Eğitim insanların mükemmelleştirilmesidir (Kant). İyi yaşama imkanı sunan etkinliklerin tümüdür (Spencer). Fizik ik ve sosyal faktörlarin insan üzerinde meydana getirdiği tesirlerdir (Durkheim). Bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir (Ertürk). Birbiriyle ilişkili olan öğelerin belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere birlikte çalışmasına dayanan bir bütün olarak tanımlanmaktadır. Sistemler; İnsan yapısı ve doğal sistemler, Açık ve kapalı sistemler Mekanik ve biyolojik sistemler Okul ve Eğitim Sistemi Eğitim sistemi ve okullar yaygın olarak açık sosyal sistemler olarak sınıflandırılmaktadırlar. Bir açık sistemin öğeleri; ğ Sistemin yaşamasını sağlayan girdiler, Girdileri sistemde işleyen alt sistemler İşlenen girdilerden elde edilen çıktılar, Sistemin işlemesini ve çıktıları değerlendirilmesi dönütler Sistemin içinde yaşadığı çevre Açık Sistem Öğeleri Girdi Çevre Süreç ve Alt Sistemler Dönüt Çıktı Öğrenme ve öğretme sürecinin, amaçlı sistemli, planlı, programlı ve düzenli bir biçimde gerçekleştirilmek istenmesi eğitimin kurumsallaşmasını yani eğitim ve okul sisteminin oluşmasına yol açmıştır. Karşılıklı etkileşim Öğelerin birbirine dayanması Eğitim Programları, İnsan Gücü (Öğrenciler, Öğretmenler, Yöneticiler, Uzmanlar, Veliler vb). Finans Kaynakları, Fiziksel Kaynaklar, Teknoloji 1
Türk eğitim sistemi iki ana bölümden oluşurur; 1. Örgün eğitim sistemi Okul öncesi, ilk, orta ve yüksek k öğretim 2. Yaygın eğitim sistemi Yukarıda sayılan öğretim kurumları dışındaki kurumlar Bir eğitim sisteminin varlığını sürdürebilmesi için; Amaçlarını gerçekleştirebilme, Alt sistemlerini i i bütünleştirme, ti Çevresine uyum sağlama ve Meşruiyet olmak üzere dört işlevi yerine getirmelidir. Merkeziyetçi Üç Temel Eğilim Yerel Hem Merkeziyetçi Hem de Yerel Merkeziyetçi Yönetimde; Yetki ve kaynaklar tek merkezde, Hizmetlerde hiyerarşiklik, Yerel Yönetimde; Özerk ve tüzel kişiliğe sahip birimlerin bağımsız karar alma ve uygulam yetkileri, Yarı Yerel ve Yarı Merkeziyetçi (yetki yenişliği); Merkezdeki bazı yetkilerin taşra teşkilatlarına devredilmesi, Yararları Kaynakların tek merkezden, Planlanması, Sağlanması ğ ve Dağıtılması yoluyla bölge ve okullar arası adaletin sağlanması Sakıncaları İşlerin birikmesi ve gecikmesi, Kırtasiyeciliğin artması, Karar sürecinin yavaşlaması, Çevresel destek ve katkının azalması, Yerel öncelik ve tercihlere fırsat verilmemesi, Kaynakların yerinde ve verimli kullanılamaması Yararları Katılımla uygulamanın meşruiyetinin artması, Özerlik ve bağımsızlığın artmasıyla sorumlulukların artması, Dışlanan grupların temsili, Yerel ihtiyaçların dikkate alınması, Bürokrasinin azaltılması, Merkezdeki iş gücünün azaltılması, Halkın eğitim kurumlarını benimsemesi, Fırsat eşitliğinin sağlanması, Demokrasinin gelişmesi, Öğrenci başarılarında artış sağlnması Sakıncaları Yönetimde bazı grupların öne çıkması diğerlerinin dışlanması, Yeterli temsil sorunu, Milli politikalardan sapma ve milli birliği tehtit ihtimali, Denetimin güçleşmesi, Bölgeler arası eşitsizliğin artması, Yönetimde nesnelliğin kaybolması 2
II. Mahmuttan sonra bu yönde çalışmalar yapılmıştır, Cumhuriyettten önce Prens Sabahattin, adem-i merkeziyetçi yönetimi savunmuştur. Cumhuriyetten sonra (1960) merkeziyetçi yönetimin sakıncaları sıksık tartışılmaya başlanmıştır. 1960 larda MEHTAP projesinde yerel yönetimlerin yeniden yapılanması tartışılmış, 1991 yılında KAYA projesinde MEHTAP örtüşen görüşler dile getirilmiş, Beş yıllık kalkınma planlarının hemen hepsinde ve milli eğitim şuralarında yerel yönetimlerin güçlendirilmesi gerektiği üzerinde durulmuştur. Özellikle 2007-2013 dokuzuncu kalkınma planında Milli eğitim sisteminin geliştirlmesine ve yeniden yapılandırılması ile ilgili ilkeler benimsenmiştir. Stratejik planlama, Müfredat programları, Araştırma-geliştirme, Denetleme ve koordinasyon, Kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, Taşra teşkilatlarına yetki ve görevlerin devredilmesi Geleneksel kamu yönetimi; F. W. Taylor, H. Fayol ve Özellikle M. Weberin geliştirdiği kuram ve yaklaşımlara dayanmaktadır. Weber e (21 April 1864 14 June 1920) göre devlet; Belirli bir ülkede yasal olarak fiziki güç ve ve şiddeti kullanma tekeline sahip insan topluluğudur. Geleneksel Devlet, Katı kuralcılık, Hiyerarşi, ş Hantallık, Verimszilik, Yavaşlık ve Kirtasiyecilik Modern Devlet, Kamuya karşı sorumluluk, Yetki paylaşımı, Stratejik planlama, Liyakat, Hesap verebilme, Hizmette kalite, Performans ve Etkililik ve verimlilik 3
Geleneksel Modern Devlet yönetiminde yaklaşımların değişimi eğitim sistemlerinin yönetiminde de değişimlere yol açmıştır. Okul merkezli yönetimin; Öğrenci başarılarının artırılması, Sorumluluğun paylaşılması, Okul toplumunun güçlendirilmesi, Okulla bütünleşmenin sağlanması, Performansın yükselmesi yönünde faydaları olacağı düşünülmektedir. Üst Sistemler (MEB, YÖK, ÜAK) Aracı Üst Sistemler (İlçe MEB, Yurt Dışı Eğitim Teşkilatları) Türk eğitim sistemini etkileyen sistemler, Avrupa eğitim sistemi (Cumhuriyetten önce) Anglo-sakson Ülkeler l (Cumhuriyetle Birlikte) Temel Okul Sistemleri (Okul Öncesi, İlk, Orta ve Yüksek Öüretim) Ekonomik, Politik, Kültürel faktörler. Endüstri toplumundan bilgi toplumana geçiş, teknoloji alanında meydana gelen gelişmeler ve küreselleşme süreci ulusal eğitim politikalarının şekillendirilmesinde etkili olmaktadır. Bu etkiler; Hizmet sektörünün önem kazanmasını sağlamakta ve Takım çalışması, Sorumluluk, Bağımsızlık, Özerklik, Girişimcilik, Yaratıcılık, Etkili iletişim ve Yenileşme gibi kavramların ön plana çıkmasına neden olmaktadır. 4
Kullanılan temalar, Cinsiyet faktörü, Sosyal adelet ve eşitlik, Küreselleşme, çok kültürlülük, cinsiyet vb., Değişme ve reform, Ekonomi ve özelleşme, Fonlar ve kaynaklar ve Stratejik planlama 5