Afetler ve İlişkilerimiz

Afetler ve İlişkilerimiz

DEPREM KAYIPLARIMIZ VE YAS Sayfa 2 DEPREM, KAYIPLAR VE EŞLER ARASI İLİŞKİLER Sayfa 10 DEPREM, KAYIPLAR VE DOSTLUKLAR Sayfa 14

DEPREM KAYIPLARIMIZ VE YAS Aşa ğı da ki bil gi ve öne ri ler, Türk Psi ko log lar Der ne ği Dep rem Özel Ça lış ma Gru bu ekip le ri nin dep rem böl ge sin de çe şit li ka yıp la rı olan yüz ler ce ki şi ile yap tık la rı gö rüş me ler den ve bu alan da uzun yıl lar ça lış mış, dün ya nın çe şit li yer le rin de araş tır ma lar yap mış olan uz man la rın öne ri le rin den der len miş tir. Ön ce, 17 Ağus tos 1999 da, da ha son ra12 ka sım 1999 da ya şa dı ğı mız ve ulus ça he pi mi zi ya sa bo ğan dep rem ler den son ra, çok sev di ği niz bir ya da bir kaç ya kı nı nı zı kay bet miş ola bi lir si niz. O gün den bu ya na da ya şam si ze çok zor ge li yor olabi lir. On lar ol ma dan ya şa ya mam, On lar sız ha ya tın an la mı yok! gi bi dü şün ce ler için de ola bilir si niz. Kuş ku suz ya şa dı ğı nız bu yo ğun ve da yanıl ma sı çok güç acı yı en iyi siz ken di niz bi le bi lirsi niz. Çev re niz de ki ya kın la rı nız ne ka dar pay laşma ya ça lış sa da, ateş en faz la düş tü ğü ye ri ya kar. Bu nun la be ra ber, aşa ğı da ki bul gu la rın da işini ze ya ra ya bi le ce ği ni umu yo ruz: Eğer ken di ni ze 3

kar şı bi raz sa bır lı olur sa nız, dü şün ce le ri ni zin za man için de, On lar sız ya şa ya mam dan, On ları çok, ama çok öz lü yo rum a, Ak lı ma gel dik çe ha la çok acı çe ki yo rum a dö nüş tü ğü nü; bir za man son ra da, On la rın anı la rı nın va ro la bil me si için, be nim ya şa mam ge rek di ye bil di ği ni zi gö re cek siniz. Sev dik le ri mi zin kay bın dan son ra ya şa dı ğı mız yas duy gu la rı çok do ğal dır ve ol ma sı bek le nir. Sev di ği bir in sa nı kay bet tik ten son ra, hiç bir şey ol ma mış gi bi ya şa ma ya ça lış mak, bir in sa nın kendi ne ve re bi le ce ği en bü yük za rar lar dan bi ri dir. Ya kı nı nı kay bet miş bi ri ola rak, aşa ğı da ki be den sel, dü şün sel, duy gu sal ve dav ra nış sal tep kile rin ba zı la rı nı gös ter miş ve ba zı la rı nı da ha la göste ri yor ola bi lir si niz: Olay anın da bir şok ve uyuş ma duy gu su hisset miş ola bi lir si niz. Sev di ği niz in sa nın öl dü ğü ne/ bu ola yın gerçek ol du ğu na ina na mı yor ola bi lir si niz. Onun ölü mü ne en gel ola ma dı ğı nı zı dü şün düğü nüz için ve de ölüm ger çe ği ile yüz yü ze 4

gel di ği niz den yo ğun bir ça re siz lik duy gu su içi ne gi re bi lir si niz. Ya şa dı ğı nız acı için de ken di ni zi çok yal nız his se de bi lir si niz. Kay bet ti ği niz ya kı nı nı zın yü zü, gö zü nü zün önün den; se si, ku la ğı nız dan git mi yor ola bilir. Her tür lü olay, bir isim, bir kı ya fet, be lir li bir yaş ta ki bir ki şi, bir şar kı, bir yer, o ya kı nı nızla iliş ki li gör dü ğü nüz her şey, si ze onu ha tırla ta bi lir. Ki mi le ri re sim le ri ne ba ka maz, ki mi le ri ise re sim le ri ne ba ka rak ra hat la ya bi lir. Ken di niz kur tul du ğu nuz için se vinç, on la rı kay bet ti ği niz için ise üzün tü ve suç lu luk du yuyor ola bi lir si niz. On la rı kur ta ra ma dı ğı nı zı dü şü nüp, ken di ni ze ve di ğer in san la ra öf ke du ya bi lir si niz. Ken di ni zi ya da baş ka la rı nı suç la ya bi lir siniz. 5

Her ke sin, bu tür olay lar la ba şa çık ma, ken dini ra hat lat ma yo lu fark lı ola bi lir. Ama siz do ğal ola rak ken di der di niz le yoğ rul du ğunuz dan, her han gi bi ri nin si zin kin den da ha fark lı olan ken di ni te sel li yo lu si zi öf ke lendi re bi lir. Ka yıp la rı ol ma yan in san la rın gü lüp eğ len mele ri si ze do ku na bi lir. Keş ke ler le baş la yan cüm le le ri sık sık kulla na rak, ya kı nı nı zı kay bet me den ön ce yap tığı nı zı ya da yap ma dı ğı nı zı dü şün dü ğü nüz bir şey den ötü rü piş man lık du ya bi lir si niz. Kay bet ti ği niz ki şi yi çok öz lü yor ola bi lir si niz. Ka ram sar lık ya şa ya bi lir, hiç bir şey yap mak is te me ye bi lir si niz. Ger gin lik ve te dir gin lik için de, ye ri niz de du ra mı yor ola bi lir si niz. Ak lı nı zı işi ni ze ve re me ye bi lir si niz. Sa bah la rı ya tak tan kalk ma da güç lük çe ke bilir, ken di ni zi sü rek li yor gun his se de bi lir si niz. 6

İş ta hı nız da azal ma lar ya da art ma lar ola bilir. Uy ku suz luk, dik ka ti top la ma da güç lük ler çe ke bi lir ya da aşı rı uyu ya bi lir si niz. Bo ğa zı nız da bir yum ru his si, göğ sü nüz de ağ rı ola bi lir. Ağ la mak is te di ği niz hal de ağ laya ma ya bi lir si niz. Al kol ya da ilaç la ra baş vur muş ya da baş vurma yı dü şü nü yor ola bi lir si niz. Umut suz luk için de ola bi lir, içi niz de bir boşluk his se de bi lir, ken di ni zi de ğer siz ola rak gö re bi lir si niz. Ken di ölü mü nü zü dü şü nüp kor ku ya ka pı la bilir si niz. Ba şı nı za ge len bu ola yın bü yük bir hak sız lık ol du ğu nu dü şü ne bi lir si niz. Bu nun ne den bir baş ka sı nın de ğil de si zin ba şı nı za gel di ği ni so rup, bir an lam ver me ye ça lı şı yor ola bi lir si niz. 7

Ya şa dı ğı nız acı nın, her ke sin ya şa dı ğın dan da ha faz la ol du ğu nu dü şü ne bi lir si niz. İçi ni ze ka pan mak is te ye bi lir si niz. So rum lu luk la rı nız art tık ça, ne ye ne re den başla ya ca ğı nı zı bi le me ye bi lir si niz. Za man için de, duy gu la rı nı zın yo ğun lu ğu nun azal dı ğı nı san dı ğı nız ve tam bu kay bı ka bul et me ye baş la dı ğı nız bir sı ra da, baş lan gıç ta his set ti ği niz acı lar ay nı yo ğun luk ta ge ri ge lebi lir. Bay ram lar, yaş gün le ri, ba zı özel yıl dö nüm leri ne de niy le acı nı zı ay nı ta ze lik te ye ni den ya şa ya bi lir si niz. Çev re niz de ki ka yıp la rı olan ki şi le rin da ha iyi du rum da ol du ğu nu gö rüp, si zin acı nı zın hiçbir za man ha fif le me ye ce ği ni dü şü ne bi lir siniz. Ge le ce ği dü şün mek çok zor ge le bi lir. Şim di ki za man da çok acı ve ri ci dir. Bu yüz den sü rek li ola rak geç miş üze rin de du ra bi lir si niz. 8

Kay bet ti ği niz ki şi ile ba ğı nı zın sür dü ğü nü his set mek ama cıy la, o ha yat tay ken bir lik te yap tı ğı nız şey le ri sür dür mek, ha la var mış gi bi, ya şa dı ğı me ka nın dü ze ni ni ko ru mak, sof ra da ona da yer ayır mak,vb. dav ra nış lar içi ne gi re bi lir si niz. Bu duy gu la rın, dü şün ce le rin ve be den sel tepki le rin hep si çok nor mal dir ve bun lar dün ya da ya şa yan tüm in san la rın, bu tür ka yıp lar kar şı sın da gös ter di ği, ev ren sel tep ki ler dir. An cak bu tep ki lerin ne yo ğun luk ta ol du ğu ve gün de lik ya şa mı nı zı sür dür me ni zi en gel le yip en gel le me di ği çok önemli dir. Eğer söz ko nu su tep ki le ri niz çok yo ğun sa, git tik çe da ha çok ar tı yor sa ve gün de lik ya şa mı nızda bü yük ak sa ma la ra yol açı yor sa, bir uz man dan yar dım al ma nız da ya rar ola bi lir. Özel lik le al kol kul lan ma ya ya da he kim öner me den ilaç kul lanma ya baş la dıy sa nız, bu ko nu özel lik le önem li dir. Aşa ğı da ki ipuç la rı nın, dün ya nın pek çok ye rin de ya kın la rı nı kay be den ki şi ler le ya pı lan bi lim sel ça lış ma lar da, acıy la ba şa çık ma ya ça lı şırlar ken işe ya ra dı ğı gö rül müş tür. Şu an da si ze çok zor gel se de, bu öne ri le ri uy gu la ma ya ça lış ma nı 9

zın, za man la acı nı zı bi raz ol sun ha fif le te bil di ği ni ve ken di ni zi da ha iyi his set me ni ze yar dım cı ol duğu nu gö re cek si niz. Acı la rı nı zın bi raz da ha kat la nı la bi lir ha le gel me si, epey za man ala cak tır. Bu yüz den ken di ni ze ve ay nı kay bı ya şa yan ya kın la rı nı za kar şı sa bır lı olun. Bu ka yıp da ha ön ce ya şa dı ğı nız hiç bir acıy la kar şı laş tı rı la ma ya cak ka dar bü yük ol sa da, da ha ön ce ya şa dı ğı nız acı lar sı ra sın da acı nızı ha fif let mek için yap tık la rı nı zı ha tır la ma ya ve yi ne bun la rı yap ma ya ça lı şın. Keş ke ler le baş la yan dü şün ce le ri niz yü zünden piş man lık lar ve suç lu luk ya şa dı ğı nız du rum lar da, bu duy gu la rı ya şa yan siz de ğil de bir ar ka da şı nız ol say dı, ona ne ler söy le yece ği ni zi dü şü nün ve ken di ni ze de bun la rı ha tır la tın. Ola bil di ğin ce er ken bir za man için de, ya şadı ğı nız ka yıp ola yın dan ön ce ki gün de lik ya şan tı nı za (ça lış ma ha ya tı, ev iş le ri, alış ve riş, zi ya ret ler, vb.) dön me ye ça ba la yın. 10

Böy le ce ak lı nı zı o olay dan uzak laş tı rıp, zih nini zi din len di re bi lir si niz. Da ha ön ce ya şa dı ğı nız acı lar bu acıy la kı yasla na ma sa da, bu gü ne ka dar ayak ta du ra bildi ği ni zi ken di ni ze ha tır la tıp, ba şe de bil me gü cü nü zü gö zar dı et me yin. Kay bet ti ği niz ki şi yi ha tır la tan olay, eş ya, re sim, yer, vb. ha tır la tı cı lar la, za man için de, ya vaş ya vaş yüz leş me ye ça lı şın. Baş lan gıç ta bu nu yap mak çok acı ver se de uzun va de de, acı nı zın içi niz de ka lıp, ka tı laş ma sı nı ön le yecek ve da ha kat la nı la bi lir dü ze ye gel me sin de yar dım cı ola cak tır. Ya şa dı ğı nız ola yı, kay bı nız kar şı sın da ki duygu, dü şün ce ve dav ra nış la rı nı zı, ya kın la rı nızla ya da ben zer ka yıp la rı olan lar la pay laş maya ça lı şın. Ağ la mak tan sa kın ka çın ma yın. Pay laş tık ça ra hat la ya cak sı nız. Acı nı zı paylaş tı ğı nız da ve ağ la dı ğı nız da o acı içi niz de ka tı la şıp kal ma ya cak tır. Acı nı zı kat la nı la bi lir ha le ge ti re cek bil gi ler, her za man uz man lardan gel mez. Si zin ki ne ben zer ka yıp la rı, acı la 11

rı olan ve bun la ra kat lan ma ya ça lı şan di ğer in san la rı din le ye rek de bir şey ler öğ re ne bi lirsi niz. Ara da sı ra da, bu olay dan on yıl son ra sı nı ha yal ede rek, bu ola yı o za man gel di ğin de na sıl ana ca ğı nı zı dü şün me ye ça lı şın. Bay ram lar da, yıl dö nüm le rin de vb. özel günler de bu acı la rı nı zın ay nı yo ğun luk ta ye ni den ya şa na bi le ce ği ni bi lin ve ha zır lık lı olun. Ken di ni zi yo ğun bir ça re siz lik, umut suz luk, ka ram sar lık için de his set ti ği niz de, müm kün se bir yü rü yüş ya pa rak ya da bur nu nuz dan de rin ne fes ler alıp, ağ zı nız dan ve re rek, be deni ni ze ola bil di ğin ce faz la ok si jen gir me si ni sağ la yın. Bu ok si jen, be de ni niz de ki o ger ginli ği ve iç sı kın tı sı nı ha fif le te cek tir. Za man geç tik çe, ne den? di ye sor mak ye rine bun dan son ra ne ya pa bi li rim? de me nin si ze iyi gel di ği ni gö re cek si niz. En baş lar da, bu so ru nun ya nı tı hiç bir şey ola bi lir ve bu 12

da nor mal dir. An cak za man la, ya pa bi le ce ğiniz şey le rin ço ğal dı ğı na ta nık ola cak sı nız. Şim di ki za ma nın acı sı nı ya şa mak, geç mi şin si zi alıp gö tür me si ne izin ver me mek ve ge lecek le il gi li olum lu bek len ti ler içi ne gir mek de ya rar lı ola bi lir. İn sa noğ lu ola rak do ğa da ki va ro lu şu mu zun ger çek le ri ni, de ğiş ti re me ye ce ği miz olay la rın var lı ğı nı (ölü mün ka çı nıl maz lı ğı nı, ölüm karşı sın da ki ça re siz li ği mi zi, olay la rı kont rol et me de ki sı nır lı lık la rı mı zı ve ge le ce ğin bi linmez li ği ni) ka bul edip, olay la rı da ha bil ge ce yo rum la ma ya ça lı şın. Dü şün ce le ri ni zin, Ben on suz/on lar sız na sıl ya şa rım? dan, On la rı öz lü yo rum a ; On la rı hep se ve ce ğim e; Bir lik te ne gü zel gün le ri miz ol du ya, ve Ben va rol du ğum sü re ce on la rı da anı la rım da ya şa ta ca ğım a doğ ru bir ge li şim gös ter me si ne yar dım cı olun. 13

Bu yo ğun acı nın, sev dik le ri ni zin bir za man lar var ol du ğu nun ve si zin ta ra fı nız dan çok se vildik le ri nin bir gös ter ge si ya da ka nı tı ol du ğunu ken di ni ze ha tır la tın. Bu tür bir ba kış açı sı, acı nı zı da ha kat la nı la bi lir kı la cak ve bel ki bir par ça avun ma nı za yar dım cı ola cak tır. 14

DEPREM, KAYIPLAR VE EŞLER ARASI İLİŞKİLER Ev li çift ler, yo ğun stres ya ra tan her han gi bir olay dan, dep rem gi bi bir afet ten ya da ai le için deki ka yıp lar dan son ra, iliş ki le rin de ba zı ger gin lik lerin or ta ya çık tı ğı nı gö re bi lir ler. Bu ger gin lik le rin en önem li ne den le rin den bi ri, eş ler ara sın da ki cinsi yet fark lı lık la rı ve top lu mun er kek ve ka dın dan bek le di ği fark lı dav ra nış lar dır. Aşa ğı da, bu ger gin lik le re ne den ola bi le cek ba zı ne den ler sı ra lan mış tır. Bun la rı eşi niz le bir likte oku ya rak, iliş ki ni zi göz den ge çi re bi lir, si zin iliş ki niz de va ro la bi le cek ba zı so run la rın ne ler den kay nak lan dı ğı nı an la mak is te ye bi lir si niz. Bu tür du rum lar da, ai le üye le ri nin bir bi ri ne ya kın ol ma sı, ola yın at la tıl ma sın da yar dım cı ola bil mek te dir. Ai le için de duy gu la rın pay la şıl ma sı, eş le rin bir birle ri ne des tek ol ma sı, ya ra la rın sa rıl ma sü re ci ni ko lay laş tı rır. Ken di ba şı nı za çö züm ler bul mak ta zor lan dı ğı nız da ise bir uz ma na baş vu ra bi lir si niz. Ya şa nan fe la ket ler son ra sı or ta ya çı kan ba zı psi ko lo jik be lir ti ler: İçe ka pan ma, du yar sızlaş ma gi bi dav ra nış lar; ger gin lik ya da öf ke 15

gi bi duy gu lar, iliş ki niz de ki ya kın lı ğı en gel leye bi lir. Eş le rin bu tür olay la ra yak la şım la rın da ki fark lı lık lar: Acı ve ren bir ola ya, bi ri niz duygu sal ola rak yak la şır ken, di ğe ri niz, da ha çok man tık la yak la şa bi lir. Bu yüz den bir bi ri ni zi an la ma ya bi lir si niz. Dev le tin ya ra la rı sar ma sı dö ne min de ki ha yal kı rık lık la rı: Acı ve ri ci olay dan he men son ra, or ta ya çı kan so run la rı nı zı bir lik te çöz me ye ça lış tı ğı nız hal de, dev le tin ya ra la rı sar ma dö ne mi nin uza ma sı ve or ta ya çı kan en gel ler bir bi ri ni zi yıp rat ma nı za yol aça bi lir. Stres le ba şa çık ma tarz la rı nın fark lı lı ğı: Ka dın lar, er kek le re gö re duy gu la rı nı da ha faz la ve da ha uzun sü re gös te rir ler. Ya şa dık ları olay la baş ede bil mek için olay ve duy gu ları hak kın da tek rar tek rar ko nuş ma yo lu nu se çer ler. Er kek ler ise ba şa çık ma yo lu ola rak duy gu la rı nı iç le rin de tu tarak, iş le ri ne yö nelmek te dir ler. Eş le rin ya şa dık la rı stre se ve ka yıp la rı na kar şı gös ter dik le ri tep ki ler de ki bu fark lı lık, on la rın bir bir le ri ni an la yış sız lık la ya 16

da du yar sız lık la suç la ma la rı na ve bir bir le rinden uzak laş ma la rı na yol aça bi lir. Cin si yet rol le rin de ki fark lı lık lar: Cin si ye te bağ lı ba zı bek len ti ler ne de niy le (ör ne ğin Er kek adam ağ la maz ), eşi ni zin ya da si zin, dep rem ön ce sin de ki ya şan tı nı za dön me sü reniz uza ya bi lir. Eş le rin, ara la rın da ki özel iliş ki ye ön ce lik ver me yi şi: Ya şa dı ğı nız sar sı cı olay son ra sında ha ya tı nı zı ye ni den dü ze ne sok ma ça ba la rınız, ye ri ne ge ti ril me si ge re ken bü rok ra tik iş lem ler, işi niz ve ço cuk la rı nı zın so run la rı, alış ma dı ğı nız tarz da ki zor lu ya şam, ev li li ğini ze za man ayır ma nı zı güç leş ti re bi lir. Acı ve ren olay son ra sı ya şa nan sar sın tı yı at lat ma hı zın da ki fark lı lık: Ola yın sar sın tı sını at la tıp nor mal ha ya ta dön me sü re si, bi riniz de da ha kı sa, di ğe rin de da ha uzun sü re bilir. Böy le olun ca, ola yın sar sın tı sı nı he nüz at la ta ma mış olan eşi ni ze, ih ti ya cı olan il gi yi ver mek te güç lük çe ke bi lir si niz. Stres li olay sı ra sın da ev li li ğin için de bu lundu ğu aşa ma: Ye ni ev li ol ma nız, ai le ye ye ni 17

bir ço cu ğun ka tıl mış ol ma sı ya da her han gi bi ri ni zin emek li li ği gi bi önem li bir ya şam ola yı, stres li ola yın ya rat tı ğı so run la rı art tı rabi lir. Eş le rin ay nı an da tü ken me si: Bir bi ri ni ze en çok ih ti yaç duy du ğu nuz bir dö nem de her ikini zin de bir bi ri ni ze şef kat gös ter me ye gü cü kal ma mış ola bi lir. İliş ki de ki duy gu sal rol le rin ka tı sı nır lar la ay rıl mış ol ma sı: Ba zen, eşi ni zin olay lar dan çok et ki len me me si ve güç lü kal ma sı için, tüm sı kın tı la rı siz ken di üze ri ni ze al mış ola bi lir siniz. Bu da bir sü re son ra, si zin tü ken me ni ze yol aça bi lir. Sı kın tı lar la ba şa çık ma yol la rı nın kı rı cı / za rar ve ri ci olu şu: Bi ri niz ya da her iki niz, ba şı nı za ge len bu olay la ba şa çık ma ya ça lı şırken, al kol ya da ilaç kul la na bi lir, olay ol mamış gi bi dav ra na bi lir ya da olay ne de niy le eşi ni zi suç la ya bi lir si niz. Bu tür ba şa çkma yol la rı bir za man lar işi ni ze ya ra mış bi le ol sa, ar tık ken di ba şı na so run ha li ne gel miş ola bilir. 18

Acı ve ren olay ön ce si var olan duy gu sal so run lar: Ara nız dan bi ri nin olay ön ce sin de de var olan ruh sal so ru nu ya da ki şi lik problem le ri, ya şa dı ğı nız sı kın tı la rın nor mal bir sü reç için de at la tıl ma sı nı en gel le ye bi lir. Olay ön ce sin de var olan ev li lik so run la rı: Ara nız da da ha ön ce den de var olan ve çö zülme miş ev li lik so run la rı, acı ve ri ci olay dan son ra sı kın tı la rı nı zı bir lik te at lat ma ça ba la rınız da zor luk çı ka ra bi lir ya da bu sü re ci im kân sız ha le ge ti re bi lir. Aşa ğı da ki öne ri ler, bir yan dan dep rem gi bi bir fe la ket le ve ka yıp la rı nız la ba şa çık ma ya ça lışır ken, bir yan dan da bir çift ola rak ya şa dı ğı nız sı kın tı la rı nı zı azalt ma ya yar dım cı ola bi lir. Eş ler, bu tür afet ler son ra sın da, sı kın tı la rı nı bir lik te çözme ye ça lı şır ken, çok acı çe ki yor ol sa lar da bu or tak ça ba la rı, hem ki şi sel ola rak ken di le ri ne olan gü ven le ri nin art ma sın da, hem de iliş ki le ri nin gittik çe ge li şip ol gun laş ma sın da bü yük rol oy nar. Ara nız da ki iliş ki de si zin için en çok ger gin lik ya ra tan so run la rı be lir le yin ve bun la ra ön celik ve re rek çö züm yol la rı nı araş tı rın. 19

Ara nız da ki so run la rı, eşi ni zin bir su çu ya da ha ta sı gi bi de ğil, ai le ni zin bir lik te çöz me si ge re ken bir so run ola rak gör me ye ça lı şın; eşi ni zi suç la mak ye ri ne, so ru nun çö zü mü nü araş tı rın. Bir bi ri ni ze kar şı an la yış lı ve hoş gö rü lü olun. Bir lik te ya pa ca ğı nız ba zı ak ti vi te ler bul ma ya ça lı şın ve bir lik te za man ge çi rin. Bir bi ri ni ze şef kat gös te rin. Bir bi ri ni ze olan sa da ka ti ni zi ve ya kın lı ğı nı zı her fır sat ta tek rar la yın. Bir bi ri niz le ko nu şur ken açık ve dü rüst ol maya ça lı şın. Ge rek ai le ni zin için de, ge rek se ai le ni zin dı şında si ze des tek ola bi le cek kay nak la rı kul lanma ya ça lı şın (Bun lar, ya kın ar ka daş la rı nız, ai le bü yük le ri niz, gü ven di ği niz kom şu la rı nız, ye ni ta nış tı ğı nız ve sev di ği niz baş ka çift ler ve ya psi ko lo jik açı dan yar dım ala bi le ce ği niz uz man lar ola bi lir). 20

DEPREM, KAYIPLAR VE DOSTLUKLAR Do ğal afet ler ve be ra be rin de ge le bi len ka yıplar, bek len me yen olay lar dır. Bu tür olay la rı ya şamış ki şi le rin pek ço ğu, ken di le ri ne en acı ve ren du rum lar dan bi ri nin, olay son ra sın da, ba zı ar kadaş la rıy la ya da ak ra ba la rıy la ara la rın da ki iliş kinin git tik çe za yıf la ma sı ve ba zen de ta ma men yok ol ma sı ol du ğu nu be lirt mek te dir ler. Hat ta çok es ki ve çok sa mi mi ar ka daş lık lar bi le, bu tür olay lar dan son ra ze de le ne bil mek te dir. Ba zı ar ka daş lık lar ise, bu zor dö nem le re da ya na bil mek te, hat ta ba zen da ha da güç le ne bil mek te dir. Ya şa dı ğı nız bu bü yük dep rem den son ra siz de, ar ka daş la rı nı zın ya da ak ra ba la rı nı zın si ze es ki si gi bi ya kın lık gös ter me dik le rin den ve es ki si ka dar du yar lı ol ma dık la rın dan ya kı nı yor ola bi lirsi niz. Ba zı la rı nın, ya şa dı ğı nız bu üzü cü ola yın hep iyi ta ra fı üze rin de dur duk la rı nı, kö tü ta ra fı nı hiç aç mak is te me dik le ri ni dü şü ne bi lir si niz. Bir kıs mı nın da sa de ce ken di acı la rın dan, ken di ka yıpla rın dan ve ken di ta lih siz lik le rin den söz et me lerin den ra hat sız lık du ya bi lir, on la rın si zin çek tik le 21

ri ni zi gö zar dı et tik le ri ni dü şü ne bi lir si niz. Bu alanda ki bi lim sel araş tır ma lar, bü tün bun la rın te me linde as lın da iyi ni ye te da ya nan ba zı ne den ler ola bile ce ği ne işa ret et mek te dir: Ar ka daş la rı nız bu acı ve ri ci olay dan son ra, si ze na sıl dav ra na cak la rı nı bi le me dik le ri ya da yan lış söz ler kul lan mak tan kork tuk la rı için uzak ka lı yor ola bi lir ler. Ken di le ri ben zer bir du ru ma düş me dik le ri için, ya şa dı ğı nız ka yıp kar şı sın da gös ter di ği niz tep ki le rin yo ğun lu ğu nu an la ya ma ya bi lir ler. Ay nı olay ken di baş la rı na gel se ne ya pacak la rı nı bi le me dik le rin den ya da çok kork tuk ların dan dolayı uzak du ra bi lir ler. Ka yıp la rı olan bi ri ola rak, siz da ha ça buk ol gun la şa bi le ce ği niz için, ar ka daş la rı nı zın de ğerle ri ni ve ya şam tarz la rı nı ba sit, yü zey sel gö re bi lir, bu ne den le on lar dan siz ken di niz uzak la şa bi lir siniz. On lar da si zin ken di le riy le bir lik te ol mak is teme di ği ni zi dü şü ne bi lir ler. 22

Si zin ya şa dı ğı nız bu acı dan et ki len mek ten kork tuk la rı için ya kın lık tan ka çı na bi lir ler. Si zin, ya sı nı zın için de bo ğul du ğu nu za ve faz la has sas dav ran dı ğı nı za ina nı yor ola bi lir ler. Ba zı la rı da si zi ar tık bir an ön ce nor ma le dön dür me ye ça lı şı yor ola bi lir ler. Olay dan son ra gös ter mek te ola bi le ce ği niz de ği şik dav ra nış lar dan kor ku yor ola bi lir ler. Ör neğin siz olay dan ön ce ha ya ta çok olum lu ba kan, ken di ne gü ven li, ya kın iliş ki ler ku ra bi len, şef kat li bir in san iken, bir an da ar ka daş la rı nız ta ra fın dan çok fark lı bi ri ola rak gö rü lü yor ola bi lir si niz. Ar kadaş la rı nız da, si zin le olan iliş ki le rin de ken di le ri ni gü ven de his se de bil mek için, ye ni den es ki si gi bi ol ma nı zı bek li yor ola bi lir ler. Böy le bir afe ti ya şa mış, bir ya kı nı nı ya da ya kın la rı nı kay bet miş bi ri ola rak, si zin ar ka daş ları nız la ve di ğer ya kın la rı nız la bu olum suz luk la rı ya şı yor ol ma nız çok do ğal dır. Si zin ya şa dı ğı nız acı yı ar ka daş la rı nı zın ay nı yo ğun luk ta ya şa ma la rı, as la müm kün de ğil dir. An cak acı nı zın ha fif le me si 23

için ya kın la rı nı zın des te ği nin çok önem li ol du ğunu ak lı nız dan çı kar ma yın. İliş ki le ri niz de ki zor lanma nın, yu ka rı da sa yı lan ne den ler den kay nak la nabi le ce ği ni ken di ni ze ha tır lat ma ya, ar ka daş la rı nız la açık ça ko nuş ma ya ça lı şın. Bu ça ba yı gös ter di ği niz tak dir de, için den geç ti ği niz bu zor lu dö ne me rağ men, sağ lam ola rak ayak ta ka la bi len ve da ha da ol gun la şıp ge li şen dost luk la rı nız ola cak tır. Yı kın tı lar ara sın dan ye ni ar ka daş lık lar da do ğa bi lir. Za man geç tik çe, iliş kile ri niz de önem ver di ği niz ko nu lar ve ön ce lik ler de ği şe bi lir; ar tık hiç bir za man bu acı ve ri ci olay ön ce sin de ki ha li ni ze ge ri dö ne me ye bi lir si niz. An cak şu nu unut ma yın ki, en ya kın dost la rı nız, si zi bu ye ni ki şi li ği niz le de se vip say ma yı sür düre cek ler dir. De rin dost luk la rı mız bi zim en kıy metli ha zi ne le ri miz dir. 24

Türk Psikologlar Derneği Meşrutiyet Cad. 22/12 Kızılay 06640 Ankara / TÜRKİYE Tel:+90-312-425 67 65 Tel/Fax: +90-312-417 40 59 e-posta : bilgi@psikolog.org.tr İnternet : http//www.psikolog.org.tr