1 İNSAN VÜCUDU Kalbi kasılma sayısı erişkiler içi dakikada 70 80 olup, her kasılışta aorta 60 70 cm 3, akciğerlere de 60 70 cm 3 olmak üzere, kalp her kasılmasıda toplam 10 140 cm 3 ka basılır ve eerji gerektire hareketli işlerde bir miktar artar. ÖRNEK PROBLEM (KAN DOLAŞIMI): Bir kadıı vücududa 0.75 saatte aorta basıla ka miktarı ortalama e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka kaç devir yapar? ÇÖZÜM: Kalp kasılma sayısı, ortalama : KKSo = = 75 adet/dak Her kasılışta basıla ka miktarı, ort. : HKBKMo = = 65 cm /adet Vücuttaki ka miktarı, ortalama İşlem süresi Toplam ka basılma sayısı : VKMo = 3.7 litre : İS = 0.75 saat x = 45 dak : TKBS = 75 x 45 dak = 3375 adet Basıla ka miktarı, ortalama (cm 3 ) : BKMo = 3375 adet x 65 cm /adet 1 litre = 1000 cm 3 ise; BKMo = 19375 cm Basıla ka miktarı, ortalama (l) Ka devir sayısı : BKMo = 19375 cm BKMo = 19.375 litre : KDS =.. KDS = 59.3 devir
ÖRNEK PROBLEM (KAN DOLAŞIMI): Bir erkeği vücududa 1 saatte akciğerlere basıla ka miktarı ortalama e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka kaç devir yapar? ÇÖZÜM: Kalp kasılma sayısı, ortalama : KKSo = = 75 adet/dak Her kasılışta basıla ka miktarı, ort. : HKBKMo = = 65 cm /adet Vücuttaki ka miktarı, ortalama İşlem süresi Toplam ka basılma sayısı : VKMo = 4.7 litre : İS = 1 saat x = 60 dak : TKBS = 75 x 60 dak = 4500 adet Basıla ka miktarı, ortalama (cm 3 ) : BKMo = 4500 adet x 65 cm /adet 1 litre = 1000 cm 3 ise; BKMo = 9500 cm Basıla ka miktarı, ortalama (l) Ka devir sayısı : BKMo = 9500 cm BKMo = 9.5 litre : KDS =.. KDS = 6 devir
3 ÖRNEK PROBLEM (KAN DOLAŞIMI): Bir erkeği vücududa 1 saatte akciğerlere basıla ka miktarı e çok e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka eçok/eaz kaç devir yapar? ÇÖZÜM: Kalp kasılma sayısı, eçok Her kasılışta basıla ka miktarı, eçok : 80 adet/dak. : 70 cm 3 /adet Vücuttaki ka miktarı, e çok Vücuttaki ka miktarı, e az İşlem süresi = 1 saat x 60 dak/saat : 4.7 litre + 1 litre = 5.7 litre : 4.7 litre - 1 litre = 3.7 litre : 60 dak. Toplam ka basılma sayısı : 80 adet/dak x 60 dak = 4800 adet Basıla ka miktarı : 4800 adet x 70 cm 3 /adet = 336500 cm 3 1 litre = 1000 cm 3 ise; Basıla ka miktarı, ortalama Ka devir sayısı, eçok Ka devir sayısı, eaz : 336000 cm 3 / 1000 cm /litre = 336 litre : 336/3.7 litre = 90.81 devir : 336/5.7 litre = 58.95 devir
4 KAS MEKANİĞİ Ele gele momet Omuza uygulaa kuvvet : M = G x L : M = F x e Şekil 1 Şekil ÖRNEK PROBLEM (KAS MEKANİĞİ): Kolu yaa açık ve 60 cm uzuluğuda ola birey bu koumda elide 10 kp yük tutmaktadır. Omuz kas destek dokuları arasıdaki mesafe (e) 34 mm dir. Omuza etki ede kuvveti hesaplayıız. Omuza etki ede kuvveti eldeki yüke oraı edir? ÇÖZÜM: Veriler: L = 60 cm, G = 10 kp, e = 34 mm Eldeki yük: G = 10 kp; 1 kp = 9.81 N G = 10 kp x 9.81 G = 98.1 N Kuvvet kolu uzuluğu: L = 60 cm = 0.60 m Yük kolu uzuluğu: Ele gele momet: e = 34 mm = 0.034 m M = G x L M = 98.1 N x 0.60 m M = 58.86 Nm Omuza uygulaa kuvvet: M = F x e ile F = M/e F = 58.86 m 0.034 m F = 1731 N 1 kp = 9.81 N; F = 731 9.81 kp/n; F = 176. 5 kp Omuza uygulaa kuvvet içi; kaldıraç mekaiği deklemi yardımıyla doğruda hesaplaabilir. F = F = G x L e 10 kp x 0.60 m 0.034 m F 176.5 kp = G 10 kp 18 F = 176. 5 kp
5 ÖRNEK PROBLEM (KAS MEKANİĞİ): Pazusu vücudu ile paralel bir işgörei ö kol uzuluğu 3 cm olup, ö kol yere paralel olmak üzere elide 1 kp yük taşımaktadır. İşgörei dirseğie gele kuvvet 96 kp olduğua göre dirsek kas destek dokuları arası mesafesii hesaplayıız. ÇÖZÜM: L = 3 cm = 0.3 m G = 1 kp F = 10 kp M = G L M = F e G L = F e e = G F L Şekil 3. e = 1 kp 96 kp x 0.3 m e = 0. 04 m = 40 mm
6 İNSANLARIN ENERJİ GEREKSİNİMİ BESİNLERİN DEĞERLERİ PROTEİN LİSTESİ Besi maddesi Protei (g) Karbohidrat (g) Yağ (g) 100 gram az yağlı Yoğurt 5 7 1.5 1 bardak (00ml) yağlı süt 7 10 7 00 ml (1 bardak) kesik süt 1.7 8 0 1 adet tam yumurta 6-7 0 5 100 gram Tavuk eti 0 1 3 100 gram Balıketi 4 1 100 gram koyu peyiri 17 0 18 100 gram Saza balığı 0 0 4 100 gram Sığır eti 30 1 1 100 gram Koyu eti 7 0 8 100 gram Keçi eti 6 0 4 KARBONHİDRAT LİSTESİ Besi maddesi Protei (g) Karbohidrat (g) Yağ (g) 1 büyük patates 60 7 0 1 orta boy Elma 5 0 0 1 bardak portakal suyu (00ml): 0 0 100 gram buğdaylı çavdar ekmeği 61 11 100 gram Yulaf Ezmesi 63 1 7 100 gram Piriç pilavı 70 7 1 100 gram Bulgur pilavı 64 10 0 100 gram patlamış mısır 67 11 5 100 gram Domates 3 1 0 15 gram Nohut 7 6 1.5 ENERJİ GEREKSİNİMİ TABLOLARI Tablo 4.1. Ek eerji gereksiimi (Lehma) İş yaparke pozisyo ve hareketler Ek eerji gereksiimi (kj/dak) Otururke 1.6 Dizüstü duruşta 1.67 Bağdaş kurma.10 Ayakta durmak.51 Ayakta ve eğilerek çalışmak 3.35 Ayakta ve gezierek çalışmak 7.1 14.65
7 Tablo 4.. Çeşitli işlerde eerji gereksiimi (ILO) Faaliyet Eerji gereksiimi kcal/dak kj/dak Tam istirahat 1 4.19 Ofis işleri 8.37 Araç kullama 3 1.56 Araç gereç ile çalışma 4 16.74 Normal yürüme 5 0.93 Toprak atma 6 5.1 Çekiçle çalışma 7 9.30 Rede işleri 8 33.49 Çelik işleri yüksek fırı temizleme 9 37.67 Tablo 4.3. Çeşitli işlerde eerji gereksiimleri ile kalp atış sayısı ilişkisi İşi Niteliği Toplam Eerji Harcamı kcal/dak kj/dak Kalp Atış Sayısı Hafif işler.5 10.47 90 veya daha az Orta işler 5.0 0.93 100 Ağır işler 7.5 31.40 10 Çok ağır işler 10.0 41.86 140 Ekstra ağır işler 1.5 5.33 160 veya daha fazla ÖRNEK PROBLEM (ENERJİ TÜKETİMİ VE DİNLENME SÜRESİ): Çok ağır bir işte güde 7 saat çalışa bir işçii çalışma süresice eerji tüketimii ve bu koşullarda dileme süresii hesaplayıız. ÇÖZÜM: Çok ağır işlerde çalışmada eerji ihtiyacı: E = 10 kcal/dak Toplam çalışma süresi Eerji tüketimi: Dileme süresi: T = 7 saat x 60 = 40 dak ET = 10 x 40 dak = 4. 00 kcal D = 0,1 x T 1 = 0,1 x 40 dak x 1 D = 63 dak
8 ÖRNEK PROBLEM (ENERJİ TÜKETİMİ VE DİNLENME SÜRESİ): Üretim üiteside işgörelerce gerçekleştirile faaliyetler ayı güçlük dereceside ve ağır işler düzeyide eerji gerektirmektedir. İşçii gülük zama dağılımı şöyledir: 8 saat çalışma, 4 saat dileme, 4 saat araç kullama ve 8 saat uyuma. a) İşgörei çalışma peryodudaki dileme süresii Lehma a göre hesaplayıız. b) İşgörei eerji gereksiimii hesaplayıız. ÇÖZÜM: a) İşgörei çalışma peryodudaki Lehma a göre dileme süresi: Rede işleri içi E = 7.5 kcal/dak İş süresi: T = 8 x 60 = 480 dak Dileme süresi: D = 0.1 x T 1 [dak] 7.5 kcal/dak D = 0.1 x 480 dak x 1 4 D = 4 dak b) İşgörei eerji gereksiimi: Faaliyet Süre (dak/gü) Birim eerji gereksiimi (kcal/dak) Toplam (kcal/gü) Çalışma 8 saat x 60 dak/saat = 480 7.5 3600 Dileme 4 saat x 60 dak/saat = 40 1. 88 Araç kullama 4 saat x 60 dak/saat = 40 3 70 Uyku 8 saat x 60 dak/saat = 480 1. 576 Toplam eerji gereksiimi 5184
9 ÖRNEK PROBLEM (ENERJİ TÜKETİMİ VE DİNLENME SÜRESİ): Çok ağır bir işte 08.00 17.00 saatleri arasıda 9 saat çalışa bir işçii çalışma süresice eerji tüketimii ve bu koşullarda dileme süresii hesaplayıız. ÇÖZÜM: Çok ağır işlerde çalışmada eerji ihtiyacı: E = 10 kcal/dak Toplam çalışma süresi: Eerji tüketimi: Dileme süresi: T = 9 saat x 60 = 540 dak ET = 10 x 540 dak = 5400 kcal D = 0.1 x T x 1 / D = 0.1 x 540 dak x 1 ; D = 81 dak Dileme saatleri örek uygulama: Mesai süresi dörde bölüür: 9 =.5 saat = saat 15 dak 4 Mesai saatlerii ortası buluur: 08.00 + 9 = 1.30 1. Dileme: 08.00 +.15 = 10.15 de 40 dakika. Dileme: 1.30 +.15 = 14.45 de 40 dakika
10 ÖRNEK PROBLEM (ENERJİ TÜKETİMİ VE DİNLENME SÜRESİ): Ağır iş kategorisie değerledirile X işii yapa işçii gülük zama dağılımı şöyledir: 8 saat X işçiliği, 4 saat ofis işi, 4 saat ormal yürüme ve 8 saat uyku. a) İşçii X işii yaparke gerekli dileme süresii Lehma a göre hesaplayıız. b) İşçii gülük eerji tüketimii, dileme süresii de dikkate alarak, hesaplayıız. ÇÖZÜM: a) İşçii X işii yaparke gerekli dileme süresii Lehma a göre hesaplayıız. Ağır işler içi E = 7.5 kcal/dak Dileme süresi: D = 0.1 x T x 1 [dak] D = 0.1 x 480 x 7.5 1 D = 4 dak 4 b) İşçii gülük eerji tüketimii (ET), dileme süresii de dikkate alarak, hesaplayıız. Çalışma süresi içideki dileme süresi dikkate alımada; Faaliyet Süre (dak/gü) E (kcal/dak) ET (kcal/gü) Çalışma/ağır iş 8 x 60 = 480 7.5 3600 Ofis işleri 4 x 60 = 40 480 Normal yürüme 4 x 60 = 40 5 100 Uyku 8 x 60 = 480 1. 576 Toplam 5856 Aslıda 4 dakika dileme süresi uygulaırsa; X işi içi 480 dakika yerie 438 dakika kullaılır. Faaliyet Süre (dak/gü) E (8 kcal/dak) ET (kcal/gü) Çalışma/ağır iş 8 x 60-4 = 438 7.5 385 Dileme* 4 1. 50 Ofis işleri 4 x 60 = 40 480 Normal yürüme 4 x 60 = 40 5 100 Uyku 8 x 60 = 480 1. 576 Toplam 5591 * Dolayısıyla, 4 x (7.5 1.) = 65 kcal/gü daha eksik eerji talebi olacaktır.
11 ÖRNEK PROBLEM (ENERJİ TÜKETİMİ VE DİNLENME SİRESİ): Bir demir-çelik tesiside saat 08.00 de işbaşı yapılmakta ve çalışa işçi iş saatlerii dışıda kala süreyi 4 saat araç-gereç ile çalışma, 4 saat hafif işler yapmak ve 8 saat uyku ile geçirmektedir. İşçii gülük eerji tüketimii, besleme programıı, demir-çelik işleri sürecide dileme süresii ve dileme programıı belirleyiiz. Eerji Tüketimi (ET): ET = E i x t i Faaliyetler E [kcal/dak] t [dak] ET [kcal/gü] Demir-çelik işleri 9 480 4.30 Araç-gereç ile çalışma 4 40 960 Hafif işler.5 40 600 Uyku 1. 480 576 Toplam ET [kcal/gü] 6.456 Besleme programı öreği: Sabah 0% 0,0 191. Ara 10% 0,10 645.6 Öğle 30% 0,30 1936.8 Ara 10% 0,10 645.6 Akşam 0% 0,0 191. Ara 10% 0,10 645.6 Toplam 100% 100% 6456 Dileme süresi: D=0.1T(E/4-1) = 0.1 x 480(9/4-1) = 60 dak Dileme programı Sabah 10.00-10.30 Öğle Sorası 15.00-15.30
1 UYGULAMALI ANTROPOMETRİ Çalışa isaları fiziksel rahatlıkları ve bede yeteeklerii etki bir şekilde kullaabilmeleri kulladıkları malzemeler, çalışma yüzeyleri ve hacimlerii kedi boyutları ile uygu olması ile mümküdür. Böyle bir yaklaşımda atropometrik yaklaşımlar kullaılır. Atropometri, isa vücuduu boyutları ile ilgilee özel bir bilim dalıdır. Bu boyutlar; uzuluk, geişlik, yükseklik, ağırlık, çevre boyutları gibi farklı boyutlardır. Oturarak çalışa işgöreleri kulladığı hacim geellikle sıırlı ölçüde değişir. Bu hacimler, kol, bacak ve gövdei diamik atropometrik ölçüleri esas alıarak tasarlamalıdır. Otura ya da ayakta dura bir işgörei omurgası, omuz eklemi, kalçası ya da ayak basma oktaları sabit ike hareket hacimleri ve çeşitli açılarda uzama ve kavrama mesafeleri iş ve isa uyumu içi öemli boyutları verirler. Diamik atropometri ölçüleri zama zama diamometrik ölçümlerle (e kolay erişile, e rahat kavrama yapıla, e güçlü kavrama yapılabilecek oktaları belirlemesi) destekleir. Ayrıca, eklemleri zorlamayacak, mekaik açıda avatajlı ve uzu süre işlem yapılabilecek işlem alalarıı icelemesi gerekir. Sıırlı hacimleri kullaımı halide, işleri ormal giyimle ya da özel teçhizat ile yapılabileceği hacimler atropometrik tekikler kullaılarak belirleir. Bütü atropometrik yaklaşımlarda ölçüleri, tasarımı sözkousu araç, gereç ve makiayı kullaacak kişilerde istatistik yötemlerle alımalıdır. Atropometrik tasarım sırasıda hacim ölçüleri içi e büyük ölçüye (% 95) göre, uzama alaı tasarımıda ise e küçük ölçüye (% 5) göre ayarlamalar yapılmalıdır. Ayarlaabilir sadalye ve masa gibi yardımcı araçları ayar aralıkları % 5 - % 95 arasıda olmalıdır. İşyerleride atropometrik bulguları üst değerleri kullaılmalıdır. Öreği, geçitler, kapılar. Bazı makialarda ise, operatörleri % 95 ve % 99 uu rahat kullaacağı uygu mesafeler dikkate alıır. Koltuk gibi bazı düzeekler, koltukta oturacak herhagi birii rahat ve etki görev yapacağı şekilde ayarlaabilir şekilde tasarımlaır. Buu içi % 5 alt sıır ve % 95 üst sıır değerleri dikkate alıır. Hacimle ilgili tasarımlarda %95'lik dağılım değeri; () deklemi, erişimle ilgili tasarımlarda ise %5'lik dağılım değerleri; (1) deklemi dikkate alıır. Alt sıır içi L x * Z (1) Dağılımları ortalaması mi xi x (4) Üst sıır içi Ortalama L x * Z () max L x (3) Stadart sapma ( x i x) (5)
13 Şekil 4. Edüstride ergoomik amaçlarla statik atropometri araştırmalarıda kullaıla boyut ölçüleri ve dağılım tablosu
14 % Z 80 1.8 90 1.64 95 1.96 98.33 99.58 99..81 99.8 3.09 99.9 3.30 Şekil 5. Normal dağılım eğrisi ve değerleri Üretim ve satış yerleride rafları yüksekliği, istatistik ortalama değerlere göre ayarlaır. Bir tezgah üzeride çalışmada, tezgah yüksekliği belirleirke, çalışma yüksekliği içi parça yüksekliğii yarısı dikkate alıır. Geel yaklaşım, tezgah yüksekliğii, parça yüksekliğii yarısı kadar düşük seviyede olmasıdır.
15 ÖRNEK PROBLEM (TAŞIT KOLTUĞU VE GÖSTERGE TASARIMI): Bir işletmede özel amaçla kullaılacak bir taşıtı koltuğu ve öde bir göstergesii koumu taşıtı kullaacak ola 6 operatöre göre belirleecektir. Taşıtı kullaacak 6 elemaı ayak dahil baldır yükseklikleri ile ayak dahil göz yükseklikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Koltuğu ayarlaabilir olacağı istediğie göre; % 90 güvele alt ve üst sıır değerleri ile gösterge yüksekliğii hesaplayıız. Operatörlere ilişki baldır yüksekliği ve göz yüksekliği Tablo 1 de verilmiştir. Öce ilgili ölçüleri ortalamaları alıır. Buu içi (4) deklemi kullaılır. İlgili ölçülere ilişki ortalamalar hesaplaarak veri tablosuda gösterilmiştir. Tablo 1. Operatör ölçüleri Operatör Baldır yüksekliği (mm) Göz yüksekliği (mm) A 445 130 B 435 100 C 430 10 D 440 110 E 450 140 F 455 135 Ortalama 44.5* 1.5* 8.54* 14.07* * Hesaplaa değerler Ortalama baldır yüksekliği; x x 445 435 430 440 450 455 6 i 1 Ortalama göz yüksekliği; x x 130 100 10 110 140 135 6 44.5mm i 1 Stadart sapma değerleri (5) deklemi ile hesaplaır. Baldır yüksekliği stadart sapma değeri; 1.5mm 1 ( x ) i x (445 44,5) (435 44,5) (430 44,5) 6... 8.54 1 mm Göz yüksekliği stadart sapma değeri; ( x ) i x (130 1,5) (100 1,5) (10 1,5) 6...
16 14.07mm %90 güve düzeyide; Z=1.64 kullaılır. Koltuk ölçüleri; Alt sıırı Üst sıır içi L x * Z 44.5 8.54 *1,64 48. 50mm mi L x * Z 44.5 8.54*1.64 456. 50mm max Koltuk 48.50 mm ile 456.50 mm arasıda hareketli ayarlaabilir olacaktır. Gösterge yüksekliği; küçük boylularıda görmesii sağlayacak, bu durumda uzu boyluları bir ölçüde aşağı bakmasıı soru yaratmayacağı düşüülürse, alt sıır değeri olarak (1) deklemi ile hesaplaabileceği düşüülebilir. Bu varsayımla gösterge yüksekliği L x * Z 1.5 14.07 *1.64 1199. 43mm mi olarak hesaplaır. Acak, bu durumlarda ortalama değeri alımasıı daha doğru olacağı, uzu ve kısa boylu isaları ayı ölçüde zorlaarak göstergeyi izleyeceği gerçeğide hareketle, gösterge yüksekliği ortalama göz yüksekliğide de alıabilir. L 1. 5mm Bu gibi durumlarda ölçüledirme kısa boylu isalara göre yapılmakla birlikte, ölçüleri buradaki gibi dağılımı düzgü ve stadart sapma küçük olursa uygulamada öemli soru yaratmayacağı düşüülebilir, bu durum makie tasarımı açısıda bir eseklik olarak avataja döüştürülebilir. Diğer yada operatörü görüş alaıı kesilmemesi ökoşuldur. Şekil 6. Koltuk tasarımı
17 ÖRNEK PROBLEM (TELEFON KABİNİ TASARIMI): Bir telefo kabii ve telefo cihazıı yerleşimi tasarlaacaktır. Tasarımla ilgili olarak telefou kullaacaklara ilişki boy, dirsekler arası mesafe, öe doğru uzama mesafesi ve göz yüksekliği aşağıdaki tabloda verilmiştir. % 95 güvele telefo kabii boyutlarıı ve telefo cihazı yüksekliğii hesaplayarak, şekli ölçekli olarak çiziiz. Telefo kabii içi ayrıca hareket boşluğu öerecek misiiz? Tablo: Kullaıcı öçlüleri Kullaıcı Boy (D) x 1 (cm) Dirsekler arası (m) x (cm) Öe doğru uzama (A) x 3 (cm) Göz yüksekliği (E) x 4 (cm) 1 170 45 70 160 180 48 75 165 3 155 40 65 145 4 185 50 80 170 5 160 45 70 150 6 175 49 83 165 7 165 55 70 160 8 190 60 85 180 x * 17.5 49.0 74.8 161.9 * 11.4 5.8 6.7 10.3 * Hesaplaa değerler Ortalama boy yüksekliği; x x 170 180 155 185 160 175 165 190 8 i 1 Ortalama dirsekler arası mesafe; x x 45 48 40 50 45 49 55 60 8 i Ortalama öe doğru uzama mesafesi x x 70 75 65 80 70 83 70 85 8 i 3 Ortalama göz yüksekliği x x 49.0cm 74.8cm 160 165 145 170 150 165 160 180 8 i 4 Stadart sapma değerleri (5) deklemi ile hesaplaır. 17.5cm 161.9cm
18 Boy stadart sapma değeri; ( x i x) 11. 4cm 1 Dirsekler arası stadart sapma değeri; ( x i x) 5. 8cm Öe doğru uzama stadart sapma; ( x i x) 6. 7cm 3 Göz yüksekliği stadart sapma; ( x i x) 10. 3cm 4 %95 güve düzeyide; Z=1.96 kullaılır. Kabi yüksekliği; Üst sıır içi L x1 * Z 194. 8cm max 1 1 Kabi geişliği; Üst sıır içi L x * Z 60. 4cm max Kabi deriliği; Üst sıır içi L x3 * Z 87. 9cm max 3 3 Telefo cihazı yüksekliği; Alt sıır içi Lmi 4 x4 4 * Z 141. 7cm Şekil 7. Telefo kabii
19 ÖRNEK PROBLEM (KOLTUK VE GÖSTERGE TASARIMI): Bir işletmede kullaıla taşıma aracıı koltuğu ve öde bir göstergesii koumu taşıtı kullaacak ola 8 operatöre göre belirleecektir. Taşıtı kullaacak 8 elemaı ayak dahil baldır yükseklikleri ile ayak dahil göz yükseklikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Koltuğu ayarlaabilir olacağı istediğie göre; % 90 güvele koltuk alt ve üst sıır değerleri ile gösterge yüksekliğii hesaplayıız. Souçlara göre sözkousu tasarımı tartışıız. %90 içi Z = 1.6 Operatör Baldır yüksekliği X1 (cm) Göz yüksekliği X (cm) A 450 1300 B 460 130 C 40 150 D 400 100 E 430 1300 F 440 1330 G 410 180 H 470 1400 Toplam 3480 10380 X 435 197.5 σ 4 59 X 395 X 475 x xi ( x i x) Koltuk yüksekliği: X = 395 475 mm aralığıda Gösterge yüksekliği: X = 197.5 mm
0 ISI TUTUMU/TEMEL ÇEVRİM ± S = M ± C ± R - E S ısı tutumu, M metabolizma, C iletim, R radyasyo ve E buharlaşma ısısıdır. Isı tutumuu (S) pozitif değerler göstermesi vücut ısısıda artışları, egatif değerler alması ise azalışları ifade eder. Böylece, vücut sıcaklığı da artar ya da azalır. ÖRNEK PROBLEM (ISI TUTUMU): Bir kişide 94 kcal ısı tutumu oluşmuştur. Bu kişii vücut sıcaklığıdaki muhtemel artışı hesaplayıız. ÇÖZÜM: Toplam ısı tutumu S = 55 KCal + 39 KCal = 94 KCal KJ ciside toplam ısı tutumu = 94 KCal x 4.186 KJ/KCal = 393.5 KJ 5 KJ ısı tutumu karşılığı vücut sıcaklığıdaki artış 1 0 C dir. Vücut sıcaklığıdaki artış = 393.5 KJ/5 KJ/ 0 C = 1.75 0 C
1 ÖRNEK PROBLEM (KONTRAST/YANSITMA KATSAYISI): Bir operatörü çalıştığı makiaı yasıtma katsayısı % 76 dır. Operatörü tezgahı uygu biçimde ayırt edebilmesi içi zemii yasıtma katsayısı e çok e olmalıdır? > 1 ise; Kc > Kz olmalıdır. Eşitlik hali içi; Kz = Kc/ = 76 / = 38 Bua göre, zemii yasıtma katsayısı Kz < % 38 olmalıdır. ÖRNEK PROBLEM (KONTRAST/YANSITMA KATSAYISI): Bir operatörü çalıştığı makiaı yerleştirildiği zemii yasıtma katsayısı % 4 dir. Operatörü tezgahı uygu biçimde ayırt edebilmesi içi tezgahı yasıtma katsayısı e az e olmalıdır? > 1 ise; Kc > Kz olmalıdır. Eşitlik hali içi; Kc = Kz = x 4 = 84 Bua göre, makiaı yasıtma katsayısı Kc > % 84 olmalıdır. ÖRNEK PROBLEM (KONTRAST): A ve B diye ifade edile iki ayrı ortamda A ortamıda cismi yasıtma oraı % 80, zemii yasıtma oraı % 45; B ortamıda ise cismi yasıtma oraı % 60 ve zemii yasıtma oraı % 5 dir. Her iki ortam içi kotrastlık derecesii hesaplayıız. Sözkousu ortamları aydılatılmasıı kotrastlık derecelerie göre değerlediriiz. A ortamıda; Kc Kz > Kz Kc > Kz 80 > * 45 80 > 90 Uygu değil; aydılatma uygulamalıdır. B ortamıda Kc Kz > Kz Kc > Kz 60 > * 5 60 > 50 Uygu; görülebilir.
HAVALANDIRMA Tablo 7.4. İşi ağırlığıa göre kişi başıa hava ihtiyacı ve hacmi İş tipi Kişi başı gerekli hacim (m 3 ) Kişi başı gerekli hava ihtiyacı (m 3 /h) Miimum Öeri Miimum Öeri Çok hafif bedesel iş (büro elemaı, saatçi) 10 15 30 45 Hafif bedesel iş (çizim, laboratuvar çalışması, ice mekaik işler, vb.) 1 18 35 53 Orta ağır bedei iş (Toracılık, kayakçılık, maragozluk) Ağır bedei iş (Kalıp, döküm, temizleme, tamir, tesfiye işleri) 15 3 50 75 18 7 60 90 ÖRNEK PROBLEM (HAVALANDIRMA): 80 öğreci kapasiteli bir dersliği miimum ve tavsiye edile hacmii ve uygu boyutlarıı belirleyiiz. Hava yeileme katsayısıı 3 kabul ederek miimum ve tavsiye edile toplam hava ihtiyacıı hesaplayıız. Kişi başıa hava hacmi: Miimum : 1 m 3 /kişi Tavsiye edile: 18 m 3 /kişi Derslik hacmi: Miimum = 1 m 3 /kişi x 80 kişi = 960 m 3 Öerile = 18 m 3 /kişi x 80 kişi = 1.440 m 3 Derslik boyutları: Miimum = 0 m x 1 m x 4 m Hava ihtiyacı: Tavsiye edile= 4 m x 15 m x 4 m Miimum = 3 adet/saat x 960 m 3 =.880 m 3 /saat Tavsiye edile = 3 adet/saat x 1.440 m 3 = 4.30 m 3 /saat
3 ÖRNEK PROBLEM (HAVALANDIRMA): Mevcut bir dersliği boyutları 0 m x 15 m x 4 m dir. Sözkousu dersliği uygu öğreci kapasitesi eçok/e az e kadar olabilir. Öğreci kapasite değerlerie göre miimum ve tavsiye edile toplam hava ihtiyacıı hesaplayıız. Kişi başıa hava hacmi: Miimum : 1 m 3 /kişi Tavsiye edile: 18 m 3 /kişi Kişi başıa hava ihtiyacı: Miimum : 35 m 3 /saat-kişi Tavsiye edile : 53 m 3 /saat-kişi Derslik hacmi = 0 m x 15 m x 4 m = 1.00 m Öğreci kapasitesi: Miimum (e çok) = 1.00 m 3 / 1 m 3 /kişi = 100 kişi Hava ihtiyacı: Tavsiye edile (e az) = 1.00 m 3 / 18 m 3 /kişi = 67 kişi Miimum = 35 m 3 /saat-kişi x 100 kişi = 3.500 m 3 /saat = 35 m 3 /saat-kişi x 67 kişi =.345 m 3 /saat Tavsiye edile= 53 m 3 /saat-kişi x 100 kişi = 5.300 m 3 /saat = 53 m 3 /saat-kişi x 67 kişi = 3.551 m 3 /saat
4 EV ÖDEVİ: PROBLEM: Bir erkeği vücududa 1 saatte akciğerlere basıla ka miktarı miimum, ortalama ve maksimum e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka kaç devir yapar? Hesaplayıız. PROBLEM: Bir erkeği vücududa 1 saatte aorta basıla ka miktarı miimum, ortalama ve maksimum e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka kaç devir yapar? Hesaplayıız. PROBLEM: Bir kadıı vücududa 1 saatte akciğerlere basıla ka miktarı miimum, ortalama ve maksimum e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka kaç devir yapar? Hesaplayıız. PROBLEM: Bir kadıı vücududa 1 saatte aorta basıla ka miktarı miimum, ortalama ve maksimum e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka kaç devir yapar? Hesaplayıız. PROBLEM: 1 kcal/dak eerji gerektire bir işte 10 saat boyuca yapıla iş içi e kadar dileme süresi verilmelidir? PROBLEM: 40 x 40 cm boyutlarıda bir ürüü motajıı yapıldığı bir motaj hattıı tasarımı yapılmaktadır. Çalışa işgöreleri gerekli ölçüleri aşağıda verildiğie göre, işçileri %95 güvele bu hattı rahat kullaabilmeleri ve %10 hata payıı gözöüe alarak uygu motaj hattı yüksekliğii hesaplayıız. Uyguladığıız yötemi yorumlayıız. İşgöre Dirsek yüksekliği (mm) A 1050 B 1080 C 1100 D 1110 E 110 F 1130 G 1130 H 1140 İ 1150 J 1160 PROBLEM: Bir mobilya tesiside rede işleri yapa bir işçii 10 saatlik bir çalışma süresi boyuca et çalışma süresii hesaplayıız. Bu işçii gülük eerji tüketimi e kadar olmalıdır? PROBLEM: A ve B diye ifade edile iki ayrı ortamda A ortamıda cismi yasıtma oraı % 90, zemii yasıtma oraı % 50; B ortamıda ise cismi yasıtma oraı % 50 ve zemii
5 yasıtma oraı % 0 dur. Her iki ortam içi kotrastlık derecesii hesaplayıız. Sözkousu ortamları aydılatılmasıı kotrastlık derecelerie göre değerlediriiz. PROBLEM: Ölçüle ses basıcı 0.88914 Pa (stadart ses basıcı 5x10-5 Pa) ise ses şiddetii hesaplayıız. Bu sesi hagi gürültü kategoriside yer aldığıı ve hagi çalışma ortamları içi ölem gerektireceğii belirtiiz. PROBLEM: Bir dersliği boyutları 0 m x 1 m x 4 m dir. Sözkousu dersliği uygu öğreci kapasitesi eçok/e az e kadar olabilir? Öğreci kapasite değerlerie göre miimum/tavsiye edile toplam hava ihtiyacıı hesaplayıız. OEM Kestae, Gürge, Ceviz ve Ardıç dersliklerii öğreci kapasitesii belirleyiiz ve mevcut kapasiteleri ile karşılaştırıız. PROBLEM: Bir erkeği vücududa 1 saatte aorta basıla ka miktarı ortalama e kadardır? Bu süre içeriside vücuttaki ka kaç devir yapar? Hesaplayıız. PROBLEM: Ağır bir işte güde 9 saat çalışa bir işgörei çalışma süresice eerji tüketimii ve bu koşullarda dileme süresii hesaplayıız. İşgörei et çalışma süresi e kadardır? PROBLEM: Gülük eerji tüketimiizi belirleyiiz ve uyguladığıız yötemi tartışıız.