BLG311 Biçimsel Diller ve Otomatlar
|
|
|
- Erdem Köprülü
- 9 yıl önce
- İzleme sayısı:
Transkript
1 BLG311 Biçimsel Diller ve Otomatlar Sonlu Durumlu Makineler A.Emre Harmancı Tolga Ovatman Ö.Sinan Saraç 2015
2 İçerik 1 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) 2
3 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Hesaplayan Makineler Bilgisayar Bilgisayar, programlanarak bir dizi aritmetik ya da mantıksal işlemlerin(hesaplama) yapılmasına olanak sağlayan bir makinedir.
4 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Hesaplayan Makineler Makine Makine, genel tanımıyla, bir veya daha fazla hareket eden parçadan oluşan ve belirli bir amaca yönelik çalışan bir gereçtir. Elektronik teknolojisinde yaşanan gelişmeler fiziksel olarak hareket etmeyen gereçlerin de makine olarak kullanımına olanak sağlamıştır.
5 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Hesaplayan Makineler Soyut Makine Soyut makine, bir bilgisayar donanımını ya da yazılımının çalışmasını teorik olarak temsil eden bir modeldir.
6 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Sonlu Durumlu Makine-Finite State Machine(FSM) FSM, bir beşli (S, I, O, δ, ω) ile tanımlanan bir matematik modele sahiptir. S: Durum kümesi. I: Giriş alfabesi (sonlu, boş olmayan bir sembol kümesi) O: Çıkış alfabesi (sonlu, boş olmayan bir sembol kümesi) δ: I S S üzerine tanımlı bir geçiş fonksiyonu ω: S O veya I S O üzerine tanımlı bir çıkış fonksiyonu
7 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) FSM özellikleri Bir FSM aşağıdaki özellikleri taşır 1 Sonlu bir giriş ve çıkış alfabesi bulunur 2 Gerekircidir. (Deterministik) Deterministik Makine Şimdiki giriş ve durum, sonraki durumu ve çıkışı kesinlikle belirler. Gerekirci olmayan sistemlerde belirli bir giriş - durum çiftine birden fazla sayıda çıkış ve sonraki durum değeri karşı düşebilir.
8 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) FSM özellikleri Bir FSM aşağıdaki özellikleri taşır 1 Sonlu bir giriş ve çıkış alfabesi bulunur 2 Gerekircidir. (Deterministik) Deterministik Makine Şimdiki giriş ve durum, sonraki durumu ve çıkışı kesinlikle belirler. Gerekirci olmayan sistemlerde belirli bir giriş - durum çiftine birden fazla sayıda çıkış ve sonraki durum değeri karşı düşebilir.
9 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) FSM özellikleri Bir FSM aşağıdaki özellikleri taşır 1 Sonlu bir giriş ve çıkış alfabesi bulunur 2 Gerekircidir. (Deterministik) Deterministik Makine Şimdiki giriş ve durum, sonraki durumu ve çıkışı kesinlikle belirler. Gerekirci olmayan sistemlerde belirli bir giriş - durum çiftine birden fazla sayıda çıkış ve sonraki durum değeri karşı düşebilir.
10 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) FSM özellikleri Bir FSM aşağıdaki özellikleri taşır 3 Büyüklük dönüştürücü veya transducer özelliği. Dönüştürücü Bir dönüştürücü makinenin giriş ve çıkış olmak üzere iki alfabesi bulunur. Dönüştürücüler girdilerine çıktılarına dönüştürürler.
11 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) FSM özellikleri Bir FSM aşağıdaki özellikleri taşır 3 Büyüklük dönüştürücü veya transducer özelliği. Dönüştürücü Bir dönüştürücü makinenin giriş ve çıkış olmak üzere iki alfabesi bulunur. Dönüştürücüler girdilerine çıktılarına dönüştürürler.
12 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Dönüştürücü Dönüştürücüler sayısal devrelerle gerçeklenirken ayrık zamanlı (discrete-time systems) kullanılır. Ayrık zaman - Discrete Time Ayrık zaman, bir fonksiyonun zaman domenini oluşturan değişkenin belirli aralıklarla örneklenerek kullanılması nedeniyle süreksiz biçimde kullanılmasıdır. Ayrık zamanın gerçeklenmesinde kullanılan ana bileşen sistem saatidir.
13 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Dönüştürücü Ardışıl senkron sayısal devrelerde giriş ve çıkış fonksiyonları kombinezonsal devrelerle gerçeklenir. Öte yandan devrenin sonraki durumunu belirlemede, devrede kullanılan flip-flop un karakteristiği de etkili olur. Daha biçimsel bir ifade ile: S(t + )=Q(S(t),δ(S(t),I(t))) SR tipi: q + = S+R q D tipi: q + = D JK tipi: q + = Jq + K q T tipi: q + = T q Örneğin D-tipi bir flip-flop ta sonraki durum fonksiyonu S(t + )=δ(s(t),i(t))
14 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Dönüştürücü Ardışıl senkron sayısal devrelerde giriş ve çıkış fonksiyonları kombinezonsal devrelerle gerçeklenir. Öte yandan devrenin sonraki durumunu belirlemede, devrede kullanılan flip-flop un karakteristiği de etkili olur. Daha biçimsel bir ifade ile: S(t + )=Q(S(t),δ(S(t),I(t))) SR tipi: q + = S+R q D tipi: q + = D JK tipi: q + = Jq + K q T tipi: q + = T q Örneğin D-tipi bir flip-flop ta sonraki durum fonksiyonu S(t + )=δ(s(t),i(t))
15 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Dönüştürücü Sayısal ayrık-zamanlı sistemlerde dönüştürücüler aşağıdaki özellikleri taşır. Sekans: Sıralı simge dizisi (Bu bağlamda sıra zamanı belirler). n sekans uzunluğudur. [Λ]: boş katarı içine alan singleton yani tek elemanlı küme. I : giriş sekansı kümesi : I =[Λ] I I 2... I n... O : çıkış sekans kümesi : O =[Λ] O O 2... O n... Dönüştürücünün w = f(x) dönüşümünü gerçekleştirdiği; w O ve x I olduğu kabul edilirse, f fonksiyonu aşağıdaki özellikleri taşımalıdır: Uzunluğun korunması: w = x =n;n N Önek içindeliği (prefix inclusivity): (x=x 1 x 2 ) (w=w 1 w 2 ) ( x 1 = w 1 ) w 1 = f(x 1 )
16 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek bir makine Örneğin bir tuş takımından numerik kodlar okuyarak sadece belirli bir tek kombinasyonu kabul eden bir makine tasarlamak istediğimizi düşünelim. Bu durumda (S, I, O, δ, ω) beşlisi aşağıdaki gibi tanımlanabilir: I {0,1,2,...,9}. Basamak sayısını 4 ile sınırlamak isteyebiliriz: 1234 I 4 S: Her tuş basımında doğru rakamın girildiğini kontrol etmeliyiz. Bizim durumumuzda S =5 or s i S : 0 i 4 O ={open, closed} çıkış alfabesidir. Makinemiz 4 doğru giriş ardından girilen kodu kabul edecektir. Son durum F = s 4. Şimdilik, yanlış girişleri göz ardı ederek devam edelim. Sadece tek doğru kombinasyonumuz olduğu için δ aşağıdaki gibi tanımlanabilir δ :(s 0,1) s 1 (s 1,9) s 2 (s 2,0) s 3 (s 3,3) s 4 Çıkış fonksiyonumuzun ω yaptığı eşleme s i closed. Bu durumda 0 i 3 ve s 4 open
17 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek bir makine Örneğin bir tuş takımından numerik kodlar okuyarak sadece belirli bir tek kombinasyonu kabul eden bir makine tasarlamak istediğimizi düşünelim. Bu durumda (S, I, O, δ, ω) beşlisi aşağıdaki gibi tanımlanabilir: I {0,1,2,...,9}. Basamak sayısını 4 ile sınırlamak isteyebiliriz: 1234 I 4 S: Her tuş basımında doğru rakamın girildiğini kontrol etmeliyiz. Bizim durumumuzda S =5 or s i S : 0 i 4 O ={open, closed} çıkış alfabesidir. Makinemiz 4 doğru giriş ardından girilen kodu kabul edecektir. Son durum F = s 4. Şimdilik, yanlış girişleri göz ardı ederek devam edelim. Sadece tek doğru kombinasyonumuz olduğu için δ aşağıdaki gibi tanımlanabilir δ :(s 0,1) s 1 (s 1,9) s 2 (s 2,0) s 3 (s 3,3) s 4 Çıkış fonksiyonumuzun ω yaptığı eşleme s i closed. Bu durumda 0 i 3 ve s 4 open
18 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek bir makine Örneğin bir tuş takımından numerik kodlar okuyarak sadece belirli bir tek kombinasyonu kabul eden bir makine tasarlamak istediğimizi düşünelim. Bu durumda (S, I, O, δ, ω) beşlisi aşağıdaki gibi tanımlanabilir: I {0,1,2,...,9}. Basamak sayısını 4 ile sınırlamak isteyebiliriz: 1234 I 4 S: Her tuş basımında doğru rakamın girildiğini kontrol etmeliyiz. Bizim durumumuzda S =5 or s i S : 0 i 4 O ={open, closed} çıkış alfabesidir. Makinemiz 4 doğru giriş ardından girilen kodu kabul edecektir. Son durum F = s 4. Şimdilik, yanlış girişleri göz ardı ederek devam edelim. Sadece tek doğru kombinasyonumuz olduğu için δ aşağıdaki gibi tanımlanabilir δ :(s 0,1) s 1 (s 1,9) s 2 (s 2,0) s 3 (s 3,3) s 4 Çıkış fonksiyonumuzun ω yaptığı eşleme s i closed. Bu durumda 0 i 3 ve s 4 open
19 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek bir makine Örneğin bir tuş takımından numerik kodlar okuyarak sadece belirli bir tek kombinasyonu kabul eden bir makine tasarlamak istediğimizi düşünelim. Bu durumda (S, I, O, δ, ω) beşlisi aşağıdaki gibi tanımlanabilir: I {0,1,2,...,9}. Basamak sayısını 4 ile sınırlamak isteyebiliriz: 1234 I 4 S: Her tuş basımında doğru rakamın girildiğini kontrol etmeliyiz. Bizim durumumuzda S =5 or s i S : 0 i 4 O ={open, closed} çıkış alfabesidir. Makinemiz 4 doğru giriş ardından girilen kodu kabul edecektir. Son durum F = s 4. Şimdilik, yanlış girişleri göz ardı ederek devam edelim. Sadece tek doğru kombinasyonumuz olduğu için δ aşağıdaki gibi tanımlanabilir δ :(s 0,1) s 1 (s 1,9) s 2 (s 2,0) s 3 (s 3,3) s 4 Çıkış fonksiyonumuzun ω yaptığı eşleme s i closed. Bu durumda 0 i 3 ve s 4 open
20 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek bir makine Örneğin bir tuş takımından numerik kodlar okuyarak sadece belirli bir tek kombinasyonu kabul eden bir makine tasarlamak istediğimizi düşünelim. Bu durumda (S, I, O, δ, ω) beşlisi aşağıdaki gibi tanımlanabilir: I {0,1,2,...,9}. Basamak sayısını 4 ile sınırlamak isteyebiliriz: 1234 I 4 S: Her tuş basımında doğru rakamın girildiğini kontrol etmeliyiz. Bizim durumumuzda S =5 or s i S : 0 i 4 O ={open, closed} çıkış alfabesidir. Makinemiz 4 doğru giriş ardından girilen kodu kabul edecektir. Son durum F = s 4. Şimdilik, yanlış girişleri göz ardı ederek devam edelim. Sadece tek doğru kombinasyonumuz olduğu için δ aşağıdaki gibi tanımlanabilir δ :(s 0,1) s 1 (s 1,9) s 2 (s 2,0) s 3 (s 3,3) s 4 Çıkış fonksiyonumuzun ω yaptığı eşleme s i closed. Bu durumda 0 i 3 ve s 4 open
21 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek bir makine Örneğin bir tuş takımından numerik kodlar okuyarak sadece belirli bir tek kombinasyonu kabul eden bir makine tasarlamak istediğimizi düşünelim. Bu durumda (S, I, O, δ, ω) beşlisi aşağıdaki gibi tanımlanabilir: I {0,1,2,...,9}. Basamak sayısını 4 ile sınırlamak isteyebiliriz: 1234 I 4 S: Her tuş basımında doğru rakamın girildiğini kontrol etmeliyiz. Bizim durumumuzda S =5 or s i S : 0 i 4 O ={open, closed} çıkış alfabesidir. Makinemiz 4 doğru giriş ardından girilen kodu kabul edecektir. Son durum F = s 4. Şimdilik, yanlış girişleri göz ardı ederek devam edelim. Sadece tek doğru kombinasyonumuz olduğu için δ aşağıdaki gibi tanımlanabilir δ :(s 0,1) s 1 (s 1,9) s 2 (s 2,0) s 3 (s 3,3) s 4 Çıkış fonksiyonumuzun ω yaptığı eşleme s i closed. Bu durumda 0 i 3 ve s 4 open
22 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek bir makine Örneğin bir tuş takımından numerik kodlar okuyarak sadece belirli bir tek kombinasyonu kabul eden bir makine tasarlamak istediğimizi düşünelim. Bu durumda (S, I, O, δ, ω) beşlisi aşağıdaki gibi tanımlanabilir: I {0,1,2,...,9}. Basamak sayısını 4 ile sınırlamak isteyebiliriz: 1234 I 4 S: Her tuş basımında doğru rakamın girildiğini kontrol etmeliyiz. Bizim durumumuzda S =5 or s i S : 0 i 4 O ={open, closed} çıkış alfabesidir. Makinemiz 4 doğru giriş ardından girilen kodu kabul edecektir. Son durum F = s 4. Şimdilik, yanlış girişleri göz ardı ederek devam edelim. Sadece tek doğru kombinasyonumuz olduğu için δ aşağıdaki gibi tanımlanabilir δ :(s 0,1) s 1 (s 1,9) s 2 (s 2,0) s 3 (s 3,3) s 4 Çıkış fonksiyonumuzun ω yaptığı eşleme s i closed. Bu durumda 0 i 3 ve s 4 open
23 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Makine Tipleri Mealy tipi makine 1 çıkış değerleri hem o andaki durumu hem de o andaki giriş değerleri ile belirlenen sonlu durumlu makinedir. I S O. Kombinezonsal Devre (δ) δ(i,s) I Bellek ya da gecikme Kombinezonsal Devre (ω) O=ω(I,S) 1 Mealy makinesi, George H. Mealy tarafından 1955 yılında yayınlanan A Method for Synthesizing Sequential Circuits isimli makalede tanımlanmıştır.
24 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Makine Tipleri Moore tipi makine 2 çıkış değerleri sadece o andaki durumu ile belirlenen sonlu durumlu makinedir S O. I Kombinezonsal Devre (δ) δ(i,s) Bellek ya da gecikme Kombinezonsal Devre (ω) O=ω(S) 2 Moore makinesi, Edward F. Moore tarafından 1956 yılında yayınlanan Gedanken-experiments on Sequential Machines isimli makalede tanımlanmıştır.
25 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) FSM Modelleme S j Sk S j / O l S k / O s FSM modellemede aşağıda verilen diyagramlar kullanılır: Mealy Makinesi I 1... I i... I m I i /O s S 1... S j... S k /O s S n Moore Makinesi I 1... I i... I m O I i S 1 O S j S k O l S n O p
26 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek Bir kahve makinesi 5, 10 ve 25 kuruşluk madeni paraları kabul ediyor ve 15 kuruşa bir kahve vererek para üstünü geri veriyor. Bu makinenin Mealy ve Moore tipi modelleri: Mealy modeli, S x /i,j: x şimdiye kadar atılan parayı gösterir, i para üstünü ve j çıktıyı gösterir. C kahve verildiği, çıktı verilmediği anlamında kullanılmıştır. Durum diyagramı: 25/10,C Durum tablosu: S 0 S 5 /0, S 10 /0, S 0 /10,C S 5 S 10 /0, S 0 /0,C S 0 /15,C S 10 S 0 /0,C S 0 /5,C S 0 /20,C 25/15,C 10/0,C S 0 5/0, 10/0, 5/0,C 10/5,C 25/20,C S 5 S 10 5/0,
27 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek Moore modelindeki durum sayısı, en az Mealy modelindeki farklı durum/çıkış sayısı kadar olmalıdır. Durumlar atılan para ile ilişkilendirilmemelidir. Para atılmadığında mevcut durum korunur. Buna göre: Durum tablosu: Output S 0 S 5 S 10 S 25 0,- S 5 S 10 S 15 S 30 0,- S 10 S 15 S 20 S 35 0,- S 15 S 5 S 10 S 25 0,C S 20 S 5 S 10 S 25 5,C S 25 S 5 S 10 S 25 10,C S 30 S 5 S 10 S 25 15,C S 35 S 5 S 10 S 25 20,C Mealy modeli geçişleri ile Moore makinesi durumları aşağıdaki gibi eşlenebilir S 5 /0, S 5 S 10 /0, S 10 S 0 /0,C S 15 S 0 /5,C S 20 S 0 /10,C S 25 S 0 /15,C S 30 S 0 /20,C S 35
28 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Örnek Moore modelindeki durum sayısı, en az Mealy modelindeki farklı durum/çıkış sayısı kadar olmalıdır. Durumlar atılan para ile ilişkilendirilmemelidir. Para atılmadığında mevcut durum korunur. Buna göre: Durum tablosu: Output S 0 S 5 S 10 S 25 0,- S 5 S 10 S 15 S 30 0,- S 10 S 15 S 20 S 35 0,- S 15 S 5 S 10 S 25 0,C S 20 S 5 S 10 S 25 5,C S 25 S 5 S 10 S 25 10,C S 30 S 5 S 10 S 25 15,C S 35 S 5 S 10 S 25 20,C Mealy modeli geçişleri ile Moore makinesi durumları aşağıdaki gibi eşlenebilir S 5 /0, S 5 S 10 /0, S 10 S 0 /0,C S 15 S 0 /5,C S 20 S 0 /10,C S 25 S 0 /15,C S 30 S 0 /20,C S 35
29 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Sayısal Sistem Tasarımı Durum Koşulları Kontrol Mantığı Komutlar Veri İşleyici Dış Girişler Giriş Verisi Çıkış Verisi Sayısal devre tasarlamada genel bir yaklaşım veri işleme ve kontrol işlemlerinin ayrı ayrı ele alınmasıdır. Kontrol mantığı ve veri işleme işlemleri algoritmaları donanımsal olarak gerçeklenir. Bu algoritmalar akış diyagramları benzeri yapılarla temsil edilebilirler.
30 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Mealy ve Moore Makineleri arasındaki zamanlama farkları Ağır değişen bir strobe girdisine karşılık kısa bir short çıktısı üreten üç farklı tasarımı inceleyelim. 3 3 Örnekler Dr. Pong P. Chu nun RTL Hardware Design Using VHDL: Coding for Efficiency, Portability, and Scalability isimli kitabından alınmıştır
31 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Moore Makinesi Tasarımı
32 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) Mealy Makinesi Tasarımı
33 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi İçerik 1 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) 2 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum t
34 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi Durum eşdeğerliği Tasarlanması öngörülen bir devrenin ya da sistemin işlevlerinin sözle anlatımından giderek ortaya çıkarılan durum tablosunda eşdeğerli ya da birbirleriyle uyuşma gösteren durumlar olabilir. Bu özelliği taşıyan durum sınıflarını ortaya çıkarıp, durum tablosunu daha az durumu olan başka bir tabloya dönüştürme işlemine durum indirgenmesi adı verilir. Eşdeğerlik Bağıntısı Bir ikili bağıntı, S kümesi üzerinde tanımlı olsun. Bu bağıntı sadece ve sadece yansımalı, bakışlı ve geçişli ise eşdeğerlik bağıntısıdır. Bir başka deyişle, s i,s j,s k S: s i s i s i s j s j s i s i s k s k s j s i s j
35 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi Durum eşdeğerliği Eşdeğerliğin matematiksel tanımı kullanılarak bir makinenin durum kümesi eşdeğer sınıflara bölünebilir. Eşdeğer sınıflar aşağıdakileri içermelidir Eşdeğerliliği açıkça beliren durumlar Eşdeğerliliği başka durum çiftlerinin eşdeğerliliğini gerektiren durum çiftleri. Durum Eşdeğerliği Koşulları Aynı makinenin iki durumunun eşdeğerli olması için gerek ve yeter koşullar, durum tablosunda her giriş için bu iki duruma ilişkin Çıkışların eşit olması ve Gelecek durumların doğrudan ya da karşılıklı olarak eşdeğerlik göstermesi eşdeğerliği için doğrudan ya da dolaylı olarak eşdeğerliliği gereken durum çiftleri varsa bunların arasında çıkışta eşdeğerliliği sağlamayan durum çiftinin olmamasıdır.
36 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi Gerektirmelerin sağlaması yönlendirilmemiş bağıntı grafından ve gerektirme merdiveni adını alan tablodan yararlanılarak sağlanır. İndirgenmemiş durum tablosu aşağıdaki gibi verilmiş bir sistem olsun: S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0
37 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi We shall build a dependency table step by step based on the state dependencies. S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 8
38 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 8 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 X
39 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X S 4 (2,7)-(4,5)-(1,3) S 5 S 6 S 7 S 8
40 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X S 4 X S 5 (2,6) S 6 S 7 S 8
41 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X (2,7)(4,6) S 4 X X S 5 (2,6) X S 6 X S 7 (1,8)(2,7)(4,5)(1,3) S 8 (2,6)
42 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X (2,7)(4,6) S 4 X X S 5 (2,6) X S 6 X S 7 (1,8)(2,7)(4,5)(1,3) S 8 (2,6)
43 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X (2,7)(4,6)X S 4 X X S 5 (2,6) X S 6 X S 7 (1,8)(2,7)(4,5)(1,3)X X S 8 (2,6)
44 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X S 6 X (2,3)(6,7)(2,4) S 7 X X S 8 (2,6) X
45 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X (1,5)(6,7)(3,5) S 6 X X S 7 X X X S 8 (2,6) X X
46 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X X S 6 X X X S 7 X X X (1,8) S 8 (2,6) X X
47 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X X S 6 X X X S 7 X X X (1,8) S 8 (2,6) X X (1,8)(7,6)(4,5)
48 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X X S 6 X X X X S 7 X X X (1,8) (5,8)(4,5)(6,7)(3,5) S 8 (2,6) X X X
49 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X X S 6 X X X X S 7 X X X (1,8) X S 8 (2,6) X X X (1,5)
50 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X X S 6 X X X X S 7 X X X (1,8) X X S 8 (2,6) X X X (1,5) X (6,7)(4,5)(1,3)
51 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi Aşağıdaki tablode bazı durumların eşdeğerliğinin diğer durumlara bağlı olduğu görülebilir. Bu bağımlılıkları içeren bir yönlü graf çizilebilir. S 1 S 2 S 3 S 4 S 5 S 6 S 7 S 2 X S 3 X X S 4 X X X S 5 (2,6) X X X S 6 X X X X S 7 X X X (1,8) X X S 8 (2,6) X X X (1,5) X X 4,7 5,8 1,8 1,5 2,6
52 BLG311 Biçimsel Diller ve Otomatlar Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi Yönlü bağımlılıklar kullanılarak yönsüz bir bağımlılık grafı çizilebilir ve bu graftaki bağlı bileşenler bulunabilir. Bulunan klikler birleştirilerek eşdeğer durum kümeleri bulunabilir. 4,7 5, ,8 1, ,6
53 BLG311 Biçimsel Diller ve Otomatlar Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi 7 6 S/I I 1 I 2 I 3 I 4 S 1 S 1 /0 S 2 /1 S 5 /1 S 1 /0 S 2 S 2 /1 S 2 /0 S 6 /0 S 3 /0 S 3 S 3 /1 S 7 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 S 1 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 5 S 5 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 5 /0 S 6 S 2 /1 S 6 /0 S 2 /0 S 3 /0 S 7 S 8 /0 S 7 /1 S 4 /1 S 3 /0 S 8 S 8 /0 S 6 /1 S 5 /1 S 1 /0 Bulunan eşdeğerlik sınıfları kullanılarak oluşturulan durum geçiş teblosu: 8 1 I 1 I 2 I 3 I 4 2 S 1 (S 1,S 5,S 8 ) S 1 /0 S 2 /1 S 1 /1 S 1 /0 S 2 (S 2,S 6 ) S 2 /1 S 2 /0 S 2 /0 S 3 /0 3 S 3 (S 3 ) S 3 /1 S 4 /0 S 4 /0 S 3 /0 S 4 (S 4,S 7 ) S 1 /0 S 4 /1 S 4 /1 S 3 /0 5 4
54 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi İçerik 1 Tanımlar ve Modeller (Mealy ve Moore) 2 Durum eşdeğerliği ve tümüyle tanımlanmış tabloların indirgenmesi Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum t
55 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Durum uyuşması Bir makine zaman zaman eksik bilgi nedeniyle ya da özellikle eksik tanımlanabilir. Eksik tanımlı FSM geçişlerinde bazı girdiler tanımsız durumlara geçişe neden olabilir ya da tanımsız çıktılar üretilmesine neden olur. Bu gibi makinelerdeki gereksiz durumları elemek için uyuşma bağıntısı kavramı kullanılabilir. Uyuşma bağıntısı Bir ikili γ bağıntısı S kümesi üzerinde tanımlı olsun. Bu bağıntı sadece ve sadece yansımalı, bakışlı ve geçişsiz ise uyuşma bağıntısıdır. Örneğin d(x,y) bağıntısı x ve y noktaları arasındaki uzaklığı temsil etsin. R γ ={(a,b) d(a,b) 2,a,b N} şeklinde bir bağıntı tanımlansın. Bu bağıntının 1γ3 ve 3γ5 elemanları olmasına rağmen 1γ5 elemanı değildir. Öte yandan 1γ2 ve 2γ3 gibi geçişli çiftler de bulunabilir. γ bir uyuşma bağıntısıdır.
56 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Uyuşanlar sınıfı Uyuşma bağıntısı tanımlandığı küme üzerinde uyuşanlar sınıflarını oluşturur. Uyuşanlar sınıfının her eleman çifti arasında ikişer ikişer uyuşma vardır. Diğer bir deyişle uyuşanlar sınıfı içinde geçiş özelliği vardır. İki uyuşanlar sınıfının kesişimi boş olmayabilir. En üst uyuşanlar sınıfı Bir uyuşanlar sınıfının tanımlandığı küme içinde kendini içine alan daha üst bir sınıf bulunamıyorsa, söz konusu uyuşanlar sınıfına en üst uyuşanlar sınıfı denir. En üst uyuşanlar sınıfı, klik adını da alır. Grafı tam graftır.. Örneğin aşağıdaki uyuşanları sınıfları için (a,b,c,d) (a,b,c) (a,b) olduğundan (a,b,c,d) en üst uyuşanlar sınıfıdır.
57 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örtü Elemanlarının bileşimi, tanımlandığı kümenin tüm elemanlarını içine alan uyuşanlar sınıfları kümesine verilen ad. Tam örtü Bir küme üzerinde bir uyuşma bağıntısının oluşturduğu en üst uyuşanlar sınıfları kümesidir.
58 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örtü Elemanlarının bileşimi, tanımlandığı kümenin tüm elemanlarını içine alan uyuşanlar sınıfları kümesine verilen ad. Tam örtü Bir küme üzerinde bir uyuşma bağıntısının oluşturduğu en üst uyuşanlar sınıfları kümesidir.
59 BLG311 Biçimsel Diller ve Otomatlar Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örnek γ bağıntısı aşağıdaki gibi tanımlı olsun R γ ={aγb,aγc,aγd,bγc,bγd,cγd,bγe,eγf,eγg,gγf,gγh} Bağıntı grafı. a b e c d g f h Bu grafın tam örtüsü: {{a, b, c, d}{b, e}{e, f, g}{g, h}}. Bu örnek için {b, e} içermeyen bir örtü bulunamaz ancak tam örtü {b, e} yi de içermelidir.
60 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Uyuşan durumlar s i ve s j durumları sadece ve sadece, uygulanabilir bütün giriş sekansları aynı çıkış sekansını üretiyorsa uyuşan durumlardır. Uyuşan durumlar s i γs j ile gösterilir. Aşağıdaki üç durumu ele alalım s 1 = abøef s 2 = aøfef s 3 = acfef İki uyuşan sınıf bulunur: s 1,s 2 ve s 2,s 3.
61 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Durum Uyuşma Koşulları Aynı makinanın iki durumunun uyuşması için gerek ve yeterli koşullar, her giriş için bu iki duruma ilişkin: Çıkışların uyuşma göstermesi Gelecek durumların doğrudan ya da karşılıklı olarak uyuşma göstermesi uyuşma göstermesi için doğrudan ya da dolaylı olarak uyuşmaları gereken durum çiftleri varsa, bunların arasında çıkışta uyuşma sağlamayan durum çiftinin olmamasıdır.
62 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Tam örtünün herhangi bir sınıfına yeni bir durum atayıp indirgenmiş makina elde edilebilir, ancak bu makina çoğu kere en iyi indirgenmiş makina olmaz. Optimal çözümü bulmak için kapalı örtü tanımı geliştirilmiştir. Dolaylı uyuşma i girişine karşılık, S durum kümesi R durum kümesine geçişi sağlıyor olsun ve R durum kümesi S nin sonraki durum kümesine dahil olsun. Eğer S kümesi uyuşanlar sınıfı ise R kümesi i girişi için S kümesinin dolaylı uyuşanlar sınıfıdır.
63 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Tam örtünün herhangi bir sınıfına yeni bir durum atayıp indirgenmiş makina elde edilebilir, ancak bu makina çoğu kere en iyi indirgenmiş makina olmaz. Optimal çözümü bulmak için kapalı örtü tanımı geliştirilmiştir. Kapalı örtü Bu örtüden bir uyuşanlar sınıfına ait bir durum çiftinin uyuşması için diğer durum çiftlerinin uyuşması gerekiyorsa, bu durum çiftlerinin her biri kapalı örtünün herhangi bir uyuşanlar sınıfı içinde yer almalıdır. Tam örtü her zaman kapalı bir örtüdür. Minimal kapalı örtü En az sayıda uyuşanlar sınıfı ile örtme ve kapalılık özelliklerini taşıyan uyuşanlar sınıfları kümesidir.
64 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Tam örtünün herhangi bir sınıfına yeni bir durum atayıp indirgenmiş makina elde edilebilir, ancak bu makina çoğu kere en iyi indirgenmiş makina olmaz. Optimal çözümü bulmak için kapalı örtü tanımı geliştirilmiştir. Kapalı örtü Bu örtüden bir uyuşanlar sınıfına ait bir durum çiftinin uyuşması için diğer durum çiftlerinin uyuşması gerekiyorsa, bu durum çiftlerinin her biri kapalı örtünün herhangi bir uyuşanlar sınıfı içinde yer almalıdır. Tam örtü her zaman kapalı bir örtüdür. Minimal kapalı örtü En az sayıda uyuşanlar sınıfı ile örtme ve kapalılık özelliklerini taşıyan uyuşanlar sınıfları kümesidir.
65 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örnek Aşağıdaki eksik tanımlı durum tablosunu ele alalım: I 1 I 2 I 3 I 4 S S 5 /1 - S 2 - S 5 /1 S 4 / - S 3 S 3 /0 S 2 /1 - S 1 /0 S 4 S 3 /0 S 1 /1 S 4 /0 - S 5 S 4 /0 /1 S 3 / S 4 / Bu tablonun bağımlılık tablosu: S 1 S 2 S 3 S 4 S 2 S 4 S 5 S 3 S 2 S 5 S 4 X S 1 S 5 X S 1 S 2 S 5 S 3 S 5 X S 3 S 4 S 3 S 4,S 1 S 4 X S 3 S 4
66 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örnek Aşağıdaki eksik tanımlı durum tablosunu ele alalım: I 1 I 2 I 3 I 4 S S 5 /1 - S 2 - S 5 /1 S 4 / - S 3 S 3 /0 S 2 /1 - S 1 /0 S 4 S 3 /0 S 1 /1 S 4 /0 - S 5 S 4 /0 /1 S 3 / S 4 / Bu tablonun bağımlılık tablosu: S 1 S 2 S 3 S 4 S 2 S 4 S 5 S 3 S 2 S 5 S 4 X S 1 S 5 X S 1 S 2 S 5 S 3 S 5 X S 3 S 4 S 3 S 4,S 1 S 4 X S 3 S 4
67 BLG311 Biçimsel Diller ve Otomatlar Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örnek Durum uyuşmalarına dair bağıntı grafı aşağıdaki gibi oluşturulabilir. Ayrıtlar uyuşma bağımlılıkları ile adlandırılmıştır S2 S4S5 S2S5 S 1 S 2 S 3 S 4 S 2 S 4 S 5 S 3 S 2 S 5 S 4 X S 1 S 5 X S 1 S 2 S 5 S 3 S 5 X S 3 S 4 S 3 S 4,S 1 S 4 X S 3 S 4 S1 S3S4 S3 S1S2 S5 S3S4 S4 En üst uyuşanlar sınıfları aşağıdaki gibi bulunabilir {(S 1,S 2,S 3 ),(S 3,S 4 ),(S 2,S 5 ),(S 4,S 5 )}
68 BLG311 Biçimsel Diller ve Otomatlar Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örnek Buna göre indirgenmiş makinada 4 adet durum bulunur. S2 S1S3 S4S5 S2S5 S1S2 S3S4 S1 S3 S2S5 S3S4 S1S2 S4S5 S5 S3S4 S4 S2S3 Ancak gerektirme grafında (S 1,S 2 ),(S 3,S 4 ) ve(s 4,S 5 ) in kapalılık ve örtme özelliği olan uyuşanlar sınıfları kümesi olduğu görülebilir.
69 Durum uyuşması, uyuşma bağıntısı ve tümüyle tanımlanmamış durum tabloların indirgenmesi Örnek Buna göre indirgenmiş makinaların yeni durum tabloları aşağıdaki gibi bulunur: I 1 I 2 I 3 I 4 S S 5 /1 - S 2 - S 5 /1 S 4 / - S 3 S 3 /0 S 2 /1 - S 1 /0 S 4 S 3 /0 S 1 /1 S 4 /0 - S 5 S 4 /0 /1 S 3 / S 4 / Mealy modeli indirgenmiş makine I 1 I 2 I 3 I 4 (S 1,S 2 ) a - c/1 c/1 - (S 3,S 4 ) b b/0 a/1 b,c/0 a/0 (S 4,S 5 ) c b/0 a/1 b/0 b,c/- Moore modeli makine I 1 I 2 I 3 I 4 O u (a/1) - z z - 1 v (a/0) - z z - 0 w (b/0) w u w v 0 z (c/1) w u w w 1
BİÇİMSEL DİLLER VE OTOMATLAR
BİÇİMSEL DİLLER VE OTOMATLAR Hazırlayanlar: Prof.Dr. Emre HARMANCI Yard.Doç.Dr. Osman Kaan EROL İçindekiler: 1. Sonlu Durumlu Makinalar 1.1. Tanım ve modeller (Mealy ve Moore Modelleri) 1.2. Algoritmik
(I) şimdiki. durum (S) belleği. saat. girşi
ers Notlarının Creative Commons lisansı Feza BUZLUCA ya aittir. Lisans: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/ Eşzamanlı (Senkron) Ardışıl evreler (Synchronous Sequential Circuits) Ardışıl (sequential)
FORMEL DİLLER VE SOYUT MAKİNALAR. Hafta 2
FORMEL DİLLER VE SOYUT MAKİNALAR Hafta 2 OTOMATA TEORİSİ Otomata teorisi (özdevinim kuramı ya da otomat teorisi), teorik bilgisayar biliminde soyut makineleri (ya da daha uygun bir deyimle soyut 'matematiksel'
Ders Notlarının Creative Commons lisansı Feza BUZLUCA ya aittir. Lisans: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/
Eşzamanlı (Senkron) Ardışıl Devrelerin Tasarlanması (Design) Bir ardışıl devrenin tasarlanması, çözülecek olan problemin sözle anlatımıyla (senaryo) başlar. Bundan sonra aşağıda açıklanan aşamalardan geçilerek
Temel Kavramlar. (r) Sıfırdan farklı kompleks sayılar kümesi: C. (i) Rasyonel sayılar kümesi: Q = { a b
Bölüm 1 Temel Kavramlar Bu bölümde bağıntı ve fonksiyon gibi bazı temel kavramlar üzerinde durulacak, tamsayıların bazı özellikleri ele alınacaktır. Bu çalışma boyunca kullanılacak bazı kümelerin gösterimleri
Otomata Teorisi (BİL 2114)
Otomata Teorisi (BİL 2114) Hafta 2: Sonlu Otomata (1.Bölüm) bas kapa aç bas 1 Hafta 2 Plan 1. Bir Sonlu Otomata Orneği 2. Sonlu Otomatanin Esasları 3. Sonlu Otomatanın Resmi Gösterimi 4. Nondeterministik
1 BAĞINTILAR VE FONKSİYONLAR
1 BAĞINTILAR VE FONKSİYONLAR Bu bölümde ilk olarak Matematikte çok önemli bir yere sahip olan Bağıntı kavramnı verip daha sonra ise Fonksiyon tanımı verip genel özelliklerini inceleyeceğiz. Tanım 1 A B
BÖLÜM 2 Biçimsel Dillerin Matematiksel Temelleri
BÖLÜM 2 Biçimsel Dillerin Matematiksel Temelleri 2.1 Kümeleri tümevarım yolu ile tanımlama E tanımlanacak küme olsun: Taban: Yapı taşı elemanları kümesi veya taban B ile gösterilsin. Bu kümenin içindeki
Leyla Bugay Doktora Nisan, 2011
[email protected] Çukurova Üniversitesi, Matematik Bölümü Doktora 2010913070 Nisan, 2011 Yarıgrup Teorisi Nedir? Yarıgrup teorisi cebirin en temel dallarından biridir. Yarıgrup terimi ilk olarak 1904
ARDIŞIL DEVRELER SENKRON ARDIŞIL DEVRELER
ARDIŞIL DEVRELER TANIM: ÇIKIŞLARIN BELİRLİ BİR ANDAKİ DEĞERİ, GİRİŞLERİN YANLIZA O ANKİ DEĞERİNE BAĞLI OLAN DEVRELER KOMBİNASYONEL DEVRELER OLARAK İSİMLENDİRİLİR. ÇIKIŞLARIN BELİRLİ BİR ANDAKİ DEĞERİ,
EM205 26/9/2014. Programlamaya giriş Algoritmalar. Amaçlar
EM205 26/9/2014 Programlamaya giriş Algoritmalar Temel kavramlar Algoritmalar Amaçlar Algoritma kavramını öğrenmek, Algoritmaları ifade edebilmek, Temel matematiksel algoritmaları yazabilmek C programlama
BMT 206 Ayrık Matematik. Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 1
BMT 206 Ayrık Matematik Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 1 Kümeler Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 2 Kümeler Kümeler Ayrık Matematiğin en temel konularından biridir Sayma problemleri için önemli Programlama dillerinin
SEVİYE MODLU ARDIŞIL DEVRELER 1- GENEL TANITIM. KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Tasarım Laboratuarı
KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Tasarım Laboratuarı SEVİYE MODLU ARDIŞIL DEVRELER - GENEL TANITIM Seviye modlu ardışıl devreler, kombinasyonal devrelere geri besleme özelliği
İÇİNDEKİLER. Mantık Kurallarının Elektrik Devrelerine Uygulanması... 14
İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM MANTIK Giriş... 1 Genel Olarak Mantık... 1 Mantığın Tarihçesi ve Modern Mantığın Doğuşu... 1 Mantık Öğretimin Önemi ve Amacı... 2 Önerme... 3 VE İşlemi (Birlikte Evetleme, Mantıksal
Sonlu Durum ve Turing Makineleri
Sonlu Durum ve Turing Makineleri Ders 12 Yrd.Doç.Dr. İbrahim TÜRKYILMAZ Sonlu Durum Makinesi Sonlu durum makinesi aşağıdakilerden oluşur: a) Bir σ başlangıç durumu, b) Sonlu sayıda duruma sahip olan sonlu
Tanım Bir X kümesi üzerinde bir karakter dizgisi (string) X kümesindeki. boş karakter dizgisi (null string) denir ve l ile gösterilir.
BÖLÜM 3 Karakter Dizgileriil i Tanım 3.1.1 Bir X kümesi üzerinde bir karakter dizgisi (string) X kümesindeki öğelerden oluşan bir sonlu dizidir. Hiç bir öğesi olmayan bir karakter dizgisine boş karakter
BMT 206 Ayrık Matematik. Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 1
BMT 206 Ayrık Matematik Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 1 Fonksiyonlar Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 2 Fonksiyonlar Tanım: A ve B boş olmayan kümeler. A dan B ye bir f fonksiyonu f: A B ile gösterilir ve A nın her
Bu kısımda işlem adı verilen özel bir fonksiyon çeşidini ve işlemlerin önemli özelliklerini inceleyeceğiz.
Bölüm 3 Gruplar Bu bölümde ilk olarak bir küme üzerinde tanımlı işlem kavramını ele alıp işlemlerin bazı özelliklerini inceleyeceğiz. Daha sonra kümeler ve üzerinde tanımlı işlemlerden oluşan cebirsel
KARAKTER DİZGİLERİ, BAĞINTILAR, FONKSİYONLAR KESİKLİ MATEMATİKSEL YAPILAR
KARAKTER DİZGİLERİ, BAĞINTILAR, FONKSİYONLAR KESİKLİ MATEMATİKSEL YAPILAR 2012-2013 Karakter Dizgisi Karakter Dizgisi Üzerine İşlemler Altdizgi Tanım 3.1.1: Bir X kümesi üzerinde bir karakter dizgisi (string)
Y.Doç.Dr.Tuncay UZUN 6. Ardışıl Lojik Devreler 2. Kombinezonsal devre. Bellek. Bellek nedir? Bir bellek şu üç önemli özelliği sağlamalıdır:
6.ARDIŞIL LOJĐK DEVRELER 6.1.Ardışıl Lojik Devre Temelleri SR Tutucu Flip-Flop(FF) Saat, Kenar tetikleme D FF, JK FF, T FF 6.2.Ardışıl Devrelerin Analizi Moore modeli: Çıkışlar= f(şimdiki durum) Mealy
HDL ile Gelişmiş Sayısal Tasarım (EE 425) Ders Detayları
HDL ile Gelişmiş Sayısal Tasarım (EE 425) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS HDL ile Gelişmiş Sayısal Tasarım EE 425 Her İkisi 2 2 0 3 5 Ön Koşul
Cebir Notları. Gökhan DEMĐR, ÖRNEK : A ve A x A nın bir alt kümesinden A ya her fonksiyona
, 2006 MC Cebir Notları Gökhan DEMĐR, [email protected] Đşlem ĐŞLEM A ve A x A nın bir alt kümesinden A ya her fonksiyona ikili işlem denir. Örneğin toplama, çıkarma, çarpma birer işlemdir. Đşlemler
Örnek...3 : Aşağıdaki ifadelerden hangileri bir dizinin genel terim i olabilir?
DİZİLER Tanım kümesi pozitif tam sayılar kümesi olan her fonksiyona dizi denir. Örneğin f : Z + R, f (n )=n 2 ifadesi bir dizi belirtir. Diziler, değer kümelerine göre adlandırı - lırlar. Dizinin değer
MANTIK DEVRELERİ HALL, 2002) (SAYISAL TASARIM, ÇEVİRİ, LITERATUR YAYINCILIK) DIGITAL DESIGN PRICIPLES & PRACTICES (3. EDITION, PRENTICE HALL, 2001)
MANTIK DEVRELERİ DERSİN AMACI: SAYISAL LOJİK DEVRELERE İLİŞKİN KAPSAMLI BİLGİ SUNMAK. DERSİ ALAN ÖĞRENCİLER KOMBİNASYONEL DEVRE, ARDIŞIL DEVRE VE ALGORİTMİK DURUM MAKİNALARI TASARLAYACAK VE ÇÖZÜMLEMESİNİ
BÖLÜM 2 SAYI SİSTEMLERİ
İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 GİRİŞ 1.1. Lojik devre içeriği... (1) 1.1.1. Kodlama, Kod tabloları... (2) 1.1.2. Kombinezonsal Devre / Ardışıl Devre... (4) 1.1.3. Kanonik Model / Algiritmik Model... (4) 1.1.4. Tasarım
Ardışıl Devre Sentezi (Sequential Circuit Design)
Ardışıl Devre Sentezi (Sequential Circuit Design) Ardışıl devre tasarımı prosedürü: Adım 1: Problemin tanımına uygun olarak durum tablosunu yapılır. Tablo şimdiki durumları, girişleri, gelecek durumları
C PROGRAMLAMA YRD.DOÇ.DR. BUKET DOĞAN PROGRAM - ALGORİTMA AKIŞ ŞEMASI
C PROGRAMLAMA DİLİ YRD.DOÇ.DR. BUKET DOĞAN 1 PROGRAM - ALGORİTMA AKIŞ ŞEMASI Program : Belirli bir problemi çözmek için bir bilgisayar dili kullanılarak yazılmış deyimler dizisi. Algoritma bir sorunun
Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR. Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi (bit dizisi) kümesi ile temsil edilmesidir.
Bilgisayar Mimarisi İkilik Kodlama ve Mantık Devreleri Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR ESOGÜ Eğitim Fakültesi - BÖTE twitter.com/cmkandemir Kodlama Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi
KPSS MATEMATÝK. SOYUT CEBÝR ( Genel Tekrar Testi-1) N tam sayılar kümesinde i N için, A = 1 i,i 1
SOYUT CEBÝR ( Genel Tekrar Testi-1) 1. A = { k k Z, < k 4 } 4. N tam sayılar kümesinde i N için, k 1 B = { k Z, 1 k < 1 } k 1 A = 1 i,i 1 i ( ] kümeleri verildiğine göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
13.Konu Reel sayılar
13.Konu Reel sayılar 1. Temel dizi 2. Temel dizilerde toplama ve çarpma 3. Reel sayılar kümesi 4. Reel sayılar kümesinde toplama ve çarpma 5. Reel sayılar kümesinde sıralama 6. Reel sayılar kümesinin tamlık
Esnek Hesaplamaya Giriş
Esnek Hesaplamaya Giriş J E O L O J İ M Ü H E N D İ S L İ Ğ İ A. B. D. E S N E K H E S A P L A M A Y Ö N T E M L E R İ - I DOÇ. DR. ERSAN KABALCI Esnek Hesaplama Nedir? Esnek hesaplamanın temelinde yatan
(a,b) şeklindeki ifadelere sıralı ikili denir. Burada a'ya 1. bileşen b'ye 2. bileşen denir.
BĞANTI - FONKSİYON 1. Sıralı İkili : (a,b) şeklindeki ifadelere sıralı ikili denir. Burada a'ya 1. bileşen b'ye 2. bileşen denir.! (x 1,x 2, x 3,x 4,...x n ) : sıralı n li denir. Örnek, (a,b,c) : sıralı
Algoritmalar ve Programlama. Algoritma
Algoritmalar ve Programlama Algoritma Algoritma Bir sorunu / problemi çözmek veya belirli bir amaca ulaşmak için gerekli olan sıralı mantıksal adımların tümüne algoritma denir. Algoritma bir sorunun çözümü
FPGA ile Gömülü Sistem Tasarımı (EE 525) Ders Detayları
FPGA ile Gömülü Sistem Tasarımı (EE 525) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS FPGA ile Gömülü Sistem Tasarımı EE 525 Her İkisi 3 0 0 0 7.5 Ön Koşul
SORU 1: En az iki elemana sahip bir X kümesi ile bunun P (X) kuvvet. kümesi veriliyor. P (X) üzerinde 0 ; A = 1 ; A
2.2 Ölçüler SORU 1: En az iki elemana sahip bir X kümesi ile bunun P (X kuvvet kümesi veriliyor. P (X üzerinde 0 ; A (A : 1 ; A şeklinde tanımlanan dönüşümü ölçü müdür? ÇÖZÜM 1: (i Tanımdan ( 0. (ii A
Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri. Mustafa Kemal Üniversitesi
Algoritma Geliştirme ve Veri Yapıları 2 Veri Modelleri Veri modelleri, veriler arasında ilişkisel ve sırasal düzeni gösteren kavramsal tanımlardır. Her program en azından bir veri modeline dayanır. Uygun
DENİZ HARP OKULU BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ
DENİZ HARP OKULU BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf/Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS Ayrık Matematik BİM-214 2/I 3+0+0 3 2,5 Dersin Dili Dersin Seviyesi
Graf Veri Modeli. Düğümler kümesi. Kenarlar kümesi
Graf Veri Modeli Graf, bir olay veya ifadenin düğüm ve çizgiler kullanılarak gösterilme şeklidir. Fizik, Kimya gibi temel bilimlerde ve mühendislik uygulamalarında ve tıp biliminde pek çok problemin çözümü
Örnek...3 : Aşağıdaki ifadelerden hangileri bir dizinin genel terim i olabilir? Örnek...4 : Genel terimi w n. Örnek...1 : Örnek...5 : Genel terimi r n
DİZİLER Tanım kümesi pozitif tam sayılar kümesi olan her fonksiyona dizi denir. Örneğin f : Z + R, f (n )=n 2 ifadesi bir dizi belirtir. Diziler değer kümelerine göre adlandırılırlar. Dizinin değer kümesi
MATM 133 MATEMATİK LOJİK. Dr. Doç. Çarıyar Aşıralıyev
MATM 133 MATEMATİK LOJİK Dr. Doç. Çarıyar Aşıralıyev 4.KONU Latisler, Boole Cebri 1. Kısmi sıralı kümeler 2. Hasse Diyagramı 3. Infimum, Supremum 4. Latis (Kafes Lattice) 5. Latis (Kafes) Yapıları ve Özellikleri
VEKTÖR UZAYLARI 1.GİRİŞ
1.GİRİŞ Bu bölüm lineer cebirin temelindeki cebirsel yapıya, sonlu boyutlu vektör uzayına giriş yapmaktadır. Bir vektör uzayının tanımı, elemanları skalar olarak adlandırılan herhangi bir cisim içerir.
olsun. Bu halde g g1 g1 g e ve g g2 g2 g e eşitlikleri olur. b G için a b b a değişme özelliği sağlanıyorsa
1.GRUPLAR Tanım 1.1. G boş olmayan bir küme ve, G de bir ikili işlem olsun. (G, ) cebirsel yapısına aşağıdaki aksiyomları sağlıyorsa bir grup denir. 1), G de bir ikili işlemdir. 2) a, b, c G için a( bc)
DERS 2 : BULANIK KÜMELER
DERS 2 : BULNIK KÜMELER 2.1 Gİriş Klasik bir küme, kesin sınırlamalarla verilen bir kümedir. Örneğin, klasik bir küme aşağıdaki gibi belirtilebilir: = { x x > 6 }, Kapalı sınır noktası burada 6 dır.burada
1. GRUPLAR. c (Birleşme özelliği) sağlanır. 2) a G için a e e a a olacak şekilde e G (e ye birim eleman denir) vardır.
1. GRUPLAR Tanım 1.1. G boş olmayan bir küme ve, G de bir ikili işlem olsun. (G yapısına aşağıdaki aksiyomları sağlıyorsa bir grup denir., ) cebirsel 1) a b cg,, için a( bc) ( ab) c (Birleşme özelliği)
HESAP. (kesiklik var; süreklilik örnekleniyor) Hesap sürecinin zaman ekseninde geçtiği durumlar
HESAP Hesap soyut bir süreçtir. Bu çarpıcı ifade üzerine bazıları, hesaplayıcı dediğimiz somut makinelerde cereyan eden somut süreçlerin nasıl olup da hesap sayılmayacağını sorgulayabilirler. Bunun basit
MATM 133 MATEMATİK LOJİK. Dr. Doç. Çarıyar Aşıralıyev
MATM 133 MATEMATİK LOJİK Dr. Doç. Çarıyar Aşıralıyev 3.KONU Kümeler Teorisi; Küme işlemleri, İkili işlemler 1. Altküme 2. Evrensel Küme 3. Kümelerin Birleşimi 4. Kümelerin Kesişimi 5. Bir Kümenin Tümleyeni
Algoritma ve Programlamaya Giriş
Algoritma ve Programlamaya Giriş Algoritma Bir sorunu çözebilmek için gerekli olan sıralı ve mantıksal adımların tümüne Algoritma denir. Doğal dil ile yazılabilir. Fazlaca formal değildir. Bir algoritmada
MATM 133 MATEMATİK LOJİK. Dr. Doç. Çarıyar Aşıralıyev
MATM 133 MATEMATİK LOJİK Dr. Doç. Çarıyar Aşıralıyev 5.KONU Cebiresel yapılar; Grup, Halka 1. Matematik yapı 2. Denk yapılar ve eş yapılar 3. Grup 4. Grubun basit özellikleri 5. Bir elemanın kuvvetleri
KÜMELER. İyi tanımlanmış nesneler topluluğuna küme denir. Bir küme, birbirinden farklı nesnelerden oluşur. Bu nesneler somut veya soyut olabilir.
1 KÜMELER İyi tanımlanmış nesneler topluluğuna küme denir. ir küme, birbirinden farklı nesnelerden oluşur. u nesneler somut veya soyut olabilir. Kümeyi oluşturan nesnelerin her birine eleman(öğe) denir.
BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1. Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı
BULANIK MANTIK VE SİSTEMLERİ 2014 2015 BAHAR DÖNEMİ ÖDEV 1 Müslüm ÖZTÜRK 148164001004 Bilişim Teknolojileri Mühendisliği ABD Doktora Programı Mart 2015 0 SORU 1) Bulanık Küme nedir? Bulanık Kümenin (fuzzy
BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA. Algoritma ve Akış Şemaları
BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Algoritma ve Akış Şemaları Algoritma tanımı Algoritma özellikleri Algoritma tasarımı Akış şemaları Dallanma simgeleri Döngü simgeleri Akış şeması tasarımı Akış şeması örnekleri Konu
FPGA ile Gömülü Sistem Tasarımı (EE 525) Ders Detayları
FPGA ile Gömülü Sistem Tasarımı (EE 525) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS FPGA ile Gömülü Sistem Tasarımı EE 525 Her İkisi 3 0 0 0 7.5 Ön Koşul
Sayısal Devreler ve Sistemler (EE203) Ders Detayları
Sayısal Devreler ve Sistemler (EE203) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Sayısal Devreler ve Sistemler EE203 Güz 3 0 2 4 6 Ön Koşul Ders(ler)i
Tanım 2.1. X boş olmayan bir küme olmak üzere X den X üzerine bire-bir fonksiyona permütasyon denir.
2. SİMETRİK GRUPLAR Tanım 2.1. X boş olmayan bir küme olmak üzere X den X üzerine bire-bir fonksiyona permütasyon denir. Tanım 2.2. boş olmayan bir küme olsun. ile den üzerine bire-bir fonksiyonlar kümesini
Otomata Teorisi (BIL 2114)
Otomata Teorisi (BIL 2114) Hafta 1: Amaç ve Genel Kavramlar bas kapa aç bas 1 Hafta 1 Plan 1. İletişim ve Ders Bilgisi 2. Otomata Teorisi Genel Bakış 3. Hedeflenen Kazanımlar 4. Matematiksel Nosyonlar
10.Konu Tam sayıların inşası
10.Konu Tam sayıların inşası 1. Tam sayılar kümesi 2. Tam sayılar kümesinde toplama ve çarpma 3. Pozitif ve negatif tam sayılar 4. Tam sayılar kümesinde çıkarma 5. Tam sayılar kümesinde sıralama 6. Bir
Bu bölümde cebirsel yapıların temelini oluşturan Grup ve özelliklerini inceleyeceğiz.
1 BİR İŞLEMLİ SİSTEMLER Bu bölümde cebirsel yapıların temelini oluşturan Grup ve özelliklerini inceleyeceğiz. 1.1 İŞLEMLER Bir kümeden kendisine tanımlı olan her fonksiyona birli işlem denir. Örneğin Z
MAT 302 SOYUT CEBİR II SORULAR. (b) = ise =
MAT 302 SOYUT CEBİR II SORULAR 1. : bir dönüşüm, olsunlar. a) ( ) = ( ) ( ) b) ( ) ( ) ( ) olduğunu c) ( ) nin eşitliğinin sağlanması için gerekli ve yeterli bir koşulun nin 1 1 olması ile mümkün olduğunu
BM312 Ders Notları - 3 2014
DETERMİNİSTİK SONLU OTOMATLAR (DETERMINISTIC FINITE AUTOMATA) Bir Sonlu Otomat (FA) sabit ve sonlu kapasitede bir merkezi işlem ünitesine sahiptir. Giriş bilgisini input tape üzerinden string olarak alır.
Bir algoritma aşağıdaki ğ dki özelliklere sahip komutların sonlu bir kümesidir.
BÖLÜM 4 Bir algoritma aşağıdaki ğ dki özelliklere sahip komutların sonlu bir kümesidir. Kesinlik : Algoritma adımları kesin olarak tespit edilmelidir. Bir teklik: Her bir adımın yürütülmesinde sonuçlar
1. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ
1. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Bilgisayardaki İşlem Akışı Hammadde İşletme Makine, Teçhizat vs. İnsan Ürün Veri Bilgisayar Program İnsan Sonuç Bilgisayarın Genel Bileşenleri Bilgisayar Yazılım Donanım Sistem Uygulama
Ayrık zamanlı sinyaller için de ayrık zamanlı Fourier dönüşümleri kullanılmatadır.
Bölüm 6 Z-DÖNÜŞÜM Sürekli zamanlı sinyallerin zaman alanından frekans alanına geçişi Fourier ve Laplace dönüşümleri ile mümkün olmaktadır. Laplace, Fourier dönüşümünün daha genel bir şeklidir. Ayrık zamanlı
Genel Graf Üzerinde Mutlak 1-merkez
Genel Graf Üzerinde Mutlak 1-merkez Çözüm yöntemine geçmeden önce bazı tanımlara ihtiyaç vardır. Dikkate alınan G grafındaki düğümleri 1 den n e kadar numaralandırın. Uzunluğu a(i, j)>0 olarak verilen
İÇİNDEKİLER. Önsöz...2. Önermeler ve İspat Yöntemleri...3. Küme Teorisi Bağıntı Fonksiyon İşlem...48
İÇİNDEKİLER Önsöz...2 Önermeler ve İspat Yöntemleri...3 Küme Teorisi...16 Bağıntı...26 Fonksiyon...38 İşlem...48 Sayılabilir - Sonlu ve Sonsuz Kümeler...56 Genel Tarama Sınavı...58 Önermeler ve İspat Yöntemleri
KONU 4: DOĞRUSAL PROGRAMLAMA MODELİ İÇİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ I
KONU 4: DOĞRUSAL PROGRAMLAMA MODELİ İÇİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ I 4.1. Dışbükeylik ve Uç Nokta Bir d.p.p. de model kısıtlarını aynı anda sağlayan X X X karar değişkenleri... n vektörüne çözüm denir. Eğer bu
SOYUT CEBİR Tanım 1: Uzunluğu 2 olan dairesel permütasyona transpozisyon denir.
SOYUT CEBİR Tanım 1: Uzunluğu 2 olan dairesel permütasyona transpozisyon Tanım 2: Bir grubun kendi üzerine izomorfizmine otomorfizm, grubun kendi üzerine homomorfizmine endomorfizm Sadece birebir olan
Kafes Yapıları. Hatırlatma
Kafes Yapıları Ders 7 8-1 Hatırlatma Daha önce anlatılan sıra bağıntısını hatırlayalım. A kümesinde bir R bağıntsı verilmiş olsun. R bağıntısı; a. Yansıma (Tüm a A için, sadece ve sadece ara ise yansıyandır(reflexive)).
Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS
DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Sayısal Lojik Tasarımı BIL281 3 5+0 5 6 Ön Koşul Dersleri Yok Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze
Bu derste! BBM 231 Yazmaçların Aktarımı Seviyesinde Tasarım! Yazmaç Aktarımı Düzeyi! Büyük Sayısal Sistemler! 12/25/12
BBM 231 Yazmaçların Aktarımı Seviyesinde Tasarım! Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Müh. Bölümü Bu derste! Büyük, karmaşık sayısal sistemlerin tasarımı ele alınacaktır. ASM ve ASMD çizgeleri Tasarım Örnekleri
PERMÜTASYON, KOMBİNASYON. Örnek: Örnek: Örnek:
SAYMANIN TEMEL KURALLARI Toplama Kuralı : Sonlu ve ayrık kümelerin eleman sayılarının toplamı, bu kümelerin birleşimlerinin eleman sayısına eşittir. Mesela, sonlu ve ayrık iki küme A ve B olsun. s(a)=
Graflar - Çizgeler. Ders 9. Graflar ve Tanımlar
Graflar - Çizgeler Ders 9 9-1 Graflar ve Tanımlar Bir grafın ne olduğunu açıklamadan önce belki de ne olmadığını söylemek daha iyi olabilir. Bu bölümde kullanılan graf bir fonksiyonun grafiği değildir.
Okut. Yüksel YURTAY. İletişim : (264) Sayısal Analiz. Algoritma & Matlab.
Okut. Yüksel YURTAY İletişim : Sayısal Analiz [email protected] www.cs.sakarya.edu.tr/yyurtay (264) 295 58 99 Algoritma & Matlab 1 Algoritma Algoritma ; verilerin bilgisayara hangi çevre biriminden
Lisans. Cebirsel Yapı
Lisans Ayrık Matematik Cebirsel Yapılar H. Turgut Uyar Ayşegül Gençata Yayımlı Emre Harmancı 2001-2012 You are free: to Share to copy, distribute and transmit the work to Remix to adapt the work c 2001-2012
1.GRUPLAR. c (Birleşme özelliği) sağlanır. 2) a G için a e e a a olacak şekilde e G. vardır. 3) a G için denir) vardır.
1.GRUPLAR Tanım 1.1. G boş olmayan bir küme ve, G de bir ikili işlem olsun. (G, ) cebirsel yapısına aşağıdaki aksiyomları sağlıyorsa bir grup denir. 1) a, b, c G için a ( b c) ( a b) c (Birleşme özelliği)
SAYILAR DOĞAL VE TAM SAYILAR
1 SAYILAR DOĞAL VE TAM SAYILAR RAKAM: Sayıları ifade etmek için kullandığımız 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 sembollerinden her birine rakam denir. Soru: a ve b farklı rakamlar olmak üzere a + b nin alabileceği
TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ. Programcılık, problem çözme ve algoritma oluşturma
TEMEL BİLGİSAYAR BİLİMLERİ Programcılık, problem çözme ve algoritma oluşturma Programcılık, program çözme ve algoritma Program: Bilgisayara bir işlemi yaptırmak için yazılan komutlar dizisinin bütünü veya
köşe (vertex) kenar (edg d e)
BÖLÜM 7 köşe (vertex) kenar (edge) Esk den Ank ya bir yol (path) Tanım 7.1.1: Bir G çizgesi (ya da yönsüz çizgesi) köşelerden oluşan bir V kümesinden ve kenarlardan oluşan bir E kümesinden oluşur. Herbir
Günümüz bilgi toplumunda bilgisayar, her alanda kendine yer edinmiş ve insana, bir çok işlemde yardımcı olarak büyük kolaylık sağlamaktadır.
I. GİRİŞ Günümüz bilgi toplumunda bilgisayar, her alanda kendine yer edinmiş ve insana, bir çok işlemde yardımcı olarak büyük kolaylık sağlamaktadır. İnsanların elle yaptığı ve yapmakta olduğu bir çok
1.4. KISMİ SIRALAMA VE DENKLİK BAĞINTILARI
Reel sayılar kümesinin "küçük ya da eşit", bağıntısı ile sıralanmış olduğunu biliyoruz. Bu bağıntı herhangi bir X kümesine aşağıdaki şekilde genelleştirilebilir. Bir X kümesi üzerinde aşağıdaki yansıma,
Olasılık, bir deneme sonrasında ilgilenilen olayın tüm olaylar içinde ortaya çıkma ya da gözlenme oranı olarak tanımlanabilir.
5.SUNUM Olasılık, bir deneme sonrasında ilgilenilen olayın tüm olaylar içinde ortaya çıkma ya da gözlenme oranı olarak tanımlanabilir. Günlük hayatta sıklıkla kullanılmakta olan olasılık bir olayın ortaya
p sayısının pozitif bölenlerinin sayısı 14 olacak şekilde kaç p asal sayısı bulunur?
07.10.2006 1. Kaç p asal sayısı için, x 3 x + 2 (x r) 2 (x s) (mod p) denkliğinin tüm x tam sayıları tarafından gerçeklenmesini sağlayan r, s tamsayıları bulunabilir? 2. Aşağıdaki ifadelerin hangisinin
Deney 6: Ardışıl Devre Analizi
Deney 6: Ardışıl Devre Analizi Genel Bilgiler: Lojik devre derslerinde de görüldüğü gibi bir ardışıl devrenin analizi matematiksel model, durum tablosu veya durum diyagramı yardımıyla üç farklı biçimde
0.1 Küme Cebri. Teorem 1 A ve B iki küme olmak üzere i) (A B) c = A c B c ii) (A B) c = A c B c
0. Küme Cebri Bu bölümde verilen keyfikümeler üzerinde birleşim, kesişim, fark, tümleyen,...gibi özellikleri sağlayan eşitliklerle ilgilenceğiz. İlk olarak De Morgan kurallarıdiye bilinen bir Teoremi ifade
T I M U R K A R A Ç AY - H AY D A R E Ş C A L C U L U S S E Ç K I N YAY I N C I L I K A N K A R A
T I M U R K A R A Ç AY - H AY D A R E Ş C A L C U L U S S E Ç K I N YAY I N C I L I K A N K A R A Contents 1 İyi Sıralama 5 Bibliography 13 1 İyi Sıralama Well Ordering İyi sıralama kavramı, doğal sayıların
Değişkenler. Geçerli değişken isimleri : baslamazamani, ad_soyad, x5 Geçersiz değişken isimleri : 3x, while
Değişkenler Değişkenler bir bilginin bellekteki konumunu temsil eden sembolik isimlerdir. Bilgisayarda hemen hemen tüm işlemler bellekte yapılır. Program çalıştırıldığında değişken ve bu değişkenin türüne
Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı. ALES / Đlkbahar / Sayısal II / 13 Mayıs Matematik Sorularının Çözümleri
Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı ALES / Đlkbahar / Sayısal II / 1 Mayıs 01 Matematik Sorularının Çözümleri 1. 9! 8! 7! 9! + 8! + 7! 7!.(9.8 8 1) 7!.(9.8+ 8+ 1) 6 81 9 7. 4, π, π π,14
14.Konu Reel sayılarının topolojisi. 1.Tanım:, verilsin. açık aralığına noktasının -komşuluğu denir. { } kümesine nın delinmiş -komşuluğu denir.
14.Konu Reel sayılarının topolojisi 1.Teorem: cismi tamdır. 1.Tanım:, verilsin. açık aralığına noktasının -komşuluğu denir. { } kümesine nın delinmiş -komşuluğu denir. 2.Tanım: ve verilsin. nın her komşuluğunda
Şimdi de [ ] vektörünün ile gösterilen boyu veya büyüklüğü Pisagor. teoreminini iki kere kullanarak
10.Konu İç çarpım uzayları ve özellikleri 10.1. ve üzerinde uzunluk de [ ] vektörünün ile gösterilen boyu veya büyüklüğü Pisagor teoreminden dir. 1.Ö.: [ ] ise ( ) ( ) ve ( ) noktaları gözönüne alalım.
Matematik Ders Notları. Doç. Dr. Murat Donduran
Matematik Ders Notları Doç. Dr. Murat Donduran Mart 18, 28 2 İçindekiler 1 Tanımlı Integral Uygulamaları 5 1.1 Olasılık.............................. 5 3 4 İÇINDEKILER Bölüm 1 Tanımlı Integral Uygulamaları
Mantık Devreleri Laboratuarı
2013 2014 Mantık Devreleri Laboratuarı Ders Sorumlusu: Prof. Dr. Mehmet AKBABA Laboratuar Sorumlusu: Emrullah SONUÇ İÇİNDEKİLER Deney 1: 'DEĞİL', 'VE', 'VEYA', 'VE DEĞİL', 'VEYA DEĞİL' KAPILARI... 3 1.0.
BIL1202 ALGORİTMA VE PROGRAMLAMAYA GİRİŞ
2017-2018 BaharYarıyılı Balıkesir Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü 6 BIL1202 ALGORİTMA VE PROGRAMLAMAYA GİRİŞ (Temel Algoritma Örnekleri, Genel Uygulamalar) Yrd. Doç. Dr. İbrahim Küçükkoç Web:
SAYISAL ELEKTRONİK. Ege Ü. Ege MYO Mekatronik Programı
SAYISAL ELEKTRONİK Ege Ü. Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 2 Sayı Sistemleri İkilik, Onaltılık ve İKO Sayılar İkilik Sayı Sistemi 3 Çoğu dijital sistemler 8, 16, 32, ve 64 bit gibi, 2 nin çift kuvvetleri
BMT 206 Ayrık Matematik. Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 1
BMT 206 Ayrık Matematik Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 1 Graph (Çizge) Yük. Müh. Köksal GÜNDOĞDU 2 Graph (Çizge) Köşe (vertex) adı verilen düğümlerden ve kenar (edge) adı verilip köşeleri birbirine bağlayan
8. HOMOMORFİZMALAR VE İZOMORFİZMALAR
8. HOMOMORFİZMALAR VE İZOMORFİZMALAR Şimdiye kadar bir gruptan diğer bir gruba tanımlı olan fonksiyonlarla ilgilenmedik. Bu bölüme aşağıdaki tanımla başlayalım. Tanım 8.1: ve iki grup ve f : G H bir fonksiyon
İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri. Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu [email protected] http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue
İşaret İşleme ve Haberleşmenin Temelleri Yrd. Doç. Dr. Ender M. Ekşioğlu [email protected] http://www2.itu.edu.tr/~eksioglue İşaretler: Bilgi taşıyan işlevler Sistemler: İşaretleri işleyerek yeni işaretler
Leyla Bugay Haziran, 2012
Sonlu Tekil Dönüşüm Yarıgruplarının Doğuray Kümeleri [email protected] Çukurova Üniversitesi, Matematik Bölümü Haziran, 2012 Yarıgrup Teorisi Nedir? Yarıgrup terimi ilk olarak 1904 yılında Monsieur l
Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Tasarımı) Varlık Bağıntı Modeli
Celal Çeken Veysel Harun Şahin Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Tasarımı) Varlık Bağıntı Modeli Konular Veritabanı Tasarım Aşamaları Kavramsal Tasarım Temel Kavramlar Varlıklar Arası Bağıntılar
Küme temel olarak belli nesnelerin ya da elamanların bir araya gelmesi ile oluşur
Kümeler Kümeler ve küme işlemleri olasılığın temellerini oluşturmak için çok önemlidir Küme temel olarak belli nesnelerin ya da elamanların bir araya gelmesi ile oluşur Sonlu sayıda, sonsuz sayıda, kesikli
MAT 321SOYUT CEBİR I KONU TEKRAR SORULARI. ise < A > nedir?
MAT 321SOYUT CEBİR I KONU TEKRAR SORULARI 1. Pozitif rasyonel sayılar kümesi Q + üzerinde x y = xy 2 işlemi tanımlansın. (Q+, ) bir grup mudur? Gösteriniz. 2. (G, ) bir grup olsun. a G olmak üzere her
BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ ALGORİTMA VE PROGRAMLAMA II 2.HAFTA SWİTCH (CASE), SAYAÇLAR, DÖNGÜLER,
BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ ALGORİTMA VE PROGRAMLAMA II 2.HAFTA SWİTCH (CASE), SAYAÇLAR, DÖNGÜLER, C++ İÇİN UFAK HATIRLATMALAR Değişken adları bir harf ile başlamalıdır. (a-z, A-Z). Değişken adı numara içerebilir.
