iii çindekiler çindekiler Önsöz ÜN TE

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "iii çindekiler çindekiler Önsöz... 1. ÜN TE"

Transkript

1 çindekiler iii çindekiler Önsöz... ix Temel Kavramlar... 2 G R fi... 3 ORGAN K MOLEKÜLLERDE KOVALENT BA LANMA VE ELEKTRONEGAT V TE... 3 ELEKTROF LLER (E) VE NÜKLEOF LLER (Nu)... 4 Nükleofilik Güç Üzerine Çözücü Etkisi... 5 NDÜKT F VE MEZOMER K ETK LER... 6 ndüktif Etkiler... 6 Mezomerik Etkiler... 7 KARBONUN H BR TLEfiMES... 9 Karbonun sp3 Hibritleflmesi... 9 Karbonun sp2 Hibritleflmesi Karbonun sp Hibritleflmesi Ba Uzunluklar ve Ba Enerjileri REAKT F KARBON ARA ÜRÜNLER BAZI ORGAN K REAKS YONLAR VE MEKAN ZMALARI Nükleofilik Sübstitüsyon (Yer de ifltirme) Reaksiyonlar i) SN1(Nükleofilik Sübstitüsyon-1) Reaksiyonlar ii) SN2 (Nükleofilik Sübstitüsyon-2) Reaksiyonlar SN1 ve SN2 Reaksiyonlar nda Stereokimya Eliminasyon (Ayr lma) Reaksiyonlar i) E1 Eliminasyon Reaksiyonlar ii) E2 Eliminasyon Reaksiyonlar iii) E1cB Eliminasyon Reaksiyonlar Eliminasyon Reaksiyonlar nda Oluflan Çift Ba n Konumu Nükleofilik Yer de ifltirme ile Eliminasyon Reaksiyonlar n n Rekabeti Nükleofilik Yer de ifltirme ve Eliminasyon Reaksiyonlar nda Ç k c Grubun Özellikleri Nükleofilik Kat lma Reaksiyonlar Elektrofilik Kat lma Reaksiyonlar Radikalik Reaksiyonlar ORGAN K MOLEKÜLLER N S MLEND R LMES Düz Zincir Alkanlar ve Sikloalkanlar Alkenler ve Alkinler Aminler Alkoller Ketonlar Aldehitler Karboksilik Asitler Aromatik Bileflikler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar ÜN TE

2 iv çindekiler 2. ÜN TE 3. ÜN TE Organik Asitler ve Bazlar BRØNSTED-LOWRY AS T-BAZ TANIMI LEW S AS T-BAZ TANIMI AS TL N VE BAZLI IN ÖLÇÜLMES - pk a B R AS T-BAZ REAKS YONUNUN TAHM N ED LEB LMES Ç N pk a DE ERLER N N KULLANILMASI AS TL K VE BAZLIK KUVVET NE ETK EDEN ETKENLER Atomik Özellikler Molekülün yap sal özellikleri Çözücü Etkisi Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças S ra Sizde Yan t Anahtar Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Alifatik Hidrokarbonlar-Alkan-Alken-Alkinler...61 AL FAT K H DROKARBONLAR ALKANLARIN GENEL ÖZELL KLER ALKANLARIN ELDE ED L fi YÖNTEMLER Alken ve Alkinlerin Katalitik ndirgenmesi (Hidrojenasyonu) Alkil Halojenürlerin Eflleflme Reaksiyonu (Wurtz Reaksiyonu) Alkil Halojenürlerin Grignard Reaktifi ile Reaksiyonu Alkil Halojenürlerin Lityum-Bak r Organometalik Bileflikleriyle Reaksiyonu Alkil Halojenürlerin ndirgenmesi Alkil Halojenürlerin Zn/ HCl Sistemi ile ndirgenmesi Alkil Halojenürlerin Lityumalüminyumhidrür (LiAlH4) ile ndirgenmesi 67 Ketonlar n ndirgenmesi Kolbe Elektrolizi ALKANLARIN REAKS YONLARI Katalitik Kraking Alkanlar n Yanmas Alkanlar n Halojenlerle Reaksiyonu Alkanlar n Klor ile Reaksiyonlar Halojenlendirmede Bromun Seçicili i ALKENLER N GENEL ÖZELL KLER ALKENLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Alkollerin Dehidrasyonu Alkil Halojenürlerin Dehidrohalojenasyonu Visinal Dihalojenürlerin Dehalojenasyonu ALKENLER N REAKS YONLARI Alkenlere Hidrojen Halojenürlerin Kat lmas (Hidrohalojenasyon) Hidrojen Bromürün Radikalik Kat lmas Alkenlere Halojenlerin Kat lmas Alkenlere Asit Katalizörlü ünde Su Kat lmas (Hidrasyon) Alkenlerin Hidroborasyonu... 85

3 çindekiler v Halohidrin Oluflumu Alkenlere Hidrojenin Katalitik Kat lmas Alkenlerin Epoksitlenmesi Alkenlerin Yükseltgenmesi Alkenlerin Ozonlanmas Alkenlerin Polimerizasyonu ALK NLER N GENEL ÖZELL KLER ALK NLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Alkil Halojenürlerin Dehidrohalojenasyonu Tetrahalojenoalkanlar n Dehalojenasyonu Uç Alkinlerin Nükleofilik Yer De ifltirmesi ALK NLER N REAKS YONLARI Alkinlere Hidrojen Halojenürlerin Kat lmas (Hidrohalojenasyon) Alkinlere Halojenlerin Kat lmas (Halojenasyon) Alkinlere Hidrojen Kat lmas Alkinlere Su Kat lmas Alkinlerin Hidroborasyonu Alkinlerin Yükseltgenmesi Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Aromatik Hidrokarbonlar ve Elektrofilik Aromatik Yer De ifltirme Reaksiyonlar AROMAT K B LEfi KLER N GENEL ÖZELL KLER Aromatiklik Kavram ELEKTROF L K AROMAT K YER DE fit RME REAKS YONLARI Benzenin Nitrolanmas Benzenin Sülfonlanmas Benzenin Halojenlendirilmesi Friedel-Crafts Alkillemesi ve Açillemesi AROMAT K B LEfi KLERDE NDÜKT F VE MEZOMER K ETK LER AROMAT K B LEfi KLERDE YAN Z NC R REAKS YONLARI Alkilbenzen Reaksiyonlar Alkenilbenzen Reaksiyonlar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Kaynaklar Alkoller ve Fenoller ALKOL VE FENOL B LEfi KLER N N GENEL ÖZELL KLER ALKOLLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Aldehit ve Ketonlardan Alkol Eldesi Karboksilik Asit ve Esterlerden Alkol Eldesi Epoksitlerden Alkol Eldesi Alkenlere Hipobromik Asit veya Hipoklorik Asit Kat lmas ÜN TE 5. ÜN TE

4 vi çindekiler Alkil Halojenürlerden Alkol Eldesi FENOLLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Anilinden Fenol Eldesi Klorobenzenden Fenol Eldesi Sodyum Benzensülfonattan Fenol Eldesi ALKOLLER N REAKS YONLARI Asidik ve Bazik Reaksiyonlar - Oksonyum ve Alkoksit Oluflumu Nükleofilik Reaksiyonlar Asit Halojenürlerle Ester Oluflumu Nitrik Asit ve Sülfürik Asitle Reaksiyonu - Alkilnitrat ve Alkil Sülfat Oluflumu Alkollerden Alkil Halojenür Oluflumu Alkollerin Alkil Halojenürlerle Reaksiyonu - Eter Oluflumu Alkollerin Sülfonil Klorürle Reaksiyonlar - Mesilat ve Tosilat Oluflumu Yükseltgenme Reaksiyonlar - Karbonil Bilefliklerinin Oluflumu Seçimli Yükseltgenme FENOLLER N REAKS YONLARI Fenollerin Aromatik Halka Reaksiyonlar Fenollerin Hidroksi ( OH) Grubu Reaksiyonlar Claisen Çevrilmesi Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 7. ÜN TE Eterler ve Epoksitler ETERLER VE EPOKS TLER N GENEL ÖZELL KLER ETERLER N VE EPOKS TLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Eterlerin Elde Edilifl Yöntemleri Epoksitlerin Elde Edilifl Yöntemleri ETERLER N VE EPOKS TLER N REAKS YONLARI Eterlerin Reaksiyonlar Epoksitlerin Reaksiyonlar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar Halojenli Organik Bileflikler HALOJENL ORGAN K B LEfi KLER N GENEL ÖZELL KLER HALOJENL ORGAN K B LEfi KLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Alkanlar n Radikalik Halojenasyonu Alkenlerin ve Alkinlerin Kat lma Reaksiyonlar Alkollerin Alkil Halojenürlere Çevrilme Reaksiyonlar Aromatik Bilefliklerin Halojenlendirilmesi HALOJENL ORGAN K B LEfi KLER N REAKS YONLARI

5 çindekiler vii Alkil Halojenürlerin Nükleofilik Yer De ifltirme Reaksiyonlar Alkil Halojenürlerin Karbon Nükleofilleriyle Reaksiyonlar Alkil Halojenürlerin Azot Nükleofilleriyle Reaksiyonlar Alkil Halojenürlerin Oksijen Nükleofilleriyle Reaksiyonlar Alkil Halojenürlerin Hidrür (H-) ile Reaksiyonlar Alkil Halojenürlerin Eliminasyon Reaksiyonlar Aril Halojenürlerin Nükleofilik Aromatik Yer De ifltirme Reaksiyonlar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Amin Bileflikleri G R fi AM N B LEfi KLER N N GENEL ÖZELL KLER Aminlerin Bazl AM N B LEfi KLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER π-ba l Azot çeren Bilefliklerin ndirgenmesi Amitlerin Hofmann Çevrilme Reaksiyonu Açil Azitlerin Curtius Çevrilme Reaksiyonu AM N B LEfi KLER N N REAKS YONU Diazonyum Tuzlar n n Oluflumu ve Sentetik Kimyada Kullan m Özet Kendimizi S nayal m S ra Sizde Yan t Anahtar Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Karbonil Bileflikleri1- Aldehit ve Ketonlar KARBON L GRUBUNUN GENEL ÖZELL KLER ALDEH T VE KETONLARIN ELDE ED L fi... YÖNTEMLER Alkollerin Yükseltgenmesi Karboksilik asit ve Türevlerinin ndirgenmesi Alkenlerin Ozonlanmas Alkinlerin Civa (II) Katalizörlü ündeki Reaksiyonlar Alkil ve Aril halojenürlerin Reaksiyonlar ALDEH T VE KETONLARIN REAKS YONLARI Aldehit ve Ketonlar n Nükleofilik Kat lma Reaksiyonlar a,b-doymam fl Aldehit ve Ketonlara Konjuge Nükleofilik Kat lma a-karbona Ba l Hidrojen Atomlar n n Asitli i ile Enolat Oluflumu - Karbonil Grubunun a-elektrofilik Yer De ifltirme Reaksiyonlar Keto-Enol Tautomerizmi Aldehit ve Ketonlar n Yükseltgenme Reaksiyonlar Özet Kendimizi S nayal m S ra Sizde Yan t Anahtar Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Kaynaklar ÜN TE 9. ÜN TE

6 viii çindekiler 10. ÜN TE Karbonil Bileflikler II - Karboksilik Asitler ve Türevleri KARBOKS L K AS T GRUBUNUN GENEL ÖZELL KLER Karboksilik Asitlerin Asitlikleri KARBOKS L K AS TLER N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Yükseltgenme Reaksiyonlar ile Elde edilmesi Organometalik Bilefliklerin Karboksillenmesi Nitrillerin hidrolizi KARBOKS L K AS TLER N REAKS YONLARI ndirgenme Reaksiyonlar Yükseltgenme Reaksiyonlar Tuz Oluflum Reaksiyonlar Hidroksi Grubunun Yer De ifltirmesi - Karboksilik Asit Türevleri KARBOKS L K AS T TÜREVLER KARBOKS L K AS T TÜREVLER N N BA IL REAKT V TELER KARBOKS L K AS T TÜREVLER N N ELDE ED L fi YÖNTEMLER Asit Halojenürler Anhidritler Esterler Amitler Nitriller KARBOKS L K AS T TÜREVLER N N REAKS YONLARI Hidrür (H-) ile ndirgenme Reaksiyonlar Su ile Hidroliz Reaksiyonlar Baz Karboksilik Asit Türevlerinin Karbon Nükleofilleriyle Reaksiyonu Baz Karboksilik Asit Türevlerinin Michael Reaksiyonu Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças S ra Sizde Yan t Anahtar Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Ek

7 çindekiler ix Önsöz Her bilimsel çal flma, insano lunun bilgi havuzunda biriken bir su damlas d r. Dolay s yla bilimsel bir bulufl, kendi döneminde yeni bilimsel alanlar n aç lmas na neden olurken, gelecekte yeni baflka bulufllar n gerçekleflmesine de yol açar. Alman Kimyac Friedrich Wöhler 1882 y l nda amonyum siyanat s tarak üre yi sentezledi inde o zamana kadar var olan organik maddelerin sadece canl organizmalar taraf ndan üretilebilece i tabusunu y kt. Böylece ismini organizma kelimesinden alan organik kimya bilim dal h zl bir geliflme gösterirken biyoloji, t p, mühendislik alanlar da bundan genifl bir flekilde faydaland. Günlük yaflant m zda kulland m z, yiyeceklerden, tekstile, plastik ürünlerinden, yak tlara, ilaçlardan elektroni e pek çok ürün, laboratuvar koflullar nda üretilen organik maddelerden yap lmaktad r. Bugün bilinen alt milyondan fazla türde organik madde vard r ve hergün bunlara yenileri eklenmektedir. Yüzy llard r organik kimya laboratuvarlar nda di er kimya dallar, fen ve mühendislik dallar yla yap lan ortak çal flmalar sonucunda, yeni ilaçlar n, yeni malzemelerin üretilmesine, canl metabolizmas n n anlafl lmas na ve daha pek çok yeni buluflun gerçekleflmesine katk da bulunulmaktad r. Bu nedenle organik kimyay anlamak, sadece bir kimyac için de il günlük yaflant s nda sürekli organik malzemeler kullanan ve kimyaya ilgi duyan insanlar için de önemlidir. Bu kitap, haz rlan fl amac nedeniyle organik kimyay detayl bir flekilde anlatmamakla birlikte, ilgilenenler için organik kimyaya bir girifl niteli indedir. Kitapta organik kimyada s kl kla karfl lafl lan baz kavramlar ile çeflitli fonksiyonel gruplar n özellikleri, reaksiyonlar ve elde edilifl biçimleri yer almaktad r. Bu kitab haz rlama görevini bizlere veren say n hocalar m z utand rmad m z umuduyla eme i geçen herkese teflekkür ederim. Editör Doç.Dr Deniz HÜR

8 1ORGAN K K MYA Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Bir kovalent ba n polarizasyonu ile elektronegativite iliflkisini kurabilecek, Nükleofil ve elektrofil gruplar ve özelliklerini kavrayabilecek, Karbon atomunun çeflitli ba lar n ve hibrit orbitallerini iliflkilendirebilecek, Çeflitli fonksiyonel gruplar n, bir molekülün elektronik yap s üzerindeki etkilerini ayd nlatabilecek, Bir reaksiyonun mekanizmas n türetebilecek, Bir molekülün sistematik ismini kurallar na uygun olarak yazabilecek bilgi ve becerilere sahip olacaks n z. Anahtar Kavramlar Elektronegativite Polar kovalent ba Nükleofil ve elektrofiller ndüktif ve mezomerik etkiler Rezonans Reaksiyon mekanizmas Organik moleküllerin isimlendirilmesi çerik Haritas Organik Kimya Temel Kavramlar G R fi ORGAN K MOLEKÜLLERDE KOVALENT BA LANMA VE ELEKTRONEGAT V TE ELEKTROF LLER (E) VE NÜKLEOF LLER (Nu) NDÜKT F VE MEZOMER K ETK LER KARBONUN H BR TLEfiMES REAKT F KARBON ARA ÜRÜNLER BAZI ORGAN K REAKS YONLAR VE MEKAN ZMALARI ORGAN K MOLEKÜLLER N S MLEND R LMES

9 Temel Kavramlar G R fi Bu ünitede, organik kimyada s kl kla karfl lafl lan baz temel kavramlar üzerinde duraca z. Burada incelenen konular n baz lar n Genel Kimya kitab n zdan hat rlayacaks n z. Organik kimyada temel olarak karbonun atomlarla yapt çeflitli ba lar ve bu ba lanmalar sonucunda oluflan organik moleküllerin özellikleri, sentezleri ve reaksiyonlar üzerinde durulmaktad r. Dolay s yla organik kimyay ö renirken, bafllang ç noktam z karbonun yapt ba lar n özellikleri olmal d r. Do ada bulunan milyonlarca organik maddenin iskelet yap s, karbonun kovalent ba lar ndan oluflur. ORGAN K MOLEKÜLLERDE KOVALENT BA LANMA VE ELEKTRONEGAT V TE Kovalent ba, birbirine ba l iki atomun ba elektronlar n ortak kulland klar ba türüdür. Ancak bu ortakl k her zaman eflit de ildir. Ba yapan atomlar n elektronegativitelerine göre kovalent ba lar, polar ve apolar kovalent ba lar olmak üzere ikiye ayr l rlar. Elektronegativite, bir atomun elektron çekme e iliminin ölçüsüdür ve periyodik çizelgede soldan sa a artarken, yukar dan afla azalmaktad r. Apolar kovalent ba larda, ba elektronlar iki atom aras nda eflit flekilde da l rken polar kovalent ba larda bu eflitlik bozulur ve ba elektronlar daha çok, elektronegatif atom etraf nda toplan r ve böylece ba da bir kutuplaflma meydana gelir. Bu durumda ba atomlar ndan elektronlar daha az çeken atom, k smen art (δ+) yüklenirken, elektronlar daha fazla çeken yani daha elektronegatif olan atom ise k smen eksi (δ-) yüklenir. Afla daki çizelgede baz elementlerin elektronegativite de erleri verilmifltir. Kovalent ba da elektronlar, ba oluflturan atomlar taraf ndan ortak kullan l r. H (2,3) Li (0,9) Be (1,6) B (2,1) C (2,5) N (3,1) O (3,6) F (4,2) Na (0,9) Mg (1,3) Al (1,6) Si (1,9) P (2,3) S (2,6) Cl (2,9) K (0,7) Br (2,7) I (2,4) Çizelge 1.1 Periyodik çizelgede baz elementlerin elektronegativite de erleri.

10 4 Organik Kimya Polar bir kovalent ba da, hangi gruplar n k smen art ve k smen eksi yüklenece i gruplar n elektron itici ve çekici özelliklerine göre de ifliklik gösterir. Bu aflamada organik kimyada s kl kla karfl lafl lan ve bu kitab n ilerleyen bölümlerinde de çokça kullanaca m z elektrofiller, nükleofiller, indüktif ve mezomerik etkiler ile elektron itici ve çekici gruplar hakk nda bilgi vermek faydal ola- cakt r. Elektrofil gruplar, elektron seven gruplard r. Reaktivite, reaksiyona girme e ilimidir. Bir kovalent K ba n T ALewis P gösterimine ve ba oluflturan atomlar n formal yüklerinin hesaplanmas na Genel Kimya kitab n zdan bak n z. ELEKTROF LLER (E) VE NÜKLEOF LLER (Nu) Kimyasal reaksiyonlarda çeflitli ba lar k r l rken, yeni ba lar oluflur ve bir atom veya molekülden bir di erine elektronlar aktar l r. Elektron aktar m elektronca zengin merkezlerden, elektronca fakir merkezlere do ru gerçekleflir. Elektronca fakir olan ve kendisine elektron sa layabilecek atom veya gruplarla kolayca reaksiyona giren gruplara elektrofil denir. Polar bilefliklerde elektronca fakir olan, örne in alkil halojenürlerde (R-X) alkil gruplar (R), karbonil bilefliklerinde karbonil karbonu gibi k s mlar elektrofilik k - s mlard r. Di er taraftan yap lar nda art yük bulunduran organik moleküller ve oktet bofllu u olan Lewis asitleri elektrofiller aras nda say labilir. Bir elektrofilin art karakteri artt kça elektrofilik gücü ve reaktivitesi de artar. Afla da baz elektrofil gruplar verilmifltir. Çizelge 1.2 Baz elektrofil gruplar. Nükleofil gruplar, elektronca fakir merkezleri seven gruplard r. Kimyasal reaksiyonlarda elektrofillere elektron sa layan elektronca zengin gruplara nükleofil denir. Nükleofil gruplar genellikle anyonlardan ve üzerinde ortaklanmam fl elektronlar bulunan organik bilefliklerden meydana gelirler. Bir nükleofil elektronlar - n ne kadar kolay paylaflabilirse yani bir elektrofile ne kadar kolay aktarabilirse o kadar güçlü bir nükleofil olur. Nükleofilik güç ile ilgili flu genellemeler yap labilir: i) Elektronegativite artt kça, atomlar elektronlar n daha zor paylaflt ndan periyodik çizelgede, bir periyotta soldan sa a do ru gidildikçe nükleofilik güç azal r. Di er taraftan periyodik çizelgede bir grup boyunca yukar dan afla atomik çap artt ndan, son yörünge elektronlar çekirdek taraf ndan daha zay f çekilir böylece nükleofilik güç artar.

11 1. Ünite - Temel Kavramlar 5 ii) Anyonlar, yüksüz konjuge asitlerine göre daha güçlü nükleofillerdir. Çizelge 1.3 Baz nükleofillerin azalan güçlerine göre s ralanmas Nükleofilik Güç Üzerine Çözücü Etkisi Nükleofilik güç genellikle bazl k gücüyle paralellik gösterir. Ancak, belirli bir sübstrata farkl nükleofillerin sald r s söz konusu oldu unda, nükleofillerin gücü bazl kla paralel de iflmez ve tepkimenin yap ld çözücüye ba l olarak önemli de ifliklikler gösterir. Nükleofilik güç, çözücünün polaritesinden ve protik veya aprotik olmas ndan etkilenir. Çözücünün bu özellikleri, nükleofil ile çözücü aras ndaki etkileflimi belirler. Örne in halojenlerde nükleofilik güç s ralamas, polar aprotik çözücüler olan dimetilsülfoksit (DMSO) ve dimetilformamit (DMF) gibi çözücülerde F - > Cl - > Br - > I - fleklinde de iflirken, su ve alkol gibi polar protik çözücülerde tam tersine I - > Br - > Cl - > F - fleklinde de iflmektedir. Bunun nedeni, protik çözücülerde anyonik nükleofiller ile H-ba yapabilecek bir hidrojen atomu olmas d r. O-H ba içeren su ve alkol gibi çözücüler, nükleofil molekülleriyle H-ba yaparak etraf n sararlar. Böylece nükleofil, elektronlar n sübstrat ile daha zor paylafl r ve nükleofilik gücü azal r. yon çap küçük olan nükleofil (burada F - ) bu H-ba lanmas nda daha etkin olaca ndan polar protik çözücü taraf ndan iyon çap daha büyük olan nükleofilden (burada I - ) daha fazla sar l r ve nükleofilik gücü daha düflük olur. Oysa polar aprotik çözücü- Protik çözücü: Hidrojen ba yapabilecek protonu olan çözücü. Aprotik çözücü: Hidrojen ba yapabilecek protonu olmayan çözücü.

12 6 Organik Kimya Çizelge 1.4 Protik çözücülerin H-ba ile nükleofilin etraf n sarmas. ler nükleofil ile böyle bir etkileflime giremezler ve nükleofilin etraf n elektronlar - n bir sübstrat ile paylaflmas n önleyecek flekilde saramazlar. Bu durumda iyon çap daha büyük olan nükleofil (burada I - ) elektronlar n bir sübstrata iyon çap daha küçük olan nükleofilden (burada F - ) daha kolay aktarabilir yani nükleofilik gücü artar. NDÜKT F VE MEZOMER K ETK LER ndüktif ve mezomerik etkiler moleküllerin çeflitli davran fllar n etkileyen önemli yap sal etkenlerdir. σ-ba üzerinden gerçekleflen elektron aktar m na indüktif etki denir. ndüktif Etkiler Yukar da ba kutuplaflmas n n (polarizasyonunun), ba oluflturan atomlar aras ndaki elektronegativite fark ndan kaynakland n söyledik. Bir molekülde elektronlar, indüktif ve mezomerik olmak üzere iki flekilde bir yerden bir baflka yere aktar l rlar. σ-ba üzerinden gerçekleflen elektron aktar m na indüktif etki denir. ndüktif etkinin, elektron itici indüktif etki (+I) ve elektron çekici indüktif etki (-I) olmak üzere iki türü vard r. ndüktif etkiler ile bir σ-ba polarize olur ve bu polarizasyonda ba elektronlar n n büyük k sm elektronegatif atom üzerine toplan r. ndüktif yolla elektron iten atom veya gruplar, +I gruplard r. Di er taraftan indüktif yolla elektron çeken gruplar ise -I gruplard r. ndüktif etkiler, bir zincir boyunca azalan etkilerdir. Bunu indüktif etkinin en belirgin olarak görüldü ü alkil halojenürler ile aç klamaya çal flal m. Alkil halojenürler, karbon-halojen (C-X, X= F, Cl, Br, I) ba içeren organik bilefliklerdir. Halojenler (F, Cl, Br, I) periyodik çizelgenin sa nda olduklar ndan karbona göre elektronegativiteleri oldukça yüksektir. Yani halojenler, karbona göre -I gruplard r ve bu özellikleri dolay s yla ba land klar alkil gruplar ndan indüktif olarak elektron çekerler. Yukar daki molekül bir alkil halojenürdür ve klor atomu, alkil kökünden sürekli olarak elektron çeker. Bu elektron çekici indüktif etki, halojenin direkt ba l oldu u C1 karbonu üzerinde en fazlad r ve C1 karbonu, zincirdeki di er tüm karbonlara göre daha fazla elektrofilik karakterdedir. C1 karbonu elektronca fakirleflti inden bu fakirli ini gidermek üzere C2 karbonundan elektron çekmeye bafllar.

13 1. Ünite - Temel Kavramlar 7 Bu durumda C2 karbonu da etraf nda elektron yo unlu u azald ndan, elektrofilik karakter kazan r. Ancak C2 nin elektrofilik karakteri, C1 karbonuna göre halojenden daha uzak oldu undan, daha az olacakt r. Benzer elektron çekici etki C2 ve C3 aras nda da görülür ve C3 karbonu da daha zay f bir elektrofilik karakter kazan r. ndüktif etkiler zincir boyunca azald ndan, üç ba dan sonra kaybolur ve C4 ile C5 karbonlar n n elektrofilliklerinde bir fark olmaz. Böylece yukar daki bileflikte karbon atomlar n n elektrofilik güçlerini s ralayacak olursak, halojene olan uzakl n artmas yla elektrofilik gücün azald n söyleyebiliriz. Di er taraftan alkil gruplar, +I gruplard r ve elektronca fakir bir karbona do ru elektron iterek, bu karbonu elektronca zenginlefltirirler. Alkil grubu say s artt kça +I etkisi de artar. Alkil gruplar n n bu etkisine, karbokatyonlar n kararl l konusunda daha detayl yer verilecektir. Nitro (NO 2 ) grubu elektron çekici bir grup oldu una göre afla daki SIRA molekülde S ZDE karbonlar n elektrofilik karakterlerini büyükten küçü e do ru s ralay n z. 1 Mezomerik Etkiler Rezonans etkisi olarak da bilinen mezomerik etkide elektronlar, π-ba lar n n veya π-ba lar ile konjuge olmufl ortaklanmam fl elektron çiftlerinin yer de ifltirmesiyle molekülün bir yerinden bir baflka yerine tafl n rlar. Mezomerik etkiyi anlayabilmek için öncelikle rezonans olgusunu ö renmek faydal olacakt r. Nitrometan molekülünü örnek olarak inceleyelim. Nitrometan molekülünde iki azot-oksijen (N-O) ba n n özdefl oldu u ve ba uzunluklar n n eflit oldu u deneysel olarak saptanm flt r. Oysa nitrometan molekülünü yazd m zda, bir ba n tek ba (N-O), di erinin ise çift ba (N=O) oldu unu görürüz. Daha sonra hibritleflme konusunda görece imiz gibi, çift ba n (N=O), tek ba a (N-O) K göre T A daha P k sa olmas beklenir. Öyleyse neden deneysel çal flmalarda iki N-O ba n n özdefl oldu u görülmüfltür? Bu sorunun yan t n ararken, nitrometan molekülünün asl nda, sadece yukar - da yazd m z molekül yap s nda olmad n, elektronlar n molekül içinde delokalizasyonu (göç) ile N-O ba lar n n ikisini de özdefllefltiren baflka bir molekül yap - s oldu unu düflünmeliyiz. Bir baflka ifadeyle, bir reaksiyon balonunda bulunan nitrometan moleküllerinin bir k sm yukar da yaz lan formda iken di er bir k sm ise baflka bir formda olmal d r. Bu formlara rezonans formlar denilir ve nitrometan molekülü bu rezonans formlar n n bir hibritidir. Afla da nitrometan molekülünün her iki N-O ba n n da özdefl oldu unu gösteren rezonans formlar verilmifltir. Rezonans: Bir molekülde elektronlar n bir atomdan bir baflka atoma konjugasyon yoluyla aktar lmas d r. Bir moleküldeki rezonans gösterilirken, molekülün rezonans formlar yaz l r ve aralar na rezonans oku ( ) konulur.

14 8 Organik Kimya Nitrometan molekülünde eksi yüklü oksijen atomu (-O - ) üzerindeki eflleflmemifl elektronlar, azot-oksijen çift ba na (N=O) konjuge durumdad r ve bu iki rezonans formu aras nda çok h zl bir dönüflüm vard r. Rezonans sadece yukar daki gibi yüklü atomlar içeren moleküllerde görülmez. Yüksüz moleküllerde de konjugasyon yoluyla elektronlar bir atomdan di erine aktar labilirler. Rezonans formlar ile reaktivite aras nda önemli bir iliflki vard r. Örne- in ileride karbonil bileflikleri konusunda görece imiz α, β-doymam fl aldehit ve ketonlar n nükleofillerle beklenenin aksine neden karbonil karbonundan (C=O) de il de β-karbonundan reaksiyon verdi ini afla daki rezonans formlar yla aç klayabiliriz. Yine ileride görece imiz gibi anilin molekülünün elektrofilik aromatik yerde- ifltirme reaksiyonlar nda neden elektrofillerle orto (o -) ve para (p -) konumlar ndan reaksiyona girdi ini afla daki rezonans formlar n yazarak aç klayabiliriz. Çizelge 1.5 Baz fonksiyonel gruplar n indüktif ve mezomerik etkileri. Bir molekülün rezonans formlar yaz l rken afla dakilere dikkat edilmelidir: i) Rezonans gerçekleflirken sadece elektronlar hareket eder, herhangi bir atom veya grup hareket etmez, ii) Hareket eden elektronlar π-elektronlar veya π-ba lar yla konjuge olmufl ortaklaflmam fl elektronlard r, iii) Moleküldeki toplam elektron say s asla de iflmez. Rezonans olgusunu anlatt ktan sonra tekrar mezomerik etkiye dönelim. Mezomerik etki de indüktif etki gibi elektron çekici (-M) ve elektron itici (+M) mezomerik etkiler olmak üzere ikiye ayr l r. Mezomerik etkide yukar daki örneklerde yaz - lan rezonans formlar ndan da görülebilece i gibi π-ba lar konjugasyon ile yer de- ifltirmektedir. Mezomerik etkiler ve indüktif etkiler toplanabilen etkilerdir ve genellikle mezomerik etkiler, indüktif etkilerden daha bask nd r. Yani hem -I hem de +M olan bir fonksiyonel grup, mezomerik etki indüktif etkiden bask n oldu undan net olarak +M etki gösterir. Afla daki çizelgede baz fonksiyonel gruplar n indüktif ve mezomerik etkileri verilmifltir.

15 1. Ünite - Temel Kavramlar S ORU 9 Bir fonksiyonel grubun net olarak elektron çekici veya itici olmas molekül D KKATyap s yla ilgilidir. Örne in, afla da sikloheksilamin bilefli inde amin (-NH 2 ) grubu herhangi bir π-ba- na konjuge olmad ndan, sadece -I etkisi gösterebilir yani halkadan elektron çeker. Oysa anilin molekülündeki amin grubu, hem -I etkisi hem de +M etkisi gösterir ve azot üze- rindeki eflleflmemifl elektronlar halkaya delokalize olarak toplamda +M etki gösterir. Afla daki molekülün rezonans formlar n yaz n z. 2 KARBONUN H BR TLEfiMES Bir kovalent ba meydana gelirken çeflitli orbitaller örtüflürler ve elektronlar bu orbitallere yerleflirler. Ba lanmada, atomik orbitaller veya bu atomik orbitallerin çe- hibritleflmeye kat lan atomik Hibritleflme sonucunda, orbital say s kadar hibrit flitli matematiksel örtüflmeleri sonucunda meydana gelen hibrit orbitalleri kullan labilmektedir. Hibritleflme, do adaki her nesne gibi moleküllerin de düflük ener- orbitali oluflur. jili olma e ilimlerinin bir sonucudur. Bir molekülün düflük enerjili SIRA olmas S ZDE di er baz nedenlerle birlikte, ba lanmada kullan lan elektronlar n mümkün oldu unca uzak olmas na ba l d r. Bu nedenle atomlar molekülleri oluflturmak üzere ba kurarken atomik orbitalleri yerine hibrit orbitallerini kullanmay tercih edebilirler. fiimdi bilinen en basit organik moleküllerden biri olan metan molekülünde karbon atomunun hidrojen atomlar yla yapt ba lar n özelliklerini inceleyerek, hibritleflme olgusunu karbonun sp 3 hibritleflmesi üzerinde ö renmeye çal flal m. Tabiatta sadece karbon atomlar hibritleflme göstermez. Di er atomlar da hibritleflme gösterebilir. Hibritleflme ile ilgili daha detayl bilgiye herhangi bir arama motoruna hybridization of atoms yazarak ulaflabilirsiniz. Karbonun sp 3 Hibritleflmesi Çeflitli spektroskopik analizler sonucunda metan (CH 4 ) molekülünün yap s nda dört karbon-hidrojen (C-H) ba uzunlu unun özdefl oldu u ve K bu Tdört A P ba aras ndaki aç lar n da 109,5 oldu u bulunmufltur. Bu bilgiler fl nda metan molekülü ile ilgili afla daki tespitleri yapmak mümkündür: Spektroskopik analizler ile ilgili detayl bilgiye Aletli Analiz ders kitab ndan K T Aulaflabilirsiniz. P i) Metan molekülünde tüm C-H ba lar n n uzunluklar ayn ise, bu ba lanmalar gerçekleflirken karbon, özdefl orbitallerde bulunan elektronlar kullanm fl- t r. Yani ba lanmada kullan lan dört karbon orbitalinin s ve p karakterleri özdefltir. Bir orbitalin s karakteri artt kça çekirde e yak nl artaca ndan bu orbitalin yapaca ba lanma, s karakteri daha düflük olan bir baflka orbitale göre daha k sa olacakt r.

16 10 Organik Kimya σ-ba, iki orbitalin baflbafla örtüflerek oluflturdu u ba d r. ii) Metan molekülünde tüm ba aç lar özdefl ise bu ba lanmalarda karbon efl simetride dört orbital kullanm flt r. Karbonun temel haldeki elektron dizilifli 1s 2 2s 2 2p x 1 2p y 1 2p z 0 fleklindedir. Bu orbitallerden tam dolu olan 1s orbitali, çekirde e yak nl nedeniyle en küçük atomik orbitaldir ve alt kabukta oldu undan ba lanmada kullan lamaz. Bu elektron dizilifline göre karbon, kimyasal ba lanmada son yörünge elektronlar olan 2s ve 2p atomik orbitallerindeki elektronlar n kullanabilir. Kimyasal ba lar, eflleflmemifl elektronlar ile yani yar dolu orbitaller ile kuruldu una göre, karbonun 2p x 1 2p y 1 yar dolu orbitallerini kullanarak sadece iki ba yapmas beklenirdi. Oysa karbon, temel halde dört ba yaparak elektronik diziliflini bir soy gaz olan neonun yap s - na benzetmektedir. Karbon dört ba yapt na göre, ba lanmada son yörüngede bulunan 2s atomik orbitallerindeki elektronlar da kullanmal d r. Ancak 2s, 2p x ve 2p y orbitallerindeki bu dört elektron, bu orbitallerde bir de ifliklik olmadan direkt olarak kullan l rsa oluflan ba lar, ba lanmada kullan lan orbitallerin s ve p karakterleri farkl oldu undan özdefl olamazlar. Bu durumda, metan molekülündeki ba lar n özdeflli ini aç klayamay z. Öyleyse metan molekülü gibi doymufl karbon atomu içeren moleküllerde karbon, yapt dört kovalent ba nda atomik orbitalleri yerine, dört özdefl hibrit orbitali kullanmaktad r. Bu hibrit orbitalleri bir tane 2s orbitalinin, üç tane 2p (2p x, 2p y,2p z ) orbitaliyle matematiksel örtüflmesi sonucunda oluflan simetrik dört tane sp 3 hibrit orbitalidir. Bu hibritleflme gerçekleflirken 2s orbitalindeki bir elektron bofl 2p z orbitaline geçer böylece karbonun son yörüngesinde ba lanmada kullan labilecek dört tane özdefl yar dolu orbital meydana gelir. Hibritleflmeye toplam dört (1 tane s ve 3 tane p) atomik orbital kat ld ndan dört tane de sp 3 hibrit orbitali oluflur. Sonuç olarak, metan molekülü oluflurken, karbonun aralar nda aç olan dört tane yar dolu sp 3 hibrit orbitali ile dört tane hidrojen atomunun 1s orbitali bafl-bafla örtüflerek, özdefl dört C-H σ-ba kurulur. Karbonun sp 2 Hibritleflmesi Alken (C=C) ve karbonil (C=O) fonksiyonel gruplar gibi karbonun çift ba yapt - bilefliklerinde görülen sp 2 hibritleflmesinde, karbonun 2s orbitali ile iki tane 2p orbitali örtüflerek 3 tane sp 2 hibrit orbitali oluflturur. Bu arada bir tane 2p atomik orbitali hibritleflmeye kat lmadan kal r. Oluflan sp 2 hibrit orbitalleri aras ndaki aç yaklafl k 120 civar ndad r ve bu orbitaller ayn düzlemdedir.

17 1. Ünite - Temel Kavramlar fiimdi etilen molekülünü inceleyerek sp 2 hibritleflmesini ve çift ba olgusunu tart flal m. Etilen molekülünde iki tane karbon atomu birbirlerine çift ba ile ba lanm flt r. Bu karbon atomlar sp 2 hibritleflmesi yaparlar ve böylece karbonlar n üçer tane sp 2 hibrit orbitali ve hibritleflmeye kat lmayan birer tane p atomik orbitalleri olur. Etilendeki iki karbon aras nda, birer sp 2 hibrit orbitalinin bafl-bafla örtüflmesiyle bir σ-ba oluflur. Ayr ca her iki karbonun di er iki tane sp 2 hibrit orbitalleri, ikifler tane hidrojenin 1s atomik orbitalleri ile baflbafla örtüflerek, C-H σ-ba lar n olufltururlar. Tüm bu σ-ba lar n n oluflumuyla etilen molekülünün iskeleti yani, σ-ba düzlemi meydana gelir. Peki, karbonlar n hibritleflmeye kat lmayan p atomik orbitalleri ne olur? Bu orbitaller birbirlerine paralel konumland klar ndan yan yana örtüflme yaparak karbonlar aras ndaki ikinci ba olufltururlar ve bu ba- a π-ba denir. 11 π-ba, paralel konumlanm fl atomik p orbitallerinin yan yana örtüflmesiyle meydana gelir. Karbonun sp Hibritleflmesi Alkin (-C C-) ve siyano (-C N) fonksiyonel gruplar gibi karbonun iki σ ve iki tane π-ba yapt bilefliklerinde görülen hibritleflme sp hibritleflmesidir. sp hibritleflmesinde, karbonun 2s orbitali ile bir tane 2p orbitali örtüflerek 2 tane özdefl sp hibrit orbitali oluflturur. Bu arada iki tane 2p atomik orbitali hibritleflmeye kat lmadan kal r. Oluflan sp hibrit orbitalleri aras ndaki aç 180 dir. fiimdi asetilen molekülünü inceleyerek sp hibritleflmesini kavramaya çal flal m. Asetilen molekülünde iki karbon atomu birbirlerine üçlü ba la ba lanm flt r. Bu ba lardan birisi σ-ba iken di er ikisi π-ba d r. Asetilen molekülünde sp hibritleflmifl iki karbonun ikifler tane sp hibrit orbitali vard r. Birer sp hibrit orbitallerinin örtüflmesiyle karbonlar aras nda bir C-C σ-ba oluflur. Karbonlar n di er sp hibrit orbitalleri ise birer hidrojenin 1s atomik orbitaliyle örtüflerek, C-C σ-ba yla ayn do rultuda birer C-H σ-ba olufltururlar. Böylece asetilen molekülünün σ-ba iskeleti oluflur. Di er taraftan, C-C σ-ba düzleminin alt nda ve üstünde her iki karbon atomuna ait ikifler tane hibritleflmeye kat lmam fl p atomik orbitalleri paralel konumland klar ndan yan yana örtüflerek iki tane π-ba olufltururlar. Asetilen molekülündeki sp hibrit orbitalleri ve atomik p orbitalleri ile bu orbitallerin oluflturdu u ba lar afla da gösterilmifltir. sp hibritleflmifl karbonlar sadece üçlü ba lar yapmazlar. sp hibritleflmesinde esas olan karbonun iki tane σ ba ve iki tane π-ba yapmas d r. Allen ve keten moleküllerindeki karbonlar n sp hibritleflmesi buna örnektir.

18 12 Organik Kimya Ba Uzunluklar ve Ba Enerjileri Genel olarak, ba lar k sald kça yani ba lanan atomlar aras ndaki mesafe azald kça ba enerjileri artmaktad r. Bir ba n uzunlu u ba lanmada kullan lan orbitallere ba l olarak de iflmektedir. Daha önce de belirtti imiz gibi ba lanmada kullan - lan orbitalin s karakteri artt kça ba k sal r. Bunun nedenleri, s orbitallerinin küresel simetride olmalar ve çekirde e daha yak n olmalar d r. fiimdiye kadar ö rendi imiz sp 3, sp 2, sp hibrit orbitallerinin s karakterlerini de erlendirecek olursak; s karakterinin, sp 3 hibrit orbitalinde %25, sp 2 hibrit orbitalinde %33 ve sp hibrit orbitalinde %50 oldu unu görebiliriz. Bu durumda ayn atomla, sp hibrit orbitalleri arac l yla yap lan ba lar, sp 2 hibrit orbitalleri arac l ile yap lan ba lardan ve bu ba lar da sp 3 hibrit orbitalleri arac l ile yap lan ba lardan daha k sad r. Öyleyse bu ba lar n enerjileri, ba uzunluklar yla ters orant l olarak sp>sp 2 >sp 3 fleklinde de iflecektir. Bu durumu sp, sp 2 ve sp 3 hibtirleflmifl karbon atomlar içeren bir molekül üzerinde gösterelim. Yukar daki molekülün sistematik isimlendirmesi 3-Metil-pent-1-en-4-in fleklindedir. Organik moleküllerin sistematik isimlendirmesiyle ilgili detayl bilgi bu ünitenin ilerleyen bölümlerinde verilecektir. A (Angstrom) bir uzunluk ölçü birimidir. 1A = m dir. 3-Metil-pent-1-en-4-in molekülünde C1 ve C2 sp 2 hibritleflmifl, C3 ve C6 sp 3 hibritleflmifl ve C4 ile C5 ise sp hibritleflmifl karbon atomlar d r. Bu hibritleflme türlerine göre ba uzunluklar n s ralayacak olursak; C4-C5 < C1-C2 < C3-C6 fleklinde bir s ralama bekleriz. Bu ba lar n deneysel olarak ölçülmüfl uzunluklar, C4-C5 ba uzunlu u 1,21 A, C1-C2 ba uzunlu u 1,34 A ve C3-C6 ba uzunlu u 1,53 A civar ndad r ve K yapt m z T A P s ralamay desteklemektedir. Burada karfl laflt r labilecek bir baflka ba türü de C-H ba lar d r. Moleküldeki tüm C-H ba lar nda hidrojenin ba lanmada kulland orbitali, 1s atomik orbitali iken karbonlar n ba lanmada kulland hibrit orbitalleri de iflti inden ba lar n uzunluklar da de ifliklik gösterir. C5-H ba, karbonun sp hibrit orbitali ile hidrojenin 1s atomik orbitali aras nda gerçekleflmifltir ve s karakteri en yüksek C-H ba oldu undan moleküldeki en k - sa C-H ba d r (1,06 A). C2-H ba, karbonun sp 2 hibrit orbitali ile hidrojenin 1s atomik orbitali aras nda gerçekleflmifltir ve C5-H ba na göre s karakteri daha az oldu undan daha uzundur (1,08 A). Son olarak C6-H ba, karbonun sp 3 hibrit orbitali ile hidrojenin 1s atomik orbitali aras nda gerçekleflmifltir ve s karakteri en az olan C-H ba oldu undan en uzun ba d r (1,10 A). 3 Afla daki molekülde karbonlar n hibritleflmelerini belirleyerek, C-C ba uzunluklar n büyükten küçü e do ru s ralay n z.

19 1. Ünite - Temel Kavramlar 13 S ORU REAKT F KARBON ARA ÜRÜNLER fiimdiye kadar temel haldeki kararl karbon atomlar üzerinde SIRA durduk. S ZDE Organik kimyada reaksiyonlar zaman zaman k sa ömürlü yani karars z baz karbon ara ürünleri üzerinden yürümektedir. Günümüzde bu karars z ürünlerin ömürlerini artt rmak için çeflitli bilimsel çal flmalar yap lmaktad r. George A. Olah, karbokatyon ömrünü uzatmak üzere yapt çal flmalar dolay s yla 1994 y l nda Nobel Kim- ya Ödülünü alm flt r. Bu karars z karbon ara ürünlerini; Karbokatyonlar (+ yüklü karbonlar), Karbanyonlar (- yüklü karbonlar), Karbon radikalleri (yüksüz, tek elektron içeren karbonlar), Karbenler (yüksüz, eflleflmemifl bir çift elektron içeren karbonlar) fleklinde s n fland rmak mümkündür Nobel Kimya ödülüyle ilgili detayl bilgiye Nobel ödüllerinin resmi sitesinden ulaflabilirsiniz. i) Karbokatyonlar: Temel haldeki bir karbon atomunun dört ba ndan birisinin kopmas sonucunda, karbon atomu art + yükle yüklenirse oluflan karars z ara ürün karbokatyondur. Karbokatyonlar sp 2 hibritleflmifl ara ürünlerdir ve hibritleflmeye kat lmayan p orbitali elektron içermez. Karbokatyonlar genel olarak iki flekilde oluflabilirler. Heterolitik ba k r lmas ile karbokatyon oluflumunda, karbona ba l atom veya gruplardan birisi ba elektronlar n üzerine alarak karbonla olan ba n k rar. Böylece karbon elektron kaybetti inden art yüklenir ve karbokatyon oluflur. Ç kan grubun iyi ç k c grup olmas na göre karbokatyon oluflumu daha kolay gerçekleflir. Afla da heterolitik ba k r lmas ile bir alkil halojenürden karbokatyon oluflumu gösterilmifltir. Heterolitik ba k r lmas : Ba oluflturan elektronlar n, ba atomlar ndan birisi taraf ndan al narak ba n k r lmas d r. Bir di er karbokatyon oluflumunda, π-ba lar na elektrofil kat lmas sonucu π- ba l karbonlardan birisi π elektronlar n üzerine alarak elektrofile ba lan r, böylece π-ba n n di er ucundaki karbon art yüklenir. Karbokatyonlar, elektronca fakir ara ürünlerdir. Dolay s yla bir karbokatyona ba l elektron itici, yani karbokatyonu elektronca zenginlefltirebilecek gruplar n olmas karbokatyon kararl l n artt r r. Kararl l n ne kadar artaca, karbokatyon üzerindeki elektron itici gruplar n say s na ve bu gruplar n elektron itme gücüne göre de ifliklik gösterir. Alkil gruplar (-R) indüktif elektron itici gruplard r ve karbokatyonun kararl l n artt r rlar.

20 14 Organik Kimya Di er taraftan mezomerik elektron itici olan fenil ve vinil gruplar da rezonans yoluyla karbokatyonlar n kararl l klar n artt r c etki göstererek kararl l k s ralamas nda 3 karbokatyondan sonra gelirler. ii) Karbanyonlar: Temel haldeki bir karbon atomunun dört ba ndan birisinin heterolitik k r lmas sonucunda, karbon atomu eksi - yükle yüklenirse oluflan karars z ara ürün karbanyon olur. Karbanyonlar sp 3 hibritleflmifl ara ürünlerdir ve bu hibrit orbitallerinden birisi bir çift elektron içerir. Karbon atomu, elektronegatif olmad ndan eksi yükü fazla tafl yamaz ve h zl bir flekilde çevresinde bulunabilecek elektrofillerle paylafl r. Bu nedenle karbanyonlar güçlü nükleofillerdir. Karbanyonlar oluflurken, karbondan heterolitik olarak ayr lan atom veya grup ba elektronlar n karbon üzerinde b - rakarak yap dan ayr l r. Örne in, enolat oluflumu bu flekilde meydana gelir. Karbanyonlar n kararl l klar, üzerlerinde bulunan gruplar n yap s na göre de iflir. Elektron çekici gruplar karbanyonlar n kararl l n artt r rken, alkil gruplar gibi elektron itici gruplar azalt rlar. Afla da baz karbanyonlar n kararl l klar s ralanm flt r.

21 1. Ünite - Temel Kavramlar Yukar daki s ralamada alkil gruplar elektron itici gruplar oldu undan karbanyona ba l olan alkil (R) gruplar n n say s artt kça karbanyon kararl l, karbokatyonlar n aksine azal r. Allil ve benzil karbanyonlar π-ba lar yla rezonans olabildikleri için en kararl karbanyonlard r. Di er taraftan klor gibi elektronegatif bir atom elektron çekici etkisi dolay s yla karbanyon üzerindeki elektronlar kendisine do ru çekerek kararl l n artt r r. iii)karbon radikalleri: Temel haldeki bir karbon atomunun dört ba ndan birisinin homolitik k r lmas sonucunda, karbon atomu nötral ve tek eflleflmemifl elektron içeriyorsa oluflan karars z ara ürün karbon radikali olur. Karbon radikalleri sp 2 hibritleflmifl ara ürünlerdir ve bu hibrit orbitallerinden birisi eflleflmemifl bir tek elektron içerir. Karbon radikalleri oktetlerini tamamlamam fl olduklar ndan, karbokatyonlar gibi elektronca fakir ara ürünlerdir. Bu nedenle bir karbon radikaline ba l elektron itici gruplar örne in, alkil gruplar radikalin kararl l n artt r r. Radikale ba lanan alkil grubu say s artt kça kararl l k daha da artar. Karbokatyonlara benzer flekilde benzilik ve allilik radikaller de rezonans kararl l na sahiptir. Bir kovalent ba homolitik olarak k r ld nda, ba elektronlar atomlar taraf ndan eflit flekilde paylafl l r. 15 iv) Karbenler: Temel haldeki bir karbon atomunun dört ba ndan ikisinin heterolitik k r lmas sonucunda, karbon atomu nötral ve bir çift eflleflmemifl elektron içeriyorsa oluflan karars z ara ürün karbendir. Karbenler, sp 2 hibritleflmifl ara ürünlerdir ve bu hibrit orbitallerinden birisi eflleflmemifl bir çift elektron içerir. Di- er taraftan hibritleflmeye kat lmayan bir tane p orbitali bofltur. Afla da karben oluflumu için kullan lan çeflitli yöntemler verilmifltir.

22 16 Organik Kimya S ORU 1 Afla daki molekülde koyu renkle çizilmifl C-H ba homolitik ve heterolitik k r ld nda oluflabilecek karars z ara ürünleri yaz n z. BAZI ORGAN K REAKS YONLAR VE MEKAN ZMALARI Bir organik reaksiyonda, bir atom veya gruptan di erine elektronlar aktar larak baz ba lar k r l rken, yeni ba lar kurulur. Tüm bu ifllemlerin sonucunda da ürünler elde edilir. SIRA Bir S ZDE reaksiyon gerçeklefltirildi inde sadece oluflan ürünler de il, bu Reaksiyon mekanizmalar, ürünler oluflurken gerçekleflen süreç de çok önemlidir. Reaksiyon mekanizmas, bir reaksiyon sürecinde ba k r lma ve oluflumlar n n nas l ve hangi s rayla ol- çeflitli deneysel çal flmalarla kan tlan rlar. du unu gösteren ve reaksiyon hakk nda önemli ipuçlar veren flematik bir ifadedir. Reaksiyonlarda ba k r lmalar ve oluflumlar çok h zl (yaklafl k s) ger- çekleflti inden bu süreçleri izlemek için her gün yeni teknolojiler üretilmektedir. M s rl Bilim adam Ahmet Zewail gelifltirdi i femtokimya cihaz yla reaksiyonlar izleyebilmektedir. Bu cihaz reaksiyon ortam n femtosaniyede (10-15 s) lazer fl nlar yard m yla gözlemleyebilmekte ve reaksiyonun nas l yürüdü ü hakk nda bilgi vermektedir. Gelifltirdi i bu yöntem sayesinde Ahmet Zewail 1999 y l nda Nobel Kim- ya ödülüyle onurland r lm flt r Nobel Kimya ödülüyle ilgili detayl bilgiye Nobel ödüllerinin resmi sitesinden ulaflabilirsiniz. Organik kimyada çok çeflitli reaksiyon türleri vard r. Ancak burada s kl kla karfl lafl lan baz temel reaksiyonlardan ve mekanizmalar ndan bahsedilecektir. Madem mekanizma bir reaksiyonun flematik gösterimidir, öyleyse öncelikle bu gösterimde kullanaca m z dili yani flemadaki flekillerin anlamlar n ö renelim. Afla da bir reaksiyon mekanizmas yaz l rken kullan lan baz oklar ve anlamlar çizelge halinde verilmifltir. Bir reaksiyon mekanizmas yaz l rken afla daki kurallara dikkat edilmelidir: Reaksiyonlarda elektronlar aktar l r. Yani eksi yük aktar l r, art yük aktar lmaz. Reaksiyona giren türlerden hangisinin elektrofil hangisinin nükleofil oldu u do ru belirlenmelidir. Mekanizma yaz l rken hata yap lmamas için tüm ara basamaklar yaz lmal d r. Çizelge 1.6 Reaksiyon mekanizmalar yaz l rken kullan lan baz oklar ve anlamlar.

23 1. Ünite - Temel Kavramlar 17 Nükleofilik Sübstitüsyon (Yer de ifltirme) Reaksiyonlar Nükleofilik yer de ifltirme reaksiyonlar organik kimyada önemli bir yer tutar. Bu reaksiyonlarda temel olarak, bir nükleofilin sald r s yla bir moleküldeki (substrat) ç k c grup (A) yap dan ayr l r ve sonuç olarak nükleofil ile ç k c grup yer de ifltirir. Nükleofilik yer de ifltirme reaksiyonlar iki flekilde gerçekleflmektedir. Bunlar S N 1 ve S N 2 reaksiyonlar d r. fiimdi bu iki reaksiyonu detayl bir flekilde inceleyelim. i) S N 1(Nükleofilik Sübstitüsyon-1) Reaksiyonlar S N 1 reaksiyonlar iki basamakl d r ve reaksiyonun birinci basama nda ç k c grup, substrattan ayr larak bir karbokatyon oluflturur. Bu basamak ayn zamanda reaksiyonun h z belirleyen yavafl basama d r. kinci basamakta ise bir nükleofil, h zl bir flekilde karbokatyona ba lan r. Reaksiyonun h z belirleyen yavafl basama nda sadece bir tür molekül oldu undan bu reaksiyonlar, substrat molekülüne birinci dereceden ba ml, unimoleküler reaksiyonlar olarak adland r l r. Yavafl basamakta sadece substrat n olmas ve karbokatyon oluflmas bu reaksiyonun substrat yap s na ba ml oldu unu gösterir. Karbokatyon kararl l na etki eden faktörler, S N 1 reaksiyonlar n da etkiler. Genel olarak, karbokatyona ba l alkil grubu say s artt kça karbokatyon kararl l artt ndan, S N 1 reaktivitesinin de artt söylenebilir. S N 1 reaksiyonlar nda substrat n yap s çok önemlidir. S N 1 reaksiyonlar nda yavafl basamakta nükleofil olmad ndan ve ikinci basamakta nükleofil oldukça reaktif karbokatyon ara ürününe h zl bir flekilde ba land ndan nükleofilin çok kuvvetli olmas gerekmez. Bu nedenle S N 1 reaksiyonlar nda, zay f nükleofiller, hatta oluflan art yüklü karbokatyonunun etraf n saran polar çözücüler bile nükleofil olarak kullan l rlar. S N 1 reaksiyonlar, nükleofilin gücünden etkilenmez. Afla daki molekülde iyot ba l karbonlar n S N 1 reaktivitelerini karfl laflt rarak, en kararl ürünün oluflum mekanizmas n yaz n z. 5 ii) S N 2 (Nükleofilik Sübstitüsyon-2) Reaksiyonlar S N 2 reaksiyonlar tek basamakl reaksiyonlard r ve bu basamak h z belirleyen basamakt r. Reaksiyon h z ikici derecedendir ve hem substrata hem nükleofile birinci dereceden ba l d r. Bu nedenle nükleofil ve substrat n yap s S N 2 reaksiyonla- r nda önemlidir. Reaksiyon gerçekleflirken efl zamanl olarak, nükleofil-substrat ba- kurulurken, substrat-ç k c grup ba zay flar ve kopar, böylece reaksiyon nükleofil-substrat-ç k c grup ba lanmalar n n oldu u bir geçifl durumundan geçer. Geçifl durumu: Bir reaksiyonun herhangi bir anda çekilmifl fotograf olarak de erlendirilebilir.

24 18 Organik Kimya S N 2 reaksiyonlar genellikle ç k c grubun ba l oldu u (nükleofilin sald raca ) atom etraf nda kalabal kl k olmayan (sterik engelli olmayan) 1 sübstratlarla veya metil sübstratlarla ve güçlü nükleofillerle gerçekleflir. Nükleofil de tercihen sterik engelli olmamal d r. 6 Afla daki molekülde brom ba l karbonlar n S N 2 reaktivitelerini karfl laflt rarak, en kararl ürünün oluflum mekanizmas n yaz n z. Üç boyutlu gösterimde : ba kitap düzleminde; : ba kitap düzleminin üstünde (okuyucuya do ru); : ba kitap düzleminin alt nda (kitaptan afla do ru). S N 1 ve S N 2 Reaksiyonlar nda Stereokimya Bir reaksiyon mekanizmas n n ayd nlat lmas nda kullan lan yöntemlerden birisi de reaksiyonda kullan lan bafllang ç maddelerinin (tepken, reaktant), oluflan ara ürünlerin ve ürünlerin stereokimyas n n incelenmesidir. Stereokimya, moleküldeki atomlar n ve ba lar n üç boyutlu uzaydaki konumlar n gösterir. Nükleofilik yer de ifltirme reaksiyonlar n n stereokimyasal analizleri, nükleofilin sübstrata hangi yönden yaklaflt hakk nda bilgi verir. S N 1 reaksiyonlar nda nükleofil, karbokatyona farkl yönlerden sald rabilir. Dolay s yla ürünün sterokimyasal olarak bir de eri yoktur ve kar fl k (rasemik) ürünler elde edilir. Di er taraftan S N 2 reaksiyonlar sterik engellere duyarl oldu undan, nükleofil, substrata ç k c grubun tersi yönde sal- d r r böylece e er uygun nükleofiller ve sübstratlar seçilmifl ise ürünün stereokimyas, substrat n stereokimyas n n tam tersi olur. Eliminasyon (Ayr lma) Reaksiyonlar Eliminasyon reaksiyonlar, α-eliminasyonlar ve β-eliminasyonlar (1,2-eliminasyonu) olarak iki ana gruba ayr l rlar. α-eliminasyonlar nda, karben oluflumunda gör-

25 1. Ünite - Temel Kavramlar 19 dü ümüz gibi ayn atom üzerinden iki ç k c grubun ayr lmas yla eliminasyon ürünleri oluflur. β-eliminasyonlar nda ise komflu iki atom üzerinden birer grup ayr l r ve atomlar aras nda bir π-ba oluflur. Aralar nda π-ba oluflan atomlar sadece karbon atomu olmak zorunda de ildir, β-eliminasyonlar sonucunda çeflitli atomlar aras nda π-ba lar oluflabilir (C=C, C C, C=O, C=N, C=S, N=N, N=O). Organik kimyada eliminasyon denildi inde akla β-eliminasyonlar geldi inden burada β-eliminasyonlar üzerinde duraca z. β-eliminasyonlar, reaksiyona giren substrat ile nükleofilin (baz) özelliklerine ve ortam koflullar na göre E 1, E 2 ve E 1 cb mekanizmalar ndan birisiyle meydana gelir. Bu üç eliminasyonda temel farkl l k ç k c grubun molekülden ayr lma zaman d r. E 1 reaksiyonlar nda ç k c grup nükleofil (baz) sald r s ndan önce ç karken, E 2 reaksiyonlar nda, nükleofilik sald r yla efl zamanl ve son olarak E 1 cb reaksiyonlar nda nükleofilik sald r dan sonra ç kar. i) E 1 Eliminasyon Reaksiyonlar E 1 eliminasyonlar n n iki basamakl bir mekanizmas vard r. H z belirleyen yavafl basamak birinci basamakt r ve bu basamakta bir ç k c grup, substrattan ayr larak karars z karbokatyon ara ürünü oluflturur. Oluflan karbokatyonun komflusundan bir hidrojen kopmas yla ikinci basamakta h zla bir π-ba oluflur. Eliminasyon reaksiyonlar nda nükleofil, ç k c grubun oldu u karbona sald rmak yerine, genellikle komflu karbona ba l bir hidrojene sald r r ve bu hidrojeni kopar r. Bu nedenle eliminasyon reaksiyonlar nda nükleofilik gücü düflük, bazik karakteri daha bask n nükleofiller kullan l r. Reaksiyon karbokatyon ara ürünü üzerinden gerçekleflti inden substrat n E 1 reaktivitesi, karbokatyon kararl l ile paraleldir. Genellikle bazik karakteri yüksek, kalabal k nükleofiller, 2 ve 3 sübstratlar ile s t ld klar nda E 1 reaksiyonu verirler. ii) E 2 Eliminasyon Reaksiyonlar E 2 reaksiyonlar tek basamakl reaksiyonlard r ve bu basamak h z belirleyen basamakt r. Reaksiyon h z ikinci derecedendir ve hem substrata hem nükleofile birinci dereceden ba l d r. Bu reaksiyonda, ç k c grup ayr l rken efl zamanl olarak bazik karakteri yüksek nükleofil, ç k c grubun komflusundan bir hidrojen kopararak yeni bir π-ba n n oluflmas na neden olur.

Organik Kimya I. 1 Ders Adi: Organik Kimya I 2 Ders Kodu: KIM2011 3 Ders Türü: Zorunlu 4 Ders Seviyesi Lisans

Organik Kimya I. 1 Ders Adi: Organik Kimya I 2 Ders Kodu: KIM2011 3 Ders Türü: Zorunlu 4 Ders Seviyesi Lisans Organik Kimya I 1 Ders Adi: Organik Kimya I 2 Ders Kodu: KIM2011 3 Ders Türü: Zorunlu 4 Ders Seviyesi Lisans 5 Dersin Verildiği Yıl: 2 6 Dersin Verildiği Yarıyıl 3 7 Dersin AKTS Kredisi: 5.00 8 Teorik

Detaylı

³DQ ³HQ (WDQ (WHQ 3URSDQ 3URSHQ % WDQ % WHQ

³DQ ³HQ (WDQ (WHQ 3URSDQ 3URSHQ % WDQ % WHQ En az ndan bir adet karbon-karbon çift ba içeren hidrokarbonlara denir. Bu bile iklerin di er bir ismi ise dir.alkenlerin genel formülleri Alkenlerde çift ba bir adet kuvvetli sigma ba ile sigma ba na

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER

ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER ÜN TE VII AROMAT K B LEfi KLER 7. 1. N TRO VE AM NO B LEfi KLER a. Nitrobenzen ve Nitrotolüen b. Anilin 7.2. AROMAT K OKS JENL B LEfi KLER a. Benzil Alkol b. Benzaldehit c. Tereftalik Asit ve Polyester

Detaylı

BALİKESİR ÜNİVERSİTESİ MERVE USTA 200510105031

BALİKESİR ÜNİVERSİTESİ MERVE USTA 200510105031 BALİKESİR ÜNİVERSİTESİ MERVE USTA 200510105031 Organik kimyada bilinen ilk tepkimelerden (metod) biridir. Bu reaksiyonun mucidi bilim adamı, Viktor Grignard, bu tepkime sayesinde 1912 Kimya Nobel ödülünün

Detaylı

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız.

Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. Oksijen, flor ve neon elementlerinin kullanıldığı alanları araştırınız. 3.2 KİMYASAL BAĞLAR Çevrenizdeki maddeleri inceleyiniz. Bu maddelerin neden bu kadar çeşitli olduğunu düşündünüz mü? Eğer bu çeşitlilik

Detaylı

HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) DOYMAMIŞ

HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) DOYMAMIŞ HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR HİDROKARBONLAR 1. ALİFATİK HİDROKARBONLAR 2. AROMATİK HİDROKARBONLAR DOYMUŞ HİDROKARBONLAR DOYMAMIŞ HİDROKARBONLAR TEK HALKALI (BENZEN VE TÜREVLERİ) BİTİŞİK İKİ HALKALI (NAFTALİN)

Detaylı

Bu bilgiler ışığında yukarıdaki C atomlarının yükseltgenme basamaklarını söyleyelim:

Bu bilgiler ışığında yukarıdaki C atomlarının yükseltgenme basamaklarını söyleyelim: Organik Bileşiklerde C atomunun Yükseltgenme Basamağının Bulunması Yükseltgenme basamağı, C'a bağlı atomların elektronegatifliğine göre değişmektedir. C'un başlangıçta yükseltgenme basamağını 0 gibi düşünelim.

Detaylı

Bölüm 11 Alkoller ve Eterler. Alkollerin Yapısı. Sınıflandırma. Hidroksil (-OH) fonksiyonel grubu Oksijen sp 3 melezleşmiştir. =>

Bölüm 11 Alkoller ve Eterler. Alkollerin Yapısı. Sınıflandırma. Hidroksil (-OH) fonksiyonel grubu Oksijen sp 3 melezleşmiştir. => Bölüm 11 Alkoller ve Eterler Alkollerin Yapısı idroksil (-) fonksiyonel grubu ksijen sp 3 melezleşmiştir. 2 Sınıflandırma Primer(Birincil): ın bağlandığı karbon sadece bir adet karbona bağlı. Sekonder(Đkincil):

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

Kimya.12 3.Ünite Konu Özeti

Kimya.12 3.Ünite Konu Özeti Kimya.12 3.Ünite Konu Özeti 1. ORGANĠK REDOKS TEPKĠMELERĠ 2. YER DEĞĠġTĠRME (SÜBSTĠTÜSYON) TEPKĠMELERĠ 3. KATILMA TEPKĠMELERĠ 4. AYRILMA (ELĠMĠNASYON) TEPKĠMELERĠ 5. KONDENZASYON TEPKĠMELERĠ Hazırlayan

Detaylı

Alkinler (Asetilenler)

Alkinler (Asetilenler) Organik-İnorganik Kimya Alkinler (Asetilenler) ALKİNLER (ASETİLENLER) Genel formülleri C n H 2n-2 şeklinde olan ve yapılarında en az bir üçlü bağ içeren bileşiklerdir. Bu bileşiklere, moleküllerindeki

Detaylı

H DROKARBONLAR YAZILI SORULARI 1

H DROKARBONLAR YAZILI SORULARI 1 H DROKARBONLAR YAZL SORULAR 1 1. 15 P ve 1H elementlerinin oluflturdu u ve P nin oktedini tamamlad bileflik için; a) Molekül formülü nedir? b) Moleküllerinin geometrik flekli nedir? c) Molekül içi ba lar

Detaylı

Birbiri ile ikili bağla bağlanmış karbon ve. Karbonil grubu, aldehit, keton, karboksilli asit, ester, amid vb. fonksiyonel grubun çatısını oluşturur.

Birbiri ile ikili bağla bağlanmış karbon ve. Karbonil grubu, aldehit, keton, karboksilli asit, ester, amid vb. fonksiyonel grubun çatısını oluşturur. ALDEHİT ve KETNLAR Birbiri ile ikili bağla bağlanmış karbon ve oksijene (C=) karbonil grubu denir. Karbonil grubu, aldehit, keton, karboksilli asit, ester, amid vb. fonksiyonel grubun çatısını oluşturur.

Detaylı

1.Evrende ve Dünyada Elementler. 2.Elementler Nasıl Elde Edilir? 3.Alaşımlar 6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu. 4.Hidrojen. 5.Alkaliler ve Toprak Alkaliler

1.Evrende ve Dünyada Elementler. 2.Elementler Nasıl Elde Edilir? 3.Alaşımlar 6 Ekim İstanbul'un Kurtuluşu. 4.Hidrojen. 5.Alkaliler ve Toprak Alkaliler KASIM EKİM EYLÜL Öğretim Yılı: 0 05 Okulu: Özel Asfa Fen Lisesi ÜNİTELENDİRİLMİŞ YILLIK PLAN Dersin Adı: KİMYA Sınıflar: A SÜRE.ÜNİTE: ELEMENTLER KİMYASI.. Hafif elementlerin olusumunu, evrenin baslangıcı

Detaylı

8. Bölüm Alkenlerin Tepkimeleri

8. Bölüm Alkenlerin Tepkimeleri 8. Bölüm Alkenlerin Tepkimeleri = Bağının Reaktivitesi pi bağındaki elektronlar daha serbesttirler. Bu pi elektronları Elektrofillere saldırırlar. Karbokatyon araürünü oluşur. Nükleofil karbokatyona eklenir.

Detaylı

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1 İDROKARBONLAR Yalnızca karbon (C) ve hidrojen () elementlerinden oluşan bileşiklere hidrokarbon denir. Karbon elementinin atom numarası 6 dır. Elektron dizilişi, 1s 2 2s 2 2p 2 olup değerlik elektron say

Detaylı

Halojenür Çeşitleri. Bölüm 6 Alkil Halojenürler: Nükleofilik Yer Değiştirme ve Ayrılma Tepkimeleri. IUPAC Adlandırması (Sistematik Adlandırma)

Halojenür Çeşitleri. Bölüm 6 Alkil Halojenürler: Nükleofilik Yer Değiştirme ve Ayrılma Tepkimeleri. IUPAC Adlandırması (Sistematik Adlandırma) Bölüm 6 Alkil alojenürler: Nükleofilik Yer Değiştirme ve Ayrılma Tepkimeleri 2006, Prentice all 1 alojenür Çeşitleri Alkil: alojen, X, direkt olarak sp 3 melezleşmiş karbona bağlıdır. Vinil: X, alkenin

Detaylı

ÜNİTE 14 Organik Kimya - I Hidrokarbonlar

ÜNİTE 14 Organik Kimya - I Hidrokarbonlar ÜNİTE 14 Organik Kimya - I idrokarbonlar Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Anorganik ve organik kimya arasındaki farkı, Organik kimya'da fonksiyonel grup kavramını, idrokarbonların temel özelliklerini,

Detaylı

Tepkimeler ve Mekanizmaları

Tepkimeler ve Mekanizmaları 3. BölümB ORGANĐK K TEPKĐMELERE GĐRĐŞG ĐŞ Tepkimeler ve Mekanizmaları Genel olarak tepkimeler dört sınıfa ayrılabilir: Yer değiştirmeler Katılmalar Ayrılmalar Çevrilmeler MEKANĐZMA: Reaktanların ürünlere

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813

Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813 Prof. Dr. Ahmet TUTAR Organik Kimya Tel No: 2956040 Oda No: 813 Organik moleküllerin üç boyutlu yapılarını ve özelliklerini inceleyen kimya dalına Stereokimya adı verilir. Aynı molekül formülüne sahip

Detaylı

Kimyasal Bağ. Atomları birarada tutan kuvvetlere kimyasal bağ denir

Kimyasal Bağ. Atomları birarada tutan kuvvetlere kimyasal bağ denir Kimyasal Bağlar Kimyasal Bağ Atomları birarada tutan kuvvetlere kimyasal bağ denir İyonik bağ Kovalent bağ Polar Kovalent bağ Apolar Kovalent bağ Metalik bağ Lewis bağ teorisi Kimyasal bağlanma için atomun

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan

KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan KİMYASAL BAĞLAR Kimyasal bağlar, Moleküllerde atomları birarada tutan kuvvettir. Atomlar birleştiği zaman elektron dağılımındaki değişmelerin bir sonucu olarak kimyasal bağlar meydana gelir. Atomun sembolünün

Detaylı

Yapısında yalnızca C ve H u bulunduran bileşiklere hidrokarbon adı verilir.

Yapısında yalnızca C ve H u bulunduran bileşiklere hidrokarbon adı verilir. HİDROKARBONLAR Yapısında yalnızca C ve H u bulunduran bileşiklere hidrokarbon adı verilir. Alifatik Hidrokarbonlar Düz zincirli veya dallanmış olabilir. Doymuş hidrokarbonlar : Alifatik hidrokarbonlar

Detaylı

Bolum 11&12 Eterler, Epoksitler, Sülfitler

Bolum 11&12 Eterler, Epoksitler, Sülfitler Bolum 11&12 Eterler, Epoksitler, Sülfitler Giriş Eter Formülü R--R (R ve R alkil veya aril). Simetrik ve asimetrik olabilir Örnekler: C 3 C 3 C 3 2 Yapı ve Polarite Eğik moleküler geometri ksijen sp 3

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm ORGANĠK BĠLEġĠKLER 2. ÜNİTE 6. Bölüm Organik ve Anorganik BileĢiklerin Ayırt Edilmesi Kimya bilimi temelde organik ve anorganik olmak üzere ikiye ayrılır. * Karbonun oksitleri (CO, CO 2 ) * Karbonatlar

Detaylı

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu

Atom. Atom 9.11.2015. 11 elektronlu Na. 29 elektronlu Cu Atom Maddelerin en küçük yapı taşlarına atom denir. Atomlar, elektron, nötron ve protonlardan oluşur. 1.Elektronlar: Çekirdek etrafında yörüngelerde bulunurlar ve ( ) yüklüdürler. Boyutları çok küçüktür.

Detaylı

ORGANİK KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1

ORGANİK KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 RGANİK KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 1. Alkanlar, parafinler olarakta adlandırılırlar. lefinler ise alkenlerdir. 5. ( ) 2 C( ) 2 bileşiğinin UPAC adı: 1 C 2 3 4 5 6 2.5 dimetil 2 hekzen dir. 2. Siklo alkenlerin

Detaylı

verilmiştir. Form aldehit alifatik aldehit aromatik aldehit O O R R

verilmiştir. Form aldehit alifatik aldehit aromatik aldehit O O R R Dr. ilmi NAMLI -ALDEİT VE KETNLA ALDEİT VE KETNLA rganik kimyanın belki de en önemli fonksiyonel grubu olan karbonil grubunu içeren önemli iki bileşiği aldehitler ve ketonlardır. karbonil Bu fonksiyonel

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ)

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ) ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ) Hazırlayan: Doç. Dr. Yusuf ÖZKAY 1. Organik bileşik kavramının tarihsel gelişimi

Detaylı

2.ORGANİK MOLEKÜLLERDE FONKSİYONEL GRUPLAR VE İSİMLEMDİRMELER

2.ORGANİK MOLEKÜLLERDE FONKSİYONEL GRUPLAR VE İSİMLEMDİRMELER BÖLÜM II 2.ORGANİK MOLEKÜLLERDE FONKSİYONEL GRUPLAR VE İSİMLEMDİRMELER Fonksiyonel gurup: Fonksiyonel gurup, bir molekülün kimyasal anlamda en aktif olan kısımları olarak tanımlanabilir. Bu tanıma göre

Detaylı

Genel Kimya IV (Organik Kimya)

Genel Kimya IV (Organik Kimya) Genel Kimya IV (Organik Kimya) Dersin Adı Genel Kimya IV (Organik Kimya) Dersin Kodu 1206.4103 Dersin Türü Zorunlu Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 4,00 Haftalık Ders Saati (Kuramsal) 2 Haftalık Uygulama

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

5-AROMATİK BİLEŞİKLER.

5-AROMATİK BİLEŞİKLER. 5-AROMATİK BİLEŞİKLER. Organik kimyada çok geç tanınan, yapısı ve reaktifliği çok geç anlaşılan bileşiklerdir. İlk önce kimyacıların karşısına çıkan C6H5- temel yapısını içeren moleküller anlaşılmakta

Detaylı

Bolum 16 Ketonlar ve Aldehitler. Karbonil Bileşikleri. Karbonil Yapısı

Bolum 16 Ketonlar ve Aldehitler. Karbonil Bileşikleri. Karbonil Yapısı Bolum 16 Ketonlar ve Aldehitler 1 Karbonil Bileşikleri 2 Karbonil Yapısı Karbon sp 2 melezleşmiştir. = bağı alkenlerin = bağından daha kısa, daha güçlü ve daha polar bir bağdır. 3 Ketonların IUPA Adlandırılması

Detaylı

lması *Bisiklik -Alkenler -Alkinlerin -Alkil halojenürlerin -Aminlerin adlandırılmas -Esterlerin adlandırılmas *Benzen ve türevlerinin t kuralı

lması *Bisiklik -Alkenler -Alkinlerin -Alkil halojenürlerin -Aminlerin adlandırılmas -Esterlerin adlandırılmas *Benzen ve türevlerinin t kuralı 16.05.2010 1 16.05.2010 2 -Alkanların ve sikloalkanların adlandırılmas lması *Bisiklik bileşiklerin iklerin adlandırılmas lması -Alkenler ve sikloalkenlerin adlandırılmas lması -Alkinlerin adlandırılmas

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

TG 2. 11 12 Mayıs 2013 DİKKAT! ÇÖZÜMLERLE İLGİLİ AŞAĞIDA VERİLEN UYARILARI MUTLAKA OKUYUNUZ.

TG 2. 11 12 Mayıs 2013 DİKKAT! ÇÖZÜMLERLE İLGİLİ AŞAĞIDA VERİLEN UYARILARI MUTLAKA OKUYUNUZ. KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI LİSANS ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ KİMYA TESTİ ÇÖZÜM KİTAPÇIĞI T.. KİMLİK NUMARASI : ADI : SOYADI : TG 11 1 Mayıs 013 DİKKAT! ÇÖZÜMLERLE İLGİLİ AŞAĞIDA VERİLEN UYARILARI MUTLAKA

Detaylı

Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi

Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi Bölüm 7 Alkenlerin Yapısı ve Sentezi Burak Esat Fatih Üniversitesi 2006, Prentice all Giriş Karbon-karbon ikili bağı içeren hidrokarbonlardır Bazen olefinler olarak da adlandırılırlar, olefin= oil-forming

Detaylı

3.1 ATOM KÜTLELERİ... 75 3.2 MOL VE MOLEKÜL KAVRAMLARI... 77 3.2.1 Mol Hesapları... 79 SORULAR 3... 84

3.1 ATOM KÜTLELERİ... 75 3.2 MOL VE MOLEKÜL KAVRAMLARI... 77 3.2.1 Mol Hesapları... 79 SORULAR 3... 84 v İçindekiler KİMYA VE MADDE... 1 1.1 KİMYA... 1 1.2 BİRİM SİSTEMİ... 2 1.2.1 SI Uluslararası Birim Sistemi... 2 1.2.2 SI Birimleri Dışında Kalan Birimlerin Kullanılması... 3 1.2.3 Doğal Birimler... 4

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

ÜNİTE 15 Organik Kimya - II Heteroatomlu Bileşikler

ÜNİTE 15 Organik Kimya - II Heteroatomlu Bileşikler ÜİTE 15 rganik Kimya - II eteroatomlu Bileşikler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; eteroatom kavramını, eteroatom içeren bileşiklerin önemini, eteroatom içeren bileşiklerin reaksiyonlarını, eteroatom

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Genel Kimya 101. Yrd.Doç.Dr.Zeynep OBALI e-mail: zobali@etu.edu.tr Ofis: z-83/2

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Genel Kimya 101. Yrd.Doç.Dr.Zeynep OBALI e-mail: zobali@etu.edu.tr Ofis: z-83/2 Genel Kimya 101 Yrd.Doç.Dr.Zeynep OBALI e-mail: zobali@etu.edu.tr Ofis: z-83/2 İyonik Bağ; İyonik bir bileşikteki pozitif ve negatif iyonlar arasındaki etkileşime iyonik bağ denir Na Na + + e - Cl + e

Detaylı

Bileşiğin basit formülünün bulunması (moleküldeki C, H, O, X atomlarının oranından, veya molekül ağırlığından)

Bileşiğin basit formülünün bulunması (moleküldeki C, H, O, X atomlarının oranından, veya molekül ağırlığından) 1 SPEKTROSKOPİ PROBLEMLERİ Ref. e_makaleleri, Enstrümantal Analiz, Kütle Spektrometre Uygulamaları Molekül yapısı bilinmeyen bir organik molekülün yapısal formülünün tayin edilmesi istendiğinde, başlangıç

Detaylı

ÜN TE IV H DROKARBONLAR

ÜN TE IV H DROKARBONLAR ÜN TE IV H DROKARBONLAR 4. 1. H DROKARBONLARIN SINIFLANDIRILMASI 4. 2. KAPALI FORMÜL, AÇIK FORMÜL VE YAPI FORMÜLÜ 4. 3. FONKS YONEL GRUP 4. 4. ALKANLAR a. Genel Bilgi b. Adland r lmas c. Alkanlarda zomeri

Detaylı

Çalışma Soruları 2: Bölüm 2

Çalışma Soruları 2: Bölüm 2 Çalışma Soruları 2: Bölüm 2 2.1) Kripton(Kr) atomunun yarıçapı 1,9 Å dur. a) Bu uzaklık nanometre (nm) ve pikometre (pm) cinsinden nedir? b) Kaç tane kripton atomunu yanyana dizersek uzunlukları 1,0 mm

Detaylı

3- Kayan Filament Teorisi

3- Kayan Filament Teorisi 3- Kayan Filament Teorisi Madde 1. Giriş Bir kas hücresi kasıldığı zaman, ince filamentler kalınların üzerinden kayar ve sarkomer kısalır. Madde 2. Amaçlar İnce ve kalın filamentlerin moleküler yapı ve

Detaylı

Aminler. amonyak. Primer sekonder tersiyer

Aminler. amonyak. Primer sekonder tersiyer Aminler & Amitler Aminler Aminler amonyak molekülünün organik türevleridirler amonyaktaki hidrojenler alkil grupları ile yer değiş;rmiş;r Aminler bazik özellik gösterirler doğada bulunan en önemli organik

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

50 ELEKTR K VE ELEKTRON K

50 ELEKTR K VE ELEKTRON K 50 EETR E EETRO ODSTÖRER ODE SORU DE SORURI ÇÖZÜER. ε. ba nt - s na göre, ε azal nan konan- satörün s as azal r. I. yarg o ruur. + onansatör üretece ba l iken, levhalar aras naki potansiyel fark e iflmez.

Detaylı

BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI

BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI BÖLÜM II MADDELER N AYRILMASI 2.1. G R fi 2.2. KARIfiIMLARIN AYRILMASI a. Elektriklenme ile Ayr lma b. M knat s ile Ay rma c. Öz Kütle Fark ile Ay rma d. Süzme ile Ay rma e. Çözünürlük Fark ile Ay rma

Detaylı

YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1

YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 YGS KİMYA ÖZET ÇÖZÜMLERİ TEST - 1 1. Şap ; boyacılık ve dericilikte, kükürt; kuru kayısı ve kuru üzüm gibi yiyeceklerin uzun süre saklanmasında ve kil ise seramik porselen yapımında kullanılmaktadır. 6.

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

01 OCAK 2015 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBA PARLAKLIĞI SALİH MERT İLİ DENİZLİ ANADOLU LİSESİ 10/A 436

01 OCAK 2015 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBA PARLAKLIĞI SALİH MERT İLİ DENİZLİ ANADOLU LİSESİ 10/A 436 01 OCAK 2015 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBA PARLAKLIĞI SALİH MERT İLİ DENİZLİ ANADOLU LİSESİ 10/A 436 ELEKTRİK AKIMI VE LAMBALAR ELEKTRİK AKIMI Potansiyelleri farklı olan iki iletken cisim birbirlerine dokundurulduğunda

Detaylı

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ Prof. Dr. Bektaş TEPE Canlıların Savunma Amaçlı Kimyasal Üretimi 2 Bu ünite ile; Canlılık öğretisinde kullanılan kimyasal kavramlar Hiyerarşi düzeyi Hiyerarşiden sorumlu atom

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

ÜN TE I ALKOLLER VE ETERLER

ÜN TE I ALKOLLER VE ETERLER ÜN TE I ALKOLLER VE ETERLER 1. 1. ALKOLLER a. Genel Yap lar ve Adland r lmas b. Genel Elde Edilme Yollar c. Genel Özellikleri d. Mono ve Polialkollerin Örneklerle Tan t lmas 1.2. ETERLER a. Genel Yap s,

Detaylı

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi

Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi Infrared Spektroskopisi ve Kütle Spektrometrisi 1 Giriş Spektroskopi, yapı tayininde kullanılan analitik bir tekniktir. Nümuneyi hiç bozmaz veya çok az bozar. Nümuneden geçirilen ışımanın dalga boyu değiştirilir

Detaylı

6. Deney Hidrokarbonların Belirlenmesi

6. Deney Hidrokarbonların Belirlenmesi 6. Deney Hidrokarbonların Belirlenmesi Genel Prensipler Yapıları ve kimyasal davranışları esas alındığında, hidrokarbonlar üç kategoriye ayrılabilir. Doymuş Alifatik Hidrokarbonlar: Tüm karbon atomlarının

Detaylı

ELEKTRON K DEVRE ELEMANLARI

ELEKTRON K DEVRE ELEMANLARI LKTRO K DVR LMALARI MODL SORU 1 DK SORULARI ÇÖZÜMLR MODL SORU 2 DK SORULARI ÇÖZÜMLR 1. Diyot kare dalgan n negatif parças n geçirmeyece inden ç k fl gerilimi; 1. fiekildeki K transistörü ; L transistörü

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

TEMEL KAVRAMLAR MATEMAT K. 6. a ve b birer do al say r. a 2 b 2 = 19 oldu una göre, a + 2b toplam kaçt r? (YANIT: 28)

TEMEL KAVRAMLAR MATEMAT K. 6. a ve b birer do al say r. a 2 b 2 = 19 oldu una göre, a + 2b toplam kaçt r? (YANIT: 28) TEMEL KAVRAMLAR 6. a ve b birer do al say r. a b = 19 oldu una göre, a + b toplam (YANIT: 8) 1. ( 4) ( 1) 6 1 i leminin sonucu (YANIT: ). ( 6) ( 3) ( 4) ( 17) ( 5) :( 11) leminin sonucu (YANIT: 38) 7.

Detaylı

BENZENİN NİTROLANMASINDA GRAFİTİN KATALİZÖR OLARAK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI

BENZENİN NİTROLANMASINDA GRAFİTİN KATALİZÖR OLARAK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI TÜBİTAK-BİDEB KİMYA BİLİM DANIŞMANLIĞI ÇALIŞTAYI ORGANİK KİMYA GRUBU BENZENİN NİTROLANMASINDA GRAFİTİN KATALİZÖR OLARAK ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI Proje Raporu Proje Ekibi Rebi BARIN İbrahim ŞEN Proje Danışmanı

Detaylı

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ MALZEMELERİN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ (Ders Notu) Manyetik Özellikler Doç.Dr. Özkan ÖZDEMİR MANYETİK ÖZELLİK Giriş Bazı malzemelerde mevcut manyetik kutup çiftleri, elektriksel kutuplara benzer şekilde, çevredeki

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI

KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI KAPLAMA TEKNİKLERİ DERS NOTLARI PVD Kaplama Kaplama yöntemleri kaplama malzemesinin bulunduğu fiziksel durum göz önüne alındığında; katı halden yapılan kaplamalar, çözeltiden yapılan kaplamalar, sıvı ya

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

F Z K A IRLIK MERKEZ ÖRNEK 1 : ÇÖZÜM 1: Bir cisim serbestçe dönebilece i bir noktadan as l rsa, düfley do rultu daima a rl k merkezinden

F Z K A IRLIK MERKEZ ÖRNEK 1 : ÇÖZÜM 1: Bir cisim serbestçe dönebilece i bir noktadan as l rsa, düfley do rultu daima a rl k merkezinden F Z A IRI EREZ ÖRNE 1 : I m II 2m ütleleri m, 2m olan eflit bölmeli, düzgün ve türdefl I ve II levhalar flekildeki gibi birbirine tutturularak noktas ndan bir iple as l yor. Bu levhalar afla dakilerden

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

Teorik : 6 ders saati Pratik : 2 ders saati : 8 Ders saati

Teorik : 6 ders saati Pratik : 2 ders saati : 8 Ders saati HĐDROKARBONLAR SÜRE Teorik : 6 ders saati Pratik : 2 ders saati Toplam süre s : 8 Ders saati Hedef ve Davranış ışlar HEDEF 1: Hidrokarbonları tanıyabilme DAVRANIŞLAR Hidrokarbonları sınıflandırır. r. Hidrokarbonları

Detaylı

3. Merkez atomu orbitallerinin hibritleşmesi

3. Merkez atomu orbitallerinin hibritleşmesi 3. Merkez atomu orbitallerinin hibritleşmesi Bir atomun yapa bileceği kovalent bağ sayısı taşıdığı ya da az bir enerjiyle taşıyabileceği (hibritleşme) yarı dolu orbital sayısına eşittir. Farklı enerji

Detaylı

MATEMAT K 1 ÜN TE II KÜMELER

MATEMAT K 1 ÜN TE II KÜMELER ÜN TE II KÜMELER 1. TANIM 2. KÜMELER N GÖSTER M a) Liste yöntemi ile gösterimi b) Venn flemas ile gösterimi c) Ortak özelik yöntemi ile gösterimi 3. KÜMELER N KARfiILAfiTIRILMASI a) Kümenin elaman say

Detaylı

4. Sistem dengede oldu una. hareketli piston. P o. esnek CEVAP E. balon ESEN YAYINLARI P X. 6atm 5L. .g 200 = 8 (20 + V D. Buna göre; 25 = 20 + V D

4. Sistem dengede oldu una. hareketli piston. P o. esnek CEVAP E. balon ESEN YAYINLARI P X. 6atm 5L. .g 200 = 8 (20 + V D. Buna göre; 25 = 20 + V D AZ BASINCI ES - 1 1. Balona etki eden toplam bas nç; aç k ava bas nc - na, yüksekli ine ve un a rl na ba l - d r. Bu büyüklükler kald rma kuvvetini etkiledi inden, gerilme kuvvetini de etkiler. areketli

Detaylı

ASİTLER VE BAZLAR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI M.DEMİR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI 1

ASİTLER VE BAZLAR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI M.DEMİR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI 1 ASİTLER VE BAZLAR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI M.DEMİR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI 1 Asit ve baz, değişik zamanlarda değişik şekillerde tanımlanmıştır. Bugün bu tanımların hepsi de kullanılmaktadır. Hangi tanımın

Detaylı

DENEYSEL ORGANİK KİMYA II

DENEYSEL ORGANİK KİMYA II DENEYSEL RGANİK KİMYA II Yrd. Doç. Dr. Mustafa Er Öğr. Gör. akan Tahtacı Arş. Gör. Semiha Yıldırım Karabük Üniversitesi, Fen Fakültesi Kimya Bölümü 2011 GÜVENLİK KURALLARI 1. Tüm öğrenciler daima laboratuvar

Detaylı

PER YOD K S STEM. Elementler artan atom kütlelerine göre s raland klar nda baz özellikler periyodik olarak tekrarlanmaktad r.

PER YOD K S STEM. Elementler artan atom kütlelerine göre s raland klar nda baz özellikler periyodik olarak tekrarlanmaktad r. PER YOD K S STEM Atomlar n elektron yap s n n bilinmesi sayesinde bir atomun hangi halde bulundu u tespit edilebildi i gibi, atomun fiziksel ve kimyasal özellikleri hakk nda da birçok bilgiye ula labilmektedir.

Detaylı

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI SORU 1.) 1 büten ve 2 büten için cis ve trans izomeri yazmak mümkün müdür? SORU 2.) Aşağıda verilen bileşikleri IUPAC metoduna göre adlandırınız. A) CH2 = C = CH CH3 B) CH3 CH

Detaylı

FONKSİYONLU ORGANİK BİLEŞİKLER I

FONKSİYONLU ORGANİK BİLEŞİKLER I FNKSİYNLU GANİK BİLEŞİKLE rganik bileşiklerde, bileşiğin temel kimyasal ve fiziksel özelliklerini belirleyen ve formülleri yazıldığında tanınmalarını sağlayan atom gruplarına fonksiyonel gruplar denir.

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR?

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Zeki Aslan YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Yıldız nedir sorusunu insanlık yüz binlerce belki de milyonlarca yıldır soruyordu? Fakat yıldızların fiziksel doğası ve yaşam çevrimleri ancak 1900 lü yıllardan sonra

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

ASĐTLER ve BAZLAR. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK

ASĐTLER ve BAZLAR. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK ASĐTLER ve BAZLAR Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK Asit-Baz Kimyası Asit-baz kavramı, farklı tanımlarla sürekli kapsamı genişletilen ender kavramlardan biridir. Đlk zamanlarda, tadı ekşi olan maddeler

Detaylı

Alkoller, Eterler ve Tiyoller

Alkoller, Eterler ve Tiyoller Alkoller, Eterler ve Tiyoller Alkoller (R- OH) Alkoller, OH (hidroksil) fonksiyonel grubu taşıyan organik bileşiklerdir (alkil veya aril grubuna bağlı hidroksil) Metanol (CH 3 OH) en basit alkoldür Chemistry,

Detaylı

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz -

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - Saymadan Saymak Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - lan say 1 2... n say s na eflittir. Yani, tan m gere i, n! = 1 2... (n-1) n dir. n!, n fortoriyel diye okunur. Örne in,

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor.

FİZİKÇİ. 2. Kütlesi 1000 kg olan bir araba 20 m/sn hızla gidiyor ve 10 m bir uçurumdan aşağı düşüyor. 1. Aşağıdakilerden hangisi Frekans ı tanımlamaktadır? a) Birim zamandaki titreşim sayısıdır ve boyutu sn -1 b) Birim zamandaki hızlanmadır c) Bir saniyedeki tekrarlanmadır d) Hızın zamana oranıdır 6. İki

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7

İÇİNDEKİLER. 1 Projenin Amacı... 1. 2 Giriş... 1. 3 Yöntem... 1. 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6. 5 Kaynakça... 7 İÇİNDEKİLER 1 Projenin Amacı... 1 2 Giriş... 1 3 Yöntem... 1 4 Sonuçlar ve Tartışma... 6 5 Kaynakça... 7 FARKLI ORTAMLARDA HANGİ RENK IŞIĞIN DAHA FAZLA SOĞURULDUĞUNUN ARAŞTIRILMASI Projenin Amacı : Atmosfer

Detaylı

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES

VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES VOB- MKB 30-100 ENDEKS FARKI VADEL filem SÖZLEfiMES Copyright Vadeli fllem ve Opsiyon Borsas A.fi. Aral k 2010 çindekiler

Detaylı

Aldehit ve Ketonlar 2

Aldehit ve Ketonlar 2 Aldehit ve Ketonlara Genel Bakış Aldehit ve Ketonların Adlandırılmaları Yaygın Olarak Kullanılan Aldehit ve Ketonlar Aldehit ve Ketonların Kullanım Alanları Aldehit ve Ketonların Genel Özellikleri Karbonil

Detaylı