TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Giriş- Hazırlayan Yrd. Doç. Selçuk Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi - Endüstri Mühendisliği Bölümü
İşletme: İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mal ve hizmet üretiminde bulunan teknik ve ekonomik birimlerdir. 2/18
Tesisin kurulacağı yerin seçimi çok önemlidir. Öyle bir yer olsun ki; Kullanılan girdilerin maliyeti ve Üretilen birimleri pazarlarken katlanılacak maliyet düşük seviyelerde olsun 3/18
Tesis Planlama ve Tasarımı Hiyerarşisi 4/18
Tesis Planlama ve Tasarımı Hiyerarşisi 5/18
Tesis Planlama ve Tasarımı Hiyerarşisi 6/18
Tesis Yer Seçimi: Endüstriyel üretim sistemleri yönünden, üretim/dağıtım giderleri ve fiyat/satış hacmi yönünden bir tesisin en etkin, üretken ve karlı çalışabileceği coğrafi bölgenin seçilmesi sürecine tesis yer seçimi adı verilir. Bir başka tanıma göre ise tesis yerinin seçimi; bütün faktörler dikkate alındığı takdirde, imal edilecek mamul veya mamullerin en düşük maliyetle müşteriye intikalini sağlayacak yerin bulunması olarak tarif edilebilir. 7/18
Tesis yer seçimine neden olan faktörler 8/18
Ürün Değiştirme Talepte oluşan değişim Kaynakların tükenmesi Teknolojideki değişim Genişleme Ürün karışımını arttırma ihtiyacı Pazara yeterince hizmet verememe Mevcut tesislerin eskimesi Kısıtlı tesisler, kısıtlı yerleşim Pazar payını arttırma ihtiyacı Çok Merkezileşme Talepteki kaymalar Üretim faktörlerinin değişimi Yeni hammadde kaynakları Yeni işgücü kaynakları Yeni finansal kaynaklar 9/18
Tesis Yer Seçimi Süreci: Fabrikanın kurulacağı bölgenin seçimi: Bu ülkenin ortak özellikleri bulunan bir bölgesi olabilir. Örneğin; Marmara Bölgesi, Doğu Karadeniz Kıyısı, Doğu Anadolu Bölgesi vb. Bölgenin spesifik bir yerinin belirlenmesi: Fabrika yeri olarak seçilen bölge içerisinde spesifik bir fabrika yeri seçimi işlemi yapılır. Örneğin; Marmara Bölgesinde Tekirdağ kıyı şeridi, Trabzon İli, Bursa Yalova karayolu üzeri vb. 10/18
Tesis Yer Seçimi Süreci (devam): Belirlenen bölge ve il sınırları içerisinde fabrika kuruluş yerinin tam olarak belirlenmesi (Arsa Seçimi): Bu aşamada fabrika kuruluş yeri kesin ve ayrıntılı olarak tespit edilir. Belirli bir topluluğun yaşadığı yerin seçiminin, işlemler üzerinde büyük bir etkisi vardır. Ayrıca, o bölgedeki ticaret odaları, kamu kuruluşları, devlet daireleri ve endüstriyel kuruluşların katkıda bulunmaları, bölgede var olan çeşitli arsalara ilişkin hazır verilerin sağlanmasına olanak verir. Bunun sonucu olarak, bölgenin spesifik bir yerinin seçimi ile arsa ile ilgili karar aynı anda verilir. Bu bakımdan sorun genellikle iki aşamaya ayrılmaktadır. 11/18
Kuruluş Bölgesi Seçiminde Etkili Olan Faktörler: Hammadde kaynaklarının şimdiki ve gelecekteki durumu Hammaddenin şimdiki ve gelecekteki arz potansiyeli Hammaddenin üretim sırasında ağırlık ve hacim kaybetmesi Hammaddenin çabuk bozulabilirliği Hammaddenin işletmeye taşıma maliyetleri Talep ve dağıtım olanaklarını açısından pazarın elverişliliği Ürünün şimdiki ve gelecekteki talep potansiyeli Ürünün pazara taşınma maliyetleri Ürünün çabuk bozulabilirliği Ürünün üretim sırasında hacim veya ağırlıkça büyümesi Üretimin hizmet biçiminde olması Perakende satışçılık 12/18
Kuruluş Bölgesi Seçiminde Etkili Olan Faktörler (devam): İşgücünün şimdiki ve gelecekteki durumu İşgücünün nitelik ve nicelik olarak şimdiki yeterliliği ve gelecekteki arz potansiyeli İşgücünün ücret durumu Ulaştırma olanaklarının şimdiki ve gelecekteki durumu Karayolları yoğunluğu, taşıma özellikleri Demiryolları yoğunluğu, taşıma özellikleri Denizyolları yoğunluğu, taşıma özellikleri Havayolları yoğunluğu, taşıma özellikleri 13/18
Kuruluş Bölgesi Seçiminde Etkili Olan Faktörler (devam): Enerji kaynaklarının şimdiki ve gelecekteki durumu Su ve enerji temin edilebilirliği, maliyeti ve sürekliliği Artıkların atılması gibi alt yapı elverişliliği Üretim ve personelin yaşamını etkileyecek iklim koşulları İklim faktörleri, coğrafik yapı ve iklimin verimliliğine etkisi Yan sanayinin şimdiki ve gelecekteki durumu Teşvik edici ve kısıtlayıcı faktörlerin şimdiki ve gelecekteki durumu Şehir içi, şehir dışı ulaşım ve haberleşme olanakları Kredi kolaylıkları, vergi muafiyeti ve indirimi 14/18
Bölgenin Spesifik Bir Yerinin Belirlenmesi ve Arazi Seçiminde Etkili Olan Faktörler: Diğer işletmelerle bütünleşme olanağı Sayı ve nitelik olarak uygun işgücünün sağlanması Dışardan gelecek çalışanlar için yeterli ve uygun konut bulunması Uygun bir toplumsal yapının varlığı Ulaştırma sisteminin varlığı ve etkinliği Malzeme, yedek parça sağlama kolaylığı, yan sanayinin durumu Özellikle şehir içi yerleşiminde karşılaşılan oto park sorunu 15/18
Bölgenin Spesifik Bir Yerinin Belirlenmesi ve Arazi Seçiminde Etkili Olan Faktörler: Arazinin normal ve acil durumlarda ulaşılabilirliği Gaz, elektrik, su, kanalizasyon ve benzeri hizmetlerin yeterliliği Arazinin maliyeti, toprak ve iklim durumu Bölgesel arazi kullanım ve inşaat kuralları ve yasal düzenlemeleri Genişleme için yeterli alanın varlığı İşletmenin ve çevresinin güvenlik gereksinimi Bölgesel yönetimin sağladığı özel kolaylıklar, bağışlar, düşük faizli krediler ve ucuz kiralar 16/18
Tesis Yer Seçimi Probleminin Çeşitleri: Planlama Seviyesi Stratejik Seviye: Havaalanı, metro, fabrika vb. yer seçimi Taktik Seviye: Otobüs durağı, depo, restoran vb. yer seçimi Operasyonel Seviye: Sınıf değişiklikler Çözüm Uzayı Çizgi üzerinde yerleşim Sürekli uzay Kesikli uzay 17/18
Tesis Yer Seçimi Probleminin Çeşitleri (devam): Oyuncu Sayısı Tek oyuncu Çok oyuncu (rekabetçi yerleşim) Amaç Fonksiyonu Müşteriler ile tesis arasındaki ortalama/toplam mesafe en küçüklemesi (okul, fabrika vb.) Kapsama problemleri (ambulans, itfaiye aracı vb. yerleşim yeri seçimi) Uzaklık en büyüklenmesi (çöp toplama merkezlerinin yer seçimi) 18/18
TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Sürekli Uzayda Yer Seçimi- Hazırlayan Yrd. Doç. Selçuk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi - Endüstri Mühendisliği Bölümü
Tek Tesis Yer Seçimi Uygulamada sık karşılaşılan bir durumdur. Mevcut tesislere yeni bir tesis ekleneceği zaman, diğer tesislerin (müşterilerin) yerleşimi sabit kalır. Sadece yeni tesise, mevcut sistem içinde verilecek en iyi yerin neresi olacağı araştırılır. Teorik önemi büyüktür. Çok tesis yer seçimi problemi için bir başlangıç oluşturur. Çok tesis yer seçimi problemi olarak tanınan üst problemin n=1 olan özel bir halidir. 2/18