Karaciğer Fonksiyonları

Transkript

1 Karaciğer Fonksiyonları ve Laboratuvar Testleri Dr. Serkan SAYINER

2 Karaciğer Metabolizmayı düzenleyen ana orandır. Metabolik Şef olarak kabul edilir. Rejenerasyon yeteneği oldukça yüksektir. Sadece % fonksiyon gören bir karaciğer yaşamın sürdürülmesine yeterlidir. Organın tam alınması 24 saat içinde ölümle sonuçlanır. Yapısındaki hücreler; Hepatositler (% 60) Retiküloendotelyal hücreler (Kupffer) ve yıldız hücreler (Ito hücreler) (% 30) bazolateral membran (yüzey) - sinusoidler, kan dolaşımı apikal (canalicular) membran safra kanalcığı (% 10)

3 Karaciğer Yapısını oluşturan moleküller; % 76 su % 16 protein % 5-10 glikojen % 2,2 lipidler Yapısındaki anatomik üniteler; Hepatik hücreler, safra kanal sistemi, vasküler sistem ve retikuloendotelyal sistem. Kan akışı, portal vena, hepatik arter, kapillar fenestrasyonlar ile sağlanır.

4 Karaciğerin Metabolik Fonksiyonları Karbonhidrat Metabolizması Glikoneojenezis Glikojenezis, glikojenolizis Lipid Metabolizması Yağ asidi sentezi Kolesterol sentezi ve atılması Lipoprotein Sentezi Ketojenezis Safra Asitleri Sentezi Vitamin D nin 25-hidroksilasyonu

5 Karaciğerin Metabolik Fonksiyonları Protein Metabolizması Plazma proteinlerinin sentezi Pıhtılaşma proteinleri, immunglobulinler, albümin, sitokinler Üre Sentezi Hormon Metabolizması Steroid Hormonları metabolizması ve atılması Polipeptid hormonların metabolizması İlaç ve yabancı madde metabolizması ve atılması (Detoksikasyon)

6 Karaciğerin Metabolik Fonksiyonları Bilirubin metabolizması ve atılması Nükleik asit metabolizması Pürin ve pirimidin bazların sentezine katılır. Ksantin oksidazdan zengindir. Depolama fonksiyonu Glikojen Vitamin A Fe

7 Karaciğer Hastalıkları Karaciğer patolojileri primer olarak hepatik hücreler, safra kanalı ve vasküler sistemi kapsar. Fonksiyon testleri daha çok hücre bozukluğunu ve hücrenin bozukluğa verdiği yanıtı gösterir. Bozuklukların büyük çoğunluğu patolojik olarak karaciğer hücre nekrozu, karaciğer içi ve dışı safra kanalı tıkanıklığı (kolestazis) ve karaciğer atrofisi ve/veya karaciğer fibrozu şeklinde kendini gösterir.

8 Karaciğer Hastalıkları Karaciğer patolojileri primer olarak hepatik hücreler, safra kanalı ve vasküler sistemi kapsar. Fonksiyon testleri daha çok hücre bozukluğunu ve hücrenin bozukluğa verdiği yanıtı gösterir. Bozuklukların büyük çoğunluğu patolojik olarak karaciğer hücre nekrozu, karaciğer içi ve dışı safra kanalı tıkanıklığı (kolestazis) ve karaciğer atrofisi ve/veya karaciğer fibrozu şeklinde kendini gösterir.

9 Hepatosellüler Bozukluk Hepatik hasar, hepatsellüler enzim aktivitelerinin ölçülmesi suretiyle tespit edilebilir. Temelde rutin olarak 3 enzim kullanılmaktadır. ALT, AST, SDH Bunlara ek olarak GLDH de eklenir.

10 Hepatosellüler Bozukluk ALT Özellikle kedi ve köpeklerde primer hepatosellüler hasar belirtecidir. Artışı hepatosit ölümü, subletal hepatosit hasarını işaret eder. Bazen tek başına yeterlidir. Karaciğer dışında az oranda iskelet ve kalp kasında da bulunur. Ayırıcı tanı için CK bakılmalıdır. At ve ruminantlarda hepatik ALT düzeyleri hepatosellüler hastalıkların tanısında kullanılmaz. Çünkü düzeyi düşüktür.

11 Hepatosellüler Bozukluk ALT At ve ruminantların kasları orta düzeyde ALT içerir ve bu türlerdeki artışı daha çok kas ile ilişkilendirilebilir. Buna rağmen bu hayvanların kas hasar profillerinde yer almaz. Çünkü daha spesifik bir enzim bulunmaktadır. CK. Kedi ve köpeklerde çeşitli karaciğer patolojileri nedeniye serum ALT aktivitesinde artış görülür. Hipoksi, hepatositlerde lipid akümülasyonuna neden olan metabolik değişimler, bakteriyel toksinler, viral hastalıklar, inflamasyon, hepatik neoplazi, toksik kimyasallar ve ilaçlar hepatik hasara neden olabilir. Buda kanda ALT aktivite artışı olarak yansıyacaktır.

12 Hepatosellüler Bozukluk ALT Akut vakalarda ALT aktivite artışı ile hasara uğramış hücre sayısı arasında doğru orantı vardır. Fakat bu artış hasara neden olan kök sebebi belirlemez. Şiddetli akut hasarlarda (ör. Toksin kaynaklı), 1-2 gün içinde belirgin şekilde ALT aktivitesi artar. Hasar devam etmezse birkaç hafta içinde düzeyler normale döner. Aktif hepatik rejenerasyon sırasında da artış görülür. Dolayısı ile yarı ömrü köpeklerde saat, kedilerde 3.5 saat olmasına rağmen iyileşme sürecinde sürekli yüksek olarak çıkar.

13 Hepatosellüler Bozukluk ALT Kronik, inflamatuar durumlarda ise ALT aktiviteleri dalgalı seyreder. Periyodlar haline yükselir, iner. Dolayısı ile tekrarlı ölçümler yapılmalıdır. Böylece hastalık hakkında daha derin değerlendirme yapılabilir. Hepatik kütlenin cidde oranda kaybedildiği veya ileri derece hepatik hasarlarda ALT düzeylerinin normal veya çok hafif arttığı bilinmektedir. Hepatosit miktarı azalması nedeniyle. Büyük hepatosit nekrozu Aflatoksin

14 Hepatosellüler Bozukluk ALT Hiperadrenokortisizmli veya kortikosteroid enjekte edilmiş köpeklerde de artmış ALT aktivitesi görülebilir. Bu artışlar hafifdir ve tedavi görenlerde doz ve uygulama süresine göre değişir. Antikonvülzan ilaçlar (fenobarbital gibi) da hafif ALT aktivite artışına neden olabilir. Bazı köpeklerde toksik hepatopati gelişebilir. Bu durumda daha yüksek oranda artar.

15 Hepatosellüler Bozukluk AST Tüm türlerde karaciğer ve kas dokuda yüksek oranda bulunur. Dolayısı ile karaciğer spesifik olarak değerlendirilmez. Esasen sitoplazmik bir enzimdir. % 20 kadar mitokondria içinde de bulunur. Artan serum AST aktivitesi, letal veya subletal hepatik hasar veya kas hücre hasarı nedeniyle olabilir. Kedi ve köpeklerde hepatik hasara bağlı olarak ALT ile paralel oranda artış gösterir. Fakat artış miktarı ALT kadar çok değildir.

16 Hepatosellüler Bozukluk AST ALT ye göre daha kısa sürede normal düzeylere geri döner. Özellikle akut vakalarda hastalığın takibi için tekrarlı ölçümleri yapılmalıdır. Her ne kadar ALT ye göre daha az spesifik olsada, hepatik lipidozlu kedilerde %72 oranında ALT den daha yüksek aktivite artışı görülmektedir. ALT gibi köpeklerde glikokortikoid ve antikonvülzan kullanımına bağlı olarak artış hafif artış görülebilir. Ayırıcı tanıda (kas için), CK aktivite ölçümü yapılmalıdır.

17 Hepatosellüler Bozukluk AST At ve ruminantlarda, rutin olarak hepatosellüler hasarın değerlendirilmesinde daha sık kullanılır ve profillerin içinde mutlaka vardır. Yinede spesifitesinin sadece karaciğer ait olmaması nedeniyle tek başına yeterli değildir. Ayırıcı tanı için CK ölçülmelidir. Örneğin artan AST ve normal CK tespit edilmişse muhtemel hasar karaciğerdedir. Fakat CK yarı ömrü çok kısadır. Dolayısı ile kas hasarına bağlı ikis artmışsa bile CK daha erken normal seviyesine döneciği için yanıltıcı sonuç alınabilir. Bu problemler nedeniyle at ve ruminantlarda daha spesifik enzimlerin kullanılması gereklidir.

18 Enzim aktivitesi Kas Hasarı sonrası serum AST ve CK aktivitelerinin seyri CK AST 24 A Hasar sonrası geçen saatler

19 Hepatosellüler Bozukluk SDH Sitoplazmada bulunur. Köpek, kedi, at ve ruminantlarda karaciğer spesifikdir. Aktivite artışı letal veya subletal hepatik hasarı işaret eder. Kedi ve köpeklerde çok sık kullanılmaz. At ve ruminantlarda, AST ye göre daha spesifiktir. Yarı ömrü kısadır ve akut hasarlarda 4-5 gün sonra normal düzeye gerileyebilir. Diğer enzimlere göre in vitro şartlara daha dayanıksızdır. Her laboratuvar çalışmaz.

20 Hepatosellüler Bozukluk GLDH Amonyağın detoksifikasyonunda kilit rol oynar. Hepatositlerin mitokondrialarında yüksek konsantrasyonda bulunur. At ve ruminantlar için karaciğer spesifiktir (hepatik nekroz). Köpek ve kediler içinde kullanılır. Her laboratuvarda çalışmaz. Özellikle canine ve equine hepatik hastalıkda mükemmel sensitivitesi vardır. Köpeklerde ALT gibi hiperadrenokortisizm ve antikonvülzan ilaçlara bağlı olarakda artış görülebilir.

21 Kolestazis Bozulmuş safra akışı olarak tanımlanan kolestazisin tespit edilmesi için bazı serum enzim aktiviteleri veya serum substratlarının konsantrasyonlarının ölçümünden yararlanılır. ALP Bir çok dokuda (karaciğer, kemik, böbrek, plasenta, barsak) izoenzimleri bulunan ve membranlarda yer alan bir enzimdir. Çoğu aktivite artış kaynağı karaciğerdir. Diğer organ izoenzimlerinin yarı ömrü kısadır. Serum aktivite artışları genellikle 3 neden ötürü şekillenir. Hepatobilier hastalıklar, osteoblastik aktivite, ilaçlar

22 Kolestazis ALP Karaciğerde ALP bilier epitel hücreleri ve hepatositlerin kanaliküler memranlarında bulunur. Çeşitli hepatobilier hastalıklarda ALP üretim artışı, safra tuzlarının etkisi ile membranların çözünmesi ve hasar sonrası membran kabarcıklarının serbest bırakılması ile serum ALP aktivitesi artış gösterir. Safra akışının bozulması/engellenmesi ALP üretim artışını tetkiler ve safra tuzlarının bilier sisteme salınması ile membrana bağlı ALP moleküllerinin çözünerek kana karışmaktadır.

23 Kolestazis ALP Köpeklerde kolestatik hastalıklarda ALP belirgin düzeyde artar (10 kata kadar olabilir). Diğer türlerde bu artış çeşitlilik gösterir. Köpeklerde yarı ömrü yaklaşık 3 gün iken kedilerde 6 saattir. Dolayısı ile kedilerde köpeklere kıyasla ALP aktivite artışı daha hafif gerçekleşir (2-3 kat). Ki bu durumda dahi kediler içinde önemli bir parametredir. At ve ruminantlarda ise ALP, GGT ye göre daha değersiz olarak kabul edilir. Bu hayvanlardaki geniş referans aralık sensitivitenin düşük olduğunu ifade eder. Serum ALP aktivite artışı kolestazis kaynaklığı olduğu zaman serum total bilirubin ve safra asit konsantrasyonlarınında aynı anda artması artması beklenir.

24 Kolestazis ALP Köpeklerde kolestazis şekillendiğinde ALP aktivitesi total bilirubinden önce artmaktadır, dolayısı ile daha hassas bir parametredir. Serum bilirubin konsantrasyonu normal, kolestazis nedenli ALP aktivite artışına bilirubinüri de eşlik edebilir. Her ne kadar primer lezyonun intra- veya extra hepatik sistemde olmasına bağlı ALP aktivitesi artsada; Hepatosit hücrelerinin şişmesine neden olan hastalıklar (Lipidozis veya parenkim inflamasyonu) nedeniyle küçük safra kanalcıkları tıkanabilir ve bu da ALP aktivetisinde artışa neden olur.

25 Kolestazis ALP Osteoblastik aktivite artışına bağlı serum ALP artışları tüm türlerde görülebilir. Özellikle genç ve büyüyen hayvanlarda buna bağlı olarak serum ALP yüksek çıkar. Ör. İmmatur kedilerde yetişkinlere göre x 2-10 kata kadar fazla olabilir. Bir çalışmada 4 haftalık yavru kedide U/L iken yetişkinlerde U/L bulunmuş. Dolayısı ile bilinmelidirki yavru kedi, köpek, buzağı ve taylarda (x20 kata kadar) yetişkinlere göre her zaman daha yüksektir. Yetişkinlerde ise osteosarkoma ve diğer kemik neoplazi nedeni ile osteoblastik aktivite ve ALP artışı görülebilir. Kırıklarda da hafif artışlar olabilir ve kırık iyileşme sürecinin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Köpeklerde hiperparatiroidizm ve kedilerde hipertiroidizmde osteoblastik aktiviyi tetikler ve hafif ALP artışları buna bağlı olarak görülebilir.

26 Kolestazis ALP Çeşilti ilaçlar taradındanda ALP üretimi uyarılır ve buna bağlı olarak serum ALP artışları görülebilir. Özellikle köpeklerde kortikosteroidler ve antikonvülzan ilaçlar nedeniyle karaciğerde ALP üretim artışı olur. Eksojen glikokortioidler nedeniyle ALP düzeyleri x 20 kat artabilir. Tabii doz ve kullanım süreside önemlidir. Antikonvülzanlarda ise artış daha düşüktür (x 10 kat).

27 Kolestazis ALP Bazı türlerin yeni doğanlarınon serum ALP düzeyleri, kolostrumdan aldıkları ALP nedeniyle 30 kata kadar yüksek çıkabilir. Köpek, kedi, kuzular. Köpeklerde hiperadrenokortisizm nedeniylede ALP düzeyleri artar. Endojen kortikosteroid nedeniyle Diabetes mellitus, canine hipotiroidizm ve hiperparatiroidizm ve feline hipertiroidizm de ALP artışı olur. Karaciğer ve kemik neoplazileride artışı neden olur.

28 Kaynak: Thrall ve ark., 2012 Köpeklerde ALP aktivitesinde artış HAYIR Serum Bilirubin (hemoliz) İdrar Bilirubin Serum Safra Asitleri Bunlar artmış mı? EVET HAYIR Genç veya büyüyen bir hayvan mı? EVET EVET ALP > x 3? HAYIR Osteoblastik aktivite nedeniyle Kemik ALP izoenzimi düşünülmeli. Hepatobilier hastalık düşünülmeli ve ek testler yapılmalı; Karaciğer Fonksiyon Testleri Pankreas Testleri Radyoloji Ultrasound Karaciğer biyopsisi Abdominal sıvı değerlendirilmesi Köpek kortikosteroid veya antikonvülzan kullanıyor mu? EVET İlaç kullanımı nedeniyle ALP uyarımı olduğu düşünülmeli. HAYIR EVET Kemik hastalığı bulgusu var mı ve ALP < x 3 mü? HAYIR Adrenokortikol fonksiyon değerlendirilmeli.

29 Kolestazis GGT İndüklenen bir enzimdir. Bir çok dokuda bulunmasına rağmen serum GGT aktivitesi karaciğer kökenlidir. Renal epitelyal hücrelerde GGT artışı olduğunda serum değil idrar da yansıması olur. Pankreasda GGT yi kana değil pankreatik kanallara boşaltır. GGT üretiminde, salınımına ve takiben serumdaki artış kolestazis ve bilier hiperplazi durumlarında görülür. Köpeklerde ilaçlara bağlı olarak da (ALP gibi) GGT aktivitesinde artış olur. Köpeklerde safra kanalı tıkanıklıklarında 50 kata artış gösterebilir. Kediler de 16 kata kadar. Kedi ve köpeklerde ALP ile birlikte değerlendirilmelidir.

30 Kolestazis GGT Ör. Hepatik lipidozlu kedilerde ALP artışı GGT ye göre daha belirgindir. Fakat hastalığın kök nedeni nekroinflamatuvar ise GGT aktivitesi ALP den daha yüksek çıkabilir. ALP gibi, glikokortikosteroidler nedeniyle serum GGT aktivitesinde artış olabilir. ALP ya göre daha yavaş artar. Yine antikonvülzanlarda artışa neden olabilir (x 2-3). Eğer bu artış çok daha fazla ise ilaç değil de kolestazis nedenli olarak düşünülebilir. İlaca bağlı gelişen belirgin artış ilaç-kökenli toksik hepatopati işareti olabilir ki ölümcül olabilir.

31 Kolestazis GGT Atlarda ve ruminantlarda, ALP ye göre kolestazis için daha spesifiktir. Genelde ALP den daha yüksek çıkar. Atlarda ve sığırlarda alkaloid zehirlenmelerine bağlı olarak bilier hiperplazi ve karaciğer yetmezliği gelişir. Bu durumda da GGT oldukça belirgin şekilde artış gösterir. Kronikleştikçe ALP belirgenleşir. Sığırlarda hepatik lipidozda ALP ye kıyasla hafif artış gösterir. Köpek, koyun ve sığırların kolostrumda yüksek GGT aktivitesi olduğu için yeni doğanlarda serum GGT düzeyleri x 50 kadar artış gösterebilir. Ortalama 5 hafta sonra normal seviyelere düşmeye başlar. Passif immunitenin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

32 Karaciğer Fonksiyon Testleri Karaciğer fonksiyonun değerlendirilmesi; Karaciğer tarafından kandan alınan, metobolize edilen veya bilier sistemle uzaklaştırılan maddeler (Bilirubin, Safra Asitleri, Amonyak, Kolesterol) ve, Karaciğer tarafından sentezlenen maddelerin (Albümin, globulinler, Üre, Kolesterol, Koagülasyon faktörleri) analizlerini içerir. Bu maddelerin artışı karaciğer dışı nedenlere bağlı olarak da görülebilmektedir. Fakat karaciğer hastalığına yönelik ek kanıtlarında olması ile birlikte anormal konsantrasyonlar tespit ediliyorsa karaciğer hastalığı veya yetersizliğinin varlığından söz edilebilir. Gerekirse karaciğer biyopsiside yapılmalıdır.

33 Karaciğer Fonksiyon Testleri Bilirubin Normal Bilirubin Metabolizması Kaynak: eclinpath

34 Karaciğer Fonksiyon Testleri Bilirubin Metabolizması Anomalileri Hiperbilirubinemi 3 ana patolojik durumdan ötürü gelişir. 1. Artan bilirubin üretimi (artan eritrosit yıkımı...) 2. Hepatositlerde bilirubin alımının veya konjugasyonun azalması 3. Bilirubin atılımının azalması (Kolestazis) Total Bilirubin = İndirekt (Unkonjuge) Bilirubin + Direkt (Konjuge) Bilirubin

35 Karaciğer Fonksiyon Testleri Bilirubin Metabolizması Anomalileri Dolaşımda artan bilirubin konsantrasyonu (hiperbilirubinemi) nedeniyle deri, sklera ve mukozların sarımsı bir renk almasıdır. 1. Pre-Hepatik İkterus 2. Hepatik İkterus 3. Post-Hepatik İkterus

36 Pre-Hepatik İkterus -Hemolitik Hastalıklar -İnternal hemoraji Serumda; Artmış İndirekt Bilirubin ve Total Bilirubin İdrarda ürobilinojen artar. Bilirubinüri görülmez. Kaynak: Kaneko ve ark., 2008

37 Hepatik İkterus -Azalmış fonksiyonel hepatik kapasite (akut/kronik hepatitis) -Herediter enzim defektleri -Atlarda açlık sonrası sekunder -Intrahepatik kolestazis??? Serumda ve idrarda Artmış Total Bilirubin (indirekt bilirubin???) Kaynak: Kaneko ve ark., 2008

38 Post-Hepatik İkterus -Intra- veya ekstrahepatik bilier sistem obstruksiyonu (kolestazis) Enfeksiyonlar Neoplazm İntestinal veya pankreas enfeksiyonları (sekunder) Sepsis Serumda, Artmış Total Bilirubin ve Direkt Bilirubin; İdrarda artmış bilirubin Deltabilirubin?? Ürobilinojen; negatif/normal Kaynak: Kaneko ve ark., 2008

39 Kaynak: Thrall ve ark., 2012 HİPERBİLİRUBİNEMİ EVET ANEMİ? HAYIR Rejeneratif? ALP ve GGT artmış mı? EVET HAYIR EVET HAYIR Total protein düştü mü? EVET HAYIR Hepatik Hasar sonrası anemi?? Kolestazis Hepatik yetmezlik Safra sızıntısı Anoreksi (at, ruminant) Koleastazis (erken) Hemoliz değerlendirilmeli. Sferositler Aglütinasyon Heinz cisimcikleri Kan parazitleri Hemoglobinemi Hemoglobinüri Vücut boşlukları/dokularda kanama? EVET RBC yıkımlanması artmış. HAYIR Hepatik Hasar Ek testler; Amonyak, albümin, glikoz, kolesterol Pankreatik hasar (PLI), Radyoloji, USG Karaciğer biyopsisi Abdominal sıvı değerlendirmesi

40 Karaciğer Fonksiyon Testleri Safra Asitleri Hepatik fonksiyon, kolestazis ve portal dolaşım anomalilerinin ölçümü için kullanılır. Hepatositlerde kolesteroldan sentezlenir. Çoğu türde kolik asit ve kenodeoksikolik asit primer safra asitleridir. Sentezden sonra amino asitler (taurin) ile konjuge edilir ve safraya salınır. Safra asitleri safra kesesinde muhafaza edilir. Gıda tüketimi sonrası ince barsağa dökülür. Yağların ve yağda eriyen vitaminlerin sindirimi ve emilimi için gereklidir. Çoğu safra asidi ileumdan geri emilerek portal dolaşıma girer ve karaciğere pasajlanır ve resirküle edilir. Normal bir fizyolojide serumda sadece post-prandial olarak küçük bir artış görülebilir.

41 3 ana patolojik durum serum safra asitleri düzeyinde artışa neden olur. 1. Portal dolaşım anomalileri Portosistemik şant, hepatoportal mikrovasküler displazi, ileri derece sirozda gelişen şantlar) 2. Fonksiyonel karaciğer kütlesinin azalmazı Sık görülen nedendir. Hepatitis, nekroz, glikokortikoid hepatopatisi. 3. Safraya ekstrekte edilen safra asidinin azalması Obstrüksiyon, hepatosit şişmesi, neoplazi, inflamasyon, fonksiyonel obstrüksiyon

42 Karaciğer Fonksiyon Testleri Safra Asitleri Şüpheli karaciğer hastalığında; serumda hepatik enzim aktiviteleri artmış, total bilirubin normal olduğu durumlarda safra asitleri hassas bir kolestatik indikatör olarak kullanılabilir. Kolestatik durumlarda artar. Bilirubin ile safra asitleri hepatositler için yarışmaz. Dolayısı ile hemolitik hiperbilirubineminin ayırıcı tanısında kullanılabilir. Artmaz. Hepatositlerde hipoksiye neden olacak şiddetli anemilerde serum safra asit düzeyleri artabilir.

43 Karaciğer Fonksiyon Testleri Safra Asitleri Oda sıcaklığında birkaç gün dayanıklıdır. Dondurulduğu zaman daha uzun süre saklanabilir. En uygun değerlendirme için kedi ve köpeklerde mutlaka Pre-, Post-prandial safra asitleri düzeylerine bakılmalıdır. 1. Bunun için 12 saat açlığı takiben ilk örnek alınır (Pre). 2. Uygun hacimde yağ içeren mama verilir ve kolesistokininin uyarılması sağlanır. Özellikle genç mamaları tercih edilmelidir saat sonra ikinci örnek alınır (Post). 4. Her ikisinde düzeyler ölçülür.

44 Karaciğer Fonksiyon Testleri Safra Asitleri Açlık düzeylerin > 20 µmol/l, post düzeyinde > 25 µmol/l olması karaciğer hastalığına işarettir. Açlık düzeyi < 5 µmol/l ise kedi ve köpeklerde normaldir µmol/l arası karaciğer hastalığına işaret olabilir. Anamnez ile birlikte değerlendirilmelidir. Portosistemik şantlı hayvanlarda özellikle postprandial düzeyler yüksek çıkar. Bu durumlarda ileri testlerede ihtiyaç vardır. Karaciğer biyopsi, radyoloji, USG gibi. At ve ruminantlarda tek bir analiz yeterlidir. Bu hayvanlarda değerler daha yüksetir. 20 µmol/l ye kadar normal kabul edilir.

45 Karaciğer Fonksiyon Testleri Safra Asitleri Normal hayvanlarda karaciğer metabolize ettiği için sistemik dolaşıma eser miktarda safra asidi geçer. Patolojik kökenli artışlarda idrar ile de atılım olur. UBA:Crea oranı. Amonyak Baskın olarak amonyum. Portal dolaşımdan karaciğer tarafından uzaklaştırılır. Üre ve protein sentezinde kullanılır. Karaciğere olan kan akışındaki değişimler veya fonksiyonel hepatosit sayısının azalmasına bağlı olarak kan düzeyleri artar.

46 Karaciğer Fonksiyon Testleri Amonyak Karaciğer fonksiyonu için önemli bir testtir. Kolestazise bağlı olarak kan düzeyleri etkilenmez. Artan düzeyleri Hepatik ensefalopati için bir kanıttır. Portosistemik şantlı hayvanlarda düzeyleri artar. Hepatik fonksiyonel kütlenin % 60 oranında kaybına bağlı olarakda düzeyleri artar. Amonyak artışında idrarda amonyum ürat kristalleride görülür. Bunların dışında; Sığırlarda üre toksikasyonu At ve köpeklerde ağır eksersiz Atlarda intestinal hastalıklarda da artar.

47 Portosistemik şantlı bir kedi idrar mikroskopisi Kaynak: eclinpath

48 Karaciğer Fonksiyon Testleri Amonyak Amonyak düzeyleri plazmada enzimatik testlerle ölçülür. Oldukça dayanıksızdır. Doğru örnek için; Monogastriklerde 8 saat açlık sonrası alınmalıdır. EDTA veya amonya-free heparinli tüplere alınmalı, soğuk banyo içine koyulmalı plazma 10 dakika içinde ayrılmalıdır. Hava ile temas etmemelidir. Plazma +4 C de muhafaza edilmeli ve 1 saat içinde analiz edilmelidir C de 7 gün dayanıklıdır. Analitik duyarlılığı artırmak için dinamik test yapılabilir.

49 Karaciğer Fonksiyon Testleri Amonyak Amonya tolerans testi Amonyum klorid (20mg/mL) kullanılır. Oral yolla yapılır. Açlık hiperamonemisi olan hayvanlarda kesinlikle kullanılmamalıdır. Peki ne zaman? Diğer testler ve açlık amonyak düzeyleri şüpheli bir durumda belirsizlik yaratırsa başvurabilir. Açlık örnek alınır. Amonyum klorid 100 mg/kg dozunda verilir. (Total doz 3 g geçmemelidir). 30 dakika sonra ikinci örnek alınır. Normal bir hayvanda post örnekde 2-2,5 kat artış olur. Daha fazlası (3-10) patolojikdir (portosistemik şant veya hepatik yetmezlikde). Köpeklerde bu test için amonyum klorid yerine mamada kullanılabilir.

50 Karaciğer Fonksiyon Testleri Albümin Albümin sentez yeri karaciğerdir. Hepatik fonksiyonun % i kaybedilmeden gerçek anlamda hipoalbuminemiden söz edilemez. Kronik karaciğer hastalıklı köpeklerde hipoalbüminemi sık görülür (> % 60). Buna rağmen atlarda pek görülmez (~ %20). Bunun dışında bir çok karaciğer dışı nedenlerde kan albümin konsantrasyonunu etkilemektedir. Albümin kaybına neden olan glomerulopati, ileri intestinal inflamasyon veya intestinal lenfangiektazi (protein kayıplı enteropati-köpeklerde sık görülür). Kronik hepatopatide IgM, IgG ve IgA düzeylerindeki artışa bağlı olarak globulin düzeyleri artar, albümin düşer ve A:G oranı azalır.

51 Karaciğer Fonksiyon Testleri Globulinler Bir çok globulinin sentez yeri karaciğerdir. Hepatik yetmezlik sentezde düşüşe neden olabilir. Genelde albümin kadar düşmez. Kronik hastalıklarda akut faz proteinlerdeki artışa bağlı olarak veya immunglobulin sentezindeki artışa bağlı olarak düzeyleri artabilir (atlarda % 50 olur). Glikoz Glikoz metabolizmasında karaciğer kilit rol alır. Glikojen metabolizması ve glikoneogenez merkezidir. Hepatopatili hayvanlarda kan glikoz düzeyleri değişimler gösterir (artma/azalma). % 70 kayıpta dahi kan glikoz düzeylerini muhafaza edebilir.

52 Karaciğer Fonksiyon Testleri Üre Hepatositlerde amonyakdan sentezlenir. Fonksiyonel hepatik kütle kaybına bağlı olarak amonyak üreye çevrilemez. Dolayısı ile amonyak artar, üre azalır (BUN). Üre düşüşü sık görülmez. Kan üre düzeyleri başka karaciğer dışı nedenlere bağlı olarak da düşebilir. Konjenital veya sonradan kazanılan hepatik şantlar. İlaçlar (kloramfenikol, streptomisin).

53 Karaciğer Fonksiyon Testleri Kolesterol Kolesterol vücutta safra ile atılır, dolayısı ile safra atılımını engelleyen durumlarda hiperkolesterolemi görülebilir. Bir çok karaciğer dışı nedene bağlı olarakda artış görülebilir. Kolesterol karaciğerde sentezlenir ve ileri derece yetmezlikler kan düzeyleri düşebilir (sentez azlığına bağlı olarak). Hipokolesterolemi. Bu durumda ayırıcı tanıda kullanılabilir. Portosistemik şantlı köpek ve kedilerin % inde hipokolesterolemi görülür. Bir çok hepatik yetmezlikli hayvan da normal düzeylerdedir.

54 Karaciğer Fonksiyon Testleri Koagülasyon Faktörleri Karaciğer koagülasyonun düzenlenmesinde de merkezi rol oynar. Bir çok koagulasyon faktörü ve antikoagulan karaciğerde sentezlenir (antitrombin, protein c, protein s). Bunun yanında kolestazise bağlı olarak fillokinon emiliminde azalma olur ve bu da faktör II, VII, IX ve X u olumsuz etkilemektedir. Karaciğer hastalıklı hayvanlarda PT, APTT, Antitrombin aktivitesi, protein C aktivitesi ve fibrinojen konstantrasyonda anormal sonuçlar çıkabilir. Trombositopeni görülebilir. Karaciğer dışı nedenlerde değerlendirilmelidir. DIC gibi.

55 Kaynaklar eclinpath: Karagül H, Altıntaş A, Fidancı UR, Sel T, Klinik Biyokimya. Medisan, Ankara Kaneko JJ, Harvey JW, Bruss ML, Clinical Biochemistry of Domestic Animals, 6th edi. Academic Press-Elsevier Thrall MA, Weiser G, Allison RW, Campbell TW, Veterinary Hematology and Clinical Biochemistry, 2nd edi. Wiley-Blackwell

56 Sorularınız?

57 Bir sonraki konu; Pankreas Fonksiyonları ve Laboratuvar Testleri