sin de yiz. Bu amaç la dü zen le di i miz 1. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda Nas red din Ho ca n n bi lim sel dü zey de ta n t l p tar t fl l ma s, çe flit li ül ke ler de Nas red din Ho ca hak k n - da arafl t r ma lar yap m fl bi lim adam la r n n bir ara ya ge ti ri le rek gö rüfl ve dü flün ce le ri nin bir bi ri ne ak - ta r l ma s ve Ho ca m z n gü zel sa nat lar dan, e i ti me ka dar bir çok alan da Türk kül tü rü ne kay nak ola - rak fl k tut ma s he def len mek te dir. Ay r ca ül ke mi ze ge len ko nuk la r m z n bi lim sel ça l fl ma la r son ra - s n da 46. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca fien li i ne de ka t la rak kül tü rel ve sa nat sal bir çok et kin li i iz le me le ri, halk la kay nafl ma la r da ha ya k n et ki le flim içi ne gir me le ri sa lan m fl ola cak t r. Sem poz yum prog ra m, Nas red din Ho ca ko nu sun da ça l flan bi lim adam la r n, arafl t r ma c la r bir ara ya ge tir me nin ya n s ra, Ho ca m z n ulu sal kül tür s n r la r d fl n da yan k la n fl n n ve di er ül ke ler - de b rak t iz le rin in ce len me si ve de er len di ril me si he def le ri ni de kap sa mak ta d r. Sa na yi lefl mifl ve kal k n m fl ül ke ler de, top lum sal ya p da ki kök lü de i flim ler den do la y bu gün ar - t k gö re me di i miz folk lo rik de er le rin, kal k n mak ta olan ül ke ler de hâ lâ ge le nek sel ya p la r y la ya fla - ma ya de vam et ti i ni an cak her an yok ol ma teh di di al t n da ol du u nu da bi li yo ruz. Bu prog ram ve - si le siy le in san l n or tak mi ra s olan bu ta rih sel ki fli lik ler le il gi li bil gi ve de er len dir me ler le ge le ce e yö ne lik önem li so nuç lar ç ka r la ca inan c n da y z. Önem li bir mis yo nu ta fl mak için gu rur la ve se bat la iler le me yi he def le di i miz bu yol cu luk ta, zen - gin kül tür kay nak la r m za ye ni le ri nin ek len me si ve bu sem poz yu mun ta ri he bir not ola rak dü flül me - si ni di li yor, say g lar su nu yo rum. M T TEN GE LE CE E HO CA NAS RED D N Prof. Dr. Ka mil VE L NE R MA NO LU (Azer bay can) Eren ler dün ya y ak l la bul mufl lar. (Ki tab- De de Kor kut tan) Ho ca Nas red din (bafl ka bir de yifl le Ha ce Nas red din, Mol la Nas red din) Türk dün ya s n n mefl hur ve se vi len folk lor tip le me le rin den bi ri ola rak bi lin mek te dir. Türk kül tü rü nün s n r la r Türk dün ya s n n ve Türk di li nin s n r la r n dan da ha ge nifl tir. Bu an lam da Nas red din Ho ca yal n z Türk ler ara s n da de - il, Türk ol ma yan Bal kan halk la r (S rp, Ar na vut...), Fars lar, Er me ni ler, Lez gi ler, Avar lar, Gür cü ler... ara s n da da mefl hur f k ra kah ra ma n d r. Av ru pa ya ka dar uza nan Nas red din Ho ca ka rak te ri in ce nük te dan, fi lo zof, sos yo log ola rak ta n n mak ta d r. 157

158 Sözlü Anlatım Nas red din Ho ca ti pi onun ken di sin den çok da ha ön ce le re uzan mak ta d r. Her hal k n bir fi lo zof, hi civ ci; gü lüfl, yer gi, iro ni ka rak te ri var d r. Yu nan lar da ün lü hi civ fla i ri Ezop u ye tifl ti ren mi to lo jik bir gü lüfl kül tü rü var d r. Ezop u ye tifl ti ren At lan ti da hic vi ve pa ro di si, He rak les, Om fa lus vb. üze ri ne ya - ran m fl f k ra lar, la ti fe ler ol mufl tur. Türk mi to lo ji si, Nas red din Ho ca da mer kez le flen, odak la nan bir ana kay na a sa hip tir. Kor kut Ata ve Kö ro lu gi bi Nas red din Ho ca da bir kam, fla man; gi yi mi ku fla m ile kam la r ha t r la tan Nas - red din Ho ca sos yal sta tü sü, fa kir li i ile de bir kam d r. Ana hat la r mi to lo ji den, me de ni kah ra man ol mak tan do an gü lüfl, bil ge lik, ze ki lik, ve li lik, seç kin - lik ka rak te ri za man geç tik çe de ifl mifl; di na mik tip ola rak Or ta Ça la r n der vi fli ne, mu ta sav v fa dö - nüfl müfl tür. Bu dö nü flüm, trans form, folk lor tip le ri için ti pik olan di na mizm ile ger çek lefl mifl tir. Ko - lo ni za tör der vifl le rin özel lik le ri ni ya fla tan Nas red din Ho ca ye ni bi çim, dil, üs lup ve ad ka zan m fl t r. Bu dö nü flüm sü re ci kar ma fl k ve kat man l d r. Za man za man ya ran m fl f k ra lar da ki tip ler gö re ce li dir (Ti mur lenk, Ha run Er Re flit vb.). IX. yy. dan XV-XVI. yy. la ra de i flen za man için de bafl ve ren le rin bir k s m da Nas red din Ho ca ad y la ba l d r. de al ve re al, ras yo nel ve ha yal pe rest, nük te dan ve ak l l, uzak gö ren ve ze ki Nas red din Ho ca ile alay c ve kur naz Nas red din Ho ca ay n bir tip ol mak ta d r. F k ra y halk ya ra t r. Nas red din Ho ca ya is nat edi len f k ra la r n da ya ra t c s halk t r. Halk dü flün ce - sin de gü lüfl kül tü rü nün bafl kah ra ma n olan Nas red din Ho ca do nuk, sta bil bir tip ol ma y p de i flen, di na mik, zen gin ve dol gun bir ka rak ter dir. (...) Nas red din Ho ca f k ra la r n dan do mufl ata söz le ri ve de yim ler halk ara s n da mefl hur dur. Ör ne in ta ba n n kal d r mak, Ha lep ora day sa ar fl n bu ra da, kör dö vü flü, dost lar al fl ve rifl te gör sün, su çun bü - yü ü öküz de, ye kür küm ye, ipe un ser mek, ku fla ben ze mek vs. Ana do lu ga zi le ri, eren le ri; Azer bay can lok man la r ; Tür kis tan bil ge le ri ara s n da Nas red din Ho ca ay r bir önem ta fl mak ta d r. Sa de lik ve al çak gö nül lü lük, de rin lik ve ze kâ, nük te dan l k ve hofl gö rü Nas red din Ho ca ya di li mi zin, dü flün ce mi zin s n r la r n ge nifl let me ye im kân ver mifl tir. D fla vu rum, dün ya ya ters ba k fl es ki so fist ler le Sok ra tes man t n n ör tüfl me si dir. Nas red din Ho ca dü flün ce si. la hî tak si ma t, tev hi di yü ce tu tan Nas red din Ho ca ken di ne gül me yi de be ce ren yü ce bir in san d r. Dün ya da her fle yi o s ra dan ak l n, bil gi nin de s n r s z ol du u nu ka bul le nen ve bu nu hep ka bul len - dir me ye ça l flan Nas red din Ho ca gö re ce li ya fla m n, gö re ce li ma ne vi de er le rin, gö re ce li ma ne vi ada le tin, gö re ce li gü zel li in öte sin de ila hî de er le rin var l na ina nan bir bil ge dir. la hî olan la ha ya lî ola n n den ge si ni bul ma ya ça l flan Nas red din Ho ca efle i, gi yi mi ku fla m, ai le si, sos yal ya fla m ile ze - mi ne, ger çek li e ba l d r. la hî dü ze ne, ila hî ada le te, yü ce Al lah den ge le ri ne de ba l olan Nas red - din Ho ca Hak Teâ lâ n n gön lü ne il ham et tik le rin den dir. Türk le rin kan yad da fl n da, bel le in de Nas red din Ho ca var. Nas red din Ho ca biz le re mit le rin uzak geç mi flin den ve ta ri hin bel li ça la r n dan ba kar ve el bet te bi zim le bir lik te ya flar, bir lik te se vi nir, bir lik te hü zün le nir. Nas red din Ho ca bi ze hem de uzak ge le cek ten ba kar. Biz le ri o ge le ce in ila hî ada le ti ne, ila hî gü - zel li i ne ve ila hî gü lü flü ne ça r r. n san l gö ren ve in san l ge le ce in ila hî de er le ri ne ça ran Nas red din Ho ca ya se lam ol sun. NAS REDD N HO CA FIK RA LA RI NA GÖ RE K M L K ELEfi T R S Prof. Dr. Gö nül AYAN Nas red din Ho ca yal n z Ana do lu Türk lü ü nün de il, bü tün Türk âle mi nin, ay r ca Bal kan ve Ba t ulus la r n n te bes süm kay na ol mufl, ki fli li i Çin s n r n aflan bir ev ren sel lik ka zan m fl t r. Nas red din Ho ca f k ra la r üze rin de ya p lan arafl t r ma lar ve in ce le me ler, ge nel lik le Nas red din Ho - ca n n ör nek kim li i üze ri ne dir. Nas red din Ho ca XII I. yüz y l dan iti ba ren Türk hal k n n mu hay yi le sin - 158

159 Sözlü Anlatım de ya fla m fl t r. Bu mu hay yi le, onu as r la ra ta fl y p her as ra gö re bir Nas red din Ho ca kim li i dü zen - le mifl tir. Do la y s y la Nas red din Ho ca, ya fla d yüz y l da ki kim li in den zi ya de söy len di i, ya fla t l d za man ve me kân da ki kim li iy le ele al n p in ce len me li dir. fl te o za man Türk dü flün ce dün ya s an la - fl l r. Bu mu az zam kül tür abi de si nin bi lin me yen ta raf la r da aç a ç ka r l m fl olur. Ni te kim Ana do lu - Os man l Türk lü ü, Ho ca y XV. yüz y l bafl la r n da sa olan Ti mur la kar fl lafl t r m fl t r. Ti mur bir Türk m pa ra to ru dur. Türk kül tü rü ne ve inan c na da sa hip tir. Ana do lu dan Ka za kis tan a dö nü flün de bü - yük Türk mu ta sav v f Ah met Ye se vi nin tür be si ni yap t r m fl t r. Or ta As ya Türk lü ü bu gün de Ti mur u Türk le rin bü yük ha ka n ola rak bil mek te dir. Fa kat Os man l Türk lü ü Ti mur u bir düfl man gü cün ha - ka n ola rak al g la m fl t r. Zi ra Ti mur, Os man l Dev le ti ni s k n t ya sok mufl, Os man l n n fet re ti ya fla ma - s na se bep ol mufl tur. Bun dan do la y da Os man l Türk lü ü ola rak onu, Nas red din Ho ca n n ze kâ s ve mi za hi kud re ti kar fl s n da aciz b rak maya gay ret et mifl tir. Bu ko nu da bafl ta mer hum fiük rü Kur - gan Ho ca m z ol mak üze re hal ki yat ç lar, f k ra la r n Nas red din Ho ca ya ai di ye ti ko nu sun da ba z hü - küm le re ulafl m fl lar d r. Hü küm ler den bi ri si Ti mur ile il gi li olan f k ra lar, Nas red din Ho ca ya ait de il - dir. gi bi... Ta ri hî kim lik le ri do ku nul maz yap mak, ide al va s f lar la tav sif et mek bir mil lî dav ra n fl t r. Kay nak lar Nas red din Ho ca y, dün ya fa ti hi ola rak ni te len di ri len Ti mur un ne fle li yol da fl ve ça d r ar ka da fl ola - rak ta n t r ken halk mu hay yi le si nin kur gu la d f k ra lar da da Ti mur, çir kin ve in san ola rak de er siz gös te ril me ye ça l fl l m fl t r. Ör ne in, Ti mur çir kin bir adam d r. Bir gö zü kör, bir aya da sa kat t r. Bir gün ber be re saç la r n kes ti rir. Ke sim den son ra ber ber eli ne bir ay na ve rir. Ay na ya ba kar bak maz Ti - mur a la ma ya bafl lar. O an da ya n n da bu lu nan Ho ca da a la mak ta d r. Bu a la ma kri zi uzun sü re de vam eder. Çev re sin de ki ler Ti mur u tes ki ne u ra fl r lar. Ti mur sa kin le flir. Fa kat bi zim Ho ca n n a - la ma kri zi bir tür lü geç mez. Bu nun üze ri ne Ti mur Ben çok var l k l y m. Dün ya ya hük me di yo rum. Bir sü rü ka d n ca ri yem var. Her fle yin ça re si ni bu la bi li rim. Ama çir kin li i mi or ta dan kal d r ma m n im kâ - n yok. Bun dan do la y a la d m. Pe ki, sen ni ye a l yor sun? di ye so run ca Ho ca ce va b ya p fl t r r: Siz bir de fa ay na ya ba k p çir kin li i niz kar fl s n da da ya na ma y p a la d n z. Ya biz ne ya pa l m? Her an kar fl m z da s n z. der. Bu f k ra da Ho ca, Ti mur un yüz çir kin li i ya n n da bir ba k ma iç çir kin li i ni de Os man l -Türk kim li i ile as r la ra ta fl mak ta d r. Bir bafl ka Ti mur f k ra s ise Ho ca ile Ti mur ha ma ma gi der ler. Ti mur Ho ca dan ken di si ne pa ha biç me si ni is ter. Ho ca 40 ak çe pa ha bi çer. Ti mur çok si nir le nir. Üze rin de ki pefl ta ma l n bu de er de ol du u nu be lir tir. Ho ca da, Za ten bu k y me ti pefl ta ma la biç tim. di ye rek fla kay la Ti mur dan, onun de er siz li i ni vur gu la ya rak bir ba k ma Nas red din Ho ca kim li i ile yi ne Os man l Türk ünün in ti ka m - n al r. Ne ti ce de, Nas red din Ho ca ba ba can Türk lük kim li iy le abi de lefl ti ri lip her tür lü kim lik le mü ca de - le ye so ku lu yor. Ba zen bu abi de lefl tir me de ide al kim lik ser gi len me yip bafl ka me saj lar ve ri li yor. Bu - nun için de za man mef hu mu, me kân mef hu mu de ifl ti ri le bi li yor. (...) Biz bu ra da, Nas red din Ho ca ya ai di ye tin de bu gü ne ka dar flüp he ol ma yan ba z f k ra lar üze rin de de dur mak is te riz. Nas red din Ho ca n n, bir ba k ma, kur naz l n ser gi le yip he men he men her mü - rek kep ya la m fl n iflit ti i, bil di i Kom flu nun ten ce re si ni iç et me. f k ra s n k sa ca ha t r la ya l m. Nas red din Ho ca, kom flu sun dan ödünç ola rak ten ce re al r. Kom flu su na, al d ten ce re yi ken di ila ve et ti i kü çük ten ce rey le ia de eder. Kom flu bu ikin ci ten ce re yi al mak is te mez. Kom flu yu, ten ce - re nin do ur du u nu söy le ye rek ik na eder. Er te si gün kom flu nun ten ce re si ne yi ne ta lip olur. Al r, fa - kat ia de et mez. Kom flu su, ten ce re yi ge ri is te di i za man ise ten ce re nin öl dü ü nü söy ler. Kom flu nun iti ra z kar fl s n da ise ce va b ha z r d r: Do ur du u na ina n yor sun da öl dü ü ne ni çin inan m yor sun? Bu fık ra da iki kim lik var d r. Bi rin ci si Nas red din Ho ca kim li i, ikin ci si kom flu kim li i. Nas red din Ho - ca kom flu su nun bü yük ten ce re si ne göz di ker. Kom flu nun iyi ni ye ti ne, kom flu luk ada b na s n p bü - yük ten ce re yi al r. Bu ra da kom flu ide al kom flu luk ge re i ni ye ri ne ge tir mifl tir. Fa kat Ho ca kom flu su - 159

160 Sözlü Anlatım na bir mi zan sen ha z r la m fl t r ve böy le bir mi zan sen ile de kom flu su nu al dat ma y ak l na koy mufl tur. Kom flu nun bir ve rip iki al ma, ka zan ma ar zu su nu, h r s nı (Ho ca n n böy le bir de ne me yap ma s na öz - gür ve de mok ra tik bir or tam da hiç hak k yok ken) dep refl ti rip ha re ke te ge çir mifl tir. Bi la ha re de bü - yük ka za n al p kom flu su nu za ra ra u rat m fl, ken di si kâr l, kom flu su za rar l ç k m fl t r. H rs ko nu sun - da da Ho ca da ha plan l, da ha prog ram l d r. Ha va dan ka zan ma n n, in san la r n iyi ni yet le ri ni ken di ç - ka rı için su is ti mal et me le ri ni sa la ya cak me to du da bil mek te ve uy gu la mak ta be is gör me mek te dir. Bel ki kom flu su na, h r s n dan do la y za ra ra u ra ta rak ders ver mifl tir. Ama ken di si de hem iyi bir kom - flu su nu kay bet mifl tir hem de bir bafl ka kom flu luk ede cek kim se yi çev re sin de bu la ma ya cak t r. Nas - red din Ho ca ya ait bu f k ray la han gi kim lik ör nek len me li dir? Ta bi i ki hiç bi ri si... Bu f k ra y ve olay la r iyi siy le kö tü süy le iyi yo rum la yan lar ol ma l... Ak si hâl de ifli ni k v ran, göz dik ti i nes ne yi ça l fl ma dan, hak et me den ka zan ma n n yo lla r n ara yan, ica b n da bu lan, bafl ka la r n n saf l n dan ve ya h r s n dan fay da lan ma yol la r y la he de fi ne ulafl ma y ah la ki ola rak de er len di ren kim lik le rin olufl tur du u top - lum lar, ce mi yet ler hâ li ne gel mez mi yiz? Her in san oku du uy la, iz le di iy le öz defl le fle cek tir. Oku duk - la r m z, iz le dik le ri miz, ya fla d k la r m z bi zi e i ten, yön len di ren do la y s y la kim li i mi zi, ki fli li i mi zi olufl - tu ran et ken ler dir. H r s z l n, sah te kâr l n, kur naz l n, dal ka vuk lu un al k fl lan d olay la r n, bu olay la r ko nu edi nen f k ra la r n, ro man la r n, hi kâ ye ve fli ir le rin oku yan la r, se nar yo la r n iz le yen le ri müs pet dü flün ce le re; ide al, ör nek kim lik le re ulafl t ra ca bek le ne mez. O hâl de as r lar dan be ri söy - le nege len Nas red din Ho ca f k ra la r n da han gi kim li i, han gi ki fli li i, biz e i ti ci ler ola rak ör nek gös te - rip ör nek ola rak aç k la ya ca z? Yu ka r da be lirt ti im gi bi hiç bi ri si ni ör nek al ma y p ica b n da çok ya - k n ola rak bil di i miz, ina n p gü ven di i miz kim lik le rin de ha ta l ola bi le ce i ni gös te rip ö ren ci le ri mi zi ayak la r üze rin de du ran, iyi yi, kö tü den ay rt et me si ni bi len, ken di se çi mi ni ken di si ya pa bi len, olay - la r elefl ti rel kim lik le sor gu la yan, müs pet dü flün ce li, arafl t r ma c ruh lu kim lik ler ola rak yön len dir me - mi zin müm kün ola ca na ina n yo rum. Yi ne Nas red din Ho ca n n Ak fle hir li kim li i ni or ta ya ko yan ve gü nü mü ze ta fl yan Ak fle hir Gö lü ne yo urt çal ma me se le si ni ele ala l m. Nas red din Ho ca, gö le yo urt çal m fl. Çev re sin de ki ler ya d r ga - m fl lar. Bi lin di i üze re, Nas red din Ho ca n n ce va b, Ya tu tar sa! ol mufl tur. Ak fle hir Gö lü nün yo urt ma ya s y la bir yo urt gö lü hâ li ne gel me ye ce i ni Ho ca n n bil me me si müm kün de il dir. O gü nün sos yal or ta m n da yo urt önem li bir g da d r. Yok sul lu un had saf ha da ol du u nu da dü flü nür sek yo - urt gö lü nün top lum sal ni me ti ni k yas et mek müm kün de il dir. Yüzde s f r bir ih ti mal de ol sa Ho - ca n n o top lu ma ver di i ümi di ve ya fla ma se vin ci ni ya d r ga ma mak ge re kir. Bir ifle bafl la mak bi le onu ta mam la mak de mek tir. Hiç ümi di ol ma yan lar, ümit siz ler küf re dü fler ler. Ho ca n n he le yüzde bir ol ma ih ti ma li olan ifl le ri ta mam la ma ko nu sun da kim lik le re, ki fli lik le re yük le di i ça l fl ma, ka zan - ma, ba flar ma az mi ni dü flü ne lim! Kal d ki XII I. yy. da Ak fle hir Gö lü ne at lan bu ma ya Ak fle hir bel de - si ni XXI. as r bafl la r n da hâ lâ bir il yap ma m fl t r. Ama Ak fle hir Gö lü ne ma ya atan Nas red din Ho ca s - n n sa ye sin de bir fle hir den da ha faz la ve ya ona ya k n zi ya ret çi si nin olufl ma s n sa la y p hal k n n eko no mi si ne ve ik ti sa di ha ya t na bir yo urt gö lü nün sa la ya ca zen gin lik ve ni met kay na n dan da ha faz la s n, as r lar d r ka zan d r m fl ve ka zan d r mak ta d r. Bu gün, bu sem poz yum la da Nas red din Ho ca n n gö le at t ma ya n n tut tu u nu gö rü yo ruz. Ne ti ce ola rak her ya z la n, her söy le ne ni, her ifli ti le ni elefl ti ri süz ge cin den ge çi rip an la mak, an - lat mak ge re kir. Bafl ka kim lik ler gi bi Nas red din Ho ca kim li i de ya fla n lan za ma n n ve ze mi nin ger - çek le riy le kar fl lafl t r p de er len di ri le rek, ide ali ze edil me den göz ler önü ne se ril me li, e i tim de ve ö - re tim de iyi in san, ol gun in san ye tifl tir me he de fi ve mo du ya ka lan ma l d r... Ak si hâl de, ha ta l dav ra - n fl lar la ta ri hî ki fli lik ler ide ali ze edil mifl olur. Bu da top lu mun ya vafl da ol sa ar zu edi len yol dan çiz - gi si ni afl ma s flek lin de te za hür ede bi lir. Kim olur sa ol sun ha ta s y la, se va b y la de er len di ri lip Be şer, şa şar. dü flün ce siy le göz ler önü ne se ril me li, gü zel lik ler he def len di ril me li dir. 160

161 Sözlü Anlatım NAS RED D N HO CA NIN K fi L VE FIK RA LA RI NIN ÖZEL L K LE R Yard. Doç. Dr. Ham di GÜ LEÇ Nas red din Ho ca, gül dü ren ger çek ola rak ken di si ni dün ya ede bi ya t na mal eden bir halk fi lo zo - fu dur. Nas red din Ho ca, Türk hal k n n ya rat t bir mi zah de ha s d r. Ünü bu gün kü Tür ki ye nin s n r - la r n aflan bir halk bil ge si dir. Türk lü ün bü yük mi zah sem bo lü Nas red din Ho ca n n do du u yer Es ki fle hir in gü ney do u sun da ki Siv ri hi sar d r. Uzun med re se tah si lin den son ra Nas red din Ho ca, bir ara Siv ri hi sar da ka d l k yap m fl t r. Ho ca, bi la ha re Kon ya ve Ak fle hir e mü der ris ola rak git mifl ve Ak fle hir de 1360 ta ri hin de öl müfl tür. Nas red din Ho ca, ke li me nin tam an la m y la mil lî bir flah si yet tir. Ye di den yet mi fle ve her böl ge - de ki Türk hal k onu ta n mak ta, sev mek te, f k ra la r n ken di mi za h na bir ara c say mak ta d r. Nas red - din Ho ca n n her yap t bir hik me te, sa du yu ya, ah lak esa s na da ya n r. Bu nun için hal k m z on da fi lo zof luk ve er mifl lik bu lur. Ba t l lar da ha yat bil ge li i sez mifl ler dir. Nas red din Ho ca, her mih ne tin, her ç k ma z n bir hofl ya n n arar bu lur. An cak hal k n dert le ri ni onun ki ka dar güç lü bir ac mi zah çefl ni si için de di le ge ti re bi le cek fi lo zof sa nat ç da ko lay bu lu na - maz. Bu mert ve gü ler yüz lü in san ger çek çi, sa b r l, a r bafl l yan la r ile yük sek bir ta ra f n tem sil et - mek te ol du u Türk hal k n n ken di si dir. Nas red din Ho ca, de er li bir halk sa nat ç s, sa na t n n fel se fe si ni f k ra la r ile aç k la yan bir fi lo zof - tur ve kül tü rü mü zün dün ya ca ta n n m fl tek ki fli si dir. Ef sa ne vi Ho ca, ta ri hî flah si ye ti ya n n da halk bi - li mi sa ha s na gir mifl, halk ede bi ya t na mal ol mufl bi linç li bir dü flün ce ve ze kâ ör ne i dir. (...) Ab dül ba ki Göl p nar l onun ki fli li i hak k n da flöy le di yor:... Her ne olur sa ol sun, Ho ca, per de ci - le ri olan, ha rem a a la r n n do lafl t ha rem ler de, be yaz to puk lu, ya l n yüz lü hiz met çi le rin, naz ile hu - ra man ol du u sa ray lar da ya fla m fl bir tip de il dir. Ho ca; dert çe ken, ac kan, a la yan, ba zen uman, is te yen, ina nan ve s ra s n da inan c y la alay eden, ef kâr la nan ve s ra s n da ef kâ r n bir nük te de bo an halk t r hem de ta rih bo yun ca halk. Nas red din Ho ca, ger çek ten za af la r, s k n t la r, ku sur la r, kor ku - la r y la, k sa ca s her fle yiy le, tam bir halk ada m d r. Ho ca, ay k r ko nufl ma s n se ven, ak l se li mi kuv - vet li, ne fle li, ba ba can bir tip tir. Mi za h, hi civ ka dar y k c de il, ya p c d r. Ho ca, iyi ni yet le rin tim sa li - dir. Ka vu uy la, cüb be siy le, kür küy le, efle iy le de kor ola rak bü tün lefl mifl olan Nas red din Ho ca, çev - re sin de ki in san lar la ilifl ki si ve fla ka c mi za c y la da Türk top lu mu nun gü ler yü zü ol mufl tur. Nas red - din Ho ca, her mih ne tin, her ç k ma z n bir hofl ya n n arar bu lur. An cak hal k n dert le ri ni onun ki ka dar güç lü bir ac mi zah çefl ni si için de di le ge ti re bi le cek fi lo zof sa nat ç da ko lay bu lu na maz. (...) Onun f k ra la r n da gö zü mü zün önün de ya fla yan, be lir li bir in san can la n r. F k ra la r n n için de bir dün ya gö rü flü se zi lir. Ho ca n n dün ya gö rü flü, fel se fe si iyim ser dir. Mi zah, Nas red din Ho ca n n f k ra - la r n n en önem li özel li i dir. Mi zah, f k ra la r n te mel do ku su dur. Ho ca n n mi za h top lum cu ve in san - c l d r. Ki fli le rin bir bir le riy le fla ka lafl ma s ve ya bir bir le ri ni at lat ma s esa s na da yan maz. Ho ca, bir top - lum ten kit çi si dir ama hi civ ci de il dir. Tafl la ma y ve hor la ma y sev mez. Yal n z bü tün in san lar da ki or - tak ku sur la r ve za af la r ya ka lar. Nas red din Ho ca n n f k ra la r gün lük de il dir, ka l c d r. Za ma n, ye ri, ki fli le ri de i flen f k ra, mi zah de e rin den hiç bir fley kay bet mez. Nas red din Ho ca n n mi za h çok yön - lü dür. Öy le f k ra la r var d r ki hem gül dü rü cü hem fla fl r t c hem dü flün dü rü cü hem de e len di ri ci dir. Nas red din Ho ca n n mi za h n n da yan d esas lar dan bi ri si ha z r ce vap l k, man t k d fl du rum ve söz le re bafl vur ma d r. Ho ca n n f k ra la r n da bu yo la s k s k bafl vu rul mufl tur. Ho ca, bir çok kez mi zah için z t l k kav ra m n dan bü yük bir us ta l k la ya rar lan m fl, bu iflin üs te sin den de sa lam bir di ya lek - tik ku ra rak gel mifl tir. K fl tan da yaz dan da ya k nan la ra: Ba ha ra bir fley di yen var m? di ye ce vap ve rir. Bu f k ra da k fla tez, ya za an ti tez, ba ha ra da sen tez de ni lir se yan l fl bir yo rum ya p l ma m fl olur. Mi za h n da ke li me oyun la r na da yer ver mifl tir. Ke li me oyun la r ile mi za h n iki fle kil de yap m fl: ka fi - ye den ya rar la na rak, ben zet me den ya rar la na rak. 161

162 Sözlü Anlatım Ör nek: Koy nu na sak la d ye ni pa buç la r n ki tap sa na rak Sa haf lar dan m al d n z? di ye so ra na: Ha y r, ka vaf lar dan al d m. de me si gi bi. Nas red din Ho ca, ölüm le mi zah ya pa bi le cek ka dar us ta bir mi zah ç d r. Ölüm dö fle in de bi le Az - ra il i ala ya ala rak Ha n m tak ta k fl t r, sür sü rüfl tür; Az ra il bel ki de se ni be e nir, be ni al mak tan vaz - ge çer. der. Ho ca mi za h n kur mak için abart ma yo lu na pek ra bet et me mifl tir. Yi ne Ho ca mi za h - n ya par ken ima yo luy la kar fl s n da ki ni a r bir fle kil de tafl la mak tan çe kin mez. Ça r fl m da Nas red - din Ho ca n n mi za h n n da yan d esas lar dan bi ri dir. Ölen er ke i nin ar d n dan ka r s n n Dön er ke - im ge ri ye, git ti in yer de ne od var, ne atefl. di ye fer yat et ti i ni ifli tin ce he men ak l na ken di evi ge - lir ve ka r s na: Ey vah ha tun der, ce na ze bi zim eve ge li yor. vb. Nas red din Ho ca mi za h, Türk hal - k n n so run la r y la be ra ber yü rü yen ya ni can l, top lum ve halk e i ti mi ne yö nel mifl, ya p c bir mi zah - t r. Türk hal k yüz y l lar bo yun ca dert le ri ni bu mi zah la avut mufl, se vi ne bil di i mut lu gün ler de de bu mi za h n se vin ciy le ya fla m fl t r. Nas red din Ho ca n n f k ra la r me kân, za man, ki fli ler, dil ve üs lup ba k m n dan da dik kat çe ki ci dir. F k ra la r n geç ti i me kân, köy ile fle hir ara s bir yer dir. Do du u, ö re ni mi ni yap t, ya fla y p öl dü ü çev re olan Siv ri hi sar, Ak fle hir, Ka ra hi sar gi bi fle hir ve ka sa ba lar d r. Ho ca n n ya fla d bu yer ler tar la - lar, mek tep ve med re se, çar fl -pa zar ol duk ça ha re ket li bir sos yal ha yat la iç içe olan ta bi i me kân lar d r. Nas red din Ho ca n n f k ra la r n da ki za ma n ke sin ola rak be lirt mek müm kün de il dir. F k ra lar da ki olay la r n han gi za man da ve yer de geç ti i de kes ti ri le mez. F k ra la r n n bir ço u Bir gün Ho ca ya ba z la r da Bir ge ce di ye bafl la mak ta d r. F k ra la r n da ki ki fli ler esas ta pek ka la ba l k de il dir. F k ra - la r n n bafl kah ra ma n ken di si dir. Ki fli le rin he men hep si ger çek, ta bi i, Ho ca n n ya fla d çev re den in - san lar d r. Et ra f n da en çok gö rü nen ler ka r s, efle i ve kom flu la r d r. Ba zen o lu ve k z, ara da bir Ti - mur gi bi ün lü ki fli ler de bu lu nur. Hris ti yan lar, Mu se vi ler, efl - dost, da va l - da va c, ta cir, es naf, çift - çi, mol la, h r s z, di len ci, de ir men ci vb. ola rak bü tün bir ka sa ba hal k d r. Ka r s di ya lo gun ikin ci ki - fli si olur, Ho ca n n nük te le ri ne so ru ze mi ni ha z r lar. Di er ki fli ler, Ho ca ya nük te ve ze kâ f r sat la r ve - ren gel geç kim se ler dir. (...) So nuç ola rak Nas red din Ho ca, Türk dü flün ce si nin ve Türk ka rak te ri nin bir çok in ce lik le ri ni yan - s t mak ta d r. O, bir halk e i tim fi lo zo fu dur. Ho ca n n ele al d ko nu lar in san ve prob lem le ri dir. O, f k ra la r n da nük te ile te fek kü rü bir lefl tir mifl tir. Ho ca y an la mak için Türk ta ri hi ni, Türk ede bi ya t n, Türk halk bi li mi ni, k sa ca Türk kül tü rü nü çok iyi bil mek ge re kir. Bu mert ve gü ler yüz lü in san ger - çek çi, sa b r l, a r bafl l yan la r ile yük sek bir ta ra f n tem sil et mek te ol du u Türk hal k n n ken di si dir. Ge le cek ku flak la ra en iyi ör nek le ri gös te rip be nim set me de, bir top lum e i ti ci si ola rak Nas red din Ho ca bir ör nek ola rak gös te ri le bi lir. Bi zi dün ya ya ta n tan bir kül tür el çi si ola rak Nas red din Ho ca y e i ti min bü tün ka de me le rin de çok iyi ta n t ma l ve onun ha t ra s n çok iyi ya flat ma l y z. Üni ver si te ler de ki bi tir me tez le rin de Nas red din Ho ca gi bi ken di de er le ri mi ze yö nel me li, Ho ca y çiz gi film le, çiz gi ro man la, kuk la lar ve okul oyun la r ile genç ku fla n kar fl s na özen le ç kar ma l ve sev dir me li yiz. Nas red din Ho ca, mil lî ka ri ka tü rü mü zün de il ham kay na ol ma l d r. Onu, hi kâ ye miz - de, ro ma n m z da, ti yat ro muz da, ya z l ve gör sel ile ti flim araç la r m z da bü tün yön le riy le ta n t mak mil lî po li ti ka m z ol ma l d r. GER ÇEK VE DE AL NAS RED D N HO CA Prof. Dr. Me her rem CE FER L (Nah ci van Dev let Üni ver si te si) Ta ri hî ba k m dan zen gin olan Azer bay can folk lo ru, olufl tu u gün den iti ba ren bü tün dö nem ler de hal k n is tek ve ar zu la r n ifa de et mifl, in san la r n öz duy gu la r n n ta fl y c s ol mufl tur. Bir çok ya z l ede - bi yat ör nek le rin den fark l ola rak folk lor ya p s do al ol mufl ve folk lor ör nek le ri hiç bir za man s mar - la ma ve ya emir üze ri ne olufl tu rul ma m fl t r. Halk ve halk tem sil ci le ri ih ti yaç ve ge rek li ol du u za man - 162

163 Sözlü Anlatım lar da iç dü flün ce le ri ni be di i bi çim de yan s t ma ola na bul mufl ve ona ço u za man yük sek se vi ye - de de er ver mifl ler dir. (...) Nas red din Ho ca f k ra la r da ha ge nifl an lam da ise Azer bay can söz lü halk ede bi ya t n da mi za hi bir mev zu ol mak la be ra ber, mi za hi halk te fek kü rü nün ürü nü dür. Nas red din Ho ca ile il gi li f k ra lar ve di - er ipuç la r onun ta rih te ya fla yan bir ki fli lik ol du u nu ka n t l yor, bu ba k m dan mev zu yu ta ma men uy dur ma, fan tas tik gi bi dü flün mek ke sin lik le do ru de il dir. Nas red din Ho ca n n ger çek ten ta ri hî bir flah si yet ol du u na da ir çok sa y da de lil ler var d r. Nas red din Ho ca, hal k n ara s n dan ç kan bir flah - si yet tir. Böy le bir ger çek var ki folk lor ör nek le rin de ken di ha ya t n, ge çi mi ni, ar zu ve is te i ni bil di rir - se o ger çek bir ki fli lik ka bul edi lir. Ger çek olay la ra da ya nan be di i ya z ise ke sin flah si yet le rin fle kil - len me si için bir ko flul dur. Nas red din Ho ca hak s z l a, ada let siz li e kar fl mü ca de le eden bir flah si yet tir. Bu an lam da o ha - yat mü ca de le si ni so nu na ka dar sür dü re me yen le ri ba fla r l bir fle kil de yan s t m fl t r. Nas red din Ho ca ka d ile, bey le, han la ve di er s n f la r n tem sil ci le ri ile kar fl la fl r. Her fley den ön ce bu kar fl lafl ma lar rast lan t de il dir. Bel ki de böy le söy le mek da ha do ru olur: Ha yat ta onun mü ca de le si hak l ol du u için olay lar la il gi li f k ra lar mey da na gel mifl tir. Nas red din Ho ca o yer de do al gö rü nür ki bu kah ra man in san la r n ya fla m na, ge çi mi nin iler le - me si ne en gel olan kuv vet ler le kar fl la fl r. Nas red din Ho ca f k ra la r gü lünç un sur lar dan mey da na gel - mifl tir. Ör ne in Ya Eflek Ölür Ya da Han f k ra s n da in san la ra zu lüm eden, on la ra ac ma yan han - lar elefl ti ri li yor. (...) Yan l fl l k Ya Tes ti sin dedir ise Nas red din Ho ca ile rüfl vet çi ka d kar fl la fl r, bu ra da an la t la na gö re Ho ca ifli nin rüfl vet siz ol ma ya ca n an la y p ka d ya bir tu zak ku rar, ev de tes ti nin içi ni ça mur la dol du rur, üze ri ne iki par mak ka l n l n da ha lis inek ya dö küp ka d ya gö tü rür. Ho ca ka d dan ken - di ne ge rek li kâ d al d k tan son ra ka d bu ifl te bir bit ye ni ği ol du u nu an lar ve Ho ca ile ara s n da flu fle kil de bir ko nufl ma ge çer: Ka d Ho ca ya der ki: Ho ca, o kâ d ver ba ka l m. Kü çük bir yan l fl l dü zelt mek is ti yo rum. Ho ca ce va ben: Muh te rem ka d, zah met et me yin ben kâ da bak t m, yan l fl l k ya tes ti sin de dir. fiüp he yok ki böy le bir f k ra n n olufl ma s n da olay lar ve fla h s lar la ge çen bir ola ya da ya n r. Nas - red din Ho ca ile ka d n n kar fl lafl ma s nor mal hâl de bir ger çek tir. Yal n z bu f k ra ger çek ha yat ta bu - na ben zer yüz ler le olay la r n ör ne i dir. Bun dan do la y her han gi bir ko nu nun f k ra ola y n an m sat ma - s her za man te sa düf ne ti ce si de il dir. Folk lor ör ne in de ger çek le flen ko nu nun da yan d ha di se ya flam için ka rak te rik ve ti pik tir. F k ra la r m z n en der kah ra man la r n dan bi ri olan Nas red din Ho ca öz flah siy e tin de ta ri hî ve be di i ola n ger çek ve idea li bir lefl ti rir. Onun halk ta ra f n dan se vil me si nin se be bi de bu dur. Prof. Dr. Sa im SA KA OĞ LU: De er li Mes lek tafl la r m, Sev gi li Ak fle hir li ler, 12 otu rum hâ lin de dü zen le di i miz 1. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nu ta - mam la d k. Ben bir kaç cüm le ile ko nu yu bafl ka bir mec ra ya çek me ye ça l fla ca m. Sev gi li dos tum Na il TAN bu ra da lar. Biz 1983 y l n da Es ki fle hir Va li li i ile Folk lor Arafl t r ma la r Ku ru munun or tak la fla dü zen le - di i bir Ulus la ra ra s Türk Halk Ede bi ya t Se mi ne ri ih das et mifl tik. 7-8 de fa uy gu la d k. Ora da dai ma ka pa n fl otu rum la r n n yü kü nü be nim omuz la r ma y kar lar d. Zor bir ifl tir. Çün kü ten kit ede cek si niz ve hak eden le ri de öve cek si niz. Ben bir ne vi kal kan d m. On la ra ge le cek hü cum la r ben kar fl la ma - ya ça l fl r d m. Ka mil VE L, Se vim Ha n m, Ali Be rat Bey, Sab ri KOZ, Edith TAS NA D hep bu top lan - t ya ka t lan lar dan d r. Öy le gü zel di ki ben hep o top lan t ya ka t lan la ra ki tap he di ye eder dim. Efen dim 163

164 Sözlü Anlatım yet mifl ka dar bil di ri sa hi bi var. Bun lar dan do kuz ta ne si ka t l ma d lar. Ma te ma ti e da ya l bil gi ler ve - re ce im. Ma lu mu nuz 15 da ki ka ile s n r la m fl t k ama ad n ver me ye ce im bir ar ka da fl m z re kor k r - d. Otuz iki da ki ka ko nufl tu. Nas red din Ho ca hofl gö rü süy le bil di ri sa hip le ri nin bir göz yum ma s ola - rak de er len di ril di. Efen dim bir bafl ka ko nu. Da ha s f k ra lar çok flans l y d. A aç tan Öte Yol Gi der, Ka zan Do ur - du Be nim tah min ede bil di im ka da r y la her iki sa lon da be fler de fa an la t l d. Bir bafl ka re kor var. Bil di ri si ne tam yir mi ye di f k ra s d ra rak bir süs ka zan d r d. Ade ta bir Nas red din Ho ca kül li ya t din - le mifl ol duk. Son ra ki ler yir mi üç ve on do kuz f k ray la yer al d lar. Ye te rin ce so ru so rul ma d. So ru lan otu rum lar da da gü zel tar t fl ma lar ol du. Se vin dim. Afl k oy na mak tan mak sat üt mek tir. Bil di ri sun - mak tan mak sat ise tar t fl ma yap mak, tar t fl ma ya aç k ol mak t r. Özel lik le genç ar ka dafl la r m n he ye - can l ol duk la r n gör düm. Bi raz da on la r n ga li ba bil di ri sun mak ta ek sik le ri var d. Sa k n al n ma y n He pi niz be nim o lum su nuz, k z m s n z. Ama lüt fen da ha çok din le me ye al fl n. Bun dan son ra ki top - lan t lar da ve da ha ol gun, da ha do yul mufl bil di ri ler su nun ol maz m sev gi li ar ka dafl lar? Bir de ta bi i ba z ar ka dafl la r m z hak l lar. ti raz ede bi lir ler. Be nim bir öl çüm var d. Bir ta ne si ne ör - nek ve re ce im. Üni ver si te mi zin de ço cuk ki tap la r hâ li ne ge tir di i bir Nas red din Ho ca di zi si var. On lar dan ba z la r n al p ye en le ri me gö tür dü üm za man, sev gi li Bur çin Am ca, bu Nas red din Ho - ca h r s z m y m fl? de di. l ko kul 3. s n fa gi di yor bu ço cuk. Onun f k ra s dört de fa an la t l d bu gün. O ba k m dan ba z ko nu lar da da ha du yar l ol ma m z ge rek ti i ka na atin de yim. En çok üze rin de du ru lan bir ko nu f k ra la r n sa de bir dil le an la t l d d r. Ha y r ar ka dafl lar, sa de bir dil le an la t l m yor. Dil sa de - le fli yor. Aç n Bo ra tav n ki ta b n. An la fl l ma s zor olan f k ra lar var. Dö ne min di liy le an la t l m fl. Ama biz an la ta an la ta f k ra la r n di li ni sa de lefl ti ri yo ruz. Ben dün eli ni ze ula flan ki ta b m n ke li me haz ne si ni s - n r la ma d m. Sa de ce di li nin Türk çe li i aç s na bir mü da ha le de bu lun dum. Ke li me le rin el den gel di - in ce Türk çe le ri ni kul lan ma ya ça l fl t m. Sa y n Bafl kan, çok gü zel bir top lan t ol du. Sev gi li ar ka dafl lar, son ko nu flan ar ka da fl m z o ka dar gü zel fley ler söy le di ve si ze de di ki Ne gü zel di niz. Bu top lan t y dü zen le di niz ve bi zi bir ara ya ge - tir di niz. Biz bun la r iler de ye ni den gör mek is te riz. Ha ki ka ten 1973, 1983 kon gre le ri ni ha y r la yad edi yo ruz. Kon gre yi de il. Kon gre yi dü zen le yen le ri, dü zen len me si ne ara c olan la r da ha y r la yad edi yo ruz. O ba k m dan, Meh met ÖN DER müs te flar d, son ra ki ad HA GEM olan Folk lor Da ire si Bafl - ka n da Na il TAN ar ka da fl m z d. Sa y n Bafl kan, siz sa de ce bu bi na y ya pan bir Be le di ye Bafl ka n ola rak an l ma ya cak s n z. Bu bi na n n ilk top lan t s n Ulus la ra ra s Nas red din Ho ca Kon gre si ne ay ran bir bafl kan ola rak an la cak s n z. na n yo rum ki bu top lan t hak k n da yurt içi ve yurt d fl n da bil gi ve - re cek olan ar ka dafl lar, si zi mut la ka ana cak la r gi bi bu sa lo nu da ana cak lar d r. Biz bu ar ka dafl la r - m z n bu ko nu da ç ka cak ya z la r nı Sa y n Bafl kan a ulafl t r ma la r n is tir ham edi yo ruz. Mut la ka fle ref al bü mün de o say fa lar ye ri ni ala cak t r. Efen dim be nim söy le ye cek le rim bu ka dar. Ar ka dafl la r m z n da hak la r var. On la r n da söy le ye - cek le ri var. (...) Prof. Dr. Sa im SA KA OĞ LU: Sa y n Bafl ka n m, Sa y n din le yi ci ler, sö zü Ah met AY TAÇ ar ka da fl - m za b ra k yo ruz. Ah met AY TAÇ: Te flek kür ede rim. Efen dim on iki otu rum dan olu flan sem poz yum da on be fle ya - k n Tür ki ye d fl n dan, el li befl ci va r n da da Tür ki ye içe ri sin den bi lim ada m n a r la d k bu ra da. Ka t - lan tüm bi lim adam la r n n im za la d bir so nuç bil dir ge si var. Yu suf Ho cam az ön ce k sa ca de in di ama mü saa de eder se niz h z la onu si zin le pay lafl mak is ti yo rum. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho - ca Sem poz yu mu, 6-7 Tem muz 2005 ta rih le rin de ya p l m fl, teb li sa hip le ri ta ra f n dan So nuç Bil dir - ge si nin ha z r lan ma s ka rar lafl t r l m fl ve afla da ki ko nu lar tes pit edil mifl tir: 1. Bir Türk dü flü nü rü olan Nas red din Ho ca n n ad na, bi lim adam la r n ca de i flik yön le ri nin be lir - len me si için üç y l üst üs te ulu sal sem poz yum, dört y l da bir ise ulus la ra ra s kon gre dü zen len me si, 164

165 Sözlü Anlatım 2. Nas red din Ho ca n n bi lim sel plat form da in ce len me si için Sel çuk Üni ver si te sine ba l ola rak Nas red din Ho ca Uy gu la ma ve Arafl t r ma Mer ke zi nin ku rul ma s, 3. Ana do lu Sel çuk lu Dev le ti nden be ri Kon ya dan son ra Ana do lu nun önem li bir Türk kül tür mer - ke zi olan Ak fle hir de Sel çuk Üni ver si te sine ba l sos yal bi lim dal la r n da fa kül te le rin aç l ma s n n Nas red din Ho ca kül tü rü ne önem li kat k lar da bu lu na ca, 4. Nas red din Ho ca ile il gi li bi lim sel ça l fl ma la r n sa l k l bir or tam da in ce len me si ne mad di kat k - da bu lu na ca na inan d m z bir Nas red din Ho ca Vak f n n ku rul ma s n n uy gun ola ca na afla da ad la r bu lu nan bi lim adam la r ka rar ve re rek im za la m fl lar d r. Efen dim k rk al t y l d r ya p lan flen lik ler de bel ki de ilk de fa Ak fle hir, böy le si ne bü yük bir top lan - t ya ev sa hip li i yap t. fiim di ye ka dar salt mi za hi yö nüy le öne ç ka r l m fl olan Ho ca Nas red din böy - le ha y r l bir top lan t ara c l ile Ak fle hir de la y k ol du u fle kil de an la t l d ve an la fl l d. Ba na gö re bu, Ak fle hir için bir mi lat t r. Sa de ce gül dü ren, mi zah ada m ol ma yan, me saj la r n, nük te dan/kur gu cu bir an la y fl la in san la ra an la tan bir kut sal da va ada m olan Nas red din Ho ca fel se fe siy le, ya flam bi çi miy - le, an lat mak is te dik le ri ile bir bü tün dür. Bu top lan t ifl te bu bü tü nü or ta ya ko yan mü kem mel bir or - ga ni zas yon du. Sa y n Be le di ye Bafl ka n m z Opr. Dr. Mus ta fa BA LO LU nun sa ye sin de ger çek lefl ti. Eme i ge çen le ri bafl ta Be le di ye Bafl ka n Opr. Dr. Mus ta fa BA LO LU ile Prof. Dr. Sa im SA KA OĞ - LU, Prof. Dr. Yu suf KÜ ÇÜK DA ho ca la r m ve Prof. Dr. Ab düs se lam ULU ÇAM, Yard. Doç. Dr. Ya - flar ER DE M R, Prof. Dr. Es ma fi M fiek, Prof. Dr. Se vim P L Ç KO VA, Al tay SU ROY ile Prof. Dr. Ka - mil VE L ve ad n sa ya ma d m tüm ho ca la ra, ay r ca Ak fle hir e tefl rif ede rek biz le ri fle ref len di ren, bil - gi le ri ni bi zim le pay la flan bi lim adam la r na ken dim ve hem fleh ri le rim ad na te flek kür edi yo rum. Ay r - ca iki gün dür her iki sa lo nu mu zu da hiç bofl b rak ma yan Ak fle hir li le re de te flek kür edi yo rum. Ek sik - le ri miz ve ha ta la r m z mut lak ol mufl tur. Vic da ni bi lim öl çü le rin de ki elefl ti ri le ri ni zi de bir ö re ti ola rak flah s m ad na ala ca m dan hiç flüp he niz ol ma s n. Mil lî kül tü rü mü zün özü nü tefl kil eden Nas red din Ho ca m z n ele al n d bu top lan t n n fay da la r sa y la ma ya cak ka dar çok tur. He pi ni ze tek rar te flek - kür edi yor, say g lar su nu yo rum. Prof. Dr. Yu suf KÜ ÇÜK DAĞ: Efen dim, bu ulus la ra ra s top lan t n n baflmi ma rı Opr. Dr. Mus ta fa BA LO LU nu da kür sü ye da vet edi yo ruz. (...) 1. Uluslararası Nasreddin Hoca Sempozyumu Kitabı 2. et kin lik: 1. Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu ad l me tin den ha re ket le sem poz yum la r n özel lik le ri ni be lir le ye rek tah ta ya ya z n z. 3. et kin lik: 1. Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu Bil di ri ler ad lı ki tap hak kın - da yap tı ğı nız araş tır ma ve in ce le me den ha re ket le dü zen le nen sem poz yum da afla da ki özel lik le rin olup ol ma d n tab lo ya X ifla re ti ko ya rak be lir le yi niz. fla ret le di i niz özel lik ler den ha re ket le sem - poz yu mun na s l dü zen len di i ni aç k la y n z. Nas ret tin Ho ca Sem poz yu mu Evet Hayır Sem poz yu mu su nan lar ala n n da uz man ki fli ler midir? Sem poz yum ko nu su sa nat sal, bi lim sel, dü flün sel de er ta fl yor mu? Her oturumda ko nufl ma c sa y s 3-6 ara s n da m dır? Her otu ru mun bafl ka n var m dır? Ko nufl ma c la r n her bi ri ko nu nun ay r bir yö nü nü ele al m fl m dır? Ko nufl ma lar ken di için de bir bü tün lük ta fl yor mu? Ko nufl ma lar bir ara ya gel di in de bir bi ri ni ta mam la y c fle kil de dü zen len mifl midir? 165

166 Sözlü Anlatım SAFRANBOLU SAAT KULESİ VE ZAMAN ÖLÇERLER SEMPOZYUMU MAYIS 2010 ONUR KURULU Nurullah ÇAKIR Karabük Valisi Prof. Dr. Burhanettin UYSAL Karabük Üniversitesi Rektörü Gökhan ÖZCAN Safranbolu Kaymakam Necdet AKSOY Safranbolu Belediye Baflkan DÜZENLEME KURULU Doç. Dr. Ahmet GÜRBÜZ (Baflkan) Doç. Dr. Seyfullah KARA Yrd. Doç. Dr. Lütfiye GÖKTAfi KAYA Yrd. Doç. Dr. Tolga UZUN Yrd. Doç. Dr. Bülent Nuri KILAVUZ Yrd. Doç. Dr. Esra BÖLÜKBAfiI ERTÜRK Yrd. Doç. Dr. Nurgün KOÇ Yrd. Doç. Dr. Ahmet Sait CANDAN YÜRÜTME KURULU Ö r. Gör. Adnan ÇET NKAYA Ö r.gör. Ahmet C NKARA Ö r. Gör. Selahattin ALTAN Ö r. Gör. Serdar SABUNCU Ö r. Gör. Mesut GÜL Okutman Serdar ÖSEN brahim SAH N Engin AKÇAY SAFRANBOLU SAAT KULESİ VE ZAMAN ÖLÇERLER SEMPOZYUMU MAYIS 2010 BİLİM KURULU Prof. Dr. Ali B R NC Prof. Dr. Cemal KURNAZ Prof. Dr. Filiz YENifiEH RL O LU Prof. Dr. Hakk ACUN Prof. Dr. lber ORTAYLI Prof. Dr. Kâz m SARIKAVAK Prof. Dr. Metin SÖZEN Prof. Dr. Nusret ÇAM Prof. Dr. Osman HORATA Prof. Dr. Reha GÜNAY Prof. Dr. Sait AfiGIN Prof. Dr. Serpil BA CI Sem poz yum Ka ra bük Va li li i ve Ka ra buk Üni ver si te si ta ra f n dan dü zen len mek te dir. Sem poz yum da ta ri hî sa at ku le le ri ve za man öl - çer le rin Ana do lu ve Ana do lu d fl ör nek le ri nin di sip lin ler ara s ir de len me si amaç lan mak ta d r. Sem poz yum Ma y s 2010 ta ri hin de Saf ran bo lu Kent Ta ri hi Mü ze si Kon fe rans Sa lo - nu nda ger çek lefl ti ri le cek tir. Sem poz yu ma ka - t l m üc ret siz dir. Ko nak la ma ve yi ye cek hiz met - le ri sem poz yu ma kat k sa la yan ku rum ve ku - ru lufl lar ta ra f n dan kar fl la na cak t r. Tüm ka t l m - c la ra ka t l m bel ge si ve ri le cek ve bil di ri ler sem - poz yum bil di ri ki ta b n da ya y m la na cak t r. SEM POZ YUM KO NU LA RI Sem poz yum; sa at ku le le ri, gü neş saa ti, kum saa ti, su saa ti, us tur lab, ru bu tah ta sı, mas - tar lı, ek va to ral gi bi za man öl çer ler ve mu vak kit - ha ne le rin Ana do lu ve Ana do lu d fl ör nek le ri nin bafl ta sa nat ta ri hi, ta rih, gör sel sa nat lar ol mak üze re sos yal ve fen bi lim le ri ye ilifl ki si üze ri ne dir. SEM POZ YUM TAK Vİ Mİ 30 Ekim: Bil di ri özet le ri nin son tes lim ta ri hi 16 Ka s m: Bil di ri özet le ri nin de ger len di ril me si ve so nuç la r n n gön de ril me si 15 Mart: Bil di ri le rin gön de ril me si 30 Mart: Bil di ri le rin de er len di ril me si ve so - nuç la r n du yu rul ma s 15 Ni san: Dü zel til mifl bil di ri le rin son tes lim ta ri hi 1 Ma y s: Prog ra m n du yu rul ma s 21, 22, 23 Ma y s: Sem poz yum KA TI LIM CI LA RA Sem poz yu ma bil di ri ile ka t l mak is te yen le - rin 150 ke li me yi geç me yen bil di ri özet le ri ni en geç 30 Ekim ta ri hi ne ka dar elek ro nik pos ta ile afla da ki ad re se ulafl t r ma la r ge rek mek te dir. Bi lim ku ru lu ve dü zen le me ku ru lu ta ra f n dan ya p la cak de er len dir me so nu cun da ka bul edi - len bil di ri ler ka t l m c la ra ikin ci du yu ru ile bil di - ri le cek tir. Son tes lim ta ri hi ne ka dar gön de ril - me yen bil di ri ler sem poz yum prog ra m na al n - ma ya cak t r. Du yu ru lar ka t l m for mu, ya z m ku - ral la r prog ram ve ko nak la ma bil gi le ri sem poz - yum web say fa s n da ya y m la na cak t r. İLE Tİ ŞİM Doç. Dr. Ah met GÜR BÜZ Ka ra bük Üni ver si te si Saf ran bo lu Mes lek Yük sek Oku lu Mü dü rü Te le fon: Bel ge ge çer: Yrd. Doç. Dr. Lüt fi ye GÖK TAfi KA YA Ka ra bük Üni ver si te si Fen Ede bi yat Fa kül te si Sa nat Ta ri hi Bö lüm Bafl kan Yar d m c s E-pos ta: sa at sem poz yum@ka ra buk.edu.tr ra buk.edu.tr KAT KI DA BU LU NAN LAR Ka ra bük Va li li i Ka ra bük Üni ver si te si Saf ran bo lu Kay ma kam l Saf ran bo lu Be le di ye si Saf ran bo lu Ti ca ret ve Sa na yi Oda s Saf ran bo lu Tu rizm Otel ci ler Der ne i 166

167 Sözlü Anlatım 4. et kin lik: Yap tı ğı nız araş tır ma lar, in ce le di ği niz 1. Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem - poz yu mu me tin le ri ve ve ri len afiş ler den ha re ket le sem poz yum la rın na sıl ha zır lan dı ğı nı; dü zen le me, yü rüt me ve bi lim ku rul la rı nın gö rev le ri ni; otu rum la rın na sıl dü zen len di ği ni; bir otu rum da kaç bil di ri su nul ma sı ge rek ti ği ni; ko nuş ma sü re le ri nin kim ta ra fın dan, na sıl sı nır lan dı rıldığı nı açık la yı nız. 167

168 Sözlü Anlatım 5. et kin lik: 1. Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu n dan ve s n f ta din le di i niz sem poz yum lar dan ha re ket le sem poz yum bafl ka n n n gö rev le ri ile il gi li fle ma da ve ril me yen k s m la r ya z n z. 6. et kin lik: S n f mev cu du nu za gö re üç dört ki fli lik grup lar olufl tu ru nuz. Sem poz yu ma ka t lan din le yi ci le rin özel lik le ri ve din le yi ci-ko nufl ma c ilifl ki si nin na s l ol ma s ge rek ti i ko nu sun da bir tar t fl - ma ya p n z. Tar t fl ma so nuç la r n grup söz cü le ri ara c l y la s n fa su nu nuz. 7. et kin lik: Yu ka rı da ki şe ma da sem poz yum bil di ri le rin de bu lun ma sı ge re ken özel lik ler ve ril miş - tir. 1. Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda ki bil di ri le rin sem poz yum bil di ri le rin - de ol ma sı ge re ken bu özel lik le re uy gun olup ol ma dı ğı nı açık la yı nız. 8. et kin lik: 1. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda di lin han gi ifl lev de kul - la n l d n açık la yı nız. Di lin bu ifl le vi ile met nin ya z l ma ne de ni ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu be - lir ti niz. 9. et kin lik: 1. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda han gi an la t m tür le ri nin kul la n l d n be lir le yi niz. Kul la n lan bu an la t m tür le ri nin sem poz yu mun ama c ile olan ilifl ki si ni açıklayınız. 10. et kin lik: 1. Ulus la ra ra s Ak fle hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda ki Nas ret tin Ho ca F k - ra la r na Gö re Kim lik Elefl ti ri si ve Nas ret tin Ho ca n n Ki fli li i ve F k ra la r n n Özel lik le ri bil di ri le ri ni an la t m özel lik le ri ba k m n dan in ce le yi niz. Bil di ri le rin han gi sin de aç k, du ru, ak c ve ya l n bir an la - t m kul la n l d n ör nek ler ve re rek aç k la y n z. 168

169 Sözlü Anlatım ANLAMA, YORUMLAMA 1. Araş tır ma nız dan ha re ket le 1. Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda her otu ru ma kim le rin baş kan lık yap tı ğı nı açık la yı nız. Nas red din Ho ca nın sem poz yum da han gi yön le - riy le ele alın dı ğı nı söyleyiniz Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nun dü zen len me ama c n söy le yi niz Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda ki bil di ri ler de yer alan söz cük ler da ha çok han gi an lam la r y la kul la n l m fl t r? Met nin dü zen le nifl ama c ile söz cük le rin kul la n lan an la - m ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu aç k la y n z Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda ki bil di ri ler de s k s k Nas ret tin Ho - ca f k ra la r na da yer ve ril me si nin söz lü an la t ma olan kat k la r n söy le yi niz Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda ki bil di ri ler de ko nufl ma c la rın Nas ret tin Ho ca ile il gi li ile ri sür dük le ri gö rüfl le ri ni ka n t la na bi lir, ke sin yar g lar la m yok sa ki fli sel gö - rüfl ve dü flün ce le riy le mi an lat t k la r n aç k la y n z Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu nda ki bil di ri le rin han gi dü flün ce et ra - f n da bir lefl ti i ni aç k la y n z. 7. Bil di ri ler de yer alan Nas ret tin Ho ca f k ra la r n da ya fla nan olay la r, sun mak is te dik le ri me saj ba - k m n dan gü nü müz ko flul la r için de de ğer len di re bi lir mi si niz? Ni çin? 8. S n f mev cu du nu za gö re üç dört ki fli lik grup lar olufl tu ru nuz. Ön ha z r l k ta be lir le di i niz ve hak - k n da arafl t r ma yap t n z ko nu da s n f ta sun mak üze re bir sem poz yum bil di ri si ha z r la y n z. Ha z r - la d n z met ni su nu nuz. Dü zen le nen sem poz yum hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Sem poz yum da amaç çö züm üret mek de il dir. ( ) Sem poz yum di er ko nufl ma tür le ri ne gö re da ha il mî ve cid di bir soh bet ha va s n da ge çer. ( ) Sem poz yum da ki bil di ri le rin tek ba fl na bir bü tün lü ü yok tur. ( ) Sem poz yum bil di ri le ri da ha son ra ya y n la na bi lir. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Bel li bir ko nu yu ay d n lat mak ama c y la bi lim ada m ve arafl t r ma c la r n bir ara ya gel dik le ri ve ko nufl ma c la r n ko nu nun be lir li bö lüm le ri ni sun duk la r top lan t la ra... de nir. Sem poz yum la rın her otu ru mun da ko nufl ma c üye le rin sa y s... ara s n da de i fle bi lir. Sem poz yum bil di ri le ri özel lik te ol ma l d r. 169

170 Sözlü Anlatım C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Eğer ko nuş ma da ba şa rı lı ol mak is ter se niz her şey den ön ce iç ten lik li olun. Ko nuş ma nız da kar şı nız da ki nin is tek le ri ne de yer ve rin, hep siz ko nuş ma yın. Jest ve ha re ket le ri niz le kul lan dı ğı - nız söz cük le re, se si ni ze üs tün özen gös te rin. Hem baş ka la rı nın ko nuş ma la rı nı hem ken di ko nuş - ma la rı nı zı in ce le yin, sap ta ya ca ğı nız ku sur la rı gi der mek için bı kıp usan ma dan ça lı şın. Söy len di ği gi bi ağ zı laf ya pı yor ol mak ko nuş ma sa na tın da us ta sa yıl ma ya yet mez. Pa rag ra fa gö re afla da ki ler den han gi si, ko nufl ma da us ta sa y lan la r n yap ma s ge re - ken ler ara s n da yer al maz? A) Ko nuş ma la rı jest ve ha re ket ler le des tek le mek B) Kar şı mız da ki le re de ko nuş ma fır sa tı ta nı mak C) Ko nuş ma ku sur la rı nı gi der me ye ça lış mak D) Ken di gö rüş le ri ni de ğiş tir me mek te di ren mek E) Kul la nı lan söz cük le ri özen le seç mek 2. (1) Oku lu muz da dü zen le nen kom po zis yon ya rış ma sın da bi rin ci olun ca yaz ma ye te ne ği mi keş fet tim. (2) Öy le si ne ka tıl mış tım ya rış ma ya oy sa. (3) Bi rin ci olun ca ben de uya nan yaz ma he - ve si sa ye sin de hâ lâ ka lem elim de. (4) Ken di ni ifa de et me ve be ğe nil me in sa na gü ven ve ren bir duy gu. (5) Keş ke tüm okul lar bu nu yap sa, öğ ren ci le ri bu ko nu da ce sa ret len dir se. Pa rag raf ta ki nu ma ra lan d r l m fl cüm le le rin han gi sin de bir di lek is tek söz ko nu su dur? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 3. Özgür düşünce, Batı uygarlığın armağanıdır insanlara. En soylu, en güçlü yanı da budur Batı uygarlığının. Doğu nun kültür tarihinde zaman zaman Batı yı derinlik bakımından yaya bırakan düşünceler bulunabilir ama donmuş, kalıplaşmış dolayısıyla insan kafasını dizginlemiş düşüncelerdir. Kaldı ki bu düşünceleri değerlendiren, Hint in, Çin in düşünce zindanlarına ışık tutan Batılı özgür düşünürler olmuştur. Bu parçanın anlatımında, aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur? A) Öyküleme B) Betimleme C) Karşılaştırma D) Örnekleme E) Açıklama 4. Etkileri günümüze değin gelmiş eserlere bakılırsa bunların, yazıldıkları çağı yansıttıkları görülür. Böylesi eserlerde sanatçı, yaşadığı çevre ve zamanı, ülke ve toplumu; eğilimleri, düşünce ve beğenileriyle birlikte dile getirir. Kısacası, çağını ana çizgileriyle canlandırır. Biz de bu eserlere bakarak o çağın temel özelliklerini az ya da çok öğrenebiliriz. Düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi bu paragrafın sonuç cümlesi olabilir? A) Oysa her sanat eseri, okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılmaz. B) Oysaki sanat eseri, çağın göstergesi olmalıdır. C) Ne var ki bunlar, bir eserin niteliğini belirleyebilecek etkenler değildir. D) Bu bakımdan her kalıcı eserin, yaratıldığı çağa ayna tuttuğu söylenebilir. E) Belki de sanat eseri, en önemli işlevini yerine getirmiş olur. 1987/ÖYS 170

171 Sözlü Anlatım 5. İn sa noğ lu nun mik ro ba, vi rü se, ru hi şok la ra, ik lim ko şul la rı na, sü rek li ça lış ma la ra, en di şe - le re hat ta se vinç le re kat la na bil me si için gün de en az 2000 ka lo ri al ma sı ge rek liy miş. Av ru pa lı in - san 2500 ka lo ri alı yor muş or ta la ma. Şim di bir de şu lis te ye ba kın: Hin dis tan da, Pa kis tan da hal - kın bü yük ço ğun lu ğu nun ala bil di ği ka lo ri 1000; En do nez ya ve Mı sır da ise Bun lar bi li nen sa yı lar, ya bi lin me yen ler? Par ça n n an la t m n da afla da ki ler den han gi si kul la n l ma m fl t r? A) Açık la ma B) Be tim le me C) Kar şı laş tır ma D) Nes nel an la tım E) Sa yı sal ve ri ler den ya rar lan ma 6. Afla da ki ler den han gi si bir ta n m cüm le si dir? A) Di van şi i rin de özel lik le ga zel ler, şar kı lar; halk ede bi ya tın da koş ma lar li rik şi i re ör nek tir. B) Ka ra ca oğ lan ın şi ir le ri ge nel lik le li rik tir. C) Pas to ral şi ir, do ğa gü zel lik le ri ni köy ve ço ban ha ya tı nı an la tan şi ir dir. D) Ser best şi ir de öl çü ve uya ğa baş vur ma dan bir iç uyum ya ra tıl ma lı dır. E) Türk ede bi ya tın da li rik şi ir en çok kul la nı lan tür ler den ol muş tur. 7. Aşa ğı da ki cüm le lerin han gi sin de bir an la tım bo zuk lu ğu var dır? A) El de ki so nuç lar, bu gü ne de ğin yan lış bir yol iz len di ği ni açık ça or ta ya ko yu yor. B) Olay lar la il gi li ola rak her kes baş ka baş ka şey ler söy lü yor. C) Ço ğu ki şi so ru nun bir baş ka çö zü mü nün ol ma dı ğı ka nı sın da. D) Bu tu tu muy la ai le si ne za rar mı ve ri yor ya rar mı an la ya ma dık. E) Dost la rın bir bi ri ni eleş tir mek ten ka çın ma la rı ge rek ti ği ne ina nı yo rum. 1994/ÖSS 8. Dil, mil le ti şe kil len di ren ve ona şah si yet ve ren kül tü rün ta ri hî de vir ler den bu gü ne ve bu gün - den ya rı na ge çi şi ni sağ la yan bir va sı ta ola rak kar şı mı za çık mak ta dır. Ay rı ca, in san lı ğa dil le dü - şü ne bil dik le ri ya ni dü şün ce le ri miz ifa de si ni dil de bul duk la rı için dil kül tü rün ya ra tıl ma sı nın ve ge - liş ti ril me si nin de va sı ta sı dır. Par ça nın an la tı mın da aşa ğı da ki ler den han gi si kul la nıl mış tır? A) Öy kü le me B) Be tim le me C) Kar şı laş tır ma E) Ör nek le me E) Açık la ma 9. (I) Öncelikle, eleştireceği yazarın sanat ve dünya görüşünü kavramaya çalışır. (II) Sonra sanatçıyla ve onun yapıtlarıyla ilgili izlenimlerini toplumsal açıdan değerlendirmeye yönelir. (III) Bir yazarın bir yapıtını hiçbir zaman tek başına ele alıp incelemez. (IV) Bir romancının bir öykücünün yeni bir yapıtını eleştirirken daha öncekilerle karşılaştırır. (V) Yapıtın hangi açılardan geliştiğini ya da geri kaldığını belirtir. (VI) Yazarın kendini aşma çabalarını ya da yinelemelerini gösterir. (VII) Bunları yaparken ne denli nesnel olmaya çalışırsa çalışsın yine de öznellikten kurtulamaz. Yukarıdaki parçadan numaralanmış cümlelerden hangisi çıkarılırsa parçanın anlamında büyük bir değişme olmaz? A) II B) III C) V D) VI E) VII 1999/ÖSS Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Dü zen le nen sem poz yum la r n bi lim, sa nat dün ya s na olan kat k la r ne ler dir? 2. Bir ül ke de dü zen le nen kon fe rans, sem poz yum gi bi dü şün ce ağır lık lı top lan tı la rın çok lu ğu ne yin gös ter ge si dir? 171

172 Sözlü Anlatım 4. FORUM ÖN HAZIRLIK Pa nel ve fo rum me tin le ri bu la rak oku yu nuz. Be ğen di ği niz me tin le ri sı nı fı nı za ge ti ri niz. Fo rum söz cü ü nün ta rih çe si ni arafl t ra rak ilk an la m hak k n da bil gi edi ni niz. Din le yi ci si ol ma yan fo rum lar olup ol ma d n arafl t r n z. HAZIRLIK 1. Dü flün ce ler iyi ve ce sur olan la r n be yin le rin de, kol la r n da ge lifl me li dir yok sa rü ya ol mak tan ile ri gi de mez ler. (Emer son) sö zün den ha re ket le dü flün ce le rin bil gi li in san lar ara s n da tar t fl la rak ge lifl ti ril me si nin öne mi ni aç k la y n z. 2. Son za man lar da fo rum söz cü ü nün n ter net te, ki fli le rin bil gi le ri ni pay lafl t k la r bir or tam an - la m n da kul la n l d na ta n k ol du nuz mu? Öne sü rü len bir dü flün ce yi yüz ler ce ki fli ye aç k olan bir or tam da tar t fl ma n n ne gi bi ya rar la r ola bi lir? 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz fo rum me tin le ri ni oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n ge tir di i fo rum me - tin le ri ni din le yi niz. Din le di i niz me tin ler hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. FO RUM: MÜ HEN D S L K ve M MAR LIK E T M Bafl kan: Ze ki ARS LAN (MMO s tan bul fiu be Sek re te ri) De er li ka t l m c lar, üç gün bo yun ca Mü- hen dis lik ve Mi mar l k E i tim Sem poz yu mu ger çek lefl tir me sü re ci içe ri sin de, TMMOB ola rak he def le di i miz te mel amaç flu: Mü - hen dis lik ve mi mar l k e i ti mi ön ce sin de ki so run la r n in ce len me si, e i ti min plan lan ma - s, bi lim ve tek no lo ji po li ti ka la r çer çe ve sin de mü hen dis lik ve mi mar l k e i ti mi sis te mi nin sor gu lan ma s, bu alan da al n ma s ge re ken ön lem le rin be lir len me si, ile ri ye yö ne lik po li ti - ka lar olufl tu rul ma s ve öne ri le rin su nul ma s. Bu do rul tu da üç gün bo yun ca sür dü rü len sem poz yum, befl ko nu bafl l al t n da top - lan d : Mü hen dis ve mi mar l k e i ti mi ön ce sin - de ki so run lar, mev cut mü hen dis lik, mi mar l k e i ti mi nin sor gu lan ma s, mü hen dis lik mi mar l k e i ti min de ak re di tas yon, mes lek içi e i tim ve mü - hen dis, mi mar bel ge len dir me. Ye ter li lik, pro fes yo nel lik, yet kin lik çer çe ve sin de bil di ri ler su nul mufl, pa nel çer çe ve sin de sür dü rü len tar t fl ma ya ka t lan ka t l m c lar do rul tu sun da, bugü ne ka dar yo un bir tem poy la üç gün sür dü rül müfl du rum da. Bu üç gün lük de er len dir me nin so nuç lan d r la rak, ge rek ko nufl ma çer çe ve si içe ri sin de ge rek se de bil di rim ler çer çe ve sin de fl a tu tu lan önem li nok ta la r n ye ni den göz den ge çi ri le rek bir fo rum çer - 172

173 Sözlü Anlatım çe ve sin de tar t fl ma ya aç yo rum. Bu tar t fl ma da söz alan ar ka dafl la r m z müm kün se befl da ki ka y geç me mek üze re ken di le ri ni ha z r la s n lar. Bir da ki ka ka la da uya r yap mak zo run da y m çün kü za ma - n m z ba ya da ral d. fiim di, söz al mak is te yen ka t l m c lar, ken di le ri ni ta n ta rak otu ru mu bafl la t yo rum. Saa det tin ÖZEN ( s tan bul Üni ver si te si) Bir iki nok ta y be ra ber dü flün me miz de fay da gö rü yo rum: Bir ke re yük se kö re ti min ve mü hen - dis lik e i ti mi nin, mil lî e i ti min d fl n da dü flü nül me ye ça l fl l m fl ol ma s ve ya böy le bir za af m z n ol - ma s. Mü hen dis lik e i ti mi ni ve yük se kö re ti mi müm kün ol du u ka dar mil lî e i tim sis te mi içe ri sin - de dü flün me ye ça ba gös ter me miz la z m. Mil lî e i ti min amaç la r ve yön tem le ri do rul tu sun da, yük - se kö re ti min te mel il ke le ri ni ve bu çer çe ve de mü hen dis lik e i ti mi nin te mel il ke le ri ni dü flün mek la - z m. di ye bir öne ri ve ya gö rüfl ile ri sü rü yo rum. Kris ta li ze ol mufl bir di er nok ta flu: Tür ki ye de mü hen dis lik so run la r fark l. Tür ki ye de ki mü hen - dis lik so run la r na iki ge nel aç dan bak mak mec bu ri ye tin de yiz: Bun lar dan bir ta ne si ile ri dü zey de ile - ri tek no lo ji kul la nan ve her za man için dün ya da tek no lo ji üre ten ke sim ler ile ya k n ilifl ki içe ri sin de olup sü rek li tek no lo ji üre ten ve sü rek li tek no lo ji trans fer eden ku ru lufl lar aç s n dan bak mak la z m. K sa ca bü yük flir ket ler, ile ri tek no lo ji kul lan ma ve it hal et me du ru mun da olan flir ket ler aç s n dan mü hen dis lik prob lem le ri ne bak mak la z m. Bir di er hu sus ise bü yük bir nü fu su olufl tu ran KO B ler öl çe in de, kü çük mü hen dis lik bü ro la r ve ya kü çük mü te ah hit lik hiz me ti ya pan flir ket le rin so run la r, tek nik so run la r, mü hen dis lik so run la r aç s n dan ele al mak la z m. Bu iki nok ta n n ara s n da bir çok yel pa ze, bir çok aç lar ola bi le cek tir ama bu iki aç dan ele al r sak sa n yo rum, mü hen dis lik uy gu la ma la r n da ve e i ti min de da ha iyi ola bi le ce - iz dü flün ce sin de yim. Bir di er nok ta da flu ola bi lir: Ko nufl ma c lar, bu ra da mem nu ni yet ve ri ci bir nok ta ya de in mifl ol - du lar. Bun dan ön ce ki y l lar da, uy gu la ma dan ge len ler, Üni ver si te ler den ye ti flen ler bi zim ifli mi ze ya - ra m yor lar. di yor lar d. fiim di ge ne ay n gö rü flü be lir ti yor lar fa kat bu nun ne de ni ni de aç k l yor lar. Üni - ver si te ile uy gu la ma c lar ara s n da bir prob le mi, be ra ber ve ay n nok ta da tefl hir et me nin mem nu ni ye - ti ni ben de ya rat t, o da flu: Üni ver si te ler, be lir li nok ta lar da mü hen dis lik te mel bil gi le ri ve for mas yo nu hak k n da te mel bil gi ler ve rir ama mü hen dis, için de bu lun du u özel flart la ra gö re, o te mel bil gi ler do rul tu sun da ken di de ne yi mi ni, ken di for mas yo nu nu ge lifl tir me nok ta s na gi de bi lir. Bu ör ne i, in - fla at mü hen dis li iy le ma ki ne mü hen dis li i ala n n da ve re bi li riz: n fla at mü hen dis li i ala n n da, ze min prob lem le ri nin uy gu la ma l ya n var d r; ya p la r n uy gu la ma l ya n var d r; köp rü le rin uy gu la ma l ya n var d r; ulafl t r ma ya p la r n n, su ya p la r n n ba raj la r n uy gu la ma l ya n var d r. Ö ren ci yi, bü tün bu alan - lar da uy gu la ma n n son de ne yi miy le ye tifl tir mek müm kün de il dir. Ay n fle kil de, ma ki ne de de bu nu söy le ye bi li riz: Oto mo tiv var d r, so ut ma var d r, ik lim len dir me var d r, bir çok alan la r var d r. Bun la r n her nok ta s n da ö ren ci yi, ni ha i de ne yim ile ye tifl ti rip uy gu la ma ya sok mak müm kün de il dir, 4 y l l k bir e i tim bu na yet mez. Bu nok ta da sa n yo rum mü hen dis lik e i ti mi nin ge li fli mi ni be lir le me li. Bir de flu nok ta y söy le ye yim. Ge le ce e yö ne lik ola rak ne ler yap ma m z ge rek ti i nok ta s n da prob lem le ri so mut lafl t ra m yo ruz, en bü yük prob le mi miz bu dur. Biz, ge le ce e yö ne lik ola rak be lir li mü hen dis lik alan la r n da ön ce lik le ri mi zi, yap ma m z ge re ken ifl bü yük lük le ri ni be lir le ye mez sek bu na ba l ola rak bir bü yük po li ti ka m z ola maz, bu na ba l ola rak bir kal k n ma po li ti ka m z ola maz ve bu - na ba l ola rak bir e i tim po li ti ka m z ola maz. Ya ni ge le ce e yö ne lik ola rak mü hen dis lik ko nu la r n - da yap ma m z ge re ken ifl le rin, kat ma de e ri yük sek ifl le rin ön ce lik le ri ni be lir le me yö nün de ça ba gös ter me miz la z m ve bu yön de prob lem le ri be lir le me miz la z m. Te flek kür ede rim. BAfi KAN- Te flek kür edi yo ruz. (...) 173

174 Sözlü Anlatım Mus ta fa B L GE (MMO st. fiu.) Bu gün kü otu ru mun sa bah ki bö lü mün de iz le di im ka da r y la özel lik le ak re di tas yon ko nu sun da tüm ko nufl ma c lar, mü hen dis lik e i ti mi nin ye ni den ya p lan ma s ko nu sun da hem fi kir gi bi gel di ba - na. Ya ni e i tim prog ram la r n n ak re di te edil me si ya da stan dart lafl t r l ma s ko nu sun da her kes hem - fi kir. Sa na yi ke si min de ki ar ka dafl lar da ay n te men ni de bu lun du lar. Mü hen dis lik e i ti mi nin ye ni den ya p lan ma s ge re kir ama yön tem de ba z fark l l k lar var. fiu nu göz lü yo rum: Ba z üni ver si te ler, yurt için de ki bü yük ku ru lu fla gi dip ye ni den ya p lan ma ya gi di yor lar, ba z üni ver si te ler, tek nik üni ver si te gi bi ken di için de da n fl ma ku rul la r n, sa na yi oda la r n ça ra rak e i ti me yö ne lik bir re viz yon ça l fl - ma la r var. Ana do lu da ki mü hen dis lik e i ti mi ya pan üni ver si te ler de hiç bir fley yok. Yi ne, sa bah ki otu rum da bir ar ka da fl m z n, ABET ten yo la ç ka rak Tür ki ye de ki mü hen dis lik e i - tim prog ram la r n na s l ak re di te ede riz? gi bi bir öne ri si var d. Bu öne ri si ne çok mem nun ol dum, des - tek li yo rum da. Üç lü bir ayak çiz di, sa na yi, oda lar, üni ver si te ler de di. O za man, bu üç lü ya p y aca - ba bir ara ya ge ti rip Tür ki ye de ki mü hen dis lik e i ti mi nin stan dart la r n koy mak müm kün mü? Bu so - mut bir öne ri. Mü hen dis lik se mi ner le ri nin son üç ta ne si, s tan bul Ma ki ne Mü hen dis le ri Oda s ta ra f n - dan dü zen le ni yor. Se ne ye gel di i miz za man, ha z r l k l ge le bi lir mi yiz? Ya ni sa na yi ke si mi ni, üni ver si - te yi, Oda y bir ara ya ge ti rip mü hen dis lik e i ti mi nin kre di len di ril me si, ak re di tas yon ko nu sun da bir at - l m ya pa bi lir mi yiz? Se ne ye, yi ne bir sem poz yum ya pa ca z, yi ne ha va da ola cak. Ben ce bir ka nun ç k ma s n bek le me nin bir an la m yok; se ne, onu da bek le me nin ge re i yok. E er bir ka nun ç kar sa bu na da bir alt ya p olufl tu ra bi lir. Yü rüt me ku ru lun dan ve siz den ri cam, üni ver si te ler, sa na yi ve Oda ara s n da böy le bir ça l fl ma be nim se ni yor sa sek re ter li i Oda n n yap ma s ge re kir. Te flek kür ler. BAfi KAN- Biz te flek kür ede riz. (...) U ur BEL GER ( n fla at Mü hen dis le ri Oda s ) Ben bir aç k la ma, bel ki nok san kal m fl bir bil gi yi, ak tar mak üze re söz al d m. Yet kin Mü hen dis lik Ya sa s ve Yö net me li i ni ça l fl r ken flöy le bir ger çek le kar fl lafl t k ve bir nok ta da bun dan ha re ket et - tik. n fla at mü hen dis li i nin ken di ne öz gü ba z özel du ru mu var, o da flu: Di er mü hen dis lik alan la r n - dan mes lek di sip li ni ni uy gu la ma ola na çok da ha faz la çün kü as la la uba li li i ka bul et me yen, ge lifl - mifl bir tek no lo ji nin için de ça l fl yor lar. Ne dir bu? Me se la, bir ma ki ne mü hen di si, bir mo tor fab ri ka s - na genç bir mü hen dis ola rak gir di i za man, ken di si nin ö re ne bi le ce i ve be lir li bir hi ye rar flik dü zen için de ö re ne bi le ce i çok fley var ve bu di sip lin ler ku rul mufl za ten. Ak si hâl de mo to ru üre te mez si - niz an cak in fla at mü hen dis li i ala n n da, sa ha da hal le dil me si ge re ken ve ya ta ma men ya r ma mul le rin bir lefl ti ril me si ne ti ce sin de or ta ya ç kar t l ma s ge re ken ye ni bir eser var. Bu ese ri or ta ya ç kar mak için son de re ce de rin le me si ne bil gi ve gör gü sa hi bi ol mak ge re ki yor çün kü bu, ha z r ola rak ve ril mifl bir fley de il. Do la y s y la in fla at mü hen dis li in de, yet kin mü hen dis li in apay r bir ye ri var. O ka dar ki e er böy le bir ka de me len dir me yap maz ise niz o za man flu an da Tür ki ye de ki tat bi ka t n d fl na ç k - ma ola na yok çün kü her mes lek sa hi bi ya ni dip lo ma sa hi bi kim se, mes le i so nu na ka dar uy gu la - ma yet ki si ni hu kuk ku rum la r n da ga yet ra hat ala bi lir. Bu nu mut lak su ret te k s t la mak la z m. Biz, bu - nu dü flü ne rek afla yu ka r bir se ne sü ren bir ça l fl ma yap t k, onun ne ti ce sin de bu me tin or ta ya ç k - m fl t r. Bu me tin or ta ya ç k t za man, yi ne de flu nu bi li yor duk ki bir ge çifl dö ne mi ola cak t r, bu ge - çifl dö ne mi afla yu ka r 10 se ne ye ka dar uza ya bi lir. Bu 10 se ne zar f n da, bir ta k m ko nu lar ken di için de ge li fle cek, bi zim de bel ki gör me di i miz ba z fley ler or ta ya ç ka cak. Bel ki bir ta k m re viz yon - lar ya p la cak an cak bu ya sa tas la n n ben hâ lâ do ru ve en iyi me tin ol du u na ina n yo rum. Te şek kür ede rim. BAfi KAN - Biz te flek kür ede riz. (...) Bir ö ren ci ar ka da fl m z söz ala cak

175 Sözlü Anlatım Öz ge ÖZ TORK lk söy le mek is te di im, bu sem poz yu mun dü zen le ni flin de ni ye ö ren ci le re söz hak k ta n n ma d? Ya ni her han gi bir ko nufl ma c n n ar d n dan bir kaç cüm le söy le me nin ye ter li ol ma d n dü flü nü yo - rum. Ö ren ci ler mut la ka bu sü re ce dâ hil edil me liy di. E i tim so ru nu ko nu flu lu yor, e i ti min bi rin cil fak tör le rin den bi ri za ten ö ren ci dir. Bi zim ad m za hat ta ba zen bi ze ra men dü flün ce ler ak ta r l yor ve çö züm ler öne ri li yor. Ö ren ci, e i ti min çok önem li bir aya d r, ni ye bu ra da söz le ri ya da dü flün - ce le ri ak ta r l m yor? Bi zi dâ hil et me den bi ze ra men öne ri ler de ko na bi li yor. Bir ikin ci hu sus, ge ti ri len çö züm öne ri le ri nin, Tür ki ye ko flul la r y la ne ka dar ala ka l ol du u ya ni bi - zim kül tü rel do ku muz, sos yal do ku muz ge ti ri len öne ri ler le ne ka dar ör tü fle bi lir? Bu ko nu la r n faz la - ca dü flü nül me di i ni dü flü nü yo rum. Siz, ö ren ci le rin eko no mik du ru mu nu, han gi sos yal ta ba ka dan gel di i ni, fle kil len me le ri ni dü flün me den ge tir di i niz öne ri le rin ha va da ka la ca n dü flü nü yo rum. Bir fley da ha, ba z çö züm ler ge ti ri li yor; bun la r n te pe den in me çö züm ler ol du u nu dü flü nü yo - rum. Özel lik le, bir ko nufl ma c söy le di, köp rü nün bi rin ci aya den di, or ta ö re tim sü re ci nin in ce - len me di i ni söy le di. Pe ki, sa de ce bu mu dur? Ya ni bu so ru nun çok da ha ge ri le rin de ya tan bafl ka ne den le ri ol du u nu dü flü nü yo rum. Sos yal ya p m z, e i tim den ba m s z ol ma yan eko no mik du ru - mu muz, bir sü rü aya var bu köp rü nün. Pe ki, bun lar ni ye dü flü nül mü yor? Bun lar dan ba m s z ola - rak ele ala ca m z çö züm le rin hep si ha va da ka la cak t r, ge çi ci çö züm ler ola cak t r. Pe ki, bu nu ka bul edi yor sak ya ni sis te me da ya l bir elefl ti ri ge ti re bi li yor sak ne ya pa bi li riz? So ru nu tar t fl t m z da Evet, bun lar çö züm öne ri si ola bi lir ama ge çi ci dir. di ye bi li yor sak bir di ye ce im yok. E i tim so ru nu nun tek ba fl na dü flü nül dü ün de, ya rat t so run lar dan bi ri, bir ko puk luk ya rat ma - s ve par ça y bü tün den ay ra rak in ce len me si so nu cun da sa l k l ol ma ya ca n dü flü nü yo rum. Ör ne - in en çok ve ri len ör nek ler den bi ri: Üni ver si te-en düs tri ilifl ki le ri nin güç len di ril me sin den bah se di li - yor. Bu ra da, ön ce bah se dil me yen nok ta lar var; bu nun ne fle kil de ger çek le fle ce i? Ö ren ci nin ve en düs tri nin ay r ca üni ver si te nin ne gi bi ifl lev ler yük le ne ce i, ö ren ci nin bu ra dan ne al p ne ve re ce - i dir? Ni te lik de ifl ti ril me den, ni te lik di ye kas tet ti im fley ne dir? Ör ne in ö ren ci nin bir bu çuk ay l k staj sü re si var d r. Bu staj sü re sin de za ten siz, bir çok fle yi ala bi lir si niz ama hiç bi ri ni ya pa m yor su - nuz. Bu ilifl ki yi siz de ifl tir me den ya da güç len dir me den ni ce li i ya ni bu nun sü re si ni 5 ay, 1 ay - öne ri len bir çö züm var d 2 y l- bu ilifl ki le rin alt ya p s n dü zelt me den bu nu is te di i niz ka dar uza t n, de i flen hiç bir fley ol ma ya cak. Ar t, bu ra da bir çok so run or ta ya ç ka cak t r. Ö ren ci nin hak la r na s l ko ru na cak? Son ra, staj lar da gö rü yo ruz. Siz, ada m n ifli ne ya r yor sa n z adam si zi ça l fl t r yor. Bu nun kar fl l n da si ze pek faz la fley ver me di i or ta da za ten ama ya ra ya m yor sa n z Sen bir kö fle de dur, hiç bir fle ye ka r fl ma, or ta l da ka r fl t r ma. de ni yor. Bü tün bun lar or ta day ken böy le çö züm ler na s l ge ti ri le bi li yor? Ya ni bun la r n alt ya p s olufl tu rul ma dan her fley or ta day ken da ha nes nel da ya nak la r ol ma s ge rek ti i ni dü flü nü yo rum. Ya p la bi le cek bir fley ol say d bir bu çuk ay l k staj dö ne min de ya - p la bi lir di. Hâ lâ ya p la bi lir, de mek ki biz ön ce bu ra dan bafl la mak zo run da y z, ba z nok ta la r te mel - len dir mek zo run da y z. (...) Te flek kür edi yo rum. BAfi KAN - Biz te flek kür edi yo ruz. Evet, ya n n da ki ar ka dafl... SA LON DAN Bir çok dü flün ce si ne ka t l mak la be ra ber, ar ka da fl ma ek ola rak bel li bir so ru nu aç ma y dü flü nü - yo rum. Ge nel de bil di ri le rin bir ço un da bah se di len so run la r n ek se ni, özel sek tör de ça l fl ma ya ye - ter li ka li te de mü hen dis ye tifl ti ri le me me si ola rak gös te ril di. Bu, be nim ö ren ci lik ha ya t m bo yun ca da ya fla d m bir so ru nun yan s ma s bel ki çün kü mes le i ö re nir ken ilk plan da göz önü ne al nan bel ki de me zun ol du um da bu la bi le ce im ifl im kâ n. An cak ba z nok ta lar da be nim ha ya t an lam lan - d r mam da ya da mes le in sos yal ger çek li iy le ha ya t m an lam lan d r ma da pek et ki li ola bi le ce i ni 175

176 Sözlü Anlatım dü flün mü yo rum çün kü mes le in de bu ha yat ta var olup ona gö re ona bir fley ler ka ta bil mek ama c m ol ma l. fl bul mak ya da böy le bir çe flit amaç la or ta ya ç k t n da, bir ki fli nin mes le i ne ya ban c lafl - ma s çok da ha bü yük prob lem ola bi li yor. Ö ren ci le rin psi ko lo ji si ni il gi len di ren bu so run la r n pek di - le ge ti ril me di i ni ve ge nel de, ko nufl ma la r n sa na yi ye yö ne lik, özel sek tör de ki sa na yi ye yö ne lik, ö - ren ci le rin na s l ye ter li ola bi le cek le ri üze rin de du rul du. Bel ki de bir bafl l k ola rak ek le ne bi le cek Top - lum sal ç ka ra gö re ka mu ç ka r na gö re mü hen dis lik e i ti mi na s l ol ma l d r? gi bi ko nu lar da da da - ha aç l m c bil di ri le rin su nul ma s ge rek ti i ni dü flü nü yo rum. Te flek kür ede rim. BAfi KAN- Biz te flek kür ede riz. (...) Meh met AK DE M R (Ö ren ci) Ön ce lik li ola rak söy le ne bi le cek çok hu sus var fa kat ko nu yu to par la mak için ben flu nu söy le mek is ti yo rum: Bi rin ci si, bu sem poz yu mun olufl ma sü re cin de Ma ki ne Mü hen dis le ri Oda s n n dü zen le di - i e i tim sem poz yum la r y la bu sem poz yu mun bir kar fl lafl t r l ma s n n ya p l ma s ge re ki yor. Bu kar fl - lafl t r ma da da az ön ce ö ren ci ler den bah se dil di. Bi rin ci si, ö ren ci ler bu sem poz yum da s n f ta kal - d lar, o aç k. Bun dan ön ce ki sem poz yum lar da ö ren ci ler bil di ri ler sun mufl lar d fa kat bu sem poz - yum da her han gi bir ö ren ci bil di ri si yok. Bir de flöy le bir olay var: Ö ren ci le rin te kil ola rak bil di ri sun ma la r önem li de il. Ö ren ci le rin ör güt lü bir fle kil de bil di ri sun ma la r ola y var. kin ci Ulu sal Ma - ki ne Mü hen dis li i Sem poz yu mu na, Ö ren ci Der ne i bil di ri sun mufl tu. Üçün cü sü ne de Sos yal Arafl t r ma lar Ku lü bü sun mufl tu. Ben üçün cü sü ne ka t l m fl t m ve ora dan ge le rek siz le re bir de er len - dir me yap mak is ti yo rum. Bi rin ci si, bu sem poz yum ne ya z k ki flu nu be ce re me mifl tir. Ta bi i bu ra da bi rin ci suç lu ola rak kim - se yi gör me mek la z m. Yal n z bu sem poz yum ö ren ci le rin il gi si ni çe ke me mifl tir. Bu nu aç k ola rak or ta ya koy mak la z m. Bu nun ya n n da bir hu su su da ha or ta ya koy mak la z m: Bu sem poz yum mü hen dis le rin il gi si ni çe - ke me mifl tir. Mü hen dis ler de bu ko nu da yi ne s n f ta kal m fl lar d r. Mü hen dis ler ken di e i tim le riy le il - gi li ken di le ri ni bi re bir il gi len di ren bir so run la il gi li bu ra da ge lip fi kir ler üret mek ten ka ç n m fl lar d r. Bu - nun se bep le ri nin tar t fl l ma s ge rek mek te dir. Bir üçün cü hu sus da e i tim sem poz yum la r n da en önem li vur gu lan ma s ge re ken nok ta, ge ne Ka ya a a be yin söy le di i gi bi bi lim ve tek no lo ji po li ti ka - la r n n ne ol du u dur. Bu ül ke de ki bi lim ve tek no lo ji po li ti ka la r n biz yar g la maz sak, bu ül ke de ki sa - na yi lefl me yi biz yar g la maz sak e i tim ku ru mu nu da yar g la ya ma y z. Mü hen dis lik e i ti mi ni ke sin lik - le bir ye re otur ta ma y z. Son ola rak flu nu söy le mek is ti yo rum. Bu gün bir çok tafl ra üni ver si te si var. Ben, Tek nik Üni ver si - te de oku yo rum, sa de ce bi tir me öde vim kal d ve onu tes lim edin ce de ta ze bir mü hen dis ola rak or ta l a ç ka ca m. fiöy le bir olay var. Bu gün iki çe flit üni ver si te var: Bir ta ne si met ro pol üni ver si - te le ri, bir ta ne si tafl ra üni ver si te le ri. Met ro pol üni ver si te le ri ni te lik le rin den do la y, geç mifl le rin den do la y ni te lik li mü hen dis ler ye tifl ti ri yor lar. Ta bi i bu da t r nak için de, bu nu da son ola rak bir anek dot ak ta ra ca m ve ora da söy le ye ce im. Tafl ra üni ver si te le ri de yo un mik tar da sa na yi ye tek nik ara ele man üre ti yor lar. Bu ra da ben ce özel ve ge nel ola rak da oda la r n yap ma s ge re ken bir ça l fl ma var. Oda lar hiç bir ay r m gö zet mek si zin -hem bu ak re di tas yo nun ken di si nin içi ne de gi ri yor- tafl ra üni ver si te le rin den me zun olan ço cuk la ra da met ro pol üni ver si te sin den me zun olan in san la ra da sa hip ç k ma l lar. Bu - ra da ge nel de hep Tafl ra üni ver si te le ri böy le, tafl ra üni ver si te le ri flöy le. gi bi ko nu lar tar t fl l yor. Ge - nel de sem poz yum la ra tafl ra üni ver si te le rin den bil di ri ler ge li yor fa kat bu nun bir te mel ne de ni var. Bu te mel ne den de yi ne pi ya sa n n -Ka ya a a be yin söy le di i gi bi- bu ül ke de ki sa na yi nin e i ti mi et ki le - me si dir. Bu ra da ben ce sa na yi ve e i tim ara s n da her han gi bir ko puk luk yok, tam da bir kay nafl ma var d r ya ni han gi sa na yi ye han gi e i tim is te nil di i aç k t r. Biz bu sa na yi ye, bu e i ti mi ve ri yo ruz. Biz, 176

177 Sözlü Anlatım bu mü hen dis lik le bu tek no lo ji yi üre ti yo ruz, ya ni biz tek no lo ji fi lan üret mi yo ruz. (...) BAfi KAN: Biz te flek kür ede riz. De er li ka t l m c lar, bu fo rum içe ri sin de söz alan tüm ka t l m c la r n de er len dir me le ri üze ri ne, ben bir de er len dir me yap ma ya ca m çün kü bu so nuç bil dir ge sin de or ta ya ç ka cak ve tüm ka t - l m c la ra da ile ti le cek. Yal n z ben, ge nel ola rak üç gün lük sem poz yum üze ri ne hem ken di dü flün ce - le ri mi hem de ba z anek dot la r geç mek is ti yo rum. Bu sa lon da üç gün bo yun ca sü ren MMO s tan bul fiu be si Sek re ter li in de yü rü tü len TMMOB Mü hen dis lik Mi mar l k E i ti mi Sem poz yu mu, siz de er li ka t l m c lar, bil di ri su nan uz man lar, otu rum bafl kan la r ve pa ne list ler ta ra f n dan mü hen dis lik mi mar l k e i ti mi sor gu la ma s ya p l d y l na gi - rer ken ül ke miz de ve dün ya da mev cut e i tim sis tem le rin den ör nek ler su na rak mev cut e i ti min sor - gu lan ma s, ye ni den ya p lan ma s, ül ke ger çek le ri do rul tu sun da üni ver si te ön ce si e i tim, üni ver si te e i ti mi sü re ci ve üni ver si te son ra s mü hen dis mi mar l k e i ti mi nin sür dü ün den ha re ket ede rek ye - ni den ya p lan ma s ko nu sun da kat k lar ko nu la rak dü flün ce ler ifa de edil di.... Bu ger çek ler den ha re ket ede rek, biz TMMOB ve TMMOB ye ba l oda lar ola rak -ben ay n za - man da bir ör gü tün yö ne ti ci si ola rak- flöy le so nuç lan d r mak is ti yo rum: Sa na yi lefl me nin, eko no mik bü yü me nin, top lum sal re fa h n sa lan ma s n n, çev re nin ve do a n n ko run ma s n n ol maz sa ol maz araç la r bi lim ve tek no lo ji dir. Bi lim ve tek no lo ji, ulus la ra ra s re ka bet or ta m n da en önem li un sur lar - dan bi ri dir. Bu ne den le de ni te lik li mü hen dis, mi mar kad ro la r ye tifl ti re cek, ül ke ger çek le riy le ge lifl - mek te ve de ifl mek te olan bi lim ve tek no lo ji dün ya s ger çek le ri ni ba dafl t ra cak e i tim prog ram la - r n da, dü zey de e i tim prog ram la r ge lifl tir mek ve bu ama ca yö ne lik ola rak her dü zey de ku rum sal - lafl mak Tür ki ye nin önün de du ran en te mel so run dur.... Bun lar dan ha re ket ede rek di le rim, bu sem poz yum hem ül ke ç kar la r aç s n dan hem de mü hen dis ve mi mar la r n önü müz de ki e i tim sü re cin de 2000 y l na gi rer ken ya p c olur. Bun lar dan ders ç kar d - m za ina n yo ruz. Biz, bu sü reç te bir vir gül at t k, 2000 y l n da da Mü hen dis ve Mi mar l k Ku rul ta y ger çek lefl ti ri le cek. Di le rim, bun dan son ra ge rek ko nufl ma c la r n da ifa de et ti i gi bi bu ifli ar t k bi raz da - ha bel li ko nu lar da zor la ya rak da ha de tay la ra gir mek ge re ki yor, bü yü teç al t na al mak ge re ki yor. Bu üç gün bo yun ca sem poz yu ma 216 ki fli ka t l m c ola rak ka t l d. 39 ö re tim gö rev li si ve uz man, bil di ri sun mak için bu ra ya gel di. Mev cut prog ram da üç bil di ri su na cak olan ö re tim gö rev li le rin den iki ta ne si, son gün de prog ra m n de ifl me siy le ka t la ma d, bir ki fliy se yurt d fl n da ol du u için ka t la ma d. De er li ar ka dafl lar ve tüm ka t l m c lar, TMMOB nin dü zen le mifl ol du u ve s tan bul flu be nin sek - re ter li in de yü rü tü len bu et kin li e kat k koy du u nuz için ve bu üç gün bo yun ca bu ra da ol du u nuz için te flek kür edi yo rum. Bu ger çek ten zor bir du rum çün kü her ne ka dar ö ren ci ar ka dafl la r m z biz - le ri elefl tir diy se de bi zim bu et kin li i üni ver si te de yap ma m z n ama c, es pri si, ö ren ci ar ka dafl la r - m z n en az n dan de er li za man la r n n bir k s m n bu ra da bir lik te pay lafl mak t. Do ru dur, her pro je on la r n üze rin de ger çek le fli yor, on la r n üze rin de de er len di ril me ye ça l fl l yor ama ar ka dafl lar bu sü - re ci bir lik te yü rü te bi le ce i mi zi ve TMMOB ola rak da TMMOB ye ba l oda lar ola rak da Ö ren ci Ko - mis yon la r y la bu ifli pay lafl t m z bi li yo rum. Geç mifl te de ilk ör nek ola rak Ma ki ne Mü hen dis le ri Oda s bir ö ren ci ku rul ta y ger çek lefl ti ril di. Bu iflin özü, öz ne si bir ta ra fa itil me den, bu so run la r n afl la ca na, bu so run la r bir lik te çö ze bi le ce i mi ze ina n yo ruz. So nuç ola rak, üni ver si te ler le ve MMO ola rak bu ça l fl ma m z or tak ola rak sür dür mek is ti yo ruz. Bu za man içe ri sin de ka t l m n z ve za ma n n z bu ra da har ca d n z için he pi ni ze te flek kür edi yo ruz. Te flek kür edi yo rum. Mü hen dis lik Mi mar l k E i ti mi Sem poz yu mu Pa nel ler ve Fo rum lar Ki ta b 177

178 Sözlü Anlatım 2. et kin lik: Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo rum da ele al nan prob lem ne dir? Fo rum ko nu su kim ler önün de ve kim ler ta ra f n dan tar t fl l yor? Din le yi ci ler fo rum da ak tif fle kil de rol al yor mu? İn ce le di ği niz me tin den ve yu kar da ki so ru lar dan ha re ket le fo rum la rın na sıl dü zen len di ği ni ve özel lik le ri ni be lir ti niz. 3. et kin lik: Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo ru mun bafl ka n n afla da ki özel lik ler ba k - m n dan de er len di re rek fo rum bafl ka n n n özel lik le ri ni ve gö rev le ri ni be lir le yi niz. Forum Başkanının Görevleri Az Orta Çok Tar t fl ma ko nu sun da bil gi li mi? Tar t fl ma ya ka t la cak ko nufl ma c la r ve din le yi ci top lu lu u nu ta n yor mu? Kav ra ma, al g la ma, özet le me, so nuç ç kar ma, dü flün ce ler ara s n da ba n t kur ma ye te ne i ne sa hip mi? Ko nufl ma la r n ha va s n yu mu fla ta cak, ko nufl ma c la r dü flün me ye yö nel te cek ye te ne e ve hofl gö rü ye sa hip mi? Bu üç gün lük de er len dir me nin so nuç lan d r la rak, ge rek ko nufl ma çer çe ve si içe ri sin de ge rek - se de bil di rim ler çer çe ve sin de fl a tu tu lan önem li nok ta la r n ye ni den göz den ge çi ri le rek bir fo rum çer çe ve sin de tar t fl ma ya aç yo rum. Bu tar t fl ma da söz alan ar ka dafl la r m z müm kün se befl da ki ka - y geç me mek üze re ken di le ri ni ha z r la s n lar. Bir da ki ka ka la da uya r yap mak zo run da y m çün kü za - ma n m z ba ya da ral d. fiim di, söz al mak is te yen ka t l m c lar, ken di le ri ni ta n ta rak otu ru mu bafl la t yo rum. 4. et kin lik: Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l me tin den al nan yu ka rı da ki bö lüm de fo ru ma bafl la na ca na s l aç k lan m fl t r? Fo rum da ki aç k la ma la r n ve so ru la r n met nin ko nu suy la il gi si ni ku - ra rak fo ru mun na s l dü zen len di i ni aç k la y n z. 5. et kin lik: Ön Ha z r l k ta yap t n z arafl t r ma dan ha re ket le din le yi ci si ol ma yan fo rum la r n özel - lik le ri ni söy le yi niz. 6. et kin lik: Üç dört ki şi lik grup lar oluş tu ru nuz. Sı nı fı nı za ge tir di ği niz pa nel me tin le ri ni in ce le ye - rek fo rum me tin le ri ile kar şı laş tı rı nız. Forum ve panel türü arasındaki farklılıkları açıklayınız. 7. et kin lik: Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l metinden di lin han gi ifl lev ler de kul la n l d n be lir le yi niz. 8. et kin lik: Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo rum da ko nufl ma c lar dan Ze ki As lan ile Saa - det tin Özen in ko nufl ma la r n an la t m özel lik le ri ba k m n dan kar fl lafl t r n z. Ko nuş ma la rın açık, akı - cı, du ru ve ya lın olup ol ma dı ğı nı me tin ler den ör nek ler ve re rek be lir ti niz. 9. et kin lik: Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo rum da kul la n lan an la t m tü rü nü be lir le yi niz. Fo ru mun dü zen le nifl ama c y la kul la n lan an la t m tü rü ara s n da na sıl bir iliş ki ol du ğu nu açık la yı nız. 10. et kin lik: Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo ru mu an la t m özel lik le ri ba k m n dan in ce - le ye rek met nin aç k, ak c, du ru ve ya l n olup ol ma d n ör nek ler ve re rek aç k la y n z. 178

179 Sözlü Anlatım ANLAMA, YORUMLAMA lk söy le mek is te di im, bu sem poz yu mun dü zen le ni flin de ni ye ö ren ci le re söz hak k ta n n ma - d? Ya ni her han gi bir ko nufl ma c n n ar d n dan bir kaç cüm le söy le me nin ye ter li ol ma d n dü flü nü - yo rum. Ö ren ci ler mut la ka bu sü re ce dâ hil edil me liy di. E i tim so ru nu ko nu flu lu yor, e i ti min bi rin - cil fak tör le rin den bi ri za ten ö ren ci dir. Bi zim ad m za hat ta ba zen bi ze ra men dü flün ce ler ak ta r l - yor ve çö züm ler öne ri li yor. Ö ren ci, e i ti min çok önem li bir aya d r, ni ye bu ra da söz le ri ya da dü - flün ce le ri ak ta r l m yor? Bi zi dâ hil et me den bi ze ra men öne ri ler de ko na bi li yor. Bir ikin ci hu sus, ge ti ri len çö züm öne ri le ri nin, Tür ki ye ko flul la r y la ne ka dar ala ka l ol du u ya ni bi - zim kül tü rel do ku muz, sos yal do ku muz ge ti ri len öne ri ler le ne ka dar ör tü fle bi lir? Bu ko nu la r n faz la - ca dü flü nül me di i ni dü flü nü yo rum. Siz, ö ren ci le rin eko no mik du ru mu nu, han gi sos yal ta ba ka dan gel di i ni, fle kil len me le ri ni dü flün me den ge tir di i niz öne ri le rin ha va da ka la ca n dü flü nü yo rum. Bir fley da ha, ba z çö züm ler ge ti ri li yor; bun la r n te pe den in me çö züm ler ol du u nu dü flü nü yo - rum. Özel lik le bir ko nufl ma c söy le di, köp rü nün bi rin ci aya den di, or ta ö re tim sü re ci nin in ce len - me di i ni söy le di. Pe ki, sa de ce bu mu dur? Ya ni bu so ru nun çok da ha ge ri le rin de ya tan bafl ka ne - den le ri ol du u nu dü flü nü yo rum. Sos yal ya p m z, e i tim den ba m s z ol ma yan eko no mik du ru mu - muz, bir sü rü aya var bu köp rü nün. Pe ki, bun lar ni ye dü flü nül mü yor? Bun lar dan ba m s z ola rak ele ala ca m z çö züm le rin hep si ha va da ka la cak t r, ge çi ci çö züm ler ola cak t r. Pe ki, bu nu ka bul edi - yor sak ya ni sis te me da ya l bir elefl ti ri ge ti re bi li yor sak ne ya pa bi li riz? So ru nu tar t fl t m z da Evet, bun lar çö züm öne ri si ola bi lir ama ge çi ci dir. di ye bi li yor sak bir di ye ce im yok. 1. Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo rum dan al nan Öz ge Öz tork un yu ka r da ki dü flün ce - le ri ne ka t l yor mu su nuz? Si ze gö re e i tim le il gi li çö züm öne ri le ri ge lifl ti ri lir ken ö ren ci le re ne oran - da dü flün ce le ri ni ifa de et me hak k ta n n ma l d r? 2. Siz fo rum da din le yi ci ola rak bu lun say d n z mü hen dis lik ve mi mar l k e i ti mi hak k n da so ra ca - n z so ru ne olur du? 3. Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo rum da kul la n lan söz cük ler, ço un luk la ger çek an - lam da m yok sa me caz an lam da m kul la n l m fl t r? Me tin de söz cük le rin kul la n lan an la m y la met nin tü rü ara s n da olan ilifl ki yi aç k la y n z. 4. Mü hen dis lik ve Mi mar l k E i ti mi ad l fo ru mun dü zen le nifl ama c ne dir? Ko nufl ma c la r n ifa - de le ri ne ba ka rak fo ru mun ama c na ulafl t söy le ne bi lir mi? Aç k la y n z. 5. S n fa ge tir di i niz, oku du u nuz ve in ce le di i niz fo rum ko nu la r n dan ha re ket le bir dö ne min sos yal ve kül tü rel ya p s n n, gün cel olay la r n tar t fl ma ko nu la r n be lir le me de ki ro lü nü söy le yi niz. 6. Forumlarda dinleyicilerin, tartışmada aktif bir şekilde rol almasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Açıklayınız. 7. Ya z l an la t m tür le rin de kul la n lan dil ile söz lü an la t m tür le rin de kul la n lan di lin fark l l k la r n söy le yi niz. 8. S n f ta fo rum dü zen le mek ama c y la bir grup olufl tu ru nuz. Fo ru mu yö ne te cek bir bafl kan se - çi niz. Her ke si il gi len di re bi le cek tür den bir ko nu be lir le ye rek o ko nu da ya pa ca n z ko nufl may la il gi li bir me tin ha z r la y n z. S n f or ta m n da ko nu yu tar t fl t k tan son ra s n f ta ki di er ö ren ci le rin de fo ru - ma so ru so ra rak ka t l ma la r n sa la y n z. Dü zen le nen fo rum la il gi li dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. 179

180 Sözlü Anlatım ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Fo rum, söz cük an la m ola rak Es ki Ro ma da hal k n top lan d alan, özel ifl le rin gö rü flül dü ü mer kez an la m na ge lir. ( ) Din le yi ci si bu lun ma yan fo rum lar da ola bi lir. ( ) Fo rum da din le yi ci ler ken di ara s n da tar t fl r, bafl ka na ih ti yaç yok tur. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Her ke si il gi len di ren bir so run üze rin de bir bafl ka n n de ne ti min de ya p lan, din le yi ci le rin de ka t l d tar t fl ma la ra... de nir. Fo ru mun pa nel ve aç k otu rum dan far k... tar t fl ma ya ka t l p fi kir le ri ni söy le me le ri dir. Fo rum s ra s n da bafl ka n n ol ma s ge re kir. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Afla da ki ler den han gi si fo rum bafl ka n n n yap ma s ge re ken ler ara s n da yer al maz? A) Ko nu yu olum lu, olum suz yön le riy le ka t lan la ra açık la ma sı B) Uz lafl t r c ve to par la y c bir ta v r al ma sı C) Tar t fl ma ko nu su nu çok iyi bil me si D) Dü flün ce ler ara s n da il gi ve ba n t ku ra bil me si E) Fark l gö rüfl ler den an lafl maz l k ç k sa da mü da ha le et me me si 2. (I) Fo rum bir baş ka nın yö ne ti min de, top lu mu il gi len di ren bir ko nu da, fark lı grup lar dan olu - şan din le yi ci le rin söz sı ra sı ala rak ko nuş ma ku ral la rı içe ri sin de yap tık la rı tar tış ma lar dır. (II) Fo rum top lu tar tış ma la rın baş lı ba şı na bir çe şi di sa yıl ma mak la bir lik te, din le yi ci le rin ko nu üze rin de da - ha ak tif ve fark lı ba kış açı la rıy la dü şün me le ri ni sağ lar. (II I) Fo ru ma da vet edi len uz man la rın gö - rüş le ri ne de mü ra ca at edi le rek or ta ya çı ka bi le cek yan lış an la yış la rın önü ne ge çi lir. (IV) Fo rum da amaç bel li bir ka ra ra var mak, ko nu yu de ği şik an la yış lar la, fark lı bo yut lar da or ta ya koy mak tır. (V) Fo rum da söz alan din le yi ci ler, ko nuy la il gi si ol ma yan özel so run la rı na de ğin me me li dir. Fo rum tü rüy le il gi li yu ka rı da ve ri len yar gı lar dan han gi si yan lış tır? A) I B) II C) II I D) IV E) V 3. Bi lim le sa nat ara sın da ki en be lir gin ay rım şu dur: Bi lim kav ram sal bir dil le ya pı lır. Sa nat im - ge sel di li kul la nır. Bi lim de ge nel le me var dır ve nes nel dir. Bi li min yar gı la rı ke sin ve de ğiş mez dir. Sa nat sa her ke se gö re fark lı an lam lar ta şır. Bu par ça da han gi an la t m bi çi mi ne bafl vu rul mufl tur? A) Kar şı laş tır ma B) Ör nek le me C) Ta nım la ma D) Be tim le me E) Ta nık gös ter me 180

181 Sözlü Anlatım 4. Söy le ye cek le ri ni en kes tir me yol dan, ço ğun luk la tek he ce li söz cük ler le ve kı sa cüm le ler le âde ta ko nu şu yor muş gi bi söy ler. Öy le me caz la, im gey le, sa nat sal söy le yiş le işi yok tur. An lat mak is te di ği ni ol du ğu gi bi do lan dır ma dan an la tır. Bu par ça da sö zü edi len sa nat ç n n an la t m y la il gi li afla da ki ler den han gi si üze rin de du rul ma m fl t r? A) Öz gün lük B) Do ğal lık C) Ya l n l k D) Du ru luk E) Öz lü lük 5. Afla da ki cüm le le rin han gi sin de öz ne uyufl maz l n dan kay nak la nan an la t m bo zuk - lu u var d r? A) Kar de fli min su ra t çok as l m fl ve bi zim le ko nufl maz ol mufl tu. B) Dü ze nin ol ma d yer de kav ga, gü rül tü ve hak s z l k var d r. C) Öf ke ve kin, do ru lu un s n r la r için de yer al maz. D) Yük sek mev ki de ki in san la ra ya k n dan ba k n ca an la d m ki ço u her kes gi bi in san d r. E) Do ru ve te miz ifl ler hep öl çü lü ve a r bafl l d r. 6. Çeşitli yazarlarca değişik anlamlarda kullanılan olay örgüsü sözü en geniş anlamı ile hikâyedeki olayların belli bir amaca uygun olarak düzenlenmesidir. Gerçekçi yazar, okurun önceden bilmediği görüşünü bu görüşe en uygun bir biçimde sunmak durumunda bulunduğundan geleneksel yapıdan ayrılarak yepyeni bir yapı bulmaya çalıştı. Gerçekçilik sanıldığı gibi olay örgüsünü ortadan kaldırmamış ancak romanda heyecan ögesine öncelik tanıyan mekanik olay örgüsüne karşı çıkmıştır. Bu parçanın anlatımında, aşağıdakilerden hangilerine başvurulmuştur? A) Açıklama-betimleme B) Öyküleme-betimleme C) Karşılaştırma-öyküleme D) Tanımlama-açıklama E) Karşılaştırma-betimleme 7. Gerçek yazar, okuyucuya anlatmak istediklerini doğrudan söyler. Dolambaçlı, süslü ve sanatlı yollara başvurmaz. Anlaşılmaz zor, ağır sözcükler kullanmaz. Böylelikle anlatımda sağlanmış olur. Paragrafta boş bırakılan yere, aşağıdakilerden hangisi getirilirse parçanın anlam bütünlüğü bozulmaz? A) Açıklık B) Duruluk C) Yalınlık D) Doğallık E) Özgünlük 8. Ta rih te olay lar olup bit miş, ki lit len miş tir, geç miş te dir. Ta rih çi ki şi le ri ni ko nuş tu rur ken ger - çek te na sıl ko nuş tu lar sa öy le ko nuş tu rur. Sul tan Meh met, Bi zans el çi si ne Be nim ya pa cak la rım ata la rı mın ha ya lin den bi le geç me yen şey ler dir. de miş se on la rı ol du ğu gi bi kul lan mak zo run da - dır ta rih çi. Ti yat ro da ise Fa tih de oyu nun öbür ki şi le ri de hep ya za rın di liy le ko nu şur lar ve olay hep şim di ge çer, yüz yıl lar ön ce si nin bir ola yı bu an ol mak ta dır. Par ça nın an la tı mın da aşa ğı da ki ler den han gi si kul la nıl mış tır? A) Öy kü le me B) Be tim le me C) Kar şı laş tır ma D) Ta nım la ma E) Ta nık gös ter me Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Her han gi bir tar t fl ma tü rün de ko nufl ma c bi lim sel bir ko nu ak ta r m ile mi za hi bir ko nu yu ak tar ma da ne gi bi fark l an la t m tu tu mu iz le me li dir? 2. Fo rum lar da ko nufl ma c lar, he def din le yi ci kit le si nin özel lik le ri ni dik ka te al ma l m d r? Dü - flün ce le ri ni zi söy le yi niz. 181

182 Sözlü Anlatım 5. MÜNAZARA ÖN HAZIRLIK Mü na za ra metinleri bulunuz. Bulduğunuz metinleri sınıfınıza ge ti ri niz. S n f ta dü zen le ye ce i niz mü na za ra için bir ko nu be lir le yi niz. Grup la r n z ve jü ri üye le ri ni seç tik ten son ra sa vu na ca n z ko nu ile il gi li arafl t r ma ya p n z. HAZIRLIK 1. Her za man kar fl m z da ki ki fli ler le ay n dü flün ce de ol ama y z. Kar fl n z da kiy le fi kir ay r l na düfl tü ü nüz de na s l bir dav ra n fl ser gi ler si niz? 2. Na m k Ke mal in Ba ri ka-i ha ki kat, mü sa de me-i ef kâr dan do ğar. (Ha ki ka tin ışı ğı, fi kir le rin çar pış ma sın dan mey da na ge lir.) sö zün den ha re ket le tar t fl ma n n öne mi ni aç k la y n z. 3. Mü na za ra tar t fl ma tü rü nün, bafl ka la r n din le me ve on la r n gö rüfl le ri ne say g gös ter me de ne gi bi ya rar la r ola ca n aç k la y n z. 1. et kin lik: S n fa ge tir di i niz mü na za ra ör nek le ri ni oku yu nuz. Ar ka dafl la r n z n oku du u mü na - za ra me tin le ri ni din le yi niz. Din le di i niz me tin ler hak k n da dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. YA BAN CI D L LE E T M GE REK L M D R, DE L M D R? A Gru bu: (Ya ban c dil le e i tim ge rek siz dir.) Ko nufl ma c lar: fiu le La ti fo lu, Gö nül fia l fl, Fa tih Bi le, Ca - nan Tür ko lu, Bel ma Ku van c (A Gru bu Bafl - ka n ), Ka mil Aba. B Gru bu (Ya ban c dil le e i tim ge rek li dir.) Ko nufl ma c lar Ay sel Yurt, b ra him Us lu, Hül ya Oral, Bur - cu Ar ko lu, Hi da yet Sert, Bo ra Dur mufl. b ra him Us lu (B Gru bu Bafl ka n ) Say g de er Jü ri Üye le ri, K y met li Mi sa fir ler ve Sev gi li Ar ka dafl lar! He pi niz mü na za ra m za hofl gel di niz. Söz cü sü ol du um B gru bu nun te zi ya ban c dil le e i ti min ge rek li ol du u dur. He pi ni ze iyi se yir ler di le ye rek sö zü A gru bu nun söz cü sü Bel ma Ha n m a b ra k - yo rum. Bel ma Ku van c Her ke se iyi gün ler! Biz de A gru bu ola rak ya ban c dil de e i ti min ge rek siz hat ta za rar l ol du u ka na atin de yiz. fiim di gü zel Türk çe mi zi ken di el le ri miz le na s l kat let ti i mi zi fiu le La ti fo lu ndan din le ye ce iz. Te flek kür ler. 182

183 Sözlü Anlatım Fat ma fiu le La ti fo lu (A Gru bu) Say g de er Jü ri Üye le ri, Sev gi li Ar ka dafl lar! Grup söz cü müz Bel ma Ha n m n da be lirt ti i gi bi biz, grup ola rak ya ban c dil le e i tim ya p l ma - s na kar fl y z. Ben de bu ba lam da di li mi zin bo zul ma sü re ci hak k n da su num yap ma ya ça l fla ca - m. Ama ilk ön ce is ter se niz Dil ne dir? on dan bafl la ya l m. Prof. Dr. Meh met Kap lan a gö re Dil, duy gu ve dü flün ce yi in sa na ak ta ran bir va s ta ol du u için in san top lu luk la r n bir y n, bir kit le ol mak tan kur ta ra rak ara la r n da duy gu dü flün ce ba olan bir ce - mi yet; ya ni, mil let hâ li ne ge ti rir. Sev gi li Ar ka dafl lar! Türk di li ne Türk le rin s la mi ye ti ka bu lü ile bir lik te bir çok ya ban c ke li me ve tam la ma gir mifl tir. An - cak Türk hal k bu ke li me ve tam la ma la r Türk çe lefl tir mifl, be nim se mifl tir. Os man l Dev le ti nin çö küfl dö ne min de, her alan da ol du u gi bi dil de de bir ta k m bo zul ma lar ol mufl tur. Özel lik le Tan zi mat ve Ser ve ti fü nun ede bi ya t dö nem le rin de bu bo zul ma lar ba riz bir fle kil de gö rül mek te dir. Bu dö nem ler - de ki bir çok eser de Fran s z ca ke li me le rin ve tam la ma la r n bu lun du u nu gör mek te yiz. Bu du rum ise söz ko nu su eser le rin ge rek ya z l d dö nem ler de ge rek se gü nü müz de an la fl l ma ma s na yol aç m fl - t r; bu di li bil me yen ler, an la ma yan lar me de ni sa y l ma m fl lar d r. Âde ta o dö nem ler de Türk çe ko nufl - mak ay p sa y l m fl t r. Fran s z ca, bu hâ ki mi ye ti ni za man içe ri sin de, n gi liz ce ye kap t r m fl t r. De er li Ar ka dafl lar! Ge rek Fran s z ca ge rek se n gi liz ce ke li me le rin ve tam la ma la r n di li mi ze so ku lup âde ta bir kurt mi - sa li di li mi zi ke mir me sin de bi zim du yar s z l m z ka dar özel lik le Fran sa ve n gil te re nin bir ta k m oyun - la r da et ki li ol mufl tur. Ye ri gel mifl ken flu bil gi yi siz ler le pay lafl mak is ti yo rum: Ro ma l lar, fet het tik le ri yer le rin dil le ri ni La tin lefl tir mifl ler, bir iki ne sil son ra bu in san lar da öz dil le ri ni unut mufl lar ve ta rih sah - ne sin den si lin mifl ler dir. De mek olu yor ki di li ni ko ru ya ma yan mil le ti ni de ko ru ya m yor. La tin le rin (Ro- ma l la r n) böy le yap ma la r n da ki amaç ise La tin ce yi dün ya ya hâ kim k l mak t hiç flüp he siz. (...) Söz le ri me bu ra da son ve rir ken flu nu be lirt mek is te rim ki ya ban c dil le rin, di li miz üze rin de ki oyun la r na kan ma ya l m, di li mi ze sa hip ç ka l m. E er sa hip ç k maz sak di li miz bo zu lur. Dil bo zu lun - ca mil li ye ti mi zi kay be der, bir y n olur ve ta rih sah ne sin den ad m z si li nir. Onun için mil le ti mi zin be - ka s için di li mi zi ya ban c un sur lar dan ko ru ya l m. Be ni din le me ne za ke ti ni gös ter di i niz için te flek - kür eder, say g la r m su na r m. Ay sel Yurt (B Gru bu) Mer ha ba Ar ka dafl lar. Ben Ay sel! Biz de ya ban c dil e i ti mi nin ge rek li li i ni tar t fla ca z. Ya ban c özel lik le n gi liz ce, en gel le ri afl mak ad na hem ger çek ha yat ta hem de si ber uzay da dün - ya ça p n da hâ kim ko num da d r. Kü re sel lefl me nin de ol maz sa ol maz il ke si dir. Bu di li ö ren mek kü - re sel bil gi top lu mun da pa zar la ra gi rifl, ka ri yer, re fah ve bil gi ye ulafl ma y sa lar. Bu dil pri mer hem de ikin ci dil ola rak kul la n l mak ta d r. Bu nu sa la ma n n bir yo lu da ya ban c dil de e i tim dir. Pek çok ga ze te nin, ki ta b n, pop mü zi in, ulus larara s kon fe rans la r n, t b b n, tek ni in, aka de mik top lan t la r n, dip lo ma si nin di li n gi liz ce dir. Ar ka dafl lar bu ka dar fay da la r olan ya ban c di li ö ren me nin ne sa k n ca la r ola bi lir ki? Bil gi ye ula - fla rak, d fla r ya aç la rak ken di örf ve âdet le ri mi zi, öz kül tü rü mü zü unut mufl, ar ka pla na at m fl ol ma - y z. Bo flu na de me mifl ler: Bir dil bir in san, iki dil iki in san. (...) Av ru pa l lar, çok dil li bil gi top lu mu na ulafl mak için dil ö re ni min de de bir at l m yap ma y he def - le mifl ler dir. Bil gi top lu mun da ön ce lik le ana di le hâ ki mi yet ve bir o ka dar önem li ol mak üze re ye ter de re ce de ya ban c dil ler bil gi si esas t r. 183

184 Sözlü Anlatım Sa de ce Av ru pa da m ül ke miz de de ça l fl ma lar ya p l mak ta d r. Me se la ya ban c dil e i ti mi nin ba - z okul la r m z da ve ril me si nin amaç la r : 1. Ö ren ci nin ya ban c dil e i ti mi ala n n da oku duk la r ders ler ara s n da ve bu ders ler ile ken di bi - rey sel il gi alan la r ve ge rek si nim le ri ara s n da ilifl ki kur ma la r na yar d m c ol mak, 2. Ö ren ci le rin mes le ki ya flam la r n da kar fl la fla cak la r so run la r ve me rak et tik le ri ko nu la r arafl - t ra rak in ce le me ve çöz me be ce ri le ri ni ve al fl kan l n ka zan ma la r n sa la mak, 3. Bu so run la r ve ko nu la r bafl ka la r y la me se la mes lek ta fl, e i tim ci aka de mis yen vs. pay lafl ma; grup ça l fl ma s na al fl t r ma ve gru bun ge lifl me si ne kat k da bu lun ma, or tak ka rar al ma, prob lem çöz - me, uz lafl ma, ken di ni ifa de et me al fl kan l k ve ye te nek le ri ni el de et me le ri ni sa la ma, 4. Ö ren ci le ri nin ve bafl ka la r n n ve ya ken di ki fli sel özel lik le ri ni ve mes le ki dav ra n fl la r üze rin de elefl ti rel dü flün me ye yön len di re rek ge lifl me le ri ne yar d mcı ol mak. Çok h z l bir kü re sel lefl me sü re ci için de olan dün ya m z da ile ti flim ve ula fl m en h z l ge li flen alan - lar ara s n da d r. n ter net gi bi sis tem ler ve tu rizm çok ge lifl mek te dir. Böy le bir dün ya n n çok iyi dil bi - len ve çe vi ri ler ya pa bi len in san la ra ih ti ya c var d r. fiu an da Ha cet te pe Üni ver si te si li sans prog ram - la r n da bir y l ha z r l k mev cut tur. Di er s n f la r n da ya r ders le ri n gi liz ce dir. Hem de teo rik ve pra - tik ola rak. Av ru pa Bir li i on y l d r ulafl ma y bek le di i miz bir he def tir. Bu na yö ne lik de ye tifl mifl ele man aç - bü yük tür. Av ru pa ül ke le rin de y l da or ta la ma bin ede bî ve bi lim sel eser ba s l mak ta d r. Bun lar dan en az n dan bir bö lü mü nü çe vi re cek ele man la r n ye tifl me si ge rek mek te dir. Ay r ca ya z l ve elek tro nik ba s n dan çe vi ri ya pa cak dü zey de dil bi len ele man ih ti ya c da bü yük tür. Son dö nem de ya ban c dil ala n n da li sans dü ze yin de e i tim-ö re tim arafl t r ma et kin lik le ri sür dü ren bi rim le ri miz çok ter cih edil - mek te dir ve so run la ra da yol aça bil mek te dir. Ama bun lar çö zü le bi lir se da ha yük sek nok ta la ra ulafl - ma m z ka ç n l maz d r. Bu e i ti mi al mak, mo dern ol mak ba z la r n n da yat t gi bi sa f n be lir le mek de - il dir. Ter ci hi ni yap mak de il dir. (...) Bu da yat ma lar fark l ko nufl ma y, tar t fl ma y, dü flün me yi im kân - s z k lar. Bi raz du yar l l k ar ka dafl lar. Te flek kür ede rim. Say g lar. Gö nül fia l fl (A Gru bu) Ken di mil lî kül tü rü ne ya ban c la flan ve mil lî kül tü rün den ko pan, gi de rek bir ba t hay ran l ve bu ba t n n hay ran l n n be ra be rin de ge tir di i ba t dil le ri ni ö ren me sü re ci is ter is te mez bir ül ke nin ba - z ke si min de ba z in san lar ta ra f n dan bi linç li ya da bi linç siz ola rak Türk çe ye kar fl la kayt ta v r l ol - ma la r na yol aç m fl t r. Bu in san la r n ko nu flur ken mo da ve bil giç lik an la m n da ba t l ke li me le ri kul lan - ma la r du ru mun psi ko lo jik tab lo su nu or ta ya koy mak ta d r. Bir ül ke de ki ö re tim di li ile il gi li te mel ku ral flu dur: Ül ke nin res mî di li ve ulu sal di li ne ise ö re tim di li de o ol ma l d r. Ben ce n gi liz ce nin e i tim di li ol ma s ko nu su tar t fl l ma ma l bi le. Ör ne in Ja pon - ya da, tal ya da, Fran sa da ya ni bafl ka ül ke nin sö mür ge si ol ma m fl bü tün ül ke ler de ö re tim di li o ül - ke nin res mî di li dir. Ya ban c dil de e i ti min sa k n ca la r ol du u nu dü flü nü yo rum. Ön ce lik le ö re tim ka li te si ni dü flür - dü ü bir ger çek tir. Oy sa ki Türk çe e i tim de ö ren ci, ö re tim üye si per for man s da ha faz la d r. Ö - ren ci der si da ha ko lay iz le ye bil mek te dir. Ö ren ci der se da ha ak tif ka t l r. Yo rum gü cü nü kul la na bi - lir ve sen tez ye te ne i ni ge lifl ti re bi lir. Ko nu de tay la r da ha iyi ö re ni le bi lir. Ö ren ci di li an la ma prob - le mi ol ma d n dan okur ken, ça l fl r ken da ha az za man har car. TÜ ör ne i ne bak t m z da, bafl lan g c n dan bu ya na Türk çe e i tim ver mek te dir. Bu üni ver si te - den me zun olan mü hen dis ler, bi lim adam la r dal la r n da ba fla r y ya ka la m fl, sa de ce ken di ül ke si ne hiz met et mek le kal ma y p flu an dün ya ca ün lü üni ver si te ler de e i tim ver mek te dir ler. 184

185 Sözlü Anlatım Türk di li nin yo rul maz sa vafl ç s ve elefl tir men Nu rul lah Ataç ise dil ko nu sun da ki gö rüfl le ri ni flöy - le di le ge ti ri yor. Ba r fl da va s na m ka t l mak is ti yor su nuz? Çok iyi. Dil le u ra fl n! Ve re min kalk ma s - n m is ti yor su nuz? Dil le u ra fl n! Ön ce dil. Dil dü flün ce nin ara c d r. O si zin is te di i niz da va la ra Av - ru pa l lar biz den da ha iyi ça l fl yor. Ne den? Yüz y l lar dan be ri ku rul mufl bir dil le ri var da onun için. O dil le dü flü ne bi li yor lar, o di lin yar d m y la dü flün dük le ri ni söy le ye bi li yor lar da onun için. l6. yy.da Ron - sard Ra be la is (Ra be lis), Mon ta ig ne (Mon teyn) gi bi adam lar Fran s z di li ni kur ma sa lar d bir Des car tes (De kart), Pas cal (Pas kal) ye tifl mez di. So nuç ola rak ya ban c dil le e i tim ö re tim ko nu sun da ki s rar l tu tu mun sür dü rül me si, ana di li mi - zin bi lim sel an lam da ge li fle me me si ve ül ke mi zin si ya sal ve eko no mik ola rak kim lik ve iti bar yi ti mi - ne yol aça cak t r. b ra him Us lu (B Gru bu) Üni ver si te le ri miz de ya ban c dil le e i tim ya p l ma s n n ya rar la r ve za rar la r ko nu sun da aka de mik çev re ler de sü re gi den tar t fl ma la r ele al ma y ve bu ko nu da her ke si dü flün me ye da vet et me nin ge - re i ni bi le rek tar t fl ma m za bafl l yo ruz. Her ke sin de bil di i gi bi ül ke miz de ba t l lafl ma n n se rü ve ni Tan zi ma ta ka dar da yan mak ta d r. Ta bii ki bun da Ba t l la r n ulafl t nok ta ya on la r n di li ile e i tim ya - pa rak ulafl ma n n te mel le ri at l m fl ve de çok isa bet li ol mufl tur. Gü nü müz de in san en iyi ken di di lin - de dü flü nür, an lar ve de ç ka r m lar ya pa bi lir di ye kli fle ler var d r. Bu cüm le iyi bir fle kil de tah lil edil - di in de san ki bi zim dü flün me mi zi sa la yan dil dir, di ye çok saç ma bir an lam ç k yor kar fl m za. Ya p lan arafl t r ma lar da okul lar da ya da ken di ne ikin ci bir e i tim di li ö re nen in san la r n ço u, n- gi liz ce yi ter cih eder. Bu ra da n gi liz ce ye re fe rans yap ma m z n ne de ni dün ya da en çok ko nu flu lan dil ol ma s d r. Ya ban c dil le e i tim flart ol ma s n n ne den le rin den bi ri si de ya ban c di lin okul lar da ba fla - r l bir fle kil de uy gu la na bi lir ol ma s n n im kân s z ol ma s d r. Ken dim den ör nek ver mem ge re kir se ben iki de fa n gi liz ce ha z r l k s n f oku dum. fiu an da da e i ti mi mi sür dür dü üm Ga zi Üni ver si te si Ka mu Yö ne ti mi Bö lü mün de al d m n gi liz ce ders le re ve de ken di min de tak vi ye le ri ne ra men hâ lâ bir n- gi liz ce ma ka le yi oku ya ma ya cak ka dar ya da ya ban c bir si te ye gi rip de ora da bah se di len le ri aç k bir fle kil de an la ya ma ya cak ka dar aciz du rum da bu lun mam sa n r m ya ban c dil le e i ti min okul lar da ö re ti le bil me si nin im kân s z ol du u nun ve de bu nun mut la ka e i tim de sü rek li hâ le gel me si nin flart ol du u bu ra da ken di ni aç k bir fle kil de gös ter mek te dir. Bugün ne re dey se dün ya n n her ye rin de bi lin me si en ya rar l dil n gi liz ce dir. 350 mil yon in san n- gi liz ce yi ana di li ola rak ko nu flur. Bir o ka da r da bu di li ikin ci dil ola rak kul la n r, da ha s 100 mil yon ki fli bu di li ya ban c dil ola rak ak c bir fle kil de ko nu flur. Dün ya nü fu su nun 1/5 i n gi liz ce de ye ter li dü - zey de dir. Ulus la ra ra s ti ca ret ve de ulus la ra ra s ile ti flim de bü yük bir oran da n gi liz ce kul la n l mak ta - d r. Dün ya üze rin de bi lim adam la r n n 2/3 ü n gi liz ce okur. 40 mil yon n ter net kul la n c s n n ço u n- gi liz ce ye ih ti yaç du yar. Bu ve bu nun gi bi is ta tis ti ki ve ri ler s ra la mak müm kün dür. Ya ban c dil de e i ti mi tar t fl r ken mil li yet çi po li ti ka lar la bir ye re va r la maz. Biz ler de en az siz ler ka dar bu ül ke yi se vi yo ruz ama ge li flen ve kü re sel le flen dün ya n n ba z ger çek le ri ni ka bul et me nin de za ma n gel mifl ve ge çi yor da. Bu bil gi le ri son za man lar da var gü cü müz le üye ol ma ya ça l fl t m z AB ile il gi li ba z ve ri ler le sür dür mek is ti yo rum. AB ye üye 15 ül ke de 1993 y l n da yafl ara s genç le rin % 83 ü en az bir ya ban c di le hâ kim ve de hâ kim ol duk la r dil le de e i tim gö rü yor lar. (...) Gö nül ar ka da fl m z de di ki Ya ban c dil le e i tim ya pa rak kül tü rü müz yok edil mek is te ni yor. Pe - kâ lâ, bu nu na s l is pat ede cek ler, biz ya ban c dil le e i tim di yo ruz, asi mi las yon de mi yo ruz ya ni bu elefl ti ri ye sa de ce gü lüm sü yo rum çün kü ar ka da fl m z n da bu na inan d n san m yo rum. (...) 185

186 Sözlü Anlatım Son ola rak da ar ka dafl la r m z ya ban c dil le e i ti min ni ye her ke se ve ril di i ni elefl ti ri yor lar. Bir ke - re biz ler her ke se ya ban c dil le e i tim ve ril sin de mi yo ruz ki. So kak ta ki ada ma gel ben sa na n gi liz - ce ö re te lim de mi yor za ten, bu üni ver si te ler de bil gi ye ih ti ya c olan la ra ve ri li yor. Son ola rak da yap t m z arafl t r ma lar so nu cun da ül ke miz de s n r l sa y da ki ya ban c dil le e i tim ya pan üni ver si te le rin sa y la r n n ar t r l ma s n ve de ko nuy la bil gi si ol ma yan ki fli le rin bofl elefl ti ri ler le or ta l ka r fl t r ma s n n ge rek siz ol du u nu, bu nun da za ten ya p lan son tar t fl ma s n da tes cil len di i göz lem len mifl tir. Sab r n z dan ötü rü te flek kür ede rim.... Hi da yet Sert (B Gru bu) Mer ha ba Ar ka dafl lar; Tür ki ye nin bi lim de, tek no lo ji de, sa nat ta ve bu nun gi bi bir çok alan da h z la iler le ye bil me si için iyi bir e i ti min ol ma s ge re kir. yi bir e i tim de sa de ce Türk çe ol ma ya ca n sa n yo rum. Özel lik le bi lim ve tek no lo ji te rim le ri nin kul la n l d okul lar da e i ti min ya ban c dil de a r l k ka zan ma s ge re kir. Çün - kü Türk çey le ba z ya ban c dil ler ara s n da özel lik le ri ba k m n dan çok fark gö rü yo rum. Türk çe son - dan ek le me li bir dil dir ve çok ku ral l bir ya p ya sa hip tir. Bu yüz den Türk çe nin ö re nil me si ve kul la - n l ma s ya ban c dil le re gö re da ha zor dur. Ay n za man da Türk çe yay g n bir dil de il dir. Ba z e i tim tür le rin de, uzak tan e i tim de ile ti flim kur ma da zor luk lar ya fla n r. Bu na kar fl l k ya ban c dil ler ara s n - da en çok kul la n lan ve bir çok ül ke ta ra f n dan or tak dil ola rak ka bul edi len n gi liz ce yi ele al r sak gra - mer ya p s Türk çe ye gö re fark l ve faz la ku ral l ol ma yan bir dil dir. E i tim de bir di li kul la n r ken önem li olan ile ti fli mi en ra hat fle kil de ku ra bil mek tir. n gi liz ce ra hat ö re ni le bi len ve ile ti flim de zor luk ç kar - ma yan bir dil dir. Ço u kim se ler ta ra f n dan mil lî duy gu la r m z ön pla na ç ka r p e i tim il la ki Türk çe ola cak t r sev - da s n dan vaz geç me li yiz. El bet te Türk çe bi zim ana di li miz bu nu unu ta l m de mi yo rum, sa de ce e i - tim de ka li te yi han gi dil de sa l yor sak o di lin e i tim de kul la n l ma s n sa vu nu yo rum. Te flek kür ede rim. Ka mil Aba (A Gru bu) Her ke se iyi gün ler di le rim. Bu ra da top lan ma ama c m z di er ar ka dafl la r m ge nifl bir fle kil de an - lat ma ya ça l fl t lar. Ben si ze an la t lan la r ge nel bir çer çe ve de to par la y p mü na za ra y bi tir mek is ti yo - rum. Di ler se niz ön ce lik le e i tim le bafl la ya l m: E i ti min ama c ; a) n san la r ken di ne ve top lu mu na de er ka ta cak dü ze ye ge tir mek, b) Bir mil le tin geç mi fliy le ge le ce i ara s n da sa lam köp rü ler olufl tu ra rak geç mi fli ne da ya nan ve ge le ce e ha z r la nan genç ler ye tifl tir mek tir. Dün ya n n hiç bir ye rin de ya ban c dil de e i tim yok tur. ki ne den le yok tur. Bi rin ci si böy le bir uy gu - la ma o mil le tin ken di kö kü nü ka z ma s, ken di ni ta rih ten sil me si de mek tir. kin ci si ise bi lim ola rak da fel se fe ola rak da bafl ka dil de ve ri len e i tim le as l n da hiç bir fley ö re ni le mez. Sa de ce ka l p lar ve ku - ral lar ez ber len mifl olur. Di le ve dil de ye ni lefl me ye ge rek li öne mi ver me yen, e i ti mi ni ya ban c dil le ya pan mil let ler, ya ra t c dü flün ce or ta ya ko ya maz. Ya ban c dil de e i tim bir mil le ti sö mür ge lefl tir me - nin en et kin yo lu dur. Bu da ken di mil le ti ne ve kül tü rü ne ya ban c, hat ta düfl man in san la r n ye tifl me - si ne ne den olur. Bu ko nu da n gi liz le rin r lan da l la ra yap t k la r n n iyi in ce len me si ge re kir. Ay r ca, Ja pon la r n ken di dil ve kül tür le ri ne s m s k sa r la rak bi lim ve tek nik te bu gün kü dü ze ye gel dik le ri ni unut ma ya l m. (...) 186

187 Sözlü Anlatım Bir Fran s z mo le kül bi yo lo ji si ni, bir Ame ri kan fi zi i ni, bir Al man kim ya s n, bafl ka ül ke le rin fi zi i, kim ya s ya n n da ay rt et mek bir üs lup ve yön ay r ca l n ya ra tan o ül ke le rin kül tür le ri dir. Ana di lin - de bi lim e i ti mi yap ma yan top lum lar ken di ne öz gü bi lim okul la r ku ra maz lar. Türk ler de ma te ma ti e bü yük bir yat k n l k var d r. Türk di li nin ya p s ma te ma tik sel dir. Ay r ca, Türk - çe okun du u gi bi ya z lan, ya z l d gi bi oku nan bir dil ol du un dan bil gi sa yar için en yat k n dil dir. Ba k n z dik ka ti ni zi çe ke rim, ya ban c dil de ki e i tim ül ke miz de ki ze ki in san la r n yurt d fl na kaç - ma s na ne den olu yor. Hat ta bu nun üze ri ne Tür ki ye nin en mu az zam okul la r n dan bi ri olan OD TÜ gi - bi bir üni ver si te miz de ya p lan bir arafl t r ma n n bir so nu cun da ö ren ci le rin bü yük bir k s m n din le - me, yaz ma ve oku ma be ce ri le rin de iyi ol duk la r n dü flü nür ken tar t fl ma la ra ka t l ma ya da dü flün ce - le ri ni söz lü ola rak ifa de et me be ce ri le rin den yok sun ol duk la r n dan söz et mek tey di ler. Ko nu la r an - la ma d ko nu la r sa de ce ez ber le di i, ka lan bir k s m n n da yurt d fl na git mek için ya ban c dil de e i - ti mi bir araç ola rak kul lan d or ta ya ç k m fl t r. Ma ale sef bu Bil kent, Bo a zi çi için de ay n d r. (...) Ün lü Al man ta rih çi si ve dil bi lim ci si Broc kel mann (Bro kel man) n flu söz le ri çok önem li dir: Dil bir mil le tin özel lik le ri nin sa d k ay na s d r. Mil let ler, ana dil le riy le mey da na ge tir dik le ri eser le riy le tes cil le nir. Dün ya ya eser le riy le mü hür vu ra ma yan lar, gü dül me ye mah kûm top lu luk lar d r. Me de ni yet, dil üze ri ne ku ru lur. lim de ve fi kir de ile ri ül ke le rin or tak pay da la r n dan en önem li si dil - dir. Çün kü fi kir dil le olu flur, ilim dil le ge li flir. lim ilim bil mek tir, lim ken din bil mek tir Sen ken di ni bil me sen Bu ni ce oku mak t r. Bo ra Dur mufl (B Gru bu) Ya ban c dil de e i tim ve ö re tim ko nu su ül ke miz de ol ma l m, ol ma ma l m? Be nim dü flün ce le - rim, bu ko nu da o gün söy le dik le rim özet le flöy le: Ön ce lik le kar fl ta raf ta ki ar ka dafl lar ya ban c dil le e i ti me kar fl olufl la r n da ki te mel elefl ti ri nok ta la r ulus dev let ve mil lî men fa at ler nok ta s n da du ru - yor lar an cak biz ve ar ka dafl la r m z ulus dev le tin kar fl s n da ol ma mak la bir lik te ça n ge rek le ri ni ve ça dafl dün ya da in sa n m z n re ka bet et me ola na n bul ma s y la an cak müm kün ola cak t r. Bu gün ya ban c dil bil mek bir avan taj ve çok sa y da in san ta n mak la efl de er olu yor. Bu mü na za ra ko nu - sun da be nim te mel dü flün cem bir dil bi lin ce 500 mil yon in san ta n r s n, iki ve ya çok dil bil mek le ise bu sa y n n ar ta ca n dan hiç kufl kum yok. Kar fl ta raf ta ki ar ka dafl lar ola ya ulu sal c bo yut la bak mak - la bir lik te mil lî de er ler nok ta s n da ta k l p ka l yor lar. Ben ve ar ka dafl la r m ulu sal c y z fa kat eflit re ka - bet et mek ve ül ke miz de ki OD TÜ, Bil kent, Bo a zi çi ve va k f üni ver si te le ri ile olan re ka bet te ge ri kal - ma mak is ti yo ruz ve ge le cek nes lin ya ban c dil nok ta s n da e i tim le ola bi le ce i ni ve te mel nok ta m - z n kü re sel dün ya da flart la r n ge rek tir di i viz yo nu olufl tur mak ad na ça ba la r n ol ma s n is ti yo ruz. Ni - ye ge ri ye gi de lim? Ge lifl mifl ül ke ler le ay n flart la ra hat ta n gi liz ko lo ni ül ke le rin de ki genç ler gi bi ol - mak is ti yo ruz. On lar dan ek si i miz yok ve ta bii ki ken di di li mi zi ko ru ya rak özen ti ye kaç ma dan ras - yo nel ol mak zo run da y z. Ay r ca kar fl ta raf ta ge rek Gö nül ar ka da fl m z ge rek se Bel ma ar ka da fl m - z n ko nu la r na iyi ha z r lan d n be lir ti yo rum ve ken di le ri ni teb rik edi yo rum. Say g la r m la... Doç. Dr. Ertu rul YAMAN Do ru Güzel ve Etkili Konuflma Sanat 2. et kin lik: Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? ad lı mü na za ra dan ha re ket le mü na - za ra la r n özel lik le ri ni be lir le ye rek tah ta ya ya z n z. 187

188 Sözlü Anlatım 3. et kin lik: Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? ad lı mü na za ra dan ha re ket le afla - da ki so ru la r ce vap lan d ra rak mü na za ra la r n na s l dü zen len di i ni be lir le yi niz. Mü na za ra da han gi dü flün ce ler kar fl lafl t r l mak ta d r? Mü na za ra ne re de dü zen len mifl tir? Grup lar kaç ki fli den olufl mufl tur? Ö ren ci ler han gi s ray la tez le ri ni sa vun mufl lar d r? Grup la r n sa vun ma tarz la r ile il gi li de er len dir me yi kim yap mak ta d r? 4. et kin lik: Mü na za ra yap ma n n ö ren ci le re ne gi bi ya rar la r ola ca n fle ma da ki bofl yer le re ya - za rak mü na za ra n n ama c n söy le yi niz. Münazara Değerlendirme Formu Adı Soyadı Grubu Görsel Davranış Ses Dil Zihinsel Etkinlik Puan Toplam Puan Şule Latifoğlu A Aysel Yurt B Gönül Şalış A İbrahim Uslu B Fatih Bilen A Hülya Oral B Canan Türkoğlu A Burcu Arikoğlu B Belma Kuvancı A Hidayet Sert B Kamil Aba A Bora Durmuş B et kin lik: Yu ka r da ki tab lo da Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? ad l mü na za ra - da ha kem ku ru lu nun, mü na za ra de er len dir me for mu ve ril mifl tir. Tab lo yu in ce le ye rek ha kem ku ru - lu nun ko nufl ma c la r han gi öl çüt le re gö re de er len dir di i ni belirleyiniz. Bu na gö re mü na za ra lar da jü ri üye le ri nin ko nufl ma la r na s l de er len dir di i ile il gi li ç ka r m lar da bu lu nu nuz. 6. et kin lik: Mü na za ra la r n bi rer fi kir ve söz ya r fl ma s ol du u nu ve ama c n da te zi ni en iyi fle kil - de sa vun mak ol du u nu göz önü ne ala rak mü na za ra da de ma go ji ye yer ver me nin doğ ru olup ol ma - dı ğı nı tar tı şı nız. Jü ri yi et ki le me ve ho fla git me is te i de ma go ji ya pa rak sa la na bi lir mi? Var dı ğı nız so nu cu açık la yı nız. 188

189 Sözlü Anlatım 7. et kin lik: Aşağıdaki tabloda bir münazara sırasında konuşmacıların sergileyebileceği bazı davranışlar verilmiştir. Bu davranışlardan hangilerinin doğru, hangilerinin yanlış olduğunu belirtiniz. Mü na za ra da Ko nufl ma c la r n Sergileyebileceği Davranışlar Doğru / Yanlış Kar fl ta ra f n gö rüfl le ri ni iyi ce din le me li. Kar fl ta ra f n ka n t la r n çü rüt me ye ça l fl ma l. Dü flün ce le ri gü zel ve et ki li bir bi çim de sun ma l. Süs lü söy le yifl ler den çok sa lam fi kir le re önem ver me li. De ma go ji yapmalı. İnan d r c ol ma l. Kar fl ta ra f n dü flün ce le ri ne hak ver me li. Jüri değerlendirmesini ol gun luk la kar fl la ma l. Jest, mi mik gi bi un sur la r ge re in den çok kul la na rak sa vun ma yap malı. Kar fl ta ra f n be en me di i dü flün ce le rine konuşma sırasında müdahale etmeli. Söz ka la ba l ya pa rak kar fl ta ra f n ka fa s n ka r fl t r malı. Bugün ne re dey se dün ya n n her ye rin de bi lin me si en ya rar l dil n gi liz ce dir. 350 mil yon in san n gi liz ce yi ana di li ola rak ko nu flur. Bir o ka da r da bu di li ikin ci dil ola rak kul la n r, da ha s 100 mil - yon ki fli bu di li ya ban c dil ola rak ak c bir fle kil de ko nu flur. Dün ya nü fu su nun 1/5 i n gi liz ce de ye - ter li dü zey de dir. Ulus la ra ra s ti ca ret ve de ulus la ra ra s ile ti flim de bü yük bir oran da n gi liz ce kul la - n l mak ta d r. Dün ya üze rin de bi lim adam la r n n 2/3 ü n gi liz ce okur. 40 mil yon İn ter net kul la n c s - n n ço u n gi liz ce ye ih ti yaç du yar. Bu ve bu nun gi bi is ta tis ti ki ve ri leri s ra la ma müm kün dür. Ya ban c dil de e i ti mi tar t fl r ken mil li yet çi po li ti ka lar la bir ye re va r la maz. Biz ler de en az siz ler ka dar bu ül ke yi se vi yo ruz ama ge li flen ve kü re sel le flen dün ya n n ba z ger çek le ri ni ka bul et me nin - de za ma n gel mifl ve ge çi yor da. Bu bil gi le re son za man lar da var gü cü müz le üye ol ma ya ça l fl t - m z AB ile il gi li ba z ve ri ler le sür dür mek is ti yo rum. AB ye üye 15 ül ke de 1993 y l n da yafl ara s genç le rin % 83 ü en az bir ya ban c di le hâ kim ve de hâ kim ol duk la r dil le de e i tim gö rü yor - lar. 8. et kin lik: Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? ad lı mü na za ra met nin den al nan yu ka r da ki bö lüm de han gi an la t m tü rü kul la n l m fl t r? Ko nufl ma c n n dü flün ce le ri ni sa y sal ve ri ler le des tek le me si nin inan d r c l a olan kat k s n aç k la y n z. Mü na za ra n n ta ma m n da kul la n lan an la t m tür le ri ni tes pit edi niz. 9. et kin lik: Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? ad lı mü na za ra da di lin han gi iş le - viy le kul la nıl dı ğı nı be lir ti niz. 10. et kin lik: Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? adlı münazara metnini an la t m özel - lik le ri ba k m n dan in ce le ye rek met nin aç k, ak c, du ru ve ya l n olup ol ma d n ör nek ler ve re rek aç k - la y n z. 189

190 Sözlü Anlatım 11. et kin lik: Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? mü na za ra s n dan al nan aşa ğı da - ki cüm le ler de an la t m bo zuk luk la r n gidererek cüm leleri tabloya ya z n z. Anlatım Bozukluğu Bulunan Cümleler Diğer sınıfların yarı dersleri İngilizcedir. Ama bun lar çö zü le bi lir se da ha yük sek nok ta la ra ulaş - ma mız ka çı nıl maz dır. Öğrenci dili anlama problemi olmadığından okurken, çalışırken daha az zaman harcar. Cümlenin Doğru Şekli İyi bir eği tim de sa de ce Türk çe ol ma ya ca ğı nı sa nı yo rum. Bu gün ner dey se dün ya nın her ye rin de bi lin me si en ya - rar lı dil İn giz ce dir. Ya ban cı dil le eği tim ya pa rak kül tü rü müz yok edil mek is - te ni yor. So kak ta ki ada ma gel ben sa na İn gi liz ce öğ re te lim de mi - yor za ten bu üni ver si te ler de bil gi ye ih ti ya cı olan la ra ve ri li yor. Ya ban cı Dil le Eği tim Ge rek li mi dir, De ğil mi dir? ad lı mü na za ra met nin de an la tım bo zuk lu ğu tes - pit et ti ği niz cüm le le ri tah ta ya ya zı nız. Cüm le ler de ki an la tım bo zuk lu ğu nun ne den le ri ni ve gi de ril me yol la rı nı be lir ti niz. Yap tı ğı nız in ce le me den ha re ket le han gi ko nuş ma cı nın ifa de le rin de da ha faz la an - la tım bo zuk lu ğu bu lun du ğu nu be lir ti niz. ANLAMA, YORUMLAMA 1. Si ze gö re ya ban c dil le e i tim ge rek li mi dir? Dü flün ce le ri ni zi ge rek çe le riy le aç k la y n z. 2. Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? ad lı mü na za ra da dü flün ce yi ge lifl tir me yol - la rın dan han gi si nin da ha çok kul la n l d n ve bun la r n inan d r c l a kat k s n aç k la y n z. 3. Ken di si öy le dü flün dü ü için de il, salt flu yan da ol du u için bir sa v sa vu nan ki fli be e ni le - cek, al k fl la na cak bir ki fli mi dir? Do ru su nu söy le ye yim, bu mü na za ra la r sa tö re ye (ah la ka) ay k r bu lu yo rum. Nu rul lah Ataç n mü na za ra ile il gi li yu ka r da ki dü flün ce le ri ne ka t l p ka t l ma d n z söy le yi niz. 4. Çev re niz den ya da ga ze te, der gi gi bi ile ti flim araç la r n dan ta kip et ti i niz ki fli ler den dü flün ce - le ri ne ka t l ma d n z hâl de dü flün ce le ri ni sa vun ma tar z n be en dik le ri niz var mı dır? Var sa bu ki fli - le rin dü flün ce le ri ni sa vun ma la rın da ki han gi özel lik le rin si zi et ki le di ği ni açık la yı nız. 5. Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? ad lı mü na za ra da ay nı grup ta yer alan öğ - ren ci le rin dü şün ce le ri ni sa vun ma şe kil le ri nin gru bun ba şa rı sı na kat kı sı nı açık la yı nız. 6. Ya ban c Dil le E i tim Ge rek li mi dir, De il mi dir? mü na za ra ko nu su Os man l Dev le ti nin ilk dö nem le rin de bir tar t fl ma ko nu su ola bi lir miy di? Ni çin? Dü şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 7. Ön Ha z r l k ta be lir le di i niz ve hak k n da arafl t r ma yap t n z ko nu da bir mü na za ra ger çek - lefl ti ri niz. Se çi len jü ri üye le ri nin ko nufl ma c la r afla da ki özel lik ler ba k m n dan de er len dir me le ri ni sa la y n z. Ya p lan mü na za ra ile il gi li dü flün ce le ri ni zi ifa de edi niz. Ko nufl ma c la r n su nufl tar z Ko nufl ma ye te ne i Yo rum ve aç k la ma la r n inan d r c l Ko nu ya hâ ki mi yet Ne za ket Kar fl tez le ri çü rüt me 190

191 Sözlü Anlatım ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Mü na za ra da bir gö rü flün do ru lu u de il, sa vu nul ma s n da ki ba fla r de er len di ri lir. ( ) Mü na za ra da id di ala r çü rüt me de ma go ji yo luy la ya p l r. ( ) Mü na za ra da amaç inan d r c ol mak, jü ri yi et ki le mek tir. ( ) Mü na za ra da dü flün ce nin na s l sa vu nul du u de il, do ru lu u önem li dir. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Kar fl t gö rüfl lü iki gru bun ön ce den be lir le nen bir tez ya da ko nu hak k n da dü flün ce le ri ni jü ri ve din le yi ci önün de sa vun ma s na... de nir. Mü na za ra... ki fli lik kar fl t gö rüfl le ri sa vu nan iki grup ve... ki fli lik jü - ri den mey da na ge lir. Mü na za ra y... yö ne tir. Mü na za ra ö ren ci ye... ye te ne i ka zan d r r. C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Afla da ki ler den han gi si mü na za ra jü ri si nin de er len dir me öl çüt le ri ara s n da yer al - maz? A) Ko nuş ma cı la rın su nuş tar zı B) Ka nıt ve açık la ma la rın inan dı rı cı lı ğı C) Ko nuş ma ye te ne ği D) Laf ka la ba lı ğı ile kar şı gru bu sus tu ra bil me özel li ği E) Kar şı tez le re ve ri len ce vap la rın do yu ru cu lu ğu 2. Afla da ki ler den han gi si mü na za ra ko nu su ola maz? A) Çok gezenin mi, çok okuyanın mı bilgili olacağı B) Savaşta kılıcın mı, bilginin mi üstün olduğu C) Başarısızlığın nedenlerinin neler olduğu D) Turizmin gelişmesinde paranın mı, eğitimin mi önemli olduğu E) Başarıda çalışmanın mı, şansın mı önemli olduğu 3. Nurullah Ataç hep eleştirmen olarak düşünülmüştür. Oysa Ataç ın asıl önemi eleştirmenliğinden değil, Türkçenin yazı dili olarak kurulması yolunda harcadığı çabadan gelir. O da farkındadır bunun: Eleştirmen bir öldü mü bir daha kimse anmaz onu. der. Ama öte yandan: Bir şey kalmayacak mı benden? sorusuna şu alçak gönüllü cevabı verirken gerçek öneminin nereden geldiğini de belirtir. Bugün bu ülkede bir dil kuruluyor, o yapıda benim de bir taşım vardır. Ancak, görünmeyen, kimsenin gözüne çarpmayan, ta gerilerde bir taş. Bu parçada yazar söylediklerini inandırıcı kılmak için aşağıdakilerden özellikle hangisine başvurmuştur? A) Alıntı yapma B) Örnek verme C) Tanımlama D) Karşılaştırma E) Betimleme 1992/ÖYS 191

192 Sözlü Anlatım 4. Afla da ki cüm le le rin han gi sin de al t çi zi li söz cük ç ka r l d n da an lam da ral ma s ol - maz? A) Ço cuk la rı eği ti yor, hep si ne iyi dav ra nı yor du. B) Ede bi ya tı se vi yor, edebiyatla ilgilenmek is ti yor du. C) Çi çek le ri se ver, on la ra iyi ba kar dı. D) Ki tap la rı pa ket le ye rek hep si ni kü tüp ha ne ye ba ğış la dı. E) İn san la ra önem ver mez, on lar dan bir şey bek le mez di. 5. Baki, gelmiş geçmiş Divan şairlerimizin çoğundan daha az eser vermiş, bir küçük divan bırakmıştır. Buna karşın Divan edebiyatımızın en büyük şairlerinden biri olarak bilinir. Bu başarının belli başlı nedenini, onun... aramalıyız. Baki nin tek dizesi bile yazarını hemen belirler. Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? A) yergilerindeki hünerinde B) dilindeki sadelikte C) seçtiği konuların güzelliğinde C) kendine özgü üslubunda E) aruzdaki ustalığında 6. Afla da ki cüm le le rin han gi sin de bir an la t m bo zuk lu u var d r? A) Dü şün ce dün ya mı zı ge liş tir me ye ça lı şa lım. B) Uzun sü re dir ara ma dı ğın dan do la yı çok utan mış. C) Duy gu la rı nı di le ge tir mek ten çe kin mez. D) Bü tün ar ka daş la rı onu çok se ver di. E) Fut bol cu ki şi li ği ile ger çek ki şi li ği hiç uyuş maz Bir sözcük tek başınayken ses ve anlam yönünden etkileyici özellikler taşımayabilir. Ancak aynı sözcük cümlede öteki sözcüklerle yan yana geldiği zaman etkileyici nitelikler kazanır. Kısaca şunu demek istiyorum: Bir yapıtta anlatımın sağlamlığı, sözcüklerin seçimine ve bunların yerli yerinde kullanılmasına bağlıdır. Bu parçanın başına düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? A) Bir yazıya başlarken akla ilk gelen sözcük en uygun sözcüktür. B) Dillerin söz dağarcığı birbirinden farklıdır. C) Sözcüklerin gücünü kullanımları belirler. D) Düşünceleri, gelişigüzel söylemekten kaçınmak gerekir. E) Süslü ve özentili anlatım iyi düşünememekten kaynaklanır. 2005/ÖSS Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. Mü na za ra nın ka fa ve be yin jim nas ti ği ola rak ka bul edil me si nin se be bi ne dir? 2. Kit le le ri peş le rin den sü rük le yen li der le rin bu nu ba şar ma sın da dü şün ce le ri ni et ki li ve inan - dı rı cı bir şe kil de sa vun ma la rı nın ro lü ne dir? Açık la yı nız. 192

193 ÜN TE DE ERLEND RMES A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Aç k otu rum lar ge nifl din le yi ci top lu luk la r hu zu run da dü zen le nir. ( ) Sem poz yum lar da da ha çok öy kü le yi ci ve be tim le yi ci an la t m tür le ri kul la n l r. ( ) Kon fe rans lar da dil, a r l k l ola rak di lin gön der ge sel ifl le vin de kul la n l r. ( ) Fo rum lar din le yi ci le rin ko nu üze rin de da ha ak tif ol du u bir tar t fl ma tü rü dür. ( ) Mü na za ra da önem li olan sa vu nu lan fik rin do ru lu u dur. ( ) B. Afla da ki cüm le ler de bofl b ra k lan yer le ri dol du ru nuz. Kon fe rans ç... yo luy la din le yi ci le rin il gi si ni uya n k tut ma ya ça l fl ma l d r. Aç k otu rum so nun da din le yi ci ler so ru so ra rak tar t fl ma ya ka t l r sa aç k otu rum dö nü flür. Sem poz yu mun kon fe rans tan far k Mü na za ra da jü ri, ko nufl ma c la r n dik ka te ala rak de er len dir me ya par. Fo ru mun pa nel den far k... C. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. 1. Afla da ki ler den han gi si aç k otu rumun özelliklerinden de il dir? A) Ko nunun top lu mun ço ğu nu ya kın dan il gi len di ren türden olması B) Bir ko nu üze rin de zıt düşüncelerin kar şı lık lı ola rak savunulması C) Ge niş bir sa lon da, ka la ba lık bir iz le yi ci top lu lu ğu önün de yapılması D) Katılımcıların ala nın da ta nın mış ki şi ler olması E) Ka tı lım cı ların ko nuy la il gi li in ce le me ve araş tır ma yapması 2. Ha zır lık lı ve plan lı ko nuş ma tür le rin den dir. Sa nat, bi lim, tek no lo ji gi bi ko nu lar da öğ re ti ci amaç - la top lu luk kar şı sın da ya pı lan ko nuş ma tü rü dür. En be lir le yi ci özel li ği ağır baş lı ol ma sı, duy gu sal ve coş kun bir ton ta şı ma ma sı dır. Uz man ki şi ler ce ger çek leş ti ri lir. Yu ka r da özel lik le ri ve ri len söz lü an la t m tü rü han gi si dir? A) Mü na za ra B) Fo rum C) Pa nel D) Açık otu rum E) Söy lev 3. Dal ga lar, ya vaş tan ko yun ağ zı nı ör ten ka ya la rı aş ma ya baş la mış tı. Su lar yük se li yor, ka ya la rın ya rık la rın dan kü çük sel ler çı kı yor du. Cam lı şa man dı ra dan bu ya na ha fif ten bir rüz gâr çık mış, bur nun - dan so lu yan ayı ba lık la rı be lir miş ti ora da bu ra da. Bu par ça n n an la t m y la il gi li afla da ki yar g lar dan han gi si söy le ne mez? A) Ya zar, okur da iz le nim ya rat mak is te miş tir. B) Var lık la rın ni te lik le ri ne yer ve ril miş tir. C) Oku run ka nı la rı nı de ğiş tir mek için ya zıl mış tır. D) Var lık lar ha re ket hâ lin de an la tıl mış tır. E) Ni cel söz cük ler ve de yim ler den ya rar la nıl mış tır. 4. (I) İnsanlar kitaplarda okudukları, haritalarda gördükleri yer ve mekânları merak ederler. (II) Gezi yazılarında yalnız gezilip görülen yerlerin doğal özelliklerinin belirtilmesiyle yetinilmez. (III) O yerlerdeki insanların gelenek, görenek ve zevkleri de tanıtılmaya çalışılır. (IV) Doğru bilgi ve gözlemlere dayalı gezi yazıları tarih, coğrafya, toplum bilim gibi bilim dalları içinde yararlı bir kaynak olarak değerlendirilebilir. (V) Bu tür yazılar ayrıca okurların genel kültürlerini geliştirmede önemli bir rol oynar. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisi anlatım bakımından duru bir cümle değildir? A) I B) II C) III D) IV E) V 193

194 5. Sa nat ese ri ni an la mak için onun mey da na ge li şi ni ha zır la yan ko şul la rı bu lup açı ğa çı kar mak ge re kir. di yen Tai ne, bu ko şul la rı üç ana bi rim de top lar ve eleş ti ri yön te mi ni bu üçü nün üs tü ne ku - rar. İn san ru hu nun dü şün ce le ri ni, duy gu la rı nı, du rum la rı nı bel li birta k m ne den ve ya sa la ra; ge le ce i de bu ne den ve ya sa la r n arafl t r l ma s na ba lar. Par ça da Tai ne e ait bir cüm le den al n t ya p l ma s n n ne de ni afla da ki ler den han gi si dir? A) Baş ka ya zar lar la kar şı laş tır ma lar yap mak B) Sa vu nu lan dü şün cey le il gi li ta nık gös ter mek C) Açık la nan ko nu yu da ha inan dı rı cı kıl mak D) Sö zü edi len ki şi yi ve ko nu yu ta nıt mak ama cıy la ör nek ver mek E) An la tı lan ko nu yu da ha so yut bir hâ le ge tir mek 6. Kuşkusuz bir toplumun dili, o toplumun dünya görüşünden ayrılmaz. Toplumun dünya görüşü, dilinin gelişmesinde etkili olduğu gibi dünya görüşünün belirlenmesinde de dil etkendir. Toplumdaki kültürel değişiklikleri inceleyen insan bilimciler, bu bağıntıyı uzun uzun araştırmışlardır. Nitekim Eskimo dilinin sözcükleri üzerinde yapılan bir araştırma da savaşla ilgili tek bir sözcüğe rastlanmamış. Buradan şöyle bir yargıya varmışlar:... Bu parça düşüncenin akışına göre aşağıdakilerin hangisiyle sürdürülebilir? A) Eskimolar savaşçı bir toplum değildir. B) Eskimolar geleneklerine bağlı bir toplumdur. C) Toplumsal ilişkileri düzenlemede dil, savaştan daha etkilidir. D) İnsanlar artık sorunların savaşla çözülemeyeceğini anlamıştır. E) Eskimoların dili, öteki dillerden daha az gelişmiştir. 2007/ÖSS 7. Gene bir eski özlemidir gidiyor. Yeniye kötü kötü bakıyorlar. Manası yokmuş, güzel değilmiş, Düşünmekten, çalışmaktan kaçınan kimselerin ne yaptıklarını bilmeden ortaya attıkları şeylermiş. Geçmişin büyük eserlerini inceleyip de onlardan örnek almalıymışız. Oysa ki asıl, yeni zordur. Yeninin manasını anlamak, güzelliğini duymak zordur. Bunun için alışkanlıklarımızı aşmak dikkatimizi işletmek gerekir. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır? A) Tanık gösterme B) Açıklama C) Tartışma D) Örnekleme E) Öyküleme 8. Hayvanların koşullanmaya ve deneme-yanılma etkinliğine dayanan öğrenmeleri, yanında insan öğrenmesinin ayrı bir niteliği vardır. İnsanın her öğreniş aşaması bedence belirli bir olgunlaşmayı gerektirir. Söz gelişi konuşmayı öğrenmek yalnız ses çıkarmak değildir. Yukarıdaki paragrafta düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmuştur? A) Tanımlama B) Benzetme C) Karşılaştırma D) Kanıtlama E) Tanık gösterme 9. Ağrı Dağı nın yamacında, dört bin iki yüz metrede bir göl vardır. Adına Küp Gölü derler. Göl bir harman yeri büyüklüğündedir. Çok derinlerdedir. Göl değil bir kuyu. Gölün dört bir yanı, fırdolayı kırmızı, keskin bir bıçak ağzı gibi ışıltılı kayalarla çevrilidir. Kayalardan göle kadar daralarak inen yumuşak bakır rengi toprak belli bir aşıntıyla yol yoldur. Bakır rengi toprağın üstüne yer yer çok taze bir yeşil çimen serpilir. Sonra gölün mavisi başlar. Bu bambaşka bir mavidir. Hiçbir suda, hiçbir mavide böyle bir mavi yoktur. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Benzetme yapılmıştır. B) Betimleyici ögelere yer verilmiştir. C) Öznellik ağır basmaktadır. D) Bir varlığa, insana özgü bir nitelik aktarılmıştır. E) Yinelemelere başvurulmuştur. 194

195 10. Şairin amacı hiçbir zaman belirli bir şey anlatmak değildir. Bunu düz yazı yapar. Düz yazı ile söylenenleri anlamışsak sözlerin bizde uyandırdığı düşünceyi başka sözlerle, başka bir biçimde de anlatabiliriz. Şiirde ise amaç, şairin içinden geçen anlaşılabilir olayları okuyucuya aktarmak değildir. İstenilen, okuyucuda bir ruh hâli yaratmaktır. Öyle bir ruh hâli ki anlatılması yalnızca o hâli yaratan sözlere bağlıdır. O sözleri değiştirdiğinizde şiir ortadan kaybolur. Bu parçaya göre şiirle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Şiirde belli bir anlam aranması yanlıştır. B) Şiirin bizde uyandırdığı düşünce başka sözlerle anlatılabilir. C) Şairin içinden geçenleri okuyucuya aktarmak şiirin amacı değildir. D) Şiirin sözlerini değiştirdiğinizde şiir ortadan kaybolur. E) Şiirin amacı okuyucuda bir ruh hâli yaratmaktır. 11. Okumayan bir insan, sadece tek bir yaşam sürmüştür. Oysa ben Napolyon un, Sezar ın, Dartanyan ın yaşamlarıyla kendi yaşamımı zenginleştirdim. Bu nedenle gençleri kitap okumaları konusunda her zaman yüreklendiriyor, yönlendiriyorum çünkü bu tek boyutlu kişilikten kurtulmanın en etkili yoludur. Böylece... Bu müthiş bir ayrıcalıktır. Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? A) Tarihsel olaylara ilgi duyarsınız. B) Ülkeleri tanıma isteğiniz artar. C) Değişik yaşantılar edinmiş olursunuz. D) İnsanları daha çok sevebilirsiniz. E) Sorumluluk duygunuz gelişip güçlenir. 2009/ÖSS 12. Sinema, müzik, resim, heykel, edebiyat gibi sanatların hemen hepsinden daha fazla ilgiyle karşılanmaktadır. Sevilen bir filmi seyredenlerin sayısı, bir romanı okuyanların, bir müzik parçasını dinleyenlerin ya da bir resim ve heykel sergisini gezenlerin sayısına oranla çok daha fazladır. Bu, sinemanın anlatım gücünden doğmaktadır. Bir resmi anlama, bir müzik parçasını dinleyip değerlendirme, bir şiirin tadına varma, bazı ön bilgiler gerektirir. Bu bilgilerden yoksun olanlar dinlediklerinin, gördüklerinin, okuduklarının zevkine varamazlar. Ama sinema böyle değildir. Değişik bilgi ve beğeni düzeyinde bulunanların aynı filmin değeri ve güzelliği üzerinde birleştikleri olur. Bu parçadan çıkarılabilecek asıl sonuç aşağıdakilerden hangisidir? A) Sinema; edebiyat, heykel, resim, müzik gibi sanatlara oranla daha yüzeyseldir. B) Ülkemizde müzik, resim, heykel, edebiyat gibi sanatlara çok rağbet edilmemektedir. C) Sinema, diğer sanat dalların aksine belli bir ön bilgi gerektirmeyen, değişik beğeni düzeyindeki insanlara hitap eden bir sanattır. D) Bilgi düzeyi düşük insanlar, sanat dalları arasında genellikle sinemayı tercih etmektedirler. E) Sinemayı anlamak ve ondan zevk alabilmek için sinema hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. 13. Afla da ki cüm le le rin han gi sin de bir an la t m bo zuk lu u var d r? A) Onu ya k n dan gör mek, ta n mak is ti yor dum. B) Bir kaç lok ma dan son ra t kan m fl ol ma l y d. C) Git tik le ri ta raf ta gök yü zü, ka ra bu lut lar la kap l y d. D) Onu he ye can la ara m fl, bil di i her fle yi de an lat m fl t. E) Ser vis va go nu nun s ca, yol cu la r n s k n t s n ar t r yor du. Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. 1. İyi bir din le yi ci de ol ma s ge re ken özel lik ler nelerdir? 2. Ko nufl ma bi çi mi ile kül tür dü ze yi ara s n da na s l bir ba var d r? Ör nek ve re rek aç k la y n z. 3. Top lu mun ço un lu u nu il gi len di ren ko nu lar da ya p lan tar t fl ma la r n, bir ül ke nin ge lifl me si ne olan kat k s n söy le yi niz. 195

196 4. NÜTE BÜLÜMSEL YAZILAR 196

197 Bilimsel Yazılar 4. ÜNİTE BAŞARIM (PERFORMANS) GÖREVİ Ünite Ad Beklenen Performans Süre De erlendirme Ölçekleri Bilimsel Yazılar Leonardo da Vinci Araflt rma Yarat c düflünme Elefltirel düflünme Problem çözme 3 Hafta Piri Reis in Haritası Başarım (Performans) Görevi Dereceli Puanlama Anahtar Sevgili Ö renciler, Sizlerden bilimsel makale türü hakk nda bir araflt rma yapman z istenmektedir. Bu amaçla en az iki bilimsel makaleyi inceleyiniz. nceledi iniz metinlerden hareketle bu tür metinlerin özelliklerini belirleyiniz. Bu çal flmay baflar yla tamamlayabilmeniz için afla daki ad mlar izleyiniz: nceleyece iniz metinleri belirleyiniz. Metinlerin hangi bölümlerden olufltu unu, bu bölümlerin nas l düzenlendi ini tespit ediniz. Metinlerden hareketle bilimsel metinlerin nas l yaz ld yla ilgili ç kar mlarda bulununuz. Çal flman zla ilgili bir rapor haz rlay n z. Raporunuzu yaz m ve noktalama yönünden kontrol ediniz. Yapt n z çal flmay belirlenen zamanda sununuz. (Not: sterseniz ö retmeninizle farkl bir performans görevi konusu belirleyip bu konuda bir çal flma haz rlayabilirsiniz.) Yap t n z ça l fl ma ders ki ta b n z n 224. say fa s n da ki Ba şa rım (Per for mans) Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta r ile de er len di ri le cek tir. Bu se bep le ça l fl ma n za bafl la ma dan ön ce Ba şa rım (Per for mans) Göre vi De re ce li Pu an la ma Anah ta r n in ce le yi niz. 197

198 4. ÜN TE BİLİMSEL YAZILAR ÖN HAZIRLIK Bi lim sel der gi ler de ya y m la nan ma ka le ler bu la rak me tin le ri in ce le yi niz. Be en di i niz bir ma - ka le yi s n fa ge ti ri niz. Afla da ve ri len İn ter net ad res le rin den bi lim sel ma ka le le re ula fla bi lir si niz. bim.gov.tr/uvt/in dex.php ko lo ji.cu.edu.tr/ yim.meb.gov.tr/mil li egi tim-ar siv.html dex.php?pa ge=der gi ler Ata türk ün e i tim an la y fl ko nu sun da ya z l m fl bi lim sel me tin ler bu la rak bu me tin le ri s n - fa ge ti ri niz. Bi lim sel ma ka le tür le ri ko nu sun da bir arafl t r ma ya p n z. Bu ko nu da TÜ B TAK n ve ya üni ver si te le rin web ad res le rin den ya rar la na bi lir si niz. Evi niz de ve ya okul kü tüp ha ne niz de ki ki tap la r ta ra ya rak ki ta b n ha z r lan ma s s ra s n da ya ra rla n lan kay nak la r n na s l ve ril di i ni arafl t r n z. Ha kem li der gi ne de mek tir? Araş tı rı nız. Bilimsel bir yazı hazırlamak amacıyla küresel ısınma konusunda bir araştırma yapınız. HAZIRLIK Bir mil let, ir fan or du su na sa hip ol ma d k ça sa vafl mey dan la r n da ne ka dar par lak za fer ler el de eder se et sin, o za fe rin kök lü so nuç lar ver me si an cak ir fan or du suy la müm kün dür. Bu ikin ci or - du ol ma dan bi rin ci or du nun el de et ti i ka za n m lar sö nük ka l r. Mil le ti mi zi ger çek mut lu lu a, kur - tu lu fla ulafl t r mak is ti yor sak, bi zi ölüm den kur ta ran ve ha ya ta gö tü ren bu gün kü ida re flek li mi zin son suz lu u nu is ti yor sak bir an ön ce bü yük, ku sur suz, nur lu bir ir fan or du su na sa hip ol mak zo - run lu lu un da bu lun du u mu zu in kâr ede me yiz. 1. Ata türk ün Kü tah ya Li se sin de ö ret men le re yap t ko nufl ma dan al nan yu ka r da ki met - ni dik ka te ala rak bi lim sel ça l fl ma la r n öne mi ni tar t fl n z. Ulaş tı ğı nız so nu cu aç k la y n z S n f dil ve an la t m der sin de ö ren di i niz bil gi ler den ha re ket le ga ze te ve der gi ler de ya - y n la nan ma ka le le rin özel lik le ri ni be lir ti niz. 3. Siz ce bi lim sel bir me tin ya zıl ma dan ön ce ne tür ça lış ma lar ya pıl ma lı dır? 4. Bi lim sel ma ka le le rin he def oku yu cu kit le le ri kim ler dir? Dü şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 1. et kin lik: S n f mev cu du nu za gö re bir kaç grup olufl tu ru nuz. Grup ar ka dafl la r n z la s n fa ge tir - di i niz bi lim sel me tin le ri in ce le ye rek bu me tin le rin or tak özel lik le ri ni be lir le yi niz. Gru bu nuz dan bi - rer söz cü seçiniz. Grup söz cü nüz ara c l y la yap t n z ça l fl ma y su nu nuz. 198

199 Bilimsel Yazılar EDE B YAT ÖĞRE TİM N DE GÖR SEL ARAÇ KUL LA NI MI: KI SA ÖY KÜ ÖR NE Ar da ARI KAN ÖZET Bu ça l fl ma n n ama c gör sel araç l bir ede bi yat der si nin ifl le - ni fli ni sü reç ve so nuç la r y la bir lik te ta n m la mak ve ede bi yat ö - re ti min de gör sel araç la r n öne mi ni vur gu la mak t r. K sa bir öy kü ve onun ana li zin de kul la n lan te rim ve bil gi le ri ö ret me de kul la - n lan gör sel araç l bu ö re tim pla n n da ede bî kav ram ve dö - nem ler oku ma ön ce si ve oku ma sü re ci et kin lik le ri yo luy la gör - sel araç lar la des tek len mifl or tam lar da ö re til mifl ve ö ren ci le rin uy gu la ma ya yö ne lik iz le nim le ri ve bi rey sel ge li flim le ri ni de er - len dir me le ri aç k uç lu so ru lar yar d m y la el de edil mifl tir. Ya z l yok la ma lar dan el de edi len so nuç lar da kar fl lafl t r l m fl ve uy gu - la ma gru bu nun s nav la r ara s n da ki or ta la ma la r n n da ha bü yük fark ol du u gö rül müfl tür. Ö ren ci ve ö re ti ci nin iz le nim ve de - er len dir me le ri ile s na ma ara c yön te miy le el de edil mifl bu lu - nan arafl t r ma so nuç la r gör sel araç lar la des tek len mifl, ede bi yat ders le ri nin ö ren ci ba fla r s n ar t r d n ve der sin ifl len me si için Kraliçe Viktorya olum lu or tam lar ya rat t n gös ter mifl tir. Anah tar ke li me ler: ede bi yat, ö re tim, gör sel araç, dö nem, kav ram. 1. G R fi Ö ret men aday la r n n e i tim ya fla m m z da ger çek lefl mek te olan de i flik lik le re uyum sa la ma la - r na ve ge re ken ö re tim de i flik lik le ri ni yap ma la r na du yu lan ge rek si nim git tik çe art mak ta ve bu ge - rek si nim özel lik le de ö ren ci mer kez li ye ni ö re tim uy gu la ma la r n n ö ret men aday la r na gös te ri mi - ni zo run lu k l mak ta d r. Bu ge rek si nim ler den bi ri de e i tim ve ö re ti min her alan ve se vi ye sin de gör - sel araç la r n ö ren ci mer kez li ola rak kul la n l ma s d r. Gör sel araç la r n ö ret men aday la r ta ra f n dan et ki li bir fle kil de kul la n l ma la r n ger çek lefl tir mek için de gör sel araç la r n ile ri de uy gu la ma la r n bek - le di i miz ö ret men aday la r na ta n t l ma s ve hat ta uy gu la ma la r iz le me le ri ne ola nak sa la na rak ifl - lem hak k n da ki gö rüfl le ri nin al n ma s da ge rek mek te dir. Gör sel araç lar he men tüm dü zey ve ders ler de kul la n la bil mek te ve ö ren ci mer kez li ö re ti me önem li kat k la r ola bil mek te dir (Aç k göz, 2003). Ö ren ci mer kez li yak la fl m lar özel lik le ö re nim sü - reç le rin de fark l araç, ge reç kul la n m n zo run lu k l mak ta ve ders araç la r söz cük te mel li ders yap - rak la r n dan n ter net kul la n m na ka dar çe flit len mek te dir. K sa ca s son dö nem e i tim ve ö re tim sü - reç le rin de gör sel lik ve ö ren me ilifl ki si nin güç len di i gö rül mek te dir. En çok kul la n lan ö re tim ara - c olan ders ki tap la r n n içe rik le ri ne ve ko nu ala n ders ki ta b in ce le me si ders le rin de kul la n lan in ce - le me araç la r na ba k l d n da ders ki tap la r n n gör sel yön den çe ki ci li i ve ni te lik le ri önem ka zan mak - ta d r. Do la y s y la e i tim ve ö re tim ya flan t m z da gör sel lefl me nin git gi de da ha çok h z lan d n gör - mek te yiz. Gör sel araç lar la do lu olan ö re tim or tam la r n da kav ram sal ve al g sal tarz la r n, geç mifl de ne yim - le rin ve kül tü rel alt ya p la r n ö ren me üs tün de ki et ki si ve öne mi bi lin mek te dir. Ak ta r lan bil gi nin gör - sel araç lar la des tek len me si ya da gör sel yol lar la su nul ma s bi rey le rin bil gi le ri an la ma ve kul lan ma - la r n da olum lu yön de et ki le mek te dir (El-ti gi, et. al. 2006). Bu ger çe e pa ra lel ola rak da özel lik le ya ban c dil ö re ti mi ki tap la r n da ki gör sel araç la r n ta rih sel sü reç için de ki ge li fli mi nin bir in ce le me si gör sel araç la r n n gi liz ce ders ki tap la r n da git tik çe da ha çok sa y da yer al d n gös ter mek te dir. So - 199

200 Bilimsel Yazılar nuç ola rak e i tim ve ö re ti min her ala n n da kul la n l mak ta olan gör sel araç la r n et kin ola rak ça l fl l - ma s ve uy gu lan ma s ar t k bir zo run lu luk ve hat ta bir çok alan da (bil gi sa yar, mes le ki e i tim, fen bil - gi si ö re ti mi gi bi) al fl la gel mifl bir ol gu ol mufl tur. Yur du muz da ki e i tim arafl t r ma la r na ba k l d n da gör sel araç la r n kul la n m n n h z la art t n gö - rü rüz. Ya ban c dil ö re ti min de di le ait kul la n m la r n kay na du ru mun da olan ders ki tap la r n da bu - lu nan gör sel araç la r n git tik çe ar tan zen gin li i ni, ö ret men ye tifl tir me prog ram la r n da bu lu nan ders - le rin uy gu lan ma s n da ve özel lik le de ede bi yat ders le ri nin ifl len me sin de gör mek müm kün de il dir. Ül ke miz de gör sel araç l ede bi yat der si ifl le yi fli ni ko nu edi nen arafl t r ma sa y s yok de ne cek ka dar az d r. Da ha ön ce ki arafl t r ma la r n da gös ter di i gi bi (Ar kan, 2005), n gi liz di li ö ret men ye tifl tir me prog ra m n da ö re nim gö ren dör dün cü s n f ö ren ci le ri, ede bi yat ders le ri nin et kin lefl ti ril me sin de uy - gu la na cak yön tem ler ara s n da, da ha çok sa y da me tin oku ma ve yo rum la ma n n ya n n da fark l ede - bî tür ler ve fark l or tam la r n (film, mü zik, gör sel araç lar vb. gi bi) kul la n l ma s n is te mek te dir. Bu da gös te ri yor ki n gi liz ce ö ret me ni aday la r ede bi yat oku ma de ne yim le ri ni zen gin lefl tir me de gör sel araç la r n öne mi ni ka bul et mek te dir ler. Ö ret men lik mes le i ne bafl la d k la r n da kul lan ma la r zo run lu olan gör sel araç la r et kin bir fle kil de kul lan ma la r için ge re ken e i ti mi al d k la r tar t fl lan ö ret men aday la r n n bu ko nu da bil gi len di ril me le ri ge rek li dir Gör sel Araç l Ö re tim Gör sel araç la r n s n f or ta m n da kul la n l ma s n n ya rar la r aç k la n r ken Fle ming s n f la ma sis te min - den ya rar la n l mak ta d r ki bu sis te me gö re in san lar gör sel araç la r sis te ma tik ola rak ha f za la r n da ko ru ya bil mek te dir (Can ning-wil son, 1999). Bu sis tem üç ba sa mak tan olufl mak ta d r ve bi rey ler an - cak bu üç sü re cin so nun da gör sel araç l bil gi yi ya ban c dil ö re ti min de ki uy gu la ma la ra ya da di er du rum la ra uy gu la ya bil mek te dir. Fle ming s n f la ma s n n ba sa mak la r afla da ki gi bi dir: Gör me: Bi rey gör sel araç hak k n da bil gi ve re bil me li dir. Bu da gör sel ara c fark et me, an m sa - ma, di er gör sel araç lar la olan ben zer lik ya da fark l l k la r n gö re bil me ya da di er bil gi tür le riy le ilifl - ki len di re bil me alt sü reç le riy le müm kün dür. De er len dir me: kin ci ad m da bi rey gör sel ara c in ce le mek te dir. Bu ba sa mak ta bi rey ara c n par ça la r n tü mü ile bir lik te kar fl lafl t r ma l ola rak in ce le mek te ve so nuç lar ç kar mak ta d r. Bu ç ka - r m lar ta n m la ma, yar g ya yar ma, de er len dir me gi bi sü reç le ri içe re bil mek te dir. Sen tez le me: Bi re yin gör sel ara c ta n ma s n da ki en son ba sa mak sen tez le me ba sa ma d r ki bu ba sa mak ta bi rey es ki e i tim-ö re tim de ne yim le riy le ye ni gör sel araç l ö ren me si ne da ya nan bil gi ve gö rüfl le ri ni bir ara ya ge ti re rek ge nel le mek te ve uzun sü re li bel le in de ko ru ma ya bafl la mak ta d r. Ö ret men ler ba s l ma ter yal ler ara c l y la ders ver sin ler ya da ver me sin ler ile ti flim araç la r n n kul - la n m dün ya n n he men her ye rin de h z la de ifl mek te ve bu ger çek de ile ti flim araç la r n n ve gör sel ma ter yal le rin s n f içi or tam lar da kul la n l ma la r n zo run lu k l mak ta d r (Ham mer berg, 2002). Yi ne ö - ren ci le rin med ya im ge le riy le do lu bir dün ya da ya fla d k la r hâl de bu im ge le ri sa l k l bir fle kil de yo - rum la ya cak e i tim sel be ce ri le ri edi ne me dik le rin den ya k n l mak ta d r (Hobbs, 1997). K sa ca s, gör sel ma ter yal le rin e i tim or tam la r n da da s k l k la kul la n l ma s ge rek li i git gi de art mak ta d r. Bu na pa ra lel ola rak özel lik le uy gun gör sel ma ter yal le rin s n f or tam la r n da na s l kul la n la bi le ce i hak k n da ya p lan arafl t r ma so nuç la r na ge rek si nim du yul mak ta d r. Bu ça l fl ma da da gör sel araç l ede bi yat ders le ri nin ö ren ci le rin ede bî kav ram, te rim ve dö nem le rin ö ren me le rin de ki et ki si arafl t r l m fl t r Arafl t r ma So ru la r Arafl t r ma y yön len di ren arafl t r ma so ru la r afla da ki gi bi dir: Gör sel araç la r n ede bi yat ders le rin de ki s n f içi ça l fl ma la ra kat k s ne dir? Gör sel araç la r n ö ren ci le rin ede bî dö nem ve kav ram la r n ö ren me le ri ne olum lu bir et ki si var m d r? Gör sel araç l bir ede bi yat der si ne ka t lan ö ren ci le rin uy gu la may la il gi li gö rüfl le ri ne ler dir? 200

201 Bilimsel Yazılar 2. YÖN TEM 2.1. Amaç Arafl t r ma n n so ru nu ede bi yat ö re ti min de gör sel araç la r n ö ren ci le rin ede bî dö nem le ri (bu ça - l fl ma da: Vik tor ya Dö ne mi) ve ede bî kav ram la r (bu ça l fl ma da: ka rak ter ve uzam ana li zi) ö ren me - le rin de et ki li olup ol ma d ve e er olu yor sa ne de re ce de ve han gi flart lar da ol du u dur Arafl t r ma n n Ev re ni ve Ve ri Top la ma Yön te mi Arafl t r ma n n ev re ni ni Ha cet te pe Üni ver si te si, E i tim Fa kül te si, n gi liz Di li ve Ö re ti mi Bö lü mü ikin ci s n f ö ren ci le ri nin iz le di i ve n gi liz ce ola rak ö re ti len n gi liz ede bi ya t na gi rifl 1 der si olufl - tur mak ta d r. Arafl t r ma ya top lam 72 ö ren ci ka t l m fl t r (Ve ri le rin sa y sal de er le ri nin he sap lan ma - s n da ko lay l k ol ma s aç s n dan ek sik ya n t lan m fl olan iki adet an ket kâ d ana liz ler s ra s n da he - sa ba ka t l ma m fl t r.). Gör sel araç l ö re ti min et ki li olup ol ma d n s na mak ama c y la ö ren ci le re uy - gu la ma ön ce si ve son ra s n da top lam 10 (on) so ru dan olu flan bir ken di ni ve der si de er len dir me an - ket le ri uy gu lan m fl t r. Uy gu la ma son ra s n da ö ren ci le rin ifl le nen bil gi le ri ha t r la y p ha t r la ma d k la r ya z l s nav lar ara c l y la öl çül müfl tür. S nav so nuç la r SPSS prog ra m kul la n la rak he sap lan m fl t r. Arafl t r ma n n uy gu la ma ba sa mak la r ve her uy gu la ma ba sa ma n da ta mam lan m fl olan et kin lik ler afla da su nul mufl tur Uy gu la ma Der si nin (Arafl t r ma n n) Ör gü sü Arafl t r ma ya ko nu olan uy gu la ma der sin de ki et kin lik - le rin ör gü sü ve uy gu lan ma s ra s afla da ki gi bi dir: Oku ma ön ce si et kin lik ler: Oku ma ön ce si et kin lik - le rin de Vik tor ya Dö ne mi ile il gi li ve o dö ne me ait olan gör sel araç lar ö ren ci ler le pay la fl l m fl ve ö ren ci le rin anah tar söz cük baz l gö rüfl le ri do rul tu sun da dö ne me ait kav ram ha ri ta la r ç ka r l m fl t r. Bu sü reç te ö ren ci le rin Vik tor ya Dö ne mi ne ait gör sel araç lar hak k n da so ru lar ve gö rüfl ler or ta ya koy ma la r sa lan m fl ve ö ren ci le re da ha son ra bu gö rüfl le ri nin do ru lu u nu s na ya cak la r bil di ril - mifl tir. Bu sü reç yak la fl k ola rak 2 ders saa ti sür müfl tür. Kraliçe Viktorya, ailesiyle Oku ma sü re ci et kin lik le ri: Oku ma sü re ci ne ge çil - di in de öy kü nün ö ren ci ler ta ra f n dan ses siz ce okun ma s sa lan m fl ve öy kü de ge çen Vik tor ya Dö ne mi, uzam ve ka rak ter in ce le me si ne fl k tu ta cak par ça la r n not edil me si is ten mifl tir. Bu sü reç yak la fl k ola rak 3 ders saa ti sür müfl tür. Oku ma son ra s et kin lik ler: Oku ma son ra s et kin lik le rin de Vik tor ya Dö ne mi, ka rak ter ve uzam in ce le me si ne ait re sim ler tek rar gös te ril mifl ve gör sel mal ze me ler le oku nu lan met nin ilifl ki len di ril me - si yo luy la öy kü in ce le me si ta mam lan m fl t r. Uy gu la ma sü re ci nin her afla ma s n da gös te ril mifl olan gör sel araç la r n tek rar gös te ril me si yo luy la öy kü den edi ni len bil gi ve ç ka r lan an lam la r n fl al t n - da tar t fl la rak tek rar an lam lan d r l ma s ve ye ni so ru lar so rul ma s da bu sü re ce des tek ol mufl tur. Bu sü reç yak la fl k ola rak 2 ders saa ti sür müfl tür. Ken di ni ve der si de er len dir me: Bu sü reç te ö ren ci le rin ö re tim sü re ci bo yun ca edin dik le ri iz le nim le ri be lirt me le ri ve bi rey sel ge li flim le ri ni de er len dir me le ri aç k uç lu so ru lar ara c l y la is ten - mifl tir. Bu sü reç yak la fl k ola rak 1 ders saa ti sür müfl tür. S na ma: Ya z l yok la ma ha z r la n r ken ifl len mifl tüm kav ram ve te rim ler le ede bî dö nem le re ait alt alan la r n so rul ma s na dik kat edil mifl tir. 50 fler so ru luk bu iki ya z l yok la ma da ha z r lan ma s ve de - er len di ril me si gö re ce li ola rak da ha ko lay olan ve flan sa da ya l do ru ya n t bul ma müm kün lü ü nü en aza in dir ge yen k sa ya n t l s nav tek ni i kul la n l m fl t r. Uy gu la ma der sin den son ra ki 5 ve 14. haf - ta lar da ya p lan ya z l yok la ma lar ara c l y la iki kü me ara s n da ki ö ren me sü re cin de ki fark l l k la r n el de edil me si amaç edi nil mifl tir. 201

202 Bilimsel Yazılar 2.4. Öy kü Arafl t r ma da Cyril Ha re in Hi lary s Aunt [Si ril Her in Hi le ris Ent (Hi le ri nin Ha la s )] ad l öy kü sü ifl - len mifl tir. Öy kü Vik tor ya Dö ne min den he men son ra ya z l m fl t r ve ko nu su, ka rak ter le ri, olay ör gü sü ve yan s t t de er ler aç s n dan Vik tor ya Dö ne mi ni ifl le mek te ve bu dö ne min iz le ri ni ta rih sel ola rak da ha son ra ya z l m fl ol sa da ta fl mak ta d r. Do la y s y la bu öy kü ara c l y la hem ad ge çen der sin iz len ce sin de bu lu nan te mel ede bî kav ram - lar dan iki si olan ka rak ter ve uzam ana li zi ö ren ci le re ifl le ti le bil mek te ve ö re ti le bil mek te hem de Vik tor ya Dö ne mi ta n t la bil mek te ve ifl le ne bil mek te dir Vik tor ya Dö ne mi nin Ö re ti mi Kav ram sal ola rak ça t fl k ve çe lifl ki ler le do lu olan Vik tor ya Dö ne mi ni yi ne çe lifl ki ve ça t fl ma lar la do lu anah tar ke li me ler ara c l y la ver mek te dir ki bun la r afla da ki gi bi özet le mek müm kün dür (Ur - gan, 2003): 1. Ai le vi de er ler le say g de er ol ma me ra k ve bu nun ge tir di i iki yüz lü lük, 2. Top lum sal du rum lar dan ve bi rey sel ko flul lar dan mem nun luk, 3. (...) Sev gi siz ev li lik le rin kut sal bu lun ma s, 4. (...) Bi lim sel arafl t r ma ve ge lifl me ler, 5. Pa ra ve mad de se ver lik ve alt s n f la r n ve pa ra s z la r n say g n bu lun ma ma s, 6. Plan s z ge li flen sa na yi lefl me ve hak s z l k lar la do lu ça l fl ma flart la r ve ada let siz eko no mik dü zen, 7. Sa na ta du yu lan düfl man l k ve ede bi ya t n salt e len ce ara c ola rak al g lan ma s. Ger çek ten de arafl t r ma da uy gu la n lan öy kü de ya za r n özet le di i özel lik le rin tü mü de aç k ya da ör tük fle kil ler de gö rül mek te dir. Ö ren ci ler ad ge çen öy kü met ni ni kul la na rak Vik tor ya Dö ne mi ne ait so ru lar ç kar m fl ve so ru la r na ya n t bul mak için de kay nak lar dan ya rar la na rak ya n t la r n grup ve s - n f ar ka dafl la r y la pay lafl m fl lar d r. Ör ne in afla da su nu lan öy kü nün öze ti bi ze yu ka r da be tim le - nen Vik tor ya Dö ne mi ne öy kü de ne den li çok sa y da gön der me de bu lu nul du u nu gös te re bi lir: Hi lary iyi bir ai le den gel mek te ve ka r fl t bir kar fl l k s z çek ola y yü zün den ai le si ta ra f n dan ele gü ne re zil ol ma mak ama c y la Bri tan ya dan uzak lafl t r l mak ta d r. Ai le, Hi lary nin ya fla d so ru nun ah - lak sal bo yu tuy la il gi len me mek te ve yal n z ca bafl ka ai le ler kar fl s n da gü lünç du ru ma düfl me mek için Hi lary yi göz den uzak tut ma ya ça l fl mak ta d r. Hi lary, so nuç ta ai le si nin y l lar ön ce red det ti i ha la s na bafl vu rur ki ka d n ca z n tüm su çu tüc car bir er ke i sev mifl ve onun la ev len mifl ol ma s d r ki yük sek s n f tan olan bir ai le nin kal d ra ma ya ca bir fley dir bu. Pa ra h r s y la ya n p tu tu flan Hi lary, ha la s n ze - hir le ye rek öl dür me ye yel te nir ve du ru mu fark eden ha la sa bah uya n r sa va si ye ti ni de ifl ti re ce i ni ve her fle yi ni Hi lary ye b ra ka ca n ama uyan maz sa Hi lary nin hiç bir fley ala ma ya ca n söy ler. Ör ne in bu bafl lan g ç k s m n oku yan ö ren ci ler afla da ki so ru la r üret mifl ler ve bu so ru la ra ya - n t ara m fl lar d r: Vik tor ya Dö ne min de ah lak an la y fl ne dir? Vik tor ya Dö ne min de ai le ler ara s ilifl ki ler na s l d r? Vik tor ya Dö ne min de top lum sal s n f lar na s l d r? Vik tor ya Dö ne min de pa ra n n öne mi ne dir? 2.6. Ede bî Kav ram la r n Ö re ti mi Uy gu la ma lar da özel lik le öy kü nün ka rak ter ve uzam in ce le me sin de ya rar la n lan kav ram ve te rim - le rin et ki li bir fle kil de ö re til me si he def len mifl tir. Bu he de fe ulafl mak için de kav ram ve te rim le rin ta - n m lan ma s n da yar d m c ola bi le cek gör sel ma ter yal ler kul la n l m fl ve ö ren ci ler bi rey sel ve dört lü kü me ler hâ lin de ça l fl ma lar ya pa rak gör sel ma ter yal ler le ede bî kav ram ve te rim ler ara s n da söz lü ve ya z l ba lar kur mufl lar d r. 202

203 Bilimsel Yazılar 2.7. Kul la n lan Gör sel Araç lar Kav ram ö re ti min de ya rar la n lan gör sel araç lar Ö ren ci ler ön ce bi rey sel ve da ha son ra da 4 er ki fli lik kü me ler hâ lin de afla da ki kav ram lar ve gör sel ma ter yal le ri kul la na rak ça l fl m fl lar d r: Ka rak ter ana li zin de kul la n lan fo to raf lar: Öy kü kah ra man la r n n be lir li ba z özel lik le ri ni ta - fl yan üç adet fo to raf ö ren ci le re gös te ril mifl ve ö ren ci ler den oku ma son ra s et kin li i ola rak bu fo to raf la r n öy kü de ki han gi kah ra man la ra ait ol du u nu tah min et me le ri ne den le riy le bir lik te is ten - mifl tir. Bu sü reç te ö ren ci le rin ka rar la r n des tek le me le ri için me tin den ç kar d k la r ipuç la r n or ta ya koy ma la r bek len mifl tir. Uza ma ait fo to raf lar: Öy kü nün için de geç ti i ve as l n da Vik tor ya Dö ne mi ko nut la r n n ge nel özel lik le ri ni yan s tan iki adet fo to raf ö ren ci le re gös te ril mifl ve han gi fo to raf la öy kü de ki uza m n ör tüfl tü ü ö ren ci le re so rul mufl tur. Yi ne bu sü reç te, ö ren ci le rin oku duk la r k sa öy kü de ge çen ve uza m be tim le yen ipuç la r n kul lan ma la r bek len mifl tir. Bu nun ya n s ra, uzam top lum sal çev re ola - rak da ele al n m fl ve öy kü de sö zü edi len Avus tral ya, Çin, Po li nez ya gi bi ül ke ler de yer alan din ya - y m et kin lik le ri gi bi Vik tor ya Dö ne mi ni be tim le yen ya flan t lar da gör sel mal ze me ler le tar t fl ma ya aç l m fl t r ve ö ren ci ler den bu gör sel araç lar la öy kü ara s n da ki ba n t la r tar t fla rak ve öy kü yü ye - ni den in ce le ye rek kur ma la r is ten mifl tir Dö nem ö re ti min de ya rar la n lan gör sel araç lar Ö ren ci le rin oku nu lan me tin le dö nem sel ola rak ilifl ki len di ril me si is te nen gör sel mal ze me le rin kul la n m kav ram ha ri ta s olufl tur ma yo luy la ta mam lan m fl t r. Bu sü reç te afla da ki kav ram lar ve gör sel ma ter yal ler kul la n l m fl t r: Kra li çe Vik tor ya n n por tre si: Bu gör sel araç la ö ren ci le rin Kra li çe Vik tor ya hak k n da ki ön iz - le nim le ri top lan m fl t r. Kra li çe nin va kur ve yafl l gö rün tü sü ve güç lü ki fli li i bu fo to raf ta ö ren ci le - rin dik ka ti ni çek mifl, tah ta ya ç ka r lan kav ram ha ri ta s n da da güç lü, yafl l, zen gin, oto ri ter, ge le nek - çi gi bi anah tar te rim le rin den olu flan bir dö nem ha ri ta s or ta ya ç k m fl t r. Ö ren ci ler bu sü reç te Vik - tor ya ve Hi lary nin ha la s ara s n da fla fl r t c ben zer lik ler bul mufl lar ve bir bir le riy le tar t fl m fl lar d r. Ör - ne in, ha la n n sa hi bi ol du u mal var l n n as l n da eflin den ona geç me si ve ken di top lum sal çev re - si nin ol ma d n n öy kü de be lir til me siy le Vik tor ya n n ata er kil bir dü zen de kra li çe ol ma s (Bir le flik Kral l k n kra li çe si ol ma s ) ve o de er le ri ya flat ma s n n ben zer lik le ri tar t fl l m fl t r. Vik tor ya Dö ne mi nin ti pik bir özel li i olan çok ço cuk lu bir ai le nin fo to ra f Bu fo to raf ara c l y la ö ren ci ler ge nifl ai le, nü fus pat la ma s, den ge siz e i tim, zor luk, kav ga, di - sip lin, ata er kil, pay lafl mak gi bi te rim le ri kav ram ha ri ta s na ifl len mifl tir. Bu ad m da ö ren ci ler Hi - lary nin kar de fli, ha la s ve ba ba s n n ara s n da ki ak ra ba l k ilifl ki le ri ni de rin le me si ne tar t fl m fl lar d r ve sa mi mi yet, ger çek sev gi, kar defl lik, pa ra gi bi anah tar söz cük le ri kav ram ha ri ta s na ek le ye rek Vik - tor ya Dö ne mi de er le ri ne at f lar da bu lun mufl lar d r. Yi ne Vik tor ya Dö ne min de ger çek le flen ve dö ne me dam ga s n vu ran En düs tri Dev ri mi ni ör nek - le yen bu har l sa na yi de ça l flan her yafl tan in san la r gös te ren bir fo to raf. Bu fo to raf ara c l y la fa - kir lik, zen gin lik, çok ça l fl ma, ifl ka za la r, tek no lo ji, ham mad de, ya k t, ada let, ço cuk ifl çi, in san hak - la r gi bi söz cük ler kav ram ha ri ta s na ek len mifl tir. Ö ren ci ler Hi lary nin ça l fl ma ma s ve asa lak bir ya - flam sür me si ni, va si yet na me ge le ne i ni, ai le de er le ri ve eko no mik du rum ilifl ki si ni in ce le mifl ler dir. Vik tor ya Dö ne min de ko nut ola rak kul la nan alt ve üst s n f la ra ait ev le rin d fl ve iç ten gö rü nüm - le ri. Bu gör sel araç lar yar d m y la ö ren ci ler dö ne me ait s n f ilifl ki le ri ni, s n f la r n özel lik le ri hak k n da ç ka r m lar da bu lun ma ola na bul mufl lar d r. 203

204 Bilimsel Yazılar 3. BUL GU LAR 3.1. Arafl t r ma so ru la r n n ya n t la r Bu uy gu la ma arafl t r ma s n n so nuç la r na gö re arafl t r ma y yön len di ren arafl t r ma so ru la r n n ya - n t la r afla da ki gi bi dir: Gör sel araç la r n ede bi yat ders le rin de ki s n f içi ça l fl ma la ra kat k s ne dir? Gör sel araç l ede bi yat der si nin sü reç ve ifl le yi fli de er len di ril di in de ge le nek sel so ru-ya n t te - mel li ö re ti me oran la s n f içi tar t fl ma ve prob lem çöz me ye da ya l ö ren ci dav ra n fl la r n da olum lu bir ar t fl göz lem len mifl tir. Ge le nek sel ede bi yat der sin de ka y t al t na al n m fl olan so ru-ya n t (tum-ta - king) sa y s or ta la ma ola rak ders saa ti ba fl na 44 iken gör sel araç l ö re tim de bu ra kam 71 e yük - sel mifl tir. Ö ren ci ler ol duk ça et kin bir fle kil de s n f içi tar t fl ma ve bir lik te ça l fl ma la ra ka t l m fl lar ve ö ren me sü re ci ni sor gu la y c yak la fl m lar da bu lun mufl lar d r Gör sel araç la r n ö ren ci le rin ede bî dö nem ve kav ram la r n ö ren me le ri ne olum lu bir et ki si var m d r? S na ma so nuç la r na gö re ede bî dö nem le rin ö re nil me sin de gör sel araç kul la n m n n olum lu yön - de et ki si ol mufl tur. Vik tor ya Dö ne mi hak k n da ö ren ci le ri bil gi len dir me ama c na yö ne lik uy gu la ma - lar so nu cun da ö ren ci le rin gör sel araç lar dan et ki li bir fle kil de ya rar lan d k la r gö rül müfl tür. Gör sel araç lar la ya p lan d r l m fl ders le ri iz le yen ö ren ci le rin et kin lik ler de ya rar lan d k la r im ge le ri an m sa d k - la r ve dö ne me ait bil gi le ri gör sel im ge ler le zen gin lefl ti re rek ak tar d k la r gö rül müfl tür. Ö ren ci le rin ya n t la r n n ni te lik ve ni ce lik yö nün den çok da ha ka li te li ol du u da bul gu lar ara s n da d r. Ya p lan ya z l s na ma so nuç la r gör sel araç l uy gu la ma der si nin ö ren ci le rin Vik tor ya Dö ne mi ni ka rak ter ve uzam ana liz le ri ni da ha et kin bir fle kil de ö ren dik le ri ni gös ter mifl tir. Gör sel araç lar la des - tek len mifl ede bi yat ö re ti mi nin özel lik le ö ren ci le rin ka rak ter ve uzam la il gi li de tay l bil gi ler ver me - le rin de im ge ler den ya rar lan d k la r göz lem len mifl tir. Afla da ki tab lo da de ney ve kon trol grup la r n n ka rak ter ve uza ma ilifl kin ver dik le ri bil gi ler den bir der le me su nul mufl tur. Ya z l yok la ma so nuç la r n n de er len di ril me si her iki gru bun da bi rin ci s nav da al d k la r pu an la r ikin ci s nav da yük selt ti i ni gös ter mek te dir. An cak, uy gu la ma gru bu nun or ta ya koy du u yük se lifl ol - duk ça be lir gin ken kon trol gru bu nun ki da ha az d r. Tab lo lar da da gö rü le bi le ce i gi bi iki kü me ara - s n da ay r n t la r can l bir fle kil de ak tar ma da an lam l fark l l k lar bu lun mak ta d r. 100 pu an üze rin den ya p lan de er len dir me de uy gu la ma gru bu 60,95 or ta la ma dan 71,94 or ta la ma ya yük sel mifl tir. Uy - gu la ma gru bun day sa iki s nav ara s n da ki yük sel me 64,41 den 67,34 e do ru dur ki kon trol gru buy - la kar fl lafl t r l d n da bu yük se lifl ler ara s n da ki fark de ney gru bun da 10,99 ve kon trol gru bun da 2,93 tür. 1. SINAV 2. SINAV N X 60,95 71,94 S 14,81 11,38 Tab lo 1. Uy gu la ma Gru bu nun Bi rin ci ve kin ci S nav So nuç la r Ara s n da ki De i flim 1. SINAV 2. SINAV N X 64,41 67,34 S 13,31 11,15 Tab lo 2. Uy gu la ma ya Ka t l ma yan Gru bun Bi rin ci ve kin ci S nav So nuç la r Ara s n da ki De i flim 204

205 Bilimsel Yazılar Gör sel araç l bir ede bi yat der si ne ka t lan ö ren ci le rin uy gu la may la il gi li gö rüfl le ri ne ler dir? Ö ren ci le rin ya n t la d, ken di ni ve der si de er len dir me an ket le ri nin so nuç la r na gö re ö ren ci le - rin ta ma m uy gu la ma der si nin olum lu bul duk la r n ve ge le cek te ben zer yön tem ler le ede bi yat der si ifl le mek is te dik le ri ni be lirt mifl ler dir. Ö ren ci le rin ders iz len ce si ni de er len dir me le rin de en çok kul - lan d k la r söz cük ler ara s n da olum lu, il gi çe ki ci ve dü flün dü rü cü söz cük le ri bafl ta gel mek te - dir. Tüm ö ren ci le rin de er len dir me le ri ni ko nu sal ve an lam sal ola rak en iyi ör nek le yen ö ren ci de - er len dir me le rin den üç ta ne si afla da ki gi bi dir: Ders bafl la d k tan son ra çok fla fl r d m çün kü bi ze ve ri len fo to ra f in ce le ye rek ta mam la ma m z is te nen et kin lik çok ala ka s z d. Ama grup ar ka dafl la r m la tar t fl t k ça gör düm ki bu fo to raf sa ye sin - de he pi miz den de ye ni fi kir ler or ta ya ç k t. Ça l fl ma la r m z grup ar ka dafl la r m la bir lik te il giy le sür dür dük. En çok zor lan d m z k s m da uzam la il gi li olan d çün kü öy kü yü ay r n t l bir fle kil de in ce le yip de dek tif gi bi ça l fl ma m z ge re ki yor - du. Ol duk ça dü flün dü rü cü bir ça l fl may d. Ede bi yat der sin de fo to raf la r kul la na rak çok zevk li ça l fl t k. En gü zel ta ra f da grup ar ka dafl - la r m z la fi kir ay r l na düfl me miz ve öy kü yü in ce le ye rek bir bi ri mi zi ken di dü flün ce mi ze inan d r ma - ya ça l fl ma m z d çün kü hem bol bol pra tik yap t k hem de fark l dü flün ce le ri duy mufl ol duk. Ede bi - ya t n yo ru ma da ya l ol du u nu da bir kez da ha gör müfl ol duk böy le ce. Dü flün ce ler N % Gör sel araç lar, ede bi yat der si ne olan il gi mi ar t r d Bu ede bi yat ders le ri ge le nek sel ders ler den da ha çok ve rim liy di Gör sel araç lar, ede bî dö nem le ri an la ma m ko lay lafl t r d S n f m z gör sel araç l ede bi yat der sin de çok da ha faz la il gi li ve et kin ler di Gör sel araç lar, ö ren di im ede bî dö nem le re ait bil gi le ri an m sa ma m ko lay lafl t r d Gör sel araç lar, ede bî kav ram la r ö ren me mi ko lay lafl t r d Da ha ön ce gör sel araç lar la ede bi yat der si hiç ifl le me mifl tik Ge le cek te gör sel araç lar la ede bi yat der si ifl le me yi is te rim Ders te kul la n lan gör sel araç la r n gör sel ni te li i iyiy di Ge le nek sel ders ler ö ren mem de da ha çok et ki liy di. 2 3 Tab lo 3. An ket Ça l fl ma s n n So nuç la r Dü flün ce ler An ket so nuç la r ö ren ci le rin % 99 unun da ha ön ce gör sel araç lar la ede bi yat der si ifl le me di i ni do la y s y la ilk de fa gör sel araç l bir ede bi yat der siy le kar fl lafl t k la r n gös ter mifl tir. Ö ren ci le rin % 97 si nin ö ren ci le rin der se olan il gi si ni ar t r d n ve ede bî dö nem le ri an la ma la r n ko lay lafl t r d n, % 90 n n der sin da ha ve rim li hâ le gel di i ni dü flün dü ü nü ve % 89 unun ge le cek te gör sel araç lar - la bu ders le ri ifl le me ye de vam et tik le ri ni gös ter mifl tir. Ve ri le rin gös ter di i so nuç lar dan bi ri de ö - ren ci le rin ders ler de kul la n lan gör sel ma ter yal le rin ka li te si ni dü flük bul ma la r d r (% 54). Yi ne de ö - ren ci le rin yal n z ca % 3 ü ge le nek sel yön tem ler le uy gu la nan ede bi yat ders le ri nin ö ren me le rin de da ha çok et ki li ol du u nu be lirt me si gör sel araç l ede bi yat ders le ri nin ö ren ci le re gö re ne den li ya - rar l bu lun du u nu gös ter mek te dir. Gör sel araç lar ede bî kav ram la r ö ren me mi ko lay lafl t r d di yen - le rin ora n % 88 dir ki bu oran lar uy gu la ma der si nin ge nel ola rak ol duk ça çok ba fla r l bu lun du u yö nün de dir de ni le bi lir. 4. TAR TIfi MA Bu ça l fl ma dan el de edi len so nuç la r n de er len di ril me si bi ze afla da ki ç ka r m la r n ya p l ma s n müm kün k l mak ta d r: Ör nek iz len ce nin ö ren ci le rin ede bî me tin le ri in ce le me le ri ne özel lik le de on la r s n f içi tar t fl - ma la ra da ha et kin bir fle kil de ka t l ma la r n da olum lu yön de kat k da bu lun du u gö rül müfl tür ki kay - nak ta ra ma la r na ba k l d n da gör sel mal ze me le rin gü dü le yi ci et ki si ol du u gö rül mek te dir. 205

206 Bilimsel Yazılar Gör sel araç la r n kul la n m s ra s n da s n f için de or tak la fla ifl yap ma ça l fl ma la r n da göz le gö rü - lür bir ar t fl göz len mifl tir. Özel lik le kon trol gru bun da ki so ru-ya n t a da ya l ö re tim de ki ses siz li e kar fl n de ney gru bun da ki ö ren ci ler ak tif bir fle kil de tar t fl m fl lar ve ken di dü flün ce le ri ni ar ka dafl la - r y la pay la fl r lar ken oku nu lan met ne, gör sel araç la ra ve üçün cü kay nak la ra at f lar ya pa rak ö re nim sü re ci ni et kin hâ le dö nüfl tür müfl ler dir. Uy gu la ma s ra s n da kar fl la fl lan en bü yük so run gör sel araç la r n ni te lik ve ni ce lik ola rak uy - gun lu u ile il gi liy di. Ben zer ö re tim uy gu la ma la r n da gör sel araç la r n ka li te si ve sa y sal ni te li i ne dik kat edil me li dir. Uy gu la ma da da gö rül dü ü gi bi gör sel araç la r n et ki si içe rik le riy le il gi li ol du u ka - dar ay r n t la r net bir fle kil de gös te ren araç lar la da ilin ti li dir. Gör sel araç l ö re ti min ha z r lan ma s uzun sür mek te ve et kin lik le rin uy gu lan ma s sü re sin ce de za ma n et ki li bir fle kil de kul lan ma da zor luk lar la kar fl la fl l mak ta d r. Bu so ru nu gi der me nin bir yo lu - nun her ö ren ci ye bir gör sel araç ve ril me si ve et kin lik le rin uy gun bir bi çim de par ça la ra ay r la rak ad m ad m ger çek lefl ti ril me si ola bi le ce i de or ta ya ç k m fl t r. Bir bafl ka yön tem de bü tün ö ren ci le - rin gö re bi le ce i fle kil de tek no lo jik araç lar dan fay da la n la rak su num ya p l ma s d r. Ya z l yok la ma la r n so nuç la r so nuç lar bi ze gör sel araç lar la ifl len mifl bir ede bi yat der si uy gu la - ma s n n ö ren ci le rin der se olan il gi le ri ni ar t r ma ve bil gi le ri da ha ka l c fle kil de ö ret me si yo luy la ba - fla r y ar t r d n gös ter mek te dir. Gö rül dü ü gi bi ede bi yat ders le ri çok da ha ak tif bir fle kil de gör sel araç la r n kul la n m ve kav ram ha ri ta s olufl tur ma gi bi ha z r lan ma s ve uy gu lan ma s zor ol ma yan ko flul lar da ifl le ne bil mek te dir. Bu ça l fl ma da ko nu edi len uy gu la ma ör ne i fli ir, ro man ve oyun ders le rin de de et kin bir fle kil de kul la - n la bil mek te dir. Bu na kar fl n, arafl t r ma so nuç la r n n da gös ter di i gi bi ö ren ci ler ders ler de kul la n - lan gör sel araç la r n ka li te si ne önem ver mek te dir ler. Ge le cek te ki bi lim sel ça l fl ma la r n bu tarz uy gu la ma la r ra por et me si gör sel araç ve ede bi yat ö re ti mi ilifl ki si ne da ha de rin ve çok bo yut lu yak la fl m la r da be ra be rin de ge ti re cek tir. Ede bi yat ders le ri nin gör sel araç lar la ve hat ta çok lu or tam lar da ifl len me si ö ren ci ba fla r s n art t ra bil mek te ve da ha do yu ru cu ö ren me de ne yim le ri or ta ya ko ya bil mek te dir. Ben zer uy gu la ma ça l fl ma la r n n ders pla n ve uy gu la ma so nuç la r flek lin de bi lim sel ya y n ola rak ha z r lan ma s des tek len me li dir. 5. SO NUÇ Bu ça l fl ma gör sel araç la r n kul la n m n ede bi yat ö re ti mi nin sa y ca k s t l alan la r n da, yal n z ca k sa öy kü ö re ti min de ve ede bi yat ö re ti mi nin bi rer par ça s olan dö nem ö re ti mi, uzam ve ka rak - ter in ce le me sin de uy gu la m fl t r. Her ne ka dar el de edi len ni te lik sel ve ni ce lik sel bul gu lar gör sel araç la r n ede bi yat ders le rin de kul la n m n n s n f içi tar t fl ma y ve ba fla r y ar t r d n gös ter se de bun - dan son ra ki ça l fl ma lar gör sel araç lar la ya p lan ede bi yat ö re ti mi nin tüm alt alan la r n in ce le me li dir. Gör sel araç lar la ve kla sik yön tem ler le ya p lan ede bi yat ders le ri nin ö ren ci ba fla r s na et ki si ta kip eden arafl t r ma lar la kar fl lafl t r l ma l d r. Ö ren ci ler le ifl le nen kav ram la r n k sa ve uzun sü re li bel lek - le rin de ka l c l k la r n n arafl t r l ma s ve s n f içi ile ti flim- et ki le fli min ka li te si nin sor gu lan ma s da ya p l - ma s ge re ken ça l fl ma lar ara s n da d r. So nuç ola rak özel lik le ö ret men ye tifl tir me prog ram la r n da ders ifl le me sü reç le rin de gör sel araç la r n na s l ve han gi flart lar da kul la n l ma s ge rek ti i ö ret men aday la r na ile ri de ben zer ö re tim or tam la r kur gu la ya bil me le ri ama c y la gös te ril me li, uy gun gör sel araç lar ha z r la t l ma l ve gör sel araç l ö re tim de ne me le ri yap ma la r sa lan ma l d r. Ar da ARI KAN Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi KAY NAK ÇA Aç k göz, K. Ü. (2003), Ak tif Ö ren me, z mir, E i tim Dün ya s Ya y n la r. Ar kan, A. (2005), Stu dents eva lu ati on of li te ra tu re co ur ses in the Eng lish lan gua ge te ac her edu ca ti on cur - ri cu lum in Tur key, On do kuz Ma y s Uni ver sity Jo ur nal of Edu ca ti on (20), Can ning-wil son, C. (1999), Using pic tu res in Efi and ESL clas sro oms, Pa per pre sen ted at the Cur rent Trends in Eng lish Lan gua ge Tes ting Con fe ren ce, (ER C No. ED445526). 206

207 Bilimsel Yazılar El lis, G. (2006), Mo ti va ting pu pils to re ad 2, Ret rie ved March 4, 2006 from ac hin geng lish.org.uk/think/ i te ra tu re/mo ti va te_re ad2shtml El-Ti gi, M. A., Le wis, B. A. St, Mac En te e, V. M. (1996), Per cep ti on of ele men tary stu dents of vi su als on the web (Re port no. IR018362). (ED408949). Ham mer berg, D. (2001). Rea ding and wri ting hyper tex tu ally, Chil dren s li te ra tu re, tech no logy and early wri ting ins truc ti on, Lan gua ge Arts, 78, Ha re, C. (1979), Hi lary s Aunt, In Mo dern Short Sto ri es, (Ed. G. C. Thorn ley), Hong Kong, Long man. Hobbs, R. (1997), Li te racy for the in for ma ti on age, In J. fio od, S.B. He ath &, St D. Lapp (Eds.), Re se arch on te ac hing li te racy thro ugh the com mu ni ca ti ve and vi su al arts (pp. 7-13), New York, Si mon St Schus ter Mac - mil lan. Ur gan, M. (2003), n gi liz Ede bi ya t Ta ri hi, s tan bul, Ya p Kre di Ya y n la r. 2. et kin lik: Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l met nin Özet, bö lü mü nü oku yu nuz. Bu bö lüm den ha re ket le ma ka le nin Gi rifl, Yön tem, Bu lufl, Tar t fl ma ve So nuç bafl l k la r al t n da ne ler den söz edil mifl ola bi le ce i ni be lir ti niz. 3. et kin lik: Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l met nin bafl - l n ve Gi rifl bö lü mü nü oku yu nuz. Met nin bafl l n dan ha re ket le me tin de ne ler an la t l m fl ola bi le ce i ni be lir ti niz. Me tin de ile ri sü rü len gö rüfl ler ne ler dir? n ce le di i niz bö lüm den ha re ket le ede bi yat ö re ti min de gör sel araç kul la n m ko nu sun da kim - ler ta ra f n dan ça l fl ma ya p l d n, bu ça l fl ma la r n ya zar ta ra f n dan na s l de er len di ril di i ni be lir ti niz. Bu bö lüm de, ya p lan ça l fl ma n n ne de ni ve ge rek li li i han gi cüm le ler le or ta ya kon mufl tur? Arafl t r ma da se çi len yön tem ve yön te min se çil me ne den le ri ne ler dir? Ya p lan ça l fl ma so nu cun da el de edi len te mel bul gu lar ne ler dir? ÇOK LU ZE KÂ KU RA MI NA GÖ RE GE L fi T R LEN ET K N L K LE RE DA YA LI Ö RE T ME L fi K N Ö RET MEN VE Ö REN C GÖ RÜfi LE R... Gi rifl Ma te ma tik eği ti mi ile il gi li ya pı lan prog ram ça lış ma la rın da (NCTM, 2000; MEB, 2004) ö ren ci nin pa sif ve ö ret me nin ak tif ol du u bir ö re tim an la y fl ye ri ne ça dafl ö re tim yön tem ve tek nik le ri - nin et kin bir fle kil de kul la n l d, ö re ti min ö ren ci le rin ih ti ya c na ve ön bil gi le ri ne gö re dü zen len di - i, ö ren ci nin ö re tim sü re ci ne ak tif ola rak ka t l d, ö ren me de so rum lu luk al d, fi kir le ri ni pay lafl - ma ve ya p lan d r ma f r sa t bul du u ö ren ci mer kez li ö re tim an la y fl ön pla na ç k mak ta d r. Ö ren - ci mer kez li ö re tim an la y fl n ön pla na ç ka ran yak la fl m lar dan bi ri de Çok lu Ze kâ Ku ra m d r (ÇZK). ÇZK ya gö re ö ren ci le rin fark l ze kâ alan la r na sa hip ol duk la r bi lin mek te dir. Ö ren ci le rin sa hip ol - duk la r fark l ze kâ alan la r ö ren ci nin bir ko nu yu ö ren me sin de önem li rol oy na mak ta d r (Cam pell ve Cam pell, 1999). Bu ne den le, ö re tim de ö ren ci le rin fark l ze kâ alan la r ve bi rey sel fark l l k la r dik ka te al n ma l d r. An cak, e i tim de da ha çok man t k sal ve dil sel ze kâ alan la r y la il gi li be ce ri le ri ön pla na ç ka ran et kin lik le rin yer al d bi lin mek te dir. Oy sa ÇZK y sa vu nan bir çok e i tim ci [(Ba um, Vi - ens ve Sla tin, 2005; Gard ner, 1999; McMa hon, Ro se ve Parks, (Mek Meh n, Ros, ve Parks) 2004] ö re tim de ma te ma tik sel ve dil sel ze kâ alan la r n n ya n n da fark l ze kâ alan la r n da ge lifl ti ri ci et kin - lik le rin yer al ma s ge rek ti i ni vur gu la mak ta d r. Bu ne den le, ö ren ci le rin fark l ze kâ alan la r na hi tap eden et kin lik ler le ö re ti min zen gin lefl ti ril me si önem li gö rül mek te dir.... Vey sel BUTAKIN vd. 207

208 Bilimsel Yazılar 4. et kin lik: Çok lu Ze kâ Ku ra m na Gö re Ge lifl ti ri len Et kin lik le re Da ya l Ö re ti me lifl kin Ö ret men ve Ö ren ci Gö rüfl le ri ad l ma ka le nin Gi riş bö lü mün den al nan pa rag raf ta ya za r n bafl vur du u k - salt ma n n na s l ya p l d n be lir ti niz. Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör - ne i ad l ma ka le de her han gi bir özel te rim ve k salt ma ya bafl vu ru lup vu rul ma d n söy le yi niz. Bi - lim sel ya z lar da kul la n lan özel te rim ve ya k salt ma la r n ni çin gi rifl bö lü mün de ve ril di iy le il gi li dü - flün ce le ri ni zi aç k la y n z. 5. et kin lik: n ce le di i niz Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l ma ka le den ha re ket le bi lim sel ya z lar da gi rifl bö lü münün na s l ya z l ma s ge rek ti i ni be lir ti niz. 6. et kin lik: Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l met nin Yön - tem bö lü mü nü oku yu nuz. Ya p lan ça l fl ma n n ama c n be lir ti niz. Gi rifl bö lü mün de sö zü edi len yön te min na s l ve ni çin ya p l d n be lir ti niz. Söz ko nu su yön te min ay n ko nu da uz man ki şi ler ce uy gu la nıp uy gu la na ma ya ca ğı nı tar tı şı nız. Ulaştığınız so nu cu aç k la y n z. n ce le di i niz bö lüm den ha re ket le bi lim sel ya z la r n Yön tem (Mal ze me ve Yön tem ler) bö lü - mü nün na s l ha z r lan ma s ge rek ti i ni verilen alana yazınız. Yöntem Bölümünün Özellikleri 7. et kin lik: Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l met nin Bul - gu lar bö lü mü nü oku yu nuz. Ya za r n yap t ça l fl ma so nu cun da el de et ti i bul gu lar ne ler dir? Yap t n z arafl t r ma lar dan da ha re ket le bul gu lar bö lü mün de ça l fl ma lar la il gi li tab lo, gra fik vb. kul la n l ma ne den le ri ne ler ola bi lir? n ce le di i niz bö lüm den ha re ket le bi lim sel ya z la r n Bul gu lar bö lü mü nün na s l ha z r lan ma s ge rek ti i ni ve ri len ala na ya zı nız. Bulgular Bölümünün Özellikleri 208

209 Bilimsel Yazılar 8. et kin lik: Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l met nin Tar - t fl ma ve So nuç bö lüm le ri ni oku yu nuz. Bu bö lüm ler de ya p lan ça l fl ma n n na s l ele al n d n, bö - lüm ler ara s n da ki fark l l k la r be lir ti niz. n ce le di i niz me tin den ha re ket le bi lim sel ya z lar da tar t fl ma ve so nuç bö lüm le ri nin na s l ha z r lan ma s ge rek ti i ni aç k la y n z. 9. et kin lik: Ede bi yat Öğ re ti min de Gör sel Araç Kul la nı mı: Kı sa Öy kü Ör ne ği ad lı met nin Özet bö lü mü nü tek rar in ce le yi niz. Bu bö lü mün içe ri ği nin ma ka le nin di er bö lüm le ri ni kap sa y p kap sa ma - d n be lir ti niz. Bi lim sel ya z lar da öze tin na s l ya zıl ma sı ge rek ti ği ni ve ri len ala na ya zı nız. Özet Bölümünün Özellikleri 10. et kin lik: Met nin al t n da yer alan Kay nak ça bö lü mü nü de in ce le ye rek ya za r n Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l met ni yaz ma dan ön ce ne tür ha z r l k lar yap m fl ol du u nu aşa ğı da ki tab lo ya ya zı nız. Her han gi bir ön ha z r l k yap ma dan bi lim sel bir met nin ya z l p ya z la ma ya ca n tar t fl n z. Var d n z so nuç la r aç k la y n z. Bilimsel Metin Öncesi Yapılan Hazırlıklar 11. et kin lik: Bi lim sel ya z lar hak k n da yap t n z arafl t r ma lar dan ha re ket le Ede bi yat Ö re ti min - de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l met nin han gi tür bi lim sel me tin ör ne i ola bi le ce - i ni be lir ti niz. Bu tür me tin le rin özel lik le ri ni ve ya rar la r n aç k la y n z. 12. et kin lik: Ede bi yat Öğ re ti min de Gör sel Araç Kul la nı mı: Kı sa Öy kü Ör ne ği ad lı ma ka le nin eği tim ve öğ re ti me ne tür kat kı lar sağ la ya bi le ce ği ni tar tı şı nız. Var dı ğı nız so nu cu açık la yı nız. 13. et kin lik: Ders ki tap la rın da yer alan gör sel le rin ko nu yu kav ra ma nı za kat kı sı olu yor mu? Dü - şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 209

210 Bilimsel Yazılar TÜRK E T M S S TE M N N BAfi LI CA SO RU NU: VE R M L L K VE ET K N L K *Yrd. Doç. Dr.; Ni de Üni ver si te si, E i tim Fa kül te si, İl kö re tim Bö lü mü **Yrd. Doç. Dr.; Ni de Üni ver si te si, IIBF Fa kül te si, k ti sat Bö lü mü ***Yrd. Doç. Dr.; Ni de Üni ver si te si, IIBF Fa kül te si, fl let me Bö lü mü s hak TO RUN* Mu hit tin KAP LAN** Ah met ER GÜ LEN*** ÇOK LU ZE KÂ KU RA MI NA GÖ RE GE L fi T R LEN ET K N L K LE RE DA YA LI Ö RE T ME L fi K N Ö RET MEN VE Ö REN C GÖ RÜfi LE R 1. Arfl. Gör.; Dic le Üni ver si te si, Zi ya Gö kalp E i tim Fa kül te si 2. Arfl. Gör.; Ka ra de niz Tek nik Üni ver si te si, Fa tih E i tim Fa kül te si 3. Arfl. Gör.; Ka ra de niz Tek nik Üni ver si te si, Fa tih E i tim Fa kül te si 4. Arfl. Gör.; Ka ra de niz Tek nik Üni ver si te si, Fa tih E i tim Fa kül te si 5. Yrd. Doç. Dr.; Dic le Üni ver si te si, Zi ya Gö kalp E i tim Fa kül te si Ta mer KUT LU CA 1 Ha kan ÇAT LI O LU 2 Os man B R G N 3 Meh met AY DIN 4 Vey sel BU TA KIN 5 L SE SON SI NIF Ö REN C LE R N DE DU RUM LUK VE SÜ REK L ANK S YE TE DÜ ZE Y N ET K LE YEN FAK TÖR LER 1. Prof. Dr. Er ci yes Üni.T p Fak. Halk Sa l AD, Kay se ri 2. Öğrenci, Erciyes Üni. Tıp Fak. Dönem II Öğrencileri, Kayseri Os man GÜ NAY 1 Ümit Ni ya zi ÖN CEL 2 Üze yir ER DO AN 2 Er han GÜ NE R 2 Mel tem TEN DO AN 2 Ar zu U UR 2 Os man Umur BA fia RAN et kin lik: Yu ka rı da ve ri len ma ka le baş lık la rı nı ve ya zar ad la rı nın na s l s ra lan d n in ce le yi - niz. n ce le di i niz ör nek ler den ha re ket le bir den faz la ya zar ta ra fın dan ya zı lan bi lim sel me tin ler de ya - zar ad la r n n s ra lan ma s n da be lir li bir ku ral olup ol ma d n be lir ti niz. Siz ce ya zar ad la r n n s ra lan - ma s n da na s l bir yol iz len mek te dir? 15. et kin lik: Yu ka r da ve ri len ma ka le bafl l k la r n in ce le yi niz. Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l ma ka le den de ha re ket le ma ka le bafl l k la r n n na s l dü zen len me si ge rek ti i ni be lir ti niz. 210

211 Bilimsel Yazılar TÜRK D L VE EDE B YA TI E T M PROG RAM LA RI NA YÖ NE L K VAR LIK DER G S N DE ÇI KAN YA ZI LAR ( )* Özet Cum hu ri ye tin ila n n dan son ra Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ram la r n da ya p lan dü zen le me - ler, dö ne min ede bi yat çev re le rin de de de er len di ril mifl; ga ze te ve der gi ler de de i flik gö rüfl ve öne - ri ler de bu lu nul mufl tur. Bu aç dan Var l k, 1933 ten bu gü ne ara l k s z ç k t için ve Nu rul lah Ataç, Or han Ve li, Ca hit S t k ve Sa it Fa ik gi bi dö ne min ön de ge len ede bi yat ç la r na say fa la r n da yer ver - di in den, cum hu ri ye tin ila n n dan bu gü ne, Türk di li ve ede bi ya t e i ti mi nin içe rik ve ifl le yi fli ne yö ne - lik de er len dir me le ri yan s tan önem li ede bî kay nak lar dan d r. Arafl t r ma so nun da, y l la r ara s n da Var l k ta ya z la r ç kan ya zar la r n Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ram la r n da ya p lan dü zen le me ler le il gi li dü flün ce le ri, olum lu ve ya olum suz elefl ti ri le ri or ta ya ko na cak; bu gö rüfl ve öne ri le rin ye ni Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ram la r na kat k la r tar t fl la cak t r. Anah tar söz cük ler: Var l k Der gi si, Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ra m, Gi rifl Ül ke miz, si ya si ve eko no mik alan lar da ol du u gi bi e i tim ala n n da da kök lü de i flik lik ler için de - dir. Mil lî E i tim Ba kan l da bu de i flik lik ler do rul tu sun da ö re tim y l n dan iti ba ren ye - ni ö ren me ku ram la r n içe ren or ta ö re tim e i tim prog ra m n pi lot okul lar da uy gu la ma ya koy mufl - tur. Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ra m n da ya p la cak dü zen le me ler le yal n z bil gi ak ta r m na da - ya l, ders ki ta b na en deks li, ya flam ve in san ham mad de sin den yok sun ez ber ci e i tim an la y fl n dan ç k l p ye ni ö ren me-ö ret me ku ram la r çer çe ve sin de sor gu la na bi len ve bil gi nin ya flam bo yu kul la - n la bil di i an la y fl lar amaç lan mak ta d r. Mil lî e i tim prog ra m m z da, bu gün ol du u gi bi geç mifl te de de i flik dü zen le me ler ya p l m fl t r. Cum hu ri ye tin ila n n dan son ra Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ra m n da ya p lan dü zen le me ler, dö - ne min ede bi yat çev re le rin de de er len di ril mifl; ga ze te ve der gi ler de de i flik gö rüfl ve öne ri ler de bu - lu nul mufl tur. Bu ba lam da, 1933 ten bu gü ne ara l k s z ç kan ve Nu rul lah Ataç, Or han Ve li, Ca hit S t - k, Sa it Fa ik gi bi dö ne mi nin ön de ge len ede bi yat ç la r na say fa la r n da yer ve ren Var l k, Türk di li ve ede bi ya t e i ti mi nin içe rik ve ifl le yi fli ne yö ne lik de er len dir me le ri yan s tan önem li kay nak lar dan d r. Arafl t r ma da, Var l k n Türk di li ve ede bi ya t e i ti miy le il gi li de er len dir me le ri ni al mak için der gi nin y l la r ara s n da ki ilk 500 sa y s ta rih sel yön tem le in ce le nip Türk di li ve ede bi ya t prog ram - la r ile il gi li bö lüm ler fifl len mifl tir. l gi li ya z lar, içe rik ana li zi yön te miy le de er len di ri lip ya zar la r n dü flün - ce le ri özet le ne rek Var l k der gi si nin Türk di li ve ede bi ya t e i ti miy le il gi li gö rüfl le ri or ta ya kon mufl tur. Arafl t r ma so nun da; y l la r ara s n da Var l k ta ya z la r ç kan ya zar la r n Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ram la r n da ya p lan dü zen le me ler le il gi li dü flün ce le ri, olum lu ve ya olum suz elefl ti ri le ri or ta ya ko na cak; bu gö rüfl ve öne ri le rin ye ni Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ram la r na kat k la r tar t fl la cak t r Ede bi yat Ö re ti mi ile l gi li Ya z lar Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ram la r na yö ne lik y l la r ara s n da Var l k ta ç kan ya - z lar için de, ede bi yat ö re ti miy le il gi li ya z lar sa y ca en çok tur. Ede bi yat ö re ti min de, di van ede bi - ya t ile halk ede bi yat la r n dan han gi si nin ne oran da yer ala ca, en çok tar t fl lan ko nu dur. Der gi de ay r ca genç le rin da ha iyi bir ede bi yat e i ti mi al ma la r na yö ne lik top lu ma ve ede bi yat ç la ra dü flen gö rev ler de yer al mak ta d r. Bu bö lüm de -do ru dan ve ya do lay l ola rak- Türk ede bi ya t e i ti mi ve ö re ti miy le il gi li Var l k ta ç kan ya z la r n içe ri i özet le ne rek de tay lar için dip not lar ve ril mifl tir. Var l k, bir oku yu cu ya ver di i ce vap ta, Ata türk dö ne min de ya p lan in k lap lar la, dil ve ede bi ya t - m z da mey da na ge len de i flim kar fl s n da ki tu tu mu nu or ta ya ko yar. Harf n k la b yla bir lik te so na eren 211

212 Bilimsel Yazılar es ki ya z ö re ti mi ne ti ce sin de es ki ede bi ya ta du yu lan hay ran l n aza la ca, ye ni ne sil le rin is ter is te - mez Ba t ede bi ya t ve kül tü rü nü be nim se ye ce i ni dü flü nen der gi, böy le ce ede bi yat tek ni in de dün - ya n n di er ül ke le riy le ara m z da ki ay r l n k sa za man da or ta dan kalk t n be lir tir (Var l k, 1956, 7). Cum hu ri yet Dö ne mi ne ka dar ül ke miz de kül tür bir li i ol ma d için Türk gen ci nin Şark ve Garp e i ti mi ara s n da bo ca la d n dü flü nen Ha san Ali Yü cel e gö re ül ke miz de bin lik bir oku yu cu kit le si olufl tur ma d k ça dün ya ça p n da ede bi yat ç la r n ye tifl ti ril me si çok zor dur (Yü cel, 1936, 63). Ya - flar Na bi ye gö re de top lu mun en bü yük so ru nu, hal k n oku ma ya ve ede bî eser le re gös ter di i il gi - siz lik tir (Na y r, 1937, 226). Ede bi yat ö re ti mi sis te mi mi zin afl r dü zey de an sik lo pe dik bil gi ler içer di i ne ina nan Beh çet Ne - ca ti gil, ede bi ya t n ge lifl me si için ede bi yat ö ret me ni ne ge rek li ser best lik ve yet ki nin ve ril me si ni is - ter. Böy le ce ede bi yat ö ret men le ri nin ö ren ci le re ede bi yat ko nu sun da da ha iyi reh ber lik ede cek - le ri ni dü flü nen Ne ca ti gil, ede bi ya t m z n ve ge le ce in genç ede bi yat ç la r n n da ha ko lay ge li fle ce i - ni be lir tir (Var l k, 1952, 6). Ta r k Gü ner, ede bi ya t m z n ge lifl me si için sa nat ç n n oku yu cu ta ra f n dan tefl vik edil me si ge rek - ti i ni vur gu lar. Bu nun için il ko kul s ra la r n dan bafl la ya rak e i ti min her afla ma s n da, bi re ye kü tüp ha - ne yap mak ve ki ta ba sa hip ol mak zevk ve al fl kan l n ver mek ge rek ti i ne ina n r (Var l k, 1952, 10). Üm ran Na zif e gö re ede bi ya t m z n ge lifl me si için ya p la cak ilk ifl, ede bi yat ders le ri nin oku tul ma tar z n n ye ni den dü zen len me si dir. Top lu mun kül tür se vi ye si nin ar t r l ma s ve sa nat ç n n ko run ma s ge rek ti i ni de dü flü nen Na zif, ede bi yat ders le ri nin, oku yup ez ber le ye rek s n f geç mek ten iba ret bir ders ol mak tan kur ta r l d za man, ede bi ya t m z n is te nen dü ze ye ge le ce i ne ina n r (Var l k, 1952, 6). Ede bi ya t m z n ge lifl me si için geç mifl le olan tüm ba la r kes mek ge rek ti i ni dü flü nen Nu rul lah Ataç, bu nun için ço cuk la r m za Yu nan ca, La tin ce gi bi Ba t dil le ri ni ö ret me miz ge rek ti i ni dü flü nür. Ataç a gö re Türk ö ren ci le ri için ge rek li ede bi yat e i ti mi nin tek yo lu bu dur (Var l k, 1952, 6). Ede bi ya t n ge lifl me si ko nu su nu sa nat ç ve top lum ol mak üze re iki ana bafl l a ay ran Su nul lah Ar soy, top lu ma dü flen gö rev ler üze rin de du rur. l kö re tim den bafl la ya rak ço cuk la ra ki tap oku ma sev gi si ni afl la mak ge rek ti i ne dü flü nen Ar soy, okul lar da ki Türk çe ve ede bi yat der si prog ram la r n n en k sa za man da de ifl ti ri lip s k c ve bez di ri ci ha va s n dan kur ta r l ma s ge rek ti i ni be lir tir ve or ta ö - re tim prog ra m n da ye ni ede bi ya ta ge nifl öl çü de yer ve ril me si ge rek ti i ne ina n r (Var l k, 1952, 13). Ba t da ede bi yat ö re ti mi nin te me li, bü yük ede bi yat ç la r n eser le ri dir. Bu eser le ri oku ma ve çö - züm le me he ve si uyan d r mak için o ül ke de ko nu flu lan dil de ki bü yük eser ler üze rin de ka fa yor ma ya ça l fl t r lan ço cuk lar ve genç ler. Bu da ka fa yor ma ya de er eser le rin var ol ma s na ba l d r flüp he - siz. Ede bi yat ta ri hi, ede bî me tin le rin an la fl l ma s na yar d m do ku na cak bir bil gi da l d r. Ama biz de, me tin le ri çi ne ye rek bafl se di re geç mifl du rum da d r. Ne den? (Akay, 1956,6). Ül ke miz de ez be re da ya l bir ede bi yat ö re ti mi nin uy gu lan d n be lir ten h san Akay, yu ka r ya al - nan ya z s n da da gö rül dü ü gi bi ede bi yat ö re ti mi nin tek ama c n n düz gün ya z yaz mak ve gra mer ö ren mek ol ma d n vur gu lar. Ba t da ede bi yat ö re ti mi nin genç le re hü ma niz ma y afl la mak ama - c güt tü ü nü di le ge ti ren Akay a gö re ül ke miz de ede bi yat ö re ti mi nin as l ama c ö ren ci le ri bü yük eser ler le ta n fl t ra rak on lar da ki yaz ma zev ki ni can lan d r mak ol ma l d r. Ba t ül ke le rin de 400 y l l k eser le rin bi le hâ lâ ko lay an la fl l d na ifla ret eden h san Akay, ül ke miz - de Türk çe nin du rul ma s so ru nu nun hâ lâ çö zü le me di i ni, bu yüz den el li y l ön ce ya z lan eser le ri bi - le an la mak ta zor la n l d n dü flü nür. Akay, ço cuk la ra an la d k la r dil üze rin den ede bi yat zev ki afl la - ya bil mek için üç kay nak gös te rir: saz fla ir le ri, ça dafl lar ve Ba t l ya zar lar dan al nan ba fla r l eser ler. (...) Ye ni nes lin di van fla ir le ri ne s na ma ya ca n, bu yüz den on la r ede bi yat ders le rin de halk ede bi - ya t ürün le riy le ta n fl t r mak ge rek ti i ne ina n r (Akay, 1956, 6). Ne dir mak sat, ede bi yat ö re ti min den? Bir haf ta son ra unu tu la cak ez be re bil gi ler le ka fa la r ez - mek mi bü yük eser le ri ta n mak ve gü zel yaz mak he ve si ni uyan d r mak m? Ede bi yat ö re ti mi Ba - t da ki is ti ka me ti ne ka vufl ma d k ça ba r n d r d in san ka la ba l na k yas la ya za r k t ül ke ler den bi ri kal mak ta de vam edip gi de ce i mi zi bi le lim. (Akay, 1956, 6). 212

213 Bilimsel Yazılar Var l k, Zih ni Kü çü men in ede bi yat ö re ti miy le il gi li Ye di te pe de ç kan ve afla da da bir bö lü mü ve - ri len ya z s n önem li bu la rak say fa la r na al r. Li se le rin ede bi yat der si prog ram la r n dan fli kâ yet eden Kü - çü men, or ta ö re ti me bafl la yan ö ren ci le rin -kro no lo jik s ra ya gö re- ilk ön ce es ki ede bi yat me tin le riy - le kar fl lafl ma la r n yan l fl bu lur. Bu tu tu mun ö ren ci le ri ede bi yat tan so ut tu u na ina nan ya zar, es ki ede bi ya t in ce le me nin üni ver si te le rin il gi li bö lüm le ri nin ifli ol du u nu dü flü nür ve ede bi ya t genç le re sev dir mek için on la r ye ni ede bi yat eser le riy le ta n fl t r mak ge rek ti i ni vur gu lar (Var l k, 1953, 22). Son ra ne den Or hun Ki ta be le ri nden bafl la ya l m? Kro no lo jik s ra y b ra ka rak ön ce en can l, c v l c v l, ha yat kay na yan, bur cu bur cu in san ko kan ede bî me tin le ri miz le ifle bafl la ya l m. Ö ret men hür ve ser best ol sun. cap eder se gü nü mü zün ya zar la r n dan me tin ler üze rin de dur sun. Ter cü me ler den is ti fa de ede rek ona Ba t n n ka p s n aç s n. Bir Bal zac, Go gol, Dos to yevs ki ve ya Tols toy un dün ya - s na sok sun, kork ma s n bu gün kü ede bi ya t n se ra zat l n dan. Gi de le, Mal ra ux ile, Du ha mel in ki fli - le riy le ko nufl tur sun on la r. (...) Son ra ta ri hî ma lu mat ka bi lin den geç mifl de vir ler de Türk ede bi ya t n - dan bah set sin. Es ki me tin le ri miz le u rafl mak za ten li se ler de il, Os man l ca y, Or ta As ya dil le ri ni oku mufl fa kül te li mü te has s s la ra dü fler. (Var l k, 1953, 22). Vas fi Ma hir Ko ca türk, ede bi yat ta ri hi mi zin çok faz la mal ze me ye sa hip ol du u nu an cak li se ede - bi yat ders le rin de Türk ede bi ya t n n tas ni fi hu su sun da bir an lafl maz l k ol du u nu dü flü nür. Bu nun te - mel se be bi nin Türk ede bi ya t n n çok es ki bir ma zi ye sa hip ol du u nu dü flü nen Ko ca türk, bu de vir - le ri aç k la d k tan son ra Türk ede bi ya t n üç bü yük dö ne me ay r r. Bun lar, Türk ta ri hi nin bafl lan g c n - dan Türk le rin s la mi yeti ka bu lü ne ka dar ge çen dev ri içi ne alan Pa yen Türk ede bi ya t ; Türk le rin kit - le ler hâ lin de s la mi yeti ka bul edi flin den Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin ku ru lu flu na ka dar ge çen dö ne mi içi ne alan Müs lü man Türk ede bi ya t ve cum hu ri ye tin ku ru lu flun dan son ra ki dö ne mi kap sa yan mil lî Türk ede bi ya t d r (Ko ca türk, 1938, 2). Er cü ment Ek rem de di van ede bi ya t, Tan zi mat ta bu ede bi ya t n ge lifl mifl flek li, Na m k Ke mal-re - ca iza de ve Ab dül hak Ha mit in ye ni li e do ru ham le si, Ede bi yat Ce di de, Fecri Ati ve bu gün kü her - cü merc ol mak üze re 6 dö ne me ay r r (Ta lu, 1935, 102). Sa mi pa fla za de Se za i, Türk ede bi ya t n s n f lar ken di van ede bi ya t n n göz ar d edi le me ye ce i ni dü flü nür. Fu zu li, Ba ki, Na bi gi bi fla ir le rin ede bi ya t m z n te me li ni olufl tur du u nu be lir ten ya zar, ay r - ca ders ki tap la r n da ki Tan zi mat ede bi ya t ta bi ri ye ri ne fii na si ede bi ya t de me nin da ha uy gun ola ca n ina n r (Se za i, 1935, 135). Sa mi pa fla za de Se za i nin es ki ede bi yat hak k n da ki bu dü flün ce le ri ne kar fl n Ka z m Na mi Du ru, di van ede bi ya t n n ede bi yat ders le rin den ç ka r l ma s ta raf ta r d r (...) (Du ru, 1933, 68). Var l k der gi si, Ha lit Fah ri nin Ede bi yat Mu al lim le ri Kon gre si nde, Mefl ru ti yet ten son ra ya p lan e i tim prog ra m n da ki di van ede bi ya t n n ay nen kal ma s ge rek ti i ni sa vu nan la ra kar fl ç k t ya z s na say fa la - r n da yer ve rir. Di van ede bi ya t n n Türk ede bi ya t n n bir par ça s ol du u nu dü flü nen Ozan soy a gö re en az n dan s n f lar da bu dö ne min k sa bir ta rih çe si nin ya p l ma s ye ter li dir (Ozan soy, 1933, 92). Vas fi Ma hir Ko ca türk, ya z s n da e i tim de halk ede bi ya t ile di van ede bi ya t n n ye ri ni tar t fl r. Hal - k e it mek ve okut mak için halk ede bi ya t gi bi kit le ede bi ya t na ih ti ya c m z ol du u na de i nen ya - zar, di van ede bi ya t na da hak k n tes lim eder. Ona gö re di van ede bi ya t n n Av ru pa ede bi ya t n dan üs tün ol ma s bir pa ra doks de il, ba sit bir sos yo lo ji me se le si dir. Sa na t n her ala n n da zir ve ko num - da olan Os man l kül tü rü nün ede bi yat ta da Av ru pa dan üs tün ol du u nu dü flü nen Ko ca türk; Fu zu li, Ba ki, Ne dim gi bi di van fla ir le ri nin Sha kes pea re, Co ur ney gi bi sa nat ç lar dan üs tün ol du u nu vur gu - lar. Vas fi Ma hir e gö re aris tok rat bir ede bi yat olan di van ede bi ya t -top lu mu ye tifl ti re cek gü cü ol - ma d için- an cak ede bi yat bi li mi ala n n da in ce le me le re kay nak l k ede bi lir yok sa e i tim ko nu sun - da top lu ma her han gi bir kat k s ola maz (Ko ca türk, 1936, 200). Ce mil Se na On gun da Vas fi Ma hir Ko ca türk gi bi okul lar da ve ri le cek e i tim için dil ve yer li duy gu - lar ba k m n dan halk ede bi ya t n dan ya rar la n l ma s ge rek ti i ne ifla ret eder. As l n da halk ede bi ya t n da aflan bir ede bi ya ta ih ti ya c m z ol du u na dik kat çe ken ya za ra gö re di van ede bi ya t an cak üni ver si te - de ki uz man la r n il gi ala n na gi rer; top lum için se ma zi yi ha t r la tan bir mü ze dir (On gun, 1936, 230). 213

214 Bilimsel Yazılar Di van ede bi ya t n n dev ri ni ta mam la d n ka bul eden Ce mal Sez gin, bu ede bi ya t top lum ca in - kâr et me mi zin yan l fl ola ca n dü flü nür. Li se ö ren ci le ri için ha z r la nan ede bi yat ki tap la r n da yer alan bil gi ler le di van ede bi ya t n ö ren me nin ye ter siz ola ca na ina nan Sez gin, mil lî ve ori ji nal un - sur la r içer me di i ni söy le di i miz di van ede bi ya t n an la tan der li top lu bir kay nak ol ma d n dan ya - k n r (Sez gin, 1943, 421). Es ki den okul la r m z da di van fli i ri nin tut tu u ye re saz fli i ri ni ge çir mek is te yen ler ol du. Türk saz fli - i ri nin çok gü zel bir kaç ese ri var d r; on lar ço cuk la r m za el bet te oku tul ma l, el bet te ö re til me li dir. Es - ki den Ka ra ca o lan gi bi; Gev he ri, Em rah gi bi fla ir le ri bil mek is te me me le ri, an la ma ma la r ba fl la na - cak fley de il dir. Ama flu nu da söy le ye lim ki saz fli i ri miz okul lar da di van fli i ri nin ye ri ni tu ta maz; çok dar d r, yüz y l lar ara s n da he men hiç de ifl me den sü rüp git mifl tir, dur gun bir su dur. (Ataç, 1957, 8). Nu rul lah Ataç, okul la r m z da di van fli i ri ye ri ne saz fli i ri ge le ne i ni ge çir mek is te yen le rin var l n - dan fli kâ yet eden bu ya z s n da, da ha kül tür lü bir ne sil ye tifl tir mek için di van fla ir le rin den de ya rar - la n l ma s ge rek ti i ni dü flü nür. Türk ay d n n n yüz y l lar bo yun ca ga zel, ka si de gi bi di van fli i ri tü rü ne il gi duy du u nu, or ta s n fa ait ol du u söy le nen saz fli ri nin as l n da oku ma-yaz ma bil me yen halk fla - ir le ri ne b ra k l d n ha t r la t r. Halk fla ir le ri nin ede bi yat e i ti mi al ma dan ye tifl ti i ni ve bu fle kil de eser ver dik le ri ni be lir ten Ataç, oku ma-yaz ma bil me den or ta ya ko nan bu tarz eser le rin ede bi yat e i ti min - de kul la n m n da ek sik bir yan ol du u na dik kat çe ker. Ço cuk la r m za sa de ce saz fli i ri ni gös ter me nin ede bi yat e i ti mi aç s n dan do ru ol ma d n be lir ten ya za ra gö re as l bü yük ge le ne i miz di van fli i - ri dir (Ataç, 1957, 8). 3.2 Türk Di li Ö re ti mi ile l gi li Ya z lar Türk di li ve ede bi ya t e i tim prog ram la r y la il gi li Var l k ta ç kan ya z lar için de, Türk di li ö re ti - miy le il gi li ya z lar da ge nifl yer tut mak ta d r. Bu ya z lar da, kül tü rel de i flim le re pa ra lel ola rak Türk di - li nin de bir de i flim için de ol du u vur gu lan mak ta d r. Özel lik le es ki-ye ni dil tar t fl ma la r n n alev len - di i bir dö ne mi kap sa yan ya z lar da, öz Türk çe e i tim ala n na da uy gu lan ma s ge rek ti i do la y s y la e i tim prog ram la r n n bu do rul tu da ye ni den dü zen len me si ge rek ti i dü flün ce le ri a r bas mak ta d r. Türk di li ö re ti miy le il gi li bu ya z la r n içe ri i özet le ne rek de tay lar la il gi li dip not lar ve ril mifl tir. Or han Han çer li o lu, Tan zi mat tan son ra Türk di li nin sa de lefl me si için ya p lan ça ba lar dan dör - dü nü di er le rin den ay r r ve bu ad m la r dil dev ri mi nin ki lo met re tafl la r ola rak ni te len di rir. Bun lar; fiem set tin Sa mi nin Ka mus- Tür ki yi ha z r lar ken or ta ya at t sa de lefl tir me dü flün ce le ri, 1908 de ku ru lan Türk Der ne inin di li mi zi sa de lefl tir me ça ba la r, Ömer Sey fet tin ön cü lü ün de Se la nik te ç - ka r lan Genç Ka lem ler der gi si nin fa ali yet le ri ve Ata türk ün Türk di li nin sa de lefl me si için cum hu ri - ye tin ila n n dan son ra yap t k la r d r (Han çer li o lu, 1954, 8). Bir dil, o di lin kul la n l d çev re için de ö re ni lir se da ha iyi ö re ni li yor flüp he siz. Türk çe yi de biz Türk ler, gra mer bil gi ni de ol sa lar, ya ban c lar dan da ha iyi bi le ce iz el bet. Ama yal n z ku lak tan dol - ma el ver mi yor dil iflin de. O di li iyi ya zan la r oku mak da flart. Bo yu na söz lük ka r fl t r mak da ge rek - li... fl te, biz de düz gün ya z ya za bi len ay d n az l n n bafl l ca se be bi. Ki tap ye ter siz li i yü zün den, ya - ban c dil bil me si flart olan ay d n m z Türk çe oku mu yor çok luk. Türk çe de okun ma ya de er ya z yok - tur ka n s, ka fa s na yer et mifl tir. Söz lük ka r fl t r mak zah me ti ne de kat lan maz... (Akay, 1959, 7) l kö re tim ve or ta ö re tim de dil ö re ni mi ko nu su na de i nen h san Akay a gö re dil ö re ni mi iki fle kil de olur. Di li için de bü yü ye rek ö ren me nin gra mer ku ral la r n kav ra ya rak ö ren me den da ha do ru ol du u nu be lir ten Akay, ya z s n n de va m n da Türk çe gra me ri üze ri ne en kap sam l arafl t r ma - la r ya pan J. Deny (J. De ni) nin biz den da ha iyi Türk çe bi le me ye ce i ni ha t r la t r. Ya zar, Türk ay d n - n n ken di di li üze ri ne ya z lan ya z la r oku ma d n, söz lü e bak ma al fl kan l n n da ol ma d n dü - flü nür ve düz gün ya z ya za bi len ay d n sa y s n n faz la ol ma y fl n bu ne de ne ba lar (Akay, 1959, 7). Ya flar Na bi, Ba t l lafl ma ça ba la r için de dil ö re ti mi nin öne mi ni vur gu lar. Di van ede bi ya t di li nin su ni li in den fli kâ yet eden Na y r, geç mi fle yö ne lik bir tes pit te bu lu nur. Ona gö re es ki den Arap ça- Fars ça bil me yen bir Türk ço cu u -zevk ve an la y fl ne ka dar yük sek olur sa ol sun- dö ne min ede bî eser le ri ni an la mak ta zor la n r d (Na y r, 1938, 115). 214

215 Bilimsel Yazılar Ya flar Na bi, bir bafl ka ya z s n da da es ki ilim ter mi no lo ji si nin öz Türk çe an la y fla uy gun ol ma d - na, or ta ö re tim ve üni ver si te ler ara s n da te rim ko nu sun da iki lik ya flan d na dik kat çe ker. Hiç bir ay d n n es ki te rim le ri tek rar kul la n l ma y dü flün me ye ce i ne ina nan Na y r -bafl ta üni ver si te ler ol mak üze re- il kö re tim le or ta ö re tim de ya fla nan te rim so ru nu, Mil lî E i tim Ba kan l n n hal le de ce i ne ina n r (Na y r, 1941, 23). Mu zaf fer Re flit ye ni harf le rin ka bu lüy le bir lik te, Mil lî E i tim Ba kan l n n ede bi ya ta da ha ön ce le ri ve ril me yen de e ri ver di i ni be lir tir. Harf n k la b ndan son ra ede bi yat ala n n da dur gun luk ola ca n id di a eden le rin ya n l d na ifla ret eden ya zar, bu dö nem de ye ti flen Zi ya Os man Sa ba, Ömer Bed - ret tin Uflak l ve Ah met Mu hip Dra nas gi bi genç le rin ede bi ya t da ha ile ri ye gö tü re ce i ne ina n r (Na - y r, 1933:8). Ha lil Ve dat, öz Türk çe ça l fl ma la r kap sa m n da ede bi yat ders le ri nin oku tul ma sü re ci ni iki bafl l k - ta top lar. Bun lar, bu gün kü ki tap lar da dil de i fli mi nin ge rek tir di i de i flik lik le ri ya pa rak on la r ö ren - ci le rin an la ya ca ve zevk ala ca bir hâ le ge tir mek ve Türk çe ve ede bi yat der sin de kul la n la cak öz Türk çe eser le ri bek le me den prog ram ve ders ki tap la r n dil in k la b na gö re ha z r la mak t r. Prog ram ve ki tap de i flik li i ni bek le me nin za man ala ca n dü flü nen Ve dat, ders ki tap la r n n hal k n ko nufl tu - u dil le ya z l ma s n öne rir (Ve dat, 1935, 328) y l iti ba riy le öz Türk çe ça l fl ma la r n da epey ce yol al n d n söy le yen Var l k der gi si, Türk - çe ve ede bi yat ders le ri nin bu sü reç te ki kat k s na de i nir. Der gi ay r ca, Mil lî E i tim Ba kan l ta ra f n - dan dün ya ede bi ya t ör nek le ri nin Türk çe ye ter cü me edil me si nin de dil te miz li i aç s n dan bü yük ka - zanç ol du u nu be lir tir (Var l k, 1944, 497). Tah sin Yü cel, dil dev ri mi ve öz Türk çe ci lik ak m n n er geç ba fla r l ola ca na ina nan lar dan d r. Ya z di li ile ko nufl ma di li ara s n da ki uçu ru mun git tik çe azal d n dü flü nen Yü cel e gö re dil dev ri mi - nin ama c, ken di ben li in den uzak la flan ve zen gin li i nin far k na va ra ma yan Türk di li ni ger çek hü vi - ye ti ne ka vufl tur mak ve an la fl l r hâ le sok mak t r (Yü cel, 1956,22) ler de ki ede bi ya t n ha z r l k dev re si için de ol du u nu be lir ten Ah met Ham di, dil ala n n da ya - p lan ça l fl ma la r n mey ve si ni ver me ye bafl la d n dü flü nür. Tan p nar, ye ni dil an la y fl do rul tu sun - da e i tim alan genç ede bi yat ç la r n hal k n ko nufl tu u di li kul la na rak ye ni bir dil ve du yufl ha z r l için de ol du u nu be lir tir (Var l k, 1951, 7). Ya flar Na bi Na y r bir oku yu cu so ru su na ver di i ce vap ta, La tin harf le ri nin ka bul edil me si ne ra - men ki tap la r es ki harf ler le ba san la r elefl ti rir. Bu ko nu da Mil lî E i tim Ba kan l na da gö rev ler düfl - tü ü ne ina nan Na y r, dil dev ri mi nin ül ke ça p n da yer lefl me si için bu na ger çek ten inan mak ge rek ti - i ni ve üze ri ne gi dil di in de bu tür so run la r n da afl la ca n dü flü nür (Var l k, 1959, 2) Dün ya Kla sik le ri nin Ter cü me si ile l gi li Ya z lar Var l k ta ede bî kül tü rün olufl ma s ve iyi bir Türk di li ve ede bi ya t e i ti mi için Ba t kla sik le ri nin ter cü me edil me si ge rek ti in den de bah se dil mifl tir. Ya flar Na bi, ye ni kül tü rün ol gun lafl ma s için Ba t kla sik le ri nin çev ril me si ge rek ti i ni dü flü nür. Kla sik le ri oku ma dan ger çek ay d n olu na ma ya ca na ina nan ya zar, kla sik le ri çe vir me ifli ni Mil lî E i tim Ba kan l n n ba fla r y la ya pa ca n be lir tir (Na y r, 1933, 32). yi bir kül tü rün olufl ma s n da Ba t kla sik le ri nin okun ma s ge rek ti i ne ina nan Sü rey ya Sa - mi ye gö re kla sik ler mut la ka di li mi ze çev ril me li dir (Ber kem, 1937, 213). Tah sin Yü cel ise ter cü me ça l fl ma la r n n so nuç la r hak k n da bil gi ler ve rir. Mil lî E i tim Ba kan l n n da yar d m la r y la bu alan - da ki dü zen siz li in kalk t na ifla ret eden Yü cel e gö re ter cü me ler ede bi ya t m z n ge lifl me si için ge - rek li dir (Yü cel, 1943, 442). So nuç lar ve Tar t fl ma lar dö ne mi, cum hu ri ye tin ila n y la bir lik te, top lum sal ve eko no mik alan lar bafl ta ol mak üze re e i tim ala n n da da kök lü de i flik lik le ri içer mek te dir. Bu dö nem de, e i ti min top lu mun her ke - si mi ne ulafl ma s yö nün de ça l fl ma lar ya p l m fl, prog ram la r n iyi lefl ti ril me si ikin ci plan da kal m fl t r. 215

216 Bilimsel Yazılar y l la r ara s n da Var l k der gi sin de ç kan ya z lar da ede bi yat ö re ti mi nin ye ni den plan - lan ma s ge rek ti i, or ta ö re tim de kro no lo jik bir s n f la may la ya p lan ö re ti min genç le ri ede bi yat tan so ut tu u be lir ti lir. Bu ya z lar da, di van ede bi ya t n n red de dil me di i an cak okul lar da bu ede bi ya t n yo un bir fle kil de ö ren ci le re ak ta r l ma ya ça l fl l ma s n n ge rek siz ol du u be lir ti le rek Türk ede bi ya - t na il gi du yan ve ye ni ürün ler or ta ya ko yan ku flak lar ye tifl tir mek için or ta ö re tim ö ren ci le ri ni il gi ve ih ti yaç la r na hi tap eden eser ler le ta n fl t r mak ge rek ti i vur gu lan mak ta d r. Der gi nin dil ö re ti miy le il gi li ya z la r da o dö nem ede bi yat ç la r n n Türk di li ne ba k fl n or ta ya koy - mak ta d r. Ede bi yat ç lar ara s n da dil ö re ti miy le il gi li fark l gö rüfl ler ol mak la bir lik te, ge nel de öz Türk çe üze ri ne dü flün ce ler yo un ola rak his se dil mek te dir. Türk çe nin ev ren sel bir dil hâ li ne gel me - si için il kö re tim ve or ta ö re tim ö ren ci le ri nin öz Türk çe ye sa hip ç k ma la r is ten mek te, e i tim po - li ti ka m z n bu yön de ye ni den dü zen len me si öne ril mek te dir. Bu nun la bir lik te, Türk çe nin ta rih sel bir bü tün lük için de dü flü nül me si ge rek ti i ni dü flü nen ler, ö ren ci ler üze rin de bu fle kil de bir zor la ma n n di le za rar ve re ce i ni, Arap ça ve Fars ça kö ken li bir çok ke li me nin ar t k Türk çe ye yer lefl ti i ni ve bun - la r Türk çe ka bul et mek ge rek ti i ni sa vu nur lar. Var l k, ye ni kül tür olufl tur ma ça l fl ma la r n da, her za man in k lap la r des tek le yen bir ta v r için de gö rül mek te dir. Ge rek ede bi yat ge rek se dil ko nu sun da es ki ye dön me nin ge rek siz ol du u nu dü flü - nen der gi ya zar la r, ders ler de ye ni ede bi ya t n ve öz Türk çe nin yay g n lafl t r l ma s ge rek ti i ne ina n r ve bu yön de ça l flan sa nat ç la r des tek ler ler. Ta rih sel pers pek tif te ya p lan bu in ce le me de de gö rül dü ü gi bi Türk di li ve ede bi ya t e i ti miy le il gi li tar t fl ma lar, y l lar d r de vam ede gel mek te dir. Bu tar t fl ma lar da, ya p lan ede bi yat e i ti mi nin so - run la r n göz le mek müm kün dür. Var l k der gi si ya zar la r ta ra f n dan bu so run la ra ge ti ri len çö züm - ler, bü yük oran da ye ni ede bi ya ta ve öz Türk çe kul la n m na da ya l çö züm ler dir. Türk di li ve ede bi - ya t e i ti mi nin ha yat tan ko puk ol ma ma s ge rek ti i yö nün de ki elefl ti ri ler, gü nü müz de de he men bü - tün çev re ler den des tek gör mek te dir. Bu na kar fl n, ede bi yat e i ti min de es ki-ye ni eser kul la n m n n den ge si ko nu su, bu gün de tar t fl l mak ta d r. Bu an lam da, ha z r la na cak ye ni Türk di li ve ede bi ya t prog ram la r n da bu tar t fl ma ve öne ri le rin göz önün de bu lun du rul ma s, ede bi yat e i ti mi nin -ede bi yat ta rih çi li i e i ti mi nin öte sin de- ö ren ci - le ri mi zin ya flam la r na yön ver me de kul la na cak la r te mel bir ye ter li lik e i ti mi flek lin de ve kül tü rel bi - ri kim den fay da lan ma y te mel alan bir an la y fl la dü zen le me si ge rek ti i öne ri le bi lir. Hilmi DEMİRAL Millî Eğitim Dergisi KAYNAKÇA AKAY, h san (1956), Ede bi yat Ö re ti mi, Var l k, Ekim 1956, Sa y 439, Say fa 6. AKAY, h san (1959), Dil Sev gi si, Var l k, Mart 1959, Sa y.497, Say fa 7. ATAÇ, Nu rul lah (1957), Bi zim Ede bi ya t m z, Var l k, Ey lül 1957, Sa y 462, Say fa 8. BER KEM, S. Sa mi (1937). Tur ge ni ev in Bir Ese ri ve Ter cü me, Var l k, 1937, Sa y 88, Say fa 243 CAV KAY TAR, Se rap (2001), Var l k n lk 150 Sa y s n da ki Ede bi yat Ya z la r n n S n flan d r l ma s, Os man ga zi Üni ver si te si Sos yal Bi lim ler Ens ti tü sü Yük sek Li sans Te zi, Es ki fle hir. DE M RAL, Hil mi (2003), Var l k Der gi si nin Sa y la r n n Ede bî Yön den n ce len me si, Os man ga zi Üni - ver si te si Sos yal Bi lim ler Ens ti tü sü Yük sek Li sans Te zi, Es ki fle hir et kin lik: Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya - z lar ad l met nin bafl l n ve Özet bö lü mü nü oku yu nuz. Bu bö lüm ler den ha re ket le ça l fl ma n n ya p l ma ama c n ve ne fle kil de ya p l d n be lir ti niz. 17. et kin lik: Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya - z lar ad l ma ka le de ye ni gö rüfl ler mi ile ri sü rül mek te dir yok sa da ha ön ce den ya y nlan m fl ya z la r n ge nel bir de er len dir me si mi ya p l m fl t r? Dü flün ce le ri ni zi me tin den ör nek ler ve re rek aç k la y n z. 216

217 Bilimsel Yazılar 18. et kin lik: Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya - z lar ad l met nin bafl l n ve Gi rifl bö lü mü nü oku yu nuz. n ce le di i niz bö lüm den ha re ket le ça l fl ma ko nu su ve yön te mi hak k n da bil gi ve ri niz. Arafl t r ma da se çi len yön tem ve yön te min se çil me ne den le ri ne ler dir? y l la r ara s n da or ta ö re tim ala n n da ya p lan ça l fl ma lar ne ler dir? Var l k der gi sin de ede bi yat ö re ti mi ko nu sun da ile ri sü rü len gö rüfl ler ne ler dir? Var l k der gi sin de Türk di li ö re ti mi ko nu sun da ile ri sü rü len gö rüfl ler ne ler dir? Var l k der gi sin de dün ya kla sik le ri nin ter cü me si ko nu sun da ile ri sü rü len gö rüfl ler ne ler dir? Gi rifl bö lü mün de ele al nan ko nu na s l s n r lan d r l m fl t r? 19. et kin lik: Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya - z lar ad l met nin Sonuçlar ve Tartışmalar bö lü mü nü oku yu nuz y l la r ara s n da Var - l k der gi sin de ç kan ya z lar da ede bi yat ve dil ö re ti mi ko nu sun da ile ri sü rü len çö züm ler ve ya za - r n in ce le me le ri so nu cun da ulafl t so nuç lar ne ler dir? 20. et kin lik: Bi lim sel ya z lar hak k n da yap t n z arafl t r ma lar dan ha re ket le Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya z lar ad l met nin han gi tür bi lim sel me tin ör - ne i ola bi le ce i ni be lir ti niz. Bu tür me tin le rin özel lik le ri ni ya rar la rı nı aşa ğı da ve ri len tab lo ya ya zı nız.... MAKALESİ Özellikleri Yararlar 21. et kin lik: Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya - z lar ve Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l ma ka le le rin Kay - nak ça bö lüm le ri ni in ce le yi niz. Cilt, sa y, say fa nu ma ra s ; ya zar ad, eser ad, ya y ne vi, ya y m ye ri, ya y m ta ri hi s ra la ma s n da na s l bir yol ta kip edil di i ni be lir ti niz. Ders ki ta b n z n 227. say fa s n da ki Kay nak ça bö lü mü nü in ce le yi niz. Ma ka le ler de ki s ra la n fl ile bu bö lüm de ki s ra la n fl ara s n da ki fark l l k la r be lir ti niz. 22. et kin lik: n ce le di i niz ki tap lar da kay nak gös ter mey le il gi li fark l yön tem le re ör nek ler gös te - ri niz. Kay nak gös ter mey le il gi li han gi yön tem le rin kul la n l d n be lir ti niz. 23. et kin lik: Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya - z lar ve Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l ma ka le ler den ha re - ket le bi lim sel ya z la r n han gi amaç lar la ya z l d n be lir ti niz. 24. et kin lik: Arafl t r ma la r n z dan ve in ce le di i niz me tin ler den ha re ket le bi lim sel ya z la r n na s l grup lan d r l d n be lir ti niz. Top lan t özet le ri ve kon fe rans ra por la r n n na s l ha z r lan d k la r n aç k la y n z. 217

218 Bilimsel Yazılar 25. et kin lik: Ö re ti ci me tin ler hak k n da ki bil gi le ri niz den ha re ket le in ce le di i niz bi lim sel me tin le - rin der gi ve ga ze te ler de ya y m la nan de ne me, ma ka le, elefl ti ri vb. ö re ti ci ya z lar dan fark l l k la r n be lir ti niz. 26. et kin lik: Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya - z lar ve Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l me tin ler de di lin han - gi ifl lev de kul la n l d n be lir ti niz. 27. et kin lik: Edebiyat öğretiminde Görsel Araç Kullanımı: Kısa Öykü Örneği adlı metni anlatım özellikleri bakımından inceleyiniz. Metnin açık, akıcı, duru ve yalın bir dille yazılıp yazılmadığını belirtiniz. 28. et kin lik: Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l ma ka le de an - la tım bo zuk lu ğu olan cüm le le ri be lir le yi niz. Bu cüm le ler de ki an la t m bo zuk lu u nun ne den le ri ni ve gi de ril me yol la r n be lir ti niz. 29. et kin lik: Ede bi yat Ö re ti min de Gör sel Araç Kul la n m : K sa Öy kü Ör ne i ad l ma ka le yi kul - la n lan an la t m tür le ri yö nün den in ce le yi niz. Me tin de han gi an la t m tür le ri nin kul la n l d n ör nek ler gös te re rek be lir ti niz. 30. et kin lik: Küresel ısınma konusunda yaptığınız araştırmadan hareketle bilimsel bir yazı hazırlayınız. Yazmadan önce aşağıdaki planı uygulayınız. İçeriği verebilecek en az sözcükten oluşan bir başlık seçiniz. Araştırmanın amaçlarının, araştırma yöntemlerinin, bulguların ve sonuçların yer aldığı özet bölümünü hazırlayınız. Çalışmanın gerekliliğinin ortaya koyduğu giriş bölümünde, makalede ifade edilenlerin kolay ve doğru anlaşılmasına yarayacak temel bilgileri veriniz. Bulgular bölümünde araştırma ile elde ettiğiniz bilgileri sununuz. Sonuç bölümünde inceleme sonucunda çıkan yargıyı bildiriniz. ANLAMA, YORUMLAMA 1. Türk Di li ve Ede bi ya t E i tim Prog ram la r na Yö ne lik Var l k Der gi sin de Ç kan Ya z lar ad l me - tin den ha re ket le cum hu ri yet le bir lik te e i tim ala n n da ya p lan ça l fl ma la r n ne ler ol du u nu be lir ti niz. 2. S n fa ge tir di i niz, Ata türk ün e i tim an la y fl ko nu su nu ifl le yen bi lim sel me tin ler den bir ka ç n oku yu nuz. Oku du u nuz ve din le di i niz me tin ler den ha re ket le Ata türk ün e i tim an la y fl hak k n da bil gi ve ri niz. 3. Bi lim sel bir ma ka le yaz ma dan ön ce ne tür ha z r l k la r n ya p l ma s ge rek ti i ni be lir ti niz. 4. Ül ke le rin bi lim sel yön den ge lifl mifl lik ve e i tim dü zey le ri ile bi lim sel ma ka le ler ara s n da na s l bir ilifl ki ol du u nu be lir ti niz. 5. Bi lim sel ya z lar da bu lun ma s ge re ken özel lik ler neler ol ma l d r? 6. Ya ban c di lin bi lim sel ça l fl ma lar aç s n dan öne mi ni aç k la y n z. 7. Bi lim sel me tin ler de söz cük le rin da ha çok han gi an lam la r y la kul la n l d n be lir ti niz. Bu du ru - mun met nin ya z l ma ama c y la ilifl ki si ni aç k la y n z. 8. Arafl t r ma ma ka le le ri nin he def oku yu cu kit le si ni be lir ti niz. 9. Ta ra ma de er len dir me ma ka le le ri mi arafl t r ma ma ka le le ri mi da ha faz la oku yu cu ya hi tap et - mek te dir? Dü flün ce le ri ni zi aç k la y n z. 218

219 Bilimsel Yazılar ÖLÇME VE DE ERLEND RME A. Afla da ki cüm le le rin so nu na yar g lar do ru ise D, yan l fl ise Y ya z n z. Bi lim sel ya z lar da dil gön der ge sel ifl le viy le kul la n l r. ( ) Bir den faz la ya zar ta ra f n dan ya z lan bi lim sel me tin ler de ya zar ad la r al fa be tik s ra ya gö re ve ril mek zo run da d r. ( ) Bi lim sel ma ka le ler de el de edi len bul gu lar tar t fl ma bö lü mün de di le ge ti ri lir. ( ) Ta ra ma de er len dir me ma ka le le ri, ge nel lik le gi rifl ve tar t fl ma bö lüm le rin den olu flur. ( ) Ta ra ma de er len dir me ma ka le le ri, ye ni bir bu lu flu ilet mek ama c y la ya z l r. ( ) B. Afla da ki çok tan seç me li so ru la r ya n t la y n z. Bu de ney sel arafl t r ma n n ama c, il kö re tim dör dün cü s n f Türk çe der sin de, ba z ö ren me stra te ji le ri ni, ge le nek sel ö ret men mer kez li yön tem le kar fl lafl t r mak bun la r n oku du u nu an la - ma ya ve Türk çe der si ne yö ne lik tu tu ma et ki si ni be lir le mek tir. Arafl t r ma ön test-son test kon trol grup lu de ne me mo de lin de ta sar lan m fl t r. Arafl t r ma n n ör nek le mi ni Ha tay ili, Al t nö zü il çe si ne ba l alt sos yo eko no mik dü zey de ki bir il kö re tim oku lu nun ö ren ci le ri olufl tur mufl tur. Arafl t r ma de ney gru bun da ba z ö ren me stra te ji le ri ne ve kon trol gru bun da ise ge le nek sel-ö ret men mer - kez li yön tem le re da ya l ola rak ger çek lefl ti ril mifl tir. Arafl t r ma da ve ri ler, oku du u nu an la ma ya yö - ne lik ba fla r tes ti ve Türk çe der si tu tum öl çe i ile top lan m fl t r. Arafl t r ma ve ri le ri nin ana li zin de ba m s z grup lar t tes ti, Ki-ka re ana li zi kul la n l m fl t r. Arafl t r ma n n bul gu la r na gö re oku du u nu an la ma ba fla r tes ti pu an la r aç s n dan de ney gru bu le hi ne an lam l fark gö rü lür ken ça l fl ma grup - la r n n tu tum pu an la r ara s n da her han gi bir fark bu lun ma m fl t r. 1. Yu ka r da ki me tin bir bi lim sel ma ka le nin han gi bö lü mün den al n m fl ola bi lir? A) Özet B) Gi riş C) Yön tem D) Tar tış ma E) So nuç İlk ola rak araş tı rı lan prob le min ni te li ği ni ve kap sa mı nı müm kün olan bü tün açık lık la sun ma - lı dır. Oku yu cu yu yön len dir mek için il gi li ya yın la rı de ğer len dir me li dir. Araş tır ma yön te mi ni be lirt - me li dir. Eğer ge rek li gö rü lür se o yön te min se çil me ne den le ri de açık lan ma lı dır. Araş tır ma nın ana bul gu la rı nı be lirt me li dir. Bul gu la rın or ta ya çı kar dı ğı ana so nuç la rı or ta ya koy ma lı dır. 2. Yu ka r da ki par çada ve ri len özel lik ler bi lim sel ma ka le le rin han gi bö lü müy le il gi li dir? A) Özet B) Gi riş C) Mal ze me ve yön tem D) So nuç E) Tar tış ma 3. İn san lar bin ler ce yıl dır ile ti şim ku ra bil miş ler dir. Fa kat bu gün bil di ği miz şek liy le bi lim sel ile - ti şim ye ni dir. İlk der gi ler sa de ce 300 yıl ön ce ya yım lan mış ve bi lim sel ma ka le nin IM RAD dü zen - le me si son 100 yıl için de ge liş miş tir. Yu ka r da ki par ça da ge çen IM RAD söz cü ü nün aç l m için de han gi si yok tur? A) Özet B) Gi riş B) Yön tem ler C) So nuç lar D) Tar tış ma 219

220 Bilimsel Yazılar 4. Geçmişteki edebiyatımız ne dili ne de düşünüşü ile yarın için bir gelenek olabilir ama onda hem bugüne mal edebileceğimiz zengin değerler var, bilhassa halk edebiyatımızda, hem de edebiyat hiçbir zaman geçmişle bağlarını koparamaz. Hele dilin bütün imkânlarını hesaba katmak zorunda olan şiir. Yunus u, Karacaoğlan ı, sahipsiz halk türkülerini özüne sindirmemiş olan Türk şairi olamaz. Bununla beraber bugün... Okuyucular gibi yazarların da dünya edebiyatı ile senli benli olmaları gerekiyor. Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? A) Hiçbir milletin edebiyatı kendi geçmişi ile yetinemez. B) Eski edebiyatımız geçerli ve yeterlidir. C) Edebiyatçılar geçmişe bağlı kalmalıdır. D) Halk şiirini özüne sindirmiş olan gerçek şairdir. E) Edebiyat geçmişle değil, gelecekle bağ kurmalıdır. 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne yüklem uyuşmazlığı vardır? A) Gözümün değdiği yere gül düşer. B) Dinle de gönlümü alıver gitsin. C) Yeryüzünde bir sen bir de ben varım. D) İstesen dünyayı çağır imdada. E) Arkadan gelecek hep ayak sesi. ÖSS/ An der sen i öz gün kı lan bir özel lik, çev re miz de ki sı ra dan nes ne le ri ki şi leş ti rip bi rer ma - sal ki şi si ne dö nüş tür me si dir. Öy kü le rin de kü çük nes ne ler nes ne ni te lik le ri ni hiç yi tir me den in - san la rın ki ne ben zer se rü ven ler ya şar. Kur şun As ker yı kım dan yı kı ma sü rük le nir ken gö zü pek li - ğin den ve iyim ser li ğin den bir şey yi tir mez, ten ce re vu ru lur, çöm lek ve ma sa ko nu şur. Bu nun ya - nın da An der sen bi ze ki şi le ri hiç de ma sal sa yıl ma ya cak, ol duk ça ger çek çi ma sal lar da an la tır: Es ki Ev, Ka pı cı nın Oğ lu. Bu parçan n anlat m nda özellikle afla dakilerden hangisine baflvurulmufltur? A) Tanık gösterme B) Tanımlama C) Betimleme C) Örneklere yer verme E) Tartışma ÖSS/2007 Ç. Afla da ki so ru la r söz lü ola rak ce vap la y n z. Bi lim sel bir ma ka le yi oku mak, de dek tif hi kâ ye si oku mak gi bi de ğil dir. Baş lan gıç tan iti ba - ren onu uşa ğın yap tı ğı nı bil mek is te riz. 1. Yu ka rı da ki ifa de le re gö re bi lim sel me tin de bu lun ma sı ge re ken özel lik ne dir? 2. Bi lim sel ma ka le ler le ga ze te ve der gi ler de ya yım la nan ma ka le ler ara sın da ki fark lı lık la rı be lir ti niz. 3. Bi lim sel ma ka le ler de kay nak gös ter me de han gi yön tem le rin kul la nıl dı ğı nı be lir ti niz. 4. Ata türk ün Ha yat ta en ha ki ki mür şit ilim dir. öz de yi şin den ha re ket le eği ti min top lum ha ya tın da ki öne mi ni açık la yı nız. 220

221 ÜN TE DE ERLEND RMES A. Afla daki cümlelerin sonuna yarg lar do ru ise D, yanl fl ise Y yaz n z. Bilimsel makaleler özgün araflt rma sonuçlar n tanımlayan makalelerdir. ( ) Makalelerin girifl k sm nda sonuçlar tart fl l r, bulgular güncellefltirilir, baflka çal flma ve konularla iliflkilendirme yap l r. ( ) Tarama de erlendirme makaleleri özgün de ildir, bu makalelerde daha önce yaz lm fl yaz lar de erlendirilir. ( ) B. Afla daki cümlede bofl b rak lan yerleri doldurunuz. Ye ni bi lim sel bu lufl lar ya da da ha ön ce ki bi lim sel bu lufl lar la il gi li bir ta k m ge lifl me le ri ilet me yi amaç la yan ya z la ra. de nir. Bi lim sel ma ka le nin ana bö lüm le ri.....,.....,.....,... Bi lim sel me tin le rin.... bö lü mün de arafl t r ma n n as l amaç la r, arafl t r ma me to du bul gu la r, so nuç la r n öne mi üze rin de du ru lur. C. Afla daki çoktan seçmeli sorular yan tlay n z. 1. Afla dakilerden hangisi bir makalenin girifl bölümünde yer almaz? A) Araştırmanın ana bulgularının belirtilmesi B) Bulguların ortaya çıkardığı ana sonuçların ortaya konması C) Araştırma yönteminin belirtilmesi D) Okuyucuyu yönlendirmek için ilgili yayınların değerlendirmesi E) Çalışmadaki pratik ve teorik yönlerin tartışılması 2. Makalenin başlangıcına verilen addır. Bu bölümün amacı, okuyucunun makalenin konusunun sonuçlarını anlayıp değerlendirmesine olanak verecek temel bilgileri ortaya koymaktır. Ayrıca bu bölümün çalışmanın gerekliliğini ve amacını da belirtmesi gerekir. Bu parçada makalenin hangi bölümünden söz edilmektedir? A) Giriş B) Malzeme ve Yöntemler C) Sonuçlar D) Tartışma E) Kısa Özet 3. Güzel anlatımın niteliklerindendir. Gereksiz sözcükler anlatımı boşuna uzatmakla kalmaz, çok kez anlamı da boğar. Güzel yazılarda, şiirde gereksiz sözcükler sevimsiz birer pürüz gibi göze batar. Bu pürüzlerin iyice ayıklanmasıyla. sağlanır. Parçada bofl b rak lan yere gelmesi gereken anlat m özelli i afla dakilerden hangisidir? A) Özgünlük B) Açıklık C) Duruluk D) Akıcılık E) Etkileyicilik 4. Yine bir eski özlemidir gidiyor. Yeniye kötü kötü bakıyorlar, manası yokmuş, güzel değilmiş, düşünmekten, çalışmaktan kaçınan kimselerin ne yaptıklarını bilmeden ortaya attıkları şeylermiş. Geçmişin büyük eserlerini inceleyip de onlardan örnek almalıymışız. Oysa ki asıl yeni zordur, yeninin manasını anlamak, güzelliğini duymak zordur. Bunun için alışkanlıklarımızı aşmak, dikkatimizi işletmek gerekir. Bu parçan n anlat m nda hangisi a r basmaktad r? A) Öyküleme B) Betimleme C) Açıklama D) Tartışma E) Örnekleme 221

222 5. Her canlının bir hayat eğrisi vardır. Gelişir, olgunluk çağına erişir, geriler ve çöker. İnsan da bu eğri üzerinde aynı devirlerden geçerek hayatını tamamlar. Yaşlılık fizik olarak organların vazifesinde gerilemenin görüldüğü, ruhi enerjinin azalıp tükendiği bir çağdır. Tamamen normal bir oluşumdur. Bir hastalık değildir. Ancak bazı hastalıklar ileri yaşlarda daha sık görülür veya yaşlanmayla özellik kazanırlar. İhtiyarlığın yaşla yakın ilgisi olmakla beraber, genel olarak her organın ve ruhi melekenin ayrı bir gelişme, olgunlaşma, gerileme ve çöküntü yaşı olduğu kabul edilir. Bu parçan n anlat m nda hangisi a r basmaktad r? A) Karşılaştırma B) Tartışma C) Öyküleme D) Betimleme E) Açıklama 6. Aslında şiirin, genel olarak sanatın tek bir tarifi vardır. O da sanatın güzelliğin ifadesi olması gerçeğidir. Bu tarif Tolstoy undur. Sanatın neyin hizmetinde olması gerektiğini bu tariften daha açık anlatan başka bir fikre rastlamadım. Aynı gerçeğe realizmin kurucusu olan Flaubert şöyle bir cümle ile dokunur: Hiçbir mana ifade etmeyen güzel bir mısra, bir mana ifade eden fakat daha az güzel olan bir mısradan çok üstündür. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır? A) Betimleme B) Karşılaştırma C) Öyküleme D) Tanımlama E) Tanık gösterme 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır? A) Gururlu insan alınteri dökerek elde ettikleriyle mutlu olur. B) Çocuğun eğitiminde anne ve babadan sonra en etkili kişi öğretmendir. C) Başarıya ulaşmada sabır, azim, güven ve çalışma büyük rol oynar. D) Sınava başvurabilmek için alanında en az dört yıl öğretim görmek gerekiyor. E) Genç beyinler geleceğe ışıl ışıl, korkusuz gözlerle bakar. 8. Afla daki cümlelerin hangisinde gereksiz kip eki kullanmaktan kaynaklanan bir anlat m bozuklu u vard r? A) Tenis oynamayı iyi bilemez ama çok severdim. B) Kırlangıç yuvaları ilgimizi çok çekerdi. C) Yazılacak ve okunacak birçok makale var. D) Bütün gün çember çevirirdik, saklambaç oynardık. E) Çocukken kağıttan uçak yapar, uçururduk. 9. Dişçiye hiç ya da çok seyrek gidiyorlar. Bu cümledeki anlat m bozuklu u nas l giderilebilir? A) dişçiye den sonra ya sözcüğü getirilerek B) çok sözcüğü atılarak C) seyrek yerine az sözcüğü getirilerek D) gidiyorlar yerine gitmezler sözcüğü getirilerek E) hiç yerine ya hiç gitmiyorlar sözü getirilerek 2009/ÖSS 10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır? A) Öğretmenim, bu konuda da bana güvendiğini söyledi. B) Benim de büyük sevgi ve saygı duyduğum bir öğretmenim vardı. C) Bize kendini o kadar sevdirdiki dersi iple çeker olduk. D) Dersler, yazılılar derken bir baktım ki sene sonu gelmiş. E) Gözyaşlarını gizlese de konuşmasından ağladığı besbelliydi. 222

223 11. (I) Dünyada insanoğlu bütün güzel hareketleri sadece bir takdir kazanmak için yapmıştır. (II) Gerçi para kazanmak, kazandığımız o para ile daha refahlı bir ömür sürerek rahat etmek için çalışıyoruz gibi görünüyorsak da bütün çalışmalarımızdan zaman zaman takdir edileceğimizi ümit etmesek, geçinmek hesabına bile olsa çalışmak hevesimiz kalmaz. (III) Daha çocukken henüz bütün kabiliyetlerimizin gelişmediği küçük yaşlarda bizi yattığımız yerden ayağa kaldıran annemizin, babamızın teşvikleri, takdirleridir. (IV) Mektepte geçen yıllarımız, hocalarımızın takdirlerini kazanmak için gayret sarf etmekle geçmiştir. (V) İlk adımlarımızı atmaya başladığımız zaman annemizle babamız bize aferin, demeseler kucakta taşınacağımızı pekala bildiğimiz o günlerde bizler için çok zor bir şey olan yürümeyi herhâlde çekici bulmayacaktık. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır? A) I B) II C) III D) IV E) V 12. Altın gibi sarı saçlarını örmüş, uçlarına renkli lastikler takmıştı. Bu cümledeki anlatım bozukluğu, aşağıdakilerin hangisinden kaynaklanmaktadır? A) Nesne eksikliğinden B) Gereksiz yere bağlaç kullanılmasından C) Tamlayan eksikliğinden D) Yüklemin olumlu olmasından E) Tümleç eksikliğinden 13. Ders zili çaldığında sınıfta bir öğretmen bir de ben kalmıştım. Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisinden kaynaklanmaktadır? A) Tamlayan eki eksikliğinden B) Gereksiz sözcük kullanımından C) Özne-yüklem uyumsuzluğundan D) Çelişen sözcüklerin kullanılmasından E) Nesne-yüklem uyumsuzluğundan 14. Jean Paul Sartre şöyle der: İnsan, bazı şeyleri söylemeyi seçtiği için değil, onları belli biçimde söylemeyi seçtiği için yazardır. Bu görüşe katılmamak mümkün mü? Söz sanatçısı dediğin herkesin söylemek isteyip de söyleyemediği sözleri, kendine özgü biçimler arasından seçerek söyleyivermeli ve okuyucuya, Benim söylemek istediğimden daha güzel. dedirtmeli. Yukarıdaki paragrafta düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmuştur? A) Tanımlama B) Benzetme C) Karşılaştırma D) Kanıtlama E) Tanık gösterme cümlenin ve paragrafın kolay anlaşılması, kesin yargı ifade etmesi, ne dediğinin tereddüte meydan bırakmadan belirlenebilmesidir.... sözcüklerin ve cümlelerin kolayca, takılmadan seslendirilebilmesidir. Bu parçada boş bırakılan yerlere düşüncenin akışına göre sırasıyla aşağıdakilerin hangileri getirilebilir? A) Yalınlık - doğallık B) Açıklık - özgürlük C) Duruluk - akıcılık D) Açıklık- akıcılık E) Yalınlık - duruluk 16. Oku mak da yaz mak gi bi özel bir ça ba ge rek ti rir. Bu ça ba yı gös ter me yen ler, oku duk la rı nın ta - dı na va ra maz lar. Ya rat mak için Tan rı sal sa bır lı ol ma lı. der An dre Gi de. Oku mak için de böy le dir. Bir res me şöy le bir ba kı ver mek le, bir mü zi ği şöy le bir din le yi ver mek le, bir ro ma nı şöy le bir ka rış tı rı - ver mek le sa na tın mut lu lu ğu el de edil mez. Ça ba yı gö ze ala ma yan lar sa na ta yak laş ma ma lı dır lar. Çe - şit li mut lu luk la ra ol du ğu gi bi sa nat mut lu lu ğu na da alın te riy le ula şı lır. Par ça nın an la tı mın da aşa ğı da ki ler den han gi si kul la nıl mış tır? A) Be tim le me B) Öy kü le me C) Kar şı laş tır ma D) Tar tış ma E) Açık la ma 223

224 TASARI (PROJE) GÖREVİ DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI Dereceler Pro je ama cı nı be lir le me Pro je ama c do ru an la fl l - m fl t r. Pro je ama cı tam ola rak an la şı la ma - mış tır. Pro je ama cı kıs - men doğ ru an la - şıl mış tır. Amaç ge nel ola - rak yan lış an la şıl - mış tır. Amaç an la şı la ma - mış tır. Ama ca uy gun ça lış ma yap - ma Ça lış ma, pro je ama cı na uy gun ha zır lan mış tır. Pro je ama cı tam an la şıl ma dı ğı için ba zı ek sik lik ler var. Pro je ama cı tam anla şı lama dı ğı için bü yük öl çü de ek sik lik ler var. Ve ri ler pro je ama - cı dı şın da ge nel - lik le me tin in ce le - me si ya pıl ma dan or ta ya kon muş tur. Ya pı lan ça lış ma ta - ma men ama cı dı şın - da dır. Metinlerin doğru yorumlanması Metinler doğru yorumlanmıştır. Metinlerin yorumlanmasında bazı hatalar var. Metinler kısmen doğru yorumlanmıştır. Me tin ler doğ ru yo - rum la na ma mış tır. Metinlerin incelemesi yapılmamıştır. Türlerin özelliklerinin belirlenmesi Tür özel lik le ri doğ ru be lir len - miş tir. Tür özel lik le ri doğ - ru be lir len miş, ba zı ha ta lar var. Tür özel lik le ri kıs men doğ ru be - lir len miş. Tür özel lik le riy le il - gi li ve ri len bil gi ler kıs men me tin ler - den ha re ket le or - ta ya kon ma mış tır. Tür özel lik le ri me tin in ce le me si ya pıl ma - dan doğ ru dan çe şit li kay nak lar dan alın - mış tır ya da ve ri len bil gi ler yan lış tır. Ölçütler Metin türleri arasındaki farklılıkları belirleme Me tin tür le ri ara - sın da ki fark lı lık - lar doğ ru tes pit edil miş tir. Me tin tür le ri ara - sın da ki fark lı lık lar doğ ru tes pit edil - miş, ba zı ha ta lar ya pıl mış tır. Me tin tür le ri ara - sın da ki fark lı lık lar kıs men doğ ru ola rak tes pit edil - miş tir. Tür ler ara sın da ki ben zer lik ve fark - lar me tin ler den ha re ket le or ta ya ko na ma mış tır. Tür ler ara sın da ki ben zer lik ve fark lar doğ ru dan çe şit li kay nak lar dan alın - mış tır ya da ve ri len bil gi ler yan lış tır. Kaynaklardan yararlanma Ça lış ma da çe - şit li kay nak lar - dan ya rar la nıl - mış, ya pı lan ça - lış may la kay nak - ta ki bil gi ler doğ - ru sen tez len miş - tir. Ça lış ma da çe şit li kay nak lar dan ya - rar la nıl mış, ya pı lan ça lış may la kay - nak ta ki bil gi ler doğ ru sen tez len - miş tir. An cak ba zı ha ta lar ya pıl mış tır. Ça lış ma da kay - nak lar dan ya rar - la nıl mış, ya pı lan ça lış may la kay - nak ta ki bil gi ler kıs men doğ ru sen tez len miş tir. Ça lış ma da tek kay nak tan ya rar la - nıl mış, yap tı ğı ça - lış may la kay nak ta - ki bil gi le ri kıs men doğ ru sen tez le - miş tir. Ça lış ma da kay nak - lar dan ya rar la nıl ma - mış ya da sa de ce kay nak lar dan alı nan bil gi ler le ye ti nil miş tir. Dil ve anlatım özellikleri Pro je an la şı lır bi - çim de ya zıl mış, an la tım bo zuk lu - ğu ya pıl ma mış - tır. Pro je an la şı lır bi - çim de ya zıl mış, ba zı an la tım bo - zuk luk la rı var dır. Pro je an la şı la bi lir dü zey de dir. An - la tım la il gi li so - run lar var dır. Pro je an la şı la bi lir an cak an la tım la il gi li bü yük so run - lar var dır. An la tım çok bo zuk. An la tıl mak is te nen ler an la şı la ma mak ta dır. Yazım ve noktalama kurallarına uygunluk Metinde yazım ve noktalama ile ilgili sorun yoktur. Metinde yazım ve noktalama ile ilgili bazı hatalar vardır. Metinde yazım ve noktalama ile ilgili çok hata vardır. Yazım ve noktalama kurallarına pek dikkat edilmemiştir. Yazım noktalama kurallarına hiç dikkat edilmemiştir. 224

225 BAŞARIM (PERFORMANS) GÖREVİ DERECELİ PUANLAMA ANAHTARI Bil gi ler açık, uy gun ve doğ ru ola rak dü zen len miş. Bil gi ler doğ ru yo rum lan mış. Araş tır ma ya da ya lı ola rak ana liz ya pıl mış ve so nuç lar çı ka rıl mış. Ödev ha zır la nır ken çe şit li kay nak lar dan fay da la nıl mış. Kay nak lar da ki bil gi ler den ye te rin ce ya rar la nıl mış. Me tin ler den ha re ket le se çi len ko nu or ta ya kon muş. Ra por an la şı lır bi çim de ya zıl mış. Ra po run oku na bi lir li ği iyi, oluş tu ru lan cüm le ler Türk çe ya zım ku ral la rı na uygundur. Bil gi ler açık, uy gun ve doğ ru ola rak dü zen len miş. Bil gi ler doğ ru yo rum lan mış. Araş tır ma ya da ya lı ola rak ana liz ya pıl mış ve so nuç lar çı ka rıl mış. Ödev ha zır la nır ken çe şit li kay nak lar dan fay da la nıl mış. Kay nak lar da ki bil gi ler den ye te rin ce ya rar la nıl mış. Me tin ler den ha re ket le se çi len ko nu or ta ya kon muş. Ra por an la şı lır bi çim de ya zıl mış. Ra po run oku na bi lir li ği iyi an cak ya zım ve nok ta la ma ha ta la rı var. Bil gi ler genellikle iyi dü zen len miş fa kat ba zı bö lüm ler yeterince açık değil. Bil gi ler ge nel lik le doğ ru yo rum lan mış. Araş tır ma ya da ya lı ola rak ana liz ya pıl mış ve so nuç lar çı ka rıl mış. Ödev ha zır la nır ken çe şit li kay nak lar dan fay da la nıl mış tır. Se çi len ko nu me tin ler den ha re ket le or ta ya kon muş. Ra por an la şı lır bi çim de ya zıl mış tır. Ra po run oku na bi lir li ği iyi, cüm le ler Türk çe ya zım ku ral la rı na uygun oluşturulmuş. Bil gi ler iyi şe kil de dü zen len memiş, bir çok bö lüm açık ve an la şı lır de ğil. Bil gi ler doğ ru yo rum la na ma mış. Araş tır ma ya da ya lı ola rak iyi ana liz ya pı la ma mış. Me tin ler den ha re ket le se çi len ko nu kıs men or ta ya kon muş. Ödev de kul la nı lan kay nak lar uy gun bi çim de ra po ra yan sı tı la ma mış. Ra por da uy gun ol ma yan kav ram ve te rim ler kul la nıl mış. Ya zım ku ral la rıy la il gi li faz la ha ta var Bil gi ler açık, uy gun ve doğ ru ola rak dü zen len me miş. 1 Bil gi ler doğ ru yo rum la na ma mış. Araş tır ma ya da ya lı ola rak ana liz ya pıl ma mış ve so nuç lar çı ka rı la ma mış. Ödev ha zır la nır ken tek kay nak tan fay da la nıl mış. Se çi len ko nu me tin ler den ha re ket le or ta ya kon ma mış, kay nak ta ki bil gi ler doğ ru dan ak ta - rıl mış. Ya zım ku ral la rıy la il gi li çok faz la sa yı da ha ta var. 225

226 TERİMLER VE KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ A aç k l k: Bir söz ve ya ya z da mak sa d n bir en ge le ta k l ma s. ak c l k: Söz, ya z ve an la t m n ak c ol ma özel li i. al c y ha re ke te ge çir me ifl le vi: le ti nin, al c y ha - re ke te ge çir mek üze re dü zen len me si. an la t m bi çi mi: Bir bi rin den fark l ko nu la r, olay la r, göz lem ve iz le nim le ri an la t r ken kul la n lan yön tem - ler. B bağ da şık lık: Dil öge le ri nin ifa de et tik le ri hu sus ve du rum lar ara sın da ki an lam ba ğın tı la rı. bağ daş tır ma: An lam lı bir den çok dil bir li ği nin yan ya na ge le rek ye ni bir an lam ifa de et me si. bağ lam: İle ti şi me ka tı lan un sur la rın bir lik te mey da - na ge tir dik le ri or tam. bağ la şık lık: Bir me tin ve me tin par ça sın da dil öge - le ri nin dil bil gi si ku ral la rı na uyu la rak yan ya na ge ti - ril me si. Ç ça tış ma: Olay ör gü sü nün ge liş me sin de ba sa mak - la rı or ta ya çı ka ran, ki şi ler ara sın da ki iç ve dış an - laş maz lık lar. D de yim: Ge nel lik le ger çek an la m n dan az çok ay r, il gi çe ki ci bir an lam ta fl yan ka l p lafl m fl söz öbe gi, ta bir. dil öte si iş le vi: İle ti nin, dil le il gi li bil gi ler ver mek üze re dü zen len me si. dra ma tik ör gü: Gös ter me ye bağ lı ede bî me tin ler - de ki olay ör gü sü. du ru luk: Bir cüm le de ge rek siz söz cük bu lun ma - ma sı. E es te tik: Sa nat sal ya ra tı nın ge nel ya sa la rı ile sa nat - ta ve ha yat ta gü zel li ğin ku rum sal bi li mi, gü zel du - yu, be di i, be dii yat. G gön der ge sel iş lev: Di lin gön der ge yi ol du ğu gi bi ifa de et me ama cıy la dü zen len me si. gön de ri ci: Kay nak tan ge len me sa jı ile ti ci, araç ve yön tem le ri ta kip ede rek ulaş tı ran ki şi. gös ter ge: Ken di dı şın da bir baş ka şe yi gös te ren, dü şün dü ren, onun ye ri ni ala bi len, nes ne, gö rü nüş ve ol gu. gös ter ge bi lim: Gös ter ge sis tem le ri ni in ce le yen ça lış ma ala nı. he ye ca na bağ lı iş lev: Gön de ri ci nin di li duy gu ve he ye can bil dir mek ama cıy la kul lan ma sı. H hi kâ ye: Ger çek ve ya ta sar lan mış olay la rı an la tan düz ya zı tü rü, öy kü. İ içe rik: Söz lü ve ya ya zı lı an la tım da ve ril mek is te nen öz, dü şün ce, duy gu ve im ge le rin bü tü nü. ile ti: Gön de ril mek is te nen me saj. ile ti şim: Duy gu, dü şün ce ve ya bil gi le rin ak la ge le - bi le cek her tür lü yol la baş ka la rı na ak ta rıl ma sı, bil di - ri şim, ha ber leş me. im ge: Ede bi yat ürün le rin de di le ge ti ril mek is ne ne - ne da ha can lı, et ki li gö rü le bi lir ve du yu la bi lir bir bi - çim de an lat mak için an la tıl mak is te nen le baş ka şey ler ara sın da bağ lan tı ku ru la rak zi hin de can lan - dı rı lan ye ni bi çim ler. J jest: Her han gi bir fle yi aç k la mak için ge nel lik le el, kol ve bafl ile ya p lan iç gü dü sel ve ya ira de li ha re ket. K ka nal: Me sa jın alı cı ya ile til me si ni sağ la yan araç ve yön tem ler. ka na lı kon trol iş le vi: İle ti nin, ka na lın ile ti yi ilet me ye uy gun olup ol ma dı ğı nı öğ ren mek ama cıy la dü zen len me si. kav ram laş tır ma: Var olan dan ha re ket le ger çek leş - ti ri len so yut la ma. kod: İle ti yi şif re le mek le kul la nı lan mal ze me. Ko nu - şu la nın, tek lik ve ya çok luk ola rak be lir ti liş bi çi mi. ko nu: Ko nuş ma da, ya zı da, eser de ele alı nan dü - şün ce, olay ve ya du rum, mev zu. kro no lo ji: Za man bi li mi, za man di zi ni. kül tür: Ta rih sel, top lum sal ge liş me sü re ci için de ya ra tı lan bü tün mad di ve ma ne vi de ğer ler ile bun - la rı ya rat ma da, son ra ki ne sil le re ilet me de kul la nı - lan, in sa nın do ğal ve top lum sal çev re si ne ege men - li ği nin öl çü sü nü gös te ren araç la rın bü tü nü, hars, ekin. 226

227 M ma ka le: Bi lim, fen ko nu la rıy la si ya sal, eko no mik ve top lum sal ko nu la rı açık la ya cı ve ya yo rum la yı cı ni te li ği olan ga ze te ve der gi ya zı sı. me saj: Bir ile ti şim sü re cin de ile ti şim mal ze me si olan fi kir ler. N nes nel: Ger çe ğe var mak ama cıy la, ta raf tut ma dan in ce le me ya pan, hü küm ve ren, afa ki, ob jek tif. nük te: İn ce an lam lı, dü şün dü rü cü ve şa ka lı söz, es pri. O olay ör gü sü: Bel li bir ko nu çer çe ve sin de var olan bir den faz la ola yın se bep-so nuç iliş ki si ne bağ lı bir bi çim de oluş tur duk la rı or ga nik bir lik. Ö öy kü le me: Ta sar la nan, göz lem le nen ya da ya şa - nan bir ola yı yer, za man ve ki şi kav ram la rı na bağ - la ya rak ifa de et me. öz nel: Öz ne ye iliş kin olan, öz ne de olu şan, nes ne - le rin ger çe ği ne de ğil, bi re yin dü şün ce ve duy gu la - rı na da ya nan, en fü si, sub jek tif. Ş şi i ri yet iş le vi: İle ti nin, ile ti si ken din de olan iş le vi. T tar tış ma: Bir so ru nun söz lü ve ya ya zı lı ola rak, ba - zen de sert çe sa vu nul ma sı. te ma: Öğ re ti ci ve ya ede bî bir eser de iş le nen ko nu, dü şün ce, gö rüş. tu tar lı lık: Ki şi nin an lat tık la rı nın ön ce ki an lat tık la rıy - la çe liş me me si. Ü üs lup: An lat ma, oluş, de ğiş ve ya ya pış bi çi mi, tarz. Y ya lın lık: Açık, süs ten ve zor la ma dan uzak, ko lay ca an la şı la bi len an la tım. Z zih ni yet: Bir dö nem de ki sos yal, si ya si, ida ri, ad li, as ke rî, di nî güç le rin; si vil top lum ör güt le ri nin, ti ca ri ha ya tın, eği tim et kin lik le ri nin bir lik te oluş tur duk la rı or tam ve bun la rın hiç bi ri ne in dir ge ne me yen duy - gu, an la yış ve zevk bü tü nü. P pa ro di: Cid di sa yı lan bir ese rin bir bö lü mü ve ya bü tü nü nü ala ya ala rak, bi çi mi ni boz ma dan ona bam baş ka bir özel lik ve re rek bi çim le öz ara sın da ki bu ay rı lık tan gü lünç et ki ya ra tan bir oyun tü rü. S sa nat: Bir duy gu, ta sa rı, gü zel lik vb. nin an la tı mın - da kul la nı lan yön tem le rin ta ma mı ve ya bu an la tım so nu cun da or ta ya çı kan üs tün ya ra tı cı lık. söy lev: Bir top lu lu ğa dü şün ce ler, duy gu lar aşı la - mak ama cıy la söy le nen, uzun ca, coş ku lu ve gü zel söz, nu tuk, hi ta be. su num: Ye ni le yen, pe kiş ti ren, ha tır la tan, önem li nok ta la rı öne çı ka ran; bir ça lış ma so nu cu nu açık la - yan; la bo ra tu var araş tır ma la rı nı su nan, an ket so - nuç la rı nı ifa de eden; önem li olay ve ol gu la rı di le ge - tir mek üze re ya pı lan ko nuş ma lar. 227

228 KAYNAKÇA Aba sı ya nık, Sa it Fa ik, Alem dağ da Var Bir Yı lan, Ya pı Kre di Ya yın la rı, İs tan bul, Adı var, Ha li de Edip, Ateş ten Göm lek, Öz gür Ya yın la rı, İs tan bul, Ak ba yır, Sıd dık, Cüm le ve Me tin Bil gi si, Pa gem A Ya yın cı lık, An ka ra, An der sen, Hans Chris ti an, An der sen Ma sal la rı, çev.: Mu rat Al par, Tür ki ye İş Ban ka sı Kül tür Ya - yın la rı, İs tan bul, An lı ak, Şa ki re, H., Yıl maz, D., Şa hin Be yaz kürk, Oku lön ce sin de ve İl köğ re tim de Pro je Yak la şı - mı ve Uy gu la ma Aşa ma la rı, Mil lî Eği tim, 179, Arı kan, Ar da, Ede bi yat Öğ re ti min de Gör sel Araç Kul la nı mı: Kı sa Öy kü Ör ne ği, On do kuz Ma yıs Üni ver si te si Eği tim Fa kül te si Der gi si, der gi si.omu.edu.tr/www/docs/sa yi lar/27/27-1(1-16).pdf Ay tar, Ek rem, La Fon tai ne den Seç me Ma sal lar, Pa rıl tı Ya yın cı lık, İs tan bul, Beh ra moğ lu, Ata ol, Bü yük Türk Şi i ri An to lo ji si, Sos yal Ya yın lar, İs tan bul, Berk İl han, Aşk Tah tı Top lu Şi ir ler-ii, Ya pı Kre di Ya yın la rı, İs tan bul, Ulus la ra ra sı Ak şe hir Nas red din Ho ca Sem poz yu mu (Bil gi Şö le ni) Bil di ri le ri 6-7 Tem muz 2005, Ak şe hir Be le di ye si Kül tür Ya yın la rı Bo la yır, Fet hi, Söz lü ve Ya zı lı An la tım da Kom po zis yon Bil gi le ri, Sön mez Ya yın cı lık, An ka ra. Bu ta kın, Vey sel, vd., Çok lu Ze kâ Ku ra mı na Gö re Ge liş ti ri len Et kin lik le re Da ya lı Öğ re ti me İliş kin Öğ ret men ve Öğ ren ci Gö rüş le ri, Dic le Üni ver si te si Zi ya Gö kalp Eği tim Fa kül te si Der gi si, Çe hov, An ton, Sev gi li Dok tor, Kül tür Ba kan lı ğı, An ka ra, Dağ lar ca, Fa zıl Hüs nü, Top rak Ana, Do ğan Ki tap, İs tan bul, De mi ral, Hil mi, Türk Di li ve Ede bi ya tı Eği tim Prog ram la rı na Yö ne lik Var lık Der gi sin de Çı kan Ya - zı lar ( ), Mil lî Eği tim, Mi llî Eği tim Ba sı me vi, Sa yı 169. An ka ra, Dil ve An la tım Der si Öğ re tim Prog ra mı ve Kı la vu zu, MEB, An ka ra, Dı ra nas, Ah met Mu hip, Şi ir ler, Ya pı Kre di Ya yın la rı, İs tan bul, Di lek, Ze ki, 10 Ka sım lar da Ata türk ü An mak ve An la mak, Tür ki ye Cum hu ri ye ti nin 80. Yı lı ve Ata türk Ata türk Araş tır ma Mer ke zi, An ka ra, Esen dal, Mem duh Şev ket, Sa han Kül bas tı sı, Bü tün Eser le ri, Bil gi Ya yı ne vi, An ka ra, Eyu boğ lu, Bed ri Rah mi, Dol Ka ra ba kır Dol, Bil gi Ya yı ne vi, An ka ra,1990. Eyu boğ lu, Sa ba hat tin, Sa nat Üze ri ne De ne me ler ve Eleş ti ri ler, Cem Ya yı ne vi, İs tan bul, Gül can, D. Ali, Ka ra man lı Ka dıoğul la rın dan Hur şit Bey ve Mah -ı Mih ri Hi kâ ye si, ra man kul tur tu rizm.gov.tr/kul turmd/say fa Gos ter.asp?id=14 Gü nay, Do ğan, Me tin Bil gi si, Mul ti lin gu al, İs tan bul, Gü nay, Os man, Li se Son Sı nıf Öğ ren ci le rin de Du rum luk ve Sü rek li Ank si ye te Dü ze yi ni Et ki le - yen Fak tör ler, gens.er ci yes.edu.tr/der gi/2008_2/77-85.pdf Gün te kin, Re şat Nu ri, Ça lı ku şu, İn kı lap Ki ta pe vi, İs tan bul, İl han, At ti la, Ga zi Pa şa,...an ka ra dan Uçan Kuş lar, Tür ki ye İş Ban ka sı Kül tür Ya yın la rı, İs tan - bul, Ka ra ali oğ lu, Se yit Ke mal, Söz lü ve Ya zı lı Kom po zis yon Sa na tı, İn kı lap Ki ta be vi, İs tan bul. Ka ra os ma noğ lu, Ya kup Kad ri, Ki ra lık Ko nak, İle ti şim Ya yın la rı, İs tan bul, Ka ray, Re fik Ha lit, Gur bet Hi kâ ye le ri, İn kı lap Ki ta be vi, İs tan bul, Kı sa kü rek, Ne cip Fa zıl, Çi le, B. D. Ya yın la rı, İs tan bul,

229 Kı sa kü rek, Ne cip Fa zıl, Çi le, Ya pı Kre di Ya yın la rı, İs tan bul, Mü hen dis lik Mi mar lık Eği ti mi Sem poz yu mu Pa nel ler ve Fo rum Ki ta bı, TMMOB Ma ki ne Mü hen - dis le ri Oda sı, An ka ra, Na mık Ke mal, Va tan Ya hut Si lis tre, Mil lî Eği tim Ba sı me vi, İs tan bul, Na yır, Ya şar Na bi, Tev fik Fik ret Ya şa mı Sa na tı Şi ir le ri, Var lık Ya yın la rı, İs tan bul, Nâ zım Hik met, 835 Sa tır, Adam Ya yın la rı, İs tan bul, Oğuz can, Ümit Ya şar, Acı lar De ni zi, Öz gür Ya yın Da ğı tım, İs tan bul, Ömer, Sey fet tin, Bü tün Eser le ri-hi kâ ye ler 2, Kü tük, Der gâh Ya yın la rı, İs tan bul, Öner Sa kin, Kom po zis yon Sa na tı, Yu va Ya yın la rı, İs tan bul, Or han Ke mal, Grev, Eve rest Ya yın la rı, İs tan bul, Özak man, Tur gut, Top lu Oyun la rı 1, Ah Şu Genç ler, Mi tos Bo yut Ya yın la rı, İs tan bul, Özak man, Tur gut, Top lu Oyun la rı 3, Ka ra göz ün Dö nü şü, Mi tos Bo yut Ya yın la rı, İs tan bul, Öz de mir, Emin, Dü şün ce nin Top ra ğı, Türk ve Dün ya Ya zı nın dan De ne me ler, Şi ir Ba lı, Bed ri Rah mi Eyu bo ğu, Kül tür Ba kan lı ğı, An ka ra,1979. Öz de mir, Emin, Düz ya zı nın Sor gu la yan Gü cü, Şi ir Yaz mak, Meh met Fu at, Dün ya Ya yın cı lık, İs tan bul, Öz de mir, Emin, Söz lü ve Ya zı lı An la tım Sa na tı Kom po zis yon, Rem zi Ki ta be vi, İs tan bul, Öz de mir, Emin, Ya zın sal Tür ler, Ümit Ya yın cı lık, An ka ra, Te zel, Na ki, Türk Ma sal la rı, Bil ge Kül tür Sa nat, İs tan bul, Türk çe Söz lük, Türk Dil Ku ru mu Ya yın la rı, An ka ra, Uyar, Tur gut, Bü yük Sa at, Ya pı Kre di Ya yın la rı, İs tan bul, Uy gur, Ner mi, Ya şa ma Fel se fe si, Ya pı Kre di Ya yın la rı, İs tan bul, Yah ya Ke mal, Ken di Gök Kub be miz, İs tan bul Fe tih Ce mi ye ti, Ya yın la rı, İs tan bul, Ya man, Doç. Dr. Er tuğ rul, Doğ ru Gü zel ve Et ki li Ko nuş ma Sa na tı, Söz lü An la tım, Sa vaş Ya yı - ne vi, An ka ra, Ya şar Ke mal, İn ce Me med, Ya pı Kre di Ya yın la rı, İs tan bul, Ya zım Kı la vu zu, Türk Dil Ku ru mu Ya yın la rı, An ka ra, Yük sel, Prof Dr. Ay şe gül, Çağ daş Türk ti yat ro su, rary.ati lim.edu.tr/ku rum sal/pdfs/ pdf GÖR SEL KAY NAK ÇA le ri.is tan bul.gov.tr 229

230 230

231 231