İŞ ETÜDÜ (1.HAFTA) İş etüdü genel olarak işletmelerde gerçekleşen faaliyetlerin (işlerin) analizi, değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi için ortaya konan teknikleri kapsayan bir alandır İşin Tanımı Endüstri Mühendisliği açısından iş, bir işletmede, işletme fonksiyonlarının yerine getirilmesi için, çalışanlar tarafından gerçekleştirilen her türlü eyleme verilen addır. Bir pres tezgahına işlenecek levhanın yerleştirilmesi, makinenin çalıştırılması, işlenen parçanın makineden alınması birer iştir. Sevkiyatı yapılacak malların son mamul deposunda paletlere yüklenmesi, paletlerin tıra yüklenmesi de yine işe örnektir. Aynı zamanda muhasebe kayıtlarının tutulması, ücretlerin hesaplanması, müşteri siparişlerinin çizelgelenmesi, kalite kontrol için ölçümler yapılması, ölçüm sonuçlarının değerlendirilmesi de iş tanımı içerisindedir. Bedensel İş Bedensel iş, işi gerçekleştiren kişinin her türlü fiziksel aktivitesini kapsar. Bu fiziksel aktivite yoğun kas kullanımını gerektirebildiği gibi bir forkliftin sürülmesi gibi daha az yorucu fiziksel faaliyetleri de içermektedir Zihinsel iş, fiziksel aktiviteden ziyade, kişinin karar verme, yönetme, kontrol etme, inceleme gibi faaliyetlerini içerir. Makineleşmenin bedensel işin türünü değiştirmesine benzer şekilde, bilgi çağına geçiş ile birlikte işletme hayatında zihinsel işlerin türü ve kapsamı genişlemiştir. İş etüdü yukarıda tanımlanan bedensel ve zihinsel işlerin gerçekleştirilmesi süreçlerinde, bu işlerin yapılış şekillerinin analizi, işletmenin hedefleri doğrultusunda (daha düşük maliyetler, daha yüksek verimlilik vb.) iyileştirilmesi yada yeniden düzenlenmesi gibi amaçlar için geliştirilmiş çeşitli bilimsel yönetim tekniklerine verilen genel addır.. İş Etüdünün Amaçları işi yapmanın en ekonomik yolunu bulmak Metot, malzeme ve araçları standart hale getirmek: İş etüdü vasıtasıyla bir işin yapılış şekli kayıt altına alınarak standart hale getirilmeye çalışılır Kalifiye bir işçinin işi yapması için gerekli zamanı tespit etmek: Müşteri siparişlerinin, üretilmesi için hangi makinede, hangi işçi tarafından, ne miktarda ve ne zaman üretileceğinin belirlenmesi gereklidir. Buna üretim planlama denir. Gereksiz faaliyetlerden kurtulmak: Her türlü israf istenmeyen bir durumdur. Gereksiz faaliyetler de birer israftır. Örneğin bir parçanın üretimi sırasında işçi sık sık ara mamul deposuna gidiyorsa, ve bu durum küçük bir iyileştirme ile giderilebilecek ve dolayısıyla işçinin depoya gidiş gelişi azaltılabilecek ise bu gereksiz bir faaliyettir ve ortadan kaldırılması gereklidir. Gerekli faaliyetleri mümkün olan en ekonomik şekilde düzenlemek Kaynaklardan yararlanma oranını arttırmak: Verimlilik kavramı İş gücünü eğitmek: İş etüdü teknikleri ile işlerin yapılış şekilleri standart hale getirilir. Bu bilgi işe yeni başlayan personelin işin yapılış şeklini öğrenmesi sürecinde faydalanabileceği önemli bir kaynaktır Çalışma koşullarını iyileştirmek İş Etüdünün temel fonksiyonları: Bir işin yapılabilmesi için gerekli, uygun zamanın belirlenmesi İşgücünün, işini daha etkin bir şekilde yapmasına imkan sağlayacak yolların bulunmasıdır. İŞ ÖLÇÜMÜ Kalifiye bir işçinin, belirli bir işi, belirli bir çalışma hızıyla (tempo) yapması için gereken zamanı belirlemek amacıyla çeşitli tekniklerin uygulanmasıdır. Bu sayede siparişlerin
üretim süreleri önceden kestirilebilir, işçiyi teşvik edici sistemler kurulabilir, işgücünün performansı değerlendirilebilir METOT ETÜDÜ İşlerin daha basit ve verimli yapılmasını sağlamak amacıyla; malzeme ve işgücünden daha fazla yararlanma imkanlarının araştırılması ve bunlarla ilgili yeni metotların geliştirilmesidir. ENDUSTRİYEL ORTAMIN DOĞUŞU Bu yaklaşım verimlilikte, üretim hızında ve üretim miktarlarında artışa, imalat hatalarında düşüşe ve iş yapmak için gereken teknik becerinin daha düşük olabilmesine imkan tanımıştır. Tüm bu gelişmeler daha sonra Frederick W. Taylor un esas çalışma konusu olan Endüstriyel Ortam ın oluşmasını sağlamıştır Taylor un sisteminin temelinde yatan prensip, üretim süreçlerininparçalara bölünmesi ve her bir parçanın ayrı ayrı iyileştirilmesi olarak özetlenebilir. Taylor un temel yaklaşımında tüm hatalı, gereksiz ve yavaş hareketlerin iyileştirilmesi ve çeşitli aparatlar yardımıyla mekanik işlerin hızlandırılması söz konusuydu. Taylor, Whitney in parçalara uyguladığı prensipleri, işinkendisine ve iş yapış şekillerine uygulamıştı. Taylor, iş yapış şekillerini küçük parçalara ayırıp, nasıl daha iyi yapılabileceklerini analiz ederken, işi yapmak için gereken zamanı azaltmak için de çalışmış, temel iş ölçüm tekniklerini ve iş standartlarını geliştirmiştir. Tüm bu katkılar endüstri mühendisliğinin temel uygulama alanlarından biri olan İş Etüdü nü doğurmuş, bu uygulamaların neticesinde stok yönetimi, sipariş yönetimi, işçi seçimi, işyerinde eğitim, tesis içi yerleşimin iyileştirilmesi gibi alanlarda bilimsel yöntemler geliştirilmeye başlanmıştır. İŞ ETÜDÜ (2.HAFTA) Verimlilik iş etüdü çalışmalarının yapılmasında anahtar başarı faktörü verimliliktir. İş etüdü yapılacak işin seçiminde, yapılan çalışmalarının sonuçlarının değerlendirilmesinde verimlilik ölçümü esastır. Verimlilik, çıktıların girdilere oranı olarak ifade edilir. Çıktı Verimlilik= Girdi Çıktı genellikle bir işçi tarafından ya da tüm üretim sisteminde üretilen mal ve hizmetlerin miktarıdır. Girdiler İşgücü Malzeme Sermaye Enerji Üretim Miktarı Verimlilik= İşgücü+sermaye+malzeme+Enerji İş Gücü Verimliliği Üretim Miktarı Verimlilik=
Üretimde kullanılan İşgücü saati Örnek; Üç vardiya olarak çalışan bir konfeksiyon atölyesinin paketleme departmanında birinci vardiyada (8 saat) çalışan 20 işçi, çalıştıkları sürede 2400 adet gömlek paketlemektedir. Buradaki işgücü verimliliği nedir? Çıktı 2400 Verimlilik= = = 15 gömlek/saat Girdi 20x8 Çıktı 2400 Verimlilik= = = 120 gömlek/işçi Girdi 20 Örnekteki 20 işçiden 10 tanesinin saat ücreti 6 TL, 5 tanesinin 5 TL, 3 tanesinin 6 TL ve 2 tanesinin de 11 TL olduğunu varsayalım. Bu durumda verimlilik nasıl hesaplanır? 10 işçi * 6 TL * 8 saat = 480 TL 5 işçi * 5 TL * 8 saat = 200 TL 3 işçi * 6 TL * 8 saat = 144 TL 2 işçi * 11 TL * 8 saat = 176 TL Toplam maliyet = 480 + 200 + 144 + 176 = 1000 TL. olacaktır. Çıktı 2400 gömlek Verimlilik= = = 2,4 gömlek/tl Girdi 1000 TL Bir oyuncak arabanın montajı 3 dakika sürmektedir. Bir işçi günde 200 adet oyuncak araba monte etmektedir. Günlük çalışma saat 480 dakika olduğuna göre işçilik saati açısında verimlilik nedir? Çıktı 600dk Verimlilik= = = 1,25 Girdi 480dk Verimlilik Tanıtımı Filmi https://www.youtube.com/watch?v=rrcqha_7rug Verimlilik Artışı Daha az girdi ile aynı çıktıyı elde etmek Aynı miktarda girdi ile daha fazla çıktı elde etmek Çıktıdaki artışın girdideki artıştan daha fazla olması Girdideki azalışın, çıktıdaki azalıştan daha fazla olması Girdiler azalırken, çıktıların artması Not : Verimliliğin mutlaka bir birimi olmalıdır. Eğer çıktı ile girdinin birimi aynı ise birim yazılmayabilir. ETKİNLİK Gerçekleşen çıktı ETKİNLİK = Beklenen çıktı Etkinlik ve verimlilik birbirine karıştırılmamalıdır.
Etkinlikte bir sistemden ne beklendiğine karar vermeye çalışırız. Verimlilikte ise kesin girdi ve çıktı sonucuna göre bulunur. Ders hocası verimlilikle ilgili soru geleceğini belirtti. İŞ ETÜDÜ (3.HAFTA) İş Tasarımı Prensipleri Kalite Kontrol İşçinin işinin bir parçası olmalıdır. Çalışanların çapraz eğitimi.işletmeler küçüldükçe personelden daha fazla tipte işleri yapmaları beklenir. İşçilerin katılımı ve ekip yaklaşımı. Vasıfsız işçilerin eğitimi Geçici işçi kullanımı Ağır işlerin otomatikleştirilmesi. Robotlar, CNC tezgahları. Çalışanların işi ve işyerini benimsemesi Endüstri Mühendisinin Sorumlulukları Genel işletme problemlerini ve problem oluşturan veya oluşmasına etki edebilecek işleri belirlemek İşin nasıl yapıldığını dikkatlice analiz etmek ve kaydetmek İşi oluşturan parçaları analiz etmek Yeni iş metotları geliştirmek İş Bölümü Bir iş çeşitli parçalara ayrılabilir.iş parçaları farklı işçilere verildiğinde her işçi daha az iş yapacak ve yaptığı işte profesyonelleşecektir.(ihtisaslaşma) İhtisaslaşma imalat sektöründe olumlu sonuçlar verirken hizmet sektöründe kısıtlı olumlu etki yaratır. İş Bölümünün İşletme Yönetimi Açısından Avantajları Basit ve tekrarlı işlerden dolayı üretim miktarı fazladır. İşler yüksek beceri gerektirmediği için ücretler düşüktür, işçiler kısa zamanda eğitilebilir, kolaylıkla işçi bulunabilir. İş akışı ve iş yükü kolay kontrol edilir. İş bulmak için çok az eğitim gereklidir yada hiç eğitim gerekmez. İşin öğrenilmesi kolaydır. İş bölümünün işçiler açısından avantajları İş bulmak için çok az eğitim gereklidir yada hiç eğitim gerekmez. İşin öğrenilmesi kolaydır. İş Bölümünün İşletme Yönetimi Açısından Dezavantajları İşçiler, ürünün sadece küçük bir kısmını imal ettikleri için malın tamamının kalitesinden sorumlu tutulamazlar. Bu durum ürün kalitesini düşürebilir. İşgücü tatminsizliği yaşanabilir. Çalışanların eğitim/beceri düzeyi düşük olduğu için üretim sürecinin gelişimi yavaştır. İşçiler Açısından Dezavantajları
İşin tekrarlı yapısından dolayı (hep aynı işi yapmak) monotonluk ve sıkılma baş gösterir. İşe yapılan katkının az olması sebebiyle tatminsizlik oluşur. İşin hızında kontrolün olmaması, bıkkınlık ve yorgunluğa yol açar. Ücretler düşüktür. İş Genişletme İş Bölümünün dezavantajlarını azaltmak için kullanırız.yatay VE DİKEY GENİŞLETME olarak ikiye ayrılır. Yatay Genişletme Mevcut işe benzer nitelikte, benzer beceri seviyesinde daha fazlagörev eklenir. Örneğin bir işçi montaj hattında termostatı yerine yerleştiriyor ise, ondan elektrik bağlantılarını da yapması istenebilir. İki veya daha fazla işçinin yaptığı bir işin, birbirini izleyen işlemlerinin bir kişiye yaptırılmasıdır Dikey Genişletme Mevcut işe farklı nitelikte, benzer beceri seviyesinde daha fazlagörev eklenmesi. Örneğin bir freze operatörünün, günlük iş emirlerinin hazırlanması sürecine dahil edilmesi ile işi dikey olarak genişletilmiş olur. Katma Değersiz İşlemler Mamulün tasarımında veya spesifikasyonlarında yapılan hatalar yüzünden uygulananlar Üretim faaliyetlerindeki hatalar veya yanlış uygulamalar yüzünden ortaya çıkanlar Yönetim ve kontrol hatalarını gidermek için uygulananlar İşçinin bilgisizliği veya yeteneksizliği nedeni ile ortaya çıkanlar Mamul tasarımının kötü yapılması Standartların eksikliği yüzünden verimli metotların uygulanamaması Kalite tasarımı ve kontrolünün eksik veya hatalı yapılması Yanlış ekipman/makinelerin kullanılması Üretim yöntemlerinin yanlış uygulanması Üretim araç ve gereçlerinin hatalı kullanılması Tasarım ve işlemlerde sık sık değişiklik yapılması Sipariş ve iş emirlerinin kötü planlanması sebebi ile meydana gelen gecikme ve boş beklemeler Hammadde tedarikinin kötü planlanması Tamir-bakım faaliyetlerinin planlanmasının kötü yapılması nedeni ile beklenmedik arızaların sık meydana gelmesi Aydınlatma, ısıtma, emniyet araçları vb. iş yeri şartlarının yeterli düzeyde bulunmaması ve bunun işçi morali ile iş kazaları üzerinde olumsuz etkileri İşçi devamsızlık, geç kalma ve boş durma oranlarının yüksek olması İşçi devrinin yüksekliği İşçinin yeterli eğitim görmemiş ve vasıfsız olması. Monotonluk Monotonluğun en önemli sebeplerinden biri işin kapsamının düşük olmasıdır. Monotonluğun ana sebepleri şunlardır: İş, çalışanın eğitim ve yetenek seviyesine göre yeterince zor değildir Çalışma alanı dardır Sürekli tekrar Benzer işler uzun süreler boyunca yapılmaktadır Monotonluğun diğer sebepleri: İş ortamında yalnızlık Yetersiz molalar Yetersiz fiziksel hareket Günün bazı saatleri Sıcaklık Yetersiz aydınlatma
Rutin makine sesi İşin başında yorgun olan işçi İşe karşı negatif tutum Monotonluğun Avantajları İş dışı aktiviteler söz konusu olduğunda insanlar genellikle monotonluktan şikayet etmezler (örneğin bir parkta oturmak yada TV izlemek, monoton şekilde müzik dinlemek gibi). Çoğu çalışan iş yerinde monotonluktan şikayet etmez. Zira iş sonrasına daha fazla enerjilerinin kaldığını düşünürler. İş hayatında ise monotonluk istenmez. İş kazası riski doğurabilir, kalite kusurları ortaya çıkabilir. Modern düşünürler monotonluğu kölelik ile eşdeğer tutan teoriler öne sürmektedirler. Monotonluğun insan onurunu zedeleyen bir iş pratiği olduğunu savunurlar. Taylorizm in sorgulandığı en önemli noktalardan biri de bu tekrarlı işler durumudur. İŞ ETÜDÜ (4.HAFTA) Metot Etüdü Metot etüdü, bir işin nasıl yapılacağının ve işlemlerin nasıl gerçekleştirileceğinin tasarlanmasıdır. Burada, iş, genel olarak, çeşitli girdilerin, hedeflenen çıktıya ulaşılması için DÖNÜŞTÜRÜLMESİ için yapılan faaliyetlere verilen isimdir. elimine etme, birleştirme, basitleştirme yeniden Düzenleme Metot etüdünün hedefleri; Üretim süreçlerinin ve metotlarının düzeltilmesi Malzeme, makine ve işgücünün daha iyi kullanılması Aşırı yorgunluğun azaltılması, işgücü verimliliğinin arttırılması Çalışma şartlarının iyileştirilmesi Örneğin, bir fastfood restoranında çalıştığımızı düşünelim. Müşterilere sunulan menü bir üründür ve bu ürünün üretimi çeşitli süreçler ile gerçekleşmektedir. Bu örnekte, hamburger bir üründür, hamburgerin üretim süreci gözlem altına alınıp, iş adımları teker teker çıkarılır (bu sırada çeşitli teknikler ve diyagramlar kullanılır) ve endüstri mühendisliğiyaklaşımları uygulanarak bu üretim sürecinin iyileştirilmeye çalışması ile örnek bir metotetüdü çalışması yapılabilir. Süreç Analizi Metot etüdü çalışması yapılırken ilk önce nerden başlayarak yapılacağına karar verilmelidir. Yöneticilerin ilk olarak üzerinde duracakları 4 ana süreç vardır. Bunlar; Adım1:Fırsarları Tanımla Tedarikçi ilişkileri Yeni Ürün geliştirme süreçleri Siparişin karşılanması Müşteri ilişkileri Adım2:Kapsamı Tanımla Analiz edilen sürecin sınırlarını belirler. Tüm organizasyonu kapsayabilen, birçok adımı ve birçok çalışanı içeren geniş bir süreç midir yada sadece bir kişinin işinin bir parçası olan, daha daraltılmış birbirinin içine geçmiş bir alt süreç midir? Adım3: Süreci Belgele Dokümantasyon, sürecin girdilerinin, tedarikçilerinin (iç ve dış), çıktılarının ve müşterilerinin (iç ve dış) bir listesinin yapılmasını içerir. Süreç adımlara bölündüğünde, analizci, süreç içerisindeki değişik adımlarda müşteri ilişki derece ve biçimlerini ve süreç uyuşmazlıklarını not eder. Analizci aynı zamanda, müşterilere hangi adımların açık olduğunu ve sürecin bir departmandan diğerine nerede transfer edildiğini belirler.
Adım 4: Performansı Değerlendir Metrikler, süreç ve süreçteki adımlar için performans ölçütleridir. Kalite, müşteri memnuniyeti, süre, maliyet, hata sayısı, hata tipleri, güvenlik, çevresel etkiler, zamanında teslim, esneklik gibi farklı ölçütler tanımlanabilir. Metrikler tanımlandıktan sonra sürecin şu anki durumunun belirlenmesi için veri toplanır. Bir iyileştirme yapmadan önce o sürecin ölçümü yapılır ve iyileştirme yapıldıktan sonra yine ölçüm yapılır.bu şekilde yapılan iyileştirmenin performansı ölçülebilir. Adım 5: Süreci Yeniden Tasarla Tasarım ekibi analitik ve yaratıcı düşünce kullanarak iyileştirmeler için uzun bir liste hazırlar. Bu fikirler sonra elenmeli ve analiz edilmelidir. Yeni dokümantasyon ile değiştirilmiş sürecin nasıl çalışacağı ve değişik metrikler için beklenen performans netleştirilmelidir. Adım 6: Değişiklikleri Uygula Birçok süreç etkili bir biçimde yeniden tasarlanabilmiş ancak bu değişiklikler asla hayata geçirilmemiştir. İnsanlar değişime karşı dirençte bulunur. Etüt Yapılacak İşin Seçimi Seçilen işin metot etüdü yapmaya değer olması gereklidir. Etüt sonrasında beklenen gelir artışı yada maliyet azalışının, etüt yapmanın giderini karşılaması ve bunun ötesine geçmesi gereklidir. Belirli bir işin seçimi işçiler arasında huzursuzluğa yol açacak ise etüt çalışması ertelenebilir. İşçi-işveren ilişkilerinin iyi olmadığı departmanlarda da etüt çalışmalarına başlamak uygun olamayabilir. Etüdçülerin, ellerinde kayıt cihazları/defterler ile not almaya başlamaları, sorular sormaları huzursuzluğu arttırabilir. Metot etüdü yapılacak iş belirlenirken sendikal süreçler de göz önünde tutulmalıdır. İşin Seçimi Yüksek oranda direkt işçilik gerektiren işler Talebi yüksek ve sürekli olan işler Üretimde darboğaz oluşturan süreçler Düşük ücretli ve ya aşırı fazla mesai gerektiren işler Yorucu, sevilmeyen veya tehlikeli işler İşin Seçimi Pareto Analizi İtalyan Ekonomici Vilfredo Pareto nun (1848 1923) refahındağılımın açıklanması için geliştirdiği basit ancak problemin belirlenmesi ve incelenmesinde çok etkin bir tekniktir. Normal dağılımda sebeplerin en önemli %20 si, sonuçların %80 ini, sonra gelen %30 u, sonuçların %15 ini ve geri kalan %50 si ise sonuçların sadece %5 ini oluşturmaktadır. Maliyetin yaklaşık %80 ninin elemanların sadece %20 sinden kaynaklandığı veya servetin yaklaşık %80 ninin nüfusun %20 sinin elinde olduğu gibi durumlar da bu konuya birer örnektir. Bu oranlar sebebiyle Pareto prensibine literatürde 80-20, 90-10 kuralı veya 70-30 kuralı da denir. Örnek: Bir seramik fabrikasında yer karolarından 100 adetlik bir örnek alınıyor ve bu örneklerdeki kusur sayıları tablo haline getiriliyor. Hangi kusurların daha önemli olduğu ve dolayısıyla üretimde hangi noktalarda iyileştirme çalışmalarına başlanması gerektiği hususunda karara varmak için Pareto analizi yapılıyor.
Örnekte görüldüğü gibi pareto analizi yapılırken öncelikle büyükten küçüğe doğru sıralanır.daha sonra toplam alınır ve her birinin % değeri yazılır ve kümülatif yüzdeleri alınır. Bu örnekte iyileştirme çalışmalarına nereden başlayacağımız konusunda karar vermek gerekirse %70 olan kısımdan yukarısı yani,patlak,yanlış desen ve çizik problemlerini çözmek için iyileştirme çalışmalarına başlayabiliriz. İŞ ETÜDÜ (5.HAFTA) SEMBOLLER Metot Etüdünde Kullanılan Diyagramlar İş Tasarımı Prensipleri İş Bölümü İş Zenginleştirme Katma Değerli ve Katma Değersiz Aktiviteler Monotonluk İşlem Süreç Şeması
Bu şemanın diğer ismi Montaj Şeması dır. En temel şemadır. Yalnızca işlem, muayeneler ve süreleri gösterilir. Kim tarafından ve nerede yapılacağı gösterilmez. Amaç, işlemlerin mümkün olduğu kadar elimine edilmesi veya birleştirilmesi ya da işlem sırasının değiştirilip değiştirilemeyeceğini incelenmesidir. Şemadaki dikey çizgiler iş akışını gösterir. Yatay hatlar malzemeleri/parçaları gösterir. Malzeme ya da parçalar süreç boyunca ya satın alınır ya da üretilirler. Örnek; Bir boru kelepçesinin imalat süreci incelenmiştir. Boru kelepçesi üç küçük parçadan oluşan bir montaj parçasıdır (20mm. lik altıgen malzeme, Döküm gövde ve 9 mm. lik yuvarlak malzeme) Her bir parçanın imalat süreci aşağıdaki gibidir. Ardından döküm parça, yuvarlak parçaya monte edilmekte (0.05),sonrasında somunlar ana parçaya monte edilmektedir (0.05). Son olarak kelepçe boyanır (0.45) ve askıya alınır (0.15).
İşlem Süreç Şeması (Montaj Şeması) örnekte de görüldüğü gibi sadece işlem ve kontrollerden oluşur. Süreç Akış Şeması Diğer adı İş Akış Şeması dır. Metot etüdünün en yaygın ve en çok kullanılan şemasıdır. Türleri: Malzeme Süreç Akış Şeması İnsan Süreç Akış Şeması
Yukarıdaki akış şeması hazırlanırken, ilk önce Tanım kısmında yazan olaylar iş en küçük parçalara ayrılarak belirlenir. Daha sonra eğer tanım hangi sembole karşılık geliyorsa o kutucuk işaretlenir. Örnek: Yukarıdaki örnekte belirtilen değerlere göre akış şeması oluşturursak
1 numara işlem 2 numara kontrol 3 numara gecikme 4 numara taşıma 5 numara kalıcı bekleme dir. diyagram yukarıda görüldüğü gibi gerekli sembollerinin karşısındaki yerler işaretlenerek oluşturulur ve işaretlenen işlemler birleştirilerek çizilir. Bu süreçte bir iyileştirme yapılacaksa önce katma değersiz işlemlerde iyileştirme yapılması daha basittir. 1 ve 2 numarada değişiklik yapmak daha zordur. AKIŞ DİYAGRAMI İŞ ETÜDÜ (6.HAFTA) İşçi-Makine Şeması Diğer adı İnsan-Makine Şeması veya Çoklu Faaliyet Şeması dır. Üretim süreçlerinde kullanılan makinelerin otomatik veya yarı otomatik olması sebebiyle işçiler toplam çalışma süresinin belirli bir bölümünde boş durumdadırlar. Kullanılmayan bu zamanın değerlendirilebilmesi için insan-makine şemalarından faydalanılır.
İşçilerin, mevcut çalışma şekillerini değiştirip birden fazla makinede çalışmak istememeleri karşısında ne yapılmalıdır? Dersin hocası bu konunun çok önemli olduğunu belirtti ve üzerinde fazla durdu.muhtemelen buradan soru gelecektir.bu konuyu örnekler üzerinde anlattı. Örnek: Fotoğraflı kimlik kartları basan bir firmada bu iş için insan makine şeması çizilecektir. Bir operatör kişi bilgilerini kartın üzerine girdikten sonra, kartı fotoğraf makinesine yerleştirir. Müşterinin fotoğrafını çeker ve makine kimlik kartını işler. Örnek: Bir torna tezgahında yapılan iş şu şekildedir: İşçi parçayı makineye taşır (1 dk.), ardından parçayı makineye bağlar (2 dk.), makine çalışır ve parçayı işler (5 dk.), işçi parçayı söker (2 dk.), işçi parçayı depoya götürür (2 dk.). Bu işlem için işçi-makine diyagramı çizerek, doluluk oranlarını raporlayınız. Yukarıdaki örnekte verimliliği arttıracak bir öneri yapınız ve yeni durum için işçi-makine diyagramını çiziniz. Çözüm: Tornalama işlemi için çoklu faaliyet şeması verilmiştir. Şemadan, parçanın 12 dakikada üretildiği, bu sürenin 5 dakikasında işçinin boş(%41.67) ve 3 dakikasında makinenin boş (%25) olduğu görülmektedir.
Çözüm devamı: Bir iyileştirme çalışması ile boş kalma süreleri yok edilebilir veya azaltılabilir ise, üretim süresi 12 dakikadan daha az olacağından, verimlilik artışı ve işçilik maliyetinde azalma sağlanmış olur. İşçinin boş beklemesi süresinde (3.-8. dakikalar) aynı tip başka bir makine ile ilgilenmesi işçinin boş kalma süresini azaltır. Sonraki şekilde bu öneri doğrultusunda geliştirilmiş yeni bir çoklu faaliyet şeması verilmiştir. Geliştirilmiş yöntemde, işin süresi 14 dakikaya çıkmakta, ancak bu süre içinde 2 adet mamul üretilmektedir. Sonuçta, ilave bir makine ve yeni bir düzenleme ile işlem süresi 12 dakikadan 7 dakikaya düşürülmüş olduğundan, hem üretim hızı yükselecek hem de birim mamul maliyeti içindeki işgücü maliyeti %42 azalacaktır.
İşki-makine analizi yapılırken dikkat edilmesi gereken bir konuda şudur.öncelikle işçinin boş zamanını azaltmaya çalışıyoruz.çünkü makine sadece sermayedir.durduğu yerde para harcamaz ve maliyet yaratmaz.makineye boş kalmasın diye sürekli makineye yüklenilirse darboğaz oluşur.işçinin her dakikasına para ödediğiniz için işçinin boşta kalan zamanını azaltmak daha önceliklidir. Tabiî ki bu durum talebinizin karşılandığı durum için geçerlidir. Eğer talebiniz karşılanamıyorsa makinenin boşta kaldığı zamanlar da çok göze batacaktır.