Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 Toplumsal Cinsiyet Eþitliði

2 Toplumsal Cinsiyet Eþitliði Hazýrlayan Dr. Sarp Üner

3 T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü Ekim 2008 Bu kitabýn basým, yayýn, çoðaltým ve daðýtým hakký T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü ne aittir. Bu yayýn Avrupa Birliði desteði ile oluþturulmuþtur. Hiç bir þekilde Avrupa Birliði nin görüþlerini yansýtmamaktadýr.

4 Önsöz Kadýnlara yönelik aile içi þiddet, temel insan haklarý ve özgürlüklerinin ihlali olup, kadýnlar ve erkekler arasýndaki eþit olmayan güç iliþkilerinin bir sonucu olarak ortaya çýkan önemli bir sorundur. Aile içi þiddet özel alanda meydana geldiði için çoðu zaman gizli tutulmakta, bu nedenle boyutlarýnýn tespiti son derece güç olmaktadýr. Oysa son yýllarda uzun süreli çabalarýn sonucunda þiddete maruz kalan kadýnlara sunulan hizmetlerin niteliðinin deðiþmesi için gerekli düzenlemeler yapýlmýþtýr. Bu düzenlemelerin baþýnda Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve Ailenin Korunmasýna Dair Kanun da yapýlan deðiþiklikler ile 2006/17 Sayýlý Çocuk ve Kadýnlara Yönelik Þiddet Hareketleriyle Töre ve Namus Cinayetlerinin Önlenmesi Ýçin Alýnacak Tedbirler konulu Baþbakanlýk Genelgesi ve 2007/8 tarihli Ýçiþleri Bakanlýðý Genelgesi gelmektedir. Uygulamanýn geliþtirilmesi için T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü (KSGM) tarafýndan Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planý: hazýrlanmýþtýr. Kadýna yönelik aile içi þiddet; saðlýk hizmetleri, kolluk kuvvetleri, adalet hizmetleri ve sosyal hizmetler gibi pek çok hizmet alanýnýn ortak çabalarýyla önlenebilecek bir sorundur. KSGM tarafýndan Birleþmiþ Milletler Nüfus Fonunun teknik, Avrupa Birliðinin mali katkýlarýyla yürütülen Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi kapsamýnda, þiddete maruz kalan veya risk altýndaki kadýnlara sunulan hizmetlerin güçlendirilmesi ve hizmet sunan kamu kurum ve kuruluþlarýnda çalýþan polis memurlarý, avukatlar, hakimler, savcýlar, sosyal çalýþmacýlar, saðlýk personeli gibi çeþitli meslek gruplarýna, medya ve sivil toplum kuruluþu çalýþanlarýna hizmet içi eðitim paketleri hazýrlanmasý amaçlanmýþtýr. Bu kapsamda tüm meslek gruplarý için Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Temel Eðitim baþlýðý altýnda 1) Toplumsal Cinsiyet Eþitliði, 2) Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet, 3) Aile Ýçi Þiddetle Ýlgili Yasal Düzenlemeler, 4) Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler ve 5) Þiddete Maruz Kalan ve

5 Þiddet Uygulayanlarla Ýletiþim ve Görüþme konularýnýn yer aldýðý bir eðitim paketi ile þiddete maruz kalanlara hizmet sunanlarýn kendi meslek gruplarýna yönelik, mesleki sorumluluklarýný içeren eðitim dokümanlarý hazýrlanmýþtýr. Sýnýf içi uygulamalarýn etkililiðini saðlamak üzere her bir doküman için Eðitici Rehberi hazýrlanmýþtýr. Ayrýca eðiticiler için yetiþkin eðitimi yaklaþýmlarýný ve tekniklerini anlatan Yetiþkin Eðitimi Kýlavuzu hazýrlanmýþtýr. Elinizdeki dokümanýn hazýrlanabilmesi için Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadele Projesi çerçevesinde 2007 yýlý Haziran ve Temmuz aylarýnda proje illerinden Ankara, Ýstanbul, Trabzon, Gaziantep ve Þanlýurfa da eðitim ihtiyaç analizi çalýþmalarý yürütülmüþ; söz konusu meslek gruplarýnýn temsilcileriyle derinlemesine görüþmeler, grup çalýþmalarý yapýlmýþ ve sonuçlar bu dokümana yansýtýlmýþtýr. Ayrýca, dokümanýn hazýrlýk çalýþmalarý sýrasýnda ve deneme eðitimlerinde ilgili kamu kurum ve kuruluþlarý ve sivil toplum kuruluþlarýnýn temsilcilerinin, meslek kuruluþlarýnýn ve akademisyenlerin görüþlerinin alýnmasýna ve katkýlarýnýn saðlanmasýna özen gösterilmiþtir. Bu dokümanlar, eðitim uygulamalarý sýrasýnda, kolaylaþtýrýcý ve katýlýmcý olarak, zamanlarýný ve enerjilerini ayýracak olan meslek elemanlarýnýn katkýlarýyla geliþecektir. Çalýþmaya katkýda bulunan tüm kiþilere, kurum ve kuruluþlarýn temsilcilerine teþekkür ederim. Bu dokümanýn kadýnlarýn insan haklarýnýn korunmasý ve geliþtirilmesi, toplumsal yaþamda konumlarýnýn güçlendirilmesi, eþit hak, fýrsat ve imkanlardan yararlanmalarý amacýna katký saðlamasý dileðiyle. Esengül Civelek Kadýnýn Statüsü Genel Müdürü

6 ÝÇÝNDEKÝLER 5 Ýçindekiler 1. Kavramlar 1.1. Cinsiyet / Toplumsal Cinsiyet 1.2. Toplumsal Cinsiyette Eþitlik / Eþitsizlik / Ayrýmcýlýk 1.3. Toplumsal Cinsiyette Hakkaniyet 2. Toplumsal Cinsiyet ile Statü Arasýndaki Ýliþki 2.1. Öðrenim Durumu 2.2. Gelir Getiren Bir Ýþte Çalýþma 2.3. Siyasi Yaþama Katýlým 3. Statü ile Saðlýk Arasýndaki Ýliþki 3.1. Toplumsal Cinsiyet ve Þiddet Ýliþkisi 3.2. Toplumsal Cinsiyetin Üreme Saðlýðý Üzerine Etkisi 4- Sonuç Kaynakça

7 6 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ Kavramlar Biyolojik özelliklerin toplumsal, kültürel, politik, ideolojik ve ekonomik yapýlarla etkileþimi sonucu farklýlaþarak, biyolojik cinsiyetten baþka bir hal alýþý ve iki farklý yaþam alanýnýn oluþmasý eþitsizliklere neden olmaktadýr. Eþitsizliklerin temel alýnacaðý; cinsiyet, toplumsal cinsiyet ve saðlýk iliþkisinin inceleneceði bu yazýda, öncelikle kavramlar üzerine odaklanýlacaktýr. 1.1 Cinsiyet / Toplumsal Cinsiyet Cinsiyet, kiþinin kadýn ya da erkek olarak gösterdiði genetik, fizyolojik ve biyolojik özellikleri; toplumsal cinsiyet ise toplumun verdiði roller, görev ve sorumluluklar, toplumun bireyi nasýl gördüðü, algýladýðý, beklentileri ile ilgili bir kavramdýr. Cinsiyet Kiþinin kadýn ya da erkek olarak gösterdiði genetik, fizyolojik ve biyolojik özelliklerdir. Toplumsal Cinsiyet Toplumun verdiði roller, görev ve sorumluluklar, toplumun bireyi nasýl gördüðü, algýladýðý ve beklentileri ile ilgili bir kavramdýr. Cinsiyetin kiþisel özellikleri ötesinde, toplumsal yapýlarla ve iliþkilerle baðlantýlý bir öznellik boyutu olan toplumsal cinsiyet kavramý, kýz ve oðlan bebekler olarak dünyaya gelen insanlarýn yaþamda baþlarýna gelen pek çok olay sonucu kadýn ve erkek e dönüþmeleridir (Bora ve Üstün, 2005). Toplumsal cinsiyet üzerine yapýlan araþtýrmalarýn çoðunluðu kadýnlar ya da kadýnlarýn erkeklerle kýyaslanmasý þeklinde biçimlenirken, 1980 lerin sonuna doðru araþtýrmacýlar toplumsal cinsiyetin erkekleri de etkilediðini fark etmiþlerdir. Kadýn ve erkek arasýndaki köken bakýmýndan biyolojik nitelikte olmayan farklýlýklar ve onlarýn yüklendikleri rollerin ve iliþkilerin sosyal olarak yapýlandýrýlmasý olan toplumsal cinsiyet; kiþinin kültürel, toplumsal rolü, ruhsal - içsel tanýmlamasý ve onlarýn temsil edilmesi anlamýnda kullanýlmaktadýr. Cinsiyeti doða belirlerken, toplumsal cinsiyeti kültür belirlemekte ve toplumsal cinsiyet kimliði hakkýndaki

8 KAVRAMLAR 7 anlayýþlar, bunlarla baðlantýlý olan cinsel tutum ve eðilimlerle birlikte, çok erken yaþlarda oluþmaktadýr (Johnston ve ark., 2001). 1.2 Toplumsal Cinsiyette Eþitlik / Eþitsizlik / Ayrýmcýlýk Kadýna Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi (CEDAW) nin birinci maddesi siyasal, ekonomik, sosyal, kültürel, kiþisel veya diðer alanlardaki kadýn ve erkek eþitliðine dayanan insan haklarýnýn ve temel özgürlüklerin, medeni durumlarý ne olursa olsun kadýnlara tanýnmasýný içermektedir. Kadýnlarýn bu haklardan yararlanmalarýný veya bu haklarý kullanmalarýný engelleme veya hükümsüz kýlma amacýný taþýyan veya bu sonucu doðuran cinsiyete dayalý herhangi bir ayrým, dýþlama veya kýsýtlama anlamýna gelmektedir (KSGM, 2001). Dünya Saðlýk Örgütü toplumsal cinsiyette eþitliði karar verme, seçme, fýrsatlarý kullanma, kaynaklarýn ayrýlmasý, kullanýlmasý ve hizmetleri elde etmede cinsiyete baðlý ayrýmcýlýk yapýlmamasý olarak tanýmlamaktadýr. Toplumsal cinsiyet rolleri her iki cinsiyete de farklý yükler getirmektedir (WHO, 1998). Toplumsal cinsiyete baðlý eþitsizlikten daha fazla etkilenen cinsiyetin kadýn olduðu kabul edilen bir diðer gerçekliktir. Kadýnlara karþý ayrýmcýlýk dünyanýn hemen her ülkesinde görülmekte; ancak farklý þekillerde karþýmýza çýkmaktadýr. Dünyanýn farklý bölgelerinde cinsiyetinden dolayý bir fetus kürete edilmekte, yeni doðan bir kýz çocuðu boðulararak öldürülmekte, bir kýza sünnet (genital mutilasyon) uygulanmakta, bir baþkasýnýn cinsellik konusunda eðitim alma hakký engellenmekte, bir genç kýz tecavüz sonucu oluþan gebeliðini ailesinin dini inanýþlarý nedeniyle sürdürmek zorunda kalmakta ya da saðlýðý önemli görülmediðinden hekime baþvuramamaktadýr. Toplumsal cinsiyet ayrýmcýlýðýna maruz kalan kadýnlar siyasal, yasal, sosyal ve ekonomik haklara sahip olmada, bu haklarý kullanmada, toprak ve sermaye gibi kaynaklara sahiplikte eþitsizliklere uðramaktadýr. Ayrýmcýlýða yol açan geleneksel yaklaþýmlar ve erkeklere göre daha deðersiz görülmesi gibi nedenlerle kýz çocuklarýnýn eðitime ulaþmasýnda zorluklar vardýr. Ekonomik faaliyet alanýnda da birçok eþitsizliklerle karþý karþýya kalan kadýnlar benzer sebeplerle aile reisliði, mülkleri yönetme, iþ kurma ve yürütme gibi konularda erkeklerle eþit deðildir. Kadýnlar daha çok kayýt dýþý sektörlerde, geçici, gündelik, yarý zamanlý, düþük ücretli, kötü koþullu, ücret karþýlýðý olmayan iþlerde (aile iþçiliði)

9 8 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ çalýþmakta; pazarlýk gücünden yoksun olduklarýndan iþe alýnmada, ücret ve yükselmelerde de ayrýmcýlýða uðramaktadýr. Kadýnlar dünya nüfusunun %50 sinden fazlasýný temsil ettikleri, iþ saatlerinin %66 sýný doldurduklarý halde dünya gelirlerinin ancak %10 una, mülkiyetlerin de %1 ine sahiptirler (Akýn ve Ark. 2004). Bunlarýn sonucunda dünyada yoksulluk giderek kadýn laþmaktadýr. Yeryüzündeki mutlak yoksulluk sýnýrýndaki 1,5 milyar kiþinin yüzde 70 ini kadýnlar oluþturmaktadýr (Women, 2000). Ýnsan haklarý ve temel özgürlükler baðlamýnda deðerlendirildiðinde kiþilere yönelik her türlü ayrýmcýlýk kabul edilemezdir ve bunun önüne geçilmesi gereklidir. Kadýna yönelik ayrýmcýlýk, tüm ayrýmcýlýklar içerisinde önemli bir yere sahiptir ve insanlýðýn varoluþundan bu yana kadýnlar, çeþitli þekillerde ayrýmcýlýða maruz kalmaktadýr Toplumsal Cinsiyette Hakkaniyet Kadýnlarýn insan haklarý, evrensel insan haklarýnýn ayrýlmaz bir parçasýdýr ve ulusal, bölgesel ve uluslararasý düzeyde siyasi, sivil, ekonomik, sosyal ve kültürel yaþama kadýnlarýn eþit ve tam katýlýmý; cinsiyete dayalý her türlü ayrýmcýlýðýn ortadan kaldýrýlmasý, uluslararasý toplumun birincil hedefidir (Vienna Declaration and Programme of Action, 1993). Toplumsal cinsiyette eþitlik kavramýnýn fýrsatlarýn kullanýmýnda eþitliði ifade ettiðinden yukarýda söz edilmiþti. Buna karþýn kadýn ve erkek arasýnda toplumsal cinsiyet açýsýndan birçok eþitsizlik mevcuttur ve kadýn hemen her alanda dezavantajlý durumdadýr. Burada bir adým daha ilerleyerek erkekler ve kadýnlarýn bu fýrsatlarý nasýl kullanabilecekleri ve aralarýnda adil ve hakkaniyetli bir dengeyi nasýl kurabilecekleri konusuyla ilgilenen hakkaniyet kavramýný açýklamak gerekmektedir. Toplumsal cinsiyette hakkaniyet, erkeklere ve kadýnlara karþý adil, hakkaniyetli ve doðru davranma niteliðidir. Toplumsal Cinsiyette Hakkaniyet Sorumluluklarýn kadýnlar ve erkekler arasýndaki bölüþümünde, kaynaklara eriþimde, kaynaklarý kontrol etmekte ve faydalara eriþimde adil ve hakkaniyetli davranmaktýr. Kadýn ve erkeðin farklý gereksinimleri ve güçlerinin olduðu kabul edilmeli, CEDAW ýn ikinci maddesinde olumlu ayrýmcýlýk kavramý ile ifade edildiði þekilde iki cinsiyet arasýndaki dengeyi saðlayýcý þekilde gerekenler yapýlmalýdýr (KSGM, 2001).

10 TOPLUMSAL CÝNSÝYET ÝLE STATÜ ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝ 9 Toplumsal Cinsiyet ile Statü Arasýndaki Ýliþki Günümüzde kalkýnma anlayýþýnýn ekonomik, sosyal ve kültürel faktörlere çevre faktörünün eklenmesiyle geniþlediðini görmekteyiz. Kalkýnma, sürdürülebilir ve katýlým esasýna dayalý, çevreye duyarlý ve saygýlý geliþme ve büyüme olarak ele alýnmaktadýr. Toplumlarýn kalkýnmasýnda bireylerin statü lerinin yüksek olmasý önemli bir yer tutmaktadýr. Kadýnýn toplum içindeki yeri zaman içinde farklýlýklar göstermiþtir. 1950' lerin sonunda ortaya çýkan "Kalkýnmada Kadýn" yaklaþýmý kadýnýn özgürleþmesi, üretim sektöründe kadýnýn yer almasýnýn artýrýlmasý ve üretim sürecindeki kadýna karþý yapýlan ayrýmcýlýðýn azaltýlmasý üzerinde durmuþtur. 1970'lerin baþýndan itibaren temel amacý kadýnýn gelir getirici aktivitelerini artýrmak olan "Kalkýnma ve Kadýn" yaklaþýmý ön plana geçmiþtir. "Toplumsal Cinsiyet ve Kalkýnma" ise 1980'lerde ortaya çýkmýþ olan eþitsizliklere dikkat çeken, kadýnla ilgili kalkýnma yaklaþýmýdýr. Bu yaklaþýmda kadýnýn yaþamý hem üretim hem de yeniden üretim içinde ele alýnmýþ ve toplumsal cinsiyet, etnik yapý ve kalkýnma iliþkisinin kadýn hayatýndaki yerinin önemli olduðu vurgulanmýþtýr (JICA, 2002). Bireyin statüsünü, toplumsal cinsiyet, öðrenim durumu, düzenli gelir getiren bir iþte çalýþma ve siyasi yaþama eþit katýlým gibi faktörler belirlemektedir. Bu faktörler aþaðýda açýklanmýþtýr. Dünya ülkelerinin geliþmiþlik düzeyleri belirlenirken, toplumsal cinsiyet eþitliðini gerçekleþtirme performansý açýsýndan Toplumsal Cinsiyet Eþitliði Geliþim Endeksi (GDI) ve Toplumsal Cinsiyet Eþitliðini Güçlendirme Endeksi (GEM) kullanýlmaktadýr (UNDP, 2007). GDI kadýnlara sunulan fýrsatlarý, ülkenin toplumsal cinsiyet eþitliðini saðlamadaki baþarýsýný ölçerken, hesaplanmada üç temel gösterge kullanýlmaktadýr:

11 10 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ Kadýnlarýn ve erkeklerin beklenen yaþama süreleri, Yetiþkin kadýn ve erkek okur-yazarlýk oranlarý, Kadýn ve erkeklerin okullaþma oranlarý. GEM sunulan fýrsatlardan kadýnlarýn yararlanabilme ve kararlara katýlabilme düzeyini ölçmektedir ve hesaplanmada dikkate alýnan üç temel gösterge þunlardýr: tüm dünyada eðitim olanaklarýna ulaþmada çok daha dezavantajlýdýr (UNICEF, 2005). Anneleri eðitimli olan çocuklarýn okula gitme olasýlýklarý, anneleri eðitimli olmayanlara göre iki kattan daha fazladýr. Bazý ülkelerde bu farklýlýk beþ kata kadar çýkmaktadýr. Geliþmekte olan ülkelerde temel eðitimi almayan çocuklarýn %75 inin annelerinin de hiçbir öðrenimi yoktur. Parlamentodaki kadýn oraný, Üst karar ve yönetim düzeyindeki (yargý, bürokrasi, iþ yönetimi) kadýn oraný, Mesleki ve teknik iþlerde çalýþan kadýn oraný. Bu bölümde toplumsal cinsiyetle statü arasýndaki iliþki tartýþýlýrken geliþmiþlik göstergelerinde yer alan öðrenim durumu, gelir getiren bir iþte çalýþma ve siyasi yaþama katýlým konularý incelenecektir. 2.1 Öðrenim Durumu Ayrýmcýlýða yol açan geleneksel yaklaþýmlar ve kýz çocuklarýn erkek çocuklara göre daha deðersiz görülmesi gibi nedenlerle kýz çocuklarýnýn eðitime ulaþmasýnda zorluklar vardýr. Bütün çocuklar için eðitim önemli olmasýna karþýn kýzlar genel olarak Ülkemizde 1935 yýlýnda okuma yazma bilme oraný erkeklerde %29,3, kadýnlarda %9,8 ve okuma yazma bilen erkek kadýn farký %19,5 ti. Türkiye de cumhuriyetin ilk yýllarýndan günümüze kadar eðitim alanýnda yapýlan çalýþmalarla önemli ilerlemeler saðlanmýþtýr. Okur-yazarlýk oraný yýllara göre giderek artmýþ olup bu artýþ trendi her iki cinsiyet için de benzerdir. Türkiye de 2000 yýlýnda yetiþkin okur-yazarlýk oraný erkeklerde %95,7, kadýnlarda % 81,1'dir ve okuma yazma bilen erkek kadýn farký %14,6 dýr (TÜÝK, 2006). Geçen 80 yýlda kadýn ve erkek okuryazarlýðýndaki fark çok az kapanmýþtýr. Bu durum ülkemizde toplumsal cinsiyet eþitliðine duyarlý olmayan bir eðitim politikasý uygulandýðýnýn önemli bir göstergesidir. Bir çocuðun okula gitmesinde yoksulluk ve yerleþim yerinin yaný

12 TOPLUMSAL CÝNSÝYET ÝLE STATÜ ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝ 11 sýra annenin öðrenim düzeyi de çok önemli belirleyicilerden bir tanesidir. Eðitimde eþitliði saðlamak, toplumsal cinsiyet eþitliðini saðlamakta önemli bir adýmdýr. 2.2 Gelir Getiren Bir Ýþte Çalýþma Kadýnlar dünya nüfusunun %50 sinden fazlasýný temsil ettikleri, iþ saatlerinin %66 sýný doldurduklarý halde dünya gelirlerinin ancak %10 una ve mülkiyetlerin de %1 ine sahiptirler (Akýn ve Ark. 2004). Kadýnýn kalkýnma sürecine katýlýmýnýn artýrýlmasý ve ekonomik özgürlüðünün saðlanabilmesi çok yönlü bir bakýþ açýsýný gerektirmektedir. Kadýna sadece iþ saðlanmasý yeterli deðildir. Kadýnlar, meslek yaþamlarýnda erkek rakipleri ile yarýþmalarýnýn yaný sýra, kadýnlýk rollerini de aksatmamaya çalýþarak iki misli sorumluluk üstlenmekte, "özgürleþmelerinin bedeli"ni aðýr bir þekilde ödemek durumunda kalmaktadýr. Kadýnýn çalýþma yaþamýna katýlýmý ile birlikte, kadýnýn evdeki sorumluluklarýnýn paylaþýlmasý, bakmakla yükümlü olduklarý kiþiler için bakým olanaklarýnýn saðlanmasý, iþ yaþamýnda ayrýmcýlýklarýn giderilmesi karar vericiler, yasa koyucular ve toplum tarafýndan göz önüne alýnmalýdýr. Kadýna Karþý Toplumsal Sorumluluklar Öncelikle; Kadýnýn evdeki sorumluluklarýnýn paylaþýlmasý, Bakmakla yükümlü olduðu kiþiler için bakým olanaklarýnýn saðlanmasý, Ýþ yaþamýnda ayrýmcýlýðýn giderilmesi gerekir. Günümüzde birçok toplumda olduðu gibi bizim toplumumuzda da kadýn, toplum içindeki geleneksel rolüne (analýk) baðlý olarak aile içinde görevlidir. Kadýnýn ekonomide geri planda kalmasýnýn temelinde onun sosyal üretim sürecinden koparýlýp üreticinin yeniden üretimiyle (analýk) görevlendirilmiþ olmasý yatmaktadýr. Kadýn iþgücü tarih boyunca yedek iþgücü olarak deðerlendirilmiþtir. Ekonomi darboðazda iken ya da erkeklerin savaþa katýldýklarý dönemlerde iþgücü talebini kadýnlar karþýlamýþlardýr. Kadýnlara uygun olduðu düþünülen meslekler daha düþük konumda olan mesleklerdir. Cinsiyete baðlý bir "yatay meslek ayrýþmasý" söz konusudur. Öte yandan bir erkekle ayný iþi yapan bir kadýn genelde, cinsiyete baðlý bir ayrýmcýlýkla karþýlaþmaktadýr. Kadýnlar iþe alýnýrken, meslekte yükselirken, dýþ görev veya eðitim verilirken, izin verilirken, tayin edilirken ve emeklilikte ya da iþten ayrýlýrken ayrýmcýlýða uðramaktadýrlar. Bu durum "dikey meslek ayrýþmasý" olarak adlandýrýlmaktadýr. Avrupa Birliðine üye

13 12 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ ülkelerde, kadýnlarýn %73 gibi büyük çoðunluðu hizmet sektöründe çalýþmaktadýr ve bu oran ayný kesimde çalýþan erkek oranýna yakýndýr. Ancak hizmet kesiminde çalýþan kadýnlar, daha çok kadýnlara uygun olduðu düþünülen birkaç sektör veya iþte yoðunlaþmýþlardýr. Bunlar sekreterlik, öðretmenlik, saðlýk hizmetleri (hemþirelik, ebelik), güzellik uzmanlýðý gibi iþlerdir. Buna karþýn çalýþan kadýnlarýn yalnýzca %20' si, erkeklerin ise %42' si sanayi kesiminde çalýþmaktadýr. Sanayide kadýnlarýn çoðu tekstil, hazýr giyim gibi genellikle emek yoðun iþlerde toplanmýþlardýr. Ülkemizde ise daha kötü bir yapý olduðu görülmektedir. Ýþgücüne katýlým oranlarý 2004 yýlýnda erkeklerde %73,8 iken, kadýnlarda sadece %26,2 dir ve kadýnlarýn istihdam alanlarý arasýnda tarým %82,5 ile önemli bir yer tutmaktadýr (TUSÝAD - KAGÝDER, 2008). 2.3 Siyasi Yaþama Katýlým Yirminci yüzyýlda dünyanýn birçok ülkesinde kadýnlar oy kullanma hakkýný elde etmiþlerdir. Ancak oy kullanma, kadýnlarýn parlamentoya seçilmeleri için yeterli olmamýþtýr. Bu konudaki geliþme oldukça yavaþtýr yýlýnda dünyada sadece 26 parlamentoda kadýn parlamenter vardý ve sayýlarý tüm parlamenterlerin %3 üydü (Walby, 2000). O günden itibaren bütün dünyada ulusal parlamentolarda kadýn sayýsý büyük oranda artýþ göstermesine karþýn günümüzde, ulusal parlamentolarda kadýnlar erkeklere göre çok daha az yer almaktadýr yýlýnda 188 ülkenin parlamentolarýnda yer alan kadýn parlamenter oraný ancak %18,2 ye kadar yükselmiþtir (Inter-Parliamentary Union, 2008). Türkiye de ise kadýn parlamenterler mecliste en yüksek oran olan % 9,1 e 2007 yýlý genel seçimlerinde ulaþmýþlardýr. Daha önceki seçimlerde ancak %0,6 ile %4,6 arasýnda deðiþen oranda kadýn parlamenter meclise girebilmiþtir (TÜÝK, 2008). Ülkemizde kadýn parlamenterlerin genellikle kadýn cinsiyetine uygun olduðu düþünülen kadýn, aile ve çocuk konularý ile ilgili çalýþmalar yapmak zorunda býrakýlmasý da bir baþka önemli sorundur. Siyasetin bu en üst düzeyinde görülen yatay meslek ayrýþmasý sonucu kadýnlar gerçek anlamda karar verici olamamaktadýrlar. Bazý ülkelerin kadýn istihdamý ve parlamentodaki temsilleri Tablo 1 de görülmektedir.

14 TOPLUMSAL CÝNSÝYET ÝLE STATÜ ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝ 13 Tablo 1: Her 100 Çalýþan Erkeðe Karþýn Ekonomik Olarak Aktif Kadýnlar ve Parlamentoda Yer Alan Kadýn Parlamenterler Her 100 çalýþan erkeðe karþýn ekonomik olarak aktif kadýnlar Parlamentoda yer alan kadýn parlamenterler (%) Ülke Kanada ,4 18 ABD Finlandiya Norveç Fransa Ýsveç Birleþik Arap Emirlikleri Tunus Zambiya Sirilanka Avustralya Kaynak: TÜÝK. Seçim Yýlý ve Cinsiyete Göre Milletvekili Sayýsý, 28 0Cak 2008, https://www.tuik.gov.tr/veribilgi Kadýnlarýn istihdamýndaki artýþ, kadýnlarýn parlamentodaki temsil oranlarýný da arttýrmaktadýr. Ancak, bu artýþ endüstrileþmiþ ülkelerde, geliþmekte olan ülkelere göre daha yüksektir. (Tablo 1)

15 14 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ Statü ile Saðlýk Arasýndaki Ýliþki Dünya Saðlýk Örgütü (DSÖ) nün saðlýk tanýmýnda 1 geçen sosyal yönden saðlýklý olma, eðitim, çalýþma ve ücretlerde eþitlik, karar verme ve seçmede özgürlük ve saðlýk hizmetlerinden tam anlamýyla yararlanma anlamýnda kullanýlmaktadýr. Toplumsal cinsiyet eþitliði ve hakkaniyet, kiþinin öðrenim durumu, düzenli gelir getiren bir iþte çalýþmasý ve siyasi yaþama katýlýmý gibi faktörler tarafýndan belirlenen statü, kiþinin saðlýðýný doðrudan etkilemektedir (Gruskin ve Tarantola, 2002). Dünyanýn deðiþik yerlerinde farklýlýklar olmakla birlikte özellikle geliþmekte olan ülkelerde toplumsal cinsiyet rolünden kaynaklanan olumsuzluklar sonucu kadýnlar daha saðlýksýz koþullarda yaþamakta, saðlýk hizmetlerinden daha az yararlanmakta, þiddete ve strese daha fazla maruz kalmakta (Akýn ve Ark., 2004), daha fazla hastalanmakta ve hekime daha sýk baþvurmaktadýr (Mechanic, 1986). Saðlýk hizmetlerine ulaþmada maddi zorluklarýn yanýnda kültür, dini inanýþlar ve gelenekler de saðlýk hizmeti elde etmede cinsiyet farklýlýðýný ortaya koymaktadýr. Dünyada birçok toplumda cinsiyetçi öðelerle þekillendirilen roller gereði, kiþilere verilen fýrsat ve sorumluluklar da kadýn ve erkek olarak ayrýlmýþtýr (Sheth, 2000). Kadýn ve erkeðin karþýlaþtýklarý saðlýk sorunlarýnda ve saðlýk davranýþlarýnda farklýlýklar bulunmaktadýr (Gren, 2002). Bu farklýlýk sadece biyolojik ayrýmdan deðil, toplumun sosyal ve kültürel yapýsý, kadýna ve erkeðe biçtiði roller ve davranýþlardan kaynaklanmaktadýr (Gren, 2002; Mechanic,1986). Saðlýk durumundaki cinsiyete göre farklýlýk yaþam boyu görülmektedir. Birçok toplumda doðumlarýn %48,8 ini kýz çocuklar oluþturmakta, yani her 100 kýz 1 Saðlýk, herhangi bir sakatlýk veya hastalýðýn olmamasý deðil, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir (DSÖ 1948).

16 STATÜ ÝLE SAÐLIK ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝ 15 çocuðuna karþýlýk 105 erkek çocuðu doðmaktadýr. Bu farklýlýk erkek ölümlülüðünün aþýrýlýðýna baðlý olabilir. Ayný sosyo-ekonomik düzeydeki kadýnlarýn erkeklere göre daha uzun yaþadýðý tespit edilmiþtir. Kadýnlar ve erkekler için en uygun þartlar saðlandýðýnda doðumda beklenen yaþam süresi kadýnlarda erkeklerden 1,03 kez yüksektir (Sheth, 2000). Türkiye de doðumda beklenen yaþam süresi erkekler için 68,8 yýl iken kadýnlarda 73,6 yýldýr (TUÝK, 2006). Birçok geliþmiþ ülkede bu fark 6-8 yýldýr. Bazý ülkelerde 12 yýldan daha fazladýr. Örneðin, Rusya Federasyonu nda 1995 yýlýnda kadýnlarda doðumda yaþam beklentisi 71,6 yýl iken erkeklerde 58,3 yýldýr. Bunun sonucunda toplumlarýn ileri yaþ gruplarýnda kadýnlar çoðunlukta olmaktadýr (Beaglehole, 2002). Bununla beraber kadýnlarýn sosyo-ekonomik þartlardan olumsuz etkilendiðinin bir göstergesi olarak, geliþmekte olan ülkelerin birçoðunda kadýnlar için doðumda beklenen yaþam süresi giderek düþmektedir (Beaglehole, 2002). Toplumsal cinsiyet ayrýmcýlýðýnýn bir baþka önemli konusu kýz çocuklarýnýn istenmemesidir. Çin'de 2000 yýlýnda ülke genelinde yeni doðan erkek- kýz oraný 1,17 ve ülkenin bazý bölgelerinde 1,44 olarak hesaplanmaktadýr. Çin'in son on yýldaki nüfus ve cinsiyet seçimi ile ilgili uygulamalarý, bu ülkeyi yeni doðan cinsiyet dengesizliðinin en üst düzeydeki ülkesi haline getirmiþtir. Ýlk olarak 1990 nüfus sayýmýnda her 100 kýz yeni doðana karþýn 111 erkek yeni doðanýn saptanmasýyla ortaya çýkan bu sorun giderek artmaktadýr. Erkek / kadýn ölüm oraný yüksekliði en fazla intihar ve cinayette karþýmýza çýkmaktadýr. Ýntiharlarda erkek / kadýn oraný deðiþik ülkelerde yapýlan çalýþmalarda 1,6 ile 4,3 arasýnda deðiþmektedir (Monk, 1986). Ancak, intihara teþebbüs etme hýzý kadýnlarda daha yüksektir. 40 lý yaþlarýn altýnda kadýnlarýn intihara teþebbüs hýzý 2-3 kat daha yüksekken, ileriki yaþlarda erkek ve kadýn arasýndaki fark azalmaktadýr. Kadýnlarda depresyon tüm dünyada hastalýk yükünün önde gelen nedenidir ve intihar, geliþmekte olan bölgelerde kadýnlarda ilk dört hastalýk yükü nedeni arasýnda yer almaktadýr. (Murray, Lopez, 2002). Genel olarak yaralanmalar incelendiðinde erkeklerin yaþamlarýnýn erken dönemlerinden itibaren yaralanma hýzlarýnýn daha yüksek olduðu görülmektedir. Erkeksi tavýrlar, risk alma ve saldýrganlýk gibi

17 16 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ davranýþlara baðlý olarak erkekler daha fazla istemli yaralanmalara maruz kalmaktadýr. Buna karþýn yaþlý kadýnlar akranlarý erkeklere göre daha çok, düþerek yaralanmaktadýrlar. Kabul edilen toplumsal rollerden kaynaklanan psikolojik ve ekonomik nedenlerle, erkekler birçok toplumda daha fazla riskli davranýþlarda bulunmakta, kadýnlar ise ev kazalarý ile daha sýk karþý karþýya kalmaktadýr. Geliþmekte olan ülkelerde yaþ arasý seçilmiþ bazý hastalýk nedenlerin daðýlýmý Tablo 2 de görülmektedir. Tablo 2: Geliþmekte Olan Ülkelerde Yaþ Arasý Seçilmiþ Bazý Hastalýk Nedenlerin Daðýlýmý (%) Hastalýk nedenleri Erkek Kadýn Savaþ Alkol Baðýmlýlýðý Kendi Kendine Yaralanma Motorlu Araç Yaralanmalarý Cinayet ve Þiddet Depresif Bozukluklar Anemi Solunum Yolu Enfeksiyonlarý Tüberküloz Cinsel Yolla Bulaþan Hastalýklar HIV/AIDS Anneliðe Baðlý Nedenler Kaynak: (Akýn ve Özvarýþ, 2006) 4,2 2,7 4,0 8,2 6,1 2,9 1,5 2,4 8,4 1,5 9,3-1,8 0,4 3,2 2,1 1,0 5,8 2,5 2,5 7,0 8,9 6,6 18,0

18 STATÜ ÝLE SAÐLIK ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝ 17 Þiddet ve üreme saðlýðý toplumsal cinsiyet ayrýmcýlýðýnýn saðlýk üzerine en önemli etkilerinin görüldüðü iki alan olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Bu konular iki ayrý alt baþlýkta incelenecektir. 3.1 Toplumsal Cinsiyet ve Þiddet Ýliþkisi Toplumsal cinsiyet rolleri baðlamýnda kadýn da erkek de toplumdan ve bireylerden þiddet görmektedir. Erkek ve kadýnlarýn þiddete maruz kalýþ þekilleri, suçu iþleyen ile yakýnlýklarý ve zarar görme biçimleri farklý olmaktadýr. Toplumumuzun kanayan yaralarýndan biri olan kan davalarý toplumun erkekler için biçtiði rollerden birisi, her iki yönden erkeðe yönelik þiddetin bir örneðidir. Töre ve namus cinayetlerinde de esas olarak kadýna yönelik þiddet söz konusu olmakla beraber toplumsal cinsiyet ayrýmcýlýðýndan her iki cinsiyet de etkilenmektedir. Kurban kadýn olduðunda suçu iþleyen kendi gücünü kanýtlama, kabul ettirme ve kadýný kontrol etme amacýný gütmektedir. Kadýna yönelik þiddet cinsiyete dayanan, kadýný inciten, ona acý veren fiziksel, cinsel, ruhsal hasarla sonuçlanan veya sonuçlanma olasýlýðý bulunan, kamusal alanda ya da özel yaþamda ona baský uygulanmasý ve özgürlüklerinin keyfi olarak kýsýtlanmasýna neden olan her türlü davranýþ olarak tanýmlanmaktadýr (BM, 2003). Geliþmiþ ve geliþmemiþ tüm ülkelerde rastlanan þiddet farklý ülkelerde farklý biçimlerde karþýmýza çýkmakta, ancak boyutu ne yazýk ki tam olarak bilinmemektedir. Birçok ülkede kadýnlara eþleri ya da tanýdýklarý erkekler tarafýndan ev ortamýnda þiddet uygulanmaktadýr (WHO, 1998). Tüm dünya nüfusunu temel alan 48 çalýþmanýn verilerine göre eþleri ya da partnerleri tarafýndan þiddete uðrayan kadýnlar % arasýndadýr (Krug ve ark., 2002). Ülkemizde yapýlan çalýþmalarda da her üç kadýndan birinin yaþamýnda eþinden en az bir kez fiziksel þiddet gördüðü saptanmýþtýr. (Altýnay, Arat 2007). Kadýna karþý þiddet toplumsal cinsiyet eþitsizliðinin en aðýr biçimde ortaya çýkmasýdýr. Genç kadýnlar ileri yaþtakilere göre, eðitimsiz kadýnlar eðitimlilere göre daha fazla þiddetle karþý karþýya kalmaktadýr (Altýnay, Arat 2007). Þiddet nedeni ile kadýnlarýn, %5 - %16 sý ya beklenenden daha az süre yaþamakta ya da özürlü ve sakat olarak hayatýný sürdürmek zorunda kalmaktadýr.

19 18 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ 3.2 Toplumsal Cinsiyetin Üreme Saðlýðý Üzerine Etkisi Saðlýk üzerine cinsiyetçi yaklaþýmýn olumsuz etkileri en çarpýcý olarak kadýnlarýn üreme rollerinden kaynaklanmaktadýr. DSÖ nün 1998 yýlýnda yayýnladýðý bildiri, kadýnýn fizyolojik görevi ile ilgili tabloyu özetlemektedir (Sheth, 2000): Dünyada her dakika 380 kadýn gebe kalmakta (yaklaþýk yarýsý planlanmamýþ ya da istenmeyen gebelik), 110 kadýnda gebeliðe baðlý istenmeyen durumlar geliþmekte, 40 kadýn saðlýksýz düþük yapmakta ve bir kadýn ölmektedir. Üreme saðlýðýna baðlý hastalýk yükü esas olarak geliþmekte olan bölgelerde ortaya çýkmaktadýr. Bütün dünyada yaþ grubu kadýnlarda hastalýk yükünün ilk on nedeninden üçünü anneliðe baðlý nedenler oluþturmaktadýr (Murray ve Lopez, 2002). Anne ölümlerinin %99' u geliþmekte olan ülkelerde meydana gelmektedir. Anne ölümü ve kadýnda beklenen yaþam süresi, kadýnlara yönelik hizmetlerin iyi bir belirleyicisi olmasý yanýnda ülkelerin sosyal ve ekonomik kalkýnmalarýnýn da göstergesidir (Shteh, 2000). Bu olumsuz sonuçlarýn bu ölçüde yüksek olmasýnýn diðer bir nedeni -ve en önemlisi- annelik ve üremenin bir hak olarak görülmemesi ve bu konu ile ilgili kadýnýn söz sahibi olamamasýdýr. Kadýnlarýn toplumsal statülerinin yükselmesi ile birlikte üreme saðlýðý sorunlarýnda azalma görülmektedir. Statüsü düþük olan kadýnlar doðurganlýklarý ile ilgili olarak kendileri karar verememekte, var olan saðlýk hizmetlerine ulaþamamakta, doðum öncesi bakým, saðlýklý doðum, doðum sonrasý bakým hizmetlerinden yeterince yararlanamamakta, etkili aile planlamasý yöntemlerini kullanamamakta ve istenmeyen gebeliklerini saðlýklý koþullarda sonlandýramamaktadýr (Akýn ve Mýhçýoðlu, 2003). Geliþmekte olan 99 ülkede yapýlan bir araþtýrmaya göre kadýnýn toplumsal statüsü ve doðurganlýðý arasýnda ters bir iliþki vardýr ve toplumsal statü artarken doðurganlýk azalmaktadýr (Akýn ve Demirel, 2002). Kadýn öðretim düzeyinin yükselmesi, anne ölümü, beklenen yaþam süresi ve saðlýk hizmetlerinden yararlanma oranlarýný da etkilemektedir. Dünyanýn belirli bölgelerinde kadýn ve kýzlar için aile üyelerinin daha az saðlýk harcamasý yaptýðý bilinmektedir. Bu durum, kadýnlarýn düþük sosyal statülerini ve karar verme güçlerinin yetersizliðini yansýtmakta, dolayýsýyla saðlýk hizmetine ulaþmada ve harcama yapmada onlarý engellemektedir. Türkiye de ortaokul ve üstünde eðitim alan her 100 kadýndan 97,2 si doðum öncesi bakým almakta ve

20 STATÜ ÝLE SAÐLIK ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝ 19 95,6 sý saðlýk kuruluþunda doðum yapmakta iken, herhangi bir diplomasý olmayanlarda doðum öncesi bakým %53,4 e ve saðlýk kuruluþunda doðum yapma %48,3 e düþmektedir (TNSA, 2003). Cinsel yolla bulaþan hastalýklar (CYBH) tüm dünyada her iki cinsiyet için önemli bir hastalýk, sakatlýk ve ölüm nedenidir. Korunmasýz cinsel iliþkide kadýnlar HIV yönünden 2 ile 4 kat daha fazla enfeksiyon riski altýndadýr. Diðer CYBH kadýnlarda daha fazla görülmektedir. Bunun nedeni, kadýnlarýn erkeklere göre daha duyarlý olmalarý ve CYBH olan kadýnlarýn %50-80 inde belirti olmamasýdýr. Baþlangýçta çok az sayýda kadýný etkileyen AIDS in, heteroseksüel geçiþin ön plana çýkmasýna baðlý olarak kadýnlarda da giderek artmasý, kadýnlarýn biyolojik olarak hassas olmalarýnýn yaný sýra, kadýn ve erkek cinselliði üzerinde sosyal yapýnýn ve eþitsizliklerin etkisini göstermektedir (WHO, 1998; Beaglehole, 2002). Bebeklik döneminde anne sütü almamalarý ve gýdalara ulaþmadaki yetersizlikleri geliþmiþ ülkelerde her iki cinsiyet için sorun alaný olarak tanýmlanýrken, sosyo-kültürel yapýnýn katý, toplumsal cinsiyet bakýþ açýsýnýn zayýf olduðu geliþmekte olan toplumlarda beslenme sorunlarý kýz çocuklarý için çok daha önemli bir sorundur. Bebeklik ve çocukluk dönemlerinde kýz çocuklarýnýn erkeklere göre enfeksiyon hastalýklarýna karþý koruyucu biyolojik avantajlarý olmasýna raðmen sosyal olumsuzluklar bu avantajlarý geride býrakmaktadýr. Ergenlik döneminde erken evlilik, erken gebelik, erken yaþta cinsel deneyim, cinsel istismar, cinsel yolla bulaþan hastalýklar gibi saðlýk riskleri ile kadýnlar daha sýk karþý karþýya kalmaktadýr. Dünyanýn birçok bölgesinde halen bir halk saðlýðý sorunu olan A vitamini eksikliði sýklýðý kýz ve erkek çocuklar arasýnda farklýlýk göstermezken, cinsiyet ayrýmcýlýðý yapýlan bazý toplumlarda bu eþitlik kýzlar için olumsuz yönde bozulmaktadýr. Ergenlik döneminden itibaren kýz çocuðun besin gereksinimi ve demir ihtiyacý artmaktadýr. Bu dönemde kýz çocuklarýnýn yetersiz beslenmesi onlarýn fiziksel geliþimlerini yakýndan etkiler. Bu dönemde sýk görülen demir eksikliði anemisi, önlem alýnmazsa ileri yaþlarda da saðlýðý olumsuz etkiler. Dünyada, çoðu geliþmekte olan ülkelerde olmak üzere yaklaþýk 450 milyon yetiþkin kadýn çocukluk döneminden itibaren süregelen protein enerji malnütrisyonu ile karþý karþýyadýr.

21 20 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ Sonuç Dünyada birçok toplumda cinsiyetçi öðelerle þekillendirilen roller gereði, kiþilere verilen fýrsat ve sorumluluklar da kadýn ve erkek olarak ayrýlmýþtýr. Toplumsal cinsiyet rolleri her iki cinsiyete de farklý yükler getirmektedir. Toplumsal cinsiyete baðlý eþitsizlikler dünden bugüne ortaya çýkmýþ bir sorun olarak deðerlendirilmemeli, tarih ve kültür tarafýndan biçimlendirildiði kabul edilmelidir. Özellikle geliþmekte olan ülkelerde toplumsal cinsiyet rolünden kaynaklanan olumsuzluklar kadýnlarda daha fazladýr ve statüleri genellikle daha düþük olan kadýnlar daha saðlýksýz koþullarda yaþamakta, saðlýk hizmetlerinden daha az yararlanmakta, þiddete ve strese daha fazla maruz kalmaktadýrlar. Ayrýmcýlýk yapýlmasý, eðitim hakký ve benzeri insan haklarýnýn ihmal ya da ihlali, saðlýk hizmetlerine ulaþmada maddi zorluklarýn yanýnda kültür, dini inanýþlar ve gelenekler kadýn saðlýðýný belirgin olarak etkilemektedir. Toplumsal cinsiyet eþitsizliðinin bir diðer sonucu olan þiddet acilen çözülmesi gereken önemli bir sorundur. Kadýnýn sosyo-ekonomik statüsünün güçlendirilmesi uzun dönemde kadýna yönelik þiddetin azaltýlmasýnda anahtar müdahaledir (Akýn ve Demirel, 2002).

22 KAYNAKÇA 21 Kaynakça 1. Akýn, A., Demirel, S. (2002). Toplumsal Cinsiyet ve Kadýn Saðlýðý. Üniversiteler Ýçin Gençlik Danýþma Birimi Geliþtirme Projesi. UNFPA. Ankara 2. Akýn, A., Esin, Ç., Çelik, K. (2003). Kadýnýn Saðlýk Hakký ve Dünya Saðlýk Örgütü nün Avrupa da Kadýn Saðlýðýnýn Ýyileþtirilmesine Yönelik Stratejik Eylem Planý. Ed. Akýn, A. Toplumsal Cinsiyet Saðlýk ve Kadýn. Hacettepe Üniversitesi Yayýnlarý 3. Akýn, A., Mýhçýoðlu, S. (2003). Kadýnýn Statüsü ve Anne Ölümleri. Ed: Akýn A. Toplumsal Cinsiyet, Saðlýk ve Kadýn. HÜKSAM. Hacettepe Üniversitesi Yayýnlarý 4. Akýn, A., Üner, S., Aslan, D., Esin, Ç., Coþkun, A. (2004). Türkiye'de Toplumsal Cinsiyet ve Saðlýk. TC Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü ve Sorunlarý Genel Müdürlüðü. Hacettepe Üniversitesi Kadýn Sorunlarý ve Araþtýrma Merkezi. Birleþmiþ Milletler Nüfus Fonu. Ankara 5. Altýnay, A. G., Arat, Y. (2007). Türkiye de Kadýna Yönelik Þiddet. ISBN: Punto Baský Çözümleri. Ýstanbul 6. Beaglehole, R. (2002). Determinants of Health and Disease, Overview and Framework. Textbook of Public Health. Volume 1: The Scope of Public Health. Fourth Edition. Oxford University Press 7. Bora, A., Üstün, Ý., (2005) Sýcak Aile Ortamý, Demokratikleþme Sürecinde Kadýn ve Erkekler. TESEV Yayýnlarý 8. Gren, LW., Potvin, L. (2002). Determinants of Health and Disease, Education, Health Promotion and Social and Lifestyle Determinants of Health and Disease. Oxford Textbook of Public Health. Volume 1: The Scope of Public Health. Fourth Edition. Oxford Uni. Press 9. Gruskin, S., Tarantola, D. (2002). Law, Ethics and Challenges. Health and Human Rights. Oxford Textbook of Public Health. Volume 1: The Scope of Public Health. Fourth Edition. Oxford University Press 10. Inter-Parliamentary Union. (2008). Women in National Parliaments. Eriþim: 10 Temmuz Eriþim Adresi:

23 22 KADINA YÖNELÝK AÝLE ÝÇÝ ÞÝDDETLE MÜCADELE PROJESÝ TOPLUMSAL CÝNSÝYET EÞÝTLÝÐÝ 11. JICA. (2002). Thematic Guidelines on Gender Mainstreaming/WID. Thematic Guidelines Team. Gender Mainstreaming Unit. Global Issues Division Planning and Evaluation Department. Japan Internatýonal Cooperatýon Agency. Eriþim: , 12. Johston, KE., Bittinger, K., Smith, A., Madole, KL. (2001). Developmental Changes in Infants and Toddlers Attention to Gender Categories. Merrill- Palmer Quarterly 2001; 47(4) Krug, EG., Dahlberg, LL., Mercy, JA., Zwi, AB. ve Lozana, R. (Ed). (2003). World Report on Violence and Health. Geneva. World Health Organization 14. KSGM (2001).CEDAW, Kadýnlara Karþý Her Türlü Ayrýmcýlýðýn Önlenmesi Sözleþmesi ve Ýhtiyari Protokol. T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü ve Sorunlarý Genel Müdürlüðü Yayýný. Ankara 15. Mechanic, D. (1986) Behavioral Factors Affecting Health, Health and Illness Behavior. Page 972. Maxcy-Rosenau. Public Health and Preventive Medicine. 12. Edition. Norwalk. Connecticut 16. Monk, M. (1986). Noncommunicable and Chronic Disabling Conditions, Suicide. Page Maxcy-Rosenau, Public Health and Preventive Medicine. 12. Edition. Norwalk, Connecticut 17. Murray, C.J.L., Lopez, A.D. (2002). Determinants of Health and Disease, The Global Burden of Disease Study, Ed. Detels R, Mcewen J, Beaglehole R, Tanaka H, Oxford Textbook of Public Health, Volume 1: The Scope of Public Health, Fourth Edition, Oxford Uni. Press 18. Rosenfeld, RA. (2002). What Do We Learn About Difference From the Scholarship On Gender?. Social Forces. 81(1); Sheth, S. (2000) World Report on Women s Health Editorial/International Journal of Gynecology & Obstetrics 20. TUÝK. (2006). T.C. Baþbakanlýk Türkiye Ýstatistik Kurumu. Türkiye Ýstatistik Yýllýðý. Ankara. Türkiye Ýstatistik Kurumu Matbaasý 21. TUSÝAD & KAGÝDER. (2008). Türkiye de Toplumsal Cinsiyet Eþitsizliði: Sorunlar, Öncelikler Ve Çözüm Önerileri. ISBN:

24 KAYNAKÇA Turner, B. (1992). Outline of a Theory of Citizenship, in Dimensions of Radical Democracy: Pluralism, Citizenship, Community. Ed. Chantal Mouffe. Verso Publishers 23. Türkiye Nüfus ve Saðlýk Araþtýrmasý (2004). Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Ankara 24. Türmen, T. (2003). Toplumsal Cinsiyet ve Kadýn Saðlýðý. Ed: Akýn, A., Toplumsal Cinsiyet, Saðlýk ve Kadýn. HÜKSAM. Hacettepe Üniversitesi Yayýnlarý 25. UN (2005). The Millennium Development Goals Report United Nations. New York 26. UNDP. (2007). Human Development Report 2007/2008. Fighting Climate Change: Human Solidarity in a Divided World. ISBN United Nations Development Programme. New York. USA 27. UNICEF. (2005). The GAP Report. Gender Achievements and Prospects in Education (Part One). New York 28. Vienna Declaration and Programme of Action. (1993). World Conference On Human Rights. Vienna. Eriþim: 12 Mart 2008, 29. Walby, S. (2000). Gender, Globalization and Democracy. Gender and Development. Türkiye Ýstatistik Kurumu. (2008). Seçim Yýlý ve Cinsiyete Göre Milletvekili Sayýsý. Eriþim: 28 Ocak WHO. (1998). Gender and Health. A Technical Paper. Geneva 31. WHO. (2005). Multi-Country Study on Women s Health and Domestic Violence Against Women: Summary Report of Initial Results On Prevalence, Health Outcomes and Women s Responses. Geneva 32. Women 2000.(2000). Gender Equality, Development and Peace for the Twenty-first Century. New York, 5-9 June Fact Sheet No.1, Eriþim: 12 Mart Eriþim Adresi:

25 Tasarým : Necdet Kara Uygulama : Senem Lefkeli Baský : Dumat Ofset

1. Nüfusun Yaþ Gruplarýna Daðýlýmý

1. Nüfusun Yaþ Gruplarýna Daðýlýmý Köylerden (kýrsal kesimden) ve iþ olanaklarýnýn çok sýnýrlý olduðu kentlerden yapýlan göçler iþ olanaklarýnýn fazla olduðu kentlere olur. Ýstanbul, Kocaeli, Ýzmir, Eskiþehir, Adana gibi iþ olanaklarýnýn

Detaylı

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri HAZIRLAYANLAR EDÝTÖR Prof. Dr. Ayþe Akýn YAZARLAR (Alfabetik Sýrayla) Prof. Dr. Þevkat Bahar Özvarýþ Dr. Meral Demirören Dr. Serap Þener Dr.

Detaylı

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri 1. Basamak Saðlýk Kuruluþlarý ve Hastane Acil Servislerinde Çalýþan Saðlýk Personeli Ýçin Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk

Detaylı

TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor

TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor TOPLUMSAL SAÐLIK DÜZEYÝNÝN DURUMU: Türkiye Bunu Hak Etmiyor Türkiye'nin insanlarý, mevcut saðlýk düzeyini hak etmiyor. Saðlýk hizmetleri için ayrýlan kaynaklarýn yetersizliði, kamunun önemli oranda saðlýk

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

ÇALIÞMA YAÞAMI VE KADIN SAÐLIÐI

ÇALIÞMA YAÞAMI VE KADIN SAÐLIÐI M. Nihal ESÝN Yrd. Doç. Dr., Ýstanbul Üniv. Florence Nightingale Hemþirelik Yüksekokulu Nilüfer ÖZTÜRK Ýstanbul Üniv. Florence Nightingale Hemþirelik Yüksekokulu ÇALIÞMA YAÞAMI VE KADIN SAÐLIÐI Özet Kadýnlar

Detaylı

Kadýn Sýðýnmaevleri Kýlavuzu Kadýn Sýðýnmaevleri Kýlavuzu HAZIRLAYANLAR Sultan KARATAÞ Ülker ÞENER Nur OTARAN Kadýn Sýðýnmaevleri Kýlavuzu, Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü tarafýndan Birleþmiþ

Detaylı

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Hazýrlayanlar Prof. Dr. Fidan Korkut-Owen Prof. Dr. Dean W. Owen T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü Ekim 2008 Bu kitabýn basým,

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

Çocuk Gelinler ve Beklenen Olumsuz Sonuçlarý

Çocuk Gelinler ve Beklenen Olumsuz Sonuçlarý Saðlýk ve Toplum Yýl:20, Sayý: 1 Ocak-Mart 2010 MAKALELER / Articles Çocuk Gelinler ve Beklenen Olumsuz Sonuçlarý Child Brides and Expected Negative Results 1 2 3 Sare MIHÇIOKUR, Feryal ERBAÞ, Ayþe AKIN

Detaylı

Türkiye de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet

Türkiye de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet T.C. BAÞBAKANLIK Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü Türkiye de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet Türkiye de Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddet T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü Ziya Gökalp Cad. No:

Detaylı

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr.

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr. MALÝYE DERGÝSÝ Temmuz - Aralýk 2011 Sayý 161 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Yayýn Kurulu Baþkan Füsun SAVAÞER Üye Ali Mercan AYDIN Üye Nural KARACA

Detaylı

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU T.C. AYDIN BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SU VE KANALÝZASYON ÝDARESÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ TEMMUZ 215-1 215 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU KURUMSAL MALÝ DURUM VE BEKLENTÝLER RAPORU SUNUÞ 518 Sayýlý Kamu

Detaylı

Platformdan Yeni ve Ýleri Bir Adým: Saðlýk ve Sosyal Güvence için Bir Bildirge

Platformdan Yeni ve Ýleri Bir Adým: Saðlýk ve Sosyal Güvence için Bir Bildirge Platformdan Yeni ve Ýleri Bir Adým: Saðlýk ve Sosyal Güvence için Bir Bildirge Onaylayan Administrator Thursday, 05 August 2010 Son Güncelleme Thursday, 05 August 2010 HSGG GÜVENLÝ GELECEK ÝÇÝN SAÐLIK

Detaylı

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri 1 Öğrenim Hedefleri Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının, yaşam dönemlerine göre kadın sağlığına olan etkilerini açıklar, Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile kadına

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI HANGÝ OKULDA OKUMAK ÝSTEDÝÐÝNE KARAR VERDÝN MÝ? Genel Liseler Fen Liseleri Sosyal Bilimler Anadolu Spor Güzel Sanatlar Askeri

Detaylı

Önsöz Birleþmiþ Milletler Ortak Programýnýn uygulandýðý altý þehirde kadýnlarýnýn durumunu, ihtiyaçlarýný ve taleplerini belirlemek üzere yapýlan kamuoyu araþtýrmasýnýn sonuçlarýný sizlerle paylaþmaktan

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ULAKBÝM ISSN 1300-3623

MALÝYE DERGÝSÝ ULAKBÝM ISSN 1300-3623 MALÝYE DERGÝSÝ ISSN 1300-3623 Temmuz - Aralýk 2007, Sayý 153 YAZI DANIÞMA KURULU Prof. Dr. Güneri AKALIN Prof. Dr. Abdurrahman AKDOÐAN Prof. Dr. Figen ALTUÐ Prof. Dr. Engin ATAÇ Prof. Dr. Ömer Faruk BATIREL

Detaylı

Merkezi Finans ve Ýhale Birimi'nin sözleþme makamý olduðu bu araþtýrma, Avrupa Komisyonu'nun mali destekleriyle ICON Institut Public Sector Gmbh, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü ve BNB

Detaylı

Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler

Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler Gülhane Týp Dergisi 2006; 48: 63-69 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2006 ARAÞTIRMA Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler Levent Akýn (*), Nilüfer Özaydýn

Detaylı

Kentsel Alanlarda Kadýn Sorunlarý

Kentsel Alanlarda Kadýn Sorunlarý GÝRÝÞ Ýçinde yaþadýðýmýz yýllarýn en önemli toplumsal olgulardan biri olan ve Türkiye açýsýndan çok önemli deðiþimleri beraberinde getiren göç, halen gerek toplumsal, gerekse siyasi deðerlendirmelerde

Detaylı

KADINLAR AÇISINDAN SAVUNMASIZLIK/ÖRSELENEBİLİRLİK. Prof. Dr. Şevkat BAHAR ÖZVARIŞ

KADINLAR AÇISINDAN SAVUNMASIZLIK/ÖRSELENEBİLİRLİK. Prof. Dr. Şevkat BAHAR ÖZVARIŞ KADINLAR AÇISINDAN SAVUNMASIZLIK/ÖRSELENEBİLİRLİK Prof. Dr. Şevkat BAHAR ÖZVARIŞ HÜKSAM Hacettepe Üniversitesi Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi Cinsiyetle ilgili savunmasızlık UNESCO Uluslar

Detaylı

MedYa KÝt / 26 Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetimi konusunda Türkiye nin ilk dergisi HR DergÝ Human Resources Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetim Dergisi olarak amacýmýz, kurulduðumuz günden bu yana deðiþmedi: Türkiye'de

Detaylı

konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler Dairesi bir devlet kuruluºu olup, bu kuruluº ülkede yaºayan herkese ücretsiz hizmet vermektedir.

konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler Dairesi bir devlet kuruluºu olup, bu kuruluº ülkede yaºayan herkese ücretsiz hizmet vermektedir. 1/7 AMT FÜR SOZIALE DIENSTE FÜRSTENTUM LIECHTENSTEIN Sosyal Hizmetler Dairesi Çocuk ve gençlik hizmetleri Sosyal hizmetler Terapi hizmetleri Ýç hizmetler konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler

Detaylı

Eðitim Baþvurularý Hakkýnda; -Eðitim katýlýmcý sayýsý ve eðitim tarih deðiþiklikleri Odamýz tarafýndan belirlenmektedir. -Eðitimlerimizle ilgili tüm güncel bilgiler www.corlutso.org.tr internet adresindeki

Detaylı

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI Yarýþmanýn Amacý 1. ÝTHÝB 1.ÝTHÝB Teknik Tekstiller Proje Yarýþmasý, Ýstanbul Tekstil ve Hammaddeleri Ýhracatçýlarý Birliði'nin Türkiye Ýhracatçýlar Meclisi'nin katkýlarýyla Türkiye'de teknik tekstil sektörünün

Detaylı

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Kýzýlcaþar Geleceðe Hazýrlanýyor Gelin Birlikte Çalýþalým ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Mart 2014 ALPER YILMAZ Halkla Bütünleþen MUHTARLIK Ankara Gölbaþý Kýzýlcaþar Köyünde 4 Mart 1979

Detaylı

TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ

TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ 445 TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ Aydeniz ALİSBAH TUSKAN* 1 İnsanların bir biçimde sınıflanarak genel kategoriler oturtulması sonucunda ortaya çıkan kalıplar ya da bir

Detaylı

21-23 Kasým 2011 Çeþme Ýzmir www.tgdfgidakongresi.com organizasyon Ceyhun Atýf Kansu Caddesi, 1386. Sokak, No: 8, Kat: 2, 06520 Balgat / Ankara T:+90 312 284 77 78 F:+90 312 284 77 79 Davetlisiniz Ülkemiz

Detaylı

2006 cilt 15 sayý 10 179

2006 cilt 15 sayý 10 179 Ankara'da Bir Lisenin 9 ve 10. Sýnýf Öðrencilerinin Kiþisel Hijyen Konusunda Davranýþlarýnýn Belirlenmesi Determination of the Behaviours of Ninth and Tenth Grade High School Students About Personal Hygiene

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI SAÐLIK HÝZMETLERÝ SAÐLIK POLÝTÝKALARI. Türkiye'de Çocuk Politikalarý... 402-408 Nilay ETÝLER

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI SAÐLIK HÝZMETLERÝ SAÐLIK POLÝTÝKALARI. Türkiye'de Çocuk Politikalarý... 402-408 Nilay ETÝLER Kuruluþ: 1978 ÝKÝ AYDA BÝR YAYINLANIR ISSN 1300-4387 Kasým - Aralýk 2007 Cilt: 22 Sayý: 6 Toplum ve Hekim Yayýn Kurulu'ndan... 401 ÇOCUK VE SAÐLIK Türkiye'de Çocuk Politikalarý... 402-408 Nilay ETÝLER

Detaylı

Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu

Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu Opinions of Primary Care Health Workers on Family Medicine

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý ve Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkýnma Ajansý Kalkýnma Ajanslarýnýn Kuruluþ Amaçlarý Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI MEMUR PERSONEL ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI Memur Personel Þube Müdürlüðü, belediyemiz bünyesinde görev yapan memur personelin özlük iþlemlerinin saðlýklý bir

Detaylı

Ortak Program dan çok etkilendim

Ortak Program dan çok etkilendim Kadin Dostu Birleþmiþ Milletler Kadýn ve Kýz Çocuklarýnýn Ýnsan Haklarýnýn Korunmasý ve Geliþtirilmesi Ortak Programý BMOP Bülteni Ortak Program dan çok etkilendim UNFPA Türkiye Temsilcisi Dr. Peer Sieben

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde)

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde) V KAMU MALÝYESÝ 71 72 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 1996 yýlýnda yüzde 26.4 olan

Detaylı

Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü

Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası Refah ve Sosyal Politika Analitik Çalışma Programı Çalışma Raporu Sayı: 6 Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü Erol Taymaz Ekonomi Bölümü

Detaylı

Edirne Merkezinde 15-49 Yaþ Evli Kadýnlarýn Aile Planlamasý Yöntemleri Konusundaki Bilgi Düzeyleri ve Yöntem Kullaným Oranlarý*

Edirne Merkezinde 15-49 Yaþ Evli Kadýnlarýn Aile Planlamasý Yöntemleri Konusundaki Bilgi Düzeyleri ve Yöntem Kullaným Oranlarý* Edirne Merkezinde 15-49 Yaþ Evli Kadýnlarýn Aile Planlamasý Yöntemleri Konusundaki Bilgi Düzeyleri ve Yöntem Kullaným Oranlarý* Dr. Burcu Tokuç**, Dr. Muzaffer Eskiocak***, Dr. Galip Ekuklu***,Dr. Ahmet

Detaylı

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM 7. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3

Detaylı

Dr. Emel Ege**, Msc. Sermin Timur***, Msc. Handan Zincir**** yeterince hizmet götürülemeyen kesimdir

Dr. Emel Ege**, Msc. Sermin Timur***, Msc. Handan Zincir**** yeterince hizmet götürülemeyen kesimdir Ebelik Son Sýnýf Öðrencilerinin Aile Planlamasý Eðitimi Etkinliðinin Deðerlendirilmesi* The Evaluation of the Educational Activitres of Pregraduate Midwifery Students on Family Planning Methods Dr. Emel

Detaylı

DÜNYA ENGELSÝZ BÝR DÜNYA ÝÇÝN ÝLK ADIMI ATTI DÜNYA ENGELLÝLER WORLD dýsabýlýty VAKFI FOUNDATION Zihinlerdeki engelleri kaldýralým Abdullah Gül / T.C. Cumhurbaþkaný DÜNYADA 650 MÝLYON ENGELLÝ VAR. HERKESÝN

Detaylı

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi GÝRÝÞ Ýnsanoðlu günümüzde dünya tarihinde belki de bilginin en kýymetli olduðu dönemi yaþamaktadýr. Çaðýmýzda bilgiye sahip olmanýn ya da bilgi kaynaðýna kolaylýkla ulaþabilmenin önemi her geçen gün artmaktadýr.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr.. Faruk F

Yrd. Doç. Dr.. Faruk F Yrd. Doç. Dr.. Faruk F SAPANCALI ANCALI Dokuz Eylül Üniversitesi, Ýktisadi ve Ýdari Bilimler Fakültesi F Öðretim Üyesi. 1969 yýlýnda Sorgun da doðdu. Ýlk ve orta öðrenimini Ýzmir de tamamladýktan sonra

Detaylı

Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler Þiddete Maruz Kalan Kadýnlara Sunulan Hizmetler Hazýrlayan Ebru Özberk T.C. Baþbakanlýk Kadýnýn Statüsü Genel Müdürlüðü Ekim 2008 Bu kitabýn basým, yayýn,

Detaylı

O baþý baðlý milletvekili Merve Kavakçý veo refahlý iki meczup milletvekili þimdi nerededirler?

O baþý baðlý milletvekili Merve Kavakçý veo refahlý iki meczup milletvekili þimdi nerededirler? 28 Þubat Bildirisi MGK'nun 28 Þubat 1997 TARÝHLÝ BÝLDÝRÝSÝ Aþaðýdaki bildiri, o günlerdeki bir çok tehdidin yolunu kapatmýþtý. Ne yazýk ki, þimdiki Akepe'nin de yolunu açmýþtýr. Hiç bir müdahale, darbe

Detaylı

Organizatör Firma Cebeci Cad. No:54 Akatlar 34335 Ýstanbul Tel:0212 351 68 48 (pbx) Faks:0212 351 59 33 E-Posta: tculha@grem.com.tr BAHÇEÞEHÝR ÜNÝVERSÝTESÝ BEÞÝKTAÞ KAMPÜSÜ 11-12 Haziran 2008 SUNUM DOSYASI

Detaylı

ünite1 Sosyal Bilgiler Verilenlerden kaçý sosyal bilimler arasýnda yer alýr? A. 6 B. 5 C. 4 D. 3

ünite1 Sosyal Bilgiler Verilenlerden kaçý sosyal bilimler arasýnda yer alýr? A. 6 B. 5 C. 4 D. 3 ünite1 Sosyal Bilgiler Sosyal Bilgiler Öðreniyorum TEST 1 3. coðrafya tarih biyoloji fizik arkeoloji filoloji 1. Ali Bey yaþadýðý yerin sosyal yetersizlikleri nedeniyle, geliþmiþ bir kent olan Ýzmir e

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

Birleþmiþ Milletler Kadýn ve Kýz Çocuklarýnýn Ýnsan Haklarýnýn Korunmasý ve Geliþtirilmesi Ortak Programý BMOP Bülteni

Birleþmiþ Milletler Kadýn ve Kýz Çocuklarýnýn Ýnsan Haklarýnýn Korunmasý ve Geliþtirilmesi Ortak Programý BMOP Bülteni i kkadýn dostu entlere doðru Tt owa rreds w l Kadýn Dostu Birleþmiþ Milletler Kadýn ve Kýz Çocuklarýnýn Ýnsan Haklarýnýn Korunmasý ve Geliþtirilmesi Ortak Programý BMOP Bülteni UNFPA at Work SÝX HUMAN

Detaylı

.:: TÇÝD - Tüm Çeviri Ýþletmeleri Derneði ::.

.:: TÇÝD - Tüm Çeviri Ýþletmeleri Derneði ::. Membership TÜM ÇEVÝRÝ ÝÞLETMELERÝ DERNEÐÝ YÖNETÝM KURULU BAÞKANLIÐINA ANTALYA Derneðinizin Tüzüðünü okudum; Derneðin kuruluþ felsefesi ve amacýna sadýk kalacaðýmý, Tüzükte belirtilen ilke ve kurallara

Detaylı

ÝÞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI 2010 YILI GENEL SONUÇLARI

ÝÞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI 2010 YILI GENEL SONUÇLARI ÝÞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI 2010 YILI GENEL SONUÇLARI Ankete Cevap Veren MESS Üyesi Ýþyeri Sayýsý 154 Toplam Çalýþan Sayýsý Erkek Çalýþan Sayýsý Kadýn Çalýþan Sayýsý Mavi Yakalý Çalýþan Sayýsý Beyaz

Detaylı

16 5. Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý: Erken Çocukluk Geliþimi Politikalarý Raporun bu bölümünde eþitliði saðlayýcý politikalar incelenmektedir ve yüksek düzeydeki maliyet etkinliði ile

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ISSN Ocak - Haziran 2009, Sayý 156

MALÝYE DERGÝSÝ ISSN Ocak - Haziran 2009, Sayý 156 MALÝYE DERGÝSÝ ISSN 1300-3623 Ocak - Haziran 2009, Sayý 156 Küresel Kirlenme Sürdürülebilir Ekonomik Büyüme ve Çevre Vergileri Dr. Biltekin ÖZDEMÝR Mali Anayasa Uçar DEMÝRKAN 5018 Sayýlý Kamu Mali Yönetimi

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

DÜ ÜK GEL R. Kötü konut ko ulları. Kötü çevre ko ulları Sa lıksız içme suyu Sa lıksız tuvalet Kapalı ortam hava kirlenmesi.

DÜ ÜK GEL R. Kötü konut ko ulları. Kötü çevre ko ulları Sa lıksız içme suyu Sa lıksız tuvalet Kapalı ortam hava kirlenmesi. Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi 2003; 46: 251-260 Yorum Yoksulluk ve çocuklar üzerine etkileri Þükrü Hatun 1, Nilay Etiler 2, Erdem Gönüllü 3 Kocaeli Üniversitesi Týp Fakültesi 1 Pediatri Profesörü,

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr.

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. V KAMU MALÝYESÝ 73 74 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 2000 yýlýnda uygulamaya konulan

Detaylı

18 Türkiye de Kadýnlarýn Ýþgücüne Katýlýmý III. Bölüm Türkiye de Kadýnlarýn Ýþgücüne Katýlýmý Uluslararasý Standartlara Göre Neden Düþük? Bu bölüm Türkiye de kadýnlarýn iþgücüne katýlýmýnýn neden düþük

Detaylı

Ýlknur Menlik TGDF Kurumsal Ýletiþim Direktörü TGDF 24 sektörel üye dernek Türkiye Gýda ve Ýçecek Sanayisinin Üretim, Ýstihdam, Ýhracat ve ithalatýnýn %95 ni temsil etmekte Food Drink Europe TGDF 2006

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller İçin Fırsatların Çoğaltılması

Türkiye: Gelecek Nesiller İçin Fırsatların Çoğaltılması Rapor No 48627-TR Türkiye: Gelecek Nesiller İçin Fırsatların Çoğaltılması Yaşam Fırsatları Konulu Rapor Şubat, 2010 Dünya Bankası Avrupa ve Orta Asya Bölgesi Beşeri Kalkınma Bölümü Bu Rapor Dünya Bankası

Detaylı

rm o f t a l ip j o l o n ek gýda T a d ý G m için ya þ a i ye Türk u ulusal GIDA TEKNOLOJÝ PLATFORMU y a þ a m i ç i n g ý d a Kaynak: 2010 Envanteri (TGDF) Gýda Sektörü 73.722.988 nüfus Hane halký gýda

Detaylı

ÝÞ DÜNYASINDA KADIN CÝLT 2. Prof. Dr. Kadriye BAKIRCI Prof. Dr. Oðuz KARADENÝZ Doç. Dr. Hakký Hakan YILMAZ Elif Nergis LEWIS Nursel DURMAZ

ÝÞ DÜNYASINDA KADIN CÝLT 2. Prof. Dr. Kadriye BAKIRCI Prof. Dr. Oðuz KARADENÝZ Doç. Dr. Hakký Hakan YILMAZ Elif Nergis LEWIS Nursel DURMAZ ÝÞ DÜNYASINDA KADIN CÝLT 2 Prof. Dr. Kadriye BAKIRCI Prof. Dr. Oðuz KARADENÝZ Doç. Dr. Hakký Hakan YILMAZ Elif Nergis LEWIS Nursel DURMAZ 2014, TÜRKONFED TASARIM: SÝS MATBAACILIK KAPAK TASARIMI & SAYFA

Detaylı

KORE DEMOKRATÝK HALK CUMHURÝYETÝ SAÐLIK SÝSTEMÝ

KORE DEMOKRATÝK HALK CUMHURÝYETÝ SAÐLIK SÝSTEMÝ 470 TOPLUM ve HEKÝM Eylül - Ekim - Kasým - Aralýk 2006 Cilt 21 Sayý 5-6 DOSYA/DERLEME KORE DEMOKRATÝK HALK CUMHURÝYETÝ SAÐLIK SÝSTEMÝ Selim YÜKSEL *, Nilay ETÝLER ** Doðu Asya da, Kore yarýmadasýnýn kuzey

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 5 ve çocuðun yaþamda kendi yolunu çizebilmesi için mümkün olan en iyi zemini saðlamasý þeklind

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 5 ve çocuðun yaþamda kendi yolunu çizebilmesi için mümkün olan en iyi zemini saðlamasý þeklind 4 Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 3. Türkiye de Fýrsat Eþitliðinin Durumu 14 Bu bölümde Türkiye deki fýrsat eþitliðini nicel olarak deðerlendiriyoruz. Eþitliði, doðumla birlikte

Detaylı

31 Teknik Notlar 1 Ekonomik fýrsat eþitsizliði analizi için, 10.836 hanehalkýnýn verilerini kaydeden ve hem ulusal düzeyde hem de beþ büyük bölge (Batý, Güney, Ýç, Kuzey ve Doðu) düzeyinde temsil özelliði

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller İçin Fırsatların Çoğaltılması

Türkiye: Gelecek Nesiller İçin Fırsatların Çoğaltılması Rapor No 48627-TR Türkiye: Gelecek Nesiller İçin Fırsatların Çoğaltılması Yaşam Fırsatları Konulu Rapor Şubat, 2010 Dünya Bankası Avrupa ve Orta Asya Bölgesi Beşeri Kalkınma Bölümü Public Disclosure Authorized

Detaylı

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*)

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*) Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 25-31 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007 ARAÞTIRMA Gülhane Askeri Týp Fakültesi Eðitim Hastanesi Yoðun Bakým Ünitelerinde görev yapan hemþirelerin uygulanan hizmet içi eðitim

Detaylı

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 12 1 KOBÝ'lere AB kapýsý Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 2 3 Projenin amacý nedir Yurt dýþýna açýlmak isteyen yerli KOBÝ'lerin, Lüksemburg firmalarý

Detaylı

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ

TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ ARAÞTIRMALAR (Research Reports) TEMÝZLÝK ÝÞÝNDE ÇALIÞAN KÝÞÝLERÝN TEMÝZLÝK VE SAÐLIK DAVRANIÞLARININ DEÐERLENDÝRÝLMESÝ The evaluation of hygiene and health attitudes of cleaning workers Elçin Balcý 1,

Detaylı

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n

Alzheimer Hastalarý. P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer Hastalarý D u r u m - Ö n g ö r ü - Ö n e r i P r o f. D r. Ý s m a i l T u f a n Alzheimer hastalarý örneðinde bakýma muhtaçlýk sorunu ele alýnacak, gelecek üzerine öngörüler ortaya konulacak

Detaylı

Bu yayýn, Türkiye Yerel Gündem 21 Programý nýn þemsiyesi altýnda yürütülen Kent Konseyleri nin güçlendirilmesi ve yerel demokratik yönetiþim mekanizmalarý olarak iþlev görmelerine yönelik eðitim ve kapasite

Detaylı

AMAÇ VE ÖÐRENÝM HEDEFLERÝ Ã aråÿamba, 26 Kasım 2008

AMAÇ VE ÖÐRENÝM HEDEFLERÝ Ã aråÿamba, 26 Kasım 2008 AMAÇ VE ÖÐRENÝM HEDEFLERÝ Ã aråÿamba, 26 Kasım 2008 TTB Genel Pratisyenlik Enstitüsü Amaà : Bu eðitim programý sonunda genel pratisyenler kadýn ve erkekte üreme saðlýðýnýn yaþam boyunca temel saðlýk

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

VÝZYON 2050 TÜRKÝYE Eylül 2011 Yayýn No: TÜSÝAD-T/2011-09/518 Meþrutiyet Caddesi, No: 46 34420 Tepebaþý/Ýstanbul Telefon: (0 212) 249 07 23 Telefax: (0 212) 249 13 50 www.tusiad.org 2011, TÜSÝAD Tüm haklarý

Detaylı

FÝYATLAR A. FÝYATLARDAKÝ GENEL GÖRÜNÜM

FÝYATLAR A. FÝYATLARDAKÝ GENEL GÖRÜNÜM IX FÝYATLAR 145 146 FÝYATLAR A. FÝYATLARDAKÝ GENEL GÖRÜNÜM 2000 yýlýnda önceki yýlýn önemli ölçüde altýnda seyreden fiyat artýþlarý 2001 yýlýnýn ikinci ayýnda kurlarýn serbest býrakýlmasý sonucu üçüncü

Detaylı

Sosyal Siyaset Ekseninde Yerel Özürlüler Politikasý

Sosyal Siyaset Ekseninde Yerel Özürlüler Politikasý Sosyal Siyaset Ekseninde Yerel Özürlüler Politikasý (Özürlü Dostu Yerel Sosyal Politikalar) Ali SEYYAR * Giriþ Özürlülerin toplum hayatýnýn bütün alanlarýna e- þit vatandaþ olarak katýlmalarý, sosyal politikalarýn

Detaylı

ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ

ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ T.C.SaðlýkBakanlýðý AnaÇocukSaðlýðýveAilePlanlamasý GenelMüdürlüðü BirleþmiþMiletlerNüfusFonu Aile Planlamasý ve Üreme Saðlýðý ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ

Detaylı

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz!

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! Asýlsýz iddia neden ortaya atýldý? Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacýk Altýn Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddialarý ortaya atýlarak madenimiz

Detaylı

3. KENT VE SAÐLIK SEMPOZYUMU EÞÝTSÝZLÝKLER KAÇINILMAZ MIDIR?

3. KENT VE SAÐLIK SEMPOZYUMU EÞÝTSÝZLÝKLER KAÇINILMAZ MIDIR? 3. KENT VE SAÐLIK SEMPOZYUMU EÞÝTSÝZLÝKLER KAÇINILMAZ MIDIR? DAVET MEKTUBU Deðerli Katýlýmcýlar, Kentlerimizi daha saðlýklý bir geleceðe taþýmanýn yollarýný aradýðýmýz Kent ve Saðlýk Sempozyumlarýnýn ilkinde

Detaylı

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

Genelevde Çalýþan Kadýnlarýn ve Ev Kadýnlarýnýn Cinsel Yolla Bulaþan Hastalýklar Konusundaki Bilgi Düzeylerinin Anksiyete ile Ýliþkisi

Genelevde Çalýþan Kadýnlarýn ve Ev Kadýnlarýnýn Cinsel Yolla Bulaþan Hastalýklar Konusundaki Bilgi Düzeylerinin Anksiyete ile Ýliþkisi ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Reports) Genelevde Çalýþan Kadýnlarýn ve Ev Kadýnlarýnýn Cinsel Yolla Bulaþan Hastalýklar Konusundaki Bilgi Düzeylerinin Anksiyete ile Ýliþkisi The Relation Between Anxiety

Detaylı

Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler Ýçin Geçerli Olan KDV Ve ÖTV Ora

Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler Ýçin Geçerli Olan KDV Ve ÖTV Ora 2009-40 Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler Ýçin Geçerli Olan KDV Ve ÖTV Ora Ýstanbul, 25 Aðustos 2009 Sirküler Numarasý : Elit - 2009/40 Sirküler Yat, Kotra Ve Her Türlü Motorlu Özel Tekneler

Detaylı

2010 ÖNCESÝ ve SONRASI SAÐLIK EMEKLÝLÝK SÝSTEMÝNÝN KIYASLI ANALÝZÝ 1

2010 ÖNCESÝ ve SONRASI SAÐLIK EMEKLÝLÝK SÝSTEMÝNÝN KIYASLI ANALÝZÝ 1 IBB_DERGI_Layout 1 30.11.2011 16:26 Page 52 2010 ÖNCESÝ ve SONRASI SAÐLIK EMEKLÝLÝK SÝSTEMÝNÝN KIYASLI ANALÝZÝ 1 Münire DERÝNDAÐ 1 - Murat KORKMAZ 2 - Vedat ÇÝMEN 2 - Mehmet BAZ 3 1 Beykent Üniversitesi

Detaylı

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Ýlgili Ulusal ve Uluslararasý Yasal Düzenlemeler Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Ýlgili Ulusal ve Uluslararasý Yasal Düzenlemeler Eray Karýnca Ankara 8. Aile Mahkemesi

Detaylı

OKUL ÖNCESÝ EÐÝTÝM KURUMLARI YÖNETMELÝÐÝNDE DEÐÝÞÝKLÝK YAPILMASINA D YÖNETMELÝK Çarþamba, 10 Eylül 2008

OKUL ÖNCESÝ EÐÝTÝM KURUMLARI YÖNETMELÝÐÝNDE DEÐÝÞÝKLÝK YAPILMASINA D YÖNETMELÝK Çarþamba, 10 Eylül 2008 OKUL ÖNCESÝ EÐÝTÝM KURUMLARI YÖNETMELÝÐÝNDE DEÐÝÞÝKLÝK YAPILMASINA D YÖNETMELÝK Çarþamba, 10 Eylül 2008 6 Eylül 2008 CUMARTESÝ Resmî Gazete Sayý : 26989 YÖNETMELÝK Millî Eðitim Bakanlýðýndan: OKUL ÖNCESÝ

Detaylı

17 ÞUBAT kontrol

17 ÞUBAT kontrol 17 ÞUBAT 2016 5. kontrol 3 puanlýk sorular 1. 20,16 ile 3,17 ondalýk sayýlarý arasýnda kaç tane tam sayý vardýr? A) 15 B) 16 C) 17 D) 18 E) 19 2. Aþaðýdaki trafik iþaretlerinden hangisinin simetri ekseni

Detaylı

Türkiye de Kadınların İşgücüne Katılımı: Eğilimler, Belirleyici Faktörler ve Politika Çerçevesi

Türkiye de Kadınların İşgücüne Katılımı: Eğilimler, Belirleyici Faktörler ve Politika Çerçevesi Rapor No 48508-TR Türkiye de Kadınların İşgücüne Katılımı: Eğilimler, Belirleyici Faktörler ve Politika Çerçevesi 23 Kasım 2009 Beşeri Kalkınma Sektörü Avrupa ve Orta Asya Bölgesi Rapor No 48508-TR Türkiye

Detaylı

Eğitimde Fırsat Eşitsizliği: Türkiye Örneği

Eğitimde Fırsat Eşitsizliği: Türkiye Örneği Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası Refah ve Sosyal Politika Analitik Çalışma Programı

Detaylı

2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor

2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor TD 161.qxp 28.02.2009 22:11 Page 1 C M Y K 1 Mart 2009 Sayý:161 Sayfa 6 da 2003 ten 2009 a saðlýkta dönüþüm þiddet le sürüyor Saðlýkta Dönüþüm Programý nýn uygulanmaya baþladýðý 2003 yýlýndan bu yana çok

Detaylı

Türkiye'de Karayollarýnda Trafik Kazalarý Road Traffic Accidents in Turkey

Türkiye'de Karayollarýnda Trafik Kazalarý Road Traffic Accidents in Turkey Türkiye'de Karayollarýnda Trafik Kazalarý Road Traffic Accidents in Turkey Dr. Fehminaz Temel*, Dr. Hilal Özcebe** Öz Trafik kazalarý bütün dünyada yaralanmalara baðlý ölümler içinde ilk sýrada yer almaktadýr.

Detaylı

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi

Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Depresyon, Pratisyen Hekimler ve Depresyon Eðitimi Dr. Sema Ýlhan Akalýn* Dr. Can Cimili**, Dr. Esma Kuzhan*** Giriþ: Depresyon birinci basamakta en yaygýn görülen ruh saðlýðý sorunudur, çok azýnýn ikinci

Detaylı

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi

Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Bir Hastane Bilgi Sistemi Çaðrý Merkezine Gelen Ýsteklerin Türkiye deki Hastane Bilgi Sistemi Profili Açýsýndan Analizi Yrd. Doç. Dr. Kemal TURHAN a, Neslihan KALAYCI b, Serbülent ÜNSAL b, Vildan KAYIKÇI

Detaylı