KOBİMS BETON VE İNŞ. MALZ. SAN. TİC. A.Ş.

BERKA MÜHENDİSLİK ÇEVRE MADENCİLİK VE DANIŞMANLIK HİZMETLERİ LTD. ŞTİ. KOBİMS BETON VE İNŞ. MALZ. SAN. TİC. A.Ş. 20050839 NOLU KALKER OCAĞI VE KIRMA-ELEME TESİSİ KAPASİTE ARTIRIMI ÇED RAPORU ANKARA İLİ AKYURT İLÇESİ CÜCÜK MAHALLESİ TAŞ OCAKLARI MEVKİİ ANKARA EYLÜL/2013

PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE KOBİMS Beton ve İnş. Malz. Mad. San. Tic. A.Ş. Cücük Mahallesi Kocalar Taş Ocağı Akyurt/Ankara Tel:(0 312) 528 10 62 Faks:(0 312) 528 10 64 20050839 Nolu Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi Kapasite Artırımı 350.000-TL Ankara İli Akyurt İlçesi Cücük Mahallesi Taş Ocakları Mevkii Proje (ÇED) Alanı Koordinatları (Alan:43,8985 Hektar) Koor. Sırası Datum : Sağa,Yukarı : ED-50 Koor. Sırası Datum : Enlem,Boylam : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 33 D.O.M. : -- Zon : 36 Zon : -- Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : -- 508050.00 508440.00 : 4446980.00 : 4447020.00 40.171555 40.171911 : 33.094135 : 33.098716 508445.00 : 4446615.00 40.168262 : 33.098769 508470.52 : 4446600.70 40.168133 : 33.099069 508500.85 : 4446546.10 40.167641 : 33.099424 508500.00 : 4446535.00 40.167541 : 33.099414 508684.00 : 4446516.00 40.167368 : 33.101574 508550.00 : 4446120.00 40.163801 : 33.099996 508074.23 : 4446165.62 40.164217 : 33.094409 508055.13 : 4446212.80 40.164642 : 33.094185 508060.37 : 4446263.72 40.165101 : 33.094248 508000.20 : 4446329.41 40.165694 : 33.093542 508000.00 : 4446886.00 40.170708 : 33.093546 Kırma-Eleme Tesisi ve Ürün Stok Alanı Koordinatları (Alan:36884,4 m 2 ) Koor. Sırası Datum : Sağa,Yukarı : ED-50 Koor. Sırası Datum : Enlem,Boylam : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 33 D.O.M. : -- Zon : 36 Zon : -- Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : -- 508000.13 508058.59 : 4446521.07 : 4446536.98 40.167420 40.167563 : 33.093543 : 33.094230 508061.27 : 4446497.02 40.167203 : 33.094261 508253.04 : 4446409.32 40.166411 : 33.096512 508223.91 : 4446342.03 40.165805 : 33.096169 508209.72 : 4446311.93 40.165534 : 33.096002 508095.68 : 4446333.56 40.165730 : 33.094663 508032.25 : 4446294.42 40.165378 : 33.093918 508000.20 : 4446329.41 40.165694 : 33.093542 i

PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PTD/ÇED BAŞVURU DOSYASI/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI PTD/ÇED BAŞVURU DOSYASI/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN PTD/ÇED BAŞVURU DOSYASI/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORU SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) ÇED Yönetmeliği EK-I Listesi Madde 28; a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler d) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (3213 sayılı Maden Kanunu 1. (a) ve 2. (a) grup madenler ile hafriyat malzemeleri;400.000 ton/yıl). ADRES BERKA Mühendislik Çevre Madencilik ve Danışmanlık Hizmetleri Limited Şirketi Şenyuva Mah. Mertler Sok. No:50/1 Beştepe/ANKARA TELEFON (0312) 213 20 03-2159609 FAKS (0312) 215 96 13./09/2013 ii

İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ... vii ŞEKİLLER DİZİNİ... viii BÖLÜM 1. PROJENİN TANIMI VE AMACI.... 1 1.1. Tanımı, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu.... 1 BÖLÜM 2. PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ.... 5 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu.... 5 2.1.1. Proje Yer Seçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, Onanlı Çevre Düzeni Planı veya İmar Planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatları).... 5 2.1.2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu....12 2.1.2.1. Ocak....12 2.1.2.2. Kırma Eleme Tesisi....12 2.1.2.3. Stok Alanı....13 2.1.2.4. Bitkisel Toprak Depo Alanı....13 2.1.2.5. Şantiye/İdari Bina....14 2.1.2.6. Nakliye Güzergahı....14 2.1.2.7. Diğer....16 2.2. Proje Etki Alanının Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum....16 2.3. Projenin Özellikleri....18 2.3.1. Proje Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri, Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Çalışacak Personel Sayısı....18 2.3.2. Üretimde Kullanılacak Olan Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri....24 2.3.3. Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları, Taşınmaları ve Depolanmaları....25 2.3.4. Proje Kapsamındaki Ulaştırma Altyapısı Planı (Ulaştırma Güzergâhı, Güzergâh Yollarının Mevcut Durumu ve Kapasitesi, Hangi Amaçlar İçin Kullanıldığı, Mevcut Trafik Yoğunluğu, Yerleşim Yerlerine Göre Konumu, Yapılması Düşünülen Tamir, Bakım ve İyileştirme Çalışmaları vb.)...33 BÖLÜM 3. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI.... 35 3.1. Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo Ekonomik Özellikleri....35 3.1.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler)....35 3.1.2. Nufus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı)....35 3.1.3. Sağlık (Bölgedeki mevcut endemik hastalıklar)....36 3.1.4. İnsan Sağlığı ve Çevre Açısından Riskli ve Tehlikeli Faaliyetler....36 3.1.5. Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkânları, Nüfus Hareketleri....38 iii

3.1.6. Yöredeki Mevcut ve Planlanan Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, sağlık, kültür hizmetleri)....38 3.1.7. Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları....39 3.1.8. Projenin Fayda-Maliyet Analizi....40 3.1.9. Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri....41 3.1.10. Projenin Ekonomik Ömrü....41 3.1.11. Zamanlama Tablosu....42 3.2. Diğer Hususlar....42 BÖLÜM 4. MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI.... 43 (Bölgesel ve çalışma alanı baz alınarak mevcut ve planlanan durum verilmelidir.)...43 4.1. Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu....43 a) Tarım ve Hayvancılık....43 a.1) Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü....43 a.2) Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları....44 a.3) Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları....45 b) Orman Alanları....46 c) Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi....46 c.1) Proje Sırasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler....46 c.2) Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti....46 c.3) Etkilenecek Tabii Bitki Türleri ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı....47 c.4) Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu....47 c.5) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)....47 4.2. Toprak Özellikleri....47 a) Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması....47 b) Yamaç Stabilitesi....48 c) Erozyon....49 d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası)....49 4.3. Jeolojik Özellikler....49 a) Bölge Jeolojisi....49 b) Proje Alanı Jeolojisi....50 c) Cevherleşme....51 d) Depremsellik....51 e) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)....53 4.4. Hidrojeolojik Özellikler (Hidrojeolojik Etüt Raporunun Hazırlanması)....54 a) Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikler....54 b) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri....54 iv

c) Yeraltı ve Termal Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri (Su Seviyeleri, Miktarları, Emniyetli Çekim Değerleri, Kaynakların Debileri, Mevcut ve Planlanan Kullanımı)...55 d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)....55 4.5. Hidrolojik Özellikler....55 a) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikleri....55 b) Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu....56 c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Su Ürünleri İstihsali, Ulaşım, Turizm, Elektrik Üretimi, Diğer Kullanımlar)....56 d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)....56 4.6. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler....57 a) Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve İklimsel Özellikler....57 b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)....73 c) Tesis Çalışırken Mevcut Durumun Belirlenmesi Amacıyla Emisyon Ölçümlerinin Yapılması...73 4.7. Flora Fauna....73 a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora ve Fauna....73 b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Flora ve Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)...93 4.8. Koruma Alanları (Ek-V deki Duyarlı Yöreler Kapsamında)....94 a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları....94 b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)....98 4.9. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, 7/16349 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı İle Sınırlandırılmış Alanlar v.b.)....98 a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı....98 b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası)....98 BÖLÜM 5. PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ.... 99 5.1. Emisyon Hesaplamaları (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası); Özellikle Tarım Alanları Üzerindeki Etkilerinin ve Önlemlerin Detaylandırılması....99 5.2. Su Kullanımı ve Bertarafı (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası Olmak Üzere Temin Edileceği Kaynaklar, Su Miktarları, İçme ve Kullanma Suyu ve Diğer Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları, Kullanımı Sonrası Oluşacak Atıksuların Miktarı ve Bertarafı).... 108 5.3. Atıklar (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası Olmak Üzere Atık Türleri, Miktarları, Bertarafı).... 109 v

5.4. Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri, Vibrasyon (Akustik Rapor; titreşim ve gürültü ölçümlerinin yapılması)ç... 112 5.5. Sağlık Koruma Bandı Mesafesi.... 119 5.6. Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon Planı.... 119 5.7. Nakliye Yolu İle İlgili Alınacak Önlemler.... 119 5.8. Risk Analizi.... 121 a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Analizi.... 121 b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası).... 125 5.9. Diğer Hususlar.... 125 BÖLÜM 6. PROJENİN ALTERNATİFLERİ.... 126 BÖLÜM 7. İZLEME PROGRAMI.... 127 7.1. Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı.... 127 7.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlilik Tebliği nde Yeterlilik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 4. Maddesinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program.... 129 BÖLÜM 8. HALKIN KATILIMI.... 130 BÖLÜM 9. SONUÇLAR.... 131 NOTLAR KAYNAKLAR EKLER (Raporun Hazırlanmasında Kullanılan ve Çeşitli Kuruluşlardan Sağlanan Bilgi, Belge ve Tekniklerden Rapor Metninde sunulmayanlar) ÇED RAPORUNU HAZIRLAYANLARIN TANITIMI vi

TABLOLAR DİZİNİ Tablo-1. Zamanlama Tablosu... 4 Tablo-2. 20050839 Nolu Kalker Sahasına Ait İşletme Ruhsatı Koordinatları... 5 Tablo-3. 20050839 Nolu Kalker Sahasına Ait İşletme İzni Koordinatları... 5 Tablo-4. 20050839 Nolu Saha İle İlgili Olarak ÇED Gerekli Değildir Belgesi Alınan Alana Ait Koordinatlar... 6 Tablo-5. Toplam İşletme (ÇED Alanı) Alanı Koordinatları... 6 Tablo-6. Ocak Alanı Koordinatları... 12 Tablo-7. Kırma-Eleme Tesisi ve Ürün Stok Alanı Koordinatları... 13 Tablo-8. Kırma-Eleme Tesisi ve Ürün Stok Alanı Koordinatları... 13 Tablo-9. Bitkisel Toprak Depolama Alanı Koordinatları... 14 Tablo-10. Pasa Toprak Depolama Alanı Koordinatları... 14 Tablo-11. Şantiye Alanı Koordinatları... 14 Tablo-12. 2. Nakliye Yoluna Ait Koordinatlar... 15 Tablo-13. Proje Kapsamında Kullanılacak Olan Makine ve Ekipman Listesi... 24 Tablo-14. Mevcut Kırma-Eleme Tesisi Makine ve Ekipman Listesi... 24 Tablo-15. Delik Eğimi Düzeltme Faktörü... 27 Tablo-16. Patlatma Dizaynı Hesaplamları Özeti... 29 Tablo-17. 20050839 Kalker Sahasında Uygulancak Olan Patlatma Dizaynı Bilgileri... 29 Tablo-18. Ankara İli ve İlçelerine Ait Nüfus... 35 Tablo-19. Ankara İlindeki, Konutun Mülkiyet Durumuna Göre Hanehalkı Sayısı... 36 Tablo-20. Akyurt İlçesi Okuma Yazma Durumu, Cinsiyet ve Yaş Grubuna Göre Nüfus... 39 Tablo-21. Çalışacak Personel Sayısı ve Görev Dağılımı... 40 Tablo-22. Yıllık İşletme Giderleri... 40 Tablo-23. Yıllık İşletme Gelirleri... 41 Tablo-24. Yıllık İşletme Karı... 41 Tablo-25. Zamanlama Tablosu... 42 Tablo-26. Ankara İli Arazinin Niteliğine Göre Dağılımı... 43 Tablo-27. Akyurt İlçesi Arazinin Niteliğine Göre Dağılımı... 43 Tablo-28. Akyurt İlçesine Ait 2011 Yılı Tahıl Ürünleri Ekiliş, Verim ve Üretim Değerleri... 44 Tablo-29. Akyurt İlçesine Ait 2011 Yılı Sebze Ürünleri Ekiliş, Verim ve Üretim Değerleri... 44 Tablo-30. Akyurt İlçesine Ait 2011 Yılı Meyve Ürünleri Ekiliş, Verim ve Üretim Değerleri... 45 Tablo-31. Akyurt İlçesi 2011 Yılı Hayvan Adetleri... 45 Tablo-32. Basınç Değerleri... 57 Tablo-33. Sıcaklık Değerleri... 57 Tablo-34. Yağış Değerleri... 58 Tablo-35. Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı Değerleri... 59 Tablo-36. Ortalama Nispi Nem... 62 Tablo-37. Kar Yağışlı ve Kar Örtülü Günler... 62 Tablo-38. Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı... 63 Tablo-39. Ortalama Sisli Günler Sayısı... 63 Tablo-40. Ortalama Dolulu Günler... 63 Tablo-41. Ortalama Krağılı Günler... 64 Tablo-42. Ortalama Orajlı Günler... 64 Tablo-43. Maksimum Kar Kalınlığı... 65 Tablo-44. Buharlaşma Değerleri... 65 Tablo-45. Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları... 67 Tablo-46. Mevsimler Göre Rüzgarın Esme Sayıları... 68 Tablo-47. Uzun Yıllar Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı Değerleri... 70 Tablo-48. Ortalama Rüzgar Hızı... 70 Tablo-49. Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü... 71 Tablo-50. Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı... 71 Tablo-51. Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması... 72 Tablo-52. Uzun Yıllar Fevk Hadiseleri... 72 Tablo-53. BERN Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları (Flora Türleri İçin)... 75 Tablo-54. CITES Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları... 75 vii

Tablo-55. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Flora Türleri ve Korunma Durumları... 77 Tablo-56. Merkez Av Komisyon Kararları ve Açıklamaları... 84 Tablo-57. BERN Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları (Fauna Türleri İçin)... 84 Tablo-58. Demirsoy, A. (1996) a göre Red Data Book Kategorileri... 85 Tablo-59. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Amphibia (İkiyaşamlı) Türleri ve Korunma Durumları... 90 Tablo-60. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Reptilia (Sürüngen) Türleri ve Korunma Durumları... 90 Tablo-61. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Aves (Kuş) Türleri ve Korunma Durumları... 91 Tablo-62. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Mammalia (Memeli) Türleri ve Korunma Durumları... 92 Tablo-63. Toz Emisyonu Kütlesel Debileri... 103 Tablo-64. Partiküler Madde (PM) Emisyonları İçin Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri... 103 Tablo-65. Çöken Toz Emisyonları İçin Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri... 103 Tablo-66. Senaryo-1: 20050839 No lu Kalker Ocağı Patlatma Aşamasında En Yakın Yerleşim Yerlerinde ve Duyarlı Alanlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri106 Tablo-67. Senaryo-2: Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisinin Kontrolsüz Şartlarda En Yakın Yerleşim Yerlerinde ve Duyarlı Alanlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri... 107 Tablo-68. Senaryo-3: Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisinin Kontrollü Şartlarda En Yakın Yerleşim Yerlerinde ve Duyarlı Alanlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri... 107 Tablo-69. Günlük ve Yıllık Su İhtiyacı... 109 Tablo-70. Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri... 113 Tablo-71. Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Yapının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri... 114 Tablo-72. Bina temeli titreşim hızı (V0) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri (Forssbland, 1981)... 114 Tablo-73. Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı asgari ve azami değerleri (Armac Printing Company)... 115 Tablo-74. 2. Nakliye Yoluna Ait Koordinatlar... 119 Tablo-75. Kaza Olabilirlik Tanımları ve Değer Aralıkları... 123 Tablo-76. Arazinin Hazırlanması ve İnşaat Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi124 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil-1. Genel iş Akım Şeması... 2 Şekil-2. Yer Bulduru Haritası... 7 Şekil-3. Uydu Görüntüsü... 8 Şekil-4. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Fotoğraflar... 9 Şekil-5. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Fotoğraflar... 10 Şekil-6. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Fotoğraflar... 11 Şekil-7. Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi İşletmesi İş Akım Şeması... 19 Şekil-8. Kırma-Eleme Tesisi İş Akım Şeması... 22 Şekil-9. Kırma-Eleme Tesisi Yerleşim Şeması... 23 Şekil-10. Açık Ocak Patlatmalarında Şeş-Beş Delik Düzeni... 29 Şekil-11. Yüzey Gecikmeli Delik İçi Kapsül Sisteminin Bağlantı Şekli... 32 Şekil-12. Nakliye Yolu Güzergahı... 33 Şekil-13. Karayolları Trafik Yükü Haritası (2011)... 34 Şekil-14. Arazi Varlığı Haritası... 48 Şekil-15. Ankara İli Depremsellik Haritası... 51 Şekil-16. Proje Alanı ve Yakın Çevesinin Diri Fay Haritası... 53 Şekil-17. Basınç Değerleri Grafiği... 57 Şekil-18. Sıcaklık Değerleri Grafiği... 58 viii

Şekil-19. Yağış Değerleri Grafiği... 58 Şekil-20. Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı Değerleri Grafiği... 61 Şekil-21. Ortalama Nispi Nem Grafiği... 62 Şekil-22. Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı Grafiği... 62 Şekil-23. Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı Grafiği... 63 Şekil-24. Ortalama Sisli Günler Sayısı Grafiği... 63 Şekil-25. Ortalama Dolulu Günler Sayısı Grafiği... 64 Şekil-26. Ortalama Kırağılı Günler Sayısı Grafiği... 64 Şekil-27. Ortalama Orajlı Günler Sayısı Grafiği... 65 Şekil-28. Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği... 65 Şekil-29. Ortalama Açık Yüzey Buharlaşma Grafiği... 66 Şekil-30. Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması Grafiği... 66 Şekil-31. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı... 67 Şekil-32. Mevsimlere Göre Esme Sayıları Rüzgar Diyagramı... 68 Şekil-33. Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları... 69 Şekil-34. Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı... 70 Şekil-35. Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği... 71 Şekil-36. Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği... 71 Şekil-37. Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı Grafiği... 72 Şekil-38. Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği... 72 Şekil-39. P. H Davis in Grid Kareleme Sistemi... 73 Şekil-40. Patlatma Sonrası Ortaya Çıkan Titreşimin (Vo) Mesafeye Göre Yayılımı... 113 Şekil-41. Nakliye Yolları Güzergahı... 120 Şekil-42. Nakliye Yolları Güzergahı Uydu Görüntüsü... 121 Şekil-43. Acil Müdahale Planı... 128 KLER DİZİNİ EK 1: Kurumlardan Alınan Resmi Belge ve Yazılar A. ÇED Gerekli Değildir Belgesi B. İşletme Ruhsatı ve İşletme İzin Ruhsatı C. Evsel Sıvı ve Katı Atıklara İlişkin Yazılar D. Meteoroloji Bülteni E. Kültür Varlıkları Koruma Kurulu Yazısı F. Su Temin Yazısı G. Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü Yazısı ve Toprak Koruma Projesi EK 2: Bölgesel Yer Bulduru Haritası ve Vaziyet Planı EK 3: Kadastro Haritası EK 4: Topografik Harita EK 5: Jeoloji Haritası EK 6: Üretim Termin Planı ve Rehabilitasyon Planı Haritası EK 7: Doğaya Yeniden Kazandırma Projesi EK 8: Hidrojeolojik Etüd Raporu EK 9: İmisyon Ölçüm Raporu EK 10:Vibrasyon ve Gürültü Ölçüm Raporu EK 11:Akustik Rapor EK 12: Toz Modeli Raporu ix

BÖLÜM 1. PROJENİN TANIMI VE AMACI. 1.1. Tanımı, Hizmet Amaçları, Önem ve Gerekliliği, Projenin Zamanlama Tablosu. Tanımı: Kobims Beton ve İnş. Malz. Mad. San. Tic. A.Ş. tarafından; Ankara İli, Akyurt İlçesi, Cücük Mahallesi, Taş Ocakları mevkiinde yer alan, 20050839 nolu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi ile ilgili olarak 24,92 hektarlık alanda 243.000 ton/yıl kapasiteli Kalker Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi işletmesi için 15.10.2010 tarih ve Karar No: 802 ile ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır (Bkz. Ek-1-A). Söz konusu faaliyet ile ilgili olarak alan genişletilmesi ve kapasite artışı ile ilgili olarak hazırlanmış olan proje tanıtım dosyası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulmuş olup, yapılan değerlendirmede ÇED Gereklidir Kararı verilmiştir (Bkz. Ek-1-B). ÇED Gereklidir Kararı sonrası proje alanı ve üretim kapasitesi ile ilgili olarak yapılan değerlendirmede, ÇED Gereklidir Kararı verilen alan ve kapasite miktarları değiştirilerek Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi için ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. Bu kapsamda; 24,92 hektar olan ocak alanına ek olarak 18,9785 hektarlık alan eklenerek proje (ÇED Alanı) alanının 43,8985 hektara çıkartılması, 243.000 ton/yıl kapasiteli olan kalker ocağı ve kırma eleme tesisinin yıllık üretim kapasitesinin 1.612.800 tona çıkartılması planlanmaktadır. Söz konusu proje alanı içinde yer alan şahıs parselleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü tarafından 5578 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; 75 nolu (Cücük Mahallesindeki) parselin 10.300 m 2 si, 1064 nolu parselin 1.000 m 2 si, 72 nolu parselin 1.875 m 2 si ve 75 nolu (Kalaba Mahallesindeki) parselin 24.000 m 2 si ÇED alanı içinde değerlendirilmiştir. Buna göre 43,8985 hektar olan proje alanı değerlendirme sonucunda 43,8985 hektara düşürülmüştür. 43,8985 hektara düşürülen alanın 29,1938 hektarlık kısımmı Tarım Dışı Alan (T) dır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 3 üncü maddesi (i) bendinde tanımlanan Tarım Dışı Alan (T) olarak tespit edildiğinden ilgili Kanun kapsamında yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 13 üncü maddesi gereğince İl Toprak Koruma Kurulunun 06.06.2013 tarih ve 2013/6 sayılı kararına istinaden toprak korum projesindeki haritasa sınırları beliritlen geriye kalan 14,7047 hektarlık Kuru Marjinal Tarım Arazisi olarak tespit edilen alan çevresindeki tarım arazilerine zarar vermeyecek tedbirlerin alınması ve yazımız ekindeki Toprak Koruma Projesine uyulması kaydıyla Tarım Dışı amaçlı kullanılmasına izin vermiştir. Bu itibarla söz konusu proje alanı 43,8985 hektara küçültülmüştür. Proje alanı (ÇED alanı) olan 43,8985 hektarlık (438.985 m 2 ) alan içerisinde hazine arazi ile tapulu araziler bulunmaktadır. 1

43,8985 hektarlık alan içerisinde kırma-eleme tesisi, mekanik plent ünitesi, şantiye binası, ürün stok alanı, pasa ve bitkisel toprak depolama alanları bulunmaktadır (Bkz. Ek-2). Proje alanına en yakın yerleşim yeri, alanın yaklaşık 450 metre güneyinde Kalaba Mahallesi ile yaklaşık 500 metre kuzeyinde bulunan Cücük Mahallesi dir. Kalker ocağında ve kırma-eleme tesisinde; yılda 12 ay 336 gün, ayda 28 gün, günde 16 (2 x 8 saat) saat olmak üzere iki vardiya üzerinden çalışma yapılacaktır. Yıllık Üretim Miktarı : 1.612.800 ton/yıl Aylık Üretim Miktarı : 134.400 ton/ay Günlük Üretim Miktarı : 4.800 ton/gün Saatlik Üretim Miktarı : 300 ton/saat Çalışma Süresi : 12 ay/yıl, 336 gün/yıl, 28 gün/ay, 16 saat/gün Hafriyat Delici ile Deliklerin Delinmesi Deliklere Dinamit ve ANFO Şarjı Patlatmanın Yapılması Kalkerin Sahadan Kamyonlara Yüklemesi ve Kırma-Eleme Tesisine Naklinin Yapılması (1.612.800 ton/yıl) Kalkerin Kırma-Eleme Tesisinde Kırılması ve Elenmesi (1.612.800 ton/yıl) Mıcırın Geçici Stoklanması ve/veya Naklinin Yapılması (1.612.800 ton/yıl) Şekil-1. Genel iş Akım Şeması Sicil 20050839 nolu kalker sahasındaki üretim miktarı ÇED raporunda belirtilen kapasiteye ulaşması durumunda, kalker sahası için ÇED raporunda belirtilen üretim miktarlarına göre Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne revize işletme projesi verilecektir. 2

Projenin Ömrü: Proje kapsamında yer alan Sicil 20050839 nolu kalker sahası ile ilgili olarak 05.10.2005 tarihinde Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden 10 yıl süreli işletme ruhsatı ve işletme izni alınmıştır. Sahadaki kalker varlığı bu zamana kadar açılmış olan ocak aynalrı da göz önüne alınarak yapılan jeolojik araştırmalar sonucunda tespit edilmiştir. Sahadaki ortalama kalker kalınlığı 35 m. civarındadır. İşletme yapılacak olan kalker sahasındaki rezerv bilgileri aşağıda verilmiştir. Görünür Rezerv Miktarı: Uzunluk :650 m Genişlik :500 m Kalınlık :35 m Özgül Ağırlık :2,7 ton/m 3 Görünür Rezerv Miktarı:650 m x 500 m x 35 m x 2,7 ton/m 3 = 30.712.500 ton Görünür Rezerve Göre Proje Ömrü: 30.712.500 ton /1.612.800 ton/yıl= 19 yıl Muhtemel Rezerv Miktarı: Uzunluk :650 m Genişlik :500 m Kalınlık :70 m Özgül Ağırlık :2,7 ton/m 3 Muhtemel Rezerv Miktarı:650 m x 500 m x 70 m x 2,7 ton/m 3 =61.425.000 ton Muhtemel Rezerve Göre Proje Ömrü: 61.425.000 ton / 1.612.800 ton/yıl=38 yıl Kalker sahası ile ilgili olarak alınan işletme ruhsatı 10 yıl süreli olup, 10 yılın sonunda piyasa ve ekonomik koşullara göre işletmeye devam edilmesi durumunda 3213 sayılı Maden Kanunu na göre işletme ruhsatının süresi uzatılacaktır. Proje kapsamında yer alan kırma-eleme tesisinin ömrü ise kalker sahasının ve piyasanın ekonomik ömrüne bağlı olarak değişecektir. Önem ve Gerekliliği İle Hizmet Amaçları: Proje kapsamında yer alan kırma-eleme tesisinde üretilecek olan ürünler Ankara İli ve yakın çevredeki yerleşim yerlerindeki inşaat ve altyapı sektöründe kullanılmak üzere tesisten satışı yapılacaktır. Projenin Zamanlama Tablosu: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi tesisi ile ilgili olarak 3213 sayılı Maden Kanunu, 5491 sayılı Kanundan değişiklik 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine ve diğer Kanun ve Yönetmeliklere göre gerekli izinlerin alınması ile birlikte üretim işlemlerine başlanılacaktır. 3

Tablo-1. Zamanlama Tablosu Yapılacak Olan İşlemler 2012 Yılı 2013 Yılı 2014 Yılı 9 10 11 12 1-7 8 9 10 11 12 1 2 3 ÇED Sürecinin Başlatılması X Halkın Katılım Toplantısı X Komisyonun Kapsam ve Özel Format X Belirlemesi Toplantısı ÇED Raporunun Hazırlanması X X X X X 1. İDK Toplantısı X ÇED Süreci Sonu X Gerekli İzinleri Alınması X Üretim İşlemlerine Geçilmesi X 4

BÖLÜM 2. PROJE ALANI VE ETKİ ALANINA AİT MEVCUT DURUMUN BELİRLENMESİ VE ÖZELLİKLERİ. (Proje yeri ve etki alanının mevcut durumu ve planlanan durumu ile ilgili olarak çevresel özelliklerin beliritlmesi.) 2.1. Proje İçin Seçilen Yerin Konumu. 2.1.1. Proje Yer Seçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan yerin, Onanlı Çevre Düzeni Planı veya İmar Planı sınırları içinde ise bu alan üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde koordinatları ile birlikte gösterimi, projenin kapladığı alan ve koordinatları). Kobims Beton ve İnş. Malz. Mad. San. Tic. A.Ş. tarafından; Ankara İli, Akyurt İlçesi, Cücük Mahallesi Taş Ocakları mevkiinde yer alan 20050839 nolu kalker sahasında işletilmekte olan kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinde kapasite artışına gidilmesi planlanmaktadır. Proje alanı H 30 d1 paftasında yer almaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri, proje alanının yaklaşık 500 metre kuzeyindeki Cücük Mahallesi ile yaklaşık 450 metre güneyindeki Kalaba Mahallesi dir. (Bkz. EK-4). Proje kapsamında yer alan faaliyet alanlarının büyük bir kısmı tescil dışı hazine arazisinden az bir kısmı ise ise tapulu şahıs arazilerinden meydana gelmektedir. 20050839 nolu kalker sahası 88,01 hektardan meydana gelmektedir. İşletme ruhsatına ait koordinatlar aşağıda verilmişitr. Tablo-2. 20050839 Nolu Kalker Sahasına Ait İşletme Ruhsatı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508000.00 4446886.00 2 508260.00 4447480.00 3 508930.00 4447240.00 4 508550.00 4446120.00 5 508000.00 4446172.00 Alan: 88,01 Hektar 20050839 nolu 88,01 hektarlık kalker sahası ile ilgili olarak 05.10.2005 tarihinde Maden işleri Genel Müdürlüğü nden 9,99 hektarlık alan için işletme izni alınmıştır. İşletme iznine ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. Tablo-3. 20050839 Nolu Kalker Sahasına Ait İşletme İzni Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508370.00 4446480 2 508160.00 4446420 3 508112.00 4446850 4 508400.00 4446850 Alan: 9,99 Hektar 5

20050839 nolu kalker sahasının 24,92 hektarlık bölümünde 15.10.2010 tarih ve 802 Karar nosu ile ÇED Gerekli Değildir Kararı alınarak üretim işlemlerine başlanılmıştır. Bu alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. Söz konusu alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. Tablo-4. 20050839 Nolu Saha İle İlgili Olarak ÇED Gerekli Değildir Belgesi Alınan Alana Ait Koordinatlar Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508050.00 4446980.00 2 508440.00 4447020.00 3 508455.00 4446615.00 4 508500.00 4446620.00 5 508500.00 4446350.00 6 508150.00 4446350.00 7 508035.00 4446565.00 8 508120.00 4446605.00 Alan: 24,92 Hektar Yukarda verilen 29,92 hektarlık alan ek olarak 18,9785 hektarlık alan artışına karar verilmiştir. Kapasite artışı kapsamında yeni eklenecek olan 18,9785 hektarlık alan ile ÇED Gerekli Değildir Belgesi kapsamında izin alınan 24,92 hektarlık alanı da içine alan toplam işletme alanı (ÇED Alanı) 43,8985 hektardan (438.985 m 2 ) meydana gelmekte olup, alan koordinatları aşağıda verilmiştir. Tablo-5. Toplam İşletme (ÇED Alanı) Alanı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508050.00 4446980.00 2 508440.00 4447020.00 3 508445.00 4446615.00 4 508470.52 4446600.70 5 508500.85 4446546.10 6 508500.00 4446535.00 7 508684.00 4446516.00 8 508550.00 4446120.00 9 508074.23 4446165.62 10 508055.13 4446212.80 11 508060.37 4446263.72 12 508000.20 4446329.41 13 508000.00 4446886.00 Alan: 43,8985 Hektar 3) 43,8985 hektarlık proje alanı hazine ve tapulu arazilerden meydana gelmektedir (Bkz. Ek- ÇED raporu kapsamında değerlendirilecek olan 43,8985 hektarlık alan içinde, ocak alanı, kırma-eleme tesisi ve ürün stok alanı, bitkisel toprak ve pasa depolama alanları ile şantiye alanı yer almaktadır (Bkz. Ek-2). 6

Proje Alanı Şekil-2. Yer Bulduru Haritası 7

Şekil-3. Uydu Görüntüsü 8

KOBİMS BETON VE İNŞ Şekil-4. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Fotoğraflar 9

KOBİMS BETON VE İNŞ Şekil-5. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Fotoğraflar 10

KOBİMS BETON VE İNŞ Şekil-6. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Fotoğraflar 11

KOBİMS BETON VE İNŞ 2.1.2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu. 2.1.2.1. Ocak. 43,8985 hektarlık ÇED alanı içinde kalker madeninin üretileceği ocak alanı 363.386,5 m 2 den meydana gelmektedir. Bu alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. Tablo-6. Ocak Alanı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508050.00 4446980.00 2 508440.00 4447020.00 3 508445.00 4446615.00 4 508470.52 4446600.70 5 508500.85 4446546.10 6 508500.00 4446535.00 7 508684.00 4446516.00 8 508550.00 4446120.00 9 508233.57 4446150.35 10 508192.56 4446271.62 11 508196.81 4446279.62 12 508261.14 4446246.72 13 508286.96 4446306.58 14 508223.91 4446342.03 15 508253.04 4446409.32 16 508061.27 4446497.02 17 508135.95 4446513.56 18 508119.48 4446626.31 19 508047.53 4446625.79 20 508058.59 4446536.98 21 508000.13 4446521.07 508000.00 4446886.00 Alan: 363.386,5 m 2 2.1.2.2. Kırma Eleme Tesisi. Proje kapsamında yer alan kırma-eleme tesisinin yıllık kapasitesi 1.612.800 tona çıkartılacaktır. Proje kapsamında yer alan kırma-eleme tesisi ve ürün stok alanı 36.884,4 m 2 den meydana gelmekte olup, alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. 12

KOBİMS BETON VE İNŞ Tablo-7. Kırma-Eleme Tesisi ve Ürün Stok Alanı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508000.13 4446521.07 2 508058.59 4446536.98 3 508061.27 4446497.02 4 508253.04 4446409.32 5 508223.91 4446342.03 6 508209.72 4446311.93 7 508095.68 4446333.56 8 508032.25 4446294.42 9 508000.20 4446329.41 Alan: 36.884,4 m 2 2.1.2.3. Stok Alanı. Proje kapsamında yer alan ürün stok alanı ile kırma-eleme tesisi alanı aynı koordinatlar dahlinde yer almakta olup, 36.884,4 m 2 den meydana gelmekte olup, alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. Tablo-8. Kırma-Eleme Tesisi ve Ürün Stok Alanı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508000.13 4446521.07 2 508058.59 4446536.98 3 508061.27 4446497.02 4 508253.04 4446409.32 5 508223.91 4446342.03 6 508209.72 4446311.93 7 508095.68 4446333.56 8 508032.25 4446294.42 9 508000.20 4446329.41 Alan: 36.884,4 m 2 2.1.2.4. Bitkisel Toprak Depo Alanı. Proje kapsamında yer alan kalker sahasında işletmeye geçilmeden önce yer yer kalınlığı 20-30 cm olan bitkisel toprak kepçe ve/veya ekskavatör ile yüzeyden sıyrılarak alınacaktır. Alınan bitkisle toprak, kalker sahasında daha sonra yapılacak olan rehabilitasyon işlemlerinde kullanılmak üzere geçici olarak bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır. Proje alanı içinde yer alan bitkisel toprak depolama alanı 4.833 m 2 den meydana gelmekte olup, alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. 13

KOBİMS BETON VE İNŞ Tablo-9. Bitkisel Toprak Depolama Alanı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508223.91 4446342.03 2 508286.96 4446306.58 3 508261.14 4446246.72 4 508196.81 4446279.62 5 508209.72 4446311.93 Alan: 4.833 m 2 Proje alanı içinde yer alan pasa depolama alanı 24.999 m 2 den meydana gelmekte olup, alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. Tablo-10. Pasa Toprak Depolama Alanı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508209.72 4446311.93 2 508196.81 4446279.62 3 508192.56 4446271.62 4 508233.57 4446150.35 5 507999.96 4446171.97 6 508000.20 4446274.64 7 508095.68 4446333.56 Alan: 24.999 m 2 2.1.2.5. Şantiye/İdari Bina. Proje alanı içinde şantiye binası ve idari binalar ile bakım atölyesinin yer aldığı şantiye alanı 8.880 m 2 den meydana gelmekte olup, alana ait koordinatlar aşağıda verilmiştir. Tablo-11. Şantiye Alanı Koordinatları Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508047.53 4446625.79 2 508119.48 4446626.31 3 508135.95 4446513.56 4 508061.27 4446497.02 5 508058.59 4446536.98 Alan: 8.880 m 2 2.1.2.6. Nakliye Güzergahı. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde üretilen ürünlerin nakliyesi için mevcut Akyurt- Cücük Mahallesi yolu ile ocak yolunun asfalt yol ile birleştiği noktadan itibaren Çubuk yoluna çıkış yapılması amacıyla Akyurt Belediyesi tarafından yeni yapılmış olan ikinci nakliye yolu kullanılacaktır. Belediye yoluna kadar olan yola asfalt ve /veya betonarme ile kaplanacaktır. 14

KOBİMS BETON VE İNŞ Kulllanılacak olan yol iki aracın kolayca geçebileceği genişlikte olacaktır. İkinci nakliye yoluna ait güzergah koordinatları aşağıda verilmiştir (Bkz. Ek-4). Tablo-12. 2. Nakliye Yoluna Ait Koordinatlar Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508001.05 4446668.87 2 507951.00 4446736.41 3 507899.83 4446812.50 4 507894.45 4446907.50 5 507867.77 4446935.11 6 507833.65 4446918.32 7 507795.81 4446867.11 8 507772.43 4446825.02 9 507719.79 4446762.03 10 507661.17 4446720.46 11 507585.25 4446688.31 12 507527.71 4446665.39 13 507450.62 4446603.15 14 507361.06 4446582.09 15 507266.84 4446458.79 16 507207.78 4446411.23 17 507134.75 4446383.30 18 507056.87 4446342.05 19 506988.11 4446293.04 20 506898.51 4446228.25 Ocak alanından, mevcut asfalt yola kadar olan nakliye yolu ise bitümlü kaplama malzemeleri ve/veya beton veya benzeri malzemeleri ile kaplanacak ve düzenli olarak temizlenecektir. Nakliye sırasında araçların üstü kapatılacaktır. Nakliye yollarında meydana gelebilecek olan bozulmaların onarılması için Büyükşehir Belediyesi ve/veya Akyurt Belediyesi ile birlikte hareket edilecektir. Nakliye sırasında mevcut ve yeni yapılan yolda trafik kanununun belirlemiş olduğu kural ve sınırlar dahilinde hareket edilecek olup, Araçların yük kapasiteleri Karayolları Trafik Kanununun belirlemiş olduğu sınırlar dahilinde yapılacaktır. Tesisten üretilen mıcırın şehir merkezine nakliyesi sırasında, nakliye aracının karşısındna gelen binek araçlara yol hakkı tanıunacak ve nakliye sırasında Karayolları Trafik Kanunu ile belirlenmiş tonaj sınırlarına uyulacaktır. Nakliye sırasında, araçlar yerleşim yerlerinden geçerken, trafik kurallarına riayet edeceklerdir. Nakliye işlemleri sırasında Karayolları Trafik Kanununun belirlemiş olduğu hükümlere uyulacaktır. 15

KOBİMS BETON VE İNŞ 2.1.2.7. Diğer. Eklenecek diğer bir husu bulunmamaktadır. 2.2. Proje Etki Alanının Belirlenmesi ve Etki Alanındaki Mevcut Durum. Proje alanına en yakın yerleşim yeri, proje alanının yaklaşık 500 metre kuzeyindeki Cücük Mahallesi ile yaklaşık 450 metre güneyindeki Kalaba Mahallesi dir. (Bkz. EK-4). Kalker ocağı ve kırma eleme tesisinin işletilmesi sırasında, projenin etki alanının belirlenmesinde, işletmeden kaynaklı çevresel etkiler göz önünde bulundurulacaktır. Bunlar; Toz Gürültü Patlatma ve Vibrasyon olacaktır. Bu çevresel etkilerin işletme alanı içindeki ve işletme alanı yakın çevresindeki etkileri ÇED raporunun ilgili bölümlerinde yönetmelik sınır değerleri ile karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. İşletmeden Kaynaklı Tozlar: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi sırasında, patlatma, sökme, yükleme, boşaltma ve araçların mıcırın nakli sırasındaki faaliyetler sırasında toz meydana gelecektir. Ek-12 de yapılan toz modellemesindeki hesaplamalarda işletmeden dolayı ortaya çıkan tozlar, tozun çıkış alanlarında 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirlenen KVS ve UVS değerlerinin altında olduğu görülmüştür. İşletme sırasında ortaya çıkan tozlar, yönetmelik sınır değerlerini işletme alanı içinde sağladığından işletmeden kaynaklı tozların etki alanı işletme alanı sınırları ile sınırlı kalacaktır. İşletmeden Kaynaklı Gürültü: İşletme sırasında araçlardan, kırma-eleme tesisinden ve patlatmadan kaynaklı gürültü meydana gelecektir. İşletme aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, L gündüz cinsinden minimum standart değer olan 65 dba yı 200 metreden itibaren sağlamaktadır. İşletme aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, L akşam cinsinden minimum standart değer olan 60 dba yı 350 metreden itibaren sağlamaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri proje alanının yaklaşık 450 metre mesafedeki Kalaba Mahallesi ile yaklaşık 500 metre mesafedeki Cücük Mahallesidir. İşletme sırasında ortaya çıkacak olan gürültü; 450 metre mesafedeki Kalaba Mahallesi ne ulaştığında 57,48 dba ya, 500 metre mesafedeki Cücük Mahallesi ne ulaştığında 56,39 dba ya kadar düşmektedir. Söz konusu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi çalışır durumda iken ortaya çıkan gürültünün tespiti amacıyla Cücük ve Kalaba Mahallelerinde iki ayrı ölçüm yapılmıştır. 16

KOBİMS BETON VE İNŞ Cücük Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg): 45,2 dba ve Kalaba Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg): 44,3 dba olarak ölçülmüştür. Her iki yerleşim yerine ait en yakın konuta yapılan ölçüm sonuçları 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-8, Tablo 4 de belirtilen sınır değerlerinin (65 dba) çok altında çıkmaktadır. Kalker ocağında ve kırma-eleme tesisnin işletilmesi sırasında, gürültüye duyarlı 450 ve 500 metre mesafelerdeki yapıların patlatmadan dolayı meydana gelecek gürültüden olumsuz etkilenmesi söz konusu değildir. Projenin her aşamasında 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine titizlikle uyulacaktır. Patlatma aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, Lgündüz cinsinden minimum standart değer olan 65 dba yı 150 metreden itibaren sağlamakta olup, patlatma sırasında ortaya çıkan gürültü; Patlatma aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, L gündüz cinsinden minimum standart değer olan 65 dba yı 150 metreden itibaren sağlamakta olup, patlatma sırasında ortaya çıkan gürültü; 450 metre mesafedeki Kalaba Mahallesine ulaştığında 53,68 dba ya, 500 metre mesafedeki Cücük Mahallesi ne ulaştığında 52,59 dba ya kadar düşmektedir. Söz konusu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi çalışır durumda iken yapılan patlatmada ortaya çıkan kümülatif gürültünün tespiti amacıyla Cücük ve Kalaba Mahallelerinde iki ayrı ölçüm yapılmıştır. Cücük Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg):46,4 dba ve Kalaba Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg):47,6 dba olarak ölçülmüştür. Her iki yerleşim yerine ait en yakın konuta yapılan ölçüm sonuçları 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-8, Tablo 4 de belirtilen sınır değerlerinin (65 dba) çok altında çıkmaktadır. Kalker ocağında yapılan patlamada, gürültüye duyarlı 450 ve 500 metre mesafelerdeki yapıların patlatmadan dolayı meydana gelecek gürültüden olumsuz etkilenmesi söz konusu değildir. Projenin her aşamasında 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine titizlikle uyulacaktır. Patlatmadan Kaynaklı Vibrasyon: Kalker ocağının işletmesi sırasında, madenin yerinden sökülebilmesi için ocakta patlatma işlemi uygulanacaktır. 17

KOBİMS BETON VE İNŞ Patlatma sonrası ortaya çıkan vibrasyon (Vo) değeri, 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin belirlemiş olduğu 5 m/sn altına 135 metreden itibaren düşmektedir. Patlatmadan kaynaklı vibrasyon yönetmelik sınır değeri olana 5 mm/sn nin altına 135 metreden itibaren düşmesi etki alanını 135 metre olarak sınırlamaktadır. Etki alanı içinde herhangi bir duyarlı yapı bulunmamaktadır. Yukarıda sözü edilen faaliyetlerden kaynaklı etkiler maksimum 150 metrelik yarıçap içerisinde etkili olmaktadır. Bu nedenle işletmenin ortalama etki alanının 150 metre olarak sınırlayabiliriz. 2.3. Projenin Özellikleri. 2.3.1. Proje Kapsamında Kullanılacak Üretim Yöntemleri, Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Çalışacak Personel Sayısı. Proje kapsamında yer alan kalker ocağı ve ocaktan üretilen kalkerin kırma ve eleme işlemine tabi tutulması için bir adet kırma-eleme tesisi yer almaktadır. Kalker Ocağı İşletmesi: Proje kapsamında yer alan kalker ocağında açık işletme yöntemi ile üretim işlemleri gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında yer alan; Sicil 20050839 nolu saha 88,01 hektar olup, sahanın 43,8985 hektarlık bölümünde üretim işlemleri gerçekleştirilecektir. Sicil 20050839 nolu sahadaki yıllık üretim miktarı; 1.612.800 ton olacaktır. Kalker sahasında açık işletme yöntemi uygulanarak üretimi yapılacak olan kalker madeni, saha içinde kurulu dıurumda olan kırma-eleme tesisinde kırma ve eleme işlemine tabi tutularak çeşitli boyutlrda ürün elde edilecektir. Kalker sahasında günde 2 vardiya, ayda 28 gün ve yılda 12 ay (336 gün) çalışma yapılması planlanmaktadır. 1 vardiya 8 saat olmak üzere günde 16 saat çalışma yapılacaktır. Kalker sahasında yapılacak olan patlatma işlemleri 08:00 ile 18:00 saatleri içerisinde yapılacaktır. Yıllık Üretim Miktarı : 1.612.800 ton/yıl Aylık Üretim Miktarı : 134.400 ton/ay Günlük Üretim Miktarı : 4.800 ton/gün Saatlik Üretim Miktarı : 300 ton/saat 18

KOBİMS BETON VE İNŞ Hafriyat Delici ile Deliklerin Delinmesi Deliklere Dinamit ve ANFO Şarjı Patlatmanın Yapılması Kalkerin Sahadan Kamyonlara Yüklemesi ve Kırma-Eleme Tesisine Naklinin Yapılması (1.612.800 ton/yıl) Kalkerin Kırma-Eleme Tesisinde Kırılması ve Elenmesi (1.612.800 ton/yıl) Mıcırın Geçici Stoklanması ve/veya Naklinin Yapılması (1.612.800 ton/yıl) Şekil-7. Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi İşletmesi İş Akım Şeması 1- Bitkisel Toprağın Alınması: Kalker madeni, kalker sahasının büyük bir kısmında yer yer kalınlığı 20-30 cm olan bitkisel toprak mevcuttur. İşletme öncesi yüzeyde bulunan bitkisel toprak kepçe ve/veya ekskavatör ile sıyrılarak alınacaktır. Yüzeyden alınan bitkisel toprak kamyona yüklenerek proje kapsamında bulunan bitkisel toprak depolama alanında düzenli olarak depolanacaktır. Depolanan bitkisel toprak erozyona karşı üzeri çimlendirilecektir. 2-Patlayıcı Maddelerin Yerleştirileceği Deliklerin Delinmesi: Bitkisel toprağın alınması işlemleri tamamlandıktan sonra, patlayıcı maddelerin yerleştirileceği delikler delici ile delinecektir. Delik boyları topografyaya bağlı olarak 12-15 metre civarında olacaktır. Deliklerin delinmesine müteakip, açılmış olan bu deliklere patlayıcı maddeler ile elektrik kapsülü ve ateşleme kabloları yerleştirilecektir. Patlatma sırasında ortaya çıkabilecek etkilere karşı; Kapsül kablolarına ilave edilecek uzatma kablolarının bağlantıları itina ile yapılacak ve izole bantla iyi bir şekilde izole edilecektir. 19

KOBİMS BETON VE İNŞ Yemleyici dinamitin kartuşları kablo ile bir demet şeklinde bağlanacak ve bu demet, kablo yardımı ile sarkıtılarak indirilecektir. Sıkılama sırasında elektrik kablolarının zedelenmemesine dikkat edilecektir. 3-Patlatmanın Yapılması: Patlayıcı maddelerin ve patlatma için yardımcı elamanların yerleştirilmesinden sonra patlatma işlemi gerçekleştirilecektir. Patlatma öncesi ve patlatma sonrasında; Ateşleme devresi kabloları manyetoya bağlanmadan önce devrenin direnç kontrolü yapılacaktır. Ateşleme yapmadan önce siren ile alarm verilecek ve ayrıca flamalı gözcüler önemli noktalara dikilecektir. Ateşleme kablosu uygun bir uzaklıktaki ateşleme cebine kadar uzatılarak vakit geçirmeden ateşleme yapılacaktır. Yağışlı havalarda statik elektrik tehlikesi göz önüne alınarak gerektiğinde ateşlemeden vazgeçilecektir. Ateşleme sahasına yetkililerden başkası girmeyecektir. Patlatma işlemi uzman kişiler tarafından yapılacaktır. Patlayıcı maddeler ateşleme yerine özel bir araçta getirilecek, dinamit ve kapsüller ayrı ayrı araçlarda nakledilecektir. Patlamayan delikler için gereken emniyet tedbirleri alınacak ve usulüne uygun olarak zararsız hale getirilecektir. Ateşleme yapıldıktan sonra ateşleme bölgesi sorumlu kişiler tarafından kontrol edilecek ve iş makinelerini tehlikeye sokacak bloklar, basamak şevinde askıda kalmış ise gerekli önlemler alınacaktır. 4-Patlatma Sonrası Kademe Özellikleri: Sahadaki patlatma işlemleri sonrası basamaklar meydana gelecektir. Kalker ocağındaki işletme yöntemi, işletme projesine uygun olarak basamak ve kademeler şeklinde olacaktır. Ocaktaki kademeler 12-18 m yüksekliğinde ve araçların rahat manevra yapabileceği 5-10 m genişlikte olacaktır. Herbir ocaktaki basamak şev açısı 80-90 o, ocak genel şev açısı ise 45-60 o olarak planlanmıştır. Kalker sahasındaki üretim işlemlerinin tamamlanmasından sonra, sahada 5 adet basamak oluşacaktır. Kalker ocağına ait üretim planı ve üretim sonrası kademeleri gösterir harita ve kesitleri EK-6 da sunulmuştur. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisleri işletmesinde, 3213 Sayılı Maden Kanunu ve Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği ne uyulacaktır. Sicil 20050839 nolu kalker sahasındaki üretim miktarı ÇED raporunda belirtilen kapasiteye ulaşması durumunda, kalker sahası için ÇED raporunda belirtilen üretim miktarlarına göre Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne revize işletme projesi verilecektir. 20

KOBİMS BETON VE İNŞ Kırma-Eleme Tesisi: Kalker ocağından patlatma ile yerinden sökülen kalker madeni, kalker sahası içindeki 36.884,4 m 2 lik alan üzerinde kurulu olan kırma-eleme tesisine kamyonlar ile nakledilecektir. Kalkr sahasında getirilen yıllık 1.612.800 ton kalker madeni kırma-eleme tesisinde çeşitli boyutlarda kırılarak sınıflandırılacaktır. Kırma-eleme tesisinde üretilen çeşitli boyutlardaki mıcır inşaat ve altyapı sektöründe kullanılmak üzere tesisten piyasaya satışı yapılacaktır. Yıllık Üretim Miktarı : 1.612.800 ton/yıl Aylık Üretim Miktarı : 134.400 ton/ay Günlük Üretim Miktarı : 4.800 ton/gün Saatlik Üretim Miktarı : 300 ton/saat Çalışma Süresi :12 ay/yıl, 336 gün/yıl, 28 gün/ay, 16 saat/gün Kırma-eleme tesisinin çalışması sırasında ortaya çıkacak olan tozları kontrol altına almak için, kırma-eleme tesisindeki her bir toz kaynağı kapalı alan içine alınmış olup, tozları yerinde bastırmak amacıyla pulvarize sistem uygulanmaktadır. Bunun yanında kırma-eleme tesisinde üretilen çeşitli boyuttaki ürünlerin piyasanın talebine göre karıştırılması amacıyla ek mekanik plent ünitesi eklenecektir. 21

KOBİMS BETON VE İNŞ Titreşimli Besleyici 1. Elek By Pass Primer Darbeli Kırıcı 2. Elek Primer Darbeli Kırıcı 4. Elek Silo Tersiyer Kırıcı 3. Elek Darbeli Kırıcı Silo Silo Silo Mekanik Plent Ünitesi Kantarda Malzemenin Tartımı Sevkiyat Açıklamalar Ünite Mevcut Üniteler Ünite Eklenecek Olan Üniteler Şekil-8. Kırma-Eleme Tesisi İş Akım Şeması 22

KOBİMS BETON VE İNŞ. Şekil-9. Kırma-Eleme Tesisi Yerleşim Şeması 23

Çalışacak Personel Sayısı Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde 44 personel çalıştırılmakta olup, ürünlerin naklinde dışarıdan gelen kamyon şöförleri ile birlikte bu sayı 50 kişiyi bulmaktadır. Dışarıdan gelen kamyon şöförleri ürün nakli için tesis alanına gelmekte olup, sürekli çalışan personel sayısı 44 kişidir. 2.3.2. Üretimde Kullanılacak Olan Makinelerin, Araçların ve Aletlerin Miktar ve Özellikleri. Kalker ocağı, kırma-eleme tesisinde kullanılacak olan makine ve ekipman listesi aşağıda verilmiştir. Tablo-13. Proje Kapsamında Kullanılacak Olan Makine ve Ekipman Listesi Mevcut Durum Kapasite Artışı Makine ve Ekipman Adet Adet Toplam Kapasite Adet Kırıcılı Ekskavatör 3 Adet 1 Adet 4 Adet Lastik Tekerlekli Yükleyici (Loder) 2 Adet ----- 2 Adet Kamyon 12 Adet ----- 12 Adet Kırma-Eleme Tesisi Takım Takım Mekanik Plant - 1 Adet 1 Adet Kompresör 1 Adet ----- 1 Adet Wagon-Drill 1 Adet ----- 1 Adet Mobil Arazöz ----- 1 Adet 1 Adet Mevcut kırma-eleme tesisinin özellikleri aşağıda verilmiştir. Tablo-14. Mevcut Kırma-Eleme Tesisi Makine ve Ekipman Listesi Ünite Adı Adet Kapasite/Boyutları Gücü (kw) Izgaralı Elek 1 1400*3000 2*11,5 Titreşimli Besleyici 1 1300*4000 2*11,5 Kumanda Kabini 1 - - Stok Bant Konv. 1 750*15000 7,5 Bant Konveyör (Plt) 1 1000*12000 7,5 Bant Konveyör 1 1000*4500 7,5 Tersiyer Kırıcı 1 1100*1500 315 Vibro Besleyici 1 1000*2000 2*2,2 Bunker 1 15 m 3 - Bant Konveyör (Plt) 1 1000*38000 18,5 Bant Konveyör 1 1000*8000 7,5 Giyotin Kapak 5-0,75 Bantlı Besleyici 5 1000*3500 4 Bunker 5 5*100 m 3 - Titreşimli Elek 2 2400*7000*4 45 Bant Konveyör (Plt) 1 1200*49000 37 Bant Konveyör 1 1200*11500 15 Darbeli Kırıcı 1 1120*1500 250 Titreşimli Elek 1 2000*5000*3 30 Bant Konveyör (Plt) 1 1200*12000 15 Primer Darbeli Kırıcı 1 1400*1538 315 Titreşimli Grup Besleyici 1 - - 24

Proje kapsamında yer alan mevcut kırma ve eleme tesisi ünitelerine ek olarak bir adet primer kırıcı, 3 katlı bir adet elek, bir adet silo ve 2 adet konveyör bant eklenecektir. 2.3.3. Üretim Sırasında Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddelerin Kullanım Durumları, Taşınmaları ve Depolanmaları. Kalker sahasında patlayıcı madde kullanılarak üretim işlemleri gerçekleştirilecektir. Kalker sahasında mevcutta 60 adet delik delinerek ve delik başına 35,63 kg ANFO ve delik başına 1 kg yemleme dinamiti ve bir adet kapsül kullanılmaktadır. Bir patlatmada 60 adet delik delinerek patlatma yapıldığına göre; Bir patlatmada; 35,63 kg ANFO x 60 adet delik= 2137,8 kg ANFO, 1 kg yemleme dinamiti x 60 adet delik= 60 kg yemleme dinamiti, 1 adet kapsül x 60 adet delik= 60 adet kapsül ve yeter sayıda kapsül kullanılmaktadır. Kapasite artışı ile birlikte delik başına kullanılan ANFO miktarı 44 kg a, delik sayısı ile 60 adetten 83 adete çıkartılacaktır. Kalker sahasında patlayıcı madde (ANFO+ Dinamit) kullanılarak üretim işlemleri gerçekleştirilecektir. Patlatma için sahada patlayıcı deposu kurulmayacaktır. Patlatma yapılacağı zaman anlaşmalı firmadan temin edilip onların nezaretinde çalışma alanına getirilecektir. Patlatmada ilk ateşlemede elektrikli, deliklerde ise 25/500 milisaniye gecikmeli elektriksiz kapsüller kullanılacaktır. Faaliyet alanında delme-patlatma işlemi delici ile deliklerin delinmesi ANFO nun hazırlanması, sıkılanması ve patlatılması sırasıyla yapılacaktır. Delikler 70-80 derecelik eğimle ve 88,9 mm. genişlikte delinecektir. Şarj konsantrasyonu 88,9 mm delik çapı ve yoğunluğu 0,82 g/cm 3 olan ANFO seçilmiştir. Daha sonra deliklere ANFO tatbik edilecek ve delikler sıkılanacaktır. Patlatmada ilk ateşlemede elektrikli kapsül, deliklerde ise milisaniye gecikmeli elektriksiz kapsüller kullanılacaktır. Mili saniye gecikmeli bir patlatmada delikler birbirine bağlanarak patlatılacak olup patlatma sonrası tüm deliklerin patlayıp patlamadığı kontrol edilecek ve patlamayan delik varsa temizlenecek veya düzenek kontrol edilerek aksaklık giderilip tekrar patlatılacaktır. ANFO Amonyum Nitrat ve motorin karışımı bir patlayıcıdır. Bünyesinde % 96 amonyum nitrat ve % 4 motorin bulunur. Bu karışımın her ortamda yapılabilmesi, ucuz olması ANFO nun tercih edilmesinin sebebidir. Karışımda homojenliğin sağlanması amacı ile bir miktar karışıma talaş eklenir. Patlatma da Nonel kapsüller kullanılacaktır. Milisaniye gecikmeli nonel kapsüle verilen elektrik akımı ile patlatılan ANFO patlama sırasında doğal hacminin yaklaşık 1500 katı bir hacme ulaşır ve patlatma gerçekleşir. Patlatmanın verimli olması için deliklerin sıkılanması bu sebepten dolayı çok önemlidir. 25

Patlatma çalışmalarının yapılabilmesi için gerekli olan patlayıcı madde ruhsatı üretim çalışmalarına başlanmadan önce alınacak ve patlamalar ehliyetli kişilerce ve gerekli emniyet tedbirleri alındıktan sonra yapılacaktır. Faaliyet alanında patlayıcı madde olarak ANFO ismiyle adlandırılan Amonyum Nitrat ve Motorin karışımından oluşan madde kullanılacaktır. Bu patlayıcı jelatinit tipi dinamit ve 25/500 milisaniye gecikmeli kapsüller yardımıyla patlatılacaktır. 20050839 nolu kalker ocağında yapılacak olan patlatmaya ilişkin hazırlanmış olan patlatma dizaynı aşağıda verilmiştir. Basamak Yüksekliği (K): Basamak yüksekliğinin delme patlatma ve yükleyici makineler açısından önemi vardır. Patlatmaya yönelik delici makinelerin optimum verimle çalıştıkları bir derinlik önerilir. Bu derinlik gereğinden kısa tutulduğunda, delici makineden tam verim alınmamış olur. Aksine, deliğin fazla derin olması halinde, hem delme hızının düşmesi, delgi ve patlayıcı madde doldurma hatalarının artması, hem de makinelerin zorlanması kaçınılmaz olur. Yükleyici makinelerin, güvenli ve verimli çalışabilmeleri açısından, karşılarında uygun bir ayna yüksekliği olması gerekir. Tarif olarak bu kepçe erişebilme yüksekliğidir. Genel olarak basamak yüksekliğinin 3 ile 18 metre arasında değiştiğini söylenebilir 20050839 nolu kalker ocağındaki basamak yüksekliği 12 m. olarak belirlenmiştir. K= 12 m Delik Çapı (d): Patlatılacak kaya yapılarının içerisine patlayıcı madde yerleştirmenin en verimli yolu, bu kaya yapılarına delik delmektir. Genel kural olarak bilinir ki, patlayıcı, kaya yapısının içerisine ne kadar iyi dağıtılırsa, o kadar iyi verim alınır. 20050839 nolu kalker ocağında delikler 89 mm. çapında delinecektir. d= 89 mm. Şarj Konsantrasyonu (Ib): Şarj konsantrasyonu, metre başına yerleştirilecek ANFO miktarıdır. Ib = πr 2 h ANFO Yoğunluğu r: Delik yarıçapı, m Ib = 3,14 (0,089 2) 2 1 820 kg/m Ib = 5 kg/m Maksimum Yük Mesafesi (B max ): Maksimum yük mesafesi (dilim kalınlığı), delik ekseni ile basamak ayna yüzeyi arasındaki en kısa mesafedir. B 1,36 Ib R B max : Maksimum yük mesafesi, m Ib : Şarj konsantrasyonu, kg/m B 1,36 5 0,96 R 1 : Delik eğimi düzeltme faktörü B 2,92 m. R 1 için Bkz. Tablo-15 26

Tablo-15. Delik Eğimi Düzeltme Faktörü Eğim Düşey 10:1 5:1 3:1 2:1 1:1 R 1 0,95 0,96 0,98 1,00 1,03 1,10 Dip Delgi (U): Yerinde basınç dağılımı ve patlayıcının etkinliği açısından konu incelendiğinde görülür ki, aynaların tabanında kırılması güç bir kısım vardır. Eğer delikler tam basamak yüksekliğinde delinirse, kırılmanın tam 90 olmaması nedeni ile tırnak dediğimiz sert bir kısım kalacaktır. Bu ise kazıcı ve yükleyici makineler açısından istenmeyen bir olaydır. Bu nedenle delikler, aynayı tam tabanından kesecek gibi biraz derin delinir. Bu fazlalığa dip delgi denir. U = 0,3 x Bmax U : Dip delgi, m U = 0,3 x 2,92 B max : Maksimum yük mesafesi, m U = 0,876 1 m.u 0,3 B Delik Boyu (H): Düzgün ve yatay bir basamak taban profili oluşturabilmek için deliklerin taban seviyelerinin aynı kotta olması gerekir. Bunu sağlamak için düzgün basamaklarda eşit boyda, engebeli basamaklarda ise değişik boyutlarda delikler delmek gerekir. Düzgün bir basamakta, eşit boyda olmayan deliklerden kısa olanı ön sırada ise tabanda tırnak kaldığı gibi arka sıralardaki deliklerinde başarısını olumsuz etkiler. H K U H : Delik boyu, m K : Basamak yüksekliği, m H 10 1H = 12 + 1 U : Dip delgi, m H = 13 m. Delme Hatası (E): Deliklerin delinmesi sırasında ne kadar özen gösterilse de bazı sapmalar olmaktadır. Delici operatörünün delici ucu işaretlenen yere nişanlayamaması durumu için d/1000 kadar yanılma payı kabul edilmelidir. Ayrıca delme işlemi sırasında deliğin sapması kaçınılmazdır. Bunun için de delik boyunun %3 ü kadar yanılma payı kabul görmüştür. E: Delme hatası d: Delik çapı, mm H: Delik boyu, m E=(d 1000)+(0,03xH) E=(89 1000)+(0,03*13)=0,47 m Gerçek Yük Mesafesi (B): Hesaplama ile bulunan maksimum yük mesafesinden delme hatasının çıkarılması ile uygulamadaki delik ekseni ile basamak ayna yüzeyi arasındaki mesafe yani gerçek yük mesafesi bulunur. B : Gerçek yük mesafesi, m B= B max - E B max : Maksimum yük mesafesi, m B=2,92-0,47 E : Delme hatası B=2,45 m. Delikler Arası Mesafe (S): Delik çapı, derinlik, kaya türü ve delik şarj boyu belirleyici etkenlerdir. Delikler arası mesafe gereğinden fazla olursa, aynı sıradaki deliklerin yardımlaşmasının azalmasına, bu delikler arasında çatlak oluşumuna, öteleme enerjisinin yukarı 27

doğru yönlenmesine, sıkılamanın gereğinden önce bozulmasına, iri parça çıkmasına sebep olur. Delikler arası mesafe gereğinden az olursa, patlatma maliyeti gereksiz yere artırılmış olur. Delikler arası mesafe dilim kalınlığının bir fonksiyonu olarak belirlenmektedir. S : Delikler arası mesafe, m S = 1,25 x 2,45 B : Gerçek yük mesafesi, m S = 3,06 m. Bir Sıradaki Delik Sayısı n= w S=83 3,06=27 adet (w) : Ayna Uzunluğu, S: Delikler arası mesafe, m Pratikteki Delikler Arası Mesafe S=w sıra sayısı S=83 27=3 m (w) : Ayna Uzunluğu, S: Delikler arası mesafe, m Spesifik Delgi B =(n x H) (B x K x w) b=(27 x 13) 2,45 x 12 x 83)=0,143 m/m 3 Sıkılama Boyu (h o ): Sıkılama, patlatma sonrası oluşan yüksek basınçlı gazları hapsederek, gazın serbest yüzeye doğru yönlenmesini ve malzemenin öne doğru ötelenmesini sağlar. Ayrıca atmosfere gaz kaçışına engel olarak parçalanmayı artırdığı gibi hava şoku (gürültü) ve taş savrulmasını engeller. Sıkılama boyu en az yük mesafesi kadar alınmalıdır. h o =B : Sıkılama boyu, m B : Gerçek yük mesafesi, m h o =2,45 m Şarj Boyu (h): Delik boyundan sıkılama boyu çıkarılarak bir deliğin ANFO şarj edilecek kısmı belirlenir. h = H h 0 h : Şarj boyu, m H: Delik boyu, m h o : Sıkılama boyu, m h = 13-2,45 h = 10,55 Şarj Miktarı (Q): Q = Ib x h Q : Şarj miktarı, kg Ib : Şarj konsantrasyonu, kg/m Q = 5 x 10,55 h : Şarj boyu, m Q = 52,75 Özgül Şarj Miktarı (q): Özgül şarj miktarı anlam olarak, 1 m³ kayayı patlatmak için kullanılan patlayıcı madde miktarını gösterir. q: Özgül şarj miktarı, kg/m 3 B: Gerçek yük mesafesi, m S: Delikler arası mesafe, m H: Delik boyu, m 28

q=(q) (B x S x H) q=(52,75) (2,45 x 3 x 13) q=0,552 kg/m 3 Tablo-16. Patlatma Dizaynı Hesaplamları Özeti Basamak Yüksekliği (m) Delik Boyu (m) Yük Mesafesi (m) Delikler Arası Mesafe (m) Delikteki ANFO Miktarı (kg) Delikteki Dinamit Miktarı (m) Delikteki Elektriksiz Kapsül (adet) Spesifik Delme (m/m 3 ) 12 13 2,45 3 52,75 1 1 0,143 0,552 Spesifik Şarj (kg/m 3 ) Her ne kadar yukarıda 12 m. basamak yüksekliğine göre bir delikte 52,75 kg patlayıcıya göre delme-patlatma tasarımları formüllere göre hesaplanmış olmasına rağmen, mevcut ocağın topografik yapısından dolayı yukarıda hesaplar sonucu çıkartılmış olan değerler bazen uyuşmamaktadır. Delik düzeni: Delik düzeni, basamakta açılan patlayıcı deliklerinin sıralanma şeklidir. 20050839 nolu kalker ocağında açılacak delikler şeş-beş düzeninde olacaktır. Şeş-beş delik düzeninin plan görünümü Şekil-10 da verilmiştir. Şekil-10. Açık Ocak Patlatmalarında Şeş-Beş Delik Düzeni Patlayıcının Ateşlenmesi: 20050839 nolu kalker ocağında açılacak her deliğe farklı gecikme süresi ile ateşleme imkanı tanıyan kısa gecikmeli elektriksiz (nonel) kapsüller kullanılacaktır. Sadece ilk ateşleme sırasında elektrikli kapsül kullanılacaktır. Tablo-17. 20050839 Kalker Sahasında Uygulancak Olan Patlatma Dizaynı Bilgileri PARAMETRELER MİKTAR BİRİM Formasyon Kalker Kayaç Yoğunluğu 2,7 ton/m 3 Yıllık Çalışma Süreleri 336 gün/yıl Yıllık Üretim Miktarı 1.612.800 ton/yıl Aylık Üretim Miktarı 134.400 ton/ay Günlük Üretim Miktarı 4.800 ton/gün Günlük Üretim Miktarı 1777,78 m3/gün Kaç Günde Bir Patlatma Yapacağı 4 gün Aylık Patlatma Sayısı 8 gün Yıllık Patlatma Sayısı 96 gün Delik Paterni (Şeş Beş) 29

PARAMETRELER MİKTAR BİRİM Delik Çapı 89 mm Delik Eğimi 75 derece Basamak Boyu 12 m Dip Delgi 1 m Delik Boyu 13 m Sıkılama Boyu 2,5 m Yük Mesafesi 2,5 m Delikler Arası Mesafe 2,5 m Bir Delikteki Yüzey/Delik İçi Gecikme Süreleri 25/500 ms Sıralar Arası Gecikme Süresi 42 ms Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim 75 m 3 Bir Delikten Elde Edilen Teorik Hacim 202,5 ton Bir Deliğe Doldurulan Patlayıcı Madde Miktarları Ana Şarj (Anfo) Miktarı 44 kg Yemleyici (Dinamit) Miktarı 1 kg Elektriksiz Kapsül Miktarı 2 adet Bir Delikteki Toplam Patlayıcı Madde Miktarı 45 kg Birim Tüketimler ANFO 0.587 kg/m 3 Dinamit 0.013 kg/m 3 Elektriksiz Kapsül 0.027 ad/m 3 Elektrikli Kapsül 0.040 ad/m 3 Sıralar Arası Gecikme Kapsülü 0.040 ad/m3 Emniyetli Fitil 0.320 m/atım 8 Nolu Tahrip Kapsülü 0.040 adet/atım Fitil(Sadece Ön Kesme Uygulamaları İçin) 0.000 m/m 3 Delgi 0.173 m/m 3 Bir Atımdaki Tüketimler Bir Atımdaki Üretim 6.225 m 3 /atım Bir Atımdaki Üretim 16.807,5 ton/atım ANFO 3.652 kg/atım Dinamit 83 kg/atım Elektriksiz Kapsül 166 adet/atım Elektrikli Kapsül 3 adet/atım Sıralar Arası Gecikme Kapsülü 3 adet/atım Emniyetli Fitil 24 m/atım 8 Nolu Tahrip Kapsülü 3 adet/atım Fitil(Sadece Ön Kesme Uygulamaları İçin) 0 m/atım Bir Atımdaki Delinmesi Gereken Delik Sayısı Maksimum Delik Sayısı 83 adet/atım Projenin Toplam Patlayıcı Madde Miktarı ANFO 350.592 kg/yıl Dinamit 7.968 kg/yıl Elektriksiz Kapsül 15.936 adet/yıl Elektrikli Kapsül 288 adet/yıl Sıralar Arası Gecikme Kapsülü 288 adet/yıl Fitil(Sadece Ön Kesme Uygulamaları İçin) 0 m/yıl Emniyetli Fitil 2.304 m/yıl 30

PARAMETRELER MİKTAR BİRİM 8 Nolu Tahrip Kapsülü 288 adet/yıl Not: Bir atımda elektrikli kapsül ve 8 nolu tahrip kapsülü +emniyetli fitil aynı anda kullanılmayacaktır. Dolayısıyla bir patlatmada ya elektrikli kapsül tercih edilmeli ya da emniyetli fitil +8 nolu tahrip kapsülü birlikteliği tercih edilmelidir. Patlatma sırasında delikler arası ve delik içi 25/500 ms gecikmeli elektriksiz kapsül ve sıralar arası 42 ms gecikmeli kapsül kullanılarak ateşleme yapılacaktır. Patlatma dizaynında belirtilen 12 metrelik delik boyu maksimum değer olup, topografyanın durumuna göre delik boyunda kısalma olabilecektir. Bu durumda deliğe doldurulacak olan ANFO miktarında da azalma olabilecektir. Kalker Ocağında Kullanılacak Olan Patlayıcı Maddelerin Özellikleri: ANFO: ANFO çoğunlukla güçlü patlayıcılar sınıfında sayılır. Patlama şekli genellikle infilak şeklinde olup infilak hızı yüksektir. Üçüncül bir patlayıcı olan ANFO, belirgin yakıt ve oksidant karışımından oluşur. Hassasiyeti genellikle düşüktür. Basit olarak ANFO infilakının kimyası, amonyum nitrat (NH4NO3) ve uzun zincirli bir hidrokarbon (CnH2n+2) arasındaki reaksiyon olarak görülebilir. Bu reaksiyon sonucunda nitrojen, karbon dioksit ve su açığa çıkar. Stokiyometrik olarak, amonyum nitratın ve fuel oilin en efektif ve dengeli olarak birleştiği oran ağırlıkça %94,3 oranında amonyum nitrat (AN) ve yine ağırlıkça %5,7 oranında Fuel-Oil'in homojen bir şekilde karıştırılması sonucu elde edilir. Dinamit: Patlatmada kullanılacak olan anfoyu yemlemek üzere kapsüle duyarlı patlayıcı madde kullanılacaktır. Bu ürün kapsüle duyarlı emülsiyon tipi bir patlayıcı madde olup madencilik faaliyetlerinde sıkça kullanılan bir üründür. Ateşleme Sistemi Elektriksiz Kapsüller: Geçmişte elektrikli kapsüllerin kullanımından doğan dezavantajlara karşı geliştirilmiş olan elektriksiz kapsüller aynı zamanda vibrasyon problemi ile mücadelede de son derece etkilidir. Vibrasyon sorununu kontrol altına almanın en etkin yolu gecikme başına devreye giren patlayıcı madde miktarını azaltmaktadır. Bu durum elektriksiz kapsül sistemleri ile sağlanabilir. Bu sistem ile her deliğe farklı gecikme verilebileceğinden her defasında devreye giren patlayıcı madde miktarı bir deliğe şarjlanan kadar olacaktır. Proje kapsamında delikler arasını ve sıralar arasını bağlamak için delik içi ve yüzey gecikmeli elektriksiz kapsüller kullanılacaktır. Bunlardan biri dinamite takılarak deliğe indirilen kapsül diğeri ise yüzey gecikme kapsülüdür. Bu sistemde delik içi kapsül dinamiti patlatırken, yüzey gecikme kapsülü, kapsüllerin şok tüpünü ateşleyebilmektedir. 31

25 ms 25 ms 500 ms 500 ms 500 ms Şekil-11. Yüzey Gecikmeli Delik İçi Kapsül Sisteminin Bağlantı Şekli Bu tür atımlarda sonsuz gecikme verebilme imkanı bulunmaktadır. Bir sıradaki her delik bir önceki delikten 25 ms sonra patlayacaktır. Yani 83 adet delik patlatılsa dahi hepsi aynı anda patlamayacak, her biri 25 ms aralıklarla farklı sürelerde ateşlenecektir. Yüzey gecikme elamanı, sıralar arası gecikme vermek için kullanılan tamamlayıcı bir elemandır. Yüzey gecikmeli delik içi kapsüller ile her sıra kendi arasında seri bir şekilde bağlandıktan sonra sıralar birbirine elektriksiz yüzey gecikme elemanı ile bağlanır. Yüzey gecikme elemanlarının gecikmeleri standart olup, sıralar arası gecikme ile çakışmayacak şekilde dizayn edilmiştir. Not: Havanın durumuna göre ilk ateşleme sisteminde iki farklı yöntem uygulanacaktır. Bunlar; Hava açık ise; Elektrikli kapsül: 2 adet, Hava kapalı veya yüklü ise; Emniyetli fitil 24 metre ve 8 nolu tahrip kapsülü 3 adet olacaktır. Patlatma öncesi gerekli güvenlik önlemleri alınarak ve güvenlik güçleri kontrolünde kontrollü bir şekilde yapılacaktır. Patlatma öncesi yakın çevredeki yerleşimlere bilgi verilerek gerekli önlemler alınacaktır. Sorumlu kişi tarafından ateşleme yapıldıktan sonra, ateşleme alanı yine sorumlu kişiler tarafından kontrol edilerek iş makinelerinin ve can güvenliğini tehlikeye sokacak olan bloklar, askıda kalmış olan bloklar kepçe ve ekskavatör yardımı ile sabit bir alana indirgenecektir. Patlatma işlemleri gündüz saatlerinde 08:00 ile 18:00 saatlari arasında yapılacaktır. İşletmede ihtiyaç olunan patlayıcı madde, patlatmanın yapılacağı gün şehir merkezinden getirilecektir. Saha içinde patlayıcı madde deposu bulunmayacaktır. Kalker ocağında yapılacak olan patlatma sonrası, ocak alanında patlamamış patlayıcı maddelerin kalıp kalmadığı yetkili ateşleyici tarafından kontrol edilecektir. Patlamamış patlayıcılar yerinde tekrar patlatılacaktır. İşletmede kullanılacak olan patlayıcı maddelerin ambalajları, patlatmayı gerçekleştiren kişi veya kuruluşlar tarafından ocak alanından alınarak saha dışına çıkartılacaktır. İşletme sırasında çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek hususlar ile yangın ve patlamalara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. Patlatma sırasında ortaya çıkabilecek olan 32

vibrasyonun daha alt seviyelere indirgenmesi amacıyla her deliğe farklı gecikme süresi ile ateşleme imkânı tanıyan kısa gecikmeli elektriksiz kapsül (Non Electric) kullanacak olup, sadece ilk ateşleme sırasında elektrikli kapsül kullanılacaktır. Faaliyet sahibi tarafından; ilk patlatmada ve yılda bir periyodik olarak patlatmalardan kaynaklı sarsıntı ölçümleri sismograf cihazıyla yaptırılacak olup, ölçüm sonuçları ve cihaz çıktıları rapor halinde Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. Patlayıcı maddelerin getirilmesi ve kullanımında Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması Depolanması Satışı Yapılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na ilişkin 29.09.1987 tarih ve 19589 sayılı, 87/12028 karar sayılı Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Kazı ve Patlatma Sırasında Maden ve Taş Ocakları İsletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük ve Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük te belirtilen hususlara uyulacaktır. 2.3.4. Proje Kapsamındaki Ulaştırma Altyapısı Planı (Ulaştırma Güzergâhı, Güzergâh Yollarının Mevcut Durumu ve Kapasitesi, Hangi Amaçlar İçin Kullanıldığı, Mevcut Trafik Yoğunluğu, Yerleşim Yerlerine Göre Konumu, Yapılması Düşünülen Tamir, Bakım ve İyileştirme Çalışmaları vb.). Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde üretilen ürünlerin nakliyesi için mevcut Akyurt- Cücük Mahallesi yolu ile ocak yolunun asfalt yol ile birleştiği noktadan itibaren Çubuk yoluna bağlantının yapılabilmesi Akyurt Belediyesi tarafından yeni yapılmış olan yeni nakliye yolu kullanılacaktır. Proje Alanı Mevcut Nakliye Güzergahı Yeni Yapılan Nakliye Güzergahı Şekil-12. Nakliye Yolu Güzergahı 33

Ocak alanından, mevcut asfalt yola kadar olan nakliye yolu ise bitümlü kaplama malzemeleri ve/veya beton veya benzeri malzemeleri ile kaplanacak ve düzenli olarak temizlenecektir. Nakliye sırasında araçların üstü kapatılacaktır. Nakliye sırasında mevcut karayolunda trafik kanununun belirlemiş olduğu kural ve sınırlar dahilinde hareket edilecek olup, Araçların yük kapasiteleri Karayolları Trafik Kanununun belirlemiş olduğu sınırlar dahilinde yapılacaktır. Kalker sahasından yılda toplam 1.612.800 ton üretim yapılarak proje kapsamında ye alan kırma-eleme tesisinde çeşitli boyutlarda kırılacaktır. Kırılan kalkerin tamanının naklinin yapıldığı kabul edilir ise günde 4.800 ton mıcırın nakli yapılacaktır. Yakın bölgedeki karayolundaki mevcut trafik yük aşağıda verilmiştir. Şekil-13. Karayolları Trafik Yükü Haritası (2011) Nakliye güzergahına ait trafik yükü haritasına bakıldığında, 2011 yılı verilerine göre 1658 adet mevcut kamyon trafiğinin olduğu görülmektedir. Karayoları trafik kanunu gereği 22 ton kapasiteli nakliye kamyonları kullanılacağından ortalama günde (4.800 ton/gün 22 ton/sefer=218 adet kamyon) 218 adet ek trafik yükü oluşacaktır. Tesisten üretilen kalkerin şehir merkezine nakliyesi sırasında trafik yasası ile belirlenmiş tonaj sınırlarına uyulacaktır. Nakliye sırasında, araçlar yerleşim yerlerinden geçerken, trafik kurallarına riayet edeceklerdir. Nakliye işlemleri sırasında Karayolları Trafik Yönetmeliği nin belirlemiş olduğu hükümlere uyulacaktır. 34

BÖLÜM 3. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI. 3.1. Proje ve Etki Alanının Mevcut ve Planlanan Sosyo Ekonomik Özellikleri. 3.1.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler). Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanan Ankara ilinin topraklarının yarısı hâlâ tarım amaçlı kullanılmasına rağmen, nüfusunun sadece %3'ü köylerde, %70'i ise il merkezinde yaşar. Ekonomik etkinlik büyük oranda ticaret ve sanayiye dayalıdır, tarım ve hayvancılığın ağırlığı ise giderek azalmaktadır. Ankara ve civarındaki gerek kamu sektörü gerek özel sektör yatırımları, başka illerden büyük bir nüfus göçünü teşvik etmiştir. Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze, nüfusu ülke nüfusunun iki katı hızda artmıştır. Nüfusun yaklaşık dörtte üçü hizmet sektörü olarak tanımlanabilecek memuriyet, ulaşımhaberleşme ve ticaret benzeri işlerde, dörtte biri sanayide, %2'si ise tarım alanında çalışır. Sanayi, özellikle tekstil, gıda ve inşaat sektörlerinde yoğunlaşmıştır. Günümüzde ise en çok savunma, metal ve motor sektörlerinde yatırım yapılmaktadır. 3.1.2. Nufus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfusun yaş sınıflarına göre dağılımı, hane halkı yapısı). Proje alanı Ankara İli, Akyurt İlçesi, Cücük Mahallesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri alanının yaklaşık 500 metre kuzeyinde Cücük Mahallesi ile yaklaşık 450 metre güneyinde ise Kalaba Mahallesi yer almaktadır. Ankara İli ve İlçelerine ait nüfus değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-18. Ankara İli ve İlçelerine Ait Nüfus İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Ankara Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Akyurt 26.138 13.348 12.79 642 335 307 26.78 13.683 13.097 Altındağ 365.915 183.499 182.416 365.915 183.499 182.416 Ayaş 8.277 4.268 4.009 4.889 2.362 2.527 13.166 6.63 6.536 Bala 8.115 4.135 3.98 10.746 5.454 5.292 18.861 9.589 9.272 Beypazarı 36.334 17.973 18.361 10.684 5.208 5.476 47.018 23.181 23.837 Çamlıdere 2.84 1.435 1.405 4.153 2.015 2.138 6.993 3.45 3.543 Çankaya 813.339 391.129 422.21 813.339 391.129 422.21 Çubuk 77.258 38.73 38.528 4.898 2.444 2.454 82.156 41.174 40.982 Elmadağ 42.952 22.289 20.663 1.188 590 598 44.14 22.879 21.261 Etimesgut 414.739 215.412 199.327 414.739 215.412 199.327 Evren 2.016 1.006 1.01 1.211 588 623 3.227 1.594 1.633 Gölbaşı 103.627 52.755 50.872 1.379 686 693 105.006 53.441 51.565 Güdül 2.623 1.311 1.312 6.268 3.051 3.217 8.891 4.362 4.529 Haymana 8.782 4.428 4.354 23.923 12.085 11.838 32.705 16.513 16.192 35

İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Ankara Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Kalecik 8.959 4.542 4.417 5.01 2.462 2.548 13.969 7.004 6.965 Kazan 40.343 20.836 19.507 1.747 876 871 42.09 21.712 20.378 Keçiören 831.229 409.904 421.325 831.229 409.904 421.325 Kızılcahamam 16.605 8.278 8.327 8.361 4.072 4.289 24.966 12.35 12.616 Mamak 558.223 284.649 273.574 558.223 284.649 273.574 Nallıhan 12.323 6.033 6.29 18.028 8.9 9.128 30.351 14.933 15.418 Polatlı 100.736 50.971 49.765 18.774 9.539 9.235 119.51 60.51 59 Pursaklar 114.833 57.924 56.909 114.833 57.924 56.909 Sincan 468.129 237.211 230.918 468.129 237.211 230.918 Şereflikoçhisar 29.195 15.007 14.188 6.876 3.351 3.525 36.071 18.358 17.713 Yenimahalle 668.586 327.967 340.619 668.586 327.967 340.619 Toplam 4.762.116 2.375.040 2.387.076 128.777 64.018 64.759 4.890.893 2.439.058 2.451.835 *Kaynak:TUİK-2011 Tablo-19. Ankara İlindeki, Konutun Mülkiyet Durumuna Göre Hanehalkı Sayısı Mülkiyet Durumu Toplam Hanehalkı Lojmanda Ev sahibi Kiracı Ev Sahibi Değil Ama Sayısı oturan Kira ödemeyen Diğer Bilinmeyen 1 018 371 597 310 319 097 37 675 55 857 8 022 410 *Kaynak: TUİK-2011 Yakın çevredeki yerleşim yerlerinin geçim kaynaklarının büyük bir kısmını tarımsal faaliyetler kapsamaktadır. Kapasite artırımı yapılacak olan kalekr ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde çalışan personelin büyük bir kısmı yakın çevredeki yerleşim yerlerindne karşılanmaktadır. Böylelikle üretim ile birlikte yakın çevredeki yerleşim yerlerine doğrudan veya dolaylı yönden ek mali kaynak sağlanmaktadır. 3.1.3. Sağlık (Bölgedeki mevcut endemik hastalıklar). Bölgede mevcut endemik hastalık bulunmamaktadır. 3.1.4. İnsan Sağlığı ve Çevre Açısından Riskli ve Tehlikeli Faaliyetler. İşletme sırasından faaliyetlerden dolayı tehlike ve riskler ortaya çıkabilmektedir. Bu tehlike ve riskleri önlemek amacıyla; Patlatma Sırasında; Kapsül kablolarına ilave edilecek uzatma kablolarının bağlantıları itina ile yapılacak ve izole bantla iyi bir şekilde izole edilecektir. Yemleyici dinamitin kartuşları kablo ile bir demet şeklinde bağlanacak ve bu demet, kablo yardımı ile sarkıtılarak indirilecektir. Sıkılama sırasında elektrik kablolarının zedelenmemesine dikkat edilecektir. 36

Ateşleme devresi kabloları manyetoya bağlanmadan önce devrenin direnç kontrolü yapılacaktır. Ateşleme yapmadan önce siren ile alarm verilecek ve ayrıca flamalı gözcüler önemli noktalara dikilecektir. Ateşleme kablosu uygun bir uzaklıktaki ateşleme cebine kadar uzatılarak vakit geçirmeden ateşleme yapılacaktır. Yağışlı havalarda statik elektrik tehlikesi göz önüne alınarak gerektiğinde ateşlemeden vazgeçilecektir. Ateşleme sahasına yetkililerden başkası girmeyecektir. Patlatma işlemi uzman kişiler tarafından yapılacaktır. Patlayıcı maddeler ateşleme yerine özel bir araçta getirilecek, dinamit ve kapsüller ayrı ayrı araçlarda nakledilecektir. Patlamayan delikler için gereken emniyet tedbirleri alınacak ve usulüne uygun olarak zararsız hale getirilecektir. Ateşleme yapıldıktan sonra ateşleme bölgesi sorumlu kişiler tarafından kontrol edilecek ve iş makinelerini tehlikeye sokacak bloklar, basamak şevinde askıda kalmış ise gerekli önlemler alınacaktır. Patlayıcı maddelerin sahaya taşınması, kullanımı ve depolanması ilgili olarak 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşıması, Saklanması, Depolanması Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esasları Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır. Kazı ve Patlatma Sırasında Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İsçi Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük ve Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük te belirtilen hususlara kesinlikle uyulacaktır. Yangınlara Karşı; Faaliyet alanında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı çalışan elaman sayısı kadar yangın söndürme ekipmanı ( yangın söndürme tüpü, su kovası, kazma, kürek vs.) hazır bulundurulacaktır. İşletmede yangın ihtimaline karşı her türlü tedbir alınacak ve ilgili İdare ile ilişki kurulacaktır. Bütün Faaliyetler Sırasında; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın 09.12.2003 gün ve 25311 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği nin gerektirdiği her türlü önlem alınacaktır. 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirlenen tüm hususlara uyulacaktır. İşçilerin toz ve gürültüden etkilenmemeleri için toz maskesi ve kulaklık kullanmaları sağlanacaktır. Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iş kazaları (araç devrilmesi, çarpması, araç çarpışması vs.) olabilir. Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için personele eğitim yaptırılacak, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere uyarı levhaları asılacaktır. İşletme sahasına, çalışanların dışında kimsenin girmesi de engellenecektir. Patlatma yapılan ocaktaki alan güvenliği alınmadan, sahaya makine ekipman ve personel sokulmayacaktır. Çalışanların sağlık ve güvenliklerini sağlayabilmek için 4857 sayılı yasaya bağlı olarak hazırlanıp yayınlanmış olan ve yürürlükte bulunan mevzuata uyulacaktır. Kullanılan teknoloji ve işletmeden kaynaklanabilecek kaza riskine karşı 22.10.1984 tarih ve 18553 sayılı Maden ve taşocakları işletmelerinde ve tünel yapımında alınacak işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerine ilişkin tüzüğe uyulacaktır. Bu tüzüğe göre sahanın fenni nezaretçisi, işçi sağlığı ve iş güvenliği gereklerinin yerine getirilmesinden ve işletmenin teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılmasından sorumludur. Ayrıca olası bir iş kazası ihtimaline karşı ocak alanında uygun bir yerde yeterli donanımda bir ecza dolabı ve en yakın sağlık ocağına ulaşmak için bir araç hazır bulundurulacaktır. Kullanılacak teknoloji ve işletmeden kaynaklanabilecek kazalardan bir diğeri de ocak ile satış noktaları arasında maden taşımada kullanılan kamyonlardan kaynaklanabilecek olası trafik kazalarıdır. Bunlara mahal vermemek için sürücülerin trafik kurallarına ve hız 37

limitlerine uymaları sağlanacaktır. Herhangi bir kaza durumunda en yakin sağlık merkezinden gerekli yardım istenecektir. Ayrıca tesislerden üretilen ürünlerin nakliyesi sırasında Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Kırma-eleme tesisinde de az da olsa kaza riski mevcuttur. Teorik olarak bunlar; çeneler arasına düşmek, volan kayışlarına takılmak ve hatta döner kasnaklardan fırlayabilecek tas parçalarına hedef olmak vs. gibi risklerdir. Ocak sahasında sürekli kask, koruyucu gözlük, gürültü önleyici kulaklık takılarak ve uygun ayakkabılarla çalışılarak bu kaza risklerinden korunmak mümkündür. Üretimle ve iş yeriyle ilgisi olmayan insan ve evcil ve yabani hayvanların ocak ve tesis alanına girmelerini önlemek amacıyla maden sahasına girişin tehlikeli ve yasak olduğunu bildirir yazılı levhalar asılacak ve güvenlik önlemlerinden ve bunlara uyulmasından sorumlu bir personel (bekçi) görevlendirilecektir. Proje kapsamında yapılacak olan patlatma öncesinde ve sonrasında bölgede yaşayan insanların mal ve can güvenliğinin emniyetine yönelik oluşturacağı tehlikeler göz önünde bulundurularak önceden gerekli bilgiler verilecek ve gerekli güvenlik önlemleri alınacaktır. İşçilerin sağlık ve güvenliğinin korunması için işyerinde risk faktörleri belirlenerek çalışanların ihtiyacı olan araç ve gereçler noksansız olarak bulundurulacak, işçi sayısına bağlı olarak gerekli ve yeterli miktarda ilkyardım malzelemeleri şantiye binasında hazır bulundurulacaktır. Ocak alanlarında yapılacak ürertimler sonrasında derin çukurlar bırakılmayacak, ocak alanlarının rehablitasyonu yapılacak, saha etrafında işaretlenecek olan röper noktalarına teknik esaslara uygun ikaz ve uyarı levhaları asılacaktır. Şantiye binasında haşerilere, kemirici ve diğer zararlılara karşı düzenli olarak gerekli ilaçlama işlemleri yapılacaktır. Proje kapsamında yer alan faaliyetler ile ilgili olarak çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek hususlar ile yangın ve patlatmalara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. 3.1.5. Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkânları, Nüfus Hareketleri. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde 44 personel çalıştırılmakta olup, ürünlerin naklinde dışarıdan gelen kamyon şöförleri ile birlikte bu sayı 50 kişiyi bulmaktadır. Dışarıdan gelen kamyon şöförleri ürün nakli için tesis alanına gelmekte olup, sürekli çalışan personel sayısı 44 kişidir. İşletmedeki personelin yakın çevredeki yerleşim yerlerinden karşılanmasına özen gösterilecektir. İşletme ile birlikte büyük oranda gelir artışı yaşanmayacaktır. Proje alanının yerleşim yerlerine yakın olması nedeniyle, artışı ile birlikte nüfus hareketi yaşanmayacaktır. 3.1.6. Yöredeki Mevcut ve Planlanan Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, sağlık, kültür hizmetleri). Akyurt İlçesinde 22 adet okul, 215 adet derslik, 6.481 öğrenci, 332 öğretmen bulunmaktadır. 38

Tablo-20. Akyurt İlçesi Okuma Yazma Durumu, Cinsiyet ve Yaş Grubuna Göre Nüfus Yaş grubu Cinsiyet Okuma Yazma Bilmeyen Okuma Yazma Bilen Bilinmeyen Toplam 06-13 Erkek 1 2.137 4 2.142 Kadın 1.911 4 1.915 14-17 Erkek 1 976 1 978 Kadın 917 2 919 18-21 Erkek 2 758 7 767 Kadın 5 835 10 850 22-24 Erkek 5 652 16 673 Kadın 5 633 22 660 25-29 Erkek 5 1.125 56 1.186 Kadın 7 1.103 16 1.126 30-34 Erkek 4 1.19 17 1.211 Kadın 10 1.145 8 1.163 35-39 Erkek 3 1.072 9 1.084 Kadın 13 970 6 989 40-44 Erkek 1 931 4 936 Kadın 13 776 4 793 45-49 Erkek 4 845 8 857 Kadın 19 768 6 793 50-54 Erkek 4 582 5 591 Kadın 32 547 6 585 55-59 Erkek 11 565 9 585 Kadın 78 455 6 539 60-64 Erkek 11 354 6 371 Kadın 88 303 3 394 65 + Erkek 90 603 13 706 Kadın 305 493 20 818 Kaynak:TUİK-2011 Toplam 717 22.646 268 23.631 Ankara İlinde devlet, askeri, üniversite ve özel hastaneler tarafından sağlık hizmetleri verilmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı'na bağlı 33 tane, üniversitelere bağlı 8, 2 askeri, 3 resmi, 20 özel, 1 belediye hastanesi olmak üzere toplam 67 hastane ve 1 ağız ve diş sağlığı merkezi bulunmaktadır. Ülke genelinde en çok üniversite hastanesi olan il Ankara'dır. 3.1.7. Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları. İşletmede çalışan personelin sosyal ihtiyaçları, proje alanı içinde mevcut olan prefabrika şantiye binasından karşılanmaktadır. Personelin konaklama ihiyaçları ise yakın çevredeki köylerden ve şehir merkezindki konutlardan karşılanmaktadır. Çalışacak olan personelin proje alanına nakilleri günü birlik servisler ile karşılanmaktadır. 39

3.1.8. Projenin Fayda-Maliyet Analizi. Proje kapsamında yer alan kalker ocağı ile kırma-eleme tesisi işletmesi yer almaktadır. Söz konusu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi ile ilgili olarak daha önce yatırım işlemleri tamamlanmış olup, kapasite artışı kapsamında ek olarak 350.000-TL yatırım bedeli öngörülmüştür. İşletme Giderleri Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinde ayda 28 gün ve yılda 12 ay çalışma yapılması planlanmaktadır. Personel Giderleri: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinde toplam 44 personel 12 ay boyunca 44 kişi iki varsiya üzerinde istihdam edilmekte olup söz konusu personelin görev dağılımı ve ücretleri aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo-21. Çalışacak Personel Sayısı ve Görev Dağılımı Personel Görev Yeri Sayısı Aylık Ücreti (TL) Yıllık Tutar (TL) Teknik Nezaretçi (Mühendis) 1 3.000 36000 İş Makinesi Operatörü 8 2.500 240.000 Operatör Yardımcısı 2 1.500 36.000 Şoför 20 1.750 420.000 İşçi 10 1.750 210.000 Aşçı 1 1.000 12.000 Bekçi 2 1.250 30.000 Toplam 984.000 Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinde çalışan personelin konaklamaları yakın çevredeki yerleşim yerlerinden karşılanmaktadır. İşletmede çalışacak olan personelin giderleri yıllık 984.000-TL olacaktır. Proje kapsamında kullanılacak iki tür enerji kaynağından biri elektrik, diğeri motorindir. Elektrik enerjisi, kırıcı ünitesinde ve şantiye binasında; motorin, ekskavatörler, kamyonlar, yükleyici vb. iş makinelerinde kullanılacaktır. Elektrik enerjisi enerji nakil hattından karşılanmaktadır. Motorin ise yakın çevredeki akaryakıt satış istasyonlarından sağlanacak ve alanda bulundurulması planlanan motorin tankında bekletilecektir. Tablo-22. Yıllık İşletme Giderleri Harcama Kalemleri Tutarı (TL) İşçilik ve Personel Giderleri 984.000 Elektrik Giderleri 2.000.000 Yakıt Giderleri 2.000.000 Patlayıcı Madde Giderleri 500.000 Bakım ve Onarım Giderleri 250.000 İdari vb. Giderler 100.000 İş Sağlığı -Güvenliği Giderleri 394.000 Beklenmeyen Giderler 100.000 Toplam İşletme Giderleri 6.328.000 40

İşletme Gelirleri Kalker sahasından yılda 1.612.800 ton kalker madeni üretimi gerçekleştirilecek ve üretilen kalker madeni kırma-eleme tesisine iletilecektir. Toplam 1.612.800 ton kapasiteye sahip olacak olan tesisten yılda 1.612.800 ton civarında elde edilecek boyutlandırılmış mıcır satışa sunulacaktır. Bu kapsamda öngörülen satış hâsılatı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-23. Yıllık İşletme Gelirleri Mıcırın Birim Fiyatı Yıllık Üretim Miktarı Toplam Hâsılat Boyutlandırılmış Ürün 6 TL/ton 1.612.800 ton 9.676.800-TL Tablo-24. Yıllık İşletme Karı Toplam İşletme Gelirleri 9.676.800 Toplam İşletme Giderleri 6.328.000 Brüt Karı 3.348.800 Devlet Hakkı( % 4) 387.072 Ek Devlet Hakkı (%30) 116.122 Toplam Devlet Hakkı 503.194 Gayrisafi Kar 2.845.606 Kurumlar Vergisi (%30) 1.004.640 Kullanılabilir Kar 1.840.966 Bu kapsamda; piyasa araştırması sonucunda yapılan hesaplamalarda işletmenin giderleri yaklaşık olarak 6.328.000-TL, işletme gelirleri ise yaklaşık olarak 9.676.800-TL olarak belirlenmiştir. İşletmedeki kullanılabilir kar 1.840.966-TL olacaktır. Söz konusu projeler için, yıllık 503.194-TL Devlet Hakkı ve 1.004.640-TL Kurumlar Vergisi ödenecek olup devlet ekonomisine katkıda bulunulacaktır. 3.1.9. Projeden Etkilenen Yerleşim Yerleri. Proje alanına en yakın yerleşim yeri 20050839 nolu kalker sahasının yaklaşık 450 metre güneyindeki Kalaba Mahallesi ile yaklaşık 500 metre kuzeyindekşi Cücük Mahallesidir (Bkz. Ek- 5). 3.1.10. Projenin Ekonomik Ömrü. Proje kapsamında yer alan Sicil 20050839 nolu kalker sahası ile ilgili olarak 05.10.2005 tarihinde Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden 10 yıl süreli işletme ruhsatı ve işletme izni alınmıştır. Sahadaki kalker varlığı bu zamana kadar açılmış olan ocak aynalrı da göz önüne alınarak yapılan jeolojik araştırmalar sonucunda tespit edilmiştir. Sahadaki ortalama kalker kalınlığı 35 m. civarındadır. İşletme yapılacak olan kalker sahasındaki rezerv bilgileri aşağıda verilmiştir. Görünür Rezerv Miktarı: Uzunluk :650 m Genişlik :500 m Kalınlık :35 m 41

Özgül Ağırlık :2,7 ton/m 3 Görünür Rezerv Miktarı:650 m x 500 m x 35 m x 2,7 ton/m 3 = 30.712.500 ton Görünür Rezerve Göre Proje Ömrü: 30.712.500 ton /1.612.800 ton/yıl= 19 yıl Muhtemel Rezerv Miktarı: Uzunluk :650 m Genişlik :500 m Kalınlık :70 m Özgül Ağırlık :2,7 ton/m 3 Muhtemel Rezerv Miktarı:650 m x 500 m x 70 m x 2,7 ton/m 3 =61.425.000 ton Muhtemel Rezerve Göre Proje Ömrü: 61.425.000 ton / 1.612.800 ton/yıl=38 yıl Kalker sahası ile ilgili olarak alınan işletme ruhsatı 10 yıl süreli olup, 10 yılın sonunda piyasa ve ekonomik koşullara göre işletmeye devam edilmesi durumunda 3213 sayılı Maden Kanunu na göre işletme ruhsatının süresi uzatılacaktır. Proje kapsamında yer alan kırma-eleme tesisinin ömrü ise kalker sahasının ve piyasanın ekonomik ömrüne bağlı olarak değişecektir. 3.1.11. Zamanlama Tablosu. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi kapasite artırımı ile ilgili olarak 3213 sayılı Maden Kanunu, 5491 sayılı Kanundan değişiklik 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine ve diğer Kanun ve Yönetmeliklere göre gerekli izinlerin alınması ile birlikte kapasite artışına gidilecektir. Tablo-25. Zamanlama Tablosu Yapılacak Olan İşlemler 2012 Yılı 2013 Yılı 2014 Yılı 9 10 11 12 1-7 8 9 10 11 12 1 2 3 ÇED Sürecinin Başlatılması X Halkın Katılım Toplantısı X Komisyonun Kapsam ve Özel Format X Belirlemesi Toplantısı ÇED Raporunun Hazırlanması X X X X X 1. İDK Toplantısı X ÇED Süreci Sonu Gerekli İzinleri Alınması Üretim İşlemlerine Geçilmesi X X X 3.2. Diğer Hususlar. Bu bölümde belirtilmesi gereken başka bir husus bulunamamaktadır. 42

BÖLÜM 4. MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI. (Bölgesel ve çalışma alanı baz alınarak mevcut ve planlanan durum verilmelidir.) 4.1. Arazi Kullanım ve Mülkiyet Durumu. Kadastro haritasına göre proje alanı olan 43,8985 hektarlık alan içnde tescil dışı hazine arazisi, tescilli hazine arazisi ve tapulu şahıs razilerin bulunmaktadır. Proje alanın ait 1/5.000 ölçekli kadastro haritasına Ek-3 de verilmiştir. Söz konusu proje alanı içinde yer alan şahıs parselleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü tarafından 5578 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; 75 nolu (Cücük Mahallesindeki) parselin 10.300 m 2 si, 1064 nolu parselin 1.000 m 2 si, 72 nolu parselin 1.875 m 2 si ve 75 nolu (Kalaba Mahallesindeki) parselin 24.000 m 2 si ÇED alanı içinde değerlendirilmiştir. Buna göre 43,8985 hektar olan proje alanı değerlendirme sonucunda 43,8985 hektara düşürülmüştür. 43,8985 hektara düşürülen alanın; 29,1938 hektarlık kısımmı Tarım Dışı Alan (T) dır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 3 üncü maddesi (i) bendinde tanımlanan Tarım Dışı Alan (T) olarak tespit edildiğinden ilgili Kanun kapsamında yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 13 üncü maddesi gereğince İl Toprak Koruma Kurulunun 06.06.2013 tarih ve 2013/6 sayılı kararına istinaden toprak korum projesindeki haritasa sınırları beliritlen geriye kalan 14,7047 hektarlık Kuru Marjinal Tarım Arazisi olarak tespit edilen alan çevresindeki tarım arazilerine zarar vermeyecek tedbirlerin alınması ve yazımız ekindeki Toprak Koruma Projesine uyulması kaydıyla Tarım Dışı amaçlı kullanılmasına izin vermiştir (Bkz. Ek-1-G). a) Tarım ve Hayvancılık. a.1) Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü. Ankara İli tarım arazilerine ait bilgiler aşağıdaki tabloarda verilmiştir. Tablo-26. Ankara İli Arazinin Niteliğine Göre Dağılımı Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürünlerin Alanı Sebze Bahçeleri Meyveler, İçecek ve Toplam Alan Ekilen Alan Nadas Alanı Baharat Bitkileri Alanı 11 799 051 7 869 769 3 188 041 479 874 261 367 Tablo-27. Akyurt İlçesi Arazinin Niteliğine Göre Dağılımı Toplam Alan(dekar) Ekilen Tarla Alanı(dekar) Nadas Alanı(dekar) Sebze Bahçeleri Alanı(dekar) Meyve Alanı(dekar) 187.25 162.316 20.748 2.235 1.951 Kaynak: Tuik.2011 43

a.2) Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları. Akyurt İlçesine ait tarımsal ürünler ve bunların yıllık üretim miktarları aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo-28. Akyurt İlçesine Ait 2011 Yılı Tahıl Ürünleri Ekiliş, Verim ve Üretim Değerleri Grup adı Ürün adı Ekilen alan(dekar) Hasat edilen alan(dekar) Üretim(ton) Verim(kg/da) Nohut 1.15 1.15 92 80 Baklagiller Fasülye (Kuru) 600 600 66 110 Fiğ (Dane) 26.17 26.17 1.832 70 Endüstriyel Bitkiler Şekerpancarı 182 182 771 4.236 Buğday (Durum) 27.304 27.304 6.562 240 Tahıllar Yem Bitkileri Kaynak: Tuik.2011 Buğday (Diğer) 74.474 65.221 16.132 247 Arpa (Diğer) 30 30 8.346 278 Ayçiçeği (Yağlık) 96 96 7 73 Yonca (Yeşil Ot) 170 170 340 Mısır (Haşıl) 10 10 25 2.5 Fiğ (Yeşil Ot) 1.65 1.65 1.98 Mısır (Sılajlık) 510 510 2.55 5 Tablo-29. Akyurt İlçesine Ait 2011 Yılı Sebze Ürünleri Ekiliş, Verim ve Üretim Değerleri Grup adı Ürün adı Üretim(ton) Diger Sebzeler Mantar (Kültür) 10 Meyvesi Yenen Sebzeler Kavun 190 Karpuz 90 Biber (Dolmalık) 5 Biber (Sivri) 168 Hıyar (Sofralık) 60 Hıyar (Turşuluk) 613 Domates (Sofralık) 2.850 Soğansı-Yumru-Kök Sebzeler Soğan (Taze) 40 Yaprağı Yenen Sebzeler Kaynak: Tuik.2011 Baklagil Sebzeler Marul (Göbekli) 10 Marul (Kıvırcık) 10 Ispanak 5 Fasulye (Taze) 100 44

Tablo-30. Akyurt İlçesine Ait 2011 Yılı Meyve Ürünleri Ekiliş, Verim ve Üretim Değerleri Meyve veren yaşta ağaç Grup adı Üzüm Ve Üzümsüler Meyve vermeyen yaşta ağaç Ürün adı Toplu meyveliklerin alanı(dekar) Üretim(ton) Ağaç başına ortalama verim(kg) sayısı sayısı Toplam ağaç sayısı Dut 0 1 17 60 15 75 Üzüm (Sofralık- Çekirdekli) 180 54 300 180 0 180 Sert Kabuklular Ceviz 71 81 35 2.300 1.180 3.480 Erik 0 8 21 380 70 450 Taş Çekirdekliler Yumuşak Çekirdekliler Kaynak: Tuik.2011 Kayısı 70 20 25 800 170 970 Kiraz 80 47 50 940 250 1.190 Vişne 610 295 50 5.900 1.500 7.400 Armut 150 182 80 2.280 200 2.480 Ayva 40 23 40 580 100 680 Elma (Golden) 350 24 35 690 300 990 Elma (Starking) 260 19 25 750 2.100 2.850 Elma (Diğer) 140 18 20 920 600 1.520 Proje alanı içinde ve mücavirinde kuru tarım arazileri yer almaktadır. Yakın çevrede herhangi bir meyve bahçesi yer almamaktadır. Tarım arazileri, kalker ocağının ve kırma-eleme tesisinin işletilmesinden kaynaklı tozlardan etklenecektir. Proje kapsamındaki en büyük toz debisi kırma-eleme tesisinden meydana gelecektir. Ancak kırma-eleme tesisinden kaynaklanacak olan tozları yerinde bastırmak ve çevreye olan yayılımını engellemek amacıyla kırma-eleme tesisindeki her bir toz kaynağı kapalı alan içine alınmış olup, tozları yerinde bastırmak amacıyla pulvarize sistem uygulanmaktadır. Yakın çevredeki tarım arazilerine işletmeden kaynaklı herhangi bir zarar söz konusu olduğunda ve bu husus Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü tarafından tespit etmesi durumunda faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. a.3) Hayvancılık Türleri, Adetleri ve Beslenme Alanları. Akyurt İlçesine ait hayvan adetleri aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo-31. Akyurt İlçesi 2011 Yılı Hayvan Adetleri Hayvan Adı Yetişkin Genç-Yavru Toplam Sağılan Hayvan Sayısı (Baş) Süt (Ton) Sığır (Kültür) 690 330 1.020 430 1.674,850 Sığır(Melez) 5.950 2.150 8.100 1.763 4.416,315 45

Sığır(Yerli) 3.360 3.520 6.880 946 1.234,530 Keçi(Kıl) 140 60 200 65 6,156 Koyun (Yerli) 6.460 840 7.300 3.990 303,270 Kaynak: Tuik.2011 Akyurt İlçesi ve yakın köylerdeki büyükbaş hayvancılık genelde ahırlarda besicilik olarak yapılmaktadır. Küçükbaş hayvancılık ise kış ayları dışındaki aylarda yakın çevredeki mera alanlarında otlatılarak, kış aylarında ise evlerdeki ahırlarda beslenerek yapılmaktadır. b) Orman Alanları. Proje alanı ve yakın çevresinde orman alanı bulunmamaktadır. c) Proje Yerinde Elden Çıkarılacak Alanın Değerlendirilmesi. c.1) Proje Sırasında Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Orman Yangınları ve Alınacak Önlemler. Proje alanı içinde herhangi bir ağaç bulunmamaktadır. Proje alanı ve yakın çevesinde herhnagi bir ormanlık alan bulunmamaktadır. c.2) Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Arazi Kullanım Kabiliyeti. Kadastro haritasına göre proje alanı olan 43,8985 hektarlık alan içnde tescil dışı hazine arazisi, tescilli hazine arazisi ve tapulu şahıs razilerin bulunmaktadır. Söz konusu proje alanı içinde yer alan şahıs parselleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü tarafından 5578 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; 75 nolu (Cücük Mahallesindeki) parselin 10.300 m 2 si, 1064 nolu parselin 1.000 m 2 si, 72 nolu parselin 1.875 m 2 si ve 75 nolu (Kalaba Mahallesindeki) parselin 24.000 m 2 si ÇED alanı içinde değerlendirilmiştir. Buna göre 43,8985 hektar olan proje alanı değerlendirme sonucunda 43,8985 hektara düşürülmüştür. 43,8985 hektara düşürülen alanın; 29,1938 hektarlık kısımmı Tarım Dışı Alan (T) dır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 3 üncü maddesi (i) bendinde tanımlanan Tarım Dışı Alan (T) olarak tespit edildiğinden ilgili Kanun kapsamında yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 13 üncü maddesi gereğince İl Toprak Koruma Kurulunun 06.06.2013 tarih ve 2013/6 sayılı kararına istinaden toprak korum projesindeki haritasa sınırları beliritlen geriye kalan 14,7047 hektarlık Kuru Marjinal Tarım Arazisi olarak tespit edilen alan çevresindeki tarım arazilerine zarar vermeyecek tedbirlerin alınması ve yazımız ekindeki Toprak Koruma Projesine uyulması kaydıyla Tarım Dışı amaçlı kullanılmasına izin vermiştir (Bkz. Ek-1-G). 46

c.3) Etkilenecek Tabii Bitki Türleri ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı. Proje alanı ve yakın çevresindeki bitki türleri Bölüm 4.7 başlığı altında verilmiştir. Alan üzerinde bulunan bitki türleri işletmeye paralel olarka yürütülecek olan bitkisel toprak hafriyatı ile birlikte yüzeyden toprakla birlikte sıyrılarak alınacaktır. c.4) Proje Alanında Kültür ve Tabiat Varlıkları Durumu. Proje alanı ve yakın çevresinde herhangi bir kültür ve tabiat varlığı bulunmamaktadır (Bkz. Ek-1-E). c.5) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Proje alanı ve yakın çevresinde herhangi bir kültür ve tabiat varlığı bulunmamaktadır. Ancak, işletmeye geçildikten sonra alan üzerinde herhangi bir kültür varlığına rastlanılması durumunda, faaliyetler durdurularak Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü ne bilgi verilecektir. 4.2. Toprak Özellikleri. a) Toprak Yapısı ve Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması. Arazi varlığı haritasını incelediğimizde; proje alanı Kahverengi Toprak grubunda yer almaktadır. Alan (B 13.3---M---VI.es) VI. Sınıf Mera arazi alan olarak gözükmektedir. Proje alanında %30 un üzerinde eğimli taşlık olup, toprak derinliği 20-30 cm civarında ve şiddetli erozyona uğramış olarak gözükmektedir. Kadastro haritasına göre proje alanı olan 43,8985 hektarlık alan içnde tescil dışı hazine arazisi, tescilli hazine arazisi ve tapulu şahıs razilerin bulunmaktadır. Proje alanın ait 1/5.000 ölçekli kadastro haritasına Ek-3 de verilmiştir. Söz konusu proje alanı içinde yer alan şahıs parselleri Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü tarafından 5578 sayılı Kanun çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; 75 nolu (Cücük Mahallesindeki) parselin 10.300 m 2 si, 1064 nolu parselin 1.000 m 2 si, 72 nolu parselin 1.875 m 2 si ve 75 nolu (Kalaba Mahallesindeki) parselin 24.000 m 2 si ÇED alanı içinde değerlendirilmiştir. Buna göre 43,8985 hektar olan proje alanı değerlendirme sonucunda 43,8985 hektara düşürülmüştür. 43,8985 hektara düşürülen alanın; 29,1938 hektarlık kısımmı Tarım Dışı Alan (T) dır. 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 3 üncü maddesi (i) bendinde tanımlanan Tarım Dışı Alan (T) olarak tespit edildiğinden ilgili Kanun kapsamında yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 13 üncü maddesi gereğince İl Toprak Koruma Kurulunun 06.06.2013 tarih ve 2013/6 sayılı kararına istinaden toprak korum projesindeki haritasa sınırları beliritlen geriye kalan 14,7047 hektarlık Kuru Marjinal Tarım Arazisi olarak tespit edilen alan çevresindeki tarım arazilerine zarar vermeyecek tedbirlerin alınması ve yazımız ekindeki Toprak Koruma Projesine uyulması kaydıyla Tarım Dışı amaçlı kullanılmasına izin vermiştir (Bkz. Ek-1-G). 47

Proje alanı içindeki ve çevresindeki tarım arazilerinde tamamen kuru tarımsal faaliyetler yapılmaktadır. Proje Alanı Şekil-14. Arazi Varlığı Haritası b) Yamaç Stabilitesi. Faaliyet alanının genel topografik yapısını incelediğimizde, eğimli bir topografyaya sahiptir. Ocaktaki basamak şev açısı 70-80 o, ocak genel şev açısı ise 45-60 o olarak planlanmıştır. Alandaki yamaç stabilitesini sağlamak için şevlerin duraylılığı sağlanarak, erozyonunda ve toprak kaymasının önüne geçilecektir. Üretim sonrası kalacak olan basamakların genel şev açısı 45-60 o civarında olacaktır. Bu genel şev açısı alanın jeolojik olarak kireçtaşından meydana gelmesi sebebiyle herhangi bir stabilize sorunu yaşanmayacaktır. 48

c) Erozyon. Proje alanında %30 un üzerinde eğimli taşlık olup, toprak derinliği 20-30 cm civarında ve şiddetli erozyona uğramış olarak gözükmektedir. İşletme yapılacak olan alanlar eğimli bir topografyadan meydana gelmektedir. Faaliyet alanının büyük bir kısmında yer yer kalınlığı 20-30 cm olan bitkisel toprak mevcuttur. İşletme alanı jeolojik olarak kireçtaşından meydana geldiğinden herhangi bir erozyon oluşumu bulunmamaktadır. Ancak işletme sırasında alanda patlayıcı madde ile üretim işlemleri gerçekleştirileceğinden, patlatma sonrası ocak alanındaki kalkerde gevşeme olacaktır. Gevşeyen kalkerin ve basamaklarda askıda kalan kalkerin tehlike arz etmemesi ve alanın erozyona uğramaması için, askıda kalan kalker madeni kepçe ile yerinden sökülerek basamak tabanlarına indirilecektir. Basamakların şev açıları erozyona ve toprak kaymasına maruz kalmayacak şekilde duraylılıkları sağlanacaktır. d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Toprağa Etkiler ve Alınacak Önlemler (arazi hazırlık, inşaat, işletme ve işletme sonrası). İşletme alanını içine alan tarımsal faaliyetlerin yapılamayacağı alan kapsamında yer almaktadır. Alan üzerindeki toprağın kalınlığı yer yer 20-30 cm civarındadır. Faaliyetler sırasında ortaya çıkacak olan sıvı ve katı atıklar ile atık yağlar hiçbir şekilde toprağa bırakılmayacaktır. Sahadaki üretim faaliyetleri sırasında, işletme alanı üzerinde bulunan bitkisel toprak yüzeyden sıyrılarak alınacak ve rehabilitasyon çalışmalarında kullanılmak üzere bitkisel toprak depolama alanlarında depolanacaktır. Yüzeydeki bitkisel toprağın verimli olması nedeniyle, toprağın alınması sırasında dikkat edilerek toprağın verim kaybının önlenmesi sağlanacaktır. Proje alanı içinde VI. sınıf kuru tarım arazileri bulunmaktadır. Bu alanlar ile ilgili olarak kiralama ya da satın alınma yoluna gidilecektir. Kuru tarım arazileri ile ilgili olarak Ankara Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden 19.07.2005 tarih ve 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu na göre gerekli izinler alınacaktır. Faaliyetler sırasında; 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 4.3. Jeolojik Özellikler. a) Bölge Jeolojisi. Proje alanı ve yakın çevresindeki jeolojik yapıya ait bilgiler aşağıda verilmiştir. Elmadağ Formasyonu (Trael) : Elmadağ Formasyonu bölgede kuzey güney yönünde yayılım gösterir. Birim alttan üste doğru metamorfizması azalan ve kısmen ilksel halini korumuş 49

metakonglomera, metakumtaşı,metaçamurtaşı, kumlu kireçtaşı, kumtaşı, kireçtaşı ile volkarenit, aglomera, metavolkanit ve metatüfden oluşur. Elmadağ Formasyonu, içinde değişik boyutlarda karbonifer ve permiyen yaşlı kireçtaşı ve kırıntı bloklarına ratlanır. Birim sarı, boz, kahverengi ve gri renkte, ince-orta tabakalanmalı ve kıvrımlıdır. Karmaşık bir içyapı gösterir. Keçikaya Formasyonu (Trak) : Birim bölgenin güney kesiminde yaygın olarak izlenir. Keçikaya Formasyonu, gri, beyaz, yer yer pembe renkli, ort-kalın tabakalı kireçtaşlarından oluşur. Birim altta Elmadağ formasyonu ve Ortaköy Formasyonu ile geçişlidir. Üstten ise Liyas yaşlı Hasanoğlan Formasyonu tarafından örtülür. Karakoçaş Formasyonu (Tka): Birim bölgenin kuzeydoğu kesiminde yaygındır. Karakoçaş Formasyonu konglomera ve kumtaşlarından oluşur. Birim, kırmızı, yeşil renkli çakıllar kötü boyamalı, az yuvarlanmıştır. Birim üzerine geldiği birimlere ait çakılları içerir. Konglomera ve kumtaşı genellikle tane destekli az olarak kil çimentoludur. Gölbaşı Formasyonu (Tg) : Birim, bölgenin batı ve orta kesminde yaygın olarak görülür. Gölbaşı formasyonu, gri, boz, kırmızı renkli, tutturulmuş, az tutturulmuş, çeşitli boyda değişik kökenli konglomera, kumtaşı, kireçtaşı ve miltaşından oluşur. Çoğunlukla tabakalanmasız olup bazı yerlerde yatay tabakalanma izlenir. Kumtaşı ve miltaşları arasında moloz akması süreciyle oluşmuş konglomeralar yangındır. Birim içerisinde yer yer kireçtaşı ardalanması da gözlemlenmiştir. Alüvyon (Q) : Genellikle nehirlerin eski yataklarında ve yüksek tepelerle çevrili ovalarda gevşek tutturulmuş çakıl, kum, kil ve çamurdan oluşur. b) Proje Alanı Jeolojisi. Proje Alanı Jeolojisi: Proje alanında Gölbaşı Formasyonu, Keçikaya Formasyonu ile Elmadağ Formasyonu bulunmaktadır. Proje alanı içindeki formasyonlara ait bilgiler aşağıda detaylandırılmıştır. Elmadağ Formasyonu (Trael) : Elmadağ Formasyonu bölgede kuzey güney yönünde yayılım gösterir. Birim alttan üste doğru metamorfizması azalan ve kısmen ilksel halini korumuş metakonglomera, metakumtaşı,metaçamurtaşı, kumlu kireçtaşı, kumtaşı, kireçtaşı ile volkarenit, aglomera, metavolkanit ve metatüfden oluşur. Elmadağ Formasyonu, içinde değişik boyutlarda karbonifer ve permiyen yaşlı kireçtaşı ve kırıntı bloklarına ratlanır. Birim sarı, boz, kahverengi ve gri renkte, ince-orta tabakalanmalı ve kıvrımlıdır. Karmaşık bir iç yapı gösterir. Keçikaya Formasyonu (Trak) : Birim bölgenin güney kesiminde yaygın olarak izlenir. Keçikaya Formasyonu, gri, beyaz, yer yer pembe renkli, ort-kalın tabakalı kireçtaşlarından oluşur. Birim altta Elmadağ formasyonu ve Ortaköy Formasyonu ile geçişlidir. Üstten ise Liyas yaşlı Hasanoğlan Formasyonu tarafından örtülür. Gölbaşı Formasyonu (Tg) : Birim, bölgenin batı ve orta kesminde yaygın olarak görülür. Gölbaşı formasyonu, gri, boz, kırmızı renkli, tutturulmuş, az tutturulmuş, çeşitli boyda değişik kökenli konglomera, kumtaşı, kireçtaşı ve miltaşından oluşur. Çoğunlukla tabakalanmasız olup bazı yerlerde yatay tabakalanma izlenir. Kumtaşı ve miltaşları arasında moloz akması süreciyle oluşmuş konglomeralar yangındır. Birim içerisinde yer yer kireçtaşı ardalanması da gözlemlenmiştir. Proje alanı ve yakın çevresine ait jeolojik haritası Ek-5 de verilmiştir. 50

c) Cevherleşme. 20050839 nolu kalker ocağı metakonglomera, metakumtaşı, metaçamurtaşı, kumlu kireçtaşı, kumtaşı, kireçtaşı ile volkarenit, aglomera, metavolkanit ve metatüfden oluşur. Kalker sahasındaki Elmadağ Formasyonu içinde değişik boyutlarda karbonifer ve permiyen yaşlı kireçtaşı ve kırıntı bloklarına ratlanır. Birim sarı, boz, kahverengi ve gri renkte, ince-orta tabakalanmalı ve kıvrımlı oup, yoğunluğu 2,7 ton/m 3 dür. d) Depremsellik. Proje alanı 18 Nisan 1996 tarihli mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Türkiye Deprem Haritası verilerine göre 3. Derece deprem alanı içerisinde yer almaktadır. Proje alanını gösteren Ankara İli Depremsellik Haritası Şekil 15 de verilmiştir. Proje Alanı Şekil-15. Ankara İli Depremsellik Haritası 51

Ankara kenti gerek coğrafi gerekse sismotektonik konumu itibarı ile ne tarihte ne de yakın geçmişte büyük bir depremin merkez üstü olmamıştır. Ancak 100-200 km kuzeyinde yer alan ve yeryüzünün en aktif fay zonlarından biri olduğu bilinen Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ)'nun batı uzantısındaki depremlerle kentin 90-100 km güneydoğusunda bulunan Kırşehir-Keskin aktif fay zonunun yarattığı depremlerden önemli ölçüde etkilenmiştir. Ayrıca bazı araştırmacılar, Ankara Ovası, Mogan Gölü ve Çubuk Ovası'nın tektonik oluşumlu çöküntü havzaları olduğunu ortaya koymuşlardır. Bu çöküntü havzalarının sismik açıdan aktif oldukları, ancak büyük deprem oluşturma olasılıklarının çok düşük olduğu bilinmektedir (Ergünay, 1978). Bu durumdaki Ankara, 50-70 km'lik uzaklıklar içinde oluşacak küçük (M<5,5) depremlerin ve 70-100 km.'lik uzaklıklar içinde oluşacak büyük (M> 7,0) depremlerin etkisi altında kalabilen bir kent olarak tanımlanabilir. Ergin ve dig. (1967)'nin, Lahn ve Pınar 1952)'ın "Türkiye Depremleri İzahlı Kataloğu" (T.D.İ.K.)'nu esas alan "Türkiye ve Civarının Deprem Kataloğu (M.S. 11yılından 1964 sonuna kadar)" incelendiğinde tarihsel dönemde (1900 öncesi), merkez üstü Ankara olarak belirtilen yalnızca bir depremin var olduğu görülür. Merkez üstü koordinatları 39.90 K ve 32.90 D olarak belirtilen bu deprem, bugünkü Ankara kent sınırlarının dışında olup, katalogda verilen şiddeti VI, amprik olarak hesaplanan aletsel büyüklüğü ise 5,2'dir. Ankara'daki Aletsel Döneme Ait Depremler: Ankara'daki aletsel döneme ait depremler, Ankara merkez olmak üzere çizilen 120 km. yarıçaplı bir çemberin içine düşen ve aletsel dönemde (1900 sonrası) meydana gelmiş tüm depremler esas alınarak incelenmiştir. Buna göre, 1900 ile 2000 yılları arasında büyüklükleri 4'ten fazla (M>4) olan, toplam 76 deprem belirlenmiştir. Ankara kent merkezine en yakın depremin uzaklığı 21 km. olup aletsel büyüklüğü 4,3 tür. Aletsel büyüklüğü 5'den fazla (M>5) olan Ankara'ya en yakın deprem 4 Ekim 1928 Şabanözü depremi olup uzaklığı 77 km'dir. Aletsel büyüklüğü M>6 olan en yakın deprem 19 Nisan 1938 Kırşehir- Keskin depremi olup Ankara kent merkezine uzaklığı 98 km.'dir. Ankara çevresindeki en büyük deprem, aletsel büyüklüğü M=6,9 0lan 13 Ağustos 1951 Çankırı depremidir. Bu depremin Ankara'ya uzaklğı 106 km. dir. Ankara yı Etkileyen Depremler: 19 Nisan 1938 Kırşehir-Keskin Depremi; yerel saatle 13.05 de meydana gelmiş, şiddeti IX, aletsel büyüklüğü M=6,6 olan depremdir. 149 kişinin ölümüne, 211 kişinin yaralanmasına,3860 yapının yıkılmasına ve/veya hasar görmesine neden olan bu deprem, en çok Kırşehir'in Akpınar ve Köşker kasabalarını etkilemiş, Kastamonu, Amasya, Sivas, Konya ve Eskişehir'i de kapsayan geniş bir alanda hissedilmiştir. Bu deprem, aynı zamanda Ankara kent içinde çok şiddetli hissedilmiş, Yenişehir tarafı başta olmak üzere yapılarda çatlama ve baca yıkılmalarına neden olmuştur (Ergünay, 1978). 1 Şubat 1944 Bolu-Gerede Depremi; Şiddeti X, aletsel büyüklüğü M=7,2 olan bir depremdir. 3958 kişinin ölümüne, 3513 kişinin yarlanmasına, 20865 yapının tamamen yıkılmasına ve 20000 civarında yapının hasar görmesine neden olmuştur. Kocaeli, Zonguldak, Kastamonu, Ankara 'yı içine alarak etkili olan bu deprem, Ankara kent içinde Yenişehir ve kale çevresinde etkisini göstermiştir (Ergünay,1978). 24 Ağustos 1999 Haymana Depremi; 4,7 büyüklüğündeki bu deprem ankaraya yaklaşık 70 km. uzaklıkta olmuştur. Bu deprem küçük bir deprem olmasına rağmen, bu depreme neden olan fayın hareket doğrultusu Ankara'ya paralel konumda olması nedeniyle, olması gerekenden daha fazla hissedilmiştir. 6 Haziran 2000 Çankırı-Orta İlçesi Depremi; Aletsel büyüklüğü M=5,9 olan ve Ankara'ya uzaklığı yaklaşık 80 km.olan bu depreme neden olan fay "Normal Fay" mekanizmasına sahip 52

olup, Haymana depremi gibi Ankara kentine paralel gelişmiştir. Bu bakımdan Ankara kent sınırları içerisinde kuvvetli hissedilmiştir. Bu depremde bundan önceki depremler gibi kent içerisinde önemsenecek hasar ve can kaybına neden olmamıştır. *Kaynakj: MTA Proje Alanı Şekil-16. Proje Alanı ve Yakın Çevesinin Diri Fay Haritası e) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Jeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Kalker madeni sahasında kireçtaşları yer almaktadır. Sahadaki kalker üretimi sırasında, alan üzerinde bulunan kireçtaşları alınarak kırma-eleme tesisinde kırılarak elde edilen ürünler inşaat ve altyapı sektöründe kullanılmak üzere sahadan satışı yapılacaktır. Alan üzerindeki jeolojik birim kireçtaşlarının bulunduğu alan üretim sonrası basamaklı bir yapıya dönüşecektir. Kırma-eleme tesisi ile şantiye binaları, kalker sahasının ömrüne bağlı geçici tesisler olup, sahalardaki rezervin bitmesi ile birlikte alan üzerinde monte edilmiş olan tesisler yerinden sökülerek kaldırılacak ve başka yerlerde kullanılmak üzere sahadan nakledilecektir. 53

4.4. Hidrojeolojik Özellikler (Hidrojeolojik Etüt Raporunun Hazırlanması). a) Bölge ve Proje Alanı Hidrojeolojik Özellikler. Proje alanı içinde yer alan Çalın tepe ve dolayı topoğrafik olarak Çubuk Havzasının doğu sınırını oluşturmaktadır. Alanın temelinde yer alan ofiyolitler geçirimsiz temeli oluşturmaktadır. Temel üzerinde yer alan kristalize kireçtaşları ve dolomitler ofiyolit malzemelerle karmaşık halinde olup, karbonatlı kayaçların sürekliliğinin olmadığı görülmüştür. Ofiyolitik melanjın yerleşimi sırasında farklı renkte ve dokudaki karbonatlı kayaçlar ofiyolit malzemenin silt ve kil boyu taneleri ile kuşak şeklinde sarılmıştır. Karbonatlı kayaçlar üzerinde çatlak ve kırık izleri, ezilme dokuları çok yaygındır. Karbonatlı kayaçların yüzeylerinde kısmen karstlaşma izleri tespit edilmiştir. Karbonatlı kayaçlar kendi içinde geçirimli, yağmur sularını süzdürebilir özelliktedir. Ancak birimin yapısal, oluşum şekli nedeniyle formasyon ölçeğinde az geçirimli özellik göstermektedir. Bu formasyonun hidrolik iletkenliğinin ve depolama katsayısının düşük olması beklenmektedir. Çünkü, geçirimli özellikteki birimlerin (karbonatlı kayaçlar) yatay ve düşey yönde sürekliliği bulunmamaktadır. 20050839 Ruhsat Numaralı Kalker Ocağı İşletmesinde, karbonatlı kayaçlar içinde yapılan patlatmaların da uzak noktalara ulaşmaması yine aynı nedenledir. Karbonatlı kayaçlarla birlikte ofiyolitlerin karmaşık halde yer aldığı üst zon, alttaki geçirimsiz ofiyolit birimi tarafından sınırlandırılmıştır. Bu nedenle taş ocağı işletme alanındaki karbonatlı kayaçların Çubuk havzası alanındaki akifer özellikteki birimleri besleme fonksiyonu bulunmamaktadır. Alanda karbonatlı kayaç ve ofiyolitlerin karmaşık halde yer aldığı üst zonda açılan kuyuların tabanına yakın konumda ve ofiyolit zonunun üzerinde zayıf verim özelliğinde, yerel olarak beslenmiş, bir konutun kullanma ihtiyacına yetebilecek düzeyde yeraltısuyu elde edilebilmiştir. K1 kuyusunda elde edilen yer altı suyu Eylül-Ekim aylarında kuruma noktasına gelebileceği gibi Nisan-Mayıs aylarında kısmen artabilecektir. Bölgede ASKİ kuyusu olarak bilinen K2 kuyusunda işletmeye yetecek su kalmadığı not edilmiştir. Karbonatlı kayaç ve ofiyolit karmaşığının oluşturduğu üst kuşaktan beslenen, debileri 1 litre/saniye den düşük olan 2 adet kaynak/çeşme noktası yer almaktadır. Bu çeşmeler de karbonatlı kayaçların yer aldığı üst zonun yer altı suyu veriminin düşük ve yerel özellikte olduklarını göstermektedir. İnceleme alanının batısında yer alan Ç1 noktası, taş ocağı taban düzlüğünde açılan bir çukurdur. Çukurun tabanında ofiyolit birimlerin yer alması, bu çukurda 1-2 m kalınlığında bir su kütlesinin tutulmasını sağlamıştır. Bu da yine mevsimlik yağışlarla, mevsimlik olarak kayaçların kısmen su içerebileceğini göstermektedir. Gölbaşı Formasyonu taş ocağı işletmesinin dışında, ofiyolitik melanjın üzerine uyumsuzlukla gelmektedir. Gölbaşı Formasyonu çakıltaşları ve kumtaşları geçirimli iken kiltaşımarn birimleri geçirimsizdir. Formasyon bazında yarı geçirimli birimler olarak tanımlanmıştır. Bu formasyonda, inceleme alanında ve yakın dolayında yer altı suyu içeren bir akifer yer almamaktadır. Proje alanı ve yakın çevresine ait hidrojeoloji etüt raporu Ek-8 de verilmiştir. b) Yüzeysel Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri. Proje alanı ve yakın çevresinde akar durumda olan herhangi bir yüzeysel su kaynağı bulunmamaktadır. Bölgedeki yüzeysel su kaynakları tamamen yağmur suları ile beslenim göstermektedir. 54

c) Yeraltı ve Termal Su Kaynaklarının Hidrojeolojik Özellikleri (Su Seviyeleri, Miktarları, Emniyetli Çekim Değerleri, Kaynakların Debileri, Mevcut ve Planlanan Kullanımı). Proje alanı ve yakın çevresinde termal su kaynağı bulunmamaktadır. Bölgedeki Yeraltısu kaynaklarının hidrojeolojik özellikleri Ek-8 deki hidrojeoloji etüt raporunda verilmiştir. d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrojeolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Ek-8 de verilen hidrojeolojik eüt raporunun sonuç bölümünde; Ruhsatlı sahada, agrega olarak işletilen birim genel olarak ofiyolitik melanj içerisinde, üst zon diye adlandırılan yabancı bloklar (olsitostrom) şeklindeki kireçtaşı bloklarını ve dolomitleri temsil etmektedir. Bu karbonatlı kayaçlar yoğun olarak süzeksizlik düzlemi, kırık ve çatlak, fay yüzeyleri içermelerine rağmen, ofiyolitin kil-silt boyu malzemeleri ile kuşak şeklinde sarılmaları ve sürekliliklerinin bulunmaması nedeniyle bölgesel ölçekte yer altı suyu açısından bir önemi bulunmamakta, Çubuk Havzası yer altı suları için de beslenme alanı konumunda olmayan havza sınırını oluşturmaktadır. Bölgeye düşen mevsimsel yağışlar karbonatlı kayaçlar içinde yerel öneme sahip, sınırlı kapasitede, mevsimlik olarak aktif olabilecek su kütleleri içerebilecektir. Karbonatlı kayaçların sürekliliğinin olmaması, hidrolik iletkenlik ve depolama özelliklerinin düşük olması nedeniyle yer altı suyu akiferi olarak tanımlanması söz konusu değildir. Patlatma sırasında ortaya çıkabilecek olan vibrasyonun yer altı suyuna etkilerin azaltmak amacıyla, patlatma sırasında gecikmeli milisaniye gecikmeli elektrikli/elektriksiz kapsüller kullanılarak ortaya çıkan vibrasyonun ocak alanı içinde sönümlenmesi sağlanacaktır. İşletme sonrası sahadaki patlatma işlemleri sona ereceğinden ve üretim yapılan alanlar tekrar doğaya yeniden kazandırılacağından, işletme sırasındaki etkiler ortadan kalkacak olup, işletmenin sonunda hidrojeolojik etkiler oluşmayacaktır. 4.5. Hidrolojik Özellikler. a) Bölge ve Proje Alanı Hidrolojik Özellikleri. 43,8985 hektarlık proje alanı içinde herhangi bir akar dere bulunmamaktadır. Proje alanı içinde iki adet kuru dere yatağı bulunmaktadır. İşletme sırasında, kalker ocağı içinde bulunan kuru dere yataklarına herhangi bir müdahale yapılmayacak, derelerin akış yönleri değiştirilmeyecek, üretim işlemleri sırasında hiçbir şekilde sıvı, katı ve hafriyat atığı atılmayacak. Faaliyetler sırasında meydana gelebilecek olan çevresel kirliliğin engellenmesi için gerekli tedbirler ve önlemler alınacaktır. Faaliyetler kapsamında yüzey ve yeraltısularına olumsuz etki bulunabilecek tüm kirletici unsurlara karşı gerekli tüm önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Faaliyetler sırasında 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Su Kirliliği ve Kontrolü Yönetmeliği, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 55

09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı altında yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine uyulacaktır. b) Projenin Göl, Baraj, Gölet, Akarsu ve Diğer Sulak Alanlara Göre Konumu. Proje alanı ve yakın çevresinde herhangi bir göl, baraj, gölet, akarsu bulunmamaktadır. c) Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Su Ürünleri İstihsali, Ulaşım, Turizm, Elektrik Üretimi, Diğer Kullanımlar). Proje alanı ve yakın çevresinde akar durumda olan herhangi bir yüzeysel su kaynağı bulunmamaktadır. d) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Hidrolojik Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Proje alanlarındaki arazi hazırlık ve işletme sırasında faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarına faaliyetler sırasında zarar verilmeyecek, dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar atılmayacak, dere yatakları değiştirilmeyecek, dere yataklarında hiçbir şekilde üretim yapılamayacak olup, oluşabilecek çevre kirliliğinin engellenmesi için gerekli tedbirler ve önlemler alınacaktır. Faaliyetler sırasında 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Su Kirliliği ve Kontrolü Yönetmeliği, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 09.09.2006 tarih ve 26284 sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı altında yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesi ve ilgili diğer mevzuatların ilgili hükümlerine uyulacaktır. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin faaliyeti sırasında 17.10.2012 tarihli 28444 sayılı Resmi Gazete de yayınlanan Su Havzalarının Korunması ve Yönetim Planlarının Hazırlanması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Faaliyetler kapsamında yüzey ve yeraltısularına olumsuz etki bulunabilecek tüm kirletici unsurlara karşı gerekli tüm önlemler faaliyet sahibi tarafından alınacaktır. Faaliyete ilişkin hazırlık, işletme ve nakliye çalışmaları sırasında ortaya çıkacak ocak atığı pasa, cevher ve erozyonla oluşabilecek rüsubatın dere yataklarına ulaşması ve dere yataklarını etkilememesi için faaliyet sahibi tarafından gerekli önlemler alınacaktır. Ayrıca dere yatakları üzerinde yol geçişi (köprü, menfez, büz vb.) yapılması sırasında DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nden kesinlikle gerekli izinler alınacaktır. Taşkın Riski: Proje alanı içinde ve yakın çevresinde akar dere bulunmamaktaır. Yakın çevredeki dereler tamamen kuru dere olup, sadece yoğun yağışlarda kısa süreli akış göstermektedir. Bu nedenle ocak alanı ile kırma-eleme tesisi taşkın riski taşımamaktadır. 56

4.6. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler. a) Bölgesel ve Proje Alanı Meteorolojik ve İklimsel Özellikler. Ankara ilinde karasal iklim hüküm sürmektedir. Karasal iklimde yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve kar yağışlı gekmektedir Proje alanına en yakın meteoroloji istasyonu Esenboğa meteoroloji istasyonu olup, Meteoroloji Genel Müdürlüğünden bu istasyona ait 1970-2012 yıllarını içeren bülten talep edilmiş ancak, 1970-2006 yıllarına ait meteoroloji bülteni tarafımıza verilmiştir (Bkz. Ek-1-D). Basınç: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yılık ortalama basınç değeri 907,1 hpa olarak gerçekleşmiştir. Ölçülen maksimum basınç değeri 929,0 hpa ile Ocak ayında gerçekleşmiştir. Ölçülen minimum basınç ise 881,7 hpa ile Ocak ayında gerçekleşmiştir. Tablo-32. Basınç Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Basınç (hpa) 908.4 906.7 905.7 904.6 905.9 905.9 904.9 905.7 908.1 910.0 909.9 909.1 907.1 Maksimum Basınç (hpa) 929.0 922.6 926.0 917.4 915.8 914.9 912.6 913.9 916.7 920.6 921.0 926.5 929.0 Minimum Basınç (hpa) 881.7 888.3 885.0 890.4 895.6 895.1 894.0 896.8 896.1 898.2 892.1 889.0 881.7 940.0 930.0 920.0 910.0 900.0 890.0 880.0 Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) 870.0 860.0 850.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-17. Basınç Değerleri Grafiği Sıcaklık: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 9,9 0 C olarak gerçekleşmiştir. Ölçülen maksimum sıcaklık 41,2 0 C ile Temmuz ayında, ölçülen minimum sıcaklık ise -32,2 0 C ile Ocak ayında gerçekleşmiştir. Tablo-33. Sıcaklık Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Sıcaklık ( C) -1.8-0.1 4.1 9.5 14 18 21.7 21.3 16.5 10.7 4.5 0.4 9.9 Maksimum Sıcaklık ( C) 16 18 24.6 29.9 31.5 36 41.2 39 35.4 32.8 23.4 17 41.2 Minimum Sıcaklık ( C) -32.2-31.2-27.6-9.6-6 0 3.4 3.3-2.4-9.5-12.2-21 -32.2 57

50 40 30 20 10 0 10 20 30 40 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık ( C) Şekil-18. Sıcaklık Değerleri Grafiği Yağış: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 402,4 mm dir. Maksimum yağış ise Kasım ayında 40,5 mm olarak gerçekleşmiştir. Tablo-34. Yağış Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Toplam Yağış Ortalaması (mm) 42.3 34.6 34.0 50.4 48.4 33.6 16.4 11.7 17.8 28.3 35.6 49.3 402.4 Maksimum Yağış (mm) 30.4 24.1 22.2 33.3 27.7 32.4 32.8 20.5 35.2 27.1 40.5 38.0 40.5 60.0 50.0 40.0 30.0 20.0 Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) 10.0 0.0 Şekil-19. Yağış Değerleri Grafiği Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı, Tekerrür Grafikleri: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre standart zamanlarda ölçülen en yüksek yağış miktarı 55,3 mm olarak gerçekleşmiştir. 58

Standart zamanlarda ölçülen en yüksek yağış miktarı değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-35. Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı Değerleri GÖZLEM DAKİKA S A A T YILI 5 10 15 30 1 2 3 4 5 6 8 12 18 24 24 + 2010 2.6 5.2 6.5 9.6 10.1 10.8 18.3 19.1 19.2 23.8 24.4 33.1 35.0 35.2 2009 2.8 5.2 7.7 9.7 12.7 16.9 17.5 17.9 18.9 19.8 27.6 31.9 45.8 48.7 2008 3.2 3.7 5.0 7.5 9.7 14.2 17.2 17.8 17.9 18.1 18.4 19.0 19.2 25.0 2007 1.7 3.2 3.9 3.9 4.3 5.8 6.3 6.9 7.7 8.9 11.8 12.9 13.9 28.4 * 2006 5.5 7.4 8.7 13.7 14.9 20.0 20.1 20.1 20.1 21.7 21.7 21.8 21.8 21.8 2005 2.1 3.3 4.2 7.6 8.2 10.7 11.8 12.0 12.0 13.2 16.2 20.2 24.6 38.0 2004 6.0 10.9 14.6 21.5 22.3 22.3 22.4 22.4 22.4 22.4 23.3 23.8 23.8 23.8 2003 7.0 8.2 10.8 15.0 15.7 17.5 23.7 26.5 29.3 30.7 33.7 37.0 37.4 37.8 2002 2.4 3.5 3.6 3.7 5.3 10.0 11.0 11.1 11.2 11.2 11.5 11.7 12.4 20.9 2001 2.4 3.9 3.9 6.8 9.6 13.6 15.1 16.3 18.3 20.4 23.6 27.4 27.7 31.6 2000 6.5 9.2 10.8 12.8 13.5 13.6 13.7 13.7 13.7 13.7 13.7 15.4 17.8 21.7 1999 5.6 8.8 10.7 13.9 18.0 20.2 21.7 22.1 28.9 31.1 32.8 32.8 32.8 33.1 1998 5.0 6.3 6.9 8.3 8.5 8.5 8.7 9.6 9.8 9.8 11.1 12.6 16.1 28.6 * 1997 7.3 9.0 9.2 9.5 10.2 11.8 14.0 14.1 14.2 14.2 14.2 14.2 14.3 19.8 1996 2.6 3.2 3.6 3.9 4.4 6.3 7.5 9.2 9.8 9.8 9.8 9.8 10.8 10.8 1995 2.1 3.2 4.3 4.3 4.5 7.8 10.7 13.3 13.7 13.7 13.8 14.8 16.4 18.3 1994 5.0 7.5 7.8 7.8 8.2 16.2 20.4 22.6 25.4 27.4 28.8 33.8 33.9 38.3 1993 5.7 8.2 9.1 9.3 9.4 9.4 10.0 11.1 11.1 12.6 13.1 15.7 15.7 40.5 * 1992 3.2 4.2 5.2 7.3 8.4 9.8 12.3 14.4 14.5 14.6 15.4 18.2 20.7 28.8 1991 4.5 6.6 7.3 8.8 11.7 12.4 13.3 13.8 13.8 13.8 13.8 13.8 15.4 30.4 * 1990 5.5 8.5 13.5 15.7 21.2 27.1 27.4 30.9 32.8 32.8 33.0 33.3 33.3 33.3 1989 3.0 6.3 8.0 8.5 13.0 14.2 14.2 14.3 14.3 14.3 14.3 14.3 14.6 22.8 1988 3.0 3.2 4.1 5.7 9.3 11.6 11.6 11.6 11.8 11.8 11.9 12.8 13.3 15.1 1987 3.5 6.1 7.5 9.7 12.6 13.9 14.0 14.0 14.0 14.0 14.1 15.9 18.8 29.3 1986 8.2 12.2 13.3 13.8 18.6 18.7 18.7 18.7 18.7 18.7 18.7 18.7 18.7 18.7 1985 2.3 2.5 3.0 3.8 4.8 6.3 7.8 8.2 9.3 9.5 9.5 9.6 10.3 27.7 * 1984 4.0 6.0 7.0 7.8 7.9 10.9 14.6 14.6 14.6 14.6 14.6 18.3 25.5 25.5 1983 9.0 14.1 17.3 22.7 23.8 25.1 25.1 25.1 25.1 25.1 25.1 25.2 26.8 26.8 1982 5.0 7.0 8.6 15.0 17.0 19.5 23.3 24.5 24.8 25.0 26.4 26.4 26.4 27.3 1981 2.3 3.3 4.6 6.2 7.8 8.0 9.4 12.8 13.8 15.0 16.4 17.9 18.5 23.7 1980 5.0 8.0 9.7 13.1 14.7 15.9 15.9 15.9 15.9 16.4 17.4 21.8 21.8 22.8 1979 5.5 10.0 12.8 14.8 15.7 15.7 15.7 15.7 15.7 18.5 18.5 24.0 24.0 24.0 1978 9.1 10.3 10.3 10.3 11.7 12.2 13.4 13.8 14.8 17.5 17.5 22.6 22.8 35.5 1977 3.0 4.3 4.5 6.1 6.4 8.6 9.3 12.4 13.5 15.2 20.2 20.9 22.4 22.4 1976 4.0 7.0 9.1 11.2 13.3 13.3 14.6 14.6 14.6 15.4 15.4 15.4 15.4 26.9 1975 6.2 9.4 10.6 12.2 15.0 15.4 15.8 15.8 15.8 15.8 15.8 15.8 16.8 24.7 1974 6.2 7.0 7.3 9.5 10.0 10.6 10.8 12.1 12.6 12.8 12.8 13.2 13.4 13.4 1973 4.0 6.5 8.5 11.3 12.2 12.2 12.3 16.3 16.3 16.3 16.3 16.3 16.3 38.4 * 1972 5.7 10.3 12.6 17.1 19.9 23.4 24.9 25.0 25.0 25.0 25.0 25.0 25.0 39.3 1971 2.7 5.3 7.3 9.0 17.6 22.6 23.1 23.1 23.1 23.1 23.1 23.1 23.1 25.2 1970 3.0 4.8 4.8 4.8 6.3 11.9 16.3 18.4 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 35.4 1969 4.5 7.5 8.3 11.6 12.5 12.6 12.6 12.6 12.6 12.6 12.6 17.5 20.9 28.5 1968 6.5 8.3 9.8 9.8 10.0 15.8 17.4 18.2 19.5 19.5 19.5 19.5 19.5 23.4 1967 4.6 7.9 11.0 15.3 21.5 26.4 29.3 29.5 29.7 29.9 29.9 35.3 36.5 38.6 1966 5.0 7.5 8.2 9.3 9.3 9.4 9.4 9.4 9.4 9.4 9.4 9.4 9.4 29.8 * 1965 5.1 6.2 6.2 6.2 6.2 8.6 8.9 8.9 8.9 8.9 8.9 15.4 15.4 27.8 * 1964 6.5 8.3 8.5 8.6 8.7 8.7 8.7 8.7 8.7 8.7 13.4 13.4 14.2 17.5 1963 1962 1961 1960 1959 1958 1957 1956 1955 1954 1953 1952 1951 1950 1949 1948 1947 59

GÖZLEM DAKİKA S A A T YILI 5 10 15 30 1 2 3 4 5 6 8 12 18 24 24 + 1946 1945 1944 1943 1942 1941 1940 1939 1938 N 39 39 39 39 39 39 39 39 39 39 39 39 39 39 47 Y-ORT 4.7 7.0 8.4 10.6 12.6 15.0 16.5 17.3 18.0 18.6 19.6 21.4 22.7 27.0 27.8 Y-EB 9.1 14.1 17.3 22.7 23.8 27.1 29.3 30.9 32.8 32.8 33.7 37.0 45.8 48.7 48.7 Std.S 1.97 2.74 3.38 4.48 5.15 5.37 5.46 5.50 6.01 6.23 6.49 7.25 7.91 8.15 7.85 Car.K 0.52 0.40 0.48 0.73 0.44 0.65 0.53 0.75 0.80 0.68 0.68 0.63 0.92 0.41 0.26 UDF G G G G G G G G G G G G G G G 2 YIL 4.4 6.5 7.9 9.9 11.8 14.1 15.7 16.5 17.0 17.7 18.6 20.3 21.5 25.8 26.6 5 YIL 6.3 9.3 11.2 14.4 16.9 19.5 21.1 21.9 23.0 23.9 25.1 27.5 29.4 33.9 34.2 10 YIL 7.6 11.1 13.5 17.3 20.3 23.0 24.7 25.6 27.0 28.0 29.3 32.3 34.6 39.2 39.3 25 YIL 9.3 13.4 16.3 21.0 24.6 27.5 29.2 30.1 32.0 33.2 34.7 38.3 41.2 45.8 46.0 50 YIL 10.5 15.1 18.4 23.8 27.8 30.8 32.6 33.5 35.7 37.0 38.7 42.8 46.1 50.6 51.1 100 YIL 11.7 16.7 20.4 26.6 30.9 34.1 36.0 36.9 39.4 40.8 42.7 47.2 50.9 55.3 56.1 PLF 0.20 0.28 0.34 0.44 0.52 0.59 0.63 0.65 0.69 0.72 0.75 0.83 0.89 1.00 1.01 PLV 0.19 0.28 0.33 0.41 0.49 0.58 0.63 0.66 0.69 0.71 0.74 0.80 0.85 1.00 1.00 60

Şekil-20. Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı Değerleri Grafiği 61

Ortalama Nispi Nem: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama nem %65,4 olarak gerçekleşmiştir. Tablo-36. Ortalama Nispi Nem Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Nem (%) 79.1 74.6 67.8 65.2 63.7 59.2 52.0 51.6 55.6 63.7 73.0 79.2 65.4 Ortalama Nem (%) 100 80 60 40 20 0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-21. Ortalama Nispi Nem Grafiği Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar yağışlı gün sayısı 37,9 gündür. Tablo-37. Kar Yağışlı ve Kar Örtülü Günler Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı 10.9 9.1 5.9 1.2 0.1 0.2 2.6 7.9 37.9 Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı 12.0 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-22. Ortalama Kar Yağışlı Günler Sayısı Grafiği Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar örtülü gün sayısı 30 gündür. 62

Tablo-38. Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı 12.4 8.1 2.9 0.2 0.6 5.8 30.0 Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı 14.0 12.0 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-23. Ortalama Kar Örtülü Günler Sayısı Grafiği Ortalama Sisli Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sisli gün sayısı 62,3 gündür. Tablo-39. Ortalama Sisli Günler Sayısı Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Sisli Günler Sayısı 13.8 9.1 5.3 2.8 1.7 1.6 0.5 0.6 0.5 3.4 9.5 13.5 62.3 Ortalama Sisli Günler Sayısı 16.0 14.0 12.0 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-24. Ortalama Sisli Günler Sayısı Grafiği Ortalama Dolulu Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama dolulu gün sayısı 2,4 gündür. Tablo-40. Ortalama Dolulu Günler Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Dolulu Günler Sayısı 0 0.3 0.3 0.7 0.5 0.2 0.1 0 0.1 0.1 0.1 0 2.4 63

Ortalama Dolulu Günler Sayısı 0.8 0.7 0.6 0.5 0.4 0.3 0.2 0.1 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-25. Ortalama Dolulu Günler Sayısı Grafiği Ortalama Kırağılı Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kırağılı gün sayısı 35,5 gündür. Tablo-41. Ortalama Krağılı Günler Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Kırağılı Günler Sayısı 5.2 4.9 5.2 1 0.2 0.3 2.6 8.8 7.3 35.5 Ortalama Kırağılı Günler Sayısı 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-26. Ortalama Kırağılı Günler Sayısı Grafiği Ortalama Orajlı Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama orajlı gün sayısı 34,8 gündür. Tablo-42. Ortalama Orajlı Günler Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Orajlı Günler Sayısı 0.1 0.3 0.7 3.7 9.3 7.7 4.4 3.6 3.1 1.4 0.4 0.1 34.8 64

Ortalama Orajlı Günler Sayısı 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-27. Ortalama Orajlı Günler Sayısı Grafiği Maksimum Kar Kalınlığı: Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum kar kalınlığı 39 cm ile Şubat ayında gerekleşmiştir. Tablo-43. Maksimum Kar Kalınlığı Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Maksimum Kar Kalınlığı (cm) 38 39 24 4 8 25 39 Maksimum Kar Kalınlığı 50.0 40.0 30.0 20.0 10.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-28. Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği Buharlaşma: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam açık yüzey buharlaşma miktarı 1085,2 mm dir. Maksimum açık yüzey buharlaşması 19,3 mm ile Eylül ayında olmuştur. Tablo-44. Buharlaşma Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) 40.8 146.4 183.1 246.1 228.8 158.9 79.3 1.8 1085.2 Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) 12 13 16 16 18 19.3 12.2 2.8 19.3 65

Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması 200.0 180.0 160.0 140.0 120.0 100.0 80.0 60.0 40.0 20.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-29. Ortalama Açık Yüzey Buharlaşma Grafiği Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması 14.0 12.0 10.0 8.0 6.0 4.0 2.0 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-30. Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması Grafiği 66

Rüzgar: Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yönlere göre rüzgarın esme sayıları toplamları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-45. Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Meteorolojik Yıllık Elemanlar Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk N 2771 2609 2669 2037 2864 3707 5466 4761 3246 2630 2183 2783 37726 NNE 2844 2645 2664 2047 2399 3120 5344 5071 3512 2989 2623 2605 37863 NE 1774 2005 1837 1614 2157 2269 3370 3293 2214 2078 1668 1632 25911 ENE 1240 1208 1348 1217 1512 1410 1799 1981 1662 1534 1365 1112 17388 E 1147 991 1240 1272 1560 1264 1276 1482 1649 1544 1182 978 15585 ESE 1052 785 932 951 1109 1036 700 880 1130 1126 1023 859 11583 SE 987 984 1042 1243 1116 930 611 720 931 1064 1023 1067 11718 SSE 1273 1116 1179 1190 996 658 397 438 711 851 1133 1240 11182 S 1854 1744 1886 2085 1571 996 628 737 1192 1453 1884 2079 18109 SSW 2028 2134 2260 2390 1945 1165 694 795 1335 1793 2125 2179 20843 SW 1520 1758 2366 2658 2211 1649 960 1098 1596 1624 1477 1666 20583 WSW 1188 1216 1851 2025 1733 1595 1011 1154 1388 1150 1001 1239 16551 W 1035 950 1326 1354 1463 1521 1026 1198 1259 1087 750 1001 13970 WNW 894 790 979 928 1147 1223 888 817 839 797 743 870 10915 NW 951 760 872 1023 1074 1177 1007 949 910 777 862 957 11319 NNW 878 791 933 868 813 1136 1258 1155 884 808 720 948 11192 Esenboğa Meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre birinci derecede hakim rüzgar yönü N (kuzey) dir. İkinci derecede hakim rüzgar yönü ise NNE(kuzeykuzeydoğu) dur. Üçüncü derecede hakim rüzgar yönü ise NE(kuzeydoğu) dur. WNW W NW NNW 40000 35000 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 N NNE NE ENE E WSW ESE SW SE SSW S SSE Şekil-31. Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı 67

Tablo-46. Mevsimler Göre Rüzgarın Esme Sayıları İlkbahar Yaz Sonbahar Kış N 7570 13934 8059 8163 NNE 7110 13535 9124 8094 NE 5608 8932 5960 5411 ENE 4077 5190 4561 3560 E 4072 4022 4375 3116 ESE 2992 2616 3279 2696 SE 3401 2261 3018 3038 SSE 3365 1493 2695 3629 S 5542 2361 4529 5677 SSW 6595 2654 5253 6341 SW 7235 3707 4697 4944 WSW 5609 3760 3539 3643 W 4143 3745 3096 2986 WNW 3054 2928 2379 2554 NW 2969 3133 2549 2668 NNW 2614 3549 2412 2617 NNW8000 NW 6000 4000 WNW 2000 N NNE NE ENE NNW15000 NW 10000 WNW 5000 N NNE NE ENE W 0 E W 0 E WSW ESE WSW ESE SW SSW S SSE SE SW SSW S SSE SE İlkbahar Yaz 10000 N NNW NNE NW 8000 6000 WNW 4000 2000 W 0 NE ENE E 10000 N NNW NNE NW 8000 6000 WNW 4000 2000 W 0 NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SSW S SSE SE SW SSW S SSE SE Sonbahar Kış Şekil-32. Mevsimlere Göre Esme Sayıları Rüzgar Diyagramı 68

3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E 3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E 3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E WSW ESE WSW ESE WSW ESE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE Ocak Şubat Mart 3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E 3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E 4000 N NNW NNE NW 3000 NE WNW 2000 1000 ENE W 0 E WSW ESE WSW ESE WSW ESE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE Nisan Mayıs Haziran 6000 N NNW NNE 5000 NW 4000 NE WNW 3000 2000 1000 ENE W 0 E 6000 N NNW NNE 5000 NW 4000 NE WNW 3000 2000 1000 ENE W 0 E 4000 N NNW NNE NW WNW 3000 2000 1000 NE ENE W 0 E WSW ESE WSW ESE WSW ESE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE Temmuz Ağustos Eylül 3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E 3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E 3000 N NNW NNE 2500 NW 2000 NE WNW 1500 1000 500 ENE W 0 E WSW ESE WSW ESE WSW ESE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE SW SSW S SE SSE Ekim Kasım Aralık Şekil-33. Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları 69

Uzun Yıllar Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı Değerleri: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yönlere göre ortama rüzgar hızları tabloda verilmiştir. Tablo-47. Uzun Yıllar Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık N 1.4 1.7 1.8 1.7 1.8 2.2 2.7 2.6 2.0 1.6 1.4 1.4 1.9 NNE 1.8 1.9 2.1 1.9 2.1 2.4 3.0 2.9 2.3 1.9 1.7 1.8 2.2 NE 1.5 1.7 1.9 1.7 1.9 1.9 2.6 2.6 2.0 1.7 1.4 1.5 1.9 ENE 1.4 1.6 1.7 1.7 1.9 1.8 2.5 2.4 1.8 1.5 1.2 1.4 1.7 E 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.4 1.9 1.8 1.3 1.2 1.0 1.0 1.3 ESE 0.9 1.1 1.2 1.3 1.3 1.2 1.5 1.4 1.2 1.0 0.9 1.0 1.2 SE 1.1 1.2 1.3 1.5 1.4 1.2 1.4 1.3 1.1 0.9 1.1 1.0 1.2 SSE 1.4 1.8 1.9 1.9 1.6 1.4 1.5 1.5 1.3 1.3 1.4 1.4 1.5 S 1.6 1.9 2.0 2.0 1.7 1.5 1.6 1.5 1.6 1.5 1.6 1.6 1.7 SSW 2.0 2.4 2.7 2.9 2.4 2.0 2.1 2.1 2.3 2.0 2.2 2.1 2.3 SW 1.9 2.4 2.7 3.0 2.6 2.1 2.2 2.3 2.3 2.1 1.9 2.1 2.3 WSW 1.6 2.2 2.8 3.1 2.8 2.5 2.4 2.6 2.4 2.2 1.9 2.0 2.4 W 1.3 1.6 2.2 2.5 2.3 2.3 2.4 2.5 2.2 1.8 1.5 1.5 2.0 WNW 1.4 1.8 2.2 2.3 2.5 2.6 2.6 2.6 2.2 1.7 1.5 1.4 2.1 NW 1.0 1.4 1.8 1.9 2.0 2.2 2.4 2.2 1.9 1.3 1.2 1.2 1.7 NNW 1.2 1.5 1.9 1.8 1.7 2.2 2.6 2.4 1.9 1.4 1.1 1.2 1.7 NNW 2.5 N NNE NW 2.0 1.5 NE WNW W 1.0 0.5 0.0 ENE E WSW ESE SW SE SSW S SSE Şekil-34. Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Ortalama Rüzgar Hızı: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama rüzgar hızı 2,3 m/sn olarak gerçekleşmiştir. Tablo-48. Ortalama Rüzgar Hızı Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk yıllık Ort. Rüz. Hızı (m/s) 1.8 2.3 2.6 2.7 2.4 2.4 2.9 2.8 2.2 2.0 1.8 1.9 2.3 70

Ortalama Rüzgar Hızı 3.5 3.0 2.5 2.0 1.5 1.0 0.5 0.0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-35. Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum rüzgarın yönü SW (güneybatı) olup, maksimum rüzgarın hızı ise 34,8 m/sn ile Mart ayında görülmüştür. Tablo-49. Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Maksimum Rüzgar Hızı (m_sec) 25.7 28.1 34.8 33.1 30.5 32.2 33.9 31.9 33.3 28.5 26.2 34.6 34.8 Maksimum Rüzgar Yönü S SSW SW ESE SW SW S W SW S SSE SW SW 40 35 30 25 20 15 Maksimum Rüzgar Hızı 10 5 0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Şekil-36. Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama fırtınalı günler sayısı 22 dir. Tablo-50. Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı 1 1.8 2 3.8 3 2.5 1.9 1.5 1.3 0.9 1 1.3 22 71

4 3.5 3 2.5 2 1.5 1 0.5 0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Şekil-37. Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı Grafiği Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kuvvetli rüzgarlı günler sayısı 113,2 dir. Tablo-51. Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı 4.1 5.3 11 12.3 12.4 12.2 15.4 14.8 10.1 6.4 4.8 4.4 113.2 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Şekil-38. Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği Fevk Rasatları: Esenboğa Meteoroloji İstasyonu fevk rasatları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-52. Uzun Yıllar Fevk Hadiseleri TARİH YER OLAY ZARAR 19.06.2004 Esenboğa/Ankara Hortum İnsan,hayvan,ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü 25.03.2008 Esenboğa/Ankara Fırtına İnsan, hayvan, ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü 02.01.2010 Esenboğa/Ankara Fırtına Ağaçlar yerinden söküldü 15.02.2010 Esenboğa/Ankara Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı 06.06.2010 Esenboğa/Ankara Dolu İnsan hayvan ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü 17.12.2010 Esenboğa/Ankara Fırtına Ağaçlarda dallar kırıldı 11.05.2011 Esenboğa/Ankara Fırtına Hava ulaşımı aksadı 02.08.2011 Esenboğa/Ankara Hortum İnsan hayvan ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü 72

b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Sırasında Yerel ve Bölgesel İklimde Oluşabilecek Meteorolojik ve İklimsel Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin faaliyetleri sırasında bölgesel iklimde değişikliğe yol açacak herhangi bir iş veya işlemler yoktur. c) Tesis Çalışırken Mevcut Durumun Belirlenmesi Amacıyla Emisyon Ölçümlerinin Yapılması. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinin kapasite artırımı öncesi mevcut durumunun belirlenmesi amacıyla çöken toz ve partikül madde ölçümü yapılmıştır. Ölçüm sonuçları Ek-9 da verilmiştir. 4.7. Flora Fauna. a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Flora ve Fauna. FLORA Söz konusu proje alanının flora analizi için literatür çalışmaları referans olarak kullanılmıştır. Literatür çalışmalarında; TÜBİTAK Türkiye Bitkileri Veri Sisteminden (TUBİVES) yararlanılmıştır. Flora türlerinin Türkçe adlarının tespitinde ise Prof. Dr. Turhan Baytop un Türkiye Bitkileri Sözlüğü adlı eserinden yararlanılmıştır. Floraya ilişkin endemizm ve tehlike sınıfları ise Prof. T. Ekim ve arkadaşlarının hazırlamış olduğu Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı (Red Data Book of Turkish Plants, 2000, Türkiye Tabiatı Koruma Derneği ve Van 100. Yıl Üniversitesi) adlı esere göre değerlendirilmiştir. Ayrıca söz konusu türler Avrupa nın Yaban Hayatı ve Doğal Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) ek listelerine göre de değerlendirilmiştir. Söz konusu proje alanı ve etki alanı P. H Davis in Grid kareleme sistemine (Flora Of Turkey and the East Aegean Islands) göre B4 karelerine girmektedir. Şekil-39. P. H Davis in Grid Kareleme Sistemi 73

Ülkemiz bitki coğrafyası bakımından Holoarktik Kingdom içerisinde yer almaktadır. Holoarktik Kingdom a ait 3 fitocoğrafik bölge de (Region) ülkemizde birleşmektedir. Bu bölgeler; - Avrupa- Sibirya (Euro-Siberian) Fitocoğrafik Bölgesi - Akdeniz (Mediterranean) Fitocoğrafik Bölgesi - İran- Turan (İrano-Turanien) Fitocoğrafik Bölgesi Söz konusu proje alanı ve etki alanı bitki coğrafyası bakımından Akdeniz fitocoğrafik bölgesinin etkisi altındadır. Vejetasyon Yapısı; Söz konusu proje alanı ve etki alanında step ve çayır vejetasyonu görülmektedir. Endemizm ve IUCN Red Data Book Zengin bir floraya sahip olan ülkemizde bazı türler geniş yayılış gösterirken bazı türlerde sadece belli bölgelerde gözlenebilmektedir. Geniş yayılışlı ve her bölgede gözlenebilen türler kozmopolit türler olarak adlandırılırken, dar yayılışa ve sadece belli bölgelerde yaşayan türler de endemik türler olarak adlandırılır. Endemik türlerin arealinin genişliği çok farklı olabilir. Sınırlı bir bölgede görülen endemik türler lokal endemik olarak isimlendirilirken, areali geniş olan endemik türlerde geniş yayılışlı endemik türler olarak isimlendirilir. TUBİVES ten yapılan literatür taraması herhangi bir endemik bitki türüne rastlanılmamıştır. Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı içerisinde kullanılan IUCN Red Data Book Kategorileri ve açıklamaları aşağıdaki şekildedir. EX; Eğer son ferdinin öldüğü konusunda hiç bir şüphe yoksa bu takson EX kategorisindedir. EW; Eğer bir takson doğada kaybolmuş ve yalnız kültüre alınmış olarak yaşamaya devam ediyorsa bu kategoriye konmaktadır. CR; Önlem alınmadığı takdirde çok yakın bir gelecekte soyunun tükenme riski yüksek olan taksonlardır. A, B, C, D ve E olmak üzere 5 alt kategoride ele alınmaktadır. EN; CR kategorisi kadar olmamakla birlikte, çok yakın bir gelecekte soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türlerdir. A, B, C, D ve E olmak üzere 5 alt kategoride ele alınmaktadır. VU; Orta vadeli bir gelecekte soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türlerdir. A, B, C, D ve E olmak üzere 5 alt kategoride ele alınmaktadır. LR; Üstteki gruplardan herhangi birine konamayan, onlardan poplilasyon yoğunluğu daha iyi olan takson bu kategoriye konmaktadır. Gelecekteki durumlarına göre tehdit açısından sıralanabilecek üç alt kategorisi vardır. cıl; Beş yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine konulacak hem tür hem de habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler taksonlar için kullanılmaktadır. nt; Bir evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın taksonlar için kullanılmaktadır. lc; Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayan taksonlar için kullanılmaktadır. 74

DD; Bir taksonun dağılım ve bolluğu hakkındaki bilgi yetersizse takson bu gruba konmaktadır. NE; Üstteki tehlike kategorilerine girmeyen ancak sayılarının azalma eğiliminde olmasından dolayı yakın zamanda tehlike kategorilerine girmesi beklenen taksonlar için kullanılan kategoridir. Bazı Kriterler Hakkında Açıklayıcı Bilgiler CR, EN ve VU kategorilerine konmak için kabul edilen ek kriterler şunlardır: CR Kategorisi İçin- Doğada çok kısa bir sürede kaybolma tehlikesi altında olan bitkiler hakkında aşağıdaki kriterlere göre karar verilebilir. A) Popülasyon aşağıdaki tehditler sonucu azalıyor ise; 10 yıl içinde aşağıdaki nedenlerle popülasyonda %80 kaybolma olasılığı bulunması. a-habitat özelliğinin değişimi ve türün kapalılık derecesinin azalması; b-aktüel ve potansiyel bir toplama tehdidi altında olması; c-başka bir taksonun istila tehdidi, melezleme, hastalık, tohum bağlamama, kirlenme, rekabetçiler ve parazitlerin etkisi altında olması; B) Bitkinin toplam yayılış alanı 100 km 2 den ve tek yayılım alanı 10 km 2 den az, çok parçalanmış veya tek bir lokasyondan biliniyor ise. EN Kategorisi İçin- Yukarıdaki belirtilen tehlikelerin yüksek riski altında, son 10 yıl içinde veya 3 nesilde popülasyonda %50 azalma olacağı düşünülüyor; yayılış alanı 5000 km 2 veya tek bir alanda 500 km 2 kadar, birey sayısı 2500 ün altında veya en çok 5 lokasyondan biliniyor ise. VU Kategorisi İçin- Yukarıda belirtilen tehditler karşısında son 10 yıl veya 3 nesil içinde popülasyonda %20 azalma olacağı düşünülen; yayılış alanı 10 lokasyondan fazla olmayan, yayılış alanı toplam 20.000 km 2, olgun birey sayısı 10.000 den az veya arazi çalışmaları sırasında 100 yıl içinde popülasyonunda %10 azalma olabileceği düşünülen türler. Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruması Sözleşmesi (BERN) Bern Sözleşmesi, yabani flora-fauna ve bunların yaşam alanlarını yani habitatlarını muhafaza etmek, nesli tehlikeye düşmüş yada düşebilecek türler için gerekli önlem almalarını sağlayacak, ayrıca yabani flora-fauna eğitiminin yaygınlaştırılmasını sağlayacak bir sözleşmedir. Bern Sözleşmesi Ek listeleri ve açıklamaları aşağıda verilmiştir. Çalışma alanında tespit edilen flora taksonlarının hiçbiri Bern Sözleşmesi Ek-I listesinde yer almamaktadır. Tablo-53. BERN Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları (Flora Türleri İçin) Ek-I Kesin olarak koruma altına alınan flora türleri Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) CITES Sözleşmesi, yabani hayvan ve bitki türlerinin sözleşmeye taraf olan ülkeler arasındaki ithalatını, ihracatını kısacası uluslar arası ticaretini belirli izin ve belgelere bağlayan bir sözleşmedir. CITES Sözleşmesi Ek listeleri ve açıklamaları aşağıda verilmiştir. Tablo-54. CITES Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları Ticaretten etkilenen veya etkilenebilecek ve nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya bulunan bütün türleri kapsar. Ek-I Nesillerinin devamını daha fazla tehlikeye maruz bırakmamak için bu türlerin örneklerinin ticaretinin özellikle sıkı mevzuatlara tabi tutulması ve bu ticarete sadece istisnai durumlarda izin verilmesi zorunludur. 75

Ek-II Ek-III (a) Halen nesilleri mutlak olarak tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olmamakla birlikte, nesillerinin devamıyla bağdaşmayan kullanımları önlemek amacıyla örneklerinin ticareti sıkı mevzuatlara tabi tutulmadığı takdirde soyu tükenebilecek olan türleri; ve (b) (a) bendinde bahis edilen belirli türlerin örneklerinin Ticaretinin etkili şekilde denetim altına alınabilmesi için mevzuata tabi tutulması gereken diğer türleri kapsar. Taraflardan herhangi birinin, kullanımını önlemek veya kısıtlamak amacıyla kendi yetki alanı içinde düzenlemeye tabi tutulduğunu ve ticaretinin denetime alınmasında diğer Taraflarla işbirliğine ihtiyaç duyduğunu belirttiği bütün türleri kapsar. Çalışma alanında tespit edilen flora taksonlarının hiçbiri CITES Sözleşmesi ek listelerinde yer almamaktadır. Proje alanı ve etki alanı içerisinde tespit edilen türlerin familya, cins, tür, Türkçe adları, endemizm durumu, fitocoğrafik bölge (fitocoğrafik bölgesi tam olarak bilinmeyen veya geniş yayılışlı türler için (-) işareti kullanılmıştır), tehlike kategorileri ve korunma statüsü, ulusal mevzuat ve uluslar arası sözleşmeler kapsamında koruma altında bulunan türler hakkında bilgiler Tablo-55 de belirtilmiştir. 76

Tablo-55. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Flora Türleri ve Korunma Durumları TÜR FİTOCOĞRAFİK FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI END HABİTAT IUCN BERN NO BÖLGE AMARANTHACEAE NİSPİ BOLLUK 1 Amaranthus albus L. Tilkikuyruğu - - Çorak yerler, kültür arazileri, kumullar - - 3 L APIACEAE/UMBELLIFERA E MAYDANOZGİLLER 2 Artedia squamata L. - - 3 Astrodaucus orientalis (L.) DRUDE Tepeler, yamaçlar, çalılık, tarla kenarları - - 3 L İran-Turan - Tarlalar, yamaçlar, bozkır, yol kenarı - - 3 L 4 Bupleurum rotundifolium L. - - Tarlalar, sarp yamaçları, dere kenarı - - 2 L 5 Caucalis platycarpos L. - - 6 Falcaria vulgaris BERNH. Kazayağı - - Tarlalar, yamaç, yol kenarları, çorak yerler Kayalık yamaçlar, otlaklar, kıyılar, nadas tarlalar - - 3 L - - 3 L 7 Ferula rigidula DC. Çakşır otu İran-Turan - Kayalık yerler - - 3 L 8 9 10 Heracleum sphondylium L. subsp. ternatum (VELEN) BRUMMITT Opopanax hispidus (FRIV.) GRIS. Pimpinella tragium VILL. subsp. lithophila (SCHISCHKIN) TUTIN Avrupa-Sibirya - Dere kenarları, hendek kenarları, tarlalar - - 2 L Kaymak otu - - Taşlı yerler, tarlalar - - 3 L - - Kayalık ve taşlık yerler - - 3 L 11 Seseli tortuosum L. - - Kayalık yamaçlar - - 3 L 12 Torilis arvensis (HUDS.) LINK subsp. arvensis (HUDS.) LINK - - Yamaçlar, kayalar, çorak yerler - - 3 L 13 Torilis ucranica SPRENGEL - - Yamaçlar - - 3 L 14 Zosima absinthifolia (VENT.) LINK ASTERACEAE/COMPOSIT PAPATYAGİLLER Peynir otu - - Bozkır, kireçtaşı yamaçlar - - 3 L KAYNAK 77

TÜR NO 15 FAMİLYA ve TÜR ADI AE Achillea setacea WALDST. ET KIT. TÜRKÇE ADI FİTOCOĞRAFİK BÖLGE END HABİTAT IUCN BERN NİSPİ BOLLUK Civanperçemi Avrupa-Sibirya - Step, taşlık yamaç, çayırlık, nadas tarla - - 3 L 16 Achillea wilhelmsii C. KOCH Civanperçemi İran-Turan - Step, tarla - - 3 L 17 Anthemis austriaca JACQ. Papatya, kelkız - - Step, nadas tarla, yol kenarı - - 3 L 18 Anthemis tinctoria L. var. tinctoria L. Papatya, kelkız - - Step, tarla, kireçtaşı kenarlar, çalılıklar arası - - 3 L 19 Bidens tripartia L. - - Su kenarı, kesekli alan - - 2 L 20 21 Centaurea iberica TREV. EX SPRENGEL Centaurea pichleri BOISS. subsp. pichleri BOISS. Deligöz dikeni - - Tarla, yol kenarı, boş alan - - 3 L Peygamber çiçeği - - Step, taşlı yamaç, çağıllık - - 3 L 22 Centaurea virgata LAM. İran-Turan - Kurak tepeler, step, kurak boş alan - - 2 L 23 24 Chardinia orientalis (L.) O. KUNTZE Chondrilla juncea L. var. acantholepis (BOISS.) BOISS. İran-Turan - Step, kireçtaşı yamaç, nadas tarla, yol kenarı - - 3 L Çengel sakızı - - Kayalık alan, kumlu alan, nadas tarla - - 3 L 25 Cichorium intybus L. Yabani hindiba - - Ekili tarla, çayırlık, boş alan - - 4 G 26 Echinops ritro L. Topuz - - 27 Hieracium pannosum BOISS. D. Akdeniz - Stepte kayalık yamaç, garik, nehir yatakları, nadas tarla Genellikle kalkerli kaya arası, bazen taşlı çayırlık veya orman kesim açıklığı - - 2 L - - 3 L 28 Inula salicina L. Avrupa-Sibirya - Su kenarı, nemli alan, çalı arası - - 2 L 29 Lactuca serriola L. Acı marul, eşek marulu Avrupa-Sibirya - 30 31 Leontodon asperrimus (WILLD.) J. BALL Matricaria chamomilla L. var. recutita (L.) GRIERSON Otlu yamaç, kayalık yamaç, tarla kenarı, nadas tarla, ekili tarla - - 3 L İran-Turan - Step, şali çakıllı yamaç, tebeşirli yamaç - - 3 L Papatya - - Yol kenarları, boş ve ekili alanlar - - 3 G 32 Onopordum acanthium L. Galagan - - Kayalık yamaç, Çağıllık, temizlenmiş orman, yol kenarı, tarla (yaramaz ot) - - 3 L KAYNAK 78

TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI FİTOCOĞRAFİK BÖLGE 33 Picnomon acarna (L.) CASS. Akdeniz - 34 35 Reichardia MATTHEWS glauca Taraxacum serotinum (WALDST. ET KIT.) POIRET END HABİTAT IUCN BERN Garik, çakıllı Çağıllık, kuru akarsu yatağı, boş alan NİSPİ BOLLUK - - 2 L İran-Turan - Step, kayalık yamaç, aşınmış yamaç - - 3 L Karahindiba - - Kurak alan, step, tarla - - 2 L 36 Xanthium spinosum L. Küçük pıtrak - - Kurak yamaç, boş alan - - 2 G 37 38 BORAGINACEAE HODANGİLLER Anchusa azurea MILLER var. azurea MILLER Buglossoides arvensis (L.) JOHNSTON Sığırdili - - Tarlalar, kuru bozkır - - 3 G - - 39 Echium italicum L. Akdeniz - Kireçtaşı yamaçlar, kayalı yamaçlar, nadas tarlalar Kireçtaşı yamaçlar, tarlalar, tahrip edilmiş arazi - - 3 L - - 3 L 40 Heliotropium europaeum L. Siğil otu Akdeniz - Tarlalar - - 2 L 41 42 43 44 45 46 47 Lappula barbata (BIEB.) GÜRKE Moltkia coerulea (WILLD.) LEHM. Rochelia disperma (L. FIL.) C. KOCH var. disperma (L. FIL.) C. KOOCH BRASSİCACEAE/CRUCİFE RAE Aethionema arabicum (L.) ANDRZ. EX DC. Aethionema (DESF.) BOISS. cordatum Alyssum desertorum STAPF. var. desertorum STAPF. HARDALGİLLER İran-Turan - Bozkır, taşlı ve volkanik yamaçlar, tarla kenarları, çorak yerler - - 2 L İran-Turan - Taşlı bozkır, tarla ve kenarları - - 2 L - - Kayalık yamaçlar, bozkır, tahrip edilmiş arazi, nadas tarlalar - - 3 L - - Tarla, taşlık yamaç - - 3 L İran-Turan - Kayalık yamaç, kaya oyukları - - 4 L - - Ekili alan, açık yer - - 2 L KAYNAK 79

TÜR NO 48 FAMİLYA ve TÜR ADI Alyssum murale WALDST. ET KIT. var. murale WALDST. ET KIT. TÜRKÇE ADI FİTOCOĞRAFİK BÖLGE END HABİTAT IUCN BERN NİSPİ BOLLUK - - Her yerde bulunan - - 3 L 49 Alyssum sibiricum WILLD. - - Yamaç, step, çıplak alan - - 3 L 50 Arabis nova VILL. - - Taşlık alan - - 3 L 51 Camelina rumelica VEL. - - Taşlık yamaç, tarla kenarı - - 2 L 52 Clypeola jonthlaspi L. - - Taşlık alan, kayalık yamaç - - 3 L 53 54 55 56 57 Conringia planisiliqua FISCH. ET MEY. Erophila verna (L.) CHEVALL. subsp. verna (L.) CHEVALL. Erysimum crassipes FISCH. Et MEY. CARYOPHYLLACEAE KARANFİLGİLLER Dianthus micranthus BOISS. ET HELDR. Minuartia juniperina (L.) MARIE ET PETITM. 58 CISTACEAE LADENGİLLER 59 60 Fumana procumbens (DUN.) GREN. ET GODR. Helianthemum canum (L.) BAUMG. CONVOLVULACEAE SARMAŞIKGİLLER İran-Turan - Kayalık yamaç - - 3 L - - Yamaç - - 3 L - - 61 Convolvulus arvensis L. Mamıza - - CYPERACEAE PAPİRÜSGİLLER 62 Carex spicata HUDSON Avrupa-Sibirya - Kenar, kayalık yamaç, nadas tarla, kumul - - 3 L - - Kayalar, Çağıllıklar, çayır yamaçlar - - 3 L - - Kayalık yerler - - 3 L - - Kireçtaşı kayalık yamaç, step - - 3 L - - Çıplak yamaç, step, moloz - - 3 L Kumlu bozkır, nadas tarlalar, hendeklerin kenarında, nehirler ve göller Islak kuru yerler, yol kenarları, verimsiz topraklar - - 3 L - - 3 L KAYNAK 80

TÜR NO 63 FAMİLYA ve TÜR ADI Scirpoides holoschoenus (L.) SOJAK EQUISETACEAE TÜRKÇE ADI FİTOCOĞRAFİK BÖLGE - - END HABİTAT IUCN BERN Islak çayırlıklar, akarsu kenarları, nehir yatakları NİSPİ BOLLUK - - 2 L 64 Equisetum arvense L. At kuyruğu - - Boş alan, su kenarı - - 2 L EUPHORBİACEAE SÜTLEĞENGİLLER 65 Euphorbia ledebourii BOISS. Sütleğen - - Dağ stebi, kayalık alanlar, bağlar - - 3 L 66 Euphorbia macroclada BOISS. Sütleğen İran-Turan - FABACEAE/LEGUMINOSA E BAKLAGİLLER Astragalus ve artemisi stebi, kayalık yamaçlar - - 3 L 67 Astragalus hamosus L. Geven - - Kırlar, yol kenarı - - 3 L 68 69 Astragalus WILLD. Astragalus LAM. microcephalus ornithopodioides Geven İran-Turan - Bozkır - - 3 L Geven İran-Turan - Kırlar, şistli çimenlik yamaçlar - - 3 L 70 Hedysarum varium WILLD. İran-Turan - Bozkır, çıplak yamaçlar, meşe koruluğu, nadas tarlalar, ekilmiş yerler - - 2 L 71 Lathyrus pratensis L. Avrupa-Sibirya - Dere kenarları, sulak çayırlar - - 2 L 72 73 74 Medicago minima (L.) BART. var. minima (L.) BART. Melilotus officinalis (L.) DESR. Onobrychis armena BOISS. ET HUET Çevrince - - Kayalık kireçtaşı yamaçlar, bozkır, kumullar, tarlalar - - 3 L Eşek yoncası - - Tahrip edilmiş yerler - - 2 G - - Kayalık bilhassa kireçtaşı yamaçlar, yol kenarları, maki, meşe çalılığı - - 3 L 75 Trifolium lucanicum GASP. Yonca Akdeniz - Kuru yerler, kayalık yerler - - 2 L 76 77 GERANIACEAE Erodium ciconium (L.) L HERIT. Geranium pyrenaicum BURM. FIL. TURNAGAGASIGİLLE R İğnelik - - Step, çayırlar, tarlalar - - 2 L İğnelik - - Kayalık yamaçlar, dereler, koruluklar, çayırlar - - 3 L KAYNAK 81

TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI GLOBULARIACEAE TÜRKÇE ADI FİTOCOĞRAFİK BÖLGE 78 Globularia orientalis L. Küre çiçeği İran-Turan - 79 80 IRIDACEAE SÜSENGİLLER Crocus ancyrensis (HERBERT) MAW Crocus olivieri GAY subsp. oliveieri GAY Ankara çiğdemi LAMİACEAE/LABİATAE BALLIBABAGİLLER İran-Turan END HABİTAT IUCN BERN Ende mik Kireçli ve killi tepeler, tebeşirli yerler, bozkır Kayalı yerler, çalılıklar, Pinus korulukları NİSPİ BOLLUK - - 3 L LR(lc) - 2 L Çiğdem - - Kayalı veya çimenlik yerler - - 2 L 81 Lamium amplexicaule L. Ballıbaba Avrupa-Sibirya - 82 83 Thymus sipyleus BOISS. subsp. sipyleus BOISS. var. sipyleus L. LILIACEAE ZAMBAKGİLLER Colchicum triphyllum G. KUNZE Tepe etekleri, seyrek bozkır, ekilmiş arazi, yol kenarları, çorak yerler - - 3 L Kekik - - Dağ bozkırları, kayalık yamaçlar - - 3 L Acı çiğdem Akdeniz - Taşlı stepler, yol kenarları - - 1 L 84 Eremurus spectabilis BIEB. İran-Turan - 85 86 87 Gagea granatellii (PARL.) PARL. Muscari armeniacum LEICHTLIN EX BAKER PLUMBAGINACEAE Acantholimon acerosum (WILLD.) BOISS. var. acerosum (WILLD.) BOISS. POACEAE/GRAMINEAE BUĞDAYGİLLER Akdeniz - Pişik geveni İran-Turan - Stepler, çalılıklar, kalkerli kayalıklar, çağıllık Stepler, kalkerli uçurumlar, kayalı yamaçlar, çalılık ve koru açıklıklar - - 3 L - - 3 G - - Kalkerli yamaçlar, Juniperus çalılıkları - - 1 G Kayalık yamaç, kalkerli ve kumlu toprak, bozkır - - 2 L 88 Aegilops cylindrica HOST İran-Turan - Taşlı ve kumlu yamaçlar, step - - 2 L 89 Aegilops triuncialis L. subsp. triuncialis L. - - Step, kalkerli yamaçlar, ruderal - - 3 L KAYNAK 82

TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI FİTOCOĞRAFİK BÖLGE END HABİTAT IUCN BERN NİSPİ BOLLUK 90 Bromus tomentellus BOISS. İran-Turan - Kuru dağ yamaçları, kayalık - - 3 L 91 Hordeum murinum L. subsp. glaucum (STEUDEL) TZVELEV RANUNCULACEAE DÜĞÜNÇİÇEĞİGİLLER Pisipisi otu - - Kireçtaşlı step, kuru tepeler, kumullar - - 3 L KAYNAK 92 Adonis flammea JACQ. Keklikgözü, cin lalesi - - Kayalık, step, tarla - - 3 L Kaynak: G: Gözlem L: Literatür A: Anket Kaynak; TÜBİTAK Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES), TÜRKİYE BİTKİLERİ KIRMIZI KİTABI (Eğrelti ve Tohumlu Bitkiler) RED DATA BOOK OF TURKİSH PLANTS (Pteridophyta and Spermatophyta) EKİM, T., KOYUNCU, M., VURAL, M., DUMAN, H., AYTAÇ, Z., ADIGÜZEL, N. ANKARA 2000, TÜRKÇE BİTKİ ADLARI SÖZLÜĞÜ / BAYTOP, T.-3. Bsk.- Ankara: Türk Dil Kurumu, 2007 83

FAUNA Proje alanı ve çevresindeki, kaya çatlakları, kaya altları, vejetasyon örtüsü ve dere yatakları fauna türleri için yaşam alanı oluşturmaktadır. Yapılan literatür çalışmalarında Prof. Dr. Nuri Yiğit, Prof. Dr. Ercüment Çolak, Prof. Dr. Osman Ketenoğlu, Doç. Dr. Latif Kurt ve arkadaşlarınca hazırlanan Çevresel Etki Değerlendirme-ÇED (2002), Prof. Dr. Nuri Yiğit ve arkadaşlarınca hazırlanan Ornitoloji- Kuş Bilimi (2008), Prof. Dr. İlhami Kiziroğlu nun Türkiye Kuşları (1989), adlı eserlerden yararlanılmıştır. Literatür çalışmaları neticesinde proje alanı ve etki alanında bulunan veya bulunması muhtemel fauna türleri; IUCN 2011.2 kategorisi, Demirsoy A. Red Data Book kategorisi ve Bern Sözleşmesi Ek-2 (Kesin Olarak Koruma Altına Alınan Fauna türleri), Ek-3 (Koruma Altına Alınan Fauna Türleri) listelerine göre değerlendirme yapılmıştır. Bunun yanında fauna çalışmaları T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın 2012-2013 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı ek listelerine göre değerlendirilmiştir. 2012-2013 Merkez Av Komisyonu Kararı (M.A.K) Merkez Av Komisyonu 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunundan aldığı yetki çerçevesinde her yıl toplanarak o av dönemi içinde yurt çapında korunacak av hayvanlarını, avlanmasına izin verilecek av hayvanlarını ve bunların avlanma süreleri, zamanı ve günlerini, avlanma miktarlarını, yasaklanan avlanma araç ve gereçlerini, yasaklanacak avlanma sahalarını, mücadele maksatlı avlanma esas ve usullerini belirlemektedir (www.milliparklar.gov.tr). Merkez Av Komisyon Kararları ve Açıklamaları aşağıda verilmiştir. Tablo-56. Merkez Av Komisyon Kararları ve Açıklamaları Ek-1 Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Ek-2 Merkez Av Komisyonunca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Ek-3 Merkez Av Komisyonu nca Avına Belli Edilen Sürelerde İzin Verilen Av Hayvanları Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruması Sözleşmesi (BERN) Bern Sözleşmesi ve Ek listeleri, aşağıda verilmiştir. Tablo-57. BERN Sözleşmesi Ek Listeleri ve Açıklamaları (Fauna Türleri İçin) Ek-II Kesin koruma altına alınan fauna türleri (SPFS- Strictly Protected Fauna Species) Ek-III Korunan fauna türleri (PFS- Protected Fauna Species) Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) CITES Sözleşmesi ve Ek listeleri, flora başlığı altında Tablo-55 de verilmiştir. Demirsoy, A. (1996) a göre Red Data Book Kategorileri Demirsoy, A. Göre Red Data Book kategorileri aşağıda verilmiştir. 84

Tablo-58. Demirsoy, A. (1996) a göre Red Data Book Kategorileri Tehlikede (endangered): İlgili taksonun (tür ya da alttür) soyu tükenme tehlikesi ile karşı karşıya; soyun tükenmesine E neden olan etkenler sürmektedir. Soyu tükenmiş (extinct): İlgili takson artık adı geçen bölgede yaşamamaktadır ya da yenilenebilecek sayının altına Ex düşmüştür. I Bilinmiyor (in determinate): Taksonun durumu bilinmiyor Yetersiz bilinenler (insufficient known): İlgili taksonun durumu, bilgi yetersizliğinden dolayı hangi kategoriye K gireceği bilinmemektedir. nt (not threatened): Yaygın, bol olan ve tehlikede olmayan O Tehlike dışı (out of danger): Önceden tehlikede iken, alınan önlemlerle kurtarılan Nadir (rare): Küçük populasyonlar halinde bulunanlar; şu an tehlikede değil; tehlikeye kaydıklarına ilişkin (yani R vulnerable kategorisine kaydıklarına) belirli bir gözlem yok; fakat risk altındadırlar. Tehdit altında; zarar görebilir (vulnerable): İlgili taksonun soyu hızla tehlikeye düşmektedir. Eğer neden olan etkenler V sürerse, yakın bir gelecekte soyu tükenebilir. IUCN Risk Sınıfları IUCN Kırmızı Liste (Red List) Sınıfları, tükenme riskleri yüksek olan türleri sınıflandırmak için oluşturulmuş bir sistemdir. IUCN Risk Sınıfları özet olarak aşağıda açıklanmıştır. EX: TÜKENMİŞ Son bireyinde öldüğüne hiçbir makul şüphe kalmadığında o takson Tükenmiş (Extinct) olur. EW: DOĞADA TÜKENMİŞ Sadece tarımda, tutsak olarak (örn. kafeste) veya geçmiş dağılımının çok dışına yerleştirilmiş popülasyon(lar) halinde yaşadığı bilinen bir takson Doğada Tükenmiştir (Extinct in the Wild). CR: KRİTİK Eldeki en iyi kanıtlar, taksonun A dan E ye kadar ölçütlerden herhangi birini kritik sınıfı için karşıladığını gösteriyorsa, takson Kritik (Critically Endangered) olarak sınıflanır ve bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin aşırı derecede yüksek olduğu kabul edilir. EN: TEHLİKEDE Eldeki en iyi kanıtlar, taksonun A dan E ye kadar ölçütlerden herhangi birini tehlikede sınıfı için karşıladığını gösteriyorsa, takson Tehlikede (Endangered) olarak sınıflanır ve bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin çok yüksek olduğu kabul edilir. VU: DUYARLI Eldeki en iyi kanıtlar, taksonun A dan E ye kadar ölçütlerden herhangi birini duyarlı sınıfı için karşıladığını gösteriyorsa, takson Duyarlı (Vulnerable) olarak sınıflanır ve bu nedenle neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu kabul edilir. NT: TEHDİTE YAKIN Ölçütlere göre değerlendirildiğinde Kritik, Tehlikede veya Duyarlı sınıflarına girmeyen, fakat bu ölçütleri karşılamaya yakın olan veya yakın gelecekte tehdit altında olarak tanımlama olasılığı olan bir takson Tehdide Yakın (Near Threatened) olarak sınıflandırılır. LC: DÜŞÜK RİSKLİ Ölçütlere göre değerlendirildiğinde Kritik, Tehlikede veya Duyarlı sınıflarına girmeyen bir takson Düşük Riskli (Least Concern) olarak sınıflandırılır. Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan taksonlar bu sınıfa girerler. DD: YETERSİZ VERİLİ Yeterli bilgi bulunamadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı taksonlar Yetersiz Verili (Data Deficient) sınıfına girerler. NE: DEĞERLENDİRİLMEMİŞ Henüz bu ölçütlere göre değerlendirilmemiş bir takson Değerlendirilmemiş (Not Evaluated) sınıfına girer. 85

Red Data Book Kategorileri ve Açıklamaları Kuş türleri ile ilgili olarak Prof. Dr. İlhami Kiziroğlu tarafından belirlenen Red Data Book kategorileri aşağıda verilmiştir. Tablodaki kuş türlerinin korunma durumu ve statüleri ile ilgili olarak kullanılan sembollerin açıklaması şu şekildedir. A.1.0= Şüpheye yer bırakmayacak şekilde yok olan ve artık doğal yaşamında görülmeyen türlerdir. A.1.1= Doğal popülasyonları şu anda tükenmiş veya en az son on beş-yirmi beş yıllık süreçte doğal yaşamında artık görülmeyen, ancak volier, kafes diğer yapay koşullarda yaşamını sürdüren evcilleşmiş, domestik, türlerdir. A.1.2= Bu türlerin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmıştır. İzlendikleri bölgelerde 1birey- 10 çift (=1-20 birey) ile temsil edilirler. A.2= Bu türlerin sayıları gözlendikleri bölgelerde 11-25 çift (22-50 birey) arasında değişir. Bunlar önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. A.3= Bu türlerin Türkiye genelindeki nüfusları, gözlendikleri bölgelerde genel olarak (52-500) birey arasında değişir. Bunlar da tükenebilecek duyarlılıkta olup, vahşi yaşamda soyu tükenme riski yüksek olan türlerdir. A.3.1= Bu türlerin popülasyonlarında, gözlendikleri bölgelerde azalma vardır. Bu türlerin nüfusu da 251-500 çift (502-1000 birey) arasında değişir. A.4= Bu türlerin IUCN ve ATS ölçütlerine yoğunlukları, gözlendikleri bölgelerde henüz tükenme tehdidi altına girmemiş olmakla birlikte, popülasyonlarında lokal bir azalma olup, zamanla tükenme tehdidi altına girmeye adaydırlar. Bu türlerin popülasyonları gözlendikleri bölgelerde 501-5000 çift (=1002-10 000 birey) arasında değişir. A.5= Bu türlerin gözlenen popülasyonlarında henüz azalma ve tükenme tehdidi gibi bir durum söz konusu değildir. A.6= Yeterince araştırılmamış ve haklarında sağlıklı veri olmayan türleri içerir. Sadece rastlantısal türler= RT olarak bir veya en fazla iki gözleme dayandıkları için, güvenilir bir değerlendirme şansı şu anda yoktur ve araştırılması gerekir A.7= Bu türlerle ilgili şu anda bir değerlendirme yapmak olanaklı değildir; çünkü bu türlerin Türkiye de elde edilen kayıtları tam sağlıklı ve güvenilir değildir. IUCN kriterlerine göre NE: (not evaluated) kategorisine giren türler bu gruba dahil edilmiştir. Bunlar şimdiye kadar yukarıdaki, kriterlere uygunluğu tam olarak değerlendirilememiş türleri içerir. B - grubundaki türler ya kış ziyaretçisi, ya da transit göçerdir. Bu türlerde önemli ölçüde tükenme tehdidi altında bulunmakta olup, aynen A grubundaki değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Bu nedenle B grubundaki türler için de B.1.0 B.7 basamaklarında ölçütler kullanılacaktır: B1.0= Bu statüye giren, daha önce Türkiye de kışladıklarına özgü kaydı bulunduğu halde, bugün tükenen türlere verebileceğimiz bir örnek bulunmamaktadır. B.1.1= Bu türler Türkiye yi kışlak veya geçit bölgesi olarak kullanır; ancak popülasyonları önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. Bu guruba giren kuşların kışlak bölgelerindeki doğal popülasyonlarının soyu şu anda tükenmiş: ancak volier, kafes ve diğer yapay koşullarda yaşamını sürdüren evcilleşmiş, domestic, türlerdir. Bu türlerin vahşi yaşamda tutunma şansları kalmamıştır. Yabani yaşama salıverilmeleri halinde, doğal yaşam koşullarına uymaları artık olanaklı değildir. B.1.2= Bu türlerin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmış olup, izlendikleri bölgelerde 1 birey- 10 çift (1-20 birey) ile temsil edilirler. Bu türlerin soyu büyük tükenme tehdidi altında olduğu için, mutlaka Türkiye genelinde korunmaları gerekir. 86

B.2= Bu türlerin sayıları, gözlendikleri bölgelerde 11-25 çift (22-50 birey) arasında değişir. Bu türler önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. B.3= Bu türlerin Türkiye genelindeki nüfusları gözlendikleri bölgelerde genel olarak 26-50 çift (52-500 birey) arasında değişir. Vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük türler. Bu türler de tükenebilecek duyarlıkta olup vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan türlerdir. B.3.1= Bu türlerin popülasyonlarında gözlendikleri bölgelerde azalma vardır. Bunların nüfusu da 251-500 çift (502-1000 birey) arasında değişir. Gözlendikleri bölgelerde, eski kayıtlara göre azalma eğiliminde olan türleri içerir. B.4= Bu türlerin popülasyon yoğunlukları, gözlendikleri bölgelerde henüz tükenme tehdidi altına girmemiş olmakla birlikte, popülasyonlarında mevzii bir azalma vardır. Bunlar zamanla tükenme tehdidi altına girmeye aday türlerdir. Bu türlerin popülasyonları gözlendikleri bölgelerde 501-5000 çift (1002-10 000 birey) arasında değişir. B.5= Bu türlerin gözlenen popülasyonlarında henüz bir azalma ve tükenme tehdidi gibi durum söz konusu değildir. B.6= Az araştırılmış ve yeterince kaydı olmayan türleri içermektedir. Sadece rastlantısal tür= RT olarak ikiden daha az gözleme dayandıkları için güvenilir bir değerlendirme şansı şu anda yoktur ve araştırılması gerekir. B.7= Bu türlerle ilgili, şu anda bir değerlendirme yapmak olanaklı değildir; çünkü kayıtları çok az, emin ve sağlıklı değildir. K:Kış ziyaretçileri Bu türler, daha çok ve batı kökenli olup kışı, sıcak olan Türkiye nin, başta Göller Bölgesi ve daha güneydeki sulak alanlar olmak üzere, sıcak bölgelerinde geçirmek üzere gelen türlerdir. T: Transit göçerler Bu türler ilkbahar ve sonbahar göçlerinde, göç yolu üzerindeki Anadolu yu kullanır. R: Rastlantısal türler Bunlara özgü düzensiz kayıtlar olup, birey sayıları da oldukça düşüktür. N: Nadir türler Yukarıdaki statülere girmeyen, hakkında emin, yeterli ve sağlıklı veri olmayan türlerdir. Amphibia (İkiyaşamlılar): Literatür taraması sonucu proje alanı ve etki alanı içerisinde 2 amfibi türü tespit edilmiştir. Bern Sözleşmesine Göre; 1 tür Bern Sözleşmesi Ek-II listesinde, 1 tür ise Bern Sözleşmesi Ek-III listesinde bulunmaktadır. IUCN Kırmızı Listeye Göre; IUCN kriterlerine göre, 2 tür de LC kategorisinde bulunmaktadır. Demirsoy, A. (1996) Red Data Book kategorilerine göre ise 2 tür de nt kategorisinde bulunmaktadır. Endemizm e Göre; Tespit edilen türler arasında endemik bir tür bulunmamaktadır. Merkez Av Komisyon Kararlarına (MAK) Göre; 2 tür de Merkez Av Komisyon Kararlarının ek listelerinde bulunmaktadır. Proje alanı ve yakın çevresindeki iki yaşamlılar Tablo-59 de verilmiştir. 87

Reptilia (Sürüngenler): Literatür taraması sonucu proje alanı ve etki alanı içerisinde 9 sürüngen tespit edilmiştir. Bern Sözleşmesine Göre; 6 tür Bern Sözleşmesi Ek-II listesinde, 3 tür Bern Sözleşmesi Ek-III listesinde bulunmaktadır. IUCN Kırmızı Listeye Göre; IUCN kriterlerine göre 1 tür VU kategorisinde, 6 tür LC kategorisinde, bulunmaktadır. Demirsoy, A. (1996) Red Data Book kategorilerine göre, türlerin tamamı nt kategorisinde bulunmaktadır. Endemizm e Göre; Literatür taramasına göre tespit edilen türler arasında endemik bir tür bulunmamaktadır. Merkez Av Komisyon Kararlarına (MAK) Göre; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın 2012-2013 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı nın yansıtıldığı en son listelere göre; türlerin tamamı Ek-1 listesinde bulunmaktadır. Proje alanı ve yakın çevresindeki sürüngenler Tablo-60 da verilmiştir. Aves (Kuşlar): Literatür taraması sonucu proje alanı ve etki alanı içerisinde 20 kuş türü tespit edilmiştir. Bern Sözleşmesine Göre; 10 tür Bern Sözleşmesi Ek-II listesinde, 10 tür Bern Sözleşmesi Ek-III listesinde bulunmaktadır. IUCN Kırmızı Listeye Göre; IUCN kriterlerine göre, 20 tür LC kategorisinde bulunmaktadır. Endemizm e Göre; Tespit edilen ornitofauna içerisinde endemik bir tür bulunmamaktadır. Merkez Av Komisyon Kararlarına (MAK) Göre; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın 2012-2013 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı nın yansıtıldığı en son listelere göre; 8 tür Ek-1 listesinde, 7 tür de Ek-2 listesinde bulunmaktadır. Ek-3 listesinde bulunan kuş türlerinin sayısı ise 5 dır. Proje alanı ve yakın çevresindeki kuş türleri Tablo-61 de verilmiştir. Mammalia (Memeliler): Literatür taraması sonucu proje alanı ve etki alanı içerisinde 3 memeli türü tespit edilmiştir. Bern Sözleşmesine Göre; 1 tür Bern Sözleşmesi Ek-III listesinde yer almaktadır. IUCN Kırmızı Listeye Göre; IUCN kriterlerine göre türlerin tamamı LC kategorisinde bulunmaktadır. Demirsoy, A. (1996) Red Data Book kategorilerine göre, 3 tür nt kategorisinde, 3 tür V kategorisinde bulunmaktadır. 88

Endemizm e Göre; Tespit edilen memeli faunasında endemik bir tür bulunmamaktadır. Proje alanı ve yakın çevresindeki memeli türleri Tablo-62 de verilmiştir. Merkez Av Komisyon Kararlarına (MAK) Göre; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın 2012-2013 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı nın yansıtıldığı en son listelere göre, 1 tür Ek-1 listesinde, 2 tür ise Ek-3 listesinde bulunmaktadır. 89

Tablo-59. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Amphibia (İkiyaşamlı) Türleri ve Korunma Durumları TÜR NO 1 2 FAMİLYA ve TÜR ADI BUFONİDAE Bufo bufo bufo (LINNAEUS, 1758) Bufo viridis (=Pseudepidalea viridis) LAURENTI, 1768 TÜRKÇE ADI KARA KURBAĞALARI Siğilli kurbağa Gece kurbağası HABİTAT Az bitkili veya ormanlık kısımlarda nemli taşlık bölgelerde, 3000 m ye kadar. Bahçelerde, açık taşlık alanlarda, su yakınlarında 4600 m ye kadar. Tüm Türkiye de POPULASYON YOĞUNLUKLARI RED DATA BOOK (Demirsoy, A.) BERN IUCN Yüksek nt Ek-III LC L Yüksek nt Ek-II LC L KAYNAK (*) Tablo-60. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Reptilia (Sürüngen) Türleri ve Korunma Durumları TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT TESTUDİNİDAE TOSBAĞAGİLLER 1 Testudo hermanni Tosbağa 2 3 4 5 GEKKONİDAE EV KELERLERİ Cyrtopodion kotschyi (STEINDACHNER, 1870) İnce parmaklı keler Hemidactylus turcicus (LINNAEUS, 1758) Geniş parmaklı keler AGAMIDAE KAYA KELERLERİ Laudakia stellio (LINNAEUS, 1758) Dikenli keler Genellikle kumlu, taşlı ve kuru arazilerde yaşarlar; bazen bağ ve bahçe aralarında da görülürler. Alçak yapılı bitkilerin yaprak çiçek ve meyvelerini, bazen böcekleri yerler. Seyrek olarak su içerler. Az bitkili taşlık ve kayalıklarda yaşar. Ayrıca evlerde de görülür. Türkiye nin hemen her yerinde görülür. Taş altı, kaya yarıkları ile evlerde ve harabelerde yaşar. Türkiye nin bütün sahil bölgelerinde Kayalık ve taş duvarlarda bazen de ağaçlarda 1500 m ye kadar. Batı, Güney, Orta ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde POPULASYON YOĞUNLUKLARI RED DATA BOOK (Demirsoy, A.) BERN IUCN Orta nt Ek-II VU L Orta nt Ek-II LC L Düşük nt Ek-III LC L Orta nt Ek-II - L LACERTİDAE KERTENKELELER Anatololacerta anatolica (Werner, 1902) (=Anatololacerta Toros kertenkelesi Orman içi, orman açıklıkları, taşlık alanlar, kayalar Orta nt Ek-III LC L danfordi= Lacerta danfordi) KAYNAK (*) 90

TÜR NO 6 7 8 9 FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT Lacerta trilineata BEDRIAGA,1886 Ophisops elegans MENESTRIES, 1832 COLUBRİDAE Coluber jugularis LINNAEUS, 1758 Eirenis modestus (MARTIN, 1838) Büyük yeşilkertenkele Tarla kertenkelesi Orman içinde sık bitkili taşlık ve dere kenarları ile tarla ve bahçeler arasında yaşar. Ülkemizdeki steplerde en çok rastlanılan kertenkelelerden biridir. Bitkisi az açık alanlarda, taşlık yerlerde yaşarlar. POPULASYON YOĞUNLUKLARI RED DATA BOOK (Demirsoy, A.) BERN IUCN Orta nt Ek-II LC L Orta nt Ek-II - L Karayılan Taşlık yamaçlarda görülür. Düşük nt Ek-II LC L Uysal yılan Az bitkili taşlık bölgeler. Tüm Türkiye Yüksek nt Ek-III LC L KAYNAK (*) Tablo-61. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Aves (Kuş) Türleri ve Korunma Durumları TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI STATÜ RED DATA BOOK (KİZİROĞLU, İ.) BERN IUCN M.A.K ACCİPİTRİDAE ATMACAGİLLER 1 Buteo buteo (L.,1758) Şahin Y A.3 Ek-II LC Ek-1 L 2 Buteo rufinus (Cretzschmar, 1827) Kızıl şahin Y A.3 Ek-II LC Ek-1 G FALCONİDAE DOĞANGİLLER 3 Falco tinnunculus (Linne, 1758) Kerkenez Y A.2 Ek-II LC Ek-1 L PHASANİDAE TAVUKSUGİLLER 4 Alectoris chukar (Gray, 1830) Kınalı keklik Y A.2 Ek-III LC Ek-3 L COLUMBİDAE GÜVERCİNGİLLER 5 Columba livia (Gmelin, 1789) Kaya güvercini Y A.5 Ek-III LC Ek-3 G 6 Streptopleia decaocta (Frivaldzsky, 1838) Kumru Y A.5 Ek-III LC Ek-2 G STRİGİDAE BAYKUŞGİLLER 7 Athene noctua (Scopoli, 1769) Kukumav Y A.2 Ek-II LC Ek-1 L UPUPİDAE ÇAVUŞKUŞUGİLLER 8 Upupa epops (L., 1758) Hüthüt, çavuşkuşu G A.2 Ek-II LC Ek-1 G ALAUDİDAE TARLAKUŞUGİLLER 9 Galerida cristata (L., 1758) Tepeli toygar Y A.3 Ek-III LC Ek-2 G HİRUNDİNİDAE KIRLANGIÇGİLLER 10 Hirundo (Ptyonoprogne) rupestris (Scopoli, 1769) Kaya kırlangıcı G A.5 Ek-II LC Ek-1 L KAYNAK (*) 91

TÜR NO FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI STATÜ RED DATA BOOK (KİZİROĞLU, İ.) BERN IUCN M.A.K TURDİDAE ARDIÇKUŞUGİLLER 11 Luscinia megarhyynchos (Chr. L. Brehm, 1831) Bülbül G A.2 Ek-II LC Ek-1 L 12 Turdus merula (L., 1758) Karatavuk Y A.3 Ek-III LC Ek-3 L 13 Turdus pilaris (L., 1758) Ardıç K B.2 Ek-III LC Ek-2 L 14 Turdus viscivorus (L., 1758) Ökseotu ardıcı Y A.2 Ek-III LC Ek-2 L CORVİDAE KARGAGİLLER 15 Pica pica(l., 1758) Saksağan Y A.5 - LC Ek-3 G 16 Corvus corax (L., 1758) Kara karga Y A.5 Ek-III LC Ek-2 G PASSERİDAE SERÇEGİLLER 17 Passer domesticus (L., 1758) Ev serçesi Y A.5 - LC Ek-3 G FRİNGİLLİDAE İSPİNOZGİLLER 18 Fringilla coelebs (L., 1758) İspinoz Y A.4 Ek-III LC Ek-2 G 19 Carduelis carduelis (L., 1758) Saka Y A.3.1 Ek-II LC Ek-1 G EMBERİZİDAE KİRAZKUŞUGİLLER 20 Emberiza hortulana (L.,1758) Kirazkuşu G A.3 Ek-III LC Ek-2 L KAYNAK (*) Tablo-62. Proje Alanı ve Etki Alanı İçerisinde Bulunması Muhtemel Mammalia (Memeli) Türleri ve Korunma Durumları TÜR NO 1 2 3 FAMİLYA ve TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT POPULASYON YOĞUNLUKLARI ERİNACEİDAE KİRPİLER Erinaceus concolor Bağ, bahçe, kültür arazisi ve orman, Kirpi Düşük MARTIN, 1838 Trakya hariç Marmara ve Karadeniz nt - LC Ek-1 L LEPORİDAE TAVŞANLAR Lepus europaeus LINNAEUS, 1758 Yabani tavşan Her türlü habitat Trakya, Anadolu Düşük nt Ek-III LC Ek-3 L CANİDAE KÖPEKLER Vulpes vulpes (LINNAEUS, Tilki, kızıl tilki 1758) Her türlü habitat, Trakya, Anadolu Orta nt - LC Ek-3 L RED DATA BOOK BERN IUCN 2011.2 M.A.K KAYNAK (*) 92

b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Flora ve Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Proje kapsamında, Sicil 20050839 nolu kalker sahasında üretim işlemi gerçekleştirilecek olup, buradan temin edilen kalker kırma-eleme tesisinde kırma ve eleme işlemine tabi tutulacaktır. Söz konusu kalker sahasında tamamen otsu türler bulunmaktadır. Kalker sahasındaki üretim işlemleri öncesinde üretime paralel olarak bitkisl toprka hafriyatı yapılacaktır. Bu hafriyat işlemleri sırasında alan üzerinde bulunan otsu türler de alan üzerinde toprka ile birlkte alınacaktır. Flora taksonlarında yaşanan kayıp dolaylı olarak fauna türlerini de etkilemesi söz konusudur. Çünkü odunsu ve çalımsı flora taksonları üzerinde yaşamını devam ettiren sürüngen, kuş veya memeli faunası bulunmaktadır. Yukarıda bahsedilen hafriyat işlemi ile flora taksonlarında bir miktar kayıp yaşanacaktır. Hafriyat işlemi ile flora taksonlarındaki kaybı engellemek mümkün değildir. Ancak fauna elemanlarının kaybını engellemek mümkün olabilecektir. Fauna elemanlarındaki kaybı önlemek amacıyla hafriyat öncesinde kalker sahasında görsel kontroller yapılacak, fauna türlerinin yuvalama alanları tespit edilecek sonrasında kaçırma-kovalama veya yüksek ses çıkarak rahatsız etme yöntemi ile fauna türlerinin alandan uzaklaşmaları sağlanacaktır. Çalışmalar sırasındaki görsel kontroller de juvenil (yavru) bireyler ile karşılaşılabilir. Yavru bireylerin alan dışarısına tek başına çıkması mümkün olmayabilir. Yavru bireyler ve tüm bu kaçırma tekniklerine rağmen alandan uzaklaşmayan ergin bireyler uygun yakalama teknikleri kullanılarak ve zarar görmeyecek şekilde çalışma alanı dışarısına çıkarılacaktır. Bu sayede fauna elemanlarının kaybı minimize edilmiş olacaktır. Üretim öncesinde kalker sahasında bulunan yer yer 20-30 cm kalınlığındaki bitkisel toprak sıyrılacaktır. Sıyrılan bitkisel toprak işletme sonrasında tekrar kullanılmak üzere düzenli olarak depolanacaktır. Bitkisel toprağın sıyrılması, alandaki otsu bitki türlerinin tahrip olmasına neden olacaktır. Ancak tahrip edilen otsu türlerin tohumları bitkisel toprak üzerinde mevcudiyetini devam ettirecektir. Depolanan bitkisel toprak işletme sonrasında tekrar kullanılacağından, otsu türlerin tohumları sayesinde tekrardan alanda çoğalma şansı olacaktır. Söz konusu kalker sahaında açık işletme yöntemi üretim işlemleri gerçekleştirilmektedir. Açık ocak işletmesinde patlayıcı madde kullanılarak alandaki kalker madeninin yerinden gevşetilmesi sağlanacaktır. Patlatma ile yerinden sökülecek olan kalker, kırma-eleme tesisine kamyonlar ile nakledilerek kırma ve eleme işlemine tabi tutulacaktır. Üretim öncesinde yapılan görsel kontrol ve çeşitli kaçırma-kovalama teknikleri fauna elemanlarının alandan uzaklaşması sağlanacaktır. Ancak tüm bu önlemlere rağmen alanda fauna türleri bulunabilir. Bu türler, alanda yapılacak patlatmalar nedeniyle kayba uğrayabilirler. Fauna türleri arasında endemik bir türün olmaması ve büyük bir kısmının ülkemizde geniş yayılışa sahip olması nedeniyle, söz konusu kalker sahasında yapılacak patlatma ile oluşacak kayıp, fauna türlerinin neslini tehlike altına sokacak boyutta olmayacaktır. Patlama neticesinde ve gevşetilen kalker madeninin kırma-eleme tesisine nakli sırasında açığa toz emisyonu çıkacaktır. Patlatma sırasında açığa çıkacak olan toz emisyonu sürekli olmayıp, patlamadan bir süre sonra etkisini kaybedecektir. Açığa çıkan toz emisyonu kalker sahası çevresinde yer alan flora taksonlarının yaprak, çiçek, meyve vb. gibi organlarında birikerek bitkilerde solunumda rol oynayan stomaların ve fotosentezde rol oynayan klorofil pigmentinin 93

üzerini kaplayarak bitkinin gelişiminde ve çoğalmasını etkileyecektir. Ancak bu durumu minimize edebilmek amacıyla nakliye güzergahı su ile spreylenecek, kamyonların üstü örtülecektir. Patlatma ile yerinden gevşetilen kalker madeni kırma-eleme tesisinde kırma eleme işlemine tabi tutulacaktır. Kırma-eleme tesisinde ortaya çıkacak olan tozları kontrol altına almak için, kırma-eleme tesisindeki her bir toz kaynağı kapalı alan içine alınmış olup, tozları yerinde bastırmak amacıyla pulvarize sistem uygulanmaktadır. Tüm çalışmalar sırasında herhangi bir faunal tür yaralanırsa ve/veya zarar görürse derhal ilgili şantiye sorumlusuna bildirilerek koruma önlemi alınacak ve tedavisi için ilgili kurumlar ile irtibata geçilerek gerekli işlemler yapılacaktır. Fauna türleri arasında Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 e göre koruma altında olan türler vardır. Bu türlerle ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. Madde hükümlerine uyulacaktır. Bunlar; 1- Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak; Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. 2- Korunan fauna türleri ile ilgili olarak; Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, Yabani faunayı yeterli popülasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. Projenin işletme aşamasında Bern Sözleşmesi, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine ve diğer ulusal ve uluslar arası sözleşme hükümlerine ve T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın 2012-2013 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı hükümlerine uyulacaktır. 4.8. Koruma Alanları (Ek-V deki Duyarlı Yöreler Kapsamında). a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Koruma Alanları. Faaliyet alanı; ÇED Yönetmeliği, EK V- Duyarlı Yörelerden, 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 09.08.1983 Tarihli ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları": Proje alanı içinde ve yakın çevresinde; 09.08.1983 Tarihli ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. 94

b) 01.07.2003 Tarihli ve 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları":Proje alanı içinde ve yakın çevresinde; 01.07.2003 Tarihli ve 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. c) 21.0701983 Tarihli ve 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17.06.1987 Tarihli ve 3386 Sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar: Proje alanı içinde; 21.07.1983 Tarihli ve 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17.06.1987 Tarihli ve 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar bulunmamaktadır. ç) 22.03.1971 Tarihli ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları: Proje alanı içinde; 22.03.1971 Tarihli ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları bulunmamaktadır. d) 31.12.2004 Tarihli ve 25687 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar: Proje alanı; 31.12.2004 Tarihli ve 25687 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlardan, mutlak koruma alanı, kısa mesafeli koruma alanı, orta mesafeli koruma alanı ve uzun mesafeli koruma alanı içinde yer almamaktadır. e) 02.11.1986 Tarihli ve 19269 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri": Proje alanı; 02.11.1986 Tarihli ve 19269 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri" içinde yer almamaktadır. f) 09.08.1983 Tarih ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar: Proje alanı; 09.08.1983 Tarih ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar, kapsamında yer almamaktadır. g) 18.11.1983 Tarih ve 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar: Proje alanı; 18.11.1983 Tarih ve 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, kapsamında yer almamaktadır. ğ) 31.08.1956 Tarih ve 6831 Sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler: Proje alanında ve yakın çevresine ormanlık alan bulunmamaktadır. 95

h) 3621 Sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar: Proje alanı; 04.04.371,25 Tarih ve 3621 Sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, kapsamında yer almamaktadır. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar: Proje alanı; 26.01.1939 Tarih ve 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, kapsamında yer almamaktadır. i) 25.02.1998 Tarih ve 4342 Sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar: Proje alanı; 25.02.1998 Tarih ve 4342 Sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, kapsamında yer almamaktadır. j) 17.05.2005 Tarih ve 25818 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar: Söz konusu faaliyet 17.05.2005 Tarih ve 25818 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ve 26.08.2010 tarih ve 27684 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin Ek-2 listesi kapsamında yer almakta olup, izne tabi bir faaliyettir. Ancak proje alanı içindeki dereler, akışı olmayan kuru dere olduklarından 17.05.2005 Tarih ve 25818 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne göre izin alınmasına gerek yoktur. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20.02.1984 Tarih ve 18318 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları": Proje alanı; 20.02.1984 Tarih ve 18318 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", kapsamında yer almamaktadır. b) 12.06.1981 Tarih ve 17368 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar: Proje alanı; 12.06.1981 Tarih ve 17368 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, kapsamında yer almamaktadır. ı) 23.10.1988 Tarih ve 19968 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar: Proje alanı; 23.10.1988 Tarih ve 19968 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, kapsamında yer almamaktadır. ıı) 13.09.1985 Tarih Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi 96

Sit" listesinde yer alan alanlar: Proje alanı; 13.09.1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, kapsamında yer almamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar: Proje alanı; Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, kapsamında yer almamaktadır. c) 14.02.1983 Tarih ve 17959 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar: Proje alanı; 14.02.1983 Tarih ve 17959 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, kapsamında yer almamaktadır. ç) 17.05.1994 Tarih ve 21937 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Öze77llikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar: Proje alanı; 17.05.1994 Tarih ve 21937 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar, kapsamında yer almamaktadır. d) 27.07.2003 Tarih ve 25181 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi: Proje alanı; 27.07.2003 Tarih ve 25181 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi, kapsamında yer almamaktadır. 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri): Proje alanı içinde ve yakın çevresinde mevcut özellikleri korunacak alan bulunmamaktadır. b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı; Proje alanı içinde ve yakın çevresinde ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile özel mahsul plantasyon alanları bulunmamaktadır. Proje alanı için Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden 19.07.2005 tarih ve 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu na göre gerekli izinler alınmıştır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden 97

itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler: Proje alanı içinde 17.05.2005 Tarih ve 25818 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ndeki Sulak Alan bulunmamaktadır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları: Proje alanı; Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları, kapsamında yer almamaktadır. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar: Proje alanı içinde ve yakın çevresinde; benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Koruma Alanlarına Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Proje kapsamında yapılacak olan iş ve işlemler kapsamında alanın büyük bir kısmı tescil dışı hazine arazisinden, az bir kısmı ise tapulu şahıs razilerindne meydan geldiğinden, kapasite artışı kapsamında, kapasite artış alanı içinde yer alan şahıs arazilerinin kiralaması yada satın alınması yoluna gidilecektir. İşletmeden kaynaklı tozların önüne geçilmesi amacıyla kırma-eleme tesisindeki her bir toz kaynağı kapalı alan içine alınmış olup, tozları yerinde bastırmak amacıyla pulvarize sistem uygulanmaktadır. İşletme sonrasında alanın rehabilitasyonu yapılarak, arazinin düzenlenmesi yapılacaktır. 4.9. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, 7/16349 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı İle Sınırlandırılmış Alanlar v.b.). a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı. Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, 7/16349 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı İle Sınırlandırılmış Alanlar v.b.) bulunmamaktadır. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Etkiler ve Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, 7/16349 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı İle Sınırlandırılmış Alanlar v.b.) bulunmamaktadır. 98

BÖLÜM 5. PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ. (İlgili Yönetmelikler Kapsamında ve Kümülatif Olarak Gerekli Değerlendirme Yapılacaktır.) 5.1. Emisyon Hesaplamaları (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası); Özellikle Tarım Alanları Üzerindeki Etkilerinin ve Önlemlerin Detaylandırılması. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin faaliyeti sırasında; 1-Bitkisel toprağın hafriyatı sırasında, 2-Patlatma sırasında, 3-Madenin yerinden sökülüp kamyonlara yüklenmesi sırasında, 4-Madenin kamyonlar ile taşınarak kırma eleme tesisi bunkerine boşaltılması sırasında, 5-Madenin kırma-eleme tesisinde kırılması sırasında, 6- Üretilen mıcırın ürün stok alanında geçici olarak depolanması sırasında, toz meydana gelecektir. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi sırasında ortaya çıkacak olan tozlar aşağıda ayrı ayrı hesaplanarak ortaya çıkan tozun yayılım modellemesi yapılarak Ek-12 de verilmiştir. 1-Sicil 20050839 Nolu Kalker Ocağının İşletilmesi Sırasında Ortaya Çıkacak Olan Toz Hesaplamaları: Sicil 20050839 nolu kalker sahasında yılda 1.612.800 ton üretim işlemleri gerçekleştirilecektir. Üretim işlemleri gerçekleştirilirken sahadaki kademe yüksekliği maksimum 12 metre olacaktır. Cevherin yoğunluğu 2,7 ton/m 3 olup bu kapsamda yıllık üretim miktarı; 1.612.800 ton/yıl Üretim Miktarı=-------------------------- 2,7 ton/m 3 Üretim Miktarı = 597.333,3 m 3 /yıl olacaktır. Bu kapsamda bir yılda üretim yapılacak alan büyüklüğü; 597.333,3 m 3 /yıl Üretim Miktarı=----------------------- 49.777,7 m 2 /yıl olacaktır. 12 m Kalker ocağında yaklaşık 20-30 cm kalınlığında bitkisel toprak mevcut olup bu kapsamda gerçekleştirilecek bitkisel toprak hafriyat miktarı aşağıda hesap edilmiştir. Bitkisel toprağın yoğunluğu 1,5 ton/m 3 alınmıştır. Hafriyat Miktarı = 49.777,7 m 2 /yıl x 0,3 m x 1,5 ton/m 3 Hafriyat Miktarı 22.400 ton/yıl Bitkisel toprak hafriyatı günde 8 saat lik bir çalışma ile gerçekleştirilecektir. 99

22.400 ton/yıl Hafriyat Miktarı=----------------------------------=8,33 ton/saat 336 gün/yıl x 8 saat/gün Bu kapsamda bitkisel toprağın hafriyatı sırasında ortaya çıkacak olan tozlar aşağıda hesap edilmiştir. 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Bitkisel Toprağın Sökülmesi Toz Emisyonu (Kontrolsüz) =8,33 ton/saat x 0,025 kg/ton =0,20 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 8,33 ton/saat x 0,0125 kg/ton =0,10 kg/saat 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Bitkisel Toprağın Yüklenmesi Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 8,33 ton/saat x 0,01 kg/ton =0,08 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) =8,33 ton/saat x 0,005 kg/ton =0,04 kg/saat 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Bitkisel Toprağın Taşınması Bitkisel toprağın taşınması esnasında 1 adet kamyon kullanılacak olup bir günde gerçekleştirilecek 2 sefer ile bitkisel toprak, yaklaşık 800 m (ocak alanından bitkisel toprak depolama alanına olan en uzak mesafe) mesafedeki bitkisel toprak stok sahasına taşınacaktır. 2 sefer/gün x 0,7 kg/km x 0,8 km/sefer x 2 Toz Emisyonu (Kontrolsüz)=------------------------------------------------------- =0,28 kg/saat 8 saat/gün 2 sefer/gün x 0,35 kg/km x 0,8 km/sefer x 2 Toz Emisyonu (Kontrollü)=--------------------------------------------------------- =0,14 kg/saat 8 saat/gün 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Bitkisel Toprağın Boşaltılması Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 8,33 ton/saat x 0,01 kg/ton =0,08 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) =8,33 ton/saat x 0,005 kg/ton =0,04 kg/saat 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Bitkisel Toprağın Depolanması 20050839 nolu sahadan alınan bitkisel toprak 4.833 m 2 lik alanda depolanacaktır. 5,8 kg/ha/gün x 4.833 m 2 Toz Emisyonu (Kontrolsüz)=--------------------------------------- = 0,11 kg/saat 24 saat/gün x 10.000 m 2 /ha 2,9 kg/ha/gün x 4.833 m 2 Toz Emisyonu (Kontrollü)=---------------------------------------- = 0,055 kg/saat 24 saat/gün x 10.000 m 2 /ha 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Patlatma 20050839 nolu kalker ocağında yapılacak olan bir patlatmada ortalama 16.807,5 ton kalker yerinden gevşetilecektir. Patlatma sonucu oluşan toz emisyonlarının % 80 inin 10 μ dan büyük partiküllerden meydana geldiği ve patlatmadan sonra hemen çökeleceği, geriye kalan % 20 sinin ise 10 μ dan 100

küçük partiküllerden meydana geldiği ve havada asılı kalarak atmosferde yayıldığı kabul edilmiştir. Toz Emisyonu = 16.807,5 ton x 0,08 kg/ton x 0,2 Toz Emisyonu = 268,92 kg/patlatma 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Kalkerin Yüklenmesi 20050839 nolu kalker ocağında yılda 1.612.800 ton, ayda 134.400 ton, günde 4.800 ton ve saatte 300 ton kalker üretimi gerçekleştirilecektir. Maden sahasındaki ocağındaki kalker patlatma ile yerinden gevşetildikten sonra yükleyiciler ile kamyonlara yüklenecektir. Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 300 ton/saat x 0,01 kg/ton =3 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 300 ton/saat x 0,005 kg/ton =1,5 kg/saat 20050839 Nolu Kalker Ocağındaki Kalkerin Kırma-Eleme Tesisine Taşınması 20050839 nolu kalker ocağın üretilen kalker madeni, kurulu durumda olan kırma-eleme tesisine nakledilecektir. 20050839 nolu kalker ocağının en uzak mesafesinden kırma-eleme tesisine olan mesafe yaklaşık olarak 1000 metredir. Kalkersahasında 22 ton kapasiteli kamyonlar kullanılmakta olup, ocaktan bir günde üretilen 4.800 ton kalker madeni ortalama (4.800 ton/gün 22 ton/sefer=218 sefer/gün) 218 sefer ile kırma-eleme tesisine taşıncaaktır. Kalkerin ocak alanından kırma-eleme tesisine nakli sırasında toz meydana gelecektir. 218 sefer/gün x 0,7 kg/km x 1 km/sefer x 2 Toz Emisyonu (Kontrolsüz)=-------------------------------------------------------=19,075 kg/saat 16 saat/gün 218sefer/gün x 0,35 kg/km x 1 km/sefer x 2 Toz Emisyonu (Kontrollü)=---------------------------------------------------------=9,5375 kg/saat 16 saat/gün Kalkerin Kamyondan Kırma-Eleme Tesisi Bunkerine Boşaltılması Kalker ocağından üretilen kalker madeni kamyonar ile taşınarak kırma-eleme tesisine taşınacak ve tesis bunkerine boşaltılacaktır. Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 300 ton/saat x 0,01 kg/ton =3 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 300 ton/saat x 0,005 kg/ton =1,5 kg/saat 2-Kırma Eleme Tesisinin İşletilmesi Sırasında Ortaya Çıkacak Olan Toz Hesaplamaları: Proje kapsamında yer alan kırma-eleme tesisnde 2 adet primer darbeli kırıcı, bir adet tersiyer kırıcı ile bir adet darbeli kırıcı vardır. Tesise gire 300 ton/saat kalker 1 inci primer darbeli kırıcıda kırıldıktna sonra eleme işlemine müteakip kırılan kalkerin %25 i ( 75 ton/saat) 2 inci primer darbeli kırıcıda kırılacaktır. Geriye kalan %75 lik (225 ton/saat) kalker ise önce tersiyer kırıcıda daha sonra darbeli kırıcıda kırıldıktan sonra mıcırın boyutlarına göre kapalı silolarda geçici olarak depolanacaktır. 101

Kalkerin 1. Primer Kırıcıda Kırılması Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 300 ton/saat x 0,243 kg/ton =72,9 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 300 ton/saat x 0,0243 kg/ton =7,29 kg/saat Kalkerin 2. Primer Kırıcıda Kırılması Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 75 ton/saat x 0,585 kg/ton =43,875 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 75ton/saat x 0,0585 kg/ton =4,3875 kg/saat Kalkerin Tersiyer Kırıcıda Kırılması Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 225 ton/saat x 0,585 kg/ton =131,625kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 225 ton/saat x 0,0585 kg/ton =13,1625 kg/saat Kalkerin Darbeli Kırıcıda Kırılması Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 225 ton/saat x 0,585 kg/ton =131,625kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 225 ton/saat x 0,0585 kg/ton =13,1625 kg/saat Kırma-Eleme Tesisinden Üretilen Mıcırın Ürün Stok Alanında Geçici Olarak Depolanması Sırasındaki Toz Miktarı: Kırma-eleme tesisinde üretilen çeşitli boyutlardaki ürünler (mıcır) proje alanı içinde yer alan stok alanında geçici olarak 36.884,4 m 2 lik alanda depolanacaktır. Alanda geçici olarak depolanan ürünler inşaat ve altyapı sektöründe kullanılmak üzere sahadan satışı yapılacaktır. Mıcır, günlük olarak yaklaşık 14.631 m 2 lik bir alanda depolanacaktır. 5,8 kg/ha/gün x 36.884,4 m 2 Toz Emisyonu (Kontrolsüz)=---------------------------------------- =0,89 kg/saat 24 saat/gün x 10.000 m 2 /ha 2,9 kg/ha/gün x 36.884,4 m 2 Toz Emisyonu (Kontrollü)=--------------------------------------- =0,45 kg/saat 24 saat/gün x 10.000 m 2 /ha Mıcırın Stok Alanından Kamyonlara Yüklenmesi Stok alanında geçici olarak depolanan mıcır, tesis alanına nakli için yükleyiciler ile kamyonlara yüklenecektir. Toz Emisyonu (Kontrolsüz) = 300 ton/saat x 0,01 kg/ton =3 kg/saat Toz Emisyonu (Kontrollü) = 300 ton/saat x 0,005 kg/ton =1,5 kg/saat Toplam Toz Emisyonları Yukarıda hesap edilen kirletici emisyonları kütlesel debileri aşağıdaki tabloda toplu olarak gösterilmiştir. 102

Tablo-63. Toz Emisyonu Kütlesel Debileri Faaliyetler Toz Kaynakları Toplam Kütlesel Debi (kg/saat) Kontrolsüz Kontrollü Bitkisel Toprağın Yerinden Sökülmesi 0,20 0,10 Bitkisel Toprağın Kamyona Yüklenmesi 0,08 0,04 Bitkisel Toprağın Depo Alanına Taşınması 0,28 0,14 Bitkisel Toprağın Depo Alanına Boşaltılması 0,08 0,04 Sicil 20050839 Bitkisel Toprağın Depolanması 0,11 0,055 No lu Kalker Ocağı Patlatma 268,92 İşletmesi Kalkerin Kamyona Yüklenmesi 3 1,5 Kalkerin Kırma-Eleme Tesisine Taşınması 19,075 9,5375 Kalkerin Kırma-Eleme Tesisi Bunkerine Boşaltılması 3 1,5 Kalkerin 1 inci Primer Kırıcıda Kırılması 72,9 7,29 Kalkerin 2 inci Primer Kırıcıda Kırılması 43,875 4,3875 Kırma-Eleme Tesisi Kalkerin Tersiyer Kırıcıda Kırılması 131,625 13,1625 İşletmesi Kalkerin Darbeli Kırıcıda Kırılması 131,625 13,1625 Mıcırın Stok Alanında Geçici Olarak Depolanması 0,89 0,45 Mıcırın Stok Alanından Kamyonlara Yüklenmesi 3 1,5 Bütün faaliyetleri kapsayacak şekilde ortaya çıkacak olan tozları da içeren toz modellemesi Ek-12 de ayrıntılı olarak verilmiştir. Yapılan toz modellemesi sonucunda; İşletme Aşamasında Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri İşletme aşamasında Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisinden kaynaklanacak partiküler madde (PM) ve çöken toz emisyonlarına ait hava kirlenmesine katkı değerleri aşağıdaki tabloda verilmiş olup 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ve 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik te yer alan sınır değerler ile karşılaştırılmıştır. Tablo-64. Partiküler Madde (PM) Emisyonları İçin Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Aşama KVD UVD 20050839 No lu Kalker Ocağı Patlatma Aşaması 53,17 µg/m 3 0,82 µg/m 3 20050839 No lu Kalker Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi Kontrolsüz Şartlar 348,77 µg/m 3 20,63 µg/m 3 Kontrollü Şartlar 44,08 µg/m 3 2,67 µg/m 3 Tablo-65. Çöken Toz Emisyonları İçin Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Aşama KVD UVD 20050839 No lu Kalker Ocağı Patlatma Aşaması 67,09 mg/m 2 /gün 5,37 mg/m 2 /gün 20050839 No lu Kalker Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi Kontrolsüz Şartlar 1.331,26 mg/m 2 /gün 146,20 mg/m 2 /gün Kontrollü Şartlar 164,8 mg/m 2 /gün 18,87 mg/m 2 /gün 103

Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Sınır Değerlerine Göre Değerlendirme Senaryo-1 20050839 No lu Kalker Ocağı (Patlatma) Partiküler Madde (PM) Emisyonları: 20050839 No lu Kalker Ocağının patlatma aşamasından kaynaklanacak partiküler madde (PM) emisyonlarına ait KVD değeri (53,17 µg/m 3 ), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan partiküler madde (PM) emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm KVS değerlerini (100 µg/m 3 ) sağlamaktadır. 20050839 No lu Kalker Ocağının patlatma aşamasından kaynaklanacak partiküler madde (PM) emisyonlarına ait UVD değeri (0,82 µg/m 3 ), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan partiküler madde (PM) emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm UVS değerlerini (60 µg/m 3 ) sağlamaktadır. Çöken Toz Emisyonları: 20050839 No lu Kalker Ocağının patlatma aşamasından kaynaklanacak çöken toz emisyonlarına ait KVD değeri (67,09 mg/m 2 /gün), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan çöken toz emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm KVS değerlerini (390 mg/m 2 /gün) sağlamaktadır. 20050839 No lu Kalker Ocağının patlatma aşamasından kaynaklanacak çöken toz emisyonlarına ait UVD değeri (5,37 mg/m 2 /gün), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan çöken toz emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm UVS değerlerini (210 mg/m 2 /gün) sağlamaktadır. Senaryo-2 20050839 No lu Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi Kontrolsüz Şartlar Partiküler Madde (PM) Emisyonları: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrolsüz şartlarda kaynaklanacak partiküler madde (PM) emisyonlarına ait KVD değeri (348,77 µg/m 3 ), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan partiküler madde (PM) emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm KVS değerlerini (100 µg/m 3 ) sağlamamaktadır. Faaliyet sahibi kontrollü şartlarda çalışmayı taahhüt eder. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrolsüz şartlarda kaynaklanacak partiküler madde (PM) emisyonlarına ait UVD değeri (20,63 µg/m 3 ), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan partiküler madde (PM) emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm UVS değerlerini (60 µg/m 3 ) sağlanmaktadır. Çöken Toz Emisyonları: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrolsüz şartlarda kaynaklanacak çöken toz emisyonlarına ait KVD değeri (1.331,36 mg/m 2 /gün), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan çöken toz emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm KVS değerlerini (390 mg/m 2 /gün) sağlamamaktadır. Faaliyet sahibi kontrollü şartlarda çalışmayı taahhüt eder. 104

Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrolsüz şartlarda kaynaklanacak çöken toz emisyonlarına ait UVD değeri (146,20 mg/m 2 /gün), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan çöken toz emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm UVS değerlerini (210 mg/m 2 /gün) sağlamaktadır. Senaryo-3: 20050839 No lu Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi Kontrollü Şartlar Partiküler Madde (PM) Emisyonları: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrollü şartlarda kaynaklanacak partiküler madde (PM) emisyonlarına ait KVD değeri (44,08 µg/m 3 ), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan partiküler madde (PM) emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm KVS değerlerini (100 µg/m 3 ) sağlamaktadır. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrollü şartlarda kaynaklanacak partiküler madde (PM) emisyonlarına ait UVD değeri (2,67 µg/m 3 ), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan partiküler madde (PM) emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm UVS değerlerini (60 µg/m 3 ) sağlamaktadır. Çöken Toz Emisyonları: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrollü şartlarda kaynaklanacak çöken toz emisyonlarına ait KVD değeri (164,80 mg/m 2 /gün), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan çöken toz emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm KVS değerlerini (390 mg/m 2 /gün) sağlamaktadır. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrollü şartlarda kaynaklanacak çöken toz emisyonlarına ait UVD değeri (18,87 mg/m 2 /gün), 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan çöken toz emisyonları için 2014 yılına kadar geçerli olacak tüm UVS değerlerini (210 mg/m 2 /gün) sağlamaktadır. Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği Sınır Değerlerine Göre Değerlendirme Senaryo-1: 20050839 No lu Kalker Ocağı (Patlatma) Partiküler Madde (PM) Emisyonları: 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında 24 saatlik partiküler madde (PM) emisyonları için 01.01.2019 tarihinden itibaren geçerli olacak sınır değer 50 µg/m 3 olup söz konusu sınır değer bir yılda 35 defadan fazla aşılamaz. 20050839 No lu Kalker Ocağının patlatma aşamasından kaynaklanacak 24 saatlik partiküler madde (PM) emisyonlarına ait hava kirlenmesine katkı değerleri etki alanında söz konusu sınır değeri bir yılda 25 defa aşmakta olup Yönetmelik şartları sağlanmaktadır. 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında yıllık partiküler madde (PM) emisyonları için 01.01.2019 tarihinden itibaren geçerli olacak hedef değer 40 µg/m 3 olup 20050839 No lu Kalker Ocağının patlatma aşamasından kaynaklanacak yıllık partiküler madde (PM) emisyonlarına ait hava kirlenmesine katkı değeri (0,82 µg/m 3 ) söz konusu sınır değerden küçüktür. Dolayısı ile Yönetmelik şartları sağlanmaktadır. 105

Senaryo-2: 20050839 No lu Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi Kontrolsüz Şartlar Partiküler Madde (PM) Emisyonları: 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında 24 saatlik partiküler madde (PM) emisyonları için 01.01.2019 tarihinden itibaren geçerli olacak sınır değer 50 µg/m 3 olup söz konusu sınır değer bir yılda 35 defadan fazla aşılamaz. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrolsüz şartlarda kaynaklanacak 24 saatlik partiküler madde (PM) emisyonlarına ait hava kirlenmesine katkı değerlerinden de anlaşılacağı üzere etki alanında söz konusu sınır değer bir yılda 438 defa aşılmakta olup Yönetmelik şartları sağlanamamaktadır. Faaliyet sahibi kontrollü şartlarda çalışmayı taahhüt eder. 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında yıllık partiküler madde (PM) emisyonları için 01.01.2019 tarihinden itibaren geçerli olacak hedef değer 40 µg/m 3 olup Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrolsüz şartlarda kaynaklanacak yıllık partiküler madde (PM) emisyonlarına ait hava kirlenmesine katkı değeri (20,63 µg/m 3 ) söz konusu sınır değerden küçüktür. Dolayısı ile Yönetmelik şartları sağlanmaktadır. Senaryo-3: 20050839 No lu Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi Kontrollü Şartlar Partiküler Madde (PM) Emisyonları: 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında 24 saatlik partiküler madde (PM) emisyonları için 01.01.2019 tarihinden itibaren geçerli olacak sınır değer 50 µg/m 3 olup söz konusu sınır değer bir yılda 35 defadan fazla aşılamaz. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrollü şartlarda kaynaklanacak 24 saatlik partiküler madde (PM) emisyonlarına ait hava kirlenmesine katkı değerleri etki alanında söz konusu sınır değeri bir yılda 17 defa aşılmakta olup Yönetmelik şartları sağlanmaktadır. 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında yıllık partiküler madde (PM) emisyonları için 01.01.2019 tarihinden itibaren geçerli olacak hedef değer 40 µg/m 3 olup Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinden kontrollü şartlarda kaynaklanacak yıllık partiküler madde (PM) emisyonlarına ait hava kirlenmesine katkı değeri (2,67 µg/m 3 ) söz konusu sınır değerden küçük olup Yönetmelik şartları sağlanmaktadır. En Yakın Yerleşim Yerlerinde ve En Yakın Tarım Alanlarında Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri En yakın yerleşim yerlerinde görülmesi muhtemel hava kirlenmesine katkı değerleri aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo-66. Senaryo-1: 20050839 No lu Kalker Ocağı Patlatma Aşamasında En Yakın Yerleşim Yerlerinde ve Duyarlı Alanlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Partiküler Madde Çöken Toz Yerleşim Yeri Adı ve µg/m 3 mg/m 2 /gün Koordinatı KVD UVD KVD UVD Cücük Mahallesi (508671,4447670) 25,56 0,74 14,82 9,47 Kalaba Mahallesi (508176,4445608) 46,81 1,61 30,90 20,26 En Yakın Tarım Alanı-1 (508531,4446571) 1,13 0,17 0,38 2,61 En Yakın Tarım Alanı-2 (508093,4446998) 1,49 0,26 0,32 1,62 En Yakın Tarım Alanı-3 (507944,4446558) 17,81 0,53 5,99 5,90 En Yakın Tarım Alanı-4 (508062,4446152) 35,78 1,55 48,32 30,60 106

Tablo-67. Senaryo-2: Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisinin Kontrolsüz Şartlarda En Yakın Yerleşim Yerlerinde ve Duyarlı Alanlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Partiküler Madde Çöken Toz Yerleşim Yeri Adı ve µg/m 3 mg/m 2 /gün Koordinatı KVD UVD KVD UVD Cücük Mahallesi (508671,4447670) 168,46 16,59 178,10 170,29 Kalaba Mahallesi (508176,4445608) 318,36 46,11 353,23 384,78 En Yakın Tarım Alanı-1 (508531,4446571) 367,00 56,33 549,02 530,69 En Yakın Tarım Alanı-2 (508093,4446998) 235,11 25,85 260,50 198,01 En Yakın Tarım Alanı-3 (507944,4446558) 164,01 27,93 179,28 121,61 En Yakın Tarım Alanı-4 (508062,4446152) 346,48 57,21 426,22 535,42 Tablo-68. Senaryo-3: Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisinin Kontrollü Şartlarda En Yakın Yerleşim Yerlerinde ve Duyarlı Alanlarda Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Partiküler Madde Çöken Toz Yerleşim Yeri Adı ve µg/m 3 mg/m 2 /gün Koordinatı KVD UVD KVD UVD Cücük Mahallesi (508671,4447670) 22,79 2,24 24,29 23,15 Kalaba Mahallesi (508176,4445608) 40,27 6,02 48,44 51,41 En Yakın Tarım Alanı-1 (508531,4446571) 42,04 6,91 69,57 62,88 En Yakın Tarım Alanı-2 (508093,4446998) 26,99 3,49 32,19 24,40 En Yakın Tarım Alanı-3 (507944,4446558) 23,97 5,59 44,06 28,50 En Yakın Tarım Alanı-4 (508062,4446152) 44,81 8,14 65,64 81,24 Kontrollü şartlarda en yakın yerleşim yerlerinde muhtemel hava kirlenmesine katkı değerleri 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ve 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik te yer alan sınır değerlerin altında kalmaktadır. Kırma-eleme tesisinden kaynaklanacak olan tozları yerinde bastırmak ve çevreye olan yayılımını engellemek amacıyla kırma-eleme tesisi üniteleri kapalı alan içine alınarak ortaya çıkan tozlar pulvarize toz indirgeme sistemi ile yerinde bastırılacaktır. Böylelikle ortaya çıkan tozların çevreye yayılımı ve yakın çevreye olabilecek olumsuz etkilerinin önüne geçilecektir. Faaliyet sahibi, Ankara İli, Akyurt İlçesi, Cücük Mahallesi, Taş Ocakları Mevkiinde içinde gerçekleştirmeyi planladığı kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi kapasite artırımı projesinin işletmesi aşamasında 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ve 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik te hükümlerini yerine getireceğini ve adı geçen Yönetmeliklerde yer alan sınır değerlere uyacağını beyan ve taahhüt eder. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi; 29.04.2009 tarih ver 27214 sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik Ek-2 listesinde; 107

2.17 Patlayıcı veya alev püskürtücü kullanılan taş ocakları. 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar, 2.19 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin ve cüruf ve molozların kırılması, öğütülmesi, elenmesi için kurulan tesisler, kapsamında yer almaktadır. Faaliyet ile ilgili olarak 29.04.2009 tarih ver 27214 sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre Çevre İzni alınacaktır. Bütün faaliyetler sırasında 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 5.2. Su Kullanımı ve Bertarafı (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası Olmak Üzere Temin Edileceği Kaynaklar, Su Miktarları, İçme ve Kullanma Suyu ve Diğer Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları, Kullanımı Sonrası Oluşacak Atıksuların Miktarı ve Bertarafı). Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde; çalışacak olan personelin ihtiyacı olan içme ve kullanma suyu ile kırma-eleme tesisinin ihtiyacı olan pulvarize su olacaktır. Proje kapsamında ihtiyaç duyulan sular 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunu na göre DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alınarak açılacak olan yeraltısuyu kuyusundan karşılanması planlanmaktadır. Ancak gerekli izinlerin alınmasına kadar geçen süreç içerisinde ihtiyaç olunan sulan satın alınma yolu ile tankerleri le taşınarak karşılanacaktır (Bkz. Ek-1-F). Personelin içme ve kullanma suları 17.02.2055 tarih ve 25730 sayılı İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümleri doğrultusunda piyasadan satın alınma yolu ile karşılacaktır. 1-Personelin İhtiyacı Olan İçme ve Kullanma Suyu: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde toplam 44 kişi çalıştıırlmakta olup, dışarından hizmet alımı yapılan nakliye kamyonlarının şöförleri ile birlikte bu sayı 50 kişiyi bulmaktadır. Bir kişinin günlük içme-kullanma suyu ihtiyacının ortalama 150 litre/gün olduğu dikkate alınarak hesaplandığında; Personelin ihtiyacı olan içme ve kullanma suyu miktarı: 50 kişi x 150 lt/gün = 7.500 lt/gün (7,5 m 3 /gün) olacaktır. Personelin kullandığı 7,5 m 3 /gün lük suyun tamamın atık olduğu kabul görülürse günde personeldne kaynaklı 7,5 m 3 atıksu meydana gelecektir. Proje kapsamında çalışacak olan personelden kaynaklanacak olan atık sular daha önce yapılmış olan sızdırmaz fosseptikte geçici olarak depolandıktan sonra, 06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı Resmi Gazete, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete ve 24.04.2011 tarih ve 27914 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklikleri ile 31.12.2004 tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin 25. maddesi 108

uyarınca belirli aralıklarla Akyurt Belediyesi ne ait vidanjör ile yerinden çekilerek ve 32. maddesi hükümlerine uygun olarak bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Evsel sıvı atıkların belediye vidanjörü ile alındığına dair yazılar gerektiğine beyan edilmek üzere 5 yıl süre ile saklanacaktır. Faaliyetler sırasında 31.12.2004 Tarihli ve 25687 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği hümlerine uyulacaktır. Faaliyetler sırasında oluşan sıvı atıklar hiçbir şekilde etrafa atılmayacaktır. 2- Kırma-Eleme Tesisinde Uygulanacak Olan Pulvarize Sistem İçin Gerekli Su Miktarı: Kırma-elelme tesisinde ortalama 2 litre/ton su kullanılacaktır. Tesisin günlük kapasitesi 4.800 ton olduğuna göre; 2 litre/ton x 4.800 ton/gün=9.600 litre/gün (9,6 m 3 /gün) su kullanılacaktır. Tesiste kullanılacak olan suyu atığı olamaycaktır. Kullanılan su mıcır üzerine yapışacağından zamanla buharlaşarak yok olacaktır. Tablo-69. Günlük ve Yıllık Su İhtiyacı Kullanım Amacı Miktar (m 3 /gün) Personelin İçme ve Kullanma Suyu İhtiyacı 7,5 Kırma-Eleme Tesisi Pulvarize Sistem Suyu 9,6 Toplam 17,1 Faaliyetin her aşamasında; 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği ne 4950 sayılı Su Ürünleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile değişik 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu nun ilgili hükümlerine uyulacaktır. 5.3. Atıklar (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası Olmak Üzere Atık Türleri, Miktarları, Bertarafı). Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi sırasında ortaya çıkabilecek olan atıklar türlerine göre aşağıda açıklanmıştır. Evsel Katı Atıklar: Türkiye İstatistik Kurumu nun 2010 yılı verilerine göre Türkiye ortalaması kişi başı günlük katı atık miktarı 1,14 kg/gün-kişi 1 olarak verilmiştir. 1 TUİK, 2010 Yılı Belediye Katı Atık Temel Göstergeleri (Kişi başı ortalama belediye katı atık miktarı) 109

Proje kapsamında, dışarında alınan hizmet ile birlikte toplam 50 personelin proje alanında bulunacaktır. = 50 kişi x 1,14 kg/kişi/gün =57 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Personelin ihtiyaçlarının giderilmesi sonucu oluşan ve geri dönüşümü mümkün olmayan evsel katı atıklar 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre, şantiye binasındaki çöp konteynırlarında biriktirildikten sonra, Akyurt Belediyesi Çöp araçları tarafından alınarak götürülecektir. Ambalaj Atıkları: İşletme sırasında ortaya çıkacak olan ambalaj atıkları ayrı bir ambalaj toplama kabında veya konteynırında depolanacaktır. Depolanan ambalaj atıkları 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre izin ve çevre lisansı almış olan geri dönüşüm firmalarına verilerek tekrar değerlendirilecektir. Atık Yağlar: Proje kapsamında kullanılan araçların küçük çaplı bakım-onarımı proje sahasında üstü kapalı ve tabanı betonlanarak sızdırmasızlığı sağlanmış olan araç bakım ünitesinde yapılacaktır. Bu kapsamda, proje dahilinde açığa çıkması durumunda atık yağlar, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklikleri ile 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nin 18. Maddesi uyarınca proje alanı içerisinde üstü kapalı, sızdırmasızlığı sağlanmış bir zemin üzerinde sızdırmasız tanklarda depolanarak, aynı yönetmeliğin 9. Maddesi, (ç) bendi uyarınca lisanslı taşıyıcılar vasıtasıyla çevre izni ve çevre lisanslı bertaraf tesislerine intikali sağlanacaktır. Faaliyetler sırasında, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklikleri ile 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Atık Pil ve Akümülatörler: İşletmede çalışan kamyonların bakımları sırasında ortaya çıkacak olan akümülatörler, değişim yapan yetkili servis elemanları tarafından alınarak götürülecektir. İşletme kullanım sonucu ortaya çıkacak olan atık piller ise, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre ayrı bir kapta toplanarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre lisansı almış olan geri dönüşüm firmalarına verilecektir. Atık pillerin verildiğine dair yazılar denetimlerde beyan edilmek üzere saklanacaktır. Faaliyetler sırasında, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ne ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğe uyulacaktır. 110

Hafriyat Toprağı: İşletme alanı içinde bitkisel toprak bulunmaktadır. Bitkisel toprak işletme öncesi alan üzerinden kepçe ile yüzeyden sıyrılarak alınacak ve işletme sonrası alanın rehabilitasyonunda kullanılmak üzere düzenli olarak depolanacaktır. İşletme sırasında ortaya çıkacak olan değerlendirilemeyecek özellikteki pasa, işletme sonrası doğaya yeniden kazandırma işlemleri sırasında kullanılmak üzere pasa depolama alanında depolanacaktır. İnşaat ve Yıkıntı Atıkları: İşletmenin bitmesinden sonra alan terk edilmeden önce şantiye binası, bakım onarım atölyesi ve kırma-eleme tesisi yerinden sökülerek kaldırılacak ve başka kullanımlar için alan dışına nakledilecektir. Ünitelerin sökülmesinden sonra bu ünitelerin tabanında bulunan betonarme yapılarda yerinden sökülerek alınacak ve 18.03.2004 Tarih ve 25406 sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre Büyükşehir Beldiyesinin ve/veya Akyurt Belediyesi nin göstermiş olduğu alana bırakılacaktır. Tehlikeli Atıklar: Proje kapsamında kullanılan araçların küçük çaplı bakım-onarımı proje sahasında üstü kapalı ve tabanı betonlanarak sızdırmasızlığı sağlanacak olan araç bakım ünitesinde yapılacaktır. Bu kapsamda, proje dahilinde yağ kabı, eldiven, üstübü vb. kontamine olmuş tehlikeli atık açığa çıkması durumunda tehlikeli atıklar, 04.09.2009 tarih ve 27339 sayılı Resmi Gazete ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı resmi Gazetede yayımlanan değişiklikleri ile 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 9. Maddesi uyarınca proje alanı içerisinde diğer katı atıklardan ayrı olarak üstü kapalı, sızdırmasızlığı sağlanmış bir zemin üzerinde depolanarak, Çevre ve Şehircilk Baknlığı ndna çevre lisansı almış olan taşıyıcılar vasıtasıyla çevre lisansı almış olan bertaraf tesislerine intikali sağlanacaktır. Bitkisel Atık Yağlar: İşletmede çalışacak olan personelin yemekleri şehir merkezinden getirilerek ya da şantiye binasında pişirilerek hazırlanmaktadır. Şantiye binasında yapılacak olan yemeklerde kullanılacak olan bitkisel yağlar, hiçbir şekilde atılmayacak olup, ortaya çıkan atık yağlar kapalı kaplarda biriktirilerek 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre lisansı almış olan geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Faaliyetler sırasında, 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve 03.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasında Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Tıbbi Atıklar: İşletmede 50 personel çalışacağından, işletmede herhangi bir sağlık ünitesi bulunmayacaktır. Ancak işletme sırasında meydana gelebilecek kazalarda ilk müdahaleyi yapmak için şantiye binasında ilk yardım malzemeleri hazır bulundurulacaktır. Kaza anında yapılacak olan ilk müdahalede kullanılacak olan ilk yardım malzemeleri diğer atıklar ile karıştırılmayacak olup, bu atıklar ağzı kapalı ayrı bir kapta tutularak Akyurt Belediyesine teslim edilecektir. 111

Faaliyetler sırasında; 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasında Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler: Araçlardan kaynaklı ömrünü tamamlamış lastikler, 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre lisansı almış olan geçici depo işletenlere veya çevre lisanslı geri kazanım veya çevre lisansı bertaraf tesislerine verilecektir. Faaliyetler sırasında 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasında Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 5.4. Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri, Vibrasyon (Akustik Rapor; titreşim ve gürültü ölçümlerinin yapılması). Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi sırasında, patlatmadan dolayı vibrasyon ve gürültü, araçların çalışması sırasında ise gürültü meydana gelecektir. A-Vibrasyon Kalker ocağının işletilmesi sırasında sahada patlatma işlemleri gerçekleştirilecektir. Her dört ocakta da yapılacak olan patlatma işlemleri aynı saat dilimi içerisinde yapılmayacak olup, farklı zaman aralıklarında yapılacaktır. Kalker ocağındaki üretim sırasında delme-patlatma yöntemi ile üretim yapılacağından, patlatmadan kaynaklanacak olan vibrasyon ortaya çıkacaktır. Patlatmadan kaynaklanabilecek olan vibrasyon hesapları ve yakın çevreye olan etkileri aşağıda verilmiştir. Kalker ocağında, ocak başı yapılacak olan patlatma sırasında anlık şarjda 44 kg ANFO ve 1 kg ise dinamit olmak üzere toplam 45 kg (99,207 libre) patlayıcı madde kullanılacaktır. Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir. Devine Bağıntısı ; D v k W 16. v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (inç/sn) k= Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) D= Patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet) W= Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre) Yukarıda verilen formül ile kayaç içinde yayılan titreşim hızı olan V(inç/sn) değeri hesaplanır. Patlatmadan kaynaklı vibrasyonun en yakın bina temelinde meydana gelen titreşim hızı olan Vo (mm/sn) değeri için; Vo=(1/2V-1/5V) (Forssland, 1981) Formülü kullanılarak hesaplamalar yapılabilmektedir. 112

Devine bağıntısındaki; k katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 26 sayısına yaklaştırmaktadır. Kalker ocağında yapılacak olan patlatmada kullanılacak olan k katsayısı kalkerin kırıksız olduğu (en kötü şartlarda) varsayımından hareketle 260 olarak alınmıştır. Yukarıda verilen formüller ve birim değerler kullanılarak patlatma sonrası ortaya çıkacak olan Vo (mm/sn) değeri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-70. Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri K (sabit) D (feet) W (libre) V (inç/sn) 1/5V (inç/sn) 1/2V (inç/sn) Vo (inç/sn) D (Metre) Vo (mm/sn) 260 165 99.21 2.91 0.58 1.46 0.87 50 22.19 260 198 99.21 2.18 0.44 1.09 0.65 60 16.58 260 229 99.21 1.72 0.34 0.86 0.52 70 13.13 260 261 99.21 1.40 0.28 0.70 0.42 80 10.65 260 294 99.21 1.16 0.23 0.58 0.35 90 8.81 260 328 99.21 0.97 0.19 0.49 0.29 100 7.39 260 360 99.21 0.84 0.17 0.42 0.25 110 6.37 260 393 99.21 0.73 0.15 0.36 0.22 120 5.54 260 442 99.21 0.60 0.12 0.30 0.18 135 4.59 260 1475 99.21 0.09 0.02 0.04 0.03 450 0.67 260 1640 99.21 0.07 0.01 0.04 0.02 500 0.56 Şekil-40. Patlatma Sonrası Ortaya Çıkan Titreşimin (Vo) Mesafeye Göre Yayılımı 113

Tablo-71. Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Yapının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Titreşim Frekansı (Hz) İzin Verilen En Yüksek Titreşim Hızı (Tepe Değeri-mm/s) 1 5 4-10 19 30-100 50 (1 Hz- 4 Hz arasında 5 mm/s den 19 mm/s ye; 10 Hz- 30 Hz arasında 19 mm/s den 50 mm/s ye logaritmik çizilen grafikte doğrusal olarak yükselmektedir.) Patlatma sonrası oluşacak olan vibrasyon (Vo) değeri Tablo 70 de görüleceği üzere, 135 metrede (442 feet) 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin madde 29 a bendine göre yönetmelik Ek-VIII deki Tablo-6 da verilen 5 mm/s değerinin altına düşmektedir. Tablo-72. Bina temeli titreşim hızı (V0) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri (Forssbland, 1981) Bina Türü V 0 (mm/sn) a-yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 2 b-sıvalı biriket, kerpiç, yığma tuğla evler 5 c-betonarme binalar 10 d-fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar 10-40 Yöre yerleşim yerlerindeki en hassas yapının çizelge 2 b tipi binalar olduğu kabul edilirse V 0 hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. Tablo 70 incelendiğinde 45 kg lık şarjın etkisi ile oluşan titreşim hızı patlatma noktasından itibaren yaklaşık 135 metreden itibaren 5 mm/sn nin altına inmektedir. Bu durumda maksimum anlık şarj (45 kg) ile yapılan patlatmalar sonucu oluşan vibrasyonun yerleşim birimine (Tablo 72, b tipi binalar) olumsuz etkisinin olmayacağı ortaya çıkmaktadır. 20050839 nolu kalker sahasına en yakın yerleşim yeri Sicil 20050839 nolu sahanın yaklaşık 450 metre güneyinde yer alan Kalaba Mahallesi ile sahanın yaklaşık 500 metre kuzeyinde yer alan Cücük Mahallesidir. 20050839 nolu kalker ocağında yapılacak olan patlatma sırasında ortaya çıkacak olan vibrasyon Sicil 20050839 nolu sahanın yaklaşık 450 metre güneyinde yer alan Kalaba Mahallesinde 0,67 mm/sn, 20050839 nolu sahanın yaklaşık 500 metre kuzeyinde yer alan Cücük Mahallesinde ise 0,56 mm/sn olarak hissedilecektir. Kapasite artışı öncesinde mevcutta kullanılan patlatma dizaynına göre (35,63 kg ANFO ve delik başına 1 kg yemleme dinamiti ve bir adet kapsül kullanılmaktadır) iki farklı günde yapılan patlatma sırasında en yakın yerleşim yeri olan Cücük ve Kalaba Mahallerinde ölçüm yapılmıştır. Yapılan öçümler sonucunda; Cücük Mahallesindeki en yakın evde; 1 Hz deki En Yüksek Titreşim Hızı:1,426 mm/sn 4-10 Hz deki En Yüksek Titreşim Hızı:0,242 mm/sn 30-100 Hz deki En Yüksek Titreşim Hızı:0,007 mm/sn 114

Kalaba Mahallesindeki en yakın evde; 1 Hz deki En Yüksek Titreşim Hızı:1,758 mm/sn 4-10 Hz deki En Yüksek Titreşim Hızı:0,177 mm/sn 30-100 Hz deki En Yüksek Titreşim Hızı:0,016 mm/sn olarak ölçümleri yapılmıştır. Söz konusu değerler 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği madde 29 a bendine göre yönetmelik Ek-VIII deki Tablo-6 da verilen sınır değerlerinin çok altında çıktığı tespit edilmiştir (Bkz. Ek-10). Her iki mahallede de hissedilecek olan vibrasyon değeri 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin belirlemiş olduğu 5 m/sn ni altında çıkacaktır. Bu nedenle kalker ocağında yapılacak olan patlatmadan kaynaklı vibrasyon Cücük ve Kalaba Mahallerine herhangi bir etkisi olmayacaktır. Ayrıca patlatma sırasında ortaya çıkacak olan titreşimi azaltmak amacıyla milisaniye gecikmeli elektrikli/elektriksiz kapsüller kullanılarak patlatma yapılacaktır. Ancak kapasite artırımı kapsamında kalker ocağında yapılacak olan patlatma dizaynı değişikliğindeki titreşimin yakın yerdeki yerleşimlere olan etkisinin tespiti için 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmelik hükümlerine gerekli ölçümler yapılacaktır. Binalardaki Hasarların Titreşim Genliği Yönünden İncelenmesi Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır (Armac Printing Company). A K W D A = Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) W= Bir gecikme aralığında ateşlenen patlayıcı miktarı (kg) D = Patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) K = Kayaç türüne bağlı katsayısı Tablo-73. Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı asgari ve azami değerleri (Armac Printing Company) K Katsayısı Patlatma Yapılan Birim Temel Altı Kayaç Türü Minimum Maksimum Kaya Kaya 0.57 1.15 Kaya Kil (Toprak) 1.15 2.30 Kil (Toprak) Kaya 1.15 2.30 Kil (Toprak) Kil Toprak) 2.30 3.40 Genlik değerinin 0.05 mm nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı bilindiğinden (Armac printing Company) maksimum patlayıcı miktarı (47 kg) ile yapılan atımlarda etki mesafesi; 115

D K W A 1,15 45 D=-------------------- 0,05 D= 154,28 m olarak bulunur. Kalker ocağında yapılan patlatmayı binalardaki hasarların titreşim genliği yönünden incelendiğimizde ortaya çıkan etki mesafesi yaklaşık olarak 154,28 metre çıkmaktadır. Bu nedenle yaklaşık 450 metre mesafedeki Kalaba Mahallesi ile yaklaşık 500 metre mesafedeki Cücük Mahallesinin titreşimden etkilenmesi beklenmemektedir. Kalker ocağında yapılan vibrasyon hesaplamasında 5 mm/snlik değerin oluştuğu 135 metre içinde ve titreşim hesabında ortaya çıkan emniyet mesafesi olan 154,28 metre içerisinde herhangi bir hassas nokta (bina, köprü, tarihi binalar, mağara vb) bulunmamaktadır. Patlatma sırasında ortaya çıkabilecek olan vibrasyonun yer altı suyuna etkilerin azaltmak amacıyla, patlatma sırasında milisaniye gecikmeli elektrikli/elektriksiz kapsüller kullanılarak ortaya çıkan vibrasyonun ocak alanı içinde sönümlenmesi sağlanacaktır. Hava Şoku: Patlatma sırasındaki hava şoku ile gürültü meydana gelecektir. Bunun için; Şiddetli etki zonu:d< 5 W Orta şiddetli etki zonu: 5 W< D< 10 W Hafif etki zonu:10 W <D< 15 W D=Etkili zon ağırlığı (m) W=Bir gecikme aralığında atılan patlatıcı madde miktarı (anlık şarj) (kg) Patlatma sırasında 72 kg patlayıcı madde kullanılacağından; Şiddetli Etki Zonu : 0-33.54 m. Orta Şiddetli Etki Zonu : 33.54-67.08 m. Hafif Etki Zonu : 67.08-100.62 m. Patlatma sırasında kullanılacak olan 45 kg lık patlayıcı maddenin patlatılması sonrası ortaya çıkacak olan hava şoku 0-33,54 metrede şiddetli, 33,54-67,08 metrede orta şiddetli ve 67,08-100,62 metrede ise hafif şiddetli olacaktır. Taş Fırlaması: Lm=260 x d 2/3 Lm=Maksimum taş savrulması d:delik çapı d:89 mm=0,089 m, Lm=260 x 0,89 2/3, Lm=51,41 metre 116

Patlatma sırasında ortaya çıkacak taş maksimum 51,41 metreye kadar savrulacaktır. Bu mesafe içerisinde gerekli güvenlik önlemleri alınacak ve canlılar yaklaştırılmayacaktır. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede 24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı madde kullanımı Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması, saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esaslarına ilişkin 29.Eylül.1987 tarih ve 19589 sayılı 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. Ayrıca Dinamit atılmasında gecikmeli kapsül kullanılacaktır. Patlatma yapılmadan önce, yöre halkı önceden uyarılacaktır. Patlatma işlemleri güvenlik güçleri kontrolünde yapılacak olup, patlatma sırasında ocak içi ve yakın çevresi güvenlik kordonu altına alınacaktır. Yukarıda hesaplanan değer 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği" Madde 29 (a) bendine göre değerlendirilecek olursa sınır değerlerin altında olduğu görülmektedir. İşletme aşamasında 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği" nde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. B-Gürültü: İşletme sırasında ortaya çıkacak olan gürültü ile ilgili olarak yapılan değerlendirmeler Ek- 11 deki akustik raporda verilmiştir. Söz konusu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi aşamasında Madde 22 de verilen; a) Her bir endüstri tesisinden çevreye yayılan gürültü seviyesi bu Yönetmeliğin ekindeki Ek-VIII de yer alan Tablo-4 te verilen sınır değerleri aşamaz. b) Her bir işyeri, atölye, imalathane ve benzeri işletmelerin faaliyetleri sırasında çevreye yayılan çevresel gürültü seviyesi L eq gürültü göstergesi cinsinden arka plan gürültü seviyesini 5 dba dan fazla aşamaz. c) Endüstri tesisleri ile bunların dışında kalan işletme ve işyerlerinin faaliyeti sonucu oluşabilecek darbe gürültüsü LCmax gürültü göstergesi cinsinden 100 dbc yi aşamaz, kriterlerine uyulacaktır. İşletmeden Kaynaklı Gürültü: İşletme sırasında araçlardan, kırma-eleme tesisinden ve patlatmadan kaynaklı gürültü meydana gelecektir. İşletme aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, L gündüz cinsinden minimum standart değer olan 65 dba yı 200 metreden itibaren sağlamaktadır. İşletme aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, L akşam cinsinden minimum standart değer olan 60 dba yı 350 metreden itibaren sağlamaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri proje alanının yaklaşık 450 metre mesafedeki Kalaba Mahallesi ile yaklaşık 500 metre mesafedeki Cücük Mahallesidir. İşletme sırasında ortaya çıkacak olan gürültü; 450 metre mesafedeki Kalaba Mahallesi ne ulaştığında 57,48 dba ya, 500 metre mesafedeki Cücük Mahallesi ne ulaştığında 56,39 dba ya kadar düşmektedir. 117

Söz konusu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi çalışır durumda iken ortaya çıkan gürültünün tespiti amacıyla Cücük ve Kalaba Mahallelerinde iki ayrı ölçüm yapılmıştır. Cücük Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg): 45,2 dba ve Kalaba Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg): 44,3 dba olarak ölçülmüştür. Her iki yerleşim yerine ait en yakın konuta yapılan ölçüm sonuçları 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-8, Tablo 4 de belirtilen sınır değerlerinin (65 dba) çok altında çıkmıştır (Bkz. Ek-10). Kalker ocağında ve kırma-eleme tesisnin işletilmesi sırasında, gürültüye duyarlı 450 ve 500 metre mesafelerdeki yapıların patlatmadan dolayı meydana gelecek gürültüden olumsuz etkilenmesi söz konusu değildir. Projenin her aşamasında 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine titizlikle uyulacaktır. Patlatma aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, Lgündüz cinsinden minimum standart değer olan 65 dba yı 150 metreden itibaren sağlamakta olup, patlatma sırasında ortaya çıkan gürültü; Patlatma aşamasında meydana gelecek çevresel gürültü düzeyi, L gündüz cinsinden minimum standart değer olan 65 dba yı 150 metreden itibaren sağlamakta olup, patlatma sırasında ortaya çıkan gürültü; 450 metre mesafedeki Kalaba Mahallesine ulaştığında 53,68 dba ya, 500 metre mesafedeki Cücük Mahallesi ne ulaştığında 52,59 dba ya kadar düşmektedir. Söz konusu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi çalışır durumda iken yapılan patlatmada ortaya çıkan kümülatif gürültünün tespiti amacıyla Cücük ve Kalaba Mahallelerinde iki ayrı ölçüm yapılmıştır. Cücük Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg):46,4 dba ve Kalaba Mahallesinde yapılan ölçümdeki gürültü seviyesi (leg):47,6 dba olarak ölçülmüştür. Her iki yerleşim yerine ait en yakın konuta yapılan ölçüm sonuçları 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-8, Tablo 4 de belirtilen sınır değerlerinin (65 dba) çok altında çıkmıştır (Bkz. Ek-10). Kalker ocağında yapılan patlamada, gürültüye duyarlı 450 ve 500 metre mesafelerdeki yapıların patlatmadan dolayı meydana gelecek gürültüden olumsuz etkilenmesi söz konusu değildir. Projenin her aşamasında 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine titizlikle uyulacaktır. 118

5.5. Sağlık Koruma Bandı Mesafesi. Kalker ocağı işletmesi ile Kırma-Eleme Tesisi işletmesi; 21.04.2007 tarih ve 26500 Sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği Ek-1 de verilen Madencilik Faaliyetleri İçin Gayrisıhhî Müesseseler Listesine göre 1. Sınıf Gayrisıhhî Müesseseler kapsamında yer almaktadır. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin yeni kapasitesi için; 21.06.2005 tarih ve 25852 sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği ve 21.04.2007 tarih ve 26500 Sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği ne göre Ankara İl Özel İdaresinden İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır. Ancak kalker ocağının ve kırma-eleme tesisi kapasite artışı projesi kapsamında sağlık koruma bandı mesafesinin ÇED sürecinde önerileceğinden, proje alanının dış sınırından itibaren içe doğru 20 şer metre sağlık koruma bandı önerilmektedir. 5.6. Doğaya Yeniden Kazandırma Çalışmaları ve Rehabilitasyon Planı. Proje alanlarının büyük bir kısmı tescil dışı hazine arazilerinden meydana geldiğinden, kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesindeki doğaya yeniden kazandırma işlemleri 23.01.2010 tarih ve 27471 sayılı Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği ne göre yapılacaktır. Proje kapsamında yer alan kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinin 23.01.2010 tarih ve 27471 sayılı Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği ne göre hazırlanmış olan doğaya yeniden kazandırma projeleri Ek-7 de verilmiştir Kalker ocağındaki doğaya yeniden kazandırma çalışmaları, üretim işlemlerine paralel olarak yapılacaktır. Örneğin, alan üzerinden sıyrılan bitkisel toprağın düzenli olarak depolamasının yapılması, depolanan bitkisel toprağın üretim işlemleri tamamlanmış olan alanlara düzenli olarak serilerek bu alanların rehabilitasyonunun yapılması sağlanacaktır. 5.7. Nakliye Yolu İle İlgili Alınacak Önlemler. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi işletmesinde üretilen ürünlerin nakliyesi için mevcut Akyurt- Cücük Mahallesi yolu ile ocak yolunun asfalt yol ile birleştiği noktadan itibaren Çubuk yoluna çıkıi yapılması amacıyla Akyurt Belediyesi tarafından yeni yapılmış olan ikinci nakliye yolu kullanılacaktır (Bkz. Ek-4). Tablo-74. 2. Nakliye Yoluna Ait Koordinatlar Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 1 508001.05 4446668.87 2 507951.00 4446736.41 3 507899.83 4446812.50 4 507894.45 4446907.50 5 507867.77 4446935.11 6 507833.65 4446918.32 119

Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) 7 507795.81 4446867.11 8 507772.43 4446825.02 9 507719.79 4446762.03 10 507661.17 4446720.46 11 507585.25 4446688.31 12 507527.71 4446665.39 13 507450.62 4446603.15 14 507361.06 4446582.09 15 507266.84 4446458.79 16 507207.78 4446411.23 17 507134.75 4446383.30 18 507056.87 4446342.05 19 506988.11 4446293.04 20 506898.51 4446228.25 Proje Alanı Mevcut Nakliye Güzergahı Yeni Yapılan Nakliye Güzergahı Şekil-41. Nakliye Yolları Güzergahı 120

Proje Alanı Mevcut Nakliye Güzergahı Yeni Yapılan Nakliye Güzergahı Şekil-42. Nakliye Yolları Güzergahı Uydu Görüntüsü Ocak alanından, mevcut asfalt yola kadar olan nakliye yolu ise bitümlü kaplama malzemeleri ve/veya beton veya benzeri malzemeleri ile kaplanacak ve düzenli olarak temizlenecektir. Nakliye sırasında araçların üstü kapatılacaktır. Nakliye yollarında meydana gelebilecek olan bozulmaların onarılması için Büyükşehir Belediyesi ve/veya Akyurt Belediyesi ile birlikte hareket edilecektir. Nakliye sırasında mevcut ve yeni yapılan yolda trafik kanununun belirlemiş olduğu kural ve sınırlar dahilinde hareket edilecek olup, Araçların yük kapasiteleri Karayolları Trafik Kanununun belirlemiş olduğu sınırlar dahilinde yapılacaktır. Tesisten üretilen mıcırın şehir merkezine nakliyesi sırasında, nakliye aracının karşısındna gelen binek araçlara yol hakkı tanıunacak ve nakliye sırasında Karayolları Trafik Kanunu ile belirlenmiş tonaj sınırlarına uyulacaktır. Nakliye sırasında, araçlar yerleşim yerlerinden geçerken, trafik kurallarına riayet edeceklerdir. Nakliye işlemleri sırasında Karayolları Trafik Kanununun belirlemiş olduğu hükümlere uyulacaktır. 5.8. Risk Analizi. a) Proje Alanı ve Proje Etki Alanı Analizi. Proje alanı içindeki en büyük risklerden bir tanesi patlatma sırasında ortaya açığa etkiler, toz emisyonu, gürültü ve kaza riskleridir. 121

Patlatma Sonrası Riskler: Kalker ocağındaki madenin yerinden sökülebilmesi için patlayıcı madde kullanılacaktır. Patlatma öncesi deliklere patlayıcı maddelerin yerleştirilmesi büyük risk teşkil etmektedir. Bu nedenle patlayıcı maddelerin ocak alanına taşınması ve deliklere yerleştirilmesi bu konuda yetkili kişiler tarafından yapılacaktır. Kalker ocağı işletmeciliği sırasında yapılacak patlatma işleminde elektrikli kapsüller kullanılacaktır. Bu kapsüller herhangi bir şekilde sürtünme ve ateş ile detanasyona girmez. Her delik ayrı kapsül ile doldurulacak ve gecikme paterni yüzeyde, gecikme elemanları kullanılarak yapılacaktır. Bu şekilde patlatmanın kontrolü hatasız olarak yapılacaktır. Sahada yapılacak patlatmalarda istihdam edilecek ateşleyiciler ilgili kurumlar tarafından verilen belgelere sahip olacaktır. Patlayıcı madde sahaya, delikler açıldıktan sonra getirilecektır. Patlatma sırasında sahadaki çalışmalara son verilecek ve güvenlik görevlileri nezaretinde yapılacaktır. Patlatma sırasındaki etkilerin (gürültü, vibrasyon, taş fırlaması) en aza indirgenmesi için patlatma sırasında gecikmeli kapsül ve fitiller kullanılacaktır. Kalker ocağında yapılacak patlatmalar mili saniye gecikmeli yöntemle yapılacaktır. Bu yöntemde her delik ayrı zamanlarda patlayacağından patlatmanın yaratacağı etki çok düşük olacaktır. Patlatmada bu yöntem kontrollü patlatma olarak adlandırılmaktadır ve yaratacağı olumsuz etki kontrolsüz patlatmaya oranla çok daha düşüktür. Patlatma sırasında meydana gelebilecek olan taş fırlamalarına karşı, patlatma yapılan ocak alanına minimum 50 metre mesafede durulacak, patlatma alanı etki alanı içinde hiçbir şekilde hayvan ve insanların girmesi engellenecek ve uyarılarak patlatma alanı dışına çıkartılacaktır. Sahada kullanılacak olan patlayıcının taşınması ve kullanılması sırasında 29/09/1987 tarih ve 19589 sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük esasları çerçevesinde hareket edilecektir. Bu kapsamda yapılması gerekli iş ve işlemler Kamu Kurum ve Kuruluşlarına müracaat edilerek sonuçlandırılacaktır. Kalker ocağında 9.12.2003 tarih ve 25311 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, 22.10.1984 tarih ve 18553 sayılı Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerinde İlişkin Tüzük gereği tüm önlemler alınacaktır. Patlatma Sırasında Meydana Gelebilecek Olan Toprak Kayması ve Erozyon Riski: Patlatma sırasında gevşeyen Kalker ve toprağın, patlatma ile kayması ve erozyona uğrayarak tehlike oluşturması muhtemeldir. Ortaya çıkacak olan tehlikeden uzak kalmak için, patlatma yapılan alanın etki alanı içindeki (minimum 50 metre) insan ve hayvanlar uzaklaştırılarak gerekli güvenlik önlemleri alınacaktır. Taşkın Riski: Proje alanı içinde ve yakın çevresinde akar dere bulunmamaktaır. Yakın çevredeki dereler tamamen kuru dere olup, sadece yoğun yağışlarda kısa süreli akış göstermektedir. Bu nedenle ocak alanı ile kırma-eleme tesisi taşkın riski taşımamaktadır. Deprem Riski: Proje alanı, mülga İmar ve İskan Bakanlığı nın 1996 yılında hazırladığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre 3. derece deprem bölgesinde bulunmaktadır. 122

Proje alanı içinde depremden büyük oranda etkilenecek bir tesis bulunmamaktadır. Proje alanında tek katlı prefabrika şantiye binası ile kırma eleme tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerin monte eidleceği alanlar depreme dayanıklı betonarme yapı ile kaplanacaktır. Proje alanı içinde veya yakın çevresinde olması muhtemel büyük ölçekli depremlerden, bu tesislerin etkilenmesi beklenmemektedir. Yangın Riski: Proje alanı içinde ağaç bulunamaktadır. Proje alanı içindeki ve yakın çevredeki otların özellikle yaz aylarında yangın çıkması muhtemeldir. Ortaya çıkabilecek olan yangınlara karşı, bu alanlarda ateş yakılmayacaktır. Kontrol dışı ortaya çıkabilecek olan yangınlara karşı, işletmede çalışan personel ve araçlar ile doğrudan ilk müdahale yapılarak en yakın birimdeki itfaiyeye haber verilerek yangının söndürülmesi sağlanacaktır. Şantiye binasında ortaya çıkabilecek yangınlara karşı, işçilere gerekli eğitimler verilerek, şantiye binası içindeki yangın çıkartabilecek araç ve ekipmanları daha dikkatli kullanmaları sağlanacaktır. Şantiye binasında meydana gelebilecek olan yangınlara karşı, alanda yangın söndürme araçları hazır bulundurulacaktır. Kaza ve Yaralanma Riski: Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi sırasında olabilecek kazalara karşı eğitimler verilerek, gerekli önlemler alınacaktır. Her bir araç görevlinin haricinde kullanımı yasaklanacak, sadece görevli insanların giriş ve çıkış yapacağı alanlar kontrol edilecektir. İşletme sırasında ortaya çıkabilecek olan yaralanmalara karşı şantiyede bir adet araç hazır bekletilecektir. Gürültü: İşletme sırasında kullanılan araç ve ekipmanların çalışması sırasında ve patlatma esnasında gürültü ortaya çıkacaktır. Ortaya çıkacak olan gürültüden çalışanların rahatsız olmamaları için, gürültü kaynağına çok yakın çalışan personele kulaklık verilecektir. Çalışmalar esnasında ortaya çıkan gürültüden etkilenmemeleri için bu kulaklıkları kullanmaları sağlanacaktır. Toz: İşletme sırasındaki çevresel risklerden bir tanesi de tozdur. Özellikle kırma-eleme tesisinin çalışması sırasında ortaya çıkacak olan tozları kontrol altına almak için, kırma-eleme tesisindeki her bir toz kaynağı kapalı alan içine alınmış olup, tozları yerinde bastırmak amacıyla pulvarize sistem uygulanmaktadır. Nakliye güzergahı olarak kullanılacak olan yolardaki tozlanmayı en aza indirgemek amacıyla, tesis içi yolar ile tesisten asfalt yola kadar olan nakliye yoları, bitümlü kaplama malzemeleri veya beton veya benzeri malzemeleri ile kaplanacak ve düzenli olarak temizlenecektir. Proje kapsamında yapılacak olan işlemler kapsamında risk durumlarında alınacak olan önlemler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-75. Kaza Olabilirlik Tanımları ve Değer Aralıkları Kaza Olabilirliği Çok Düşük Tanım Bu tip bir kazanın bu tip bir proje süresince görülme olasılığı çok düşüktür Şantiyelere göre, kaza tiplerinin kaza olabilirlikleri* (% cinsinden) <1.0 123

Kaza Olabilirliği Düşük Görece Düşük Ortalama Sık Çok Sık Tanım Bu tipte kaza bu tip bir proje süresince düşük olasılıkla görülebilir Düşük ile ortalama arasında Şantiyelere göre, kaza tiplerinin kaza olabilirlikleri* (% cinsinden) görülen kaza 5.0 Sık olmamakla birlikte gerçekleşmesi muhtemel kaza 10.0 Proje süresince, yaşanması oldukça muhtemel kaza 20.0 Kazanın, bu tip bir projede görülmemesi olanaksızdır >25.0 2.5 Proje kapsamında yapılacak iş ve işler kapsamında risk durumlarında alınacak önlemler Tablo 76 da verilmiştir. Tablo-76. Arazinin Hazırlanması ve İnşaat Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi Risk Olabilirlik Önlemler Hareket halinde iş makineleri ve ağır vasıta kazaları Yüksekten insan düşmesi Kalker Düşmesi, Sıçraması Basamak kenarlarının göçmesi Yapı çökmesi Elektrik çarpması Kalker altında/arasında uzuv sıkışması Keskin kenarlı cisimlerle yaralanma Yangın, sabotaj Trafik Kazaları Patlayıcı Madde Kazaları Toprak Kayması Erozyon Ortalama Ortalama Sık Görece Düşük Çok Düşük Düşük Düşük Düşük Düşük Görece Düşük Görece Düşük Ortalama T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın İş ve İşçi Güvenliği Tüzüğü ndeki hükümlere uyulacaktır. Şantiye sahaları içerisinde her türlü çevre emniyeti alınacak ve tüm saha çevresinde gerekli ikaz levhaları konulacaktır. Personel iş ve güvenlik kuralları konusunda eğitilerek iş kazalarının önlenmesi için güvenlik kurallarına uymaları sağlanacaktır. Yangın söndürme cihazları uygun yerlere yerleştirilecektir. Sabote, patlama, doğal afet, kaza, yangın gibi bir durumda telefonlarla gerekli irtibatları kurma ve olası bir durumda yapması gereken İlk Yardım müdahaleleri ve Sivil Savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitimi de verilecektir. İlk yardım müdahaleleri için şantiye binasında bir ilk yardım dolabı bulundurulacak ve sabotaj ihtimaline karşı tesiste 24 saat güvenlik görevlisi bulundurulacaktır. Araçlara ve iş makinelerine hız sınırlaması getirilecektir. Elektrik kaçağında tüm sistemin elektriği anında kesilecektir. Patlatma işlemi uzman kişiler tarafından yapılacaktır. Patlayıcı maddeler ateşleme yerine özel bir araçta getirilecek, dinamit ve kapsüller ayrı ayrı araçlarda nakledilecektir. Patlatma sırasında ve işletme sırasında görevliler dışındaki insanların, ocak alanı dışında tutulacaktır ve girişleri engellenecektir. İşletme alanında ve şantiye binasında ortaya çıkabilecek olan yangına karşı ilk müdahale çalışacak personel tarafından yapılarak en yakın 124

Risk Olabilirlik Önlemler Taşkın Riski Yangın Riski Çok Düşük Çok Düşük itfaiyeye haber verilecektir. b) Proje Kapsamında Yapılacak İş ve İşlemler Kapsamında Risk Durumlarında Alınacak Önlemler (Arazi Hazırlığı, İnşaat, İşletme ve İşletme Sonrası). Proje kapsamında meydana gelebilecek riskler ve bu durumda alınacak önlemlere ilişkin açıklamalar aşağıda maddeler halinde sunulmuştur. Doğal Afet Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek afet durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Patlama Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek patlama durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Yangın Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek yangın durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. Kaza Riski: Projenin herhangi bir döneminde kaza riskinin meydana gelmemesi için personelin gerek kamyonların, gerekse yükleyicilerin yükleme yapılırken çevresinde bulunmasına müsaade edilmeyecek ve bu konuda personel uyarılacaktır. Aynı zamanda proje alanına bağlantıyı sağlayan karayolu giriş ve çıkışlarında uyarıcı levhalar yer alacaktır. Alınacak önlemlere karşın oluşabilecek herhangi bir kaza durumunda kazaya uğramış personel sahada sürekli olarak bulundurulacak bir araç ile hızlı bir şekilde en yakın sağlık birimine ulaştırılacaktır. Sabotaj Riski: Projenin herhangi bir döneminde meydana gelebilecek sabotaj durumunda Acil Müdahale Planına göre hareket edilecektir. 5.9. Diğer Hususlar. Açıklanacak diğer bir husus bulunmamaktadır. 125

BÖLÜM 6. PROJENİN ALTERNATİFLERİ. (Bu bölümde teknoloji, alınacak önlemlerin alternatiflerinin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Proje konusu faaliyet, Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi işlemeciliğidir. Kalker ocağı, sadece rezerv olan alanlarda gerçekleştirildiği için, herhangi bir yer alternatifi bulunmamaktadır. Kırma-eleme tesisinde ise maden sahasından çıkarılacak kalker işleneceğinden ruhsat alanı içinde bir yer seçilmiştir. Kalker ocağında açık işletme yöntemi ile basamaklar halinde üretim yapılacaktır. Kullanılacak bu yönteme alternatif olarak galeri tipi maden işletmeciliği gösterilebilir. Proje konusu kalker rezervinin yüzeyde olmasından dolayı yüzeyde delinecek olan delikler patlayıcı maddelerin yerleştirilmesi ile gecikmeli patlatma yapılacaktır. İşletme sırasında hiç bir şekilde galeri yöntemi ile patlatma yapılmayacaktır. Kırma-eleme tesisinin çalışması sırasında ortaya çıkacak olan tozları kontrol altına almak için, kırma-eleme tesisindeki her bir toz kaynağı kapalı alan içine alınmış olup, tozları yerinde bastırmak amacıyla pulvarize sistem uygulanmaktadır. 126

BÖLÜM 7. İZLEME PROGRAMI. 7.1. Projenin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Projenin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı. Proje konusu içinde yer alan kalker ocağının inşaat aşaması bulunmamaktadır. Gerekli izinlerin alınması ile birlikte kalker ocağında kapasite artışına gidilecektir. Proje kapsamında yer alan kırma-eleme tesisi kapsamında yapılacak olan kapasite artışı işlemlerinde inşaat aşaması olacaktır. İnşaat aşaması mevcut kırma-eleme tesisine ikinci bir primer darbeli kırıcı ile mekanik plent ünitesi eklenecektir. Bu dönem içerisinde izleme faaliyetleri yapılacaktır. Önerilen izleme programı aşağıda verilmektedir. Montaj (İnşaat) Aşaması - Evsel sıvı ve katı atıkların ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Atık yağların atıkların ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Ambalaj atıklarının ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Atık pil ve akümülatörlerin ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Bitkisel toprağının düzenli depolanıp depolanmadığı - Montaj sırasında yapılan çalışmalardan kaynaklanacak gürültü emisyonlarının en yakın duyarlı yapılarda olumsuz etki yapıp yapmadığı, hususları ve rapor içinde yer alan tüm taahhütlere uyulup uyulmadığının izlenmesi önerilmektedir. İşletme Aşaması - Evsel sıvı ve katı atıkların ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Atık yağların atıkların ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Ambalaj atıklarının ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Atık pil ve akümülatörlerin ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, - Patlatma işlemleri sırasında çevrede herhangi bir olumsuz etki olup olmadığı, - İşletme aşamasında basamakların durumu, şev açıları vb. topoğrafik çalışmalar, - Toz emisyonlarının azaltılması için sulama yapılıp yapılmadığı, - Kalker ocağında ve kırma-eleme tesisinde yapılan çalışmalardan kaynaklanacak gürültü emisyonlarının en yakın duyarlı yapılarda olumsuz etki yapıp yapmadığı, - Nakliye sırasında tozuma olup olmadığı, taşıma sınırlarına uyulup uyulmadığı, - 23.01.2010 tarih ve 27471 sayılı Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği ne göre hazırlanmış olan doğaya yeniden kazandırma projesinin uygulanıp uygulanmadığı, hususları ve rapor içinde yer alan tüm taahhütlere uyulup uyulmadığının izlenmesi önerilmektedir. İşletme Sonrası Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi, işletmenin bitirilmesi ve işletmenin terki aşamasında, 23.01.2010 tarih ve 27471 sayılı Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin 127

Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği ne göre hazırlanmış olan doğaya yeniden kazandırma planının uygulanmasının ve izlenmesi yapılacaktır. ACİL MÜDAHALE PLANI İşletmede herhangi bir doğal afet, kaza, sabotaj vb gibi durumlarda uygulanacak bir Acil Durum planı oluşturulacaktır. İşletmede Acil müdahale planını oluşturmak ve uygulamak üzere Teknik Destek Sorumlusu görevlendirilecektir. Acil müdahale planı çerçevesinde personele gerekli eğitimler verilecektir. Sahada olabilecek herhangi bir kaza, yangın veya sabotaj ihtimaline karşı işletme hiçbir zaman boş bırakılmayacak, bunun için tesiste sürekli bir bekçi bulundurulacaktır. İşletme sırasında; araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı iş kazaları olabilir. Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için personele eğitim verilecek, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere uyarı levhaları asılacaktır. Tesis alanına, çalışanların dışında başka bir kimsenin girmesi de engellenecektir. Tesis herhangi bir tehlike halinde personel tarafından acilen boşaltılacaktır. Ocak alanında veya şantiye binalarında çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme ekipmanı (yangın söndürme tüpü, su kovası, kazma, kürek vs.) hazır bulundurulacaktır. İşletmede yangın ihtimaline karşı her türlü tedbir alınacak ve ilgili İdare ile ilişki kurulacaktır. Çalışanlar arasında kurtarma ve söndürme ekipleri oluşturularak, acil durumlarda yardım istenecek kurum ve kuruluşların listesi ile irtibat numaraları şantiye binasında herkesçe görülebilecek şekilde yerleştirilecektir. Kullanılacak ekipmanların bakımları rutin olarak yaptırılarak kaza riski minimize edilecektir. Ayrıca olası bir iş kazası ihtimaline karşı ocak alanında uygun bir yerde yeterli donanımda bir ecza dolabı ve en yakın sağlık ocağına ulaşmak için bir araç hazır bulundurulacaktır. Acil Müdahale Planı aşağıda verilmiştir. ACİL MÜDAHALE PLANI Yangın Patlatma Sabotaj Doğal Afet Kaza Bekçi Sivil Savunma Telefon İtfaiye Karakol İlk Yardım Ambulans Hastane Şekil-43. Acil Müdahale Planı 128

7.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlilik Tebliği nde Yeterlilik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının 4. Maddesinde Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi ile ilgili olarak gerekli izinlerin alınması ile birlikte doğrudan işletmeye geçilecektir. Proje kapsamında sadece kırma-eleme tesisi kapasite artışı kapsamında yer alan ikinci bir primer darbekli kırıcı ile mekanik plent ünitesinin tesisinin montajı işinin izlenmesi yapılacaktır. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi kapasite artışı kapsamındaki inşaat dönemine ait izleme sürecinde hazırlanacak olan izleme raporları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na verilecektir. 129

BÖLÜM 8. HALKIN KATILIMI. (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerini ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması) Söz konusu proje ile ilgili olarak Cücük Mahallesinde halkı faaliyet hakkında bilgilendirmek amacıyla halkın katılımı toplantısı yapılmıştır. Söz konusu faaliyetin yakın yerlerdeki yerleşim yerlerine olan etkiler ve etkileri en aza indirgemek ya da yok etmek için alınacak olan önlemler hakkında bilgi verilmiştir. 130

BÖLÜM 9. SONUÇLAR. (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği ve sağlık koruma bandı ile ilgili açıklamalarının yapıldığı genel bir değerlendirme.) Kobims Beton ve İnş. Malz. Mad. San. Tic. A.Ş. tarafından; Ankara İli, Akyurt İlçesi, Cücük Mahallesi, Taş Ocakları mevkiinde yer alan, 20050839 nolu kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi ile ilgili olarak 24,92 hektarlık alanda 243.000 ton/yıl kapasiteli Kalker Ocağı ve Kırma- Eleme Tesisi işletmesi için 15.10.2010 tarih ve Karar No: 802 ile ÇED Gerekli Değildir Belgesi alınmıştır. Söz konusu faaliyet ile ilgili olarak alan genişletilmesi ve kapasite artışı ile ilgili olarak hazırlanmış olan proje tanıtım dosyası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulmuş olup, yapılan değerlendirmede ÇED Gereklidir Kararı verilmiştir. ÇED Gereklidir Kararı sonrası proje alanı ve üretim kapasitesi ile ilgili olarak yapılan değerlendirmede, ÇED Gereklidir Kararı verilen alan ve kapasite miktarları değiştirilerek Kalker Ocağı ve Kırma-Eleme Tesisi için ÇED Başvuru Dosyası hazırlanmıştır. Bu kapsamda; 24,92 hektar olan ocak alanına ek olarak 18,9785 hektarlık alan eklenerek proje (ÇED Alanı) alanının 43,8985 hektara çıkartılması, 243.000 ton/yıl kapasiteli olan kalker ocağı ve kırma eleme tesisinin yıllık üretim kapasitesinin 1.612.800 tona çıkartılması planlanmaktadır. Proje alanı (ÇED alanı) olan 43,8985 hektarlık (438.985 m 2 ) alan içerisinde hazine arazi ile tapulu araziler bulunmaktadır. 43,8985 hektarlık alan içerisinde kırma-eleme tesisi, mekanik plent ünitesi, şantiye binası, ürün stok alanı, pasa ve bitkisel toprak depolama alanları bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri, alanın yaklaşık 450 metre güneyinde Kalaba Mahallesi ile yaklaşık 500 metre kuzeyinde bulunan Cücük Mahallesi dir. Kalker sahasında açık işletme yöntemi üretim işlemleri yapılacaktır. Açık ocak işletmesinde patlayıcı madde kullanılarak alandaki kalker madeninin yerinden gevşetilmesi sağlanacaktır. Proje kapsamında yer alan kalker sahasında ve kırma-eleme tesisinde; günde 2 vardiya (2 x 8=16 saat), ayda 28 gün ve yılda 12 ay (336 gün) çalışma yapılması planlanmaktadır. Kalker sahasındaki patlatma işlemleri 8:00-18:00 saatleri arasında yapılacaktır. İşletmede çalışacak olan işçilerin günlük ihtiyaçları proje alanı içinde yer alan prefabrika şantiye binasından karşılanacaktır. Kırma-eleme tesisinin çalışması sırasında ortaya çıkacak olan tozları kontrol altına almak için, kırma-eleme tesisindeki her bir toz kaynağı kapalı alan içine alınmış olup, tozları yerinde bastırmak amacıyla pulvarize sistem uygulanmaktadır. 131

Nakliye sırasında araçların üstü kapatılarak, nakliye güzergahı olarak kullanılacak olan yolardaki tozlanmayı en aza indirgemek amacıyla, tesis içi yolar ile tesisten asfalt yola kadar olan nakliye yoları, bitümlü kaplama malzemeleri veya beton veya benzeri malzemeleri ile kaplanacak ve düzenli olarak temizlenecektir. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi sırasında ortaya çıkabilecek olan atıklar türlerine göre aşağıda açıklanmıştır. Evsel Sıvı Atıklar: İşletme aşamasında çalışacak olan personelden kaynaklı evsel sıvı atıklar, şantiye binası alanında yapılmış olan sızdırmaz fosseptikte geçici olarak depolancaaktır. 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak Yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 32. Maddesinde; Nüfusu 84 kişinin altında olan otel, motel, tatil köyü, tatil sitesi ve yazlık siteler ve sanayi tesislerinin evsel atık suları 19/3/1971 tarihli ve 13783 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak olan sızdırmaz nitelikteki fosseptikte toplanır ve vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı tesislerine verilir. Evsel Atık sularını sızdırmaz nitelikteki fosseptikte toplayan ve vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı tesislerine veren atıksu kaynakları, Atıksu Yönetimleriyle yaptıkları protokolü ve vidanjörle atıksu bertarafı sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklamak ve denetimler sırasında görevlilere beyan etmek zorundadırlar." denilmektedir. Evsel sıvı atıklar Akyurt Belediyesine ait vidanjör ile yerinden alınarak bertaraf edilecektir. Deşarj edildiğine dair belgeler alınarak, denetimler sırasında ilgili görevlilere beyan edilmek üzere 5 yıl süre ile saklanacaktır. Evsel Katı Atıklar: Türkiye İstatistik Kurumu nun 2010 yılı verilerine göre Türkiye ortalaması kişi başı günlük katı atık miktarı 1,14 kg/gün-kişi 2 olarak verilmiştir. Proje kapsamında, dışarında alınan hizmet ile birlikte toplam 50 personelin proje alanında bulunacaktır. = 50 kişi x 1,14 kg/kişi/gün =57 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Personelin ihtiyaçlarının giderilmesi sonucu oluşan ve geri dönüşümü mümkün olmayan evsel katı atıklar 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre, şantiye binasındaki çöp konteynırlarında biriktirildikten sonra, Akyurt Belediyesi Çöp araçları tarafından alınarak götürülecektir. Ambalaj Atıkları: İşletme sırasında ortaya çıkacak olan ambalaj atıkları ayrı bir ambalaj toplama kabında veya konteynırında depolanacaktır. 2 TUİK, 2010 Yılı Belediye Katı Atık Temel Göstergeleri (Kişi başı ortalama belediye katı atık miktarı) 132

Depolanan ambalaj atıkları 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre izin ve çevre lisansı almış olan geri dönüşüm firmalarına verilerek tekrar değerlendirilecektir. Atık Yağlar: Proje kapsamında kullanılan araçların küçük çaplı bakım-onarımı proje sahasında üstü kapalı ve tabanı betonlanarak sızdırmasızlığı sağlanmış olan araç bakım ünitesinde yapılacaktır. Bu kapsamda, proje dahilinde açığa çıkması durumunda atık yağlar, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklikleri ile 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nin 18. Maddesi uyarınca proje alanı içerisinde üstü kapalı, sızdırmasızlığı sağlanmış bir zemin üzerinde sızdırmasız tanklarda depolanarak, aynı yönetmeliğin 9. Maddesi, (ç) bendi uyarınca lisanslı taşıyıcılar vasıtasıyla çevre izni ve çevre lisanslı bertaraf tesislerine intikali sağlanacaktır. Faaliyetler sırasında, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklikleri ile 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Atık Pil ve Akümülatörler: İşletmede çalışan kamyonların bakımları sırasında ortaya çıkacak olan akümülatörler, değişim yapan yetkili servis elemanları tarafından alınarak götürülecektir. İşletme kullanım sonucu ortaya çıkacak olan atık piller ise, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre ayrı bir kapta toplanarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre lisansı almış olan geri dönüşüm firmalarına verilecektir. Atık pillerin verildiğine dair yazılar denetimlerde beyan edilmek üzere saklanacaktır. Faaliyetler sırasında, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ne ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğe uyulacaktır. Hafriyat Toprağı: İşletme alanı içinde bitkisel toprak bulunmaktadır. Bitkisel toprak işletme öncesi alan üzerinden kepçe ile yüzeyden sıyrılarak alınacak ve işletme sonrası alanın rehabilitasyonunda kullanılmak üzere düzenli olarak depolanacaktır. İşletme sırasında ortaya çıkacak olan değerlendirilemeyecek özellikteki pasa, işletme sonrası doğaya yeniden kazandırma işlemleri sırasında kullanılmak üzere pasa depolama alanında depolanacaktır. İnşaat ve Yıkıntı Atıkları: İşletmenin bitmesinden sonra alan terk edilmeden önce şantiye binası, bakım onarım atölyesi ve kırma-eleme tesisi yerinden sökülerek kaldırılacak ve başka kullanımlar için alan dışına nakledilecektir. 133

Ünitelerin sökülmesinden sonra bu ünitelerin tabanında bulunan betonarme yapılarda yerinden sökülerek alınacak ve 18.03.2004 Tarih ve 25406 sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre Büyükşehir Beldiyesinin ve/veya Akyurt Belediyesi nin göstermiş olduğu alana bırakılacaktır. Tehlikeli Atıklar: Proje kapsamında kullanılan araçların küçük çaplı bakım-onarımı proje sahasında üstü kapalı ve tabanı betonlanarak sızdırmasızlığı sağlanacak olan araç bakım ünitesinde yapılacaktır. Bu kapsamda, proje dahilinde yağ kabı, eldiven, üstübü vb. kontamine olmuş tehlikeli atık açığa çıkması durumunda tehlikeli atıklar, 04.09.2009 tarih ve 27339 sayılı Resmi Gazete ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı resmi Gazetede yayımlanan değişiklikleri ile 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 9. Maddesi uyarınca proje alanı içerisinde diğer katı atıklardan ayrı olarak üstü kapalı, sızdırmasızlığı sağlanmış bir zemin üzerinde depolanarak, Çevre ve Şehircilk Baknlığı ndna çevre lisansı almış olan taşıyıcılar vasıtasıyla çevre lisansı almış olan bertaraf tesislerine intikali sağlanacaktır. Bitkisel Atık Yağlar: İşletmede çalışacak olan personelin yemekleri şehir merkezinden getirilerek ya da şantiye binasında pişirilerek hazırlanmaktadır. Şantiye binasında yapılacak olan yemeklerde kullanılacak olan bitkisel yağlar, hiçbir şekilde atılmayacak olup, ortaya çıkan atık yağlar kapalı kaplarda biriktirilerek 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre lisansı almış olan geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Faaliyetler sırasında, 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ve 03.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasında Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Tıbbi Atıklar: İşletmede 50 personel çalışacağından, işletmede herhangi bir sağlık ünitesi bulunmayacaktır. Ancak işletme sırasında meydana gelebilecek kazalarda ilk müdahaleyi yapmak için şantiye binasında ilk yardım malzemeleri hazır bulundurulacaktır. Kaza anında yapılacak olan ilk müdahalede kullanılacak olan ilk yardım malzemeleri diğer atıklar ile karıştırılmayacak olup, bu atıklar ağzı kapalı ayrı bir kapta tutularak Akyurt Belediyesine teslim edilecektir. Faaliyetler sırasında; 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasında Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler: Araçlardan kaynaklı ömrünü tamamlamış lastikler, 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan çevre lisansı almış olan geçici depo işletenlere veya çevre lisanslı geri kazanım veya çevre lisansı bertaraf tesislerine verilecektir. Faaliyetler sırasında 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasında Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 134

Kalker ocağı işletmesi ile Kırma-Eleme Tesisi işletmesi; 21.04.2007 tarih ve 26500 Sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği Ek-1 de verilen Madencilik Faaliyetleri İçin Gayrisıhhî Müesseseler Listesine göre 1. Sınıf Gayrisıhhî Müesseseler kapsamında yer almaktadır. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin yeni kapasitesi için; 21.06.2005 tarih ve 25852 sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği ve 21.04.2007 tarih ve 26500 Sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliği ne göre Ankara İl Özel İdaresinden İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır. Faaliyet ile ilgili olarak 29.04.2009 tarih ver 27214 sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre Çevre İzni alınacaktır. Kalker ocağı ve kırma-eleme tesisi, 3213 Sayılı Maden Kanunu ve bu kanuna gör çıkartılmış olan Maden Kanunu Uygulama Yönetmeliği ile Madencilik Faaliyetleri izin Yönetmeliği ne uyulacaktır. Proje kapsamında, 5491 sayılı Kanundan değişiklik 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır. 11 Ağustos 1983 Tarih ve 18132 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve 13.05.2006 tarih ve 138527 sayılı 5491 Sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 3213 Sayılı Maden Kanunu Maden Kanunu Uygulama Yönetmeliği Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği 23.01.2010 tarih ve 27471 sayılı Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği 22.05.2003 Tarih ve 4857 Sayılı İş Kanunu 19.07.2005 tarih ve 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu 18.Ekim 1983 Tarih ve 18195 Sayılı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliği 29.04.2009 tarih ver 27214 sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik 26.03.2010 tarih ve 27533 sayılı Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik 18.03.2004 Tarih ve 25406 sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 19.03.1971 Tarih ve 13783 Sayılı Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik 24.12.1973 Tarih ve 14752 Sayılı Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük 167 Sayılı Yeraltı Suları Kanunu 24.06.2011 tarih ve 28035 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 14/3/2005 tarih ve 25755 sayılı Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 04.06.2010 tarih ve 27601 Sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 135

30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 6 Haziran 2008 tarih ve 26898 sayılı Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği 14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 25.04.2002 Tarih ve 24376 Sayılı değişiklik 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği 13.02.2008 Tarih ve 26786 Sayılı Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasında Dair Yönetmelik 20.02.1984 Tarih ve 18318 Sayılı Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi 11.01.1974 Tarihli 14765 Sayılı İş Kanunu, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ve değişen 09.12.2003 Tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 17.10.2012 tarihli 28444 sayılı Su Havzalarının Korunması ve Yönetim Planlarının Hazırlanması Hakkında Yönetmelik 17.02.2055 tarih ve 25730 sayılı İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik Kapasite artırımı projesinde belirtilen tesislerin montajı, kalker ocağı ve kırma-eleme tesisinin işletilmesi ve işletme faaliyete kapatıldıktan sonraki işlemlerde ÇED Raporunda belirtilen taahhütlere ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 4856 ve 5491 sayılı Kanunlara, Yasalara ve bu kanunlara istinaden çıkarılan tüzük ve yönetmelikler ile ilgili mevzuata uyulacaktır. Sonuç olarak; faaliyetin insan sağlığı ve çevre açısından olumsuz etkilerinin minimuma indirilmesi amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacak ve alınması gereken tüm izinler alınacaktır. 136