SİYASAL GELİŞMELERİN YÖNÜ ve DEVRİMCİ MÜDAHALE

Transkript

1 SİYASAL GELİŞMELERİN YÖNÜ ve DEVRİMCİ MÜDAHALE Si ya sal is tik rar sız lık, iç ik ti dar mü ca de le si, si ya sal par ça lan ma ve ça tış ma içe ri sin de de be lenen Türk ege men sı nıf la rı nın si ya sal re ji mi, son sü reç te ih ti yaç duy du ğu bir is tik rar gö rü nü mü; dı şa rı da ve içe ri de yı ğı lı ağır so run lar kar şı sın da gö re ce bir ne fes len me ya şa dı ğı nı ser gi le mek te dir. Bu ne fes len me ve is tik rar, ik ti sa di ve si ya si kriz un sur la rı nı, çe liş ki le ri ve nes nel ze mi ni ni or ta dan kal dır ma dı ğı için bü yük öl çü de sa hi ci de ğil dir. Ni te kim Ye ni den Ya pı lan dır ma Prog ramı her han gi bir de ği şik li ğe uğ ra tıl ma dan sür dürü lü yor. Ye ni ge ri ci-fa şist ya sal dü zen le me ler ve ku rum lar la dev let tah kim edi li yor. Kar şı dev rim ci şid de te da ya lı plan lar ve ya tı rım lar la mi li ta rizm ve iç sa vaş ay gı tı güç len di ri li yor.ül ke de emek çi sı nıf la ra fa şist yö ne tim tar zı ve ye ni uy gu la ma lar ka nık sa tıl ma ya, ya sal laş tı rıl ma ya ça lı şı lı yor. Su sur luk çu/ Hiz bul lah çı ör güt len me, uy gu la ma ve pra tik ler şim di lik dev le tin ku rum la rı ve ya sala rı içi ne çe ki li yor. Böy le ce Su sur luk ra por unda da be lir til di ği gi bi, adam öl dür mek ge re ki yorsa bir dö nem bu nu de rin dev let, dev let cid di ye tiyle bağ da şır şe kil de ya pa cak tır. Em per ya liz min yön len dir me si, iş bir li ği ve des te ği ile is tik rar a ka vu şa cak bir Tür ki ye, an cak ABD ile stra te jik or tak lı ğın yü küm lü lük leri ni ye ri ne ge ti re bi lir, böl ge sel güç ola rak sü reçten ka zanç lı çı kar ve 21. yüz yı lın bi çim len mesin de be lir le yi ci ola bi lir. He def le nen ve ya pılmak is te nen bu dur. Tür ki ye-em per ya lizm İliş ki le ri ne Ye ni Un sur lar Ka tıl dı Ye ni sö mür ge Tür ki ye de em per ya liz me ba ğım lı lık ge liş ti, de rin leş ti ve kap sam laş tı.ye ni dö nem de Tür ki ye nin je ost ra te jik ve je opo li tik ko nu mu Av ras ya da ki öne mi ni ve bu na bağ lı olarak da ro lü nü ar tır dı.bal kan lar, Kaf kas lar ve Or ta odo ğu üç ge ni nin tam or ta sın da bu lu nan Türki ye, bu böl ge ler de bü yük bir he ge mon ya ve re ka bet da la şı içe ri sin de bu lu nan em per ya list güç le rin doğ ru dan il gi si ve mü da ha le si ne çok da ha açık ha le gel di. ABD, Tür ki ye ile iliş ki le ri ve kur du ğu egemen li ği ni stra te jik or tak lık bi çi min de ni te lendir di.bu nun taş la rı nı dö şe ye rek bu gün le re gel di. Son yıl la rın kö şe taş la rın dan bi ri ABD-Tür ki ye- Is ra il stra te jik iş bir li ği an laş ma sıy dı.tür ki ye nin ik ti sa di, si ya si, as ke ri ve dip lo ma tik ola rak ABD em per ya liz mi ne ba ğım lı lı ğı iniş li-çı kış lı, dö nem Sınıf Pusulası /1

2 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek dö nem am bar go lu ol sa da sü rek li ge liş ti, de rinleş ti. IMF ve Dün ya Ban ka sı, ra por la rı, uz man ları ve an laş ma la rıy la ik ti sa di po li ti ka la rı be lir le di; yö net me, yön len dir me ve is tik rar pa ket le ri ha zır la ma da he yet ler ve di rek tif ler yağ dır dı. Em per ya list po li ti ka la rın yön len dir di ği ik tisa di ya pı ve yö ne ti min so nuç la rı iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rı ka ra bu lut lar gi bi sar dı. Üc ret ler dü şü rül dü, özel leş tir me, ta şe ron laş tır ma, es nek üre tim, vb. sal dı rı lar la iş çi ler so ka ğa atıl dı, ka zanıl mış sos yal hak lar gas p e dil di.ta rım sal üre ti mi des tek le me po li ti ka la rı ter k e dil di, ta ban fi yat la rı dü şü rül dü. Dün Or ta do ğu nun bak ka lı, ma na vı ol ma sı öğüt le nen ve is te nen Tür ki ye, bu gün ta rım ürün le ri ge rek si ni mi nin önem li bö lü mü nü it hal et mek zo run da kal dı; ar tık sa na yii ürün le ri nin pa zar lan dı ğı bir alan ol mak la kal ma dı, ta rım ürün le ri nin de pa zar lan dı ğı bir alan ol du. ABD ye si ya si ve dip lo ma tik alan da ki ba ğım lı lık da gi de rek de rin leş ti. Ame ri kan em per ya liz mi Tür ki ye de as ke ri fa şist dar be ler plan la dı, teş vik et ti, hü kü met ler dü şür dü, ye ni hü kü met ler kur dur du. Sö mür ge ci Türk dev le ti ni ik ti sa di, si ya si, as ke ri ve ide olo jik açı lar dan bü yük sı kın tı ve tı ka nık lı ğa sü rük le yen Kürt ulusal kur tu luş sa va şı mı kar şı sın da sö mür ge ci re ji mi des tek le di, ne fes al dır dı. Is ra il ile bir lik te Kürt ulu sal dev ri mi nin A.Öca lan üze rin den tas fi ye ve ye nil gi sü re ci ne gir me sin de baş ro lü oy na dı. Po litik is la ma kar şı mü ca da le tak tik le rin de, AB ile iliş ki le rin ge liş ti ril me sin de, dış iliş ki ler ve dip loma tik ala nın so run la rın da kat kı la rı nı sun mak tan ge ri dur ma dı. Kör fez Sa va şı sü re cin de Tür ki ye, or du su nu top rak la rın da ki em per ya list üs ler le, ABD ve di ğer em per ya list le rin hiz me ti ne koş mak ta ku sur et me di. Irak a ve Gü ney Kür dis tan a, Ko so va ya, Sır bis tan a mü da ha le ve sal dı rı lar da bu em per yalist üs ler ve Türk bur ju va or du su kul la nıl dı. ABD em per ya liz mi, 21. yüz yıl da dün ya jan dar ma lı ğı ve ege men li ği nin bü yük öl çü de Kaf kas ya ve Or ta As ya da güç ola bil mek ten, nü fuz ve he ge mon ya kur mak tan geç ti ği ni; bu ege men li ği kur ma nın bü yük bir re ka bet ve da la şı be ra be rin de ge tir di ği ni; bu nun dip lo ma tik, is tihba rat, si ya si ve as ke ri bo yut la rı nın bu lun du ğu nu bi li yor ve bu ra dan ha re ket le bü tün ağır lı ğıy la, çok yön lü, dö nem sel ve stra te jik ola rak yük le niyor. Onun için Tür ki ye yi stra te jik or tak ilan et ti. 21. yüz yı lı, Tür ki ye nin be lir li ye ce ği ni dün ya ya açık la dı. Tür ki ye Cum hur baş ka nı S. De mi rel in Yurt ta sulh ci han da sulh u bı ra kıp şa hin ke silme si, apar to par Gür cis tan a zi ya re ti ve ora da böl ge de is tik rar(!) için Kaf kas ya Pak tı nı ön görme si, bu amaç la AGIT i gö re ve ça ğır ma sı; Gürcis tan ı her han gi bir sal dı rı da des tek le ye ce ği ni açık la ma sı, tek ba şı na Türk bur ju va dev le ti nin ba ğım sız si ya se ti ve ya dip lo ma tik ham le si bi çimin de açık la na maz. Baş ta ABD gel mek üze re em per ya lizm ve dün ya ge ri ci li ği, YDD po li ti ka la rı nın bir ge re ği ve em per ya liz min Kaf kas ya, Bal kan lar ve Or tado ğu üç ge nin de ki stra te jik çı kar la rı ne de niy le Tür ki ye yi da ha iti na lı ve kap sam lı ik ti sa di, si yasi, dip lo ma tik ve as ke ri alan lar da des tek içi ne gir di. NA TO nun Ara lık 98 Brük sel top lan tı sın da be lir le nen Ye ni Kon sep ti, NA TO üye si ül ke lerde ka rı şık lık lar a, dev rim ci ayak lan ma la ra, ulusal ve top lum sal kur tu luş sa va şım la rı na doğ ru dan mü da ha le yi ön gö rü yor. Ke za böl ge sel ça tış ma ve ya sa vaş la ra, NA TO üye si ol ma yan ül ke ler de ki iç ça tış ma la ra te rö rizm e kar şı mü ca de le adı al tın da mü da ha le et me nin yo lu açı lı yor. Bu nun için BM ka ra rı na bi le ge rek du yul ma dan mü daha le edi le cek tir. Za ten ne re de böl ge sel ve ya ye rel, et nik ve din sel bir ça tış ma, so run var sa ABD, NA TO ve di ğer em per ya list ül ke ler ora da. Ko so va da, Bos na -Her sek te, Çe çe nis tan da, Azer bay can- Er me nis tan, Fi lis tin-is ra il, Is ra il- Su ri ye, Yu na nis tan- Tür ki ye, Kıb rıs gö rüş me lerin de, En do nez ya ayak lan ma sın da, Ek va dor da, Irak, Ku veyt, Af ga nis tan da vb. her ta raf ta ABD ya ta raf, ya ara bu lu cu ya da ha kem dir. Ameri kan em per ya liz mi ni böy le si ne et kin ve nü fuz lu kı lan, onun ik ti sa di, si ya si ve as ke ri gü cü dür. Bu gü cüy le ulus la ra ra sı ik ti sa di, si ya si ve as ke ri ku rum, ku ru luş ve plat form lar da be lir le yi ci-yönlen di ri ci ol muş, ege men lik ve nü fuz sağ la mış tır. NA TO nun ye ni kon sep ti, ye ni sö mür ge ve em per ya liz me ba ğım lı ül ke ler de; iş çi sı nı fı ve halk la rın ola sı dev rim ci uya nı şı, aya ğa kal kı şı ve sa va şı mı nı doğ ru dan, fi ili mü da ha le ve bas tır mayı ön gö rü yor. Sınıf Pusulası /2

3 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek Bu na gö re, ABD nin stra te jik or ta ğı Tür kiye de de fa şist re ji mi teh dit eden dev rim ci bir kal kış ma, ABD ve NA TO nun doğ ru dan mü da hale si ne açık tır. Bu po tan si yel bir teh li ke ol du ğu na gö re, her dö nem si ya sal ve sı nıf sal güç iliş ki le ri ne gö re fark lı bi çim ler de mü da ha le gün de me ge le bilir. Iki ku tup lu dün ya da em per ya list güç ler çe şit li ül ke le re, ulu sal ve top lum sal kur tu luş sa va şım ları na doğ ru dan mü da ha le de zor la nı yor lar dı. Em per ya list ler ara sı çe liş ki ler, re viz yo nist blo kun var lı ğı bu nu en gel li yor du. Bu gün ise, ABD, Kürdis tan da sür dü rü len dü şük yo ğun luk lu sa vaş ta sö mür ge ci re ji mi si ya si, di plo ma tik, as ke ri ve is tih ba rat yö nüy le açık ya da giz li, çe şit li bi çimler de des tek le di. Uz man la rı, stra te jist le ri ve diplo mat la rıy la. Yet me di ği yer de fi ili mü da ha le plan la rı da ha zır la dı. Ye ni sü reç te bir çok ol gu ve ge liş mey le de gö rül dü ki, an ti em per ya list de mokra tik halk dev ri mi nin an ti em per ya lizm yö nü güçlü bir un sur dur. Ye ni Dün ya Dü ze ni ve kü resel leş me sal dı rı la rı, IMF, AGIT, WTO, AB, Da vos Zir ve si gi bi em per ya list ku ru luş ve bir likler; Tür ki ye de an ti em per ya list mü ca de le nin gö rev le ri ni, ulus la ra ra sı alan da ise glo bal sal dırı la ra kar şı an ti em per ya list ve en ter nas yo na list sa va şı mın glo bal gö rev le ri ni önem li ve ive di kı lı yor lar. Em per ya lizm, Tür ki ye de eko no mi yi, si ya se ti, hü kü me ti ve MGK yı yön len di ri yor. CIA ve MOS SAD, A. Öca lan ı ulus la ra ra sı em per yalist bir komp loy la Tür ki ye ye tes lim edi yor. Hizbul lah ope ras yo nu için is tih ba rat bil gi ve ri yor. Giz li gö rüş me, an laş ma ve pro to kol ler le ne le rin sa tıl dı ğı ya da ya pıl dı ğı nı ise bi le mi yo ruz. AGIT, bir di ğer em per ya list ku ru luş tur. Av ru pa nın gü ven li ği ni ve iş bir li ği ni amaç la dı ğı söy len se de, esa sın da ABD ve AB em per ya list lerin ik ti sa di, si ya si ve as ke ri çı kar la rı doğ rul tu sunda ge ri ve ye ni sö mür ge ül ke ler üze rin de ege menlik ve nü fuz kur ma nın; ulus la ra ra sı ya sal lık la mü da ha le et me nin, bu alan lar da yap tı rım cı ol manın ara cı dır. Ulus la ra ra sı em per ya list ku ru luş ve bir likler; ik ti sa di, as ke ri ve si ya si ör güt ler em per ya list ül ke le rin stra te jik ve böl ge sel çı kar la rı nı gü den; ye ni sö mür ge ve ge ri ül ke le rin em per ya liz me ba ğım lı lı ğı nı üre ten ve ge liş ti ren ör güt ler dir. Türki ye nin AB ye aday üye li ği, Is tan bul AGIT toplan tı sın da ki me saj lar, IMF nin stand-by an laş ması ve di rek tif le ri, Kaf kas ya ve Or ta As ya ya Kaf kas ya Pak tı nın ön gö rül me si, Da vos Zir vesi n de em per ya list ser ma ye ye ya pı lan çağ rı lar, vb. em per ya liz me ba ğım lı lı ğın kap sa mı nı ge nişle ten ve de rin leş ti ren iliş ki ve bağ lan tı lar dır. Pe ki 21. yüz yı lı bi çim len di re cek Tür ki ye üze ri ne stra te jik ve böl ge sel çı kar la ra da ya lı he sap lar ya pan ABD nin kar şı sın da AB ve Rus ya em per ya list le ri ses siz ka la cak lar mı? Ta bii ki ha yır! On la rın ve de Iran ın göz le ri Tür ki ye nin üze rin de. Kaf kas ya ve Ha zar hav za sı üze rin de ki giz li ve açık, ya kın ve uzak re ka bet, be ra be rin de da ha güç lü ola rak ye ni den ge ara yış la rı nı, it ti fak ve iş bir li ği an laş ma la rı nı ge ti ri yor. Tür ki ye ve Iran gi bi, ken di le ri ni böl ge sel güç gö ren ül ke ler de em per ya list le rin ve sa ye ti ve em per ya list ler ara sı çe liş ke ler den ya rar la na rak (ör ne ğin Iran ın Çin ve Rus ya ile iliş ki le ri) böl ge sel ra ka bet çer çeve sin de ta şe ron luk pe şin de dir ler. Hiz bul lah ın ge re ğin den faz la Iran la bağ lan tı lı kı lın ma sın da bu yön len dir me li re ka be tin pa yı yük sek tir. Ve bu nu Tür ki ye, ABD ve Is ra il ile iş bir li ği içe ri sinde yü rü tü yor. Bu, Iran ı sı kış tır ma ve sı nır lan dırma, böl ge sel bir güç ol mak tan gö re ce çı kar ma, böl ge de et ki si ni dü şür me po li ti ka sı nın bir par ça sı ola rak da gö rül me li dir. Dün Su ri ye ye yö ne lik ku şat ma po li ti ka sı gü den bu güç ler, Su ri ye ye ge ri adım at tır dı lar ve A.Öca lan ın Su ri ye den çı kı şı nı sağ la dı lar.ay nı za man da Su ri ye nin Is rail le ma sa ya otur ma sı nı da sağ la dı lar. ABD, Türki ye ve Is ra il in, or tak po li ti ka la rı kar şı sın da en gel teş kil eden (ör ne ğin Ba kû-cey han bo ru hat tı, Is ra il e kar şı Ha mas ı des tek le me, is la mı yay ma, vb.) Iran a kar şı da ben zer bir po li ti ka için de ol duk la rı açık tır. Sö mür ge ci Türk fa şiz mi nin de em per ya list emel ler ta şı dı ğı, ya yıl ma cı po li ti ka lar güt tü gü dış po li ti ka la rı, ham le le ri ve gi ri şim le riy le or ta da dır. Tür ki ye nin Gü ney Kür dis tan a iş gal se fer le ri, Yu na nis tan, Irak, Iran ve Su ri ye teh dit le ri nin ya nın da bir sü re dir Kaf kas ya ve Or ta As ya da dar be ler plan la ma da hil, et nik ve din sel çe liş ki ler te me lin de ça tış ma la rı, uz laş maz lık la rı ve ka rı şıklık la rı teş vik et ti ği ni her kes gö rü yor. S. De mirel in gi de rek sık la şan Kaf kas ya ge zi le ri, böl gede ki so run la rın için de ol du ğu nun en ke sin ka nı tıdır. Böl ge sel sa vaş et ken le ri gi de rek ar tı yor. Türki ye, Gür cis tan a, ola sı bir Rus ya sal dı rı sı na kar şı Sınıf Pusulası /3

4 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek ko ru ya ca ğı nın gü ven ce si ni ver di. Böy le si ge ri ciem per ya list sa vaş lar da sa va şın yü kü si ya si, ik tisa di ve top lum sal, ma ne vi ve mad di ola rak yi ne emek çi yı ğın la rın sır tı na bin di ri le cek tir. Emek çi yı ğın lar üze rin de ki po li tik bas kı lar ko yu la şa cak, ik ti sa di se fa let ve yok sul laş ma ar ta cak tır. AB- Tür ki ye Iliş ki le rin de ki Ge liş me ler AB, ba şı nı Al man ya nın çek ti ği Av ru pa lı em per ya list ül ke le rin bir li ği dir. Dün ya ça pın da bü yük ik ti sa di bir güç tür. Dün ya ti ca re ti ve sa nayii üre ti min de bü yük pa ya sa hip tir. Bu ik ti sa di ve ti ca ri gü ce denk dü şe cek as ke ri, dip lo ma tik ve si ya si bir gü ce, dün ya ça pın da ABD kar şı sın da cid di bir he ge mon ya ya sa hip de ğil dir. Bu da ABD ve Rus ya kar şı sın da re ka bet sür dür me ve he gemon ya kur ma da AB yi et ki siz ya da za yıf kı lı yor. Dün ya da ve böl ge sel an lam da ege men lik kur mada, re ka bet et me de as ke ri ve si ya si gü cün öne mi gö rül dük çe, böl ge sel so run la ra as ke ri mü da ha le ve ya ça tış ma teh li ke si bü yü dük çe bu yön lü ara yış ve yö ne lim ler yo ğun laş tı. NA TO nun 50. ku ru luş yıl dö nü mün de, AB nin Hel sin ki top lan tı sın da, Kör fez Sa va şı sü re cin de ve son ola rak Av ru pa nın gü ven lik so run la rı ve çe şit li böl ge le re ba ğım sız mü da hale et me ih ti ya cı güç lü ola rak or ta ya çık tı, gün deme gel di. Bu an lam da AB ül ke le ri nin Av ru pa Gü ven lik ve Sa vun ma Kim li ği ni (AGSK) he defle me si, esa sın da ken di as ke ri gü cü ne sa hip ol ma is te ği dir. ½u bat 2000 de Mü nih te ya pı lan Gü venlik Po li ti ka sı Kon fe ran sı nda bu so run üze ri ne ABD ve Al man ya ka pış tı. Al man ya, AB nin Av ru pa or du su nu kur ma sı nı is te di. Bu nun üze ri ne ABD Sa vun ma Ba ka nı Co hen sert kar şı lık ver di. Co hen, ABD siz bir NA TO ya mü sa ade et me yecek le ri uya rı sın da bu lun du ve Av ru pa lı müt te fikle ri NA TO da ki yü küm lü lük le ri ni ye ri ne ge tir meye ça ğır dı. Çin, ABD kar şı sın da Al man ya yı des tek le di. Rus ya, NA TO nun ge niş le me si ne karşı ol du ğu nu tek rar dan be lirt ti. Bu yön lü ara yış ve yö ne lim için de olan AB gi bi dev ik ti sa di bir güç açı sın dan açık ki, böl ge de bü yük bir or du bes leyen eko no mik, si ya sal ve as ke ri ola rak sı nır lı da ol sa bü yü me po tan si ye li ta şa yan Tür ki ye, ABD em per ya liz miy le he ge mon ya da la şın da ken di he ge mon ya ala nı na çe ki le bi lir se böl ge de jan darma lık ta önem li bir avan taj olur AB için.bal kanlar, Kaf kas ya, Ha zar Hav za sı ve Or ta do ğu da ki em per ya list re ka bet ve ka pış ma sın da stra te jik öne me sa hip tir. Bu bir ya na, Tür ki ye nin bü tünüy le ABD nin et ki ala nı na ter k e dil me si sa de ce bu gün için de ğil, ge le cek te de ye ni güç iliş ki le ri ve den ge le rin de, ye ni sı kın tı lar do ğu ra bi le ce ğinden ha re ket le Tür ki ye AB ye aday üye ola rak ka bul edil di. Çün kü böy le bir sta tü, iliş ki le ri sürdür me nin, et ki li ol ma nın ve si le si dir.ve Tür kiye nin AB ye aday üye ol ma sı ko şul la rın da Kafkas ya, Or ta As ya ve Or ta do ğu ya iliş kin çı kar lar, po li ti ka lar ve ham le ler doğ rul tu sun da yön len diril me si da ha ko lay ola cak tır. Kal dı ki, Tür kiye nin ti ca ri iliş ki le rin de Av ru pa lı em per ya list lerin be lir gin ve özel bir ye ri var ve Tür ki ye nin de bu nu kay bet mek is te me ye ce ği açık tır. As lın da aday üye lik faz la dan si ya sal ve ma li bir yü küm lülük de ge tir mi yor. Çün kü tam üye lik için uzun bir sü re ge rek li gö rü lü yor. Bu sü re içe ri sin de ye ni iliş ki ler, ye ni güç den ge le ri, ye ni AB po li ti ka la rı ge li şe bi lir. Tür ki ye güç lü or du su ve mi li ta riz mi, ucuz ve genç iş gü cü, ge niş pa za rı ve stra te jik ko nu mu ile AB em per ya list le ri için de önem li dir. Türk ege men sı nıf la rı, bur ju va ide olog la rı ve po li tik söz cü le ri nin Av ru pa yla bü tün leş me po li ti ka sı, top lum da re fa ha ka vuş ma umut la rı ya rat ma yı, iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rın tep ki leri ve ener ji le ri nin ey le me dö nüş me si ni en gel leme yi, li be ral ay dın la rın ve re for mist par ti le rin de mok ra tik leş me bek len ti le ri ne mal ze me sunma yı; ik ti sa di, top lum sal ve si ya sal alan da ya pı sal ba zı so run la rı ha fif let me yi vb. kap sa mak ta dır. Önü müz de ki sü reç te dün ya ça pın da bur ju va de mok ra si si nin sı nır lı lı ğı ve bi çim sel li ği nin sergi len me si önem li te orik ve si ya sal bir gö rev oluyor. Ay nı şey, Türk ege men sı nıf la rın li be ral leş tiği bi çi min de ki bek len ti ler için de ge çer li. Av rupa nın bur ju va de mok ra ri si si nin ide olo jik ve si ya si et ki sin de çe şit li renk ler de önem li re for mist güç ler bu lun mak ta dır. Bun la ra son ra dan da hil olan lar ise yurt se ver güç ler dir. De mok ra tik leşme grup la rı, gi ri şim ci le ri ve bun la rın ha zır la dıkla rı ra por lar ço ğal dı. Di ğer yan dan ise, fa şist re ji min en ufak bir es ne me si ve alan aç ma sı nın işa ret le ri gö rül me di. So ka ğa, dev rim ci ve mu ha lif ör güt len me le re ve si ya sal fa ali yet le re sal dır ma ya de vam edi yor. Fa şist dik ta tör lü ğün çö zül me si ni Sınıf Pusulası /4

5 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek ge ti re cek ik ti sa di, top lum sal ve si ya si ve ri le rin ak si ne sö mür ge ci Türk bur ju va dev le ti, fa şist-geri ci si ya sal çeh re siy le AB ye ka bul edil mek is tiyor, bu na uy gun kir li, oya la yı cı ve mak yaj lı po liti ka lar üre ti yor. Ege men Sı nıf lar Cep he sin de İç İk ti dar Mü ca de le si De vam Edi yor Ye ni den Ya pı lan dır ma Prog ra mı nın uy gulan ma sı ABD, ser ma ye oli gar şi si ve as ke ri bü rokra si nin it ti fa kı na da ya lı çe şit li po li ti ka ve atak larla de vam edi yor. Ser ma ye oli gar şi si nin ör gü tü TÜ SI AD bu nu, dev le tin et kin leş ti ril me si ve ye ni den ya pı lan ma sı nın zo run lu lu ğu ola rak ifade et miş ti. Iç ik ti dar mü ca de le si, ege men sı nıf klik le ri ara sın da ki çe liş ki ve ça tış ma lar sür se de ABD ve MGK po li ti ka la rı na uyum da bü yük so run la rın ya şan dı ğı söy le ne mez. Kürt ulu sal dev ri mi ye nil gi sü re ci ne so kul du. RP(FP) ve po litik is lam ge ri le til di. Sen di ka bü rok rat la rı ye deklen di. Hü kü met ve par la men to, ken di sı nıf içi bur ju va mu ha le fe tin den bi le yok sun dur. Ye ni den Ya pı lan dır ma Prog ra mı, Ame ri kan em per ya liz mi nin stra te jik çı kar la rı, YDD ve kü re sel leş me sal dı rı la rı, Türk ege men sı nıf la rı nın çı kar la rıy la bir leş ti ri le rek uy gu la nı yor. Em per yalist tah kim ya sa sı yet me di, ge ri ye doğ ru iş le til mesi için kı sa bir sü re ön ce çı kar tı lan bu ya sa ye niden dü zen le me ye alın dı. Özel leş tir me yi ko lay laştı rı cı ana ya sal de ği şik li ğe gi dil di. MI GA ile il gi li hü kü met ka ra rı, res mi ga ze te de ya yın lan dı. Ecevit in ABD ge zi sin de im za la dı ğı giz li ti ca ret an laş ma sı da yü rür lü ğe gir di. IMF ve Dün ya Ban ka sı nın ta li mat la rı sek ti ril me den ye ri ne ge tiri li yor, IMF hü kü me tin uy gu la ma la rın da, hü kümet de mü ka fat lar dan mem nun. Ilk mü ka fat, ül ke yi sa tı şa çı ka ran B. Ece vit in Tür ki ye yi az kal sın(!) Da vos Zir ve si nin göz de ül ke si (!) yap ma sı ola cak tı. AGIT in Is tan bul, AB nin Hel sin ki top lantı la rı gü ven ver di. Bu nu Dün ya Eko no mik Fo ru mu na iliş kin Ece vit in açık la ma sın da görmek müm kün: O, Özel lik le 57. Hü kü met dö nemin de ge rek hü kü me tin, ge rek TBMM nin çok hız lı ve tu tar lı bir ça lış ma yap ma sı nı hay ran lık la iz le dik le ri ni gör düm. Bir çok si ya set çi ve gi ri şimci bu nu açık ça di le ge ti ri yor lar. Do la yı sıy la ya ban cı ser ma ye nin ye ni tek no lo ji ler ge ti re rek ya tı rım da bu lun ma is te ği nin de git gi de art tı ğı ar tık açık ca bel li olu yor. Bu top lan tı da da bu nun ka nıt la rı nı gör düm.tür ki ye nin je opo li tik ko numun da ki de ği şik li ğin, ya ni Tür ki ye nin böl ge sinin ge niş le me si nin ve böl ge sin de bir reh ber ül ke du ru mu na gel me si nin, ya tı rım cı la rı ay rı ca il gilen dir di ği ni göz lem le dim (Hür ri yet ga ze te si, 30 Ocak 2000) di yor. Da vos un göz de ül ke si nin göz de baş ba ka nı, bek le di ği pa zar la ma yı ya pama ma sı na rağ men bu açık la ma ya ih ti yaç duy du. Ye ni den ya pı lan dır ma ya bağ lı ola rak dev let ku rum la rı nın iş lev li kı lın ma sı; fa şist-ge ri ci ya sa ve yö net me lik le rin uy gu lan ma sı, yet me di ği yer de uyum lu hü kü met in ic ra atıy la ye ni ku rum ve ya sa la rın dev re ye so kul ma sı- böy le ce dev let otori te si ve res mi ye ti nin ha kim kı lın ma sı ya da oturtul ma sı he def le ni yor. Iş bir lik çi Türk bur ju va zi si ve as ke ri bü rok ra si, fa şist as ke ri dar be ler le ter biye edi len ve dev le ti ta nı yan, öm rü nün son yıl la rını ya şa yan ve faz la oy kay gı sı da ta şı ma yan S. De mi rel ve B. Ece vit in et ki li ve say gın dev let adam lı ğı nı de ğer len di ri yor. Dev let oto ri te si, gü cü ve yap tı rım cı lı ğı nın gös te ril me si amaç lı uy gu lama lar la, ge rek ti ğin de ya sa la rı da çiğ ne yen fi ili uy gu la ma lar la si ya sal ve top lum sal ya şa ma ye ni den dü zen ve ri li yor. Ve bu nun açık lan ma sı da, ge rek ti ğin de ru ti nin dı şı na çı kı la bi lir, iş ken ce is tis na dır, vb. olu yor. Ar tık Fı rat ın ke na rın da ki ke çi den dev let ha ber li ola cak tır(!). Su sur luk, Hiz bul lah ve çe şit li renk ler den çe te men sup la rı nın gös ter me lik so ruş tur ma la ra ta bi tu tul ma la rı, bir ke si mi nin tu tuk lan ma sı, bir yandan, kont rol dı şı na çı kan, si ya sal la şan ve si ya sal oto ri te ye or tak ol mak is te yen ya rı res mi güç le rin tas fi ye si, di ğer yan dan, dev le ti su çüs tü ya ka la yan fa ili meç hul ci na yet le rin bu dev let dı şı güç lere yük len me siy le fa il le ri nin bu lun ma sı, ge niş yı ğın la ra dev le tin ye ni den gü ven ta ze le me ça ba sı ola rak su nu lu yor. Son ay lar da hü kü met kri zi ge çi ci ola rak aşıl dı. Hü kü me tin ic ra atı bur ju va med ya nın da özel pro pa gan da sı ve ça ba sıy la olum lu tarz da em po ze edi li yor; hü kü me tin ya sa la rı uy gu la dı ğı, Mec li si ça lış tır dı ğı ve uyum lu bir yö ne tim ser gile di ği ima jı ve ri li yor. Oy sa, ge rek po li tik is la ma yö ne lik po li ti ka lar da, ge rek Kürt so ru nu ve A. Öca lan ın ida mı nın er te len me sin de, ge rek se de af Sınıf Pusulası /5

6 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek ya sa sın da H.Kır cı ko nu sun da hü kü met par ti le ri ara sın da ip ler kop ma nok ta sı na gel di. MGK nin is te miy le muh te lif kriz ler aşıl dı. Idam gi bi bir so run da sı kı şan MHP nin, FP ve DYP nin Dev let Bah çe li nin baş kan lı ğın da ye ni hü kü met öne ri leri ne sı cak bak ma ma sı, ser gi le nen is tik rar ın bir yön len dir me ve da yat may la sür dü rül dü ğü nün en iyi ka nı tı dır. TÜ SI AD, ser ma ye nin hü kü met karşı sın da ki mem nu ni ye ti ni.. Tür ki ye bu gü ne ka dar eşi ne rast lan ma mış bir ko alis yon ta ra fın dan yö ne til me ye baş la dı bi çi min de ifa de et ti. Po li tik Is lam Ge ri le til di 28 Şu bat sü re ci de vam edi yor. Ge nel kurmay, ser ma ye oli gar şi si ile po li tik is lam çe liş ki si, MGK da po li tik is lam üze ri ne Hü kü met - ge neral ler çe liş ki si yu mu şa mak la bir lik te çe şit li bi çim ler al tın da sü rü yor. V. Sa vaş, N. Me te Yüksel, Y. Gün gör Öz den Ge nel kur ma yın teş vi ki ve des te ğiy le si ya si le ri ve hü kü me ti to pa tu tu yor. Po li tik is la ma kar şı mü ca de le de fark lı yön tem le ri ge rek li gö ren hü kü met, ken di si ni to pa tu tan si vil ve as ke ri bü rok rat lar hak kın da her han gi bir ida ri so ruş tur ma yü rüt me si bir ya na, bü yük bir piş kinlik le de mok ra tik hak la rı nı kul lan dık la rı nı be lirte rek ge çiş tir me yo lu na git miş tir. As ke ri bü rok ra si, mev cut si ya sal ko şul lar da kur dur du ğu hü kü met le en ge nel de uyum lu ol sada, 28 Şu bat ka rar la rı doğ rul tu sun da ki uy gu la ma ve po li ti ka la rı ye ter siz gör mek te, bu ka rar la ra ya da uy gu la ma yön tem le ri ne yö ne lik çat lak ses le re ve ho mur dan ma la ra anın da Ge nel kur may im za lı, yer yer teh dit kar açık la ma lar la ya nıt ver mek te dir. Hiz bul lah ope ras yo nun dan son ra hü kü met, as ke ri bü rok ra si ye yak laş tı. Önü müz de ki sü reç te 28 ½u bat ka rar la rı doğ rul tu sun da ba zı ya sal dü zenle me ler gün de me ge le cek, po li tik is la mın ku rum ve ku ru luş la rı da ha sı kı de ne ti me ve bas kı la ra uğ ra ya cak tır. Hiz bul lah vah şe ti nin ser gi len me siy le toplum da kor ku, te dir gin lik ve ger gin lik ya ra tıl dı, emek çi yı ğın la rın dev le te ya kın laş ma sı, gü ven duy ma sı ve ita at et me si amaç lan dı. Bu, bir kir li sa vaş yön te mi dir. Psi ko lo jik ve ide olo jik bo yut ları var dır. Hiz bul lah ope ras yo nu ve vah şe ti nin ser gilen me siy le dev le tin, kontr ge ril la nın vah şe ti nin giz len me si amaç lan dı. Bin ler ce fa ili meç hul, fa ili bi li nir kı lı na rak dev le tin res mi ku rum la rı nın katli am la rı ve iş ken ce uy gu la ma la rı ör tül mek is te niyor. Dev let, Hiz bul lah ope ras yo nu ile dö ne min dev let yö net ci le ri ni, yük sek ka de me ler de as ker ve si vil bü rok rat la rı ko ru yor. Su sur luk ta da asıl suç lu lar, ba zı ça kal la rın gös ter me lik so ruş tu rulma la rı ve kı sa va de li gö zal tı la rıy la giz len di, ak lan dı, unut tu rul du. FP Ge nel Baş ka nı R. Ku tan, fa şist or du -Hiz bul lah iliş ki le ri ni or ta ya ko ya cak bel ge le ri açık la mak is te di, an cak bu S. De mi rel ta ra fın dan en gel len di. FP nin Hiz bul lah ope ras yo nu na yö ne lik tep ki si, Ge nel kur may ın doğ ru dan sal dı rı sı na he def ol du. FP nin Hiz bul lah ı, şe ri atı des tek le diği ve ko ru du ğu be lir til di. FP ise, bu açık la ma kar şı sın da bin bir piş man lık du ya rak her za man ki gi bi ya tış tır ma yo lu nu tut tu. Par ça lan may la yüz yü ze gel di. Ser ma ye oli gar şi si ve as ke ri bü rok rasi, po li tik is la mı bü tün mev zi le rin den (si ya si, ik ti sa di, ör güt sel, ba sın vb.) ko par ma yı, sök me yi ve yay gın laş ma sı nı ön le me yi çağ daş ya şam ın ve cum hu ri ye tin ica bı sa yı yor. MGK, Tür ki ye- Is ra il an laş ma sı ve 28 ½u bat ka rar la rı nı RP ve N. Er ba kan a im za lat tı. A.Öcalan ın ida mı nın er te len me si ka ra rı na da MHP yi kat tı. Iki si de mem le ke tin yük sek men fa at la rı hay rı na ger çek leş ti ril di. Böy le ce iki par ti nin de is tis mar ede cek le ri, oy top la dık la rı bir ko nu da ki siv ri lik le ri tör pü len miş, ola sı tep ki le rin yö ne le ceği ad re si de ğiş tir miş ol du. Ni san 99 se çim so nuç la rı na gö re FP ge ri ledi, güç ten düş tü. Gö zal tı, ha pis, ya sak ve bas kılar la göz da ğı ve ril di. Bur ju va med ya nın po li tik is lam aleyh ta rı ya yı nı et ki li ol du.va kıf, ca mi, is la mi ser ma ye ve ör güt le ri nin sı kı de ne ti mi, 8 yı llık eği tim, Kur an kurs la rı nın sı nır lan dı rıl ma sı vb. ide olo jik, si ya si ve stra te jik po li ti ka ve yö nelim ler le po li tik is la mın ça lış ma la rı, ör güt len me si ve ey le mi ku şat ma al tı na alın dı. Bu nun kar şı sın da FP ve po li tik is lam ge ri çe kil di ve sa vun ma ya geç ti. Bir ke si mi la ik leş ti. Bir ke si mi tak ki ye ya pa rak sü re ci at lat ma ya ça lı şı yor. Bir ke si mi nin ise yer yer ile ri ham le le ri da ha sert kar şı çı kış larla ön len di. Hiz bul lah ope ras yo nu nun za man la ması ve bağ lan tı la rı bu an lam da önem li dir. Dev let, bu ba kım dan Hiz bul lah üze rin den Iran a ve po litik is la ma yö nel di. Sınıf Pusulası /6

7 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek Po li tik is lam la as ke ri mi li ta rizm ve Ke malist si vil bü rok ra si ara sın da ki ça tış ma, sü re cin ana çiz gi le rin den bi ri si ol ma özel li ği ni ta şı ma ya de vam edi yor. Kürt Ulu sal Dev ri mi Ye nil gi ve Tas fi ye Sü re ci ne Gir di Ba şı nı Ame ri kan em per ya liz mi nin çek ti ği ulus la ra ra sı em per ya list komp lo ile PKK Ge nel Baş ka nı A. Öca lan, sö mür ge ci Türk dev le ti ne teslim edil di. A. Öca lan üze rin den/ onun eliy le Kürt ulu sal dev ri mi ne tas fi ye ci/ tes li mi yet çi bir ye nil gi da ya tıl dı.ve ya zık ki, ta rih sel bir tra ged ya ya şandı. Im ra lı sa vun ma la rı, Kür dis tan dev ri mi nin tasfi ye edil me si nin te orik açık la ma sı ve pers pek tifle ri ni; si ya sal ta li mat la rı, po li ti ka la rı ve tak tik leri ni or ta ya koy du. Fa şist re jim, A.Öca lan ı re hin tu ta rak PKK yi tak tik ve stra te jik ola rak en ge ri nok ta la ra ka dar çek ti. Bu an lam da hü kü met par tile ri Ge nel Baş kan la rı nın 12 Ocak 2000 zir ve si, as lın da Kürt ulu sal ha re ke ti nin re for mist çiz gi de si ya sal laş ma sı nı, ça lış ma yü rüt me si ni ve ör gütlen me si ni; Kürt ulu sal dev ri mi nin ka za nı mı ve ürü nü çe şit li ku rum, ku ru luş, ba sın, kit le ör gü tü ve HA DEP li be le di ye le rin ça lış ma sı nı sı nır landır ma, fi ilen ge ri let me ve en gel le me gö rüş me siydi. Ni te kim gö rüş me nin he men son ra sın da ya pılan açık la ma lar da ay nı doğ rul tu day dı.12 Ocak Zir ve si ön ce sin de ya ra tı lan ger gin lik, ta ma mıy la bir kir li sa vaş oyu nu ya da hi le siy di. Zi ra A. Öcalan ın ida mı nın er te le ne ce ği, Im ra lı sa vun ma la rı sü re cin de za ten or ta ya çık mış tı; bel ki de komp lo sü re cin de ko nu şul du, gö rü şül dü ve A.Öca lan, böy le ce Tür ki ye ye an laş ma lı ola rak tes lim edildi. Sö mür ge ci fa şist dik ta tör lük, sis te m i çi bir Kürt çü lü ğün, Kürt kül tü rü ve di li üze rin de ki baskı la rın kalk ma sı nın Kürt lük dü şün ce si ve bi lin cini ge liş ti re ce ği ve di ri tu ta ca ğın dan, ge le cek için po tan si yel teh li ke teş kil ede ce ğin den ha re ket le, A.Öca lan ve PKK den Kürt ulu sal dev ri mi ni son Kürt is ya nı yap ma sı nı is te mek te, piş man lık ya sa sı nı da yat mak ta dır. Kürt ulu sal dev ri mi nin ye nil gi sü re ci ne gir me siy le şim di de si ya sal laşma eği li min den vaz ge çil me si; idam teh di diy le, her tür lü si ya sal ça lış ma ya pıl ma sı nın önü ne ge çil mek is te ni yor. Türk bur ju va dev le ti, mu ha lif ya da ken di siy le ça tış ma lı gör dü ğü si ya sal par tile re ve ey le me ba zı hal ka lar üze rin den yö ne li yor. Po li tik is la mın üze ri ne, ön ce si bir ya na, son za man da da ha ön ce ken di si nin kur du ğu Hiz bullah a yö ne lik ope ras yon ve onun vah şe tiy le gi diyor. Ya rın MHP ile çe liş ki si do ğar sa onun üze ri ne Su sur luk la gi de cek. Kürt ulu sal di na mi ği ve ha re ke ti üze ri ne A.Öca lan ın ida mı teh di diy le gitmek te dir. Bu hal ka la rın en son ör ne ği ise, devrim ci ve ko mü nist ha re ke te da ya tı lan tas fi ye ci ku şat ma dır. Hüc re ti pi sal dı rı sıy la dev rim ci ve ko mü nist tut sak la ra yö nel me si de bu nun bir parça sı dır. Kürt ulu sal dev ri mi nin tes li mi yet çi- tas fi yeci sü re ce çe kil me si şüp he siz ki, Kürt hal kı, yurtse ver dev rim ci ön cü güç le ri nin önem li ke si mi nez din de bü yük ra hat sız lık ya ra tı yor. Iç ten içe bir kay naş ma ve tep ki nin doğ ma sı ve ge liş me si çok do ğal dır. PKK Baş kan lık Kon se yi nin çağ rı la rı ve pro pa gan da la rı, Kürt hal kı ve dev rim ci çiz gi de yü rü mek is te yen yurt se ver güç le ri zor du rum da bı rak tı. Ulu sal sa va şı mı sür dür me nin A.Öca lan ın ida mı na yol aça bi le ce ğin den ha re ket le hoş nut suz olan lar, ve fa duy gu la rı ve kü çük bur ju va ah la ki ku ral lar la yüz yü ze bı ra kıl mış ol du lar. Hat ta tes limi yet çi ve tas fi ye ci çiz gi kar şı sın da bir du ruş ser gi le mek, kir li sa vaş rant çı sı ol mak ya da iha net le öz deş leş ti ril di. Bu du rum, B. Ece vit in teh dit le riy le bir le şin ce Kürt halk yı ğın la rın da bir te red düt ve du rak sa ma ya rat tı. A.Öca lan ın idam ka ra rı, ulu sal ha re ke tin can lı ve si ya sal laş mış kitle si nin ade ta ha re ket siz ve ses siz kal ma sı na ne den ol du. Ve bu, iki yıl gi bi bir za ma na ya yı la rak Kürt ulu sal di na mik le ri nin çö zül me si, da ğı tıl ma sı ve çü rü tül me si he def le ni yor. Plan ve tak tik, sin si ve cid di dir. El ler ve ayak lar bağ la nı yor, ağız lar bantla nı yor. Ni te kim Kürt med ya sı, ku rum la rı ve ça lış ma la rın da be lir gin bir bo zul ma ve ya nıl sama lı ya yın sü rüp gi di yor. Za yıf ba zı ey lem li likler le bu kı rıl ma ve ge ri le me nin önü ne ge çi le ce ği müm kün de ğil dir. Kürt ulu sal dev ri mi nin ye nil gi sü re ci ne girme si, dün ya, böl ge ve coğ raf ya mız dev rim ci ha re ke ti ba kı mın dan bü yük bir ka yıp tır. Kürt halk yı ğın la rı üze rin de gö re ce za ma na da ya yı la cak ge ri le ti ci ve olum suz et ki le ri ola cak tır. Bu, ge nelde dev rim ci ha re ke te kar şı bir sü re gü ven siz lik ve ka ram sar lık bi çi min de de yan sı ya cak. Kürt ulu sal dev ri mi sö mür ge ci Türk fa şiz mi ni bü yük çık mazla ra, tı ka nık lı ğa, aciz li ğe ve yıp ran ma ya sok tu. Sınıf Pusulası /7

8 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek Türk bur ju va or du su ve mi li ta riz mi ne kök sök türdü, oto ri te si ni sars tı. Dev rim ve emek cep he si için bü yük bir umut, mo ral ve esin kay na ğıy dı. Böy le si bir kay nak tan mah rum kal mak, do ğal ki, dev rim ci saf lar da da inanç za yıf la ma sı ve umutsuz luk be lir ti le ri gi bi teh li ke le ri bes le mek te dir. Bü tün bu so nuç la rın ya nın da ye ni sü re cin, ye ni nes nel ko şul lar ve ze min de ye ni ola nak lar ge tir di ği de gö rül me li dir. Türk şo ve niz mi ve milli yet çi li ği, is tis mar mal ze me si ve ge rek çe si ya paca ğı ko şul la rı bul mak ta zor la na cak tır.türk fa şistle ri es ki si ka dar şo ve nizm fur ya sı na gi re şe me yecek ler dir. Iş çi sı nı fı ve emek çi le ri ulu sal ve et nik te mel de ki çe liş ki den ha re ket le kış kır tan ser ma ye ve fa şizm, ye ni du rum da faz la et ki li ola ma ya cak; böy le ce sı nıf çı kar la rı na da ya lı or tak sa va şı mın ge liş me si ve bü yü me si nin ze mi ni güç le ne cek tir. Sı nıf kim li ği ya da ai di ye tin de ya şa nan de for masyon, kir li sa vaş sü re cin de ki ko şul la rı bu la ma yacak. Önü müz de ki sü reç te bur ju va zi, hü kü met ve si vil fa şist güç le rin va tan, mil let, sa kar ya edebi ya tı nın kar şı lık bu la ca ğı bir top lum sal ze mi ne sa hip ol ma ya cak lar dır. Ka pi ta list Sis te min Has ta lık la rı ve Kö tü lük le ri Bit mez; Fa şist Re ji min So run la rı Çö züm süz dür Ka pi ta list üre tim iliş ki le ri ve ik ti sa di ya sa ları, bu alt ya pı nın be lir le di ği üst ya pı da ki ge liş me, de ği şim ve ge li şim; top lum sal, ulu sal, ah la ki, kültü rel so run lar da ki kö tü lük ve has ta lık lar ne te sadüf tür, ne de şa şır tı cı dır. Marks ve En gels, 19. yüz yı lın or ta sın da In gi liz ka pi ta liz mi nin ya rat mış ol du ğu re fa hın pro le tar ya yı na sıl sa tın al dı ğı nı, yoz laş tır dı ğı nı, bur ju va laş tır dı ğı nı, In gi liz pro letar ya sı nın Çar tist le rin ke mik le ri ni na sıl sız lat tı ğını gös ter miş, yaz mış lar dı. Ora da bur ju va zi, pro letar ya nın dev rim ci ener ji si ni ha vuç po li ti ka sı, ik ti sa di kı rın tı lar ve rüş vet le top ra ğa akı şı nı sağla mış ol du.ta bii ki, bur ju va zi In gil te re de bu işi sa tın al mak la yap tı, baş ka yer de ise dev let şidde ti, bas kı sı, ya sak ve si ya sal zo ruy la ya pı la bil di. Al man ya da Hit ler in or du la rı bi raz böy le oluş tu. Ko mü nist par ti si ne oy ve ren mil yon lar ca iş çi, son ra Hit ler e de oy ver di ler. Tür ki ye de iş çi ve emek çi kim li ği nin bo zul ma sın da si ya sal zor ve şid det esas ol mak la bir lik te, şo ve niz min alık laştır ma sı nın ve da ha ge niş ola rak da ka pi ta list sis temin ide olo jik ve kül tü rel he ge mon ya sı ve yön lendir me si nin de bü yük et ki si ni bir ya na ko ya ma yız. Türk ka pi ta liz mi iz le di ği ik ti sa di, si ya si ve ideolo jik sal dı rı lar la -bun lar ka ba ve in ce hal de, med ya dan oku la, or du dan sen di ka la ra ka dar ge niş ve çok bo yut lu ola rak- in ce den in ce ye, za ma na ya ya rak iş çi sı nı fı ve emek çi le rin zih ni ne ka zımak ta dır. Iş çi sı nı fı nı zi hin sel bir ku şat ma, il gisiz lik ve du yar sız lık la si ya si ve ide olo jik et ki al tın da tut mak ta dır. Iş te iş çi sı nı fı ve emek çi le ri, bur ju va zi nin bu ide olo jik ve si ya sal ku şat ma sından kur ta ra cak olan pro le tar ya par ti si ön der li ğinde ve ri le cek dev rim ci bir sa va şım dır. Bu ra da iş çi sı nı fı nı dev rim ci si ya sal laş tır ma gö re vin de, devrim ci bir ku şat ma nın zo run lu lu ğu ken di li ğin den an la şı lır. Bur ju va zi nin so run la rı kök lü dür ve çö ze memek te dir. Sis tem, ken di di na mik le ri ve güç le riy le bu nu aşa cak du rum da de ğil. Re for mist güç le re alan aç ma ya, li be ral mü da ha le le re bi le ta ka ti yok. Çün kü bu, baş ka şey le rin ya nın da iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la ra, en azın dan on la rın bir bö lü müne ba zı ik ti sa di kı rın tı lar ver me yi ön gö rür. Bı raka lım ik ti sa di kı rın tı lar ya da ye ni sos yal hak lar ver me yi, ka pi ta lizm dün ya ve ül ke ça pın da iş çi sı nı fı ve emek çi le rin ka za nıl mış hak la rı na ve mev zi le ri ne sal dı rı yor, hak gasp la rı na yö ne li yor. Özel leş tir me, SSK nın yağ ma lan ma sı, emek li lik ya şı nın yük sel til me si, sen di ka sız laş tır ma vb. bunlar dan bir ka çı. Tür ki ye de si ya sal zor, ge ri ci ya sa lar ve mi li ta rizm, ik ti sa di ve top lum sal bas kı, top lum sal üre ti min bö lü şü mün de ki den ge siz li ğin bü yü me si ni ve meş ru laş ma sı nı sağ la yan baş lı ca ha ki mi yet tak tik le ri dir. Tür ki ye nin em per ya lizm ve dün ya ge ri ci liği için öne mi ve stra te jik de ğe ri, bir ya nıy la sa hip ol du ğu as ke ri güç ve mi li ta riz mi dir. Emek çi yı ğın la ra ik ti sa di kı rın tı lar ver me den ege men li ğini ve yö ne ti mi ni sür dür me si nin; her tür lü si ya sal ve top lum sal mu ha le fe te kar şı ye ni ge ri ci ya sa lar çı kar ma nın, ku rum lar oluş tur ma nın ve sa vaş ay gı tı ve gü cü nü (tah kim et me nin) dı şın da baş ka et ki li si la hı yok tur. Fa şist bas kı ve ya sak lar la içine gir di ği is tik rar ara yı şı da bir çö züm ge tir meye cek tir. Bu, ta ri hi ol gu lar ve bu gün kü ve ri ler le ke sin dir. Ak si tak dir de dev le tin ne den ye ni den ya pı lan dı rıl dı ğı, tah kim edil di ği, mi li ta riz min yet kin leş ti ril di ği an la şı la maz; Su sur luk, Hiz bul Sınıf Pusulası /8

9 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek lah vb. ör güt le re ne den ih ti yaç du yul du ğu, üze rine gi dil me di ği izah edi le mez. Em per ya lizm, ser ma ye ve as ke ri bü rok ra sinin çı kar la rı ve is tem le ri doğ rul tu sun da olu şan bir hü kü met; bu hü kü me tin ça lış tır dı ğı bir Mec lis; hü kü me ti ve Mec li si des tek le yen Cum hur baş ka nı ve bur ju va med ya... Bu sa de ce gö rün tü. Iç ten içe bur ju va klik da laş la rı, çe liş ki le ri her tür den kir li ve ka ran lık iliş ki, ça tış ma ve uz laş ma yön tem leriy le de vam edi yor. Yol suz luk dos ya la rı raf la ra kal dı rıl mış, çe te da va la rın da tu tuk lu ka lan sa de ce bir kaç ki şi var. Su sur luk un öte ki yü zü Hiz bul lah ile dev let ara sın da ki iliş ki le rin or ta ya çık ma sı, bu iliş ki ve su çüs tü du ru mu yüz süz ce ru ti nin dı şı na çık ma ola rak açık lan dı. Hor tum la nan ban ka la rın sa hip le ri ve yö ne ti ci le ri için de Cum hur baş kanı nın ai le ef ra dı nda olan la rın ya nın da JI TEM ci ge ne ral Te oman Ko man da var. Iş kence ler bü tün hı zı ve yo ğun lu ğuy la de vam edi yor. Iş ken ce ya pıl dı ğı na da ir ra por lar ve ren na mus lu ve hi pok rat ye mi ni ne bağ lı ka lan dok tor lar teh ditle, göz da ğı ve so ruş tur ma lar la sin di ril me ye ça lışı lı yor. Ce za ev le ri dev rim ci do lu. Mu ha lif rad yo, TV, ga ze te, der gi vb. ka pa tıl ma la rı sür dü rü lü yor. Ser ma ye ve fa şizm, bas kı ve ya sak la ra da ya lı yö ne ti mi ni dü şük yo ğun luk lu sa vaş, ir ti ca teh li ke si, ön ce lik li teh dit ler, te rö rizm vb. kav ram lar la ge rek çe len dir me ye ça lı şı yor. A. Öca lan ın ya ka lan ma sı, Su sur luk, Hiz bul lah operas yo nu gi bi ic ra at lar la 28 ½u bat ka rar la rı nın uy gu lan ma ya de vam et me si ve MGK nın ne ka dar ge rek li ol du ğu nu, iş yap tı ğı nı, her ül ke de bu tür den gü ven lik ku rum la rı na ih ti yaç du yul duğu nu B. Ece vit, Çe vik Bir ve di ğer le ri her se fe rinde açık la dı lar. AB ve ba zı iç odak lar ın Ge nelkur may ın Mil li Sa vun ma Ba kan lı ğı na bağ lanma sı bi çi min de ki is tem le ri nin kar şı sı na TC nin stra te jik ko nu mu, Tür ki ye nin bu lun du ğu is tikrar sız böl ge, iç ve dış kış kırt ma lar çı ka rıl dı. O ne den le TÜ SI AD, 28 ½u bat ön ce sin de ha zır la dığı de mok ra tik leş me pes pek tif le ri ra po run da, Ge nel kur may Baş ka nı nın Baş ba kan a de ğil, Mil li Sa vun ma Ba kan lı ğı na kar şı so rum lu ol ması ve MGK nın ana ya sal bir ku ru luş ol mak tan çı ka rıl ma sı nı is ter ken, Ara lık 99 da ya yın la dı ğı ra por da ise, ilk tu tu mu nu sür dü re me miş, MGK ve Si lah lı Kuv vet le r in si ya set ve si vil oto ri te üze rin de ki et ki si, Ba tı stan dart la rı na gö re yük sektir bi çi min de ifa de et me yi ter cih et miş tir. Dü zen par ti le ri nin bü yük bö lü mü de ay nı yak la şım içinde dir. MGK, A.Öca lan ın ida mı nı er te let ti. AB Tür ki ye nin aday üye li ği ne onay ver di. Tür ki ye AIHM ka rar la rı na uy du. Dost ül ke ler ba kı mından da teh li ke ar z e den PKK ve Hiz bul lah gi bi te rör ör güt le ri ni ber ta raf et ti. Kal dı ki, DGM ler den as ke ri yar gı cın çı ka rıl ma sı na da kar şı çık ma dı. Si vil ör güt le rin cum hu ri ye ti ko ruma ve kol la ma şu uru ve ha ssa si ye ti ne de bü yük önem ve ri yor. O hal de Av ru pa nın ve Tür ki ye nin gü ven li ği için ça lı şan böy le si bir ku ru mun kaldı rıl ma sı is te ne mez di. Em per ya list le rin böl ge deki stra te jik çı kar la rı için de is tik rar lı bir Tür kiye ye ih ti yaç la rı var; bu nu sağ la ma da MGK irade si ve yö ne ti mi be lir le yi ci dir. Sö mür ge ci re jim, MGK ve mev cut dev let ku rum la rı ve gü ven li ğe iliş kin ya sa lar a faz la do kun ma dan AB de yer al ma ya ça lı şı yor. 18 Ni san se çim le ri, ser ma ye oli gar şi si-as keri bü rok ra si it ti fa kı na kar şı bur ju va dü zen par ti leri nin bir ham le si ve ba şa rı sıy dı. Yi ne 28 ½u bat ka rar la rı nın tav sa tıl ma ya ça lı şıl ma sı, ge rek li gö rü len ya sal dü zen le me le rin ağır dan alın ma sı hü kü me tin baş vur ma yı uy gun gör dü ğü di renç tir. Ara da Mer ve Ka vak çı ya tep ki gi bi çı kış lar ol sa da, hü kü met ve as ke ri bü rok ra si nin Vu ral Sa vaş ve N. Me te Yük sel gi bi si vil bü rok rat lar la bir lik te po li tik is la ma kar şı mü ca de le de baş vur duk la rı yön tem le ri tü müy le tas vip et tik le ri söy le ne mez. A. Öca lan ın ida mı nın er te len me si MGK ve dev le tin ka ra rıy dı. MHP nin, bu na onay ver me si is ten di. FP ve DYP nin idam çı ğırt kan lı ğı, bur juva klik ler ara sın da ki çe liş ki ler ve oy kay gı sı nın yan sı ma sıy dı. MGK, Hiz bul lah ope ras yo nu ve vah şe tiy le DYP ve FP yi de sus tur du. Önü müz deki sü reç te FP nin ka pa tıl ma sı da va sı, Cum hur başka nı se çi mi, hü kü met po li ti ka la rı üze ri ne ben zer çe liş ki ler de vam ede cek tir. Bur ju va dü zen par ti leri, S. De mi rel i ye ni den seç me ara yı şı na gir di ve pa zar lık lar sü rü yor. As ke ri bü rok ra si, S. De mirel in aday gös te ril me si du ru mun da ken di ada yı nı ile ri sür me ye bi lir, an cak her ha lü kar da onay verme ye ce ği bi ri nin ile ri sü rül me si du ru mun da kendi ada yı nı da ya ta cak tır. Sınıf Pusulası /9

10 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek Dev le tin ku rum la rı ara sın da, her ku ru mun ken di için de ki çe liş ki, ça tış ma ve gü ven siz lik ler; cid di ma li kay nak trans fer le ri ve ida ri ted bir ler le, ayık la ma ve tas fi ye ler le aşıl dı ğı gö rün tü süy le ye ni den gü ven ta ze len me ye ça lı şı lı yor. Dev let, ya sa ve ku ral ta nı maz lı ğıy la halk yı ğın la rı nezdin de ya rat tı ğı iti bar sız lı ğı, ya sal lık eği li mi ni güç len di re rek or ta dan kal dır ma ya yö nel miş tir. An cak bu nu ya par ken- son ör ne ği Hiz bul lah ile or ga nik iliş ki si dir- iyi ce ba tı yor. Çün kü or ta ya çı kan her ge liş me, dev le tin su çüs tü ya ka lan ma sını be ra be rin de ge ti ri yor. Ger çek leş ti ri len Hiz bul lah ope ras yo nuy la on lar ca ce set çı ka rı lı yor, yüz ler ce Hiz bul lah mi lita nı so ru gu la nı yor, tu tuk la nı yor; bü yük si lah yı ğına ğı or ta ya çı ka rı lı yor. Or ta ya çı kan man za ra, Tür ki ye ka pi ta liz mi ve dev le ti nin ya pı sal özel likle ri ni, onun ege men lik sis te mi nin ya rat tı ğı iliş kiler sis te mi ni ta nı ma yan ve kav ra ma yan her ke si şa şır tı yor. Kür dis tan da her ta ra fın as ker, özel tim, ko ru cu, iti raf çı kay na dı ğı, adım ba şı ara mala rın ya pıl dı ğı; Tür ki ye met ro pol le rin de hu zur ope ras yon la rı nın ara lık sız sür dü rül dü ğü ko şullar da ne hik met se si lah la rın ya da ce set le rin şimdi ye ka dar hiç bi ri ne rast lan ma mış tı(!). Ama devle tin si lah lı güç le ri, el le riy le koy muş gi bi ha bi re ce set çı ka rı yor. An la şıl ma sı çok da zor ol ma yan bu du ru mu, fa şist re ji min hiç bir ya la nı, sap tır ması ve de ma go ji si ör te mi yor ve ör te mez. Em per ya list Ka pi ta lizm, Sö mür ge ci Fa şizm ve Tas fi ye ci Ku şat ma yıl la rın da sos yal-em per ya list SB ve re viz yo nist Do ğu Av ru pa ül ke le ri nin kla sik ka pi ta liz me en teg re ol ma la rı; em per ya list ka pi taliz mi ve dün ya ge ri ci li ği ni, YDD ve kü re sel leş me sal dı rı la rın da da ha da per va sız laş ma sı nın ko şul ları nı ya rat tı. Bu sal dı rı lar, ezi len ulus ve halk la rı, pro le tar ya ve emek çi yı ğın la rı; on la rın si ya sal par ti ve sa va şım la rı nı he def al dı. Dün ya nın her ta ra fın da sos ya liz min ve dev rim le rin top lum sal ka za nım la rı na ve mev zi le ri ne tek tek sal dı rıl dı. Bu, em per ya liz min glo bal ör güt le ri va sı ta sıy la glo bal sal dı rı lar bi çi min de yü rü tül dü. Dün ya nın çe şit li böl ge le rin de ki dev rim ci ge liş me ve sa vaşım la ra doğ ru dan ve do lay lı çe şit li bi çim ve dü zey ler de or tak sal dı rı plan la rı ger çek leş ti ril di. Kür dis tan, Ko lom bi ya, Pe ru, Sri Lan ka, Fi li pinler, Fi lis tin, G. Af ri ka bun la rın ba şın da ge lir. Bu ül ke ler de ki dev rim ci ve ile ri ci ha re ket le rin uğ radı ğı sal dı rı lar, ulus la ra ra sı kar şı dev rim ci tas fi ye ku şat ma sı ve po li ti ka la rı nın ürün le ri dir. Em per ya lizm ve sö mür ge ci Türk fa şiz mi nin tas fi ye ci ku şat ma sı Kür dis tan da et ki si ni gös terdi. Bu ku şat ma al tın da A. Öca lan ve PKK Başkan lık Kon se yi, dev rim ci bir du ruş ye ri ne tas fi yeci-tes li mi yet çi stra te jik bir yö ne lim le Kür dis tan dev ri mi ni ve PKK yi tas fi ye yo lu na sok tu lar. On lar, YDD kar şı sın da de ğil, için de yer ala cak ları nı açık la dı ve ona uy gun pra tik po li ti ka lar ser gile di ler. Oy sa PKK Or ta do ğu da uzun sü re YDD ye kar şı sa va şan, ona ka fa tu tan dev rim ci di re niş odak la rın dan bi riy di. Ve dün ya dev rim cep he si nin önem li bir un su ruy du. ½üp he yok ki, PKK nin tas fi ye ci sü re ce gir me si, em per ya list güç le ri ve sö mür ge ci fa şist re ji mi se vin dir di. Em per ya list ta s fi ye ci ku şat ma ve po li ti ka la rı nın bir ba şa rı sı ola rak ilan edil di. Bu gün PKK ulu sal dev rim ci bir güç ol mak tan çık mış ol ma sı na rağmen bağ rın da güç lü dev rim ci bir po tan si yel ta şımak ta dır. Kürt ulu sal ha re ke tin de dev rim ci likre form cu luk ay rış ma sı nın da ilk ve ri le ri or ta ya çık ma ya baş la dı, bu ay rış ma da Mark sist Le ni nist Ko mü nist Par ti dev rim ci olan da ıs rar ede nin ya nın da dır. PKK 7. Ola ga nüs tü Kong re si nde ge ril la güç le ri si lah sız lan dı rıl ma dı, 15 ½u bat komp lo su nun yıl dö nü mün de Kürt hal kın da, yurtse ver güç ler de bir ha re ket len me ya şan dı. Ama re form cu ve dev let le da nı şık lı po li ti ka lar, bu he re ket len me de ki dev rim ci ki ni hep tör pü le di. Ce za ev le rin de PKK li tut sak lar da bir ra hat sız lık gö rü lü yor. ½üp he siz ki, bu ha re ket len me nin ne de ni, bü yük öl çü de pa zar lık gü cü ola bil mek, da ha çok da Kürt hal kı ve PKK li güç le rin bas kısı ve da yat ma sı kar şı sın da baş vu ru lan tak tik lerdir. Ne olur sa ol sun bu du ru mun ge liş me si ni des tek le mek, an ti fa şist ve an ti em per ya list sa va şımın ya ra rı na dır. Sö mür ge ci fa şist dik ta tör lük, PKK nin tas fiye ci çu ku ra yu var lan ma sın dan da bü yük güç alarak, dev rim ci ve ko mü nist ha re ke te da yat tı ğı tasf ye ci ku şat ma yı iyi ce da ralt tı. Dev rim ci güç leri yı ğın lar dan ya lıt ma ve tec rit et me tak ti ği ni çok ka ba ve in ce yön tem ler le, çok bo yut lu sür dü rüyor. Sınıf Pusulası /10

11 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek Kit le di re niş le ri ve gös te ri le ri ni ha zır la yan, ör güt le yen, öne çı kan ve ön cü lük eden dev rim ci ve ile ri iş çi, emek çi me mur ve öğ ren ci ye gö zal tı, ha pis, iş ken ce, da yak, göz da ğı, sür gün, iş ten çı kar ma, okul dan at ma vb. fa şist uy gu la ma lar la ge ri le til me ye, bez di ril me ye, yal nız laş tı rıl ma ya ça lı şı lı yor. Bu sa va şım da psi ko lo jik sa va şım bo yu tu bü yük tür. Ve sa vaş bu mev zi ler de odak laşı yor. Bir yer de iler le me ve ge ri le me, o alan lar daki du ruş ve ka za nım la ra bağ lı olu yor. Bu ra da dev rim ci bir gö rev or ta ya çı kar: Mev zi le ri ko ruma da, ye ni mev zi ler edin me de ıs rar ve inat; devrim ci mü ca de le nin be del le ri ve so nuç la rı nı paylaş mak. Bu nun ba şın da da yu ka rı da ki uy gu la mala ra ma ruz ka lan ile ri ve do ğal ön cü le rin sa hip lenil me si; des tek ve da ya nış ma nın her bi çi mi nin gös te ril me si dir. Yi ne mev zi ve ka za nım lar el de tu tu la rak ge çi ci ola rak ter k e di len mev zi le rin ko şul la rı do ğun ca ye ni den ka za nıl ma sı yö nün de gi ri şim le ri (ör ne ğin Hiz bul lah ope ras yon la rı sü re cin de ka yıp lar la il gi li fa ali ye tin özel ola rak bü yü tül me si, Cu mar te si An ne le ri nin ey lem le ri, Su sur luk sü re ci nde ki ta lep le rin gün dem leş ti rilme si vb. ) ço ğal tıl ma lı, ko şul la rı ve her ve si le si or ta ya çık tı ğın da ba şa rı lı ham le ler le mev zi le ri tek rar dan ele ge çir me pra tik le ri baş la tı la bil me lidir. ABD li se na tör Wan der benk, SB teh li ke si, ko mü nizm teh li ke si kar şı sın da Her ABD li nin ödü nü pat lat ma lı yı di yor du. Bu ra da kor ku, te dir gin lik ve ge ri lim le top lu mun bü tün emek çi ka te go ri le ri ni dev le te, dev le tin ya sa la rı ve mi li tarist güç le ri ne ya kın laş tır mak, gü ven duy dur mak he def le ni yor. Sö mür ge ci Türk fa şiz mi de Hiz bullah vah şe tiy le, me zar lar ve kor ku tü nel le riy le emek çi yı ğın la rı kor ku ve ge ri lim için de ya şa tıyor, dev le te ya kın laş tır ma yı he def li yor, dev le tin ko ru yu cu ve ya şa mı gü ven ce le yi ci baş lı ca araç ol du ğu nu zi hin le re yer leş tir me ye ça lı şı yor. Oy sa bin ler ce fa ili meç hu lün ger çek fa ili nin dev let ol du ğu nu bü tün dün ya ka mu oyu bi li yor. Fa şizm, gö re ce dar, kit le sel ve grup sal göste ri le re, di re niş le re, grev le re, ba sın açık la ma la rına; so kak ta ki mev zi le re ve ka za nım la ra sal dı rıyor. In san la rı yer ler de sü rük le ye rek, iş ken ce ederek gö zal tı na alı yor; TV ve ba sın ara cı lı ğıy la bu gö rün tü ler bü tün top lu ma yan sı tı la rak kor ku sa lını yor, göz da ğı ve ri li yor. Uzun bir sü re dir bu kir li yön tem de vam et mek te dir. Gös te ri ler de ki kit le sel da ral ma da, hak ara ma ve ör güt len me bi lin ci nin ge ri le til me sin de düş ma nın bu tak ti ği nin ro lü kü çüm se ne mez. Ay nı çe te ler Ga zi de, 1 Ma yıs 96 da, Si vas kat li amı nın 1. yıl dö nü mün de ki bü yük gös te ri ler de, so kak lar da gö rün me di ler. Gös te ri ler de kit le sel lik za yıf la dık ça, he def kit lenin ey le mi ni suç la mak on lar için da ha ko lay oluyor. Bu ra da da gö rev le ri miz açık: Dar grup göste ri le rin de yük sek bir mo ral, ka rar lı lık ve hak lılık duy gu suy la bi rey sel ve kit le sel dev rim ci di reniş ru hu ve pra ti ği ni ser gi le mek, bi rey sel an lamda gö re vi ni yap mış dev rim ci bir mut lu luk ver di ği gi bi, dev rim ci güç ler ve emek çi halk yı ğın la rı için bü yük mo ral kay na ğı, fa şiz min pa ra lı mi li tarist güç le ri için yı kım olur. Zin ci rin ilk hal ka sı ola rak ön cü pra tik çı kış lar la/ mü ca de le ler le fa şist ku şat ma yı kır ma da ve yar ma da ön a çı cı ol mak da bu dur. Gös te ri ve di re niş ler de kit le sel ka tı lı mı yük selt me nin bü tün araç, yön tem ve slo gan la rı nı dev re ye sok ma, güç lü bir ha zır lık la ön cü gi ri şimle ri ola nak lı her yer de ve ko şul da baş la ta bil mek, ko mü nist mi li ta nın ve ko lek tif bi rim le rin gö re vidir. Ey lem sü re cin de ye ri gel di ğin de ma nev ra ve es nek lik le el de edi len üs tün lü ğü sür dü re bil mek yi ne dev rim ci tak ti ğin ko nu su dur. Ka tı lım cı lar da mo ral bo zuk lu ğu ya ra ta cak mü ca de le bi çim le rinden ka çın mak, baş ka mü ca de le bi çim le riy le boşlu ğu dol dur mak, ge liş me le re mü da ha le et mek gi bi tak tik es nek lik ler gös ter mek önem li dir. Isabet li ve et ki li mü ca de le bi çim le ri yı ğın la rı ey leme kat ma yı ve si ya sal laş ma sı nı sağ la yan bi çimler dir. IHD yö ne ti mi nin re form cu ve li be ral po li tika la rı be lir gin leş ti. Eh li leş me de önem li bir me safe al dı. KESK in ça lış ma sı ve ey le min de ge ri leme ler ya şa nı yor. Iş çi sen di ka la rı önem li öl çü de iş lev siz leş ti. Sen di ka bü rok rat la rı ser ma ye ve hü kü me te çok açık bi çim de ye dek len miş du rumda. Rıd van Bu dak, iş çi nin ve eme ğin düş ma nı fa şist Dev let Bah çe li ile ta rih sel uz laş ma gö rün tü le riy le me saj lar ve ri yor. Gi de rek ço ğa lan tarz da fa şist-ge ri ci güç ler, sen di ka mer kez ve şu be yö ne tim le ri ni ele ge çir di. Ser ma ye ve fa şizm, zor lan ma dan sen di ka la rı ve ey lem le ri ni ye dek le ye bi li yor. Dı şa rı da du ra rak sı nıf ha re ketiy le bir leş me den sö z et me nin faz la bir an la mı Sınıf Pusulası /11

12 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek kal mı yor. Sen di ka lar ve kit le ör güt le ri ala nı nın so run la rı da, çö züm le ri de bel li. Ge ri si pra tik gi ri şim ve mü da ha le le re kal mış tır. Iş çi le ri sen dika la rı na sa hip len me ye ça ğır mak, ye rel ve te kil grev ve di re niş ler de ak tif rol al mak bu alan da ki önem li gö rev le ri miz dir. Ne ya zık ki, dev rim ci bir çiz gi de ge li şen bir grev, bü yük bir fır sat ve olanak do ğur muş ken, iş çi sı nı fı ve emek çi le rin ba şarı lı bir di re niş ve ya gre ve su sa dı ğı, böy le bir ba şa rı nın sı nıf sen di ka cı lı ğı ha re ke ti nin ve ko münist le rin sı nıf la bağ la rı nın ge liş me si ne iti lim ve re ce ği, sıç ra ma ya pa bi le ce ği bi li ni yor ken bir yük len me ve se fer ber li ğin ya ra tı la ma ma sı, ye terli da ya nış ma ve des te ğin ör güt le ne rek yü rü tü leme me si her hal de sa de ce ola nak sız lık, za man sızlık vb. ile izah edi le mez. Bun lar da mev zi ler dir, hak kıy la kul la nıl maz sa, dev rim ci kıs kanç lık la el de tu tul maz ve ko run maz sa, de ğer len dir ile mezse, ye ni mev zi ler ka za nı la ma ya ca ğı gi bi, za fe re yö ne lik slo gan lar da po li tik so nuç al ma da ba şa rılı ola maz lar. Le gal ku rum la rın iş lev li kı lın ma sı, le gal ola nak la rın de ğer len di ril me si; bun la rın fa şist bas kı la ra kar şı bir mev zi, de ğer ve ürün ola rak mi li tan ca ko run ma sı, bu ku rum lar üze rin de kar şıdev rim ci ku şat ma nın par ça lan ma sı nı ge ti re cek araç, yön tem, slo gan ve ha zır lı ğın ya pıl ma sı, ay nı za man da kar şı dev rim ci tas fi ye ci li ğe ve mar ji nalleş tir me ye kar şı dur mak tır. ½üp he siz ki, tas fi ye ci lik dış sal bir ol gu de ğil, iç sel bir ol gu dur. Kar şı dev rim ci ku şat ma de nil di ği za man da sa de ce dış tan bir ku şat ma an la şı la maz. Içe, ide olo jik, si ya si ve ah la ki alanlar da sız ma, bu ku şat ma nın te mel bir par ça sı ve bo yu tu dur. Bu ra da iç in ve dış ın ara sı na bir du var çe ke me yiz. Iç te ki ya pı sal za af lar, yet mezlik ler ve çar pık lık lar iç i kar şı dev rim ci ku şatma nın et ki le ri ne açık ha le ge ti rir, dev rim ci ör gü tü si ya si, ide olo jik ve ör güt sel ola rak tas fi ye ci yönde et ki ler, bo zar. O hal de ön ce lik le iç i, dış ın bu et ki si nin kar şı lık bul ma sı na ze min ol ma ya cak, bir çat lak, boş luk bu la rak dol dur ma ya cak tarz da sağ lam laş tır mak, pe kiş tir mek, ide olo jik ola rak do nat mak/ sağ lam laş tır mak, tas fi ye ci li ğe kar şı ilk iş olu yor. Ta bii ki bu, di ğer gö rev ler den so yut, tec rit ele alı nır sa iç, sağ lam laş mış ol maz; ya pılma sı ge re ken bu ilk işi, sı nıf sa va şı mı ve si ya sal fa ali ye te bağ lı, onun için de ve onun la bir lik te ele al ma yı ba şa ra bil mek tir. Iç sağ lam lık, ken di mi ze ve içe dö nük lük de ğil dir. Sı nıf sa va şı mı nın için de ol mak, ora da ye ni den üre tim ala nı nı ge niş let mek, ola nak la rı ço ğalt mak, mo ral ve mo ti vas yon ürünle ri ser gi le mek, ma nev ra alan la rı sağ la mak, toplum sal güç ve da ya nak lar bul mak, dev rim ci ça lışma ve ör güt len me fa ali ye ti ve ola nak la rı nın ye ni ko şul la rı nı ha zır la mak tır. Em per ya list ve kar şı dev rim ci tas fi ye ku şatma sı, dev rim ci ve ko mü nist güç le ri yı ğın lar dan ya lı ta rak, tec rit ede rek, kö şe ye sı kış tı ra rak ba şarı lı ol mak is ti yor. O hal de dev rim ci güç ler de bu ku şat ma yı iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la ra da ya narak, yı ğın lar la iliş ki le ri sı kı laş tı ra rak ve pe kiş ti rerek, on la rın için de ve en önün de yer ala rak, bu du ru şu iş çi sı nı fı ve emek çi le rin ik ti sa di ve si ya si sal dı rı la ra kar şı du ru şuy la bir leş ti re rek bo şa çı kara bi lir ve püs kür te bi lir ler. Bu ku şat ma an cak ör güt len miş ve ön der lik edi len yı ğın la rın gü cü ve sa va şı mı ile ya rı la bi lir ve par ça la na bi lir. Iş çi sı nı fı, IMF di rek tif li büt çe nin ve ye niden ya pı lan dır ma sal dı rı sı nın ön gör dü ğü ik ti sa di, top lum sal ve si ya sal po li ti ka la rın so nuç la rı nı en ya kı cı ve yı kı cı tarz da ya şa ya cak. Ser ma ye, IMF ve hü kü met, öze leş tir me de, üc ret le ri dü şür me de, SSK nın yağ ma sı ve sen di ka sız laş tır ma da ka rar lı gö rü lü yor. Ba kır köy ve Bey koz Sü mer bank fabri ka la rı, Er de mir ve SE KA öze leş tir me de ilk sı rada. On la rı Te le kom, PO A½, PET KIM, TÜP RA½ vb. iz li yor yı lın da top lam 5,3 mil yar do lar tu ta rın da özel leş tir me plan lan mış tır.tis kap samın da yak la şık 500 bin iş çi nin üc ret le ri be lir lene cek. Me tal, teks til ve be le di ye iş kol la rın da ki bu iş çi le rin üc ret le rin de her han gi bir iyi leş me ye gi dil me ye ce ği, emek çi me mur la ra re va gö rü len ko mik üc ret ar tı şıy la bel li dir. Tür ki ye de olan bi ten kar şı sın da sen di ka bü rok rat la rı nın sus kunluk la rı ve iha net çi du ruş la rı bü yük bir piş kin lik le de vam edi yor. 7 li Çe te ( DISK son ra dan çe kildi, TÜRK-I½, HAK-I½, TESK, KA MU-SEN ve iş ve ren ör güt le rin den olu şan plat form ), top lumsal uya nı şı ve kal kı şı sön dür me nin ara cı ola rak iş gö rü yor. Eko no mik ve Sos yal Kon se y i dev re ye so ka rak ser ma ye ve dev let le hi ne çö züm ler üre tiyor. Em per ya list tah kim, IMF nin di rek tif le ri Tür ki ye ve Kür dis tan da ta rım üre ti mi ni yı kı ma Sınıf Pusulası /12

13 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek uğ rat tı. Tür ki ye de ta rım it ha la tı ve ih ra ca tı eşitlen di. Bu, kır kü çük üre ti ci le ri nin mülk süz leş mesi ve yı kı mı nın hız lan ma sı de mek tir.tü tün, fındık, zey tin, üzüm, ay çi çe ği vb. üre ti ci le rin ya şamı çe ki le mez du ru ma gel di. Ge lir da ğı lı mın da ki uçu rum bü yü dü. Dep rem böl ge sin de ki emek çi ler ba rut fı çı sı. Üni ver si te ler de kış la di sip li ni ve YÖK kıska cı öğ ren ci le re bi lim sel eği tim ver mek bir ya na, fa şist bas kı ve uy gu la ma lar la kar şı kar şı ya bı rakmak ta dır. Emek çi me mur la rın üc ret le ri re el ola rak dü şü rül dü. Grev li, top lu söz leş me li sen di ka hak kı mü ca de le si, KESK yö ne ti mi nin uz laş ma cı ve pa zar lık la rıy la tav sa dı, za yıf la dı. Bu na ile ri ci, dev rim ci me mur la rın tep ki si bü yük. Ik ti sa di yükler, me mur la rı se fa let ve yok sul laş ma sı nı rı na yak laş tır dı.ta bii ki, mark sist le ni nist ko mü nist güç ler, ser ma ye ve fa şiz me kar şı sa va şım da iş çi sı nı fı, emek çi me mur ve genç li ğin bu so run la rı ve ta lep le ri ni sa hip le ne rek ha re ket ede cek, si ya sal sa va şı mı bü yü te cek ler dir. Emek çi semt le rin de ik ti sa di, top lum sal ve si ya sal çe liş ki le rin kes kin leş me si, bas kı la rın artma sı, Kürt emek çi le ri nin ulu sal ve sı nıf sal ta leple riy le or tak sı nıf sa va şım da yer al ma eği lim le rinin ge liş me si, emek çi yı ğın lar da pat la yı cı öğe lerin bi rik me si ve yı ğıl ma sı an ti fa şist sa va şı mın ze mi ni ni ge liş ti rip güç len dir mek te dir. AB, bu gün, Tür ki ye nin kar şı sı na in san hak la rı, Kürt so ru nu ve de mok ra tik leş me is tem le ri yye çık mak tan vaz geç miş tir. Tür kiye nin AB ye aday üye ka bul edil me si are fe sinde, gö rüş me ve pa zar lık la rın Yu na nis tan la iliş kiler ve Kıb rıs so ru nun da odak laş tı ğı gö rül dü. AB em per ya list le ri, Tür ki ye ve Kür dis tan da dev rimci ha re ke ti ve re jim kar şı tı mu ha le fe ti, ken di ül ke le rin de ki RAF, ETA, IRA ve Kı zıl Tu gay lar gi bi ni te len di ri yor; on la ra yö ne lik ya sa ve uy gula ma la rın, Tür ki ye de ki dev rim ci par ti ve grup lara uy gu la nma sı na ses siz kal mak ta, gör mez den gel mek te dir ler. Bun da şa şı la cak bir yan da yoktur. B. Ece vit, V. Sa vaş, N. Me te Yük sel ve as ke ri bü rok ra si, In gil te re de ki an ti te rör ya sa la rının in ce len di ği ni, Tür ki ye de de fa şist te rör ya sası yet mez miş gi bi, ben zer dü zen le me le re gi decek le ri ni ilan et me le ri, ce za ev le rin de hüc re ti pi sal dı rı yı gün de me ge tir me le ri as lın da tas fi ye ci ku şat ma nın gün cel plan, ha zır lık ve po li ti ka la rı kap sa mın da dır. Hüc re (F) Ti pi Sal dı rı; Tas fi ye ci Ku şat ma ve Sal dı rı nın Bir Par ça sı dır Em per ya lizm ve dün ya ge ri ci li ği, ulu sal ve top lum sal kur tu luş mü ca de le le ri ne, dev rim ci ve ko mü nist par ti le re ve ha re ke te kar şı sü rek li sal dırı du ru mun da ol muş tur.ve ko mü nist ha re ket de bu stra te jik ve tak tik sal dı rı la ra, dö nem sel sal dırı la ra kar şı ye ni tak tik ler le, ça lış ma tar zın da ye ni yön tem ler le dur muş tur. Marx, Al man ya da 1878 de Sos ya list le re- kar şı ya sa nın çık ma sın dan son ra ka rar lı lık, me ta net, dev rim ci ruh ve il le gal bir sa va şı ma baş vur ma ha zır lı ğı nı gös ter me yen Sos yal De mok rat Par ti yet ki li le ri ni eleş ti rir ve on la ra sal dı rır der Le nin. Em per ya lizm des tek li kar şı dev rim ci tas fiye ci ku şat ma, sal dı rı plan la rın da dev rim ci tut sakla ra önem li bir yer ver miş tir. Dev ri min bu cep hesi nin dev ri mi ör güt le me ça lış ma mız da ki çok yön lü kat kı la rı nı tas fi ye et mek düş man için te mel bir so run dur. Top lum sal uya nış ve baş kal dı rı yı sin dir me nin, ge ri let me nin ve ya bas tır ma nın ilk adım la rın dan bi ri, ge ne lik le dev rim ci tut sak la rı tes lim al ma üze rin den atıl ma ya ça lı şıl mış tır. Çün kü dev rim ci tut sak lar, iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rın bir par ça sı; bi linç li, ör güt lü ve ön cü bir par ça sı dır. Dev rim ci ha re ke tin en ka tı, sert ve yet kin ya nı nı yan sı tır lar. Dev rim dü şün ce si, il kele ri, de ğer le ri en saf ve gö re ce kit le sel ha liy le o me kan lar da ya şa tı lır. Dev rim ci ira de nin kı rıl ması, da ğı tıl ma sı, za yıf la tıl ma sı ve ya tes lim alın ması yö nün de ki fa şist sal dı rı, bu gü ne ka dar ol du ğu gi bi, en ka rar lı ve sert ya nı tı nı bu ra lar da alır. Ce za ev le ri di re niş odak la rı ol mak la, en ge ri ci ve ka ran lık tas fi ye ci yıl lar da bi le ye ni den dev rim ci uya nış, üre tim ve ör güt le niş mer kez le ri, bu nun ma ne vi kay na ğı ol muş lar dır. Dev rim ci tut sak lar bu me kan la rı eği tim oku lu yap mak la, dev rim ve sos ya lizm sa va şı mı na dev rim ci kad ro lar ye tiş tirmek le, dos ta ve düş ma na dev rim ci me saj lar vermek le, kah ra man ca di re niş ör nek le riy le, dev rimci lik le ri ni üret mek ve sür dür mek le ül ke miz de her za man onur du yu lan, dev rim ci lik adı na ör nek gös te ri len yol daş lar ol muş, bü yük sem pa ti ve Sınıf Pusulası /13

14 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek üze rin de ki he sap la rı, par ti prog ra mın da da be lirlen di ği gi bi, çe şit li mil li yet ler den pro le tar ya nın si ya sal ön cü sü par ti nin ön der li ği ve yö ne ti mi al tın da ger çek le şe cek an ti em per ya list de mok ra tik halk dev ri miy le an cak Kürt so ru nu nu ger çek çö züm yo lu na so ka cak tır. Ezi len ulus la rın ve halk la rın baş düş ma nı ABD yi ya da baş kan la rı nı al kış lat mak la, sö mürge ci dev let adam la rı nı, em per ya list le rin iş bir likçi le ri ni al kış lat mak la Kürt le rin öz gür lü ğe ka vu şama ya ca ğı nı dev rim ci te ori izah et ti, yet me di, ta rih de gös ter di. Ye ni sü reç te Kürt ulu sal di na mi ği ve po tan si ye li, an cak sos ya list ve sı nıf sal ba kış açı sı, pers pek tif le ri ve po li ti ka la rıy la ba şa rı ya yü rü yebi lir. Mark sist Le ni nist Ko mü nist Par ti, te ori si, prog ra mı ve po li ti ka la rıy la Kürt so ru nu nun çö zümü ne dev rim ci yak laş tı, sa de ce te ori ve dü şen cede de ğil, pra ti ği ve son sü reç te ki ya kın ve en ternas yo na list du ru şuy la da tam bir so rum lu luk için de ha re ket et ti. Bu an lam da di ğer dev rim ci par ti ve grup lar dan fark lı lı ğı nı or ta ya koy du. Di ni sah te kar lık la emek çi halk yı ğın la rı nı tak ki ye ci yön tem ler ve de ma go jik söy lem ler le et ki le yen po li tik is la mın yü zü giz le ne mez ha le gel di. Po li tik is lam dev let çi. Onu dev let bes le di ve pa laz lan dır dı.12 Ey lül cun ta sı, Türk-is lam sen te zi yle dev rim ci dü şün ce le re kar şı dur du. Po li tik is lam cun ta nın ka nat la rı al tın da ve göl gesin de ça lış tı, ör güt len di. Iş çi ve emek çi yı ğın la rın ta lep le ri ne dev rim ci, sos ya list ar gü man, söy lem ve slo gan lar la yak laş tı. Adil dü zen in, hak ça bö lü şü mün tam bir al dat ma ca ol du ğu gö rül dü. Yer yer ze kat, yar dım ve ti ca ri da ya nış ma adı al tın da gös ter me lik da ya nış ma ör nek le ri ser gi lendi. Kır dan ko pa rak kent le rin va roş la rı na yı ğı lan, ka pi ta liz min ya ban cı laş tı rı cı, ato mi ze edi ci so nuç la rı nı ik ti sa di, top lum sal ve ah la ki alan da çö zül me ve çü rü me bi çi min de ya şa yan emek çi lere, ya kın lık gös ter me, da ya nış ma, ik ti sa di yardım lar ve de ma go jik söy lem ler çe ki ci gel di. RP, ca mi, va kıf, ku ran kurs la rı ve mes cit ler de pro pagan da ve ör güt le me fa ali yet le ri ni en gel siz yü rüttü. Dev rim ci ça lış ma tar zı nı tak lit et ti. En kü çük ma hal le ve yer le şim bi rim le rin de par ti bü ro la rı ve ev le ri aç tı. Top lu ta şı ma araç la rın da özel ör gütlen miş ses li soh bet le ri ve tar tış ma la rıy la, güç lü ba sın ağıy la pro pa gan da yı yo ğun laş tır dı. Çe şit li ga ze te, der gi, rad yo ve TV ler güç lü ile ti şim araçla rı ola rak iş gör dü. Is la mi ser ma ye özel lik le MÜ SI AD da ör güt len di, is lam cı hol ding ler tü redi. Fa iz siz ka zanç çe ki ci kı lın dı, çok or tak lı şirket ler ar ka ar ka ya ku rul du. Öy le ki, TÜ SI AD ve di ğer iş bir lik çi te kel ci hol ding ler ( OYAK vb.) is la mi ser ma ye nin bü yü me sin den ra hat sız lık duyma ya baş la dı lar. MGK nın 28 Şu bat ka rar la rıy la po li tik is lamın bü yük bö lü mü ev cil leş ti. RP za ten ev cil di. An ti Ame ri kan cı lı ğı nın sah te li ği hü kü met olun ca er ken an la şıl dı. Su sur luk çe te le ri ve kir li iliş ki le re kar şı giz le yi ci tu tu mu, tak ki ye ge le ne ği ve re jimin et kin de ne ti mi ile ge niş yı ğın lar üze rin de ki si ya si et ki si gi de rek azal dı. Si yo niz me kar şı ol ma dı ğı, N.Er ba kan ın Is ra il-tür ki ye stra te jik iş bir li ği an laş ma sı na im za at ma sıy la an la şıl dı. MSP gi bi RP nin ka pa tıl ma sı, FP hak kın da ka patma da va sı nın açıl ma sı, 28 ½u bat ka rar la rı, po li tik is la mın BÇG, MGK ve hü kü met ler ce med ya, va kıf, si ya set, ik ti sat vb. alan lar da ku şa tıl ma ya alın ma sı, Hiz bul lah ın gün ler ce gün dem de tu tulma sı ve ser gi le nen vah şe ti, dev let le or ga nik ba ğının or ta ya çık ma sı, po li tik is la mın si ya si ve ideolo jik et ki si ni ta şı yan yı ğın lar da gü ven siz lik ya rat tı, on la rı, bu yok sul ve emek çi top lum sal ke sim le ri dev rim ci dü şün ce le re açık ha le ge tir di. Dev rim ci ve sos ya list pro pa gan da, aji tas yon ve ey le mi nin önem li bir ko nus udur. Türk Şo ve niz mi ve Mil li yet çi li ği nin, Kir li Sa vaş Kış kır tı cı lı ğı nın Emek çi le rin So run la rı nı Çöz me di ği Or ta ya Çık tı Türk şo ve niz mi nin şi şir di ği MHP ve DSP nin halk düş ma nı yüz le ri, da ha hü kü met oluş la rı nın ilk ay la rın da açı ğa çık tı. SSK nın yağma sı, emek li lik ya şı nın yük sel til me si, IMF ye kö le ce bağ lı lık ve tah kim ya sa sı, ek ver gi le rin ge ti ril me si, dep rem fe la ke tin de ki al dır maz lık, Su sur luk çe te le ri nin sa hip le nil me si, fa şist po li tika lar dan de ği şik dü zey ler de et ki le nen yı ğın la rın zi hin le rin de de so ru işa ret le ri ya rat tı. MHP nin fa şist de ma go ji le ri nin onu, di ğer sis tem par ti lerin den fark lı kıl ma dı ğı gö rül dü. Ser ma ye ve hü kü me te kar şı ge li şen grev, di re niş ve gös te ri sü reç le rin de eme ğin düş ma nı dü zen par ti le ri ve Sınıf Pusulası /14

15 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek say gıy la anıl mış lar dır. O ne den le ser ma ye ve fa şiz min iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la ra yö ne lik her ta rih sel ve ge niş kap sam lı sal dı rı sın da ilk saldı rı he de fi, ön ce lik le ce za ev le ri ol muş tur. Stra tejik di ye bi le ce ği miz bu sal dı rı lar, 1980 cun ta sı ön gün le rin de ki tes lim al ma sal dı rı la rı, 1980 in ilk yıl la rın da tek tip el bi se da hil yü rü tü len sistem li ve sü rek li sal dı rı lar; 96 SAG ve ÖO ey lemiy le püs kür tü len top ye kün sal dı rı ve bu gün hüc re ti pi sal dı rı sı bi çi min de sı ra la ya bi li riz. Dev rim ci tut sak la ra yö ne lik bu ide olo jik, si ya si ve fi zi ki bo yut lu sal dı rı, as lın da iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la ra yö ne lik sal dı rı dır. Zi ra sö mür ge ci fa şist dik ta tör lük, ik ti sa di, si ya sal ve top lum sal bas kı la ra kar şı iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rın mü ca de le si nin dev rim ci bir ön der lik ve yö ne tim le bu luş ma sı nın iş bir lik çi ka pi ta list sistem ve fa şist si ya sal re jim için en cid di teh li ke ol du ğu nu bi lir. Ve aşa ğı dan top lum sal mu ha le feti, ken di li ğin den ci kit le ha re ke ti ni sin dir me ye ve et ki siz kıl ma ya yö nel di ğin de, ön ce lik le dev rim ci güç le ri si ya sal-ide olo jik, psi ko lo jik ve ör güt sel ola rak he def alır. 96 bü yük SAG ve ÖO di re ni şi, top ye kün sal dı rı yı ce za ev le rin de kur du ğu can lı ba ri kat la ge ri püs kürt tü. Za fer si ya si ol du ğu ka dar, ide olo jik ti. Dev rim ci ve ko mü nist kad rolar, düş ma nı ve bü tün dün ya yı fi re siz di re niş leriy le şaş kı na çe vir di ler. Ce za ev le rin de son fi ili sal dı rı la rın ölü mü ne di re ni le rek püs kür tül me si de, önü müz de ki sü reç te zin da nın ve so ka ğın birle şik gü cüy le hüc re ti pi sal dı rı sı na kar şı ka rar lı ve et kin bir mü ca de le nin ve ri le ce ği ni gös te ri yor. Dev rim ci tut sak la ra sal dı rı si ya sal kim li ğe, dev rim ci dü şün ce ye, dev rim ci ya şa ma, dev rim ci sa va şı ma ve sos ya liz me sal dı rı dır. Ce za ev le ri üze rin de dev rim ci ör güt le re ve ça lış ma la ra sal dırı dır. Bu gün de so run, ka na yan ya ra yı sar mak de ğil dir. Ser ma ye ve fa şizm, Kürt ulu sal dev ri minin ye nil gi sü re ci ne gir me si ni de fır sat bi le rek dev rim ci ve ko mü nist güç le ri ide olo jik, si ya si ve ör güt sel ola rak çöz me ye, da ğıt ma ya, sin dir me ye ve yo k et me ye ça lı şa cak tır. O hal de hüc re ti pi sal dı rı, stra te jik bir sal dı rı dır. Den ge siz güç iliş kile ri ko şul la rın da tu tu şu la cak bu mü ca de le ta rih sel bir öne me sa hip tir. Ko mü nist ler, pro le tar ya ve in san lı ğın ge le ce ği için bu ta rih sel anı ka za nacak lar dır. Kü re sel leş me If las Edi yor, Tür ki ye Bir Dev rim Ül ke si dir Em per ya list ka pi ta liz min YDD ve kü re selleş me po li ti ka la rı dün ya da ne ge ri ci sa vaş la ra, ne de sı nıf ça tış ma la rı na son ver di. Glo bal dü şünme ve çö züm le rin sı nıf sa va şım la rı na ih ti yaç bı rak ma dı ğı va at le ri ve ya lan la rı, ka pi ta liz min in san lı ğa la yık gör dü ğü ger çek li ğe uy ma dı ğı onun her gün ye ni üre yen has ta lık la rı ve kö tü lükle riy le faz la sıy la or ta ya çık ma ya de vam edi yor. Em per ya list ül ke ler de ki sı nıf çe liş ki le ri gi de rek de rin leş mek te, em per ya list dev let ler ve te kel ler bü yük bir per va sız lık la sa de ce ge ri ül ke ler den ve halk la rın sır tın dan kâr trans fer le ri ger çek leş tirmek le kal mı yor, ken di ül ke le rin de de sö mü rü oran la rı nı yük selt mek te, iş çi sı nı fı ve ça lı şan la rın sos yal hak la rı ve ka za nım la rı na yö ne le bil mek tedir ler. Av ru pa da iş çi le rin, ka mu emek çi le ri nin, öğ ren ci le rin, çev re ci le rin, in san hak la rı sa vu nucu la rı nın ey lem le ri her ge çen gün ge niş le mek tedir. Ka pi ta liz min emek çi yı ğın lar da ya rat tı ğı öf ke ve ener ji bü yü mek te dir. Bu nu ABD nin Se att le ken tin de ki WTO top lan tı sın da, Is viç re de Da vos Zir ve si ne kar şı ge li şen öf ke pat la ma sın da, slogan lar da ve mi li ta rist ba ri kat la rı yar ma da gös te rilen ka rar lı lık ta gö rü yo ruz. Se att le da ki gös te ri ler üze ri ne em per ya list le rin baş söz cü sü ABD Başka nı Clin ton kü re sel leş me nin so nuç la rı nı yu muşat ma ya ça lış tı: Kü re sel leş me nin po tan si ye li nin tü müy le gerçk le şe bil me si açı sın dan eşit lik me sele si ne ve ge lir da ğı lı mı so ru nu na da ha faz la eğilmek ge rek ti ği ne işa ret et ti. Ka pi ta liz min renk li vit ri ni ne sal dı ran, glo ba liz mi ne kar şı du ran dün ya iş çi le ri, emek çi le ri ve genç le ri eme ğin serma ye ye yö ne lik bü yük kav ga sı na gi ri şe cek le ri nin me sa jı nı ver di ler. Bu dün ya nın ka de ri ni bir avuç em per ya list te kel ya da bir kaç em per ya list ül kenin be lir le ye me ye ce ği ni hay kır dı lar yılları arasında Sovyetler Birliği ve diğer ülkelerde sosyalizmi yaşamış insanlık, 1989 da SB ve es ki sos ya list ül ke ler de ki çö zül me den son ra da ka pita liz min bar bar lı ğı nı ve ya ban cı laş tı rı cı so nuç ları nı ya şa dı, da ha uzun sü re bun la ra kat la na ma yaca ğı bir kez da ha gö rül dü. Al man ya da ve Is viçre de iş çi le rin sos yal hak gasp la rı na kar şı gös te rile ri gi de rek ma ya la nı yor. Bü yük te kel le rin bir leşme siy le iş siz lik ora nı bü tün Av ru pa ça pın da bü yü mek te dir. Fran sa, Al man ya ve Yu na nis tan da Sınıf Pusulası /15

16 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek öğ ren ci genç li ğin kit le sel gös te ri le ri gün le re ya yıl mak ta dır. Ital ya da an ti fa şist ve ile ri ci güçle rin mül te ci lik ya sa sı na kar şı mi li tan gös te ri si po lis le ça tış ma ya ka dar var dı. WTO top lan tı sı bit me den da ğı tıl dı. Da vos ta kaç tı lar. Avus turya da fa şist Öz gür lük ler Par ti si nin hü kü met or ta ğı ol ma sı, bü tün Av ru pa da an ti fa şist güç le ri ha re ke te ge çir di, bir le şik an ti fa şist kit le gös te ri leriy le aya ğa kalk ma la rı nı ge tir di. Av ru pa da ya ban cı la ra düş man lık ve iş siz li ğe tep ki te me linde sis te me yö ne lik tep ki le ri ar ka la yan fa şist ha reke te kar şı, an ti fa şist ha re ket te de bir yük se liş gö rül mek te dir. Bun da hiç şa şı la cak bir yan yok. Dün ya nın ger çek sa hip le ri üre ten ler ve ya ra tanlar dır. Emek tir, bal dı rı çıp lak lar dır. On la rın bir liği ve sa va şı mı kar şı sın da hiç bir as ke ri güç, tekno lo ji ve ter mal ka me ra sı du ra maz. ABD ve di ğer em per ya list ler ka dir-i mut lak de ğil dir. Ta rih, sı nıf lar mü ca de le si dir. Ta ri hin so nu gel me di ği ne gö re ta ri he yön ve re cek de sı nıf sa va şım la rı dır. Dün ya nın bir çok böl ge si kay nı yor. Em per ya list ka pi ta liz min sos ya liz min bir şey ver me di ği ni söy le di ği SB ve Bal kan lar da yap tık la rı, olup bi ten ler in san lı ğın yüz ka ra sı dır. Ulu sal, et nik ve din sel ça tış ma lar bit mek bil miyor. Em per ya list sis tem böl ge sel sa vaş la rı, kriz leri, bo ğaz laş ma la rı kış kırt tı. Aç lık ve se fa le ti ge liş ti ri yor. So run lu ve ça tış ma lı böl ge ler de ye ni si lah la rı nı de ne di, yı ğı lı kon van si yo nel si lah la rını pa zar la dı. SB ve Do ğu Av ru pa pro le tar ya sı ve halk la rı çok kı sa sü re de ka pi ta liz min renk li vit rini nin ar ka sın da ki çü rü me yi, yoz laş ma yı ve barbar lı ğı gör me ye baş la dı lar. ABD em per ya liz mi, bü tün güç gös te ri le ri ne rağ men ar ka bah çesi nde ki dev rim ci mü ca de le le ri, ayak lan ma la rı en gel le ye mi yor. Ko lom bi ya, Ek va dor, En do nezya, Gü ney Ko re, Mek si ka vb. iş çi sın ıfı, genç lik ve emek çi le rin gös te ri le ri ve ey lem le ri dün ya da ka pi ta list sis te me ve em per ya list he ge mon ya ya kar şı glo bal dü zey de de an ti em per ya list mü cade le nin bü yü dü ğü nü gös ter mek te dir. Bu da ulusla ra ra sı çap ta an ti em per ya list sa va şı mın araç la rı, mü ca de le bi çim le ri ve slo gan la rı ba kı mın dan Mark sist Le ni nist Ko mü nist Par ti önü ne ye ni gö rev ler koy mak ta dır. Em per ya list ka pi ta lizm ve sö mür ge ci Türk bur ju va re ji mi, Tür ki ye yi bir dev rim ül ke si ol mak tan çı kar ma yı he def li yor. Po li ti ka la rı bu nun üze ri ne dir. Em per ya lizm, Tür ki ye de kont rol e di le bi lir ve az yo ğun luk lu bir is tik rarsız lık tan ya na dır. Ne var ki, bu he def le re varmak, on la rın ni yet le ri ne ve rast lan tı la ra de ğil, ve ri li eko no mik sis te min ve ge li şim özel lik le rine bağ lı ola rak bur ju va zi nin ken di du ru mun daki te mel çe liş ki le riy le açık la na bi lir. Ni te kim Ye ni den Ya pı lan dır ma Prog ra mı di yen re jim, 50 yıl dır her ge len hü kü met le de mok ra tik le şi yor(!) Bu na rağ men, Kürt so ru nu ve po li tik is lam ya şayan teh li ke ol ma ya de vam edi yor. Ege men sı nıf klik le ri ara sın da ki ça tış ma lar bit me di. Si ya sal, ide olo jik ve ku rum lar da çö zül me, çü rü me ve itibar yi ti mi nin önü ne ge çi le mi yor. Kürt ulu sal ha re ke ti nin ye nil gi sü re ci ni ya şa ma sı, Kür dis tan da ki ile ri ci- dev rim ci di namik le rin tü ken di ği, so ru nun çö zül dü ğü an la mı na gel mi yor. Ye ni sü reç te Türk şo ve niz mi ve mil li yet çi liği nin sı nıf çı kar la rı ve is tem le ri doğ rul tu sun da ge li şe cek iş çi- emek çi sa va şı mı nı fren le yi ci, ge rile ti ci ro lü aza la cak. Ba tı da ki sa va şı mın öne ge çe ce ği, sı nıf sal ren gin ağır lı ğı nın his se di le ce ği açık. Kürt so ru nu nun dev rim ci çö zü mü nün pro leter se çe nek te ol du ğu, pro le tar ya ön der li ğin de ge li şe cek dev rim ci de mok ra tik mü ca de le nin günde mi ne gi re ce ği çok da ha net ola rak açı ğa çık tı. Bir le şik dev ri min ze mi ni da ha da güç len di. Ay rıca kü çük bur ju va dev rim ci li ği nin sı nır lı lı ğı ve tu tar sız lı ğı bir kez da ha yı ğın la rın ken di özde ney le riy le gö rül dü. Kü çük bur ju va re form cu akım lar çap sız lık la rı nı iyi ce gös ter di ler. Bu gün em per ya list ve sö mür ge ci ku şat ma kar şı sın da, ade ta yap tık la rın dan piş man olur ca sı na çö zü mü re for mist çiz gi den de ge ri ye dü şüş te gö ren kü çük bur ju va Kürt mil li yet çi li ği ay nı akı be ti ya şı yor. Sos ya list sis te min var lı ğı ko şul la rın da kü çük bur ju va zi nin dev rim ci ba ru tu gö re ce da ha uzun so luk lu ola bi li yor du; gü nü müz de ve YDD sal dı rı la rı ko şul la rın da ise kü çük bur ju va zi nin sav rul ma sı da ha hız lı, dev rim ci sa va şım da ki tu tar lı lı ğı da ha za yıf tır.ta rih sel ve si ya sal ge lişme ler, Kürt so ru nu nun dev rim ci çö zü mü nü de mark sist le ni nist ko mü nist par ti nin omuz la rı na bin dir di. Ta rih sel lik le de gö rül dü ki, dün ya ve böl ge sel güç iliş ki le ri, Kür dis tan ın öz gün lü ğü ve düş man cep he si, ulus la ra ra sı güç le rin Kür dis tan Sınıf Pusulası /16

17 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek po li ti ka la rı da ha iyi ta nın ma ya baş lan dı. SE KA gre vin de, sen di ka bü rok rat la rı na is yan eden Me tal iş çi le ri nin di re ni şin de, iş ten atıl ma yı bekle yen Sü mer bank iş çi le ri nin di re ni şin de, Bag faş iş çi le ri nin gre vin de bu nun ör nek le ri ne faz la sıy la rast lan dı. MHP, DSP ve FP nin si ya si et ki sin de ki iş çi ler, bu fa şist-ge ri ci par ti ler den kop ma eği li mine gir di ler, dev rim ci ve sos ya list dü şün ce le rin et ki si ne açık ha le ge li yor lar. Ey lem on la rı sar sıyor, ko puş tu ru yor ve si ya sal laş ma ya açık ha le ge ti ri yor. Ey lem eği ti yor, öz p ra ti ğiy le çe şit li si ya si par ti le ri sı na ma sı nı, tec rü be et me si ni sağ lıyor. Do ğal ki, ey lem sü re cin de on la rın ya nın da ve ya kı nın da olan, da ya nış ma için de bu lu nan, ön cü lük eden si ya sal güç ler den et ki le ne cek ler dir. Pro le tar ya nın si ya sal ön cü sü nün, sı nıf ça lışma sın da ki zi hin sel ve pra tik yo ğun laş ma sı, çok geç me den iş çi sı nı fı için de ken di ni oluş tur ma ve güç ol ma nın, sı nıf ha re ke ti cep he sin de ki ge liş mele re da ha et kin mü da ha le et me nin açık ipuç la rı nı ver miş tir.türk-iş Kong re si nde, Sı nıf Sen di ka cılı ğı Ha re ke ti ken di si ni his set tir di. Ulu can lar katli amı son ra sın da Is tan bul Emek Plat for mu nun oluş tu rul ma sı, top lan tı la rı ve ça lış ma plan la rı umut ve ri yor. Bag faş gre vi, ör nek bir di re niş olarak ta ri he geç ti. Bu ka nal la rı aç ma, adım la rı ve ör nek le ri ço ğalt ma, de ney le ri ak tar ma, ka za nımla rı ve mev zi le ri sa hip len me pro le tar ya dev rim cile ri nin gö re vi dir. Iş çi sı nı fı ha re ke tin de ye rel ve ge nel an lam da bir ha re ket len me nin güç lü ik ti sa di ve top lum sal ve ri le ri mev cut tur. Dep rem le rin Mar ma ra böl ge sin de ki ik ti sa di ve top lum sal so nuç la rı, böl ge nü fu su nun emek çi kim li ği ile bir le şin ce uzun sü re li dev rim ci ça lışma ya açık bir po tan si yel ve re zer vin ol du ğu gö rü lü yor. Dep rem ze de ler dev le ti de, hü kü me ti de göz be be ği or du yu da ken di ya şa dık la rı özde ney le riy le tec rü be et ti ler. On la rın öz gün ta leple riy le bir le şen bir pro pa gan da, aji tas yon ve ey lem de ğiş ti ri ci ve ör güt le yi ci rol oy na ya cak tır. AB ye uyum sü re ci iş çi, emek çi me mur, genç lik ve kü çük üre ti ci le re yan sı ma sı, yı kım ve yok sul laş ma, top lum sal tep ki ve ha re ket len me ge ti re cek. Em per ya list le rin Bal kan lar, Kaf kas ya- Ha zar hav za sı ve Or ta do ğu üze rin de ki re ka bet te Tür ki ye ye biç tik le ri rol, halk la rı mı zı, Tür kiye nin kom şu la rı ve böl ge ül ke le ri ara sın da gergin lik le re ve sa vaş la ra gö tü re bi le cek ma ce ra la ra sü rük le ye bi le cek tir. Gö rev ler Gö re vi miz, üc ret li kö le lik dü ze ni ve fa şist re ji min ik ti sa di ve si ya si ege men li ği al tın da her ge çen gün yok sul luk ve bas kı lar la ya şa mı çe kilmez ha le ge len iş çi ve emek çi le ri, ken di sı nıf çı kar la rı doğ rul tu sun da ör güt le mek ve bi linç dü zey le ri ni ge liş tir mek ve dev ri min si ya sal or dusu nu ya rat mak tır. Kar şı dev rim ci tas fi ye ci ku şat ma yı yar manın, sal dı rı la rı püs kürt me nin; kad ro, ör güt ve ça lış ma yön tem le ri ne iliş kin so run la rı mı zı aş manın bir ya nıy la iş çi sı nı fı için de ça lış ma la rı mı zı yo ğun laş tır mak, ör güt len mek, mad di güç ol maktan geç ti ği bu gün da ha iyi gö rü lü yor. Dev rim ci bir par ti nin an cak dev rim ci sı nıfın ey le mi ne yap tık la rıy la (açl) ön der lik et me si ha lin de adı na hak ka za na ca ğı nı ak lı mız dan çı karma ma lı yız. di yor du Le nin. Dev rim ci sı nı fın sa va şı mın da gö rev le rin ye ri ne ge ti ril me si, yü rürken önü mü ze çı kan so run la rın çö zü mü iş çi sı nı fı ek sen li bir ça lış ma ya; sı nıf sa va şı mı nın ih ti yaç ları na ve si ya sal güç iliş ki le ri ne, si ya sal ge liş me lerin eği li mi ne bağ lı ele alı nır sa, pra tik te kar şı lı ğı nı bu lur. Ken di li ğin den ci iş çi sı nı fı ve halk ha re ke ti, dev rim ci si ya sal ön cü ile bu luş ma dı ğı, bir ör gütlü lük ve sıç ra ma ya şa ma dı ğı sü re ce olay la rın gi di şi ni de ğiş ti re mez ve ser ma ye nin ege men li ğini et ki le ye mez. Tür ki ye de bu nu en son Su surluk sü re ci, 99 Yaz ey lem le ri, dep rem sü re cin de gö rül dü ve ya şan dı. Bu gün ise, ay nı şey Hiz bullah ın vah şet gö rün tü le ri kar şı sın da ya şa nı yor. Er de mir, SE KA, Ba kır köy ve Bey koz Sü mer bank fab ri ka la rın da ya rın di re niş le rin ge li şe ce ği ke sin. Ya rı na et ki li mü da ha le, bu gü nün ha zır lı ğı ve oluş tu ru lan ha re ket pla nı na bağ lı dır.ta bii ki, geçmiş SE KA di re ni şin de dev rim ci ça lış ma adı na el de ka lan kı rın tı, iliş ki ve ola nak lar ile ri bir mü da ha le için önem li dir. Aca ba yaz dık la rı mız ve an lat tık la rı mı za gö re var ola nı bu gü ne ulaş tı ra bildik mi?! Bu ola nak lar tü ke til miş se ya da el de tu tul ma mış sa, o za man hiç ol maz sa bun dan son ra sı nıf ça lış ma mı zın ürün le ri ni, eme ği ve ener ji sinin, so nuç la rı nı ge le cek le bağ lan tı lı kıl mak, dev Sınıf Pusulası /17

18 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek rim ci ça lış ma da sü rek li lik ve ke sin ti siz li ği yerleş tir mek için ke sin bir ira de ko ya rak, bu il kel liğe, ken di li ğin den ci li ğe, is ra fa ve da ğı nık lı ğa son ver me yo lu na gir me li yiz. Ik ti sa di ve top lum sal ko şul lar, iş çi ve emekçi sı nıf di na mik le ri bü tün iç za af la rı ve ge ri li ği ne rağ men dev rim ci si ya sal laş ma ya açık tır. Kar şıdev ri min yı ğın lar üze rin de ki ka nık sa tı cı ve alıklaş tı rı cı et ki si kı rıl mış de ğil. Re for mist par ti ve sen di ka la rın li be ral et ki le ri, Kürt ulu sal ha re ke tinin ge ri ye sav rul ma sı, kit le ha re ke ti nin iç di namik le ri ni za yıf la tan, güç ten dü şü ren öne m li faktör ler dir. Ne var ki, ka pi ta list sis te min top lum sal çe liş ki le ri, fa şist yö ne tim ve uy gu la ma lar, devrim ci di na mik le ri ve ola nak la rı sü rek li üre tir, iş çi sı nı fı di na miz mi ve ha re ke ti nin ge liş me si ze mi nini güç len di rir. Em per ya lizm, ser ma ye ve fa şiz me öf ke li, hoş nut suz iş çi ve emek çi yı ğın la rı nı ör güt le me de ve sa vaş tır ma da ön der lik ede cek olan onun par tisi dir. Par ti, tep ki li ve ha re ket li yı ğın la rı et ki lemek, si ya si ve ey lem çağ rı la rı na kar şı lık ve rir du ru ma ge tir mek için ön ce lik le on la ra pro pa ganda ve aji tas yo nu, kit le ça lış ma sı, dü şü nce ve pratik uyu mu ile gü ven ver mek zo run da dır. Özel likle ken di li ğin den ci ye rel ve ge nel kit le ey lem le rine ön cü lük eden, yön len di ren; bir ağır lık ve saygın lık ya ra tan ile ri ve do ğal iş çi ön der le ri ne te orik ve pra tik bir uyum, inan dı rı cı ve ik na edi ci bir pro pa gan da, doğ ru ve isa bet li si ya sal ön gö rülü lük gü ven ver me nin baş lı ca un sur la rı dır. Iş çi sı nı fı ve halk ha re ke ti, kar şı dev rim ci cep he de ki ge liş me ler, sı nıf lar ara sın da ki güç ilişki le ri nin de ğer len di ril me si, sta tik de ğil di na mik, don muş de ğil ha re ket ha li için de, bü tün bağ lan tıla rıy la ele alı nır sa doğ ru ve et ki li pra tik mü da hale ger çek leş miş olur. Ha re ket bir sü reç tir. Bu sü reç te ki geç miş, an ve ge le cek hal ka la rı iç içe geç miş tir, bağ lan tı lı bir bü tün sel lik ar z e der. Bu iç içe lik de me ka nik de ğil, di ya lek tik tir. Iç bağlan tı la rı ve uza nım la rı var dır. Ha re ke tin yal nız ca ya vaş ve ev rim ci de ğil, hız lı ve sıç ra ma lı ola ca ğı da di ya lek tik ya sa la rın bir ge re ği dir. Ba zen yıl ların ge liş me le ri, bü yük bir gü ne sı ğa bi lir. Iş çi sı nı fı ve halk ha re ke tin de ki bu ge liş me le ri he sa ba kat ma yan dev rim ci ça lış ma prog ra mı ve ha re ket plan la rı ha zır la mak pra tik te kar şı lı ğı nı bul ma yaca ğı için ama cı mı za hiz met et mez. Dev rim ci ça lış ma ken din den ön ce ki ça lışma ya da ya nır sa ile ri sıç rar ve ge li şir. Dev rim ci ça lış ma nın sı nıf sa va şı mı içe ri sin de ger çek leş tirdi ği kad ro laş ma, ör güt sel in şa, ku rum laş ma, mev zi, ka za nım, bi ri kim, mi ras ve de ney ler, alışkan lık lar ve ge le nek ler dev rim ci ça lış ma da ge nişli ği ne ve de rin li ği ne ge liş me nin, si ya sal/ top lumsal ge liş me le re et kin mü da ha le dü ze yi ni be lir ler. Par ti nin si ya sal çiz gi si ve ey le mi, as lın da ge liş tiril me si ge re ken te mel un sur la rı, ana çiz gi le ri; kit le ha re ke ti ne mü da ha le nin çe şit li bi çim le ri ni or ta ya koy du. Bu bel li baş lı kav ram lar la ifa de edil di. Ira de, po li ti ka da es nek lik ve kap sa yı cı lık, ön cü çı kış lar, ko şul la ra uy gun her tür lü mü ca de le bi çim ve araç la rı nı de ğer len dir me, es nek ve do lay lı ör güt le me araç la rı, si ya sal cü ret, ken di ni or ta ya koy ma, si ya si et ki yi ör güt le me, so kak ça tış ma la rı ve ba ri kat sa vaş la rı nı ge liş tir me, ha zır lık ve güç bi rik tir me, dev rim ci şid det ey lemle ri, grup şid de ti, yı ğın la rın dev rim ci şid de ti vb. kit le mü ca de le si ni mi li tan laş tır ma ve si ya sal laştır ma baş lı ca kav ram ve ka te go ri le ri miz ol du. Kit le ler de bi ri ken öf ke, tep ki ve ener ji nin açı ğa çık ma sı için den geç ti ği si ya si ko şul lar, sı nıf la rın güç iliş ki le ri, si ya sal güç le rin ren gi ve dev rim ci mü da ha le nin dü ze yi ne gö re fark lı lık lar ta şır. Ör ne ğin Su sur luk sü re cin de ki gi bi, et li yesüt lü ye faz la do kun ma dan, sis tem için de ve za ma na ya yı la rak da ge li şe bi lir bu. Bir ger gin lik ve öf key le so ka ğa taş ma sı, yı kı cı ve te pe le yi ci özel lik le riy le de ola bi lir. Böy le si bir dal ga, kendi si ne ye ni un sur lar, di na mik ler ka ta rak da ha bü yük ve üst dü zey de ge niş li ği ne- de rin li ği ne ye ni den üre te rek bü yü ye bi lir...ga zi ve 1 Ma yıs 96 baş kal dı rı sı bu nun bi çim le riy di. Kit le ha re ke tin de ki ka ba rış ve dal ga lan ma bi çim le ri; kit le ha re ke tin de mi li tan lık, yap tı rım cı ve gi ri şim ci özel lik ler bir öl çü de do ğal ön cü le re, ha re ket için de ile ri çı kan la rın ça lış ma sı, ilk hamle si ve yön len dir me si ne de bağ lı dır. Bu ha re ketlen me aşa ğı dan ve ken di li ğin den ci de ol sa, öne çı kan, fır la yan, söz eden ve sö zü nü din le ten, ey le me yö ne lir ken yı ğın la rın göz le dik le ri, dik kate al dık la rı ön cü le ri var dır, par ti ör güt le ri ve sı nıf ça lı şan la rı göz le ri ni böy le si do ğal ön cü le rin üzerin den ayır ma ma lı dır. Iş te emek çi yı ğın lar da bi ri ken öf ke ve hoşnut suz lu ğu açı ğa çı kar tan, do ğur tan bun lar dır. Sınıf Pusulası /18

19 Gücümüze Dayanarak Devrimi Örgütlemek Ör güt lü ön cü güç le rin, isa bet li ve et ki li mü da hale le ri de o ha re ke ti güç lü kı lar. Ha re ke ti ile ri çekme ve bü yüt me, bun la rı ya par ken et ki yi ör güt leme, ka za nım ve ürün le ri sa hip len me de ıs rar ve ya rar lan ma, el de ki ne da ya na rak ye ni den üret me ve ile ri ye fır la ma po li tik fa ali ye tin ve ça lış ma nın ba zı un sur la rı dır. Böy le ce ha zır lık, güç bi rik tir me ve fır sat kol la ya rak dar be ler in dir me de ifa de si ni bu lan ak tif sa vun ma tak ti ği bi çi min de ki hat tı mızda da ıs rar lı dav ran mış olu ruz. Sınıf Pusulası /19

20 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar İŞÇİ SINIFININ ÖRGÜTLENME MERKEZLERİ OLARAK SENDİKALAR İki Düş man Kam pın Odak lan dık la rı Bir Alan Sen di ka lar ve iş çi sı nı fı nın sen di kal mü cade le si nin öne mi, içe ri ği ve zo run lu lu ğu so ru nunda ki tar tış ma nın ta ri hi, de ni le bi lir ki ka pi ta lizm ve iş çi sı nı fı nın bü tün bir ta ri hi ka dar es ki dir. Yü zel li yıl lık bir ta ri hi geç mi şe sa hip olan bu tartış ma nın öne mi, sen di ka la rın üc ret li emek ile ser ma ye dü ze nin de sa hip ol duk la rı te mel özel likle rin den kay nak lan mak ta dır. Bu tar tış ma, iş çi sı nı fı ve emek çi mil yo nla rın ser ma ye dü ze ni ne kar şı, onun ik ti da rı nı ala şa ğı ede rek ken di ik ti darı al tın da top lum sal dev ri mi sür dür dü ğü bü tün ta rih bo yun ca da bir dö nem de vam ede cek tir. Marks-En gels ten gü nü mü ze ka dar bu so run da ko mü nist le rin ta raf ol du ğu tar tış ma, bir baş ka ifadey le ko mü nist le rin tar tış tı ğı sen di ka lar ve/ ya da ya rat ma yı he def le di ği sen di ka lar, ge niş iş çi yı ğın la rı nın ser ma ye ve ik ti da rı na kar şı mü ca dele ör güt le ri dir. Sı nıf sen di ka la rı dır. O ne den le biz ler de bu tar tış ma da sen di ka lar ve sen di kal mü ca de le der ken her han gi bir sen di ka yı ve sendi kal mü ca de le yi de ğil, dos doğ ru mark sist-le ninist sen di kal mü ca de le an la yı şı na bağ lı ola rak ya rat ma yı he def le di ği miz sen di ka lar ı, iş çi sı nıfı nın ör güt le ri ola rak sen di ka la rı ya ni sı nıf sen dika cı lı ğı ha re ke ti nin na sıl ol ma sı ge rek ti ği ni an lat ma ya ça lış tı ğı mı zı be lirt me li yiz. Ka pi ta list ser ma ye dü ze ni ve po li tik ik ti darla rı, bü tün tar ih bo yun ca, iş çi sı nı fı nın ör güt le ri sen di ka la ra çok ya kın bir il gi gös ter miş tir. Bu, ay nı za man da ka pi ta list bur ju va zi nin ken di sı nıf çı kar la rı kar şı sın da to par la na rak ge li şen iş çi sı nıfı ha re ke ti ne gös te ri len doğ ru dan ya kın il gi nin de ta ken di si dir. Üc ret li emek ile ser ma ye ara sında ki çe liş ki nin ilk dı şa vu ru mu ola rak ar dı şık ge len grev mu ha re be le ri ol du ğun dan, bur ju va zi iş çi sı nı fı ha re ke ti nin grev ey le miy le onun te mel yü rü tü cü araç la rı olan sen di ka la rı bir bir le rin den ay rıl maz kav ram lar ola rak ele al mış ve dü şünmüş tür. O ne den le grev hak kı nın ya sak ol du ğu, ya sak lan dı ğı bü tün du ru mlar da sen di ka laş ma ya git mek, sen di ka kur mak da hep ya sak ol muş tur. Iş çi sı nı fı, grev hak kı ve sen di ka laş ma hak kı için mü ca de le yi ay rıl maz bir bü tün ola rak ele al mış ve mü ca de le et miş tir. Bü tün sa na yi dev ri mle ri ni ta kip eden yıl lar da bur ju va zi ilk iş ola rak iş çi ler in grev yap ma sı nı ve bir lik ve sen di ka kur ma sı nı bir ya sak ola rak te mel ya sa la rı na koy muş tur. Iş çi ler de, grev yap ma ve sen di ka kur ma hak kı için uzun Sınıf Pusulası /20

21 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar yıl lar çok çe tin ve risk li mü ca de le ler ör güt le mişler dir. Ben zer mü ca de le ler In gil te re de, Fran sa da, Ame ri ka ve Al man ya da, son ra la rı La tin Ame ri ka ül ke le rin de ve ka pi ta lizm ve iş çi sı nı fı nın ge lişme ye baş la dı ğı bü tün ül ke ler de iş çi sı nı fı nın uzun yıl la rı nı al mış tır. Tek tek bü tün ül ke ler de ka pi ta list bur ju va zi, iş çi sı nı fı nın çok te mel mü ca de le ör gü tl eri olan sen di ka la rı amaç la rın dan sap tı ra rak, et ki siz ha le ge tir mek için iç ten ve dıştan bü tün hi le, ent ri ka ve komp lo la ra baş vur makta en kü çük bir çe kin ce gös ter me miş tir. Ege men sı nıf ola rak ör güt len miş bur ju va zi, ya sa la rı na koy du ğu ya sak lar la en gel le ye me di ği iş çi le rin sen di ka laş ma ha re ke ti ni amaç la rın dan sap tır ma yı te mel bir yön tem ve amaç ola rak be nim se miş tir. Bur ju va zi ken di cep he sin de sen di kal bir lik ler kur mak la ye tin me miş, bun dan da ha faz la ola rak ku ru lan ve her ge çen gün yay gın la şa rak et ki li mü ca de le araç la rı na dö nü şen sen di ka la rı içe ri den fet het mek yo luy la ken di sı nıf sal çı kar la rı ve amaç la rı doğ rul tu sun da kul lan mış tır. Ka pi ta liz min be şi ği sa yı lan In gil te re, ay nı za man da iş çi sı nı fı ha re ke ti ve sen di ka la rın da be şi ği dir. Ama In gil te re de 1924 yı lı na ka dar sendi ka kur mak, sen di kal fa ali yet yü rüt mek ya sak tır ta ri hin de çı ka rı lan grev ve sen di ka fa ali yet le ri ni ya sak la yan Bir leş me Ya sa la rı uzun yıl lar yü rür lük te kal mış yı lın da bu ya sa lar yü zün den Al tı Top pudd le sa vaş çı sı, çiftlik iş çi le ri ni ör güt le me ye ça lış tı ğı için ye di yıl lık sür gün ce za sı na çarp tı rıl mış lar dır. As lın da In gilte re de 1875 yı la na ka dar ger çek an lam da ya sa lar sen di ka la rı ta nı ma dı lar. Bü tün bu sü reç te In gi liz iş çi sı nı fı sert mü ca de le ler yü rüt tü. Ken di öz de ne yim le riy le, ya lı tıl mış ey le ml erin bur ju va zinin ik ti da rın ca çok ko lay ca bas tı rıl dı ğı nı gör dü. Sa na yi sek tör le ri nin ta ma mı ve gi de rek bü tün ül ke yi kap sa yan ey lem tür le ri ne ge çil di. Ya şa nan de ney ler, bu ey lem le ri yap ma nın yo lu nun da ül ke ça pın da sen di ka ör güt le ri kur mak tan geç ti ği açığa çık tı. Ül ke dü ze yin de sen di ka kur ma gi ri şimle ri de ilk ola rak In gil te re de baş la dı yı lın da Eme ğin Ko run ma sı Için Ulu sal Der nek ku rul du yı lın da üto pik sos ya liz min mu ci di Ro bert Owen, Bü yük Ulu sal Sen di ka lar Bir liği ni kur du. Bun lar, da ha son ra ku ru lan mo dern iş çi sen di ka la rı nın da emb ri yo nuy du yı lında top la nan Tra de-uni on lar Kong re si (TUC), bu im kan lar üze rin de ör güt len di. In gi liz bur ju va zi sinin bü tün dik kat le ri Tra de-uni on lar üze rin de yo ğun laş ma ya baş la dı. Fran sa da sen di kal ör güt len me hak kı an cak 1884 yı lın da el de edi le bil di bü yük Fran sız dev ri mi ne rağ men, Fran sız bur ju va zi si iş çi sı nı fının ül ke öl çe ğin de sen di kal bir ör güt len me ya ratma sı nı ya sa lar la ya sak la mış tır lar dan iti baren oluş ma ya baş la yan mes lek te me lin de ki ma hal li ör güt len me ler, yü rüt tük le ri uzun mü cade le ler den son ra, bur ju va zi nin par la men to su, Le Cha pe iler ya sa sı nı ip tal et mek zo run da kal dı. Kı sa za man zar fın da ma hal li bir lik ler de ör güt lenen iş çi sa yı sı 100 bi ne ulaş tı. Bu sen di kal odaklar dan son ra 1895 yı lın da Li moz da bü tün sen dika la rın bir leş me siy le Ge nel Emek Kon fe de rasyo nu (CGT) ku rul du. Ital ya da grev ve sen di ka laş ma 1889 yı lı na ka dar ya sak tı. Grev le re ka tı lan iş çi le re ağır ce zalar ön gö rü lü yor du. Al man ya da yal nız ca bel li sa na yi ko lla rın da iş çi le rin sen di ka laş ma sı na olanak ta nı nı yor du. Ama bun la rın fa ali yet le ri bir di zi kı sıt la ma ya ta bi tu tu lu yor du. Sen di ka lar, Ame ri ka Bir le şik Dev let le ri n de res men ya sal ol du kla rı hal de, fi ilen iş le til mi yor du. An ti-tröst ya sa sı di ye bi li nen 1890 ta rih li Sher man Ya sa sı, iş çi sı nı fı nın ör güt len me si önün de doğ ru dan en gel oluş tu ru yor du. Ame ri ka Bir le şik Dev let lerin de kit le sel bo yut la ra ula şan iş çi mü ca de le si, 1884 yı lın da bu ya sak la rı par ça la ma ya baş la mıştı. Iş çi le rin ör gü tü Eme ğin ½ö val ye le ri Ma yıs 1886 Cu mar te si gü nün den baş la ya rak bü tün ül ke de 8 sa at lik iş gü nü nün uy gu lan ma sı nı is te di. Grev, baş ta ½i ka go ol mak üze re bü tün sa na yi mer kez le ri ne ya yıl dı. Gös te ri le re dö nüş tü. Mo dern iş çi sı nı fı nın mü ca de le gü nü ilan et ti ği 1 Ma yıs ı, bu grev dal ga sı ta ri he kay det ti. Bel çika da da sen di kal fa ali yet uzun yıl lar ya sak tı da Lond ra Iş çi Der ne ği Sek re te ri Wil li am Lo ret Bel çi ka iş çi le ri ne yap tı ğı ko nuş ma da; Eğer kral lar bir le şe bi li yor sa, ser vet üre ti ci le ri ni çin ken di kut sal it ti fak la rı nı kur ma sın lar di ye ses le ne rek, gi de rek ulus la ra ra sı bir ni te lik ta şı maya baş la yan bur ju va zi ye kar şı, pro le tar ya nın en ter nas yo nal da ya nış ma sıy la kar şı du rul ma sı nın ge rek li li ği ne işa ret edi yor du. Sınıf Pusulası /21

22 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar Av ru pa dan son ra ka pi ta liz min ge liş medü ze yi ne pa ra lel ola rak La tin Ame ri ka ül ke le rinde de ül ke ge ne li ni kap sa yan sen di ka mer kez le ri ku rul ma ya baş lan dı. La tin Ame ri ka ül ke le rin de de ka pi ta lizm ve iş çi sı nı fı nın ge li şi miy le bir lik te iş çi le rin, iş çi bir lik le rin de kü me len me ve da ha iyi ya şam ve ça lış ma ko şul la rı için mü ca de le ye başla dı kla rı gö rü lü yor. Dün ya Sen di ka lar Fe de rasyo nu nun ka yıt la rı na gö re ül ke ça pın da ilk sen dikal mer kez ler Uru gu ay da 1875, Pe ru da 1884, Ar jan tin de 1890, Kü ba da 1890, ½i li de 1909, Mek si ka da 1912 de, Bo liv ya da 1912 de, El Salva dor da 1914 yı lın da ku rul du lar yı lın da La tin Ame ri ka ül ke le rin den al tı sı nın sen di ka ör güt le ri Bu enos Ai res te bir kon fe rans dü zen leye rek, böl ge de iş çi sı nı fı ha re ke ti nin ör güt len me ve ser ma ye ve hü kü met le ri ne kar şı mü ca de le so run la rı nı tar tış tı lar. Av ru pa ül ke le ri ne gö re da ha geç or ta ya çı kan La tin Ame ri ka ül ke le ri iş çi sı nı fı ha re ke ti, bu na rağ men 1890 yı lın da dün ya ça pında ki ilk 1 Ma yıs, Ar jan tin, Kü ba ve Mek si ka da da kut lan dı. Vah şi ve bar bar söm rü ge ci lik al tın da ki Af rika ve As ya ül ke le rin de de sen di kal ha re ket Av rupa da ki ha re ke ti n et ki siy le ge liş me yo lu na gi riyor. Sö mür ge ci li ğin ka yıt la rı na gö re 1874 yı lın da Fre eto wn da ter sa ne iş çi le ri gre ve gi di yor. 10 yıl son ra S.H.A. Ca se adın da Af ri ka lı bir iş çi Ma kina Iş çi l eri Bir li ği sen di ka sı nı ku ru yor ve za naat kar isim li bir de ga ze te çı ka rı yor. Gü ney Af rika Bir li ği n de ilk sen di ka 1887 de ku ru lu yor. Ca po Ca pe To wn da ku ru lan bu sen di ka, Ma rangoz lar Sen di ka sı dır. As ya ül ke le rin de de da ha çok do ku ma iş çi le ri içe ri sin de ge li şen sen di ka laşma ha re ke ti, sö mür ge ci bo yun du ru ğa kar şı mü cade le ye de hız ka zan dı rı yor. Hin dis tan da 1884 te Bom bay do ku ma iş çi le ri nin kur du ğu sen di ka, 1877 de ki ilk grev ve 1882 de Bom bay ve Madras eya let le rin de ki grev le rin or ta ya çı kar dı ğı iş çi sı nı fı ör güt le ri dir. Bi rin ci Em per ya list Pay la şım Sa va şı nın he men ön ce sin de do ru ğa çı kan iş çi mü ca de le le ri In gi liz sö mür ge ci le ri ni çıl gı na çe vir di. Iş çi li de ri Bal Gan gad har Ti lak ın In gi liz hü kü me tin ce tu tuk lan ma sı nı pro tes to eden do kuma iş çi le ri, 1908 yı lın da Bom bay da al tı gün lük grev yap tı lar. Çin de ilk sen di ka lar 1906 da or taya çık tı. Kı van tung da Ma ki nist ler Sen di ka sı, Kan ton da Pos ta Iş çi le ri sen di ka sı ku rul du dev ri mi, Çin de sen di kal ha re ke tin ge liş me si ne iv me ka zan dır dı ler den son ra Marks ve En gels in ulusla ra ra sı pro le tar ya nın sı nıf par ti si olan 1. En ternas yo na l i kur ma ça ba la rı ay nı za man da, da ha çok Av ru pa ül ke le ri ol mak üze re de ği şik ül ke lerde ki iş çi sı nı fı ör güt le ri, sı nıf sen di ka la rı ve iş çi bir lik le ri ni de bir leş tir me mü ca de le si dir. Hat ta, I. En ter nas yo nal in ön ce li bu sen di ka lar dır ler den son ra In gil te re, Fran sa, Al man ya ve Ame ri ka Bir le şik Dev let le ri n de ki iş çi sı nı fı ör güt le ri sen di ka lar la si ya si par ti l eri ara sın da ki ya kın laş ma ve iş bir li ği eği li mle ri nin ge liş me si ne bağ lı ola rak ka pi ta list bur ju va zi iş çi sen di ka la rı na iliş kin tak tik le rin de önem li de ği şik lik le r ya pma ya baş la dı. Ar tık da ha ön ce le ri te mel tak tik ola rak be nim se di ği ya sal en gel le me le ri, ya sak tak ti ği ni de vam et ti re mi yor. Çün kü iş çi sı nı fı nın uya nış ve ör güt len me dü ze yi, bu ya sal en gel le ri ta nı mı yor. On la rı bir bir aş mış tı. Bu hak la rı, yü rüt tü ğü mü ca de le ler so nu cun da ya sal gü ven ce le re de ka vuş tu ru yor du. Iş çi sın ıfı ör gü tle ri sen di ka la rın hem kit le sel leş me si ve hem de po li ti ka ya ka rışma ya, ger çek sı nıf sen di ka la rı ol ma ya baş la ma sı bur ju va zi için iyi ce so mut bir teh li ke ha li ne gelme si an la mı na ge li yor du. In gi liz Sen di ka lar Kong re si (TUC) In gil te re de Iş çi Par ti si nin ku rul ma sın da be lir le yi ci bir rol oy na ma sıy la birlik te, bur ju va zi bir yan dan sen di ka la rı ka ra la ma fa ali ye ti ne hız ve rir ken, bir yan dan da en tri ka lar la içi ne doğ ru dan ve do lay lı ola rak sız ma tak ti kl erini ge liş ti ri yor du. Sen di ka la rın si ya set ten uzak dur ma sı ge rek ti ği pro pa gan da sı yay gın bir bi çimde bu ge liş me ler den son ra dev re ye gi ri yor. On yıl lar ca Ame ri ka Iş çi Fe de ras yo nu (AFL) baş kanlı ğı nı yap mış Sa mu el Gom pers, bu po li ti ka nın ilk sa vu nu cu la rın dan dır. Bu iki eği lim ara sın da ki ça tış ma, bü tün sen di ka lar ve sen di kal ha re ke tin ta ri hi bo yun ca sert le şe rek sür müş tür la ra ge lin di ğin de ka pi ta liz min ser maye ih ra cıy la em per ya list te kel ci li ğe dö nüş me si kar şı sın da, iş çi sı nı fı ör gü tle ri sen di ka lar da Ulus la ra ra sı Mes lek Sek re tar ya sı bi çi min de ör güt len me ev ri mi gös te rir ler. Bun lar, gra fik sa nat la rı, ma den ci lik, in şa at, do ku ma, me ta lu rji, ta şı ma cı lık gi bi de ği şik iş kol la rı nı bün ye le ri ne alı yor te ku ru lan Ulus la ra ra sı Mes lek Sekre tar ya sı (ITC), 1913 te Ulus la ra ra sı Sen di ka lar Sınıf Pusulası /22

23 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar Fe de ras yo nu(if TU) na dö nüş tü. Bu ay nı za manda dün ya ça pın da bir sen di ka mer ke zi nin ku rulma sı için ya pı lan ilk gi ri şim dir. Salt IF TU bün yesin de ki sen di ka lı iş çi sa yı sı, o gün ler de 8 mil yon iş çi yi ge çi yor du la ra ge lin di ğin de iş çi sı nı fı ha re ke tinde sen di ka la rın öne mi ve ro lü nü tek dü ze dü şünen eği lim ler de güç len me gös ter miş tir. Bu tek yan lı dü şün ce ve de ğer len dir me ler ya sen di ka la rı, iş çi sı nı fı nın ör güt len me si nin en üst bi çi mi ol du ğu nu sa vu nu yor ve pro pa gan da edi yor ya da bü tü nüy le si ya set dı şın da kal ma sı nı sa vun uyor du. Bun lar, asıl ola rak In gil te re kay nak lı Tra de-union cu luk ve Fran sa ve La tin Ame ri ka ül ke le ri kay nak lı Anar ko-sen di ka list an la yış lar dır yı lın da Ulus la ra ra sı Sen di ka Kon fe ran sı, iş çi sendi ka la rı nın fa ali yet ala nı nı iyi ce sı nır la yan bir ka rar da ha al mış tır. Bu ka rar da, si ya se ti bü tü nüyle iş çi sı nı fı nın si ya si ka na dı ya par, sen di ka lar iş çi le rin ça lış ma so run la rı na iliş kin is tem ler le ken di ler i ni sı nır la ma lı dır lar an la yı şı yer alır. Bi rin ci em per ya list sa va şın işa ret le ri gö rül me ye baş la nın ca II. En ter nas yo nal 1907 yı lın da ki Stuttgart Kong re si nde sa va şın çık ma sı nı ön le ye cek ey le ml ere gi riş me, ve eğer sa vaş çı ka cak olur sa ka pi ta list re ji mi de vir mek için kit le le ri se fer ber et me ka ra rı al ma sı na rağ men, sos yal-şo ven yakla şım la rın ken di bur ju va zi si ni des tek le me si, sa vaş baş la dı ğın da ka ra rın ger çek an lam da ha ya ta geç me si ni en gel le di. Gö rül dü ğü gi bi yu ka rı da ki du rum lar da sen di ka lar, ko mü nist en ter nas yo na lin yö ne ti min de si ya sal çağ rı lar ya pı yor. Bu du rum, dün ya sen di kal ha re ke ti nin son de re ce ge ri le mesi ni de bir lik te ge tir di bü yük Ekim Dev rimi yle bir lik te iş çi sı nı fı nın ör güt le ri sen di ka lar da ye ni den can lan ma baş la dı yı lın a ge lin diğin de 50 mil yon iş çi sen di ka lar da ör gü tlü dür ½u bat ın da opor tü nist ka na dın ön derli ğin de ku ru lan Sos ya list En ter nas yo na li Temmuz ayın da top la nan ve Ams ter dam En ter nas yona li ola rak bi li nen bu top lan tı da Ulus la ra ra sı Sen di ka lar Fe de ras yo nu nu ye ni den kur ma ka ra rı al dı. Ey lem ala nı nı Av ru pa ül ke le riy le sı nır lı yordu. Ams ter dam da ku ru lan Ulus la ra ra sı Sen di kalar Fe de ras yo nu, ken di si ni en baş ta sos ya liz min ana yur du Sov yet ler Bir li ği nde ki sen di ka la ra ka pa lı tu tu yor du. Ka pi ta liz min ye ni ye ni ge liş meye baş la dı ğı ül ke ler de ki sen di ka la ra ve sen di kal ha re ke te de bü tü nüy le il gi siz du ru yor du. Prog ramı na Bol şe vik re ji mi ni red de den an la yış la rı da ka rar lar bi çi min de koy muş tur. Ama Le nin ve Bolşe vi kler, bu sen di ka lar da ör güt len miş iş çi kit le leri nin sos ya list dev rim ve sos ya lizm için ta şı dı ğı dev rim ci im kan la rı gör dük le rin de da ima Ulus lara ra sı Sen di ka Fe de ras yo nu nu bir leş me ye zor ladı lar. IF TU da ka rar al ma sü reç le rin den dı şta lanan ger çek sı nıf sen di ka la rı 1920 de Mos ko va da top lan dı lar. 41 ül ke den de le ge nin ka tıl dı ğı I. Kong re de Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li ku ruldu. Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li sü rek li IF TU yu bir leş me ye ve sı nıf sen di ka cı lı ğı çiz gi sine çek me mü ca de le si yü rü tü yor du. Bur ju va zi de boş dur mu yor du. Hem IF TU nun sı nıf iş bir lik çi si li der le ri ara cı lı ğıy la sen di ka la rın dev rim ci rol le rini oy na ma la rı nı, sen di ka la rın ger çek ten sı nıf sendi ka la rı ol ma la rı nı en gel li yor du ve hem de ken di eliy le sen di ka lar ku ru yor du de La hey de ku ru lan Ulus la ra ra sı H ris ti yan Sen di ka la rı Konfe de ras yo nu (IFC TU), sı nıf mü ca del esi kav ramı nı açık bir şe kil de red de di yor du. Tü zü ğü nün 2. mad de si ni, eko no mik ve sos yal ya şam ay rı halkın bü tün ço cuk lar ının iş bir li ği yap ma sı nı ge rekti ri yor. Do la yı sıy la şid de ti ve sı nıf mü ca de le si ni red de der şek lin de dü zen le miş tir. Böy le bir sendi ka nın iş çi kit le sen di ka sı ol ma sı na rağ men bir sı nıf sen di ka sı ol ma dı ğı ken di li ğin den an la şılmak ta dır. Ulus la ra ra sı te kel le rin çı kar lar ını doğru dan ko ru yan bir baş ka ör güt de, Ce nev re de 1919 yı lın da ku ru lan Ce mi yet-i Ak vam dır. Bi rinci Em per ya list Pay la şım Sa va şı n da ga lip çı kan ül ke ler ta ra fın dan ku ru lan söz de ev ren sel plan da emek çi le rin ko run ma sı ve ge le ce ği nin da ha iyi kı lın ma sı na yö ne lik da imi bir ör güt ola rak lan se edi len Ulus la ra ra sı Ça lış ma Ör gü tü (ILO) hü kümet le rin ve iş ve ren le rin kur du ğu bir ör güt tür. Için de sen di kal ha re ke tin sağ ka nat tem sil ci le rinin de yer al mış ol ma sı bu ger çe ği de ğiş tir mi yor. Gö rül dü ğü gi bi ulus la ra ra sı bur ju va zi, iş çi sı nı fının ör güt le ri ola rak sı nıf sen di ka la rıy la son de rece il gi li dir. ILO nun ku rul ma sın da Av ru pa ül ke le ri nin hü kü met ve iş ve ren le riy le bir li kte söz de iş çi hakla rı ve ça lış ma stan dart la rı nı be lir le mek ama cıyla, Ulus la ra ra sı Sen di ka Fe de ras yo nu nun sağ ka nat li der le ri Sa mu el Gom pers, L. Jo uha ux vb. ol ma sı te sa düf de ğil dir. Bur ju va zi nin, iş çi sı nı fı Sınıf Pusulası /23

24 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar ör gü tle ri sen di ka la rı, sı nıf sen di ka la rı ol mak tan çı kar mak için içer iden ve dı şa rı dan ku şat ma al tına al ma ve et ki siz kıl ma tak ti ği nin doğ ru dan bir so nu cu dur. Ulus la ra ra sı Sen di ka lar Fe de ras yo nu nun ba şı na çö rek len miş bur ju va zi nin iş bir lik çi le ri sen di ka ar is tok rat la rı nın en gel le me ça ba la rı na kar şın, bü yük sos ya list Ekim Dev ri mi fır tı na sı, mo dern iş çi sı nı fı nı her ge çen gün da ha faz la sosya liz min mer ke zi ne doğ ru çe ki yor du. Ulus la ra rası Sen di ka lar Fe de ras yo nu, Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li ni bir bü tün ve tek ör güt ola rak üye ka bul et mi yor du. Bol şe vik ler ise, bu nu zor luyor lar dı. Ulus la ra ra sı öl çek te bu den li ge niş iş çi sı nı fı kit le le ri ni kap sa yan bir sen di ka nın iş çi sı nıfı nın ka pi ta liz me ve bur ju va zi ye kar şı, sos ya lizm mü ca de le si nin bir ara cı ol ma ni te li ği ne gel me si ni Bol şe vik ler çok önem si yor du. Bu nun ilk baş langı cı ya da adı mı iki li bir ka rak ter ta şı yor. Bol şevik le rin bü yük zor la ma la rıy la ku ru lan In gi liz- Sov yet Sen di ka Ko mi te si nin ama cı ulus la ra ra sı sen di ka ha re ke ti ni bir leş tirm ek tir. Dik kat edi l ir se Ulus la ra ra sı Sen di ka Fe de ras yo nu bir di zi sağ lıksız, ka pi ta list sis te mi ko ru yan sı nıf iş bir li ği ka rakte ri ne rağ men III. En ter nas yo nal ve Kı zıl Sen dika lar En ter nas yo na li, iş çi ta ba nın ta şı dı ğı bü yük dev rim ci po tan si yel den do la yı ona ya kın dur maya ve yön ver me ye son de re ce önem ve ri yor. Onun iş çi po tan si ye li ile bir leş mek, sos ya lizm mü ca de le si ne çek mek için ta viz ler bi le ver mek tedir ler de ku ru lan In gi liz-sov yet Sen di ka Ko mi te si, da ha son ra ye ri ni, Sov yet Sen di ka la rı Mer ke zi Kon se yi, Bri tan ya Tra de-uni on la rı Kong re si ve Ame ri ka Bir le şik Dev let le ri Sa na yi Ör gü tl eri Kong re si (CIO) nden olu şan Ha zır lık Ko mi te si ne bı rak tık tan son ra, bu ko mi te de ilk Dün ya Sen di ka la rı Kon fe ran sı nı ha zır la mış ve top la mış tır. Dün ya Sen di ka lar Kon fe ran sı, 25 Ey lül - 8 Ekim 1945 ta rih le ri ara sın da Pa ris te, Pa la is de Ca ha il lot da top lan dı. Top lan tı ya 56 ül ke den 67 mil yon iş çi yi tem si len 215 de le ge ka tıl dı. Kon fe rans, 3 Ekim de ken di si ni Dün ya Sen dik alar Kong re si ve ay nı gün Dün ya Sen di kala rı Fe de ras yo nu (DSF) ola rak ilan et ti. Bol şe vikle rin ve Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li nin yo ğun ve yo ru cu ça lış ma la rıy la or ta ya çı kan DSF, dün ya iş çi sı nı fı ha re ke tin de önem li bir ge liş me ve de ne yim dir. Da ha 6-17 ½u bat 1945 te ki Londra top lan tı sın da Sov yet Sen di ka la rı he ye ti nin başka nı; De le ge le ri Sov yet Sen di ka la rı he ye tiy le kor ku tur sak, ulus la ra ra sı sen di kal ha re ke tin bir liğin den na sıl söz ede bi li riz, fa şist Al man ya yı boz gu na uğ rat mak için iş çi sı nı fı nın ça ba la rın dan na sıl bah se de bi liz der ken na sıl zor lu bir gö rev le kar şı kar şı ya ol duk la rı nın, ha re ke ti, sı nıf sen di kacı lı ğı çiz gi sin de iler let mek için na sıl zor gö rev lerle kar şı kar şı ya ol duk la rı nın al tı nı çi zi yor du. Bu ge liş me dün ya bur ju va zi si için son de re ce ür kü tücüy dü. Ko mü nist ler bü tün gün cel mü ca de le ler de diz gin le ri el le ri ne ge çi ri yor lar dı. O ne den le em per ya list bur ju va zi, DSF için de ki ka pi ta list dü zen yan lı sı re for mist öğe ler ve/ ya da eği lim ler üze rin den, ha re ke ti par ça la mak ve iş çi le ri ve sendi ka la rı ka zan mak için da ha so mut plan lar la yo ğun laş ma yo lu na git ti. Af ri ka, As ya ve La tin Ame ri ka ül ke le ri nin ba ğım lı ve sö mür ge halk la rının tem sil ci le ri nin de bir par ça sı ol du ğu dün ya iş çi sı nı fı nın bu sen di kal bir li ği nin tü zü ğü nün ön sö zü ne koy du ğu dün ya nın bü tün kay nak lar ının bü tün hal k la rın ya ra rı na kul la nıl ma sı nı sağ laya cak bir dün ya dü ze ni nin ku rul ma sıy la eri şi lebi lir. Dün ya halk la rı nın bü yük ço ğun lu ğu kol ve ka fa iş çi le ri dir ve du rum la rı nın ko run ma sı ve iler le me le ri, ulu sal ve ulus la ra ra sı dü zey de ör gütlen miş bü tün güç le ri nin bir li ği ne bağ lı dır söz leri, ka pi ta list bur ju va zi yi kor kut ma dan ve onu, bü tün o la nak la rı nı kul la na rak ön lem al ma ya zorla ma dan ede mez di. Bur ju va ziy le pro le tar ya arasın da ki ik ti dar kav ga sın da her iki kamp ara sın dan da, ge niş iş çi kit le le ri ni ka zan ma da bu araç la rın, sen di ka la rın öne mi ta rih ve te ori ta ra fın dan ka nıtlan mış tı. Ba şı nı ABD ve In gi liz em per ya list le rinin çek ti ği ulu sla ra ra sı te kel ci bur ju va zi DSF yi böl mek ve güç ten dü şür mek için bin ler ce uz manı nı gö rev len dir di ler. Yüz mil yo nlar ca do lar harca dı lar. Al ter na tif ola rak da Ulus la ra ra sı Hür Sen di ka lar Kon fe de ras yo nu, (ICF TU) nu ya rat tılar. Bu kon fe de ras yon doğ ru dan Ame ri kan em per ya liz mi eliy le ku rul du. CIA, Dün ya Sen dika lar Fe de ras yo nu nu böl mek için yo ğun bir ka ra la ma kam pan ya sı or ga ni ze et ti. Ba tı Al manya da DGB, Fran sa da CTG-FO, da ha son ra Italya da Ital ya Emek çi Sen di ka la rı Kon fe de ras yo nu gi bi ge liş me ve olu şum lar, iş çi sı nı fı düş ma nı fa ali yet ler di. Em per ya list bur ju va zi nin bü tün iş çi Sınıf Pusulası /24

25 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar sı nı fı ör gü tle ri ne ol du ğu gi bi, dün ya iş çi sı nı fı nın sen di kal ha re ke tin den duy du ğu kor ku ve düş manlı ğı da ha iyi an la mak için Ame ri kan Iş çi Fe de rasyo nu (bu fe de ras yo na baş ta da DSF ka tıl ma dı) AFL Baş ka nı G. Me any nin 1951 yap tı ğı ko nuşma yı anım sa ta rak so ru nun bu bo yu tu nu nok ta laya lım. G. Me any; Sa vaş son ra sı yıl lar da Fran sa ve Ital ya da ko mü nist teh li ke bü yük ol du ğu za man, hür eği lim li sen di ka cı la ra el çi lik te ata şe olan Ame ri ka lı mes lek taş la rı, an ti ko mü nist bir sen di ka nın ku rul ma sı için mad di des tek ve re rek yar dım et ti ler. Em per ya list bur ju va zi nin ye tiş tirdi ği uz ma nın bu söz le ri, gü nü mü ze ka dar bü tün ül ke le rin bur ju va zi si ne yol gös ter miş tir. Bur ju vazi ya sak lar la en gel le ye me di ği, iş çi le rin ken di le rinin ku rdu ğu ve gel iş tir di ği sen di ka la rı ent ri ka, komp lo ve mad di im kan lar la içe ri den par ça la yarak ken di de ne ti mi ne alı yor. Mo dern iş çi sı nı fı nın ka pi ta liz me kar şı ver di ği mü ca de le nin et ki li ve bir ara cı, ger çek ten bir sı nıf sen di ka sı iş lev ve ro lün den alı ko yu yor du. Ve ka pi ta list sö mü rü dü zen le ri nin esas lı bir ko ru yu cu zır hı ve em ni yet su pa bı ha li ne ge ti ri yor. Par ti ile Iş çi Sı nı fı Ara sın da ki Ak ta rım Ka yış la rı, Par ti nin Sı nıf la Te mas Nok ta la rı Bu ge liş me le ri özet le me de ki amaç, iş çi sı nıfı nın da ha iyi ya şam ve ça lış ma ko şu lla rı na ka vuş ma nın mü ca de le ör güt le ri ola rak ku ru lan sı nıf sen di ka la rı nın, ku rul duk la rı gün den iti ba ren ku ru lu ka pi tal ist sis te me ve ser ma ye dü zen ler ine ve on la rın po li tik ik ti dar la rı na kar şı ve ri len mü cade le de oy na dı kla rı esas lı ro lün çıp lak ve net bir şe kil de gö rül me si ni sağ la mak için dir. Bu gü ne de ğin üze rin de çok ça ya zıl ma sı na ve du rul ma sı na rağ men, Marks, En gels, Le nin, Sta lin gi bi mo de rn iş çi sı nı fı nın ön der ve öğ retmen le ri nin, iş çi sı nı fı nın kit le ör güt le ri ola rak sen di ka la rın öne mi ne, onl arın üc ret li emek ile ser ma ye dü ze ni ara sın da ki mü ca de le de oy na dıkla rı esas lı ro lle ri ne da ir yap tı kla rı be tim le me ler üze rin de dur ma yı özel lik le bu gün kü ko şu llar da ya rar lı ve zo run lu gö rü yo ruz. Çün kü sen di ka lar eko no mik mü ca de le araç la rı dır. Bu amaç la ku rulur lar; ama on lar ger çek ten iş çi sı nı fı nın kit le ör güt le ri, sı nıf sen di ka la rıy sa ko mü nist ön cü nün ver di ği ik ti dar mü ca de le si nin yar dım cı araç la rı, po li tik mü ca de le nin kal dı raç la rı dır. Yu ka rı da özet le me ye ça lış tı ğı mız, DSF nin kı sa ta ri hi ve onun mü ca de le il ke le ri dos doğ ru bu nu an la tı yor. Dik kat edi lir se III. En ter nas yo nal in ku rul ma sı ile Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li nin ku rul ma sı ara sı na faz la bir za man gir mi yor. Le nin in ön derli ğin de ki dün ya ko mü nist le ri boş lu ğu ve a ci li ye ti her ge çen za man da ha çok his se di len mo dern iş çi sı nı fı nın dün ya par ti si ni ku ru yor. Ar dın dan 41 ül ke den sen di ka la rı tem si len ge len de le gel erin ka tıl dı ğı Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li nin I. Kong re si ni (1920) top lu yor lar. Hem dev ri min ya pıl dı ğı Sov yet ler Bir li ği n de hem de dev rim ci iş çi sı nı fı ha re ke ti nin yük sel di ği ül ke ler de, ko münist par ti si nin ön der li ğin de iş çi sı nı fı ve ezi len ve sö mü rü len mil yo nl arı dev ri me gö tür mek için iş çi sı nı fı si ya sal ör güt le ri nin et ki li yar dım cı araç la rı olan sen di ka la rın ku rul ma sı ve ge liş ti ri le rek et kin kı lın ma sı na bü yük önem ve ri li yor. Ulus la ra ra sı Sen di ka lar Fe de ras yo nu nun ba şın da ki Ame rikan Sen di ka cı lı ğı na, Tra de-uni on cu ve Anar ko Sen di ka l ist kar ma sı nıf iş bir lik çi li ği ne rağ men, iş çi sı nı fı nın ulus la ra ra sı sen di kal ha re ke ti ni devrim ci bir doğ rul tu da, sı nıf sen di ka cı lı ğı hat tın da i ler let mek için yo ğun mü ca de le ler ve ri li yor. Bü tün bu nlar, iş çi sı nı fı nın ka pi ta liz me ve ka pi talist sö mü rü ye kar şı mü ca de le de sen di ka la rın oy na dı ğı dev rim ci iş lev den do la yı ya pıl mak ta dır. Marks-En gels in ku rul ma sı na ön der lik et tiği I. En ter nas yo nal in ku ru cu la rı nın, Av ru pa nın de ği şik ül ke le rin de ki iş çi bir lik le ri ya da der nekle ri ol du ğu bi li ni yor. In gi liz Tra da-uni on la rı nın En ter nas yo nal e ka tıl ma la rı nı Marks-En gels in ne ka dar çok önem se di ği bi li ni yor. Ka tı lım cı la rın ob jek tif du ru ml arı nı bi lim sel bir ana li ze ta bi tu tan, ve ri li za man ve ve ri li du rum ger çek liğin den ha re ket eden Marks ın 28 Ey lül 1964 te Lond ra da top la nan Ulus la ra ra sı Iş çi Bir li ği nin ku ru luş çağ rı sı nın di li ni son de re ce in ce ayar la dı ğı nı bi li yo ruz. Karl Marks, Ko mü nist Ma ni fes to nun içe rik ve ru hu na do kun ma dan di lini ve üs lu bu nu ku ru luş çağ rı sı nda de ğiş ti ri yor. Bu nu ge niş iş çi bir li kle ri ni kap sa mak ve sos yalizm te ori siy le eğit me ko şul la rı nı el de et mek/ ola nak lı kıl mak için ya pı yor. Marks-En gels, ka pita list sis tem ko şul lar ın da pro le tar ya nın ör güt lenme mer kez le ri ola rak sen di ka la rı önem se dik le ri için Marks, Tra de-uni on lar la il gi li şöy le di yor: Sınıf Pusulası /25

26 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar Tra de-uni on lar, ser ma ye nin zor ba lık la rı na karşı di re niş mer kez le ri ya rar lı bir şe kil de ha re ket et mek te dir ler. Güç le ri ni pek akıl lı ca ol ma yan bir bi çim de kul lan dı kl arı za man amaç la rın dan kısmen sap mak ta dır lar. Sa de ce var olan dü ze nin so nuç la rı na kar şı ufak-te fek kav ga lar la ye ti nip, ay nı za man da bu dü ze nin dö nüş tü rül me si ne ça lışma dık la rı, ör güt lü güç le rin den emek çi sı nı fın tam an la mıy la kur tu lu şu, ya ni üc ret li li ğin ke sin ola rak or ta dan kal dı rıl ma sı için bir kal dı raç gi bi ya rarlan ma dı kla rı za man amaç la rın dan ta ma men sapmak ta dır lar. Marks bu söz le ri 1866 da Ce nevre de top la nan En ter nas yo nal in I. Kong re si ne sun du ğu, Sen di ka la rın Ro lü, Öne mi ve Gö rev leri baş lık lı ya zı da söy lü yor. Bu ra da çok açık olan bir nok ta var dır. Sen di ka la rın salt ka pi ta liz min bel li dü zey ve ala nlar da ki so nuç la rı na kar şı mü ca de le et mek te ken di le ri ni sı nır la ya ma ya cak la rı dır. Böy le ya par lar sa bur ju va zi nin elin de ki bir oyunca ğa dö nü şür ler. Sen di ka la rın ka pi ta list sis te min yı kıl ma sı için ça lış ma la rı, ör güt lü güç le ri nden emek çi sı nı fın tam an la mıy la kur tu lu şu için ya rar lan ma la rı ge rek ti ği çok açık tır. Bu yüz den Marks, bü tün iş çi top lan tı la rın da yap tı ğı ko nuşma lar da hep si ya sal ik ti da rın ele ge çi ril me si, ça lı şan sı nıf la rın en bü yük gö re vi ol muş tur (Ku ru luş Çağ rı sı n dan) di ye rek ko nuş ma la rı nı özet le miş tir. As lın da eko no mik mü ca de le ile si ya sal mü ca de le iliş ki si ni, doğ ru dan, bir bü tü nün bir bi rin den as la ay rıl maz iki par ça sı nın araç la rı olan sen di ka lar ve si ya sal par ti iliş ki si ola rak kavra mak her za man çok önem li ol muş tur. Eko no mik mü ca de le ile si ya sal mü ca de le nin, bu nla rın araçla rı olan sen di ka lar ile si ya sal par ti ler ara sın da, bu iki si nin yü rüt tü ğü mü ca de le nin ni te li ği ara sında her za man ka lın ay rım çiz gi le ri yok tur. Bir birle riy le uz laş maz sı nıf kar şıt lık la rı için de olan sı nıf ve ka te go ri le ri n bir bi ri ne kar şı mü ca de le sinde, her iki kamp için de bu mü ca de le araç la rı ge rek li ol muş tur. Bu her iki araç ço ğu du rum lar da ay nı içe rik te bir mü ca de le de yü rü tü yor ol sa lar, bun la rın var ol ma la rı nın ve ge liş ti ril me le ri nin zo run lu lu ğu nun or ta dan kalk ma sı de ğil, da ha da güç len di ri lip pe kiş ti ri lme si ge rek miş tir. Mo dern iş çi sı nı fı nın do ğu şun dan gü nü müze ka dar, bir bi rin den te mel ni te lik le riy le ay rı lan de ği şik ta rih sel ve top lum sal ko şul lar da or ta ya çık mış sen di kal ör güt lü lük le ri ol muş tur. Marks- En gels in bi lim sel sos ya lizm te ori si ni şe kil len dirme ye baş la dı kla rı ve peş pe şe sa na yi dev rim le rinin ger çek leş ti ği ta rih sel ko şul lar da da sen di ka lar ve sen di kal mü ca de le de ne yim le ri var dır. Ka pi taliz min te kel ci lik aşa ma sın da, pro le tar ya nın da ulus la ra ra sı öl çek te bir bi riy le de ği şik bi çim ve dü zey ler de iliş ki ye geç ti ği, kar şı lık lı mü ca de le de ne yi ml eri ni ak tar dı ğı, mad di ve ma ne vi sı nıf da ya nış ma sı na yo ğun ve yay gın bir şe ki lde gir diği ta rih sel ko şul lar da da sen di ka lar ve sen di kal mü ca de le de ne yim le ri var dır. Iş çi sı nı fı nın po li tik ik ti da rı ele ge çi re rek top lum sal dev ri mi ke sin ti siz bir bi çim de sür dür dü ğü, sos ya liz mi in şa et ti ği ta rih sel ko şu llar da ke za sen di ka lar de ne yi var dır. Bü tün bu bir bi rin den fark lı ta rih sel ve top lum sal ko şu llar da ger çek dev rim ci ler ve ko mü nis tler eko no mik mü ca de le ile si ya sal mü ca de le nin ilişki si ni, eko no mik mü ca de le araç la rı ile si ya sal mü ca de le araç la rı ara sın da ki doğ ru dan iliş ki yi ta nım la mış lar ve sı nır la rı nı net bir şe kil de çiz mişler dir. Ama hâ lâ dün ya da ol du ğu gi bi, Tür ki ye dev rim ci ha re ke tin de de sen di ka lar ve sen di kal mü ca de le ile si ya sal mü ca de le ara sın da ki iliş ki ger çek ten tam ola rak ya şa ma ge çi ril di ği söy lene mez. Bu ra da te mel kay gı da ha çok, sen di ka ların ka pi ta liz me kar şı mü ca de le de ki rol le rin den çok faz la söz edi lir se, si ya sal mü ca de le nin esas ve doğ ru dan araç la rı olan si ya sal par ti le rin (söz ko nu su edi len mo dern iş çi sı nı fı nın ger çek ko müni st par til eri dir) rol le ri nin red de dil di ği ya da da ha iyim ser bir ifa dey le kü çüm sen di ği dir. Hiç kim se bu ger çek du ru mu gör mez lik ten ge le mez. Bu gün Tür ki ye de bur ju va ide olo jik he ge mon ya nın ağırlı ğı al tın da re for mizm ve bur ju va par la men ta rist ava nak lı ğı nın yay gın bir şe kil de bü tün top lum sal ta ba ka la ra si ya yet et ti ği bu kon jonk tür de söz ko nu su an la yış ve bi linç bi çim len me si nin marksist-le ni nist ko mün ist le rin de so run kar şı sın da tu tuk kal ma sı na yol aça bi li yor. Tür ki ye de uzun yıl lar dır, iş çi sı nı fı nın sen di kal ha re ke ti ke li me nin ger çek an la mıy la kir le til miş tir. Kir len me ide olojik, po li tik ol du ğu ka dar bü tün bi linç bi çim le ri ola rak, ya pı sal ola rak da yo ğun bir in san sal ya ban cı laş ma dü ze yi ne çık mış tır. Bu du rum, baş lı ba şı na iş çi sı nı fı nın kit le ör güt le ri ola rak sen di ka la rın sı nı fı ör güt le me de, eğit me de ve ka pi ta li st sis te me kar şı mü ca de le ye sü r me sin de ki ta rih sel rol le ri ni per de le miş tir. Göl ge le miş ve bu Sınıf Pusulası /26

27 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar ru hu öl dü rül müş tür. Ama an cak bu du ru mun aşılma sı gö re vi bu gün mark sist-le ni nist ko mün ist lerin omuz la rın da dır. Iş çi sı nı fı için de po li tik bir odak ol ma yı (bu gün da ha çok ol mak üze re) her za man te mel amaç la rı ola rak kav ra ma la rı ge re ken ko mün ist ler, fab ri ka ve sen di ka ça lış ma sı nı bir lik te ele al ma dan, dü şün me den mo dern iş çi sı nı fı için de po li tik bir odak ol ma yı ba şa ra maz lar. Bu mut la ka bi lin me li ve kav ran ma lı dır. Tam da bu nok ta da Rus ya da ki 1905 dev rim gün le ri çok eği ti ci bir de ney su nu yor. Sta lin o gün ler de; Marks, her sı nıf mü ca de le si nin si ya sal bir mü ca de le ol du ğu nu söy le miş tir. de dik ten son ra ay nı za man da iş çi le rin sen di kal ha re ke ti bü yü yüp ge liş ti. Ocak ayın da ki eko no mik grev ler (1905) bun da da et ki li ol du. Ha re ket bir kit le ha re ke ti ne dö nüş tü, is tek le ri art tı ve za man la sosyal de mok ra tik ör güt le rin hem par ti iş le ri ni ve hem de sen di ka iş le ri ni ay nı za man da yö ne te meye cek le ri or ta ya çık tı. Par ti ve sen di ka lar ara sın da bir çe şit iş bö lü mü ya pıl ma sı ge rek i yor du di yerek, sen di kal bir lik le rin bu çok te mel ve nes nel du rum üze rin de peş pe şe Mos ko va, Pe ters burg, Var şo va, Ode sa, Ri ga; Har kov, Tif lis ve her yer de ku rul duk la rı nı ve bu sen di kal bir lik le rin, ge çen yı lın Ey lül ayın da bir lik le rin bir tüm Rus ya Konfe ran sı top la na cak ka dar iler le di iş (Sta lin, Eserler, C. 1, Sf. 250, In ter Yay.) de me yi de ek li yor du. Rus ya da sen di ka lar ya sal de ğil. Res men ya saktır. Ama dev rim, bu so mut ih ti ya cı nı ken di si, sı nıf sen di ka la rı gi bi mü ca de le araç la rı nı ya ra ta rak ve ço ğal ta rak ve çe şit li lik ka zan dı ra rak kar şı lı yor. Kim böy le bir iş bö lü mü nden ha re ket le 1905 dev rim gün le rin de iş çi sı nı fı ör güt le ri ola rak sı nıf sen di ka la rı nın mü ca de le si nin salt eko no mik mü ca de ley le sı nır lı kal dı ğı nı id dia ede bi lir? Böyle bir id dia baş tan so na ka dar saç ma dır. Onun için Sta lin, Marks a baş vu ra rak, Eğer pro le ter ler le ka pi ta list ler bu gün bir bir le ri ne kar şı eko no mik bir sa va şım sür dü rü yor lar sa, ya rın bir de si ya sal sa vaş sür dür mek ve böy le ce iki ay rı sa vaş ta ken di sı nıf çı kar la rı nı sa vun mak zo run da ka la cak lardır. (age) de mek le Rus ya da ki iş çi sı nı fı nın mü ca de le si ve onun gös ter di ği ev ri mi özet li yor. Sen di ka la rın par tiy le sı nıf ara sın da doğ ru dan bir kon tak nok ta sı ol ma lar ın dan ya sa dı şı, il le gal ör güt len mek zo run da kal mış lar dır. Fab ri ka, iş ye ri ve iş kol la rın da par ti hüc re le ri sı nı fın gün lük mü ca de le le ri ni kar şı la ma da ye ter li gel me yin ce sen di ka lar la sos yal de mok rat ör güt ler ola rak ta nım la nan par ti hüc re le ri ara sın da ke sin bir iş ve gö rev bö lü şü mü ne git me ih ti ya cı ken di si ni da yat mış tır. Marks, bur ju va ziy le iş çi sı nı fı ara sın da ki ça tış ma nın ev ri mi ni; gi de rek iki sı nıf ara sın da ki bir ça tış ma du ru mu na ge lir. Böy le ce iş çi ler bur juva la ra kar şı bir lik ler (sen di ka lar) ku rar lar, üc retle ri yük sek tut mak için ara la rın da ke net le nir ler, muh te mel ayak lan ma lar için ön ce den ha zır lık lı ol mak ama cıy la ka lı cı bir lik ler oluş tu rur lar... Yü rüt tük le ri kav ga nın ger çek mey ve sı, bu kav ganın he men ar dın dan el de edi len so nuç ta de ğil, iş çi bir lik le ri nin yay gın laş ma sın da yat mak ta dır. (aç- SP) Mo dern sa na yi nin ya rat tı ğı ge liş miş ha berleş me araç la rı, ay rı ay rı böl ge ler de ki iş çi ler arasın da te mas sağ la ya rak bu bir lik le rin oluş ma sı na kat kı da bu lun mak ta dır. Hep si de ay nı ni te li ği ta şı yan sa yı sız ye rel mü ca de le yi mer ke zi leş ti rerek ulu sal öl çek te sı nıf lar ara sı bir mü ca de le du ru mu na ge tir mek için ge rek li olan da bu te masın ta ken di siy di. Ne var ki, her sı nıf mü ca de le si si ya sal bir mü ca de le dir. (Ak ta ran Marks, En gels Sen di ka lar Üze ri ne, sf. 58) Sen di ka lar la iş çi sı nıfı par ti si ara sın da iş lev le ri, ro ll eri ve kap sam la rı açı sın dan bü yük fark lar var dır. Ama son tah lil de iş çi sı nı fı nın ge niş bö lük le ri ni kap sa yan te mel gö rev le ri olar ak da ha iyi ya şam ve ça lış ma ko şulla rı el de et mek için mü ca de le olan sen di ka la rın ba zen ül ke ça pın da sı nı fın ta ma mı nı il gi len di ren dü zey de ör güt le di ği mü ca de le ler ar tık si ya sal bir muh te va ta şır lar. Ör ne ğin, 8 sa at lik iş gü nü için mü ca de le gi bi, ge nel grev gi bi mü ca de le ler po litik içe rik te dir yı lın da I. En ter nas yo nal in gi ri şim le riy le In gil te re de ül ke ça pın da ge nel oy hak kı için ku ru lan Re form Bir li ği ni Marks ın In gi liz iş çi le ri nin yı ğın sal re form ha re ke ti nin yö ne ti le ce ği si ya sal mer kez de di ği ni, yu ka rı da sö zü nü et ti ği her sı nıf mü ca del esi si ya sal bir mü ca de le dir an la yı şın dan kay nak lan mak ta dır. Ül ke ça pın da pro le tar ya nın ik ti dar mü ca de le si ni ör güt le ye cek ve yö ne te cek pro le tar ya nın ko münist ön cü sü, par ti dir. Ama her sı nıf mü ca de le si si ya sal bir mü ca de le ol du ğu na gö re ger çek sı nıf sen di ka la rı nın ve on lar da ör güt le nen iş çi le rin En ter nas yo nal in 24 Tem muz 1920 de Le nin in ön der li ğin de top la nan II. Kong re si nin şu ka ra rı Sınıf Pusulası /27

28 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar mark sist gö rüş açı sı nın da ha so mut bir çer çe ve ye otur tul ma sı dır. Ko mün ist par ti si nin de vrim de ki ro lü söz ko nu su ya pı lan ka rar da şöy le den mek tedir: Ko mü nist En ter nas yo nal, pro le tar ya nın kendi ba ğım sız si ya si par ti si ol ma dan dev ri mi ni ya pa bi le ce ği gö rü şü nü şid det le red de der. Her sı nıf mü ca de le si si ya si bir mü ca de le dir. Ka çı nılmaz ola rak iç sa va şa dö nü şen bu mü ca de le nin he de fi si ya si ik ti da rı ele ge çir mek tir. Ve si ya set an cak şu ya da bu si ya si par ti ta ra fı ndan ele ge çiri lip ör güt le ne bi lir ve yö ne ti le bi lir. Le nin ve Ko mü nist En ter nas yo nal, ko mün ist par ti le rin mü ca de le si nin sı nır la rı nı açık bir şe kil de çi zerken, ko mün ist par til e ri n ka pi ta list sis te min de ğişik bi çim, dü zey ve bi rim ör güt len me le ri nin karşı sı na çı kar mak ama cıy la ku r du ğu ve ça lış tır dı ğı alt ör güt le rin ver di ği mü ca de le nin de bir sı nıf lar mü ca de le si ol du ğu nu, ay nı açık lık ta tek rar lı yorlar. Bu ra da önem li olan bir nok ta nın al tı çi zil meli dir. Iş çi sı nı fı ha re ke ti, ken di sen di ka la rı, sı nıf sen di ka la rı ön der li ğin de ne den li ge niş kap sam lı mü ca de le ler ör güt ler se ör güt le sin, bu mü ca de le ni ha ye tin de ken di ko mün ist par ti si nin ön cü lü ğünde yü rü tül me di ği mü ddet çe plan lı po li tik ik ti dar mü ca de le si nin bir si la hı ha li ne ge ti ri le me ye ce ğidir. Sı nıf mü ca de le si nin doğ ru dan araç la rı olan iş çi kit le ör güt le ri sen di ka lar la, ön cü sı nı fın ön cü müf re ze si si ya sal par ti, ko mü nist par ti ara sın da ki en önem li ayı rım nok ta sı bu dur dev rim fır tı na sı nın kı ta Av ru pa sın da bur ju va zi ta ra fın dan sa vuş tu ru lma sı nın he men ar dın dan bü tün iş çi bir lik le ri ya sak lan dı. Fran sa dan son ra 13 Tem muz 1854 te Bis marck ın Prusya lı de le ge le ri Al man par la men to sun da bü tün iş çi bir lik le ri ni ya sak la ma ka ra rı çı kar dı lar. Bu ka rarın 1852 de ko mü nist le rin Köln de ki yar gı lan mala rı nı ta kip et me si, iş çi sı nı fı nın eko no mik ve po li tik mü ca de le si nin kop maz bir li ği ni gös te riyor. Çün kü amaç; iş çı sı nı fı ve onun la bir lik te in san so yu nun ik ti sa di kur tu lu şu, top lum sal kurtu lu şu dur. Si ya set bu nun ara cı dır. Kur tu luş, bu araç olan ve mo dern iş çi sın ıfı ha re ke ti nin ge nel si ya se ti nin ör güt le me ve ku man da te pe si par ti ile onun alt ör güt le ri ara sın da ki doğ ru iliş kiy le el de edi le bi lir. Ba şın dan be ri tek rar la dı ğı mız bir nok ta, sen di ka la rın iş ye ri, mes lek ve iş ko lu gi bi so mut me kan lar da iş çi sı nı fı nın gü nlük ya şa mla rı nın doğ ru dan için de ve onun bir par ça sı ol ma la rı dır. Bü tün me kan lar da ki iş çi le rin ay rım sız ya kın ve uzun erim li sı nıf çı kar la rı nı ko ru ma yı ve sa vunma yı amaç la mak ta dır lar. Bun lar böl ge sel, ulu sal ve ulus la ra ra sı bo yut ve özel lik ler ta şı mak ta dır. Mo dern iş çi sı nı fı har eke ti nin gün lük ne fes alışve ri şi ni te nef füs et mek te dir ler. Eğer ger çek ten sı nıf sen di ka la rıy sa, sı nıf ha re ke ti nin açık ve ör tük di na mik le ri ni, par ti on lar ara cı lı ğıy la ir deler ve bü tün dev rim ci re zerv le ri bu ör güt len me lerin ken di si ne sun du ğu ma ter yal ve im kan lar aracı lı ğıy la bü tün lük lü du ru ma ge ti re rek ger çek dev rim ci tak tik plan lar oluş tu ra bi lir. Sen di ka lar her za man si ya sal odak lar dan da ha çok sı nıf la iç içe dir ler. Tek tek iş çi le rin di ni inanç ve si ya sal eği lim le ri ne bak mak sı zın iş ye ri ve iş kol la rın da ki bü tün iş çi le ri ser ma ye ve ka pi ta list le re kar şı sı nıfsal çı kar la rı ve sö mü rü ye kar şı mü ca de le te me linde bir leş tir dik le ri için, iş çi sı nı fı nın ör güt len mesi nin odak nokt ası ol muş lar dır. ya da iş çi sı nı fının ör güt len me mer kez le ri ol muş lar dır. Sen di kalar bu so mut ger çe klik üze rin de vü cut bul duk ların dan, iş çi sı nı fı nın ik ti sa di mü ca de le araç la rı ola rak ta nım lan mış lar dır. Ama bun la rın bir ge lişim ev ri mi var dır. Ken di ge li şim ta rih le ri nin ilerle yen aşa ma la rın da iş çi sı nı fı sen di ka la rı nın serma ye sı nı fı na, üc ret li emek ile ser ma ye dü ze ni ne kar şı ver di ği mü ca de le de gi de rek da ha kar ma şık ve da ha ge nel bir gö rü nü me bü rü nü r ve baş lan gıç amaç la rı nı çok tan aşa rak da ha ile ri bir içe rik ka za nır. O ne den le Marks-En gels, bü tün bir I. En ter nas yo nal ta ri hi bo yun ca tek rar tek rar mo dern iş çi sı nı fı nın eko no mik mü ca de le siy le po li tik mü ca de le si nin bir bi rin den ay rıl maz bir li ği ne ge ri dön mek ve onun üze rin de uzun uza dı ya tar tış mak ve yaz mak zo run lu lu ğu duymuş lar dı. On ca de ney, bil gi ve ve ri ye rağ men ay nı so ru nun ay nı nok ta la rın da Le nin-sta lin ve Bol şe vik ler tek rar ko nuş mak, tar tış mak ve yazmak zo run lu lu ğuy la kar şı kar şı ya kal mış lar dır. In gi liz ve Ame ri kan Tra de-uni on cu la rı nın serma ye dü ze ni ne kar şı ver di ği mü ca de le yi Marks- En gels önem se miş ler. Bu mü ca de le ye si ya sal içe rik li bir sı nıf mü ca del esi de de miş ler ama on la rın iş çi sı nı fı nın ik ti da rı bur ju va zi den al ma sı ge rek ti ği dü şün ce si ne ka dar iler le me me le ri ni burju va zi nin ye de ği ne düş mek le, mev cut dü ze ni Sınıf Pusulası /28

29 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar onay la mak la eleş ti re rek mah küm edil me le rin den de as la vaz geç me mi şler dir. O ne den le, Ko mü nist En ter nas yo na l in Ey lül 1871 ta rih le ri ara sın da ya pı lan Londra kon fe ran sın da şu te mel fi kir le rin al tı nı tek rar çiz miş ler dir. De vam la, En ter nas yo nal iş çi ler in her kur tu luş ça ba sı nı utan maz ca ezen ve ka ba kuv vet le sı nıf ay rı mı nı ve bu te mel üze rin de ku rul muş po li tik ege men li ği ni son suz laş tır ma ya ça lı şan sa yı sız bir ge ri ci lik le kar şı kar şı ya ol duğun dan; iş çi sı nı fı mülk sa hi bi sı nıf la rın bu top yekün zo ru na kar şı, mülk sa hi bi sı nıf la rın tüm es ki par ti olu şum la rı nın ter si ne, biz zat özel po li tik par ti ha lin de ya pı la na rak an cak kit le ola rak ha reket ede bi le ce ğin den; iş çi sı nı fı nın po li tik par ti ola rak bu ya pı lan ma la rı top lum sal dev rim ve ni hai he de fi nin - sı nıf la rın or ta dan kal dı rıl ma sıza fe ri için vaz ge çil mez ol du ğun dan; iş çi sı nı fı nın bel li bir nok ta ya ka dar eko no mik mü ca de le le ri ile ha li ha zır da oluş tur du ğu tek tek güç le ri nin bir leşti ril me si nin, ken di si ni sö mü ren le re kar şı po li tik mü ca de le sin de de bir kal dı raç ola rak hiz met et me si ge rek ti ğin den; bü tün bu ne den ler den Konfe rans, En ter nas yo nal in bü tün üyel eri ne şu nu ha tır la tır: Iş çi sı nı fı nın mü ca de le ko nu mu na, onun eko no mik ha re ke ti ile po li tik fa ali ye ti bir biriy le kop maz şe kil de bağ lı dır (Ak ta ran, A. S. Lo sovsky, Sen di ka lar üze ri ne II. sf , In ter Yay.) Iş çi sı nı fı nın eko no mik mü ca de le siy le po litik mü ca del esi nin bu iç i çe li ğin den ötü rü, 1920 yı lın da Le nin ve Bol şe vik Par ti ön der li ğin de III. En ter nas yo nal den bir yıl son ra Mos ko va da topla nan Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li I. Kong resi n de; Kı zıl Sen di ka lar En ter nas yo na li prog ramı na ilk gö rev ola rak ka pi ta list sis te min yı kıl ması ve sos ya liz min ku rul ma sı nı koy du. Ör gü tün ka pıl arı, sı nıf mü ca de le si nin de vrim ci il ke le ri ni ka bul eden, iş çi le rin eko no mik ta lep le ri uğ ru na mü ca de le si ni si ya si mü ca de le ye bağ la yan ve Ams ter dam Ulus la rar ası Sen di ka lar Fe de ras yo nu tar fın dan tem sil edi len re form cu ha re ke ti teş hir için mü ca de le eden, bü tün sen di kal ku ru luş la ra açık tı... (Fi lip Ko ta, Dün ya Sen di kal Ha re ke tinde Iki Kar şıt Çiz gi, sf 36, Cey lan Yay.) Bu ra dan da hiç bir tar tış ma ya yer bı rak ma ya cak açık lık ta olan nok ta, ger çek an lam da sı nıf sen di ka la rı nın ver di ği mü ca de le an ti ka pi ta list içe rik te ol ma sı ve po li tik bir bo yut ta şı yor ol ma sı dır. Ka pi ta list si ste min yı kıl ma sı ve sos ya liz min ku rul ma sı mü ca de le si ra fi ne ve do lay sız bir sı nıf mü ca delesi dir, ka pi ta liz me kar şı do lay sız bir mü ca de le dir ve o ne den le po li tik içe rik te dir. Bü tün ta rih bo yun ca bur ju va zi nin iş çi sı nı fı ör güt le ri sen di kalar la çok ya kın dan il gi li olm ası, her so mut ta rihsel du rum da, iş çi sı nı fı nın bu ör güt le ri ne kar şı çok et ki li ve kap sam lı tak tik pla nlar ge liş tir me si bu özel lik le rin den da ha çok, sen di ka la rın iş çi sı nı fı nın ör güt len me sin de en et ki li araç lar ol masın da dır. Iş çi sı nı fı nın ilk top lan dık la rı, çok so mut bir top lum sal güç du ru mu na gel di ği yer dir sen di kalar. Bi rin ci Em per ya list Pay la şım Sa va şı nın arife sin de 10 mil yon sen di ka lı iş çi var ken 2. Em perya list Pay la şım Sa va şı ön ce si bu ra kam 40 milyon ci va rın da dır. Bu du rum sen di ka lar ın iş çi sı nı fı nın ör güt len me sin de, ör güt lü top lum sal bir güç ol ma sın da ne den li el ve riş li araç lar ol du ğu nu ta nıt lı yor. Bur ju va zi, sen dik la ra ve sen di kal ha reke te her za man çok il gi gös ter miş tir de dik. Le nin şöy le bir tes pit ya par. Iş çi ha re ke ti ne ka tı la nlar ara sın da ki an laş maz lık la rı do ğu ran son de re ce ö nem li ne den ler den bi ri de, ge nel lik le yö ne ti ci sı nıf la rın, özel lik le de bur ju va zi nin tak tik de ğişik lik le ri dir. Eğer bur ju va zi nin tak ti ği hep ay nı bi çim de ya da en azın dan hep ay nı cins ten tak tik ol say dı, iş çi sı nı fı, bu tak ti ğe, ge ne ay nı de re ce de tek bi çim li ya da ay nı cins ten bir tak tik le kar şı lık ver me yi ça bu cak öğ re nir di. (Anar şizm ve Anarko Sen di ka lizm, sf , Sol Yay). Le nin, bur ju va zi nin iş çi sen di ka la rı na kar şı ge liş tir di ği tak ti kl eri uzun uza dı ya ne den le riy le bir li kte tah lil et mek te dir. Bur ju va zi, sen di ka la rı sı nıf ege men li ği ni sür dür me ve pe kiş tir me nin araç la rı ola rak kul lanır. Iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rın ser ma ye ve hü kü me te kar şı dev rim ci ey le mi nin araç la rı ol mak tan çı kar mak için rüş vet le sen di ka bü rokrat la rı nı ve dev le ti dev re ye so kar. Li be ral-re for mist akım lar ise, sen di ka la ra sen di ka list-eko no mist mü ca de le yü rüt me si doğrul tu sun da yön len di rir ler. Ko mü nist ler ise, sen dika lar da ki si ya si nü fuz la rı ve güç le riy le sen di ka ları, dev rim ci iş çi ha re ke ti ni ge liş tir me nin, ser ma ye ve fa şiz me kar şı sa va şı mı yük selt me nin ara cı, kal dı ra cı ya par lar. Sınıf Pusulası /29

30 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar Par ti nin sı nıf ça lış ma sı fab ri ka, sen di ka ve semt ça lış ma sı bü tün sel li ği ne da ya nır. Iş çi sı nı fı içe ri sin de güç ol mak, bur ju va zi nin ken di sı nıf ege men li ği nin hiz me ti ne sok ma sı nın tak tik le ri ni bo şa çı kar mak, sen di ka la rı ger çek iş lev le ri ne ka vuş tur mak gö re viy le yüz yü ze dir. Ko mü nist par ti si iş çi sı nı fı nın ge niş ke sim le ri ni ay dın lat mada, sen di ka la rı önem li mer kez ler ola rak gö rür. Karl Marks, da ha 1866 yı lın da Sen di ka lar, üc ret li kö le lik sis te mi nin ken di si ne kar şı ha re ke te geç mek te sa hip ol du k la rı gü cü he nüz tam ola rak kav ra mış de ğil ler dir. Bu yüz den ge nel top lum sal ve si ya sal ha re ket ler den çok uzak kal mış lar dır de dik ten son ra bun dan böy le na sıl dav ran ma la rı ge rek ti ği ne iliş kin, Baş lan gıç ta ki amaç la rın dan ay rı ola rak, iş çi sı nı fı nın ke sin kur tu lu şu nun ge niş çı kar la rı uya rın ca, onun ör güt len me mer ke zle ri ol ma bi lin ciy le ha re ket et me si ni ar tık öğ ren me lidir ler. Bu doğ rul tu da ki her top lum sal ve si ya sal ha re ke te yar dım cı ol ma lı dır lar. Ken di le ri ni tüm iş çi sı nı fı nın sa vu nu cu la rı ve tem sil ci le ri ola rak gör dük le rin de ve öy le dav ran dı kla rı nda... (Marks-En gels, Seç me Ya pıt lar, Cilt 2, sf , Sol Yay.) di ye de vam ede rek sen di ka la rın iş çi sı nı fı nın ke sin kur tu lu şu için mü ca de le si nin ör güt len me mer kez le ri ola rak önem li gö rev lerle kar şı kar şı ya bı ra kı yor. Bu ne den le Le nin 1907 yı lın da, sen di ka lar da can la baş la ça lı şa lım, her alan da, mark siz min dev rim ci te ori si ni pro le tar ya için de yay ma ya ve bir sı nıf ör gü tü ka le si kurma ya ça lı şa lım. Her şey bu nun ar dın dan ge le cektir (Anar şizm ve Anar ko Sen di ka lizm, sf 266). Bu söz ler, Bol şe vik ler le -Men şe vik le rin sen di kalar so ru nun da yap tı ğı tar tış ma da Bol şe vik le rin iş çi sı nı fı ör güt le ri sen di ka lar da ça lış ma yı red dettik le ri id di ala rı na kar şı söy len mek te dir. Le nin, so ru nun sen di ka lar da ça lı şıp ça lış ma mak la, sendi ka la rın iş çi sı nı fı nın ke sin kur tu lu şu uğ ru na ver di ği mü ca de le de oy na dı ğı, oy na ma sı ge rek en rol le il gi li ol ma dı ğı nı, iş çi sı nı fı nın ör güt len me si ça lış ma sın da fark lı ve baş ka po li ti ka la rın iz lenme sin de ol du ğu nun al tı nı çiz mek te dir. Bol şe vik le rin bu ko nu da iz le ye ce ği po li ti ka ile sen di ka lar la par ti yi yak laş tır ma, sos ya list bi lin ci ge liş tir me ve pro le tar ya nın dev rim ci gö rev le ri ni kav ra ma an la yı şı için de ye ri ne ge tirme ye ça lı şı yo ruz de mek te dir. Sen dik alar da ki dev rim ci ça lış ma da ağır lık mer ke zi ni bur ju va zi nin par la men tar ist oyu nla rın dan, bur ju va zi nin bir ale ti ve oyun ca ğı ol mas ın dan, salt sı nıf ör güt le ri nin to par lan ma sı na doğ ru bir mü ca dele ye çek mek gö rüş açı sıy la ça lış ma nın öne mi ne de kuv vet li vur gu lar ya pı yor. Sen di ka la rı yay maya, ni te lik ola rak ge liş tir me ye ve iki düş man kam pın kı ran kı ra na bir bi ri ne kar şı ver di ği kavga da iş çi sı nı fı nın mü ca de le ka le si yap ma nın zo run lu lu ğu na kuv vet li vur gu lar ya pı yor Le nin. An cak bu ba kış açı sı nın sen di ka la rın 1905 Ara lık ayak lan ma sı ön ce sin de ki, ge nel grev ve ge nel di re niş te oy nad ığı ro lü da ha et kin ve da ha ka lı cı bir içe rik te oy na ya ca ğı ger çe ği ne ıs rar la işa ret edi yor Bol şe vik ler. Ay rı ca Le nin, 1905 Rus de vri mi ni in sen di ka la rı test et ti ği ni ve on la rın de vri min tek rar to par lan ma sın da ve iş çi sı nı fının ke sin kur tu lu şu mü ca de les i nde bir zo run luluk ol du ğu nun al tı nı çi zi yor dev ri mi ne ön ge len gün ler de Rus ya pro le ter ya sı de ği şik ve çok fark lı öz gün lük le re sa hip ör güt len me ler için de ol ma sı na kar şın, sendi ka lar so mut bir ih ti yaç ol arak yi ne de ken di si ni da ya tı yor. Bü yük pro le ter sos ya list Ekim dev rimiy le Sov yet ler Bir li ği nde iş çi sı nı fı, Sov yetler gi bi ge liş kin bir ik ti dar ör güt len me si mo deli ne sa hip ol ma la rı na rağ men, iş çi sı nı fı nın kit le ör güt le ri sen di ka la rın güç len di ril me si ve et kin kı lın ma sı gö re vi her ge çen gün da ha çok bü yüyor. Bu ih ti yaç la bir lik te, ta rih te ki on ca de ne ye rağ men hâ lâ sen di ka la rın ro lü ve gö rev le ri de sa ğa-so la çe kiş ti ri le rek, tek yan lı bir gö rüş açısın dan ele alın ma ya de vam edi yor. Biz bu ra da, bu tar tış ma ya, pro le tar ya nın ko mü nist par ti si ön cü lü ğün de bur ju va zi yi, üre tim araç la rı üzerind e ki mü lki yet ten uzak laş tı ra rak, on la rın po litik ik ti da rı nı iş çi sı nı fı ve ge niş emek çi kit le le rinin ör güt len miş si lah lı zo ruy la pa ram par ça edi le rek ken di dik ta tör lü ğü nü kur du ğu ko şul lar al tın da, sos ya list in şa ko şul la rın da hâ lâ iş çi sı nıfı nın kit le ör güt le ri sen di ka lar dev rim den ön ce ki öne mi ni ko ru yor sa, bu gün üc ret li emek ile serma ye dü ze nin de dev ri mi ör güt le me ça lış ma sı yü rü ten biz ler açı sın dan sen di ka la rın ve ger çek bir sı nıf sen di ka la rı ha re ke ti ya rat ma nın ge rek lili ği ne ve zo run lu lu ğu na bir kez da ha par mak bas mak için dir. Len in, 1920 ler de Troç ki ve Bu ha rin le sen di ka lar üze ri ne yap tı ğı tar tış ma da so ru na çok de ği şik açı lar dan yak la şı yor. Sınıf Pusulası /30

31 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar Bun lar ın bir bo yu tu da pro le tar ya dik ta törlü ğü nün, dev le tin o gün için gös ter di ği ba zı bü rok ra tik çar pık lı klar ve bun la rın gi de ri lme si müc ade le si açı sın dan sen di ka la rın gö rev le ri dir. Dev le ti mi zin bü rok ra tik er ki -di yor Le nin- bir iş çi dev le ti ol du ğu an la şıl mak tad ır ve dev let te bu acık lı - na sıl ifa de ede yim - eti ke ti ya pış tır mak zo run da yız. Iş te si ze ge çiş dö ne mi nin ge r çek li ği pra tik te böy le oluş muş bir dev let te sen di ka la rın sa vu na ca kla rı bir şey ol ma dı ğı nı mı sa nı yor sunuz, ta ma men ör güt len miş pro le tar ya nın mad di ve ma ne vi çı kar la rı nı sa vu nur ken sen di ka lar ol ma dan ya pı la bi lir mi? (Seç me Eser ler, C. 9, sf. 33) Bü tün bun lar sen di ka la rın -bun lar ger çek an lam da sı nıf sen di ka la rı dır- salt sı nıf ör güt le ri ol ma sın dan, sos ya l iz mi en ger çek an lam da sı nıfın bu ka le ler i nin sa hip le ne ce ği ve sa vu na ca ğı ger çek li ğin den ha re ket edi yor Le nin. Çün kü i şçi sı nı fı, kit le ör gü tl eri olan sen di ka lar da ken di kendi si ni yö net me yi öğ re ni yor. Hiç bir sı nı fı sö mürme miş ve hiç bir top lum sal ta ba ka kar şı sın da ken di si nin im ti yaz lı ol du ğu alış kan lı ğı nı edin memiş tir. Onun için sos ya liz mi in şa et me, pr ole tar ya dik ta tör lü ğü al tı nda top lum sal de vri mi ke sin ti siz ola rak sür dür me nin en önem li te mi nat la rın dan bi ri si bu araç lar dır, iş çı sı nı fı ör güt le ri sen di ka lardır. Mo dern iş çi sı nıf ının ön de ri ve öğ ret men le ri bü tün so ru nla ra ol du ğu gi bi bu so ru na da, sen dika lar so ru nu nu da ve ri li za man da ve ri li ko şul lar al tın da ken di ba ğım sız ba kış açı sın dan ha re ket le tah lil et miş ler dir. Le nin, sen di ka la rın top lu msal ha ya tın bü tün bi ti şik alan la rın da ki okul ol ma özel lik le ri nin so mut bir in ce le me si ne ko yu lu yor. Ge rek Sovyet Tra de-uni on cu lu ğu na kar şı mü ca de le, ge rek Troç ki ve Bu ha rin in sen di ka la rın so mut ro lü nü red de den tez le ri ne kar şı mü ca de le ederken; dev let zo run ala nı dır. Özel lik le pro le tar ya dik ta tör lü ğü ça ğın da zor dan vaz geç mek de li liktir. Ida re et mek ve me se le ye ida ri yak la şım bu ra dan ol maz sa ol maz şart tır. Par ti pro le tar yanın doğ ru dan hü kü met eden ön cü sü dür, ön de ridir. Öz gün et ki le me ara cı, ön cü yü saf tut ma nın ve çe lik leş tir me nin ara cı zor de ğil, par ti den ih raç tır. Sen di ka lar dev let ik ti da rı nın re zer vu arıdır, kom ü nizm oku lu dur, eko no mi yi sevk ida re et me oku lu dur. Bu alan da öz gül ve en önem li olan şey yö ne tim de ğil, mer ke zi (el bet te ay nı za man da ye rel) dev let yö ne ti mi, eko no mi ve emek çi le rin ge niş kit le le ri ara sın da ki bağ dır. (Aç-SP) (Le nin. Seç me Eser ler, C. 9, Sf. 95, In ter Yay.) di ye rek, sen di ka la rın ko mü nizm oku lu, eko no mi yi sevk ve ida re et me oku lu vs. gi bi be lir le mel eri net ve an la şı lır bir taz da yap mak tadır. Ama sos ya liz min in şa sı nın çok ile ri ki aşa mala rın da ala cak la rı so mut bi çi mler, ya da ge rek li olup ol ma ya cak la rı so ru nun da da bu gün hiç bi rinin söy le ne me ye ce ği ni ay nı açık lık la be lirt mekte dir. Ay rı ca par ti prog ra mı nın eko no miy le il gi li bö lü mün de de sen di ka la rın mer ke zi dev let idare si ile ge niş emek çi kit le ler ara sın da ki bağ ol duk la rı nı söy le dik ten son ra sen di ka la rın ekono mi nin yö ne ti mi ne ka tı lı mı da ha be lir gin tarz da ko nul mak ta dır le rin Sov yet ler Bir li ği n de de se n di ka, pro le tar ya dev le ti nin bü rok ra tik çarpık lık la rı na kar şı sos ya li st in şa nın iler le me si, sos ya lizm bi lin ci ni ka zan ma nın en el ve riş li araçla rı, yö net me eği ti mi al ma oku lu, vb. sı nıf mü cade le si nin araç la rı ola rak po li tik mü ca de le yü rütmek gö re vi ile de kar şı kar şı ya dır lar. Tür ki ye bur ju va zi si de bü tün dün ya ül ke le rin de ki bur juva zi ve po li tik ik ti dar la rın yü rü dü ğü yol da yü rümüş tür. Tür ki ye de sen di ka kur ma ve grev hak kı 1946 yı lı na ka dar ya sak tır. Bu yıl lar da çok parti li de mok ra si ge ve ze lik le ri de hız ka zan mış bu lu nu yor. Iş çi sın fı ha re ke tin de dip ten ge len dal ga lar, Ke ma l ist dik ta tör lü ğü 10 Ha zi ran 1946 ta ri hin de sı nıf esa sı na müş te rif ce mi yet kur ma ya sa ğı nı gö rü nüş te de ol sa res men kal dır mak zo run da bı ra kı yor. Iş çi sı nı fı ha re ke ti ne ta nı nan bu söz de öz gür lük, öm rü nü ay nı yı lın 21 Ara lık ın da ta mam lı yor. Sı kı yö ne tim ka ra rıy la bu ya sa ra fa kal dı rı lı yor. Dün ya öl çe ğin de olu şan iş çi sı nı fı sen di kal ha re ke ti nin her geç en gün bü yüyen et ki le ri Tür ki ye nin ege men sı nıf la rı nı sı kıştı rı yor. Res mi ya sak tak ti kle ri dün ya ça pın da ve bü tün ül ke ler de adım adım terk edi li yor. Iş çi sı nı fı nın ör güt le ri sen di ka la rı, içe ri den par ça la ma ve böl me, ku ru lu dü zen le rin sa vu nu cu su bur ju va ge ri ci par ti le ri nin gü dü mü ne sok ma tak ti ği te mel alı nı yor ve be nim se me dö ne mi baş lı yor. Bu yıllar, dün ya öl çe ğin de sen di ka lar için de, iş çi sı nıfının sen di kal ha re ke ti için de ki mü ca de le nin sertle şti ği, ça tış ma ve ay rış ma nın gi de rek bü yü dü ğü yıl lar dır. Sınıf Pusulası /31

32 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar O yıl lar Ame ri kan sen di ka cı lı ğı Av ru pa, La tin Ame ri ka, As ya ve Af ri ka da ki sen di kal ha re ke ti böl mek için yo ğun bir fa ali yet yü rü tüyor. Ba şı ndan be ri DSF için de yer al ma yan Ameri ka Iş çi Fe de ras yo nu (AFL), CIA ile iş bir li ği için de özel lik le za yıf hal ka ola rak Fran sa ve Al man ya sen di ka lar ının ba şın da ki sı nıf iş bir lik çisi sağ ka nat sen di ka cı la rı ka zan mak ve ha re ke ti böl mek için 1946 da Brük sel de Av ru pa Tem silci lik Bü ro su nu ku ru yor. Bu bü ro nun ba şı na AFL de yıl lar ca ça lış mış de ne yim li Ir ving Bro wn ge ti ri li yor de özel lik le La tin Ame ri ka da gi de rek güç le nen sen di kal ha re ke tin böl me sal dırı la rı nın hız lan dı ğı bir dö nem dir yıl la rı ara sın da CI A nin Ulus la ra ra sı Ör güt ler Da i re si Mü dü r lü ğü nü ya pan Tho mas I. Bra dan şu söz le ri Ame ri kan sen di ka cı lı ğı nı, iş çi sı nıf ının ulus la ra ra sı sen di kal ha re ke ti ni böl me ve güç ten dü şür me plan lar ını pek çok bo yut tan göz ler önüne se ri yor de Sa tur day Eve nin Post ta şöyle ya zı yor: 1947 de ko mü nist CGT Pa ris te bir grev dü zen le di. Bu grev Fran sız eko no mi si ni çök me teh li ke siy le yüz yü ze ge tir miş ti. Hü kü metin dü şe ce ğin den kor ku lu yor du... Bu bu na lı mın or ta sın da Irw ing Brown sah ne ye çık tı. Bu bins ki sen di kas ın ın (AFL-Y no tu) fon la rıy la For ce Ouv ri ere ko mü nist ol ma yan bir sen di ka ola rak ör güt len di. Pa ra bi tin ce, Irw ing Bro wn, CI A ya baş vur du. Böy le ce öz gür sen di ka cıl ığa ak ta rı lan giz li öde nek ler baş la dı... (Aç. SP) Bu öde ne kler ol ma say dı sa vaş tan son ra ta rih bam baş ka bir yol iz le ye bi lir di (Dün ya Sen di ka lar Fe de ras yo nu , Sf. 48, Amaç Yay.). Yi ne DSF yi bölme nin ke sin leş ti ği (1949) ve Ame ri kan sen di kacı lı ğı nın açık bir ifa de si ola rak Ulus la ra ra sı Hür Sen di ka lar Kon fe de ras yo nu (ICF TU) ku rul duktan son ra ABD nin, Sa na yi ve Ça lış ma Iliş ki le ri der gi sin de ki şu söz ler, ulus la ra ra sı bur ju va zi nin iş çi sı nıf ının sen di kal ha re ke ti ne il gi si nin ama cını ve dü ze yi ni gös te ri yor. Der gi de ICF TU nun ABD sen di ka la rı nın hi ma ye sin de oluş tu rul du ğunu söy le mek ile ri git mek olur di ye ya zı lan sözler, ABD sen di ka cı lı ğı ola rak bi li nen bur ju va sen di ka cı lı ğı nın DSF yi böl me de ta yin edi ci bir rol oy na dı ğı nı da ta nıt lı yor yı lın da In gil tere de baş la tı lan ma den ci ler ge nel gre vi ne sal dıran Ma den ci ler Bir li ği Baş ka nı Gay ri res mi olan bu gre ve her sa dık üye kar şı çık ma lı dır; bu gre ve izin ver me ye ce ğiz... Hü kü me tin, üre ti mi teh li keye so kan bu tür den ca ni ya ne sal dı rı la rı her tür lü yo lu de ne ye rek dur dur ma ya ça lış ma sı ge re kir. (G. Lef ranc ın, Dün ya da Sen di ka cı lık, Ak ta ran Fi lip Ko ta, Sf. 45) Bü tün bu nlar ABD em per yaliz mi nin o yıl lar da baş gö rev le ri ola rak bel ir le diği ve ken di ide olo jik-po li tik ve pra tik im kan la rının çok bü yük bir bö lü mü nü ayır dı ğı Ko münizm le Mü ca de le po li ti ka sı nın ulus la ra ra sı bo yut la rda ki doğ ru dan yan sı ma lar dır. Bu yıl lar Tür ki ye de de ile ri ci le re ve dev rim ci le re yö ne lik sü rek avı bü tün hı zıy la sü rü yor. Bo zu la rak Yoz laş tı rı lan Iş çi S ı n ı f ı n ı n Sen di kal Ha re ke ti ni Dev rim ci leş tir mek Er te le nemez Gö rev dir Tür ki ye de , CHP nin ve DP nin sen di ka lar üze rin de ki re ka bet da la şı nın bü yü düğü ve sert leş ti ği yıl lar dır. Her iki si de ABD sendi ka cı lı ğı nın Tür ki ye de ki ver si yo nu nu ha ya ta ge çir mek ya rı şın da dır lar. Bu na bağ lı ol arak de mok ra si ci lik oyu nu üze rin de de hem ge viş ge ti ri yor lar ve hem de ya rış mak ta dır lar. 20 ½u bat 1947 de çı ka rı lan, 5018 sa yı lı iş çi ve iş ve ren sendi ka la rı ve sen di ka bir lik le ri hak kın da ki ka nun, tam an la mıy la Ame ri kan sen di ka cı lı ğı nın ger çe k ih ti yaç la rı çer çe ve sin de form lan dı rıl mış tır. Or han Tu na, 1953 yı lın da yaz dı ğı ya zı da bu ka nu nun bir bü tün ola rak ele alı na rak, kes kin bir tah li le ta bi tu tul du ğu tak dir de ade ta zor la na rak çı ka rılmış bir ted lin ve tem kin li bir ted bir, hü v iye ti ta şımak ta dır. di ye rek Ça lış ma Ba ka nı Sa di Ir mak ın ko nuş ma la rı na yer ver iyor. Ça lış ma Ba ka nı Sa di Ir mak ın ko nuş ma la rı ile CIA uz ma nı, In gi liz Ma den ci ler Bir li ği Baş ka nı, AFL Baş ka nı G. Me any in 1951 de ki ko nuş ma la rı ve Ulus la ra ra sı Hür Sen di ka lar Kon fe de ras yo nu yö ne ti ci le ri nin ko nuş ma la rı ara sın da gerç ek an lam da bir öz deşlik var dır. Ay nı za man da CHP ve DP nin sen di kala rı ken di et ki ala nla rı içi ne al ma fa ali yet le ri ulus la ra ra sı bur ju va zi nin bu so run da tak tik le ri ara sın da da bi re bir öz deş lik bu lun mak ta dır. Ke ma list dik ta tör lü ğün ba ka nı nın yap tı ğı de mago ji yi din le ye lim. Ce mi yet ler ka nu nu nun ge çirdi ği son is ti ha le ve ge liş me den son ra mem le ke timiz de de sı nıf ve mes lek esa sı üze ri ne ce mi yet ler ku rul ma sı ka nu nu im kan da hi li ne gel miş bu lu nuyor. Bu ge liş me den az son ra, mem le ke ti mi zin bir çok ye rin de, ez cüm le bü yük şe hir le ri miz de Sınıf Pusulası /32

33 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar dev rim ci le rin ve dev rim ci ör güt ve par ti le rin de iş çi sı nı fı nın sen di kal ha re ke ti ne yö ne lik ne bir de tay lan dı rıl mış po li ti ka la rı var dı, ne de iş çi sı nıfı ça lış ma sı nı bü tün ça lış ma la rı nın mer ke zi ne koy muş lar dı. Iş çi sı nı fı sen di kal ha re ke tin de ki dev rim ci öge le rin hız la bu har laş ma sın da bu du rumun et ki si he sa ba ka tıl ma lı dır. Bu me ka niz ma lar, Sov yet mo dern re viz yo niz mi nin bur ju va bü rok rasi sin de ki me ka niz ma la rıy la tam ola rak öz deş leşmiş ti. Sen di ka lar da söz ve ka rar hak kı, iş çi ta bandan alın mış, bü tü nüy le bir avuç sen di ka bü rok ratı nın te ke lin de top lan mış tır. Her grev ey le min de yı ğın la kes kin de meç ve açık la ma ha va sı na rağmen, en kri tik an ve nok ta la rın da ser ma ye ve dev le tin önün de di ze gel miş ler, oyun cak ol muşlar dır. Bu kı sır dön gü sı nı fın ken di öz gü ve ni ni yi tir me si ni, ba ğım sız ha re ke ti ne inan cı nı kay betme si ni bes le miş ve bü yüt müş tür. Ta 1900 la rın baş la rı nda ki grevl er hak ala rak ge ri dön müş, sı nı fın di ğer bö lük le ri de on la ra ba ka rak gre ve gir miş ler ve ta le ple ri ni ser ma ye ve dev le te ka bul et tir miş ler dir. Ama Tür ki ye iş çi sı nı fı nın ya rat tı ğı bu olum lu ge le nek son on beş yıl da iyi den iyi ye bu har laş tı rıl dı. Bu gün de iş çi sı nı fı ser ma ye dü zeni nin çok yön lü ku şat ma sı al tın da dır. Bur ju va zinin he ge mon ya sı iş çi nin bü tün gün lük ha ya tı nı ku şat ma sı na al mış tır. Sı nı fın çok sı ra dan gün delik de mok ra si ve hak ara ma ta le pl eri ni sa vun mak ve sa hip len mek de bü tü nüy le dev rim ci le re ve ko mü nist le re kal mış tır. Iş çi sın ıfı nı ör güt le mek, onun ba ğım sız de vrim ci ey lem dü ze yi ni el de et mek en baş ta ge len gör evi miz dir. Mark sist-le ni nist ko mü nist ler, uzun yıl lardan be ri ge nel grev ge nel di re niş şi arı nı ger çe ğe dö nüş tür me yi, iş çi sın ıfı ve ge niş emek çi kat manla rın te mel hak ve ta lep le ri uğ ru na ha re ke te geçme le ri ni ve sis te min dur mas ını ve felç ol ma sı nı sağ la ma yı he def le mek te dir ler. Bü tün gün de lik fa ali yet le ri ni bu tak tik pla nın öğe le ri ola rak al gıla mak ta dır lar dev rim gün le ri ni mo del ol arak al dı ğı mız da, (en öğ re ti ci de ney ol du ğu için) iş çi sı nı fı nın ko mün ist ön cü sü nün doğ ru dan grev ha re ke ti ni ör güt le me ve yö net me araç la rı ol ma da ye ter li gel me di ği ni var say dı ğı mız da, iş çi sı nı fı nın tek tek bö lük le ri nin ve bü tü nü nün gre vini ör güt le ye cek sen di ka lar ya da sen di kal oluşum lar ya ra tıl ma dan bir ge nel grev ör güt le mek ola nak sız de ğil se de son de re ce zor dur. Ger çek so mut tur. Do la yı sıy la, bu ger çek iş çi sın ıfı ha reke ti ta ri hin de ya şan mış bir di zi de ne yim le ka nıtlan mış tır. Sı nı fı ör güt le mek, ya ra tı lan ve ya ra tı lacak ör güt len me nin sı nı fın ge nel ha re ke ti nin is tika me ti ne doğ ru dan nü fuz ede cek edim sel bir güç ol ma dan ge nel grev, ge nel di re niş şi ar ının gerçek leş me si ol duk ça zor dur. Ko mü nist ön cü bü tün ola nak la rıy la bu dü ze yi ya ka la ma ya ça lış maz sa, da ha çok bo yut lu teh li ke ler le kar şı kar şı ya kalmak tan kur tu la maz. Top lu mu mu zun te mel çe liş ki si, üc ret li emekile ser ma ye ara sın da ki çe liş ki ise, bir di ğer ifadey le üc ret li emek ile ser ma ye dü ze nin de ya şıyor sak bü tün sı nıf sal far kı lı laş ma lar da bu nun ya sa la rı na uy gun iş li yor de mek tir. Bu bir an lamıy la pro le ter or du la rı nın her ge çen gün bü yü mesi de mek tir. Marks-En gels, sö mü rü ve ay rı cı lık lara da ya nan ka pi ta list sis te me kar şı di kil dik le rinde, hiç du rak sa ma dan eme ğin da ğı nık or du sunun dü ze ne so kul ma sı n dan söz et ti ler. Eme ğin da ğı nık or du su nu -iş çi sı nı fı nı- ör güt le ye me den yıl lar ca da uğ raş sak bir ar pa bo yu iler le ye me yiz. O hal de dev rim ci tak ti ğin omur ga sı bu da ğı nık emek or du la rı nın dü zen len me si, ör güt len me si te mel esp ri si ne gö re ol mak zo run da dır. Eme ğin or du la rı nın kü me len di ği me ka nlar; iş yer le ri, meslek ve iş ko lla rıy sa bu nl arın do lay sız ve doğ ru dan gün de lik ha ya tın bü tün ay rın tı la rın da te mas ha linde ol du k la rı ör güt ler sen di ka lar dır. O ne den le ya zı nı n ba şın dan so nu na ka dar hep iş çi sı nı fıör güt le ri sen di ka lar ta sav vur et ti ği miz sı nıf sendi ka cı lı ğı ha re ke ti kav ra mla rı nı kul lan dık. Sı nıf içe ri sin de ça lış ma nın, iş çi sı nıf ının ba ğım sız, de vrim ci ey le mi ni ör güt le me nin en el ve riş li ör gütl eri sen di ka lar dır. Dol ayı sıy la, ko mü ni st ön cünün iş ye ri, mes lek ve iş ko lu ça lış ma denk le mi nin bir ke siş me nok ta sı da iş çi sı nı fı nın kit le ör güt le ri sen di ka lar dır. Iş çi ça lış ma sı, fab ri ka ça lış ma sı bu pers pek tif le ele alın mak zo run da dır. Ko mü nist ön cü nün iş ye ri, mes lek ve iş kol la rın da, sa yı sız bi rim ör güt len me le ri ya rat tı ğı nı var sa ya lım. Eğer bun la rın iş çi sı nı fı nın sen di kal kar şı lık la rı ger çekten bir sı nıf sen di ka cı lı ğı ha re ke ti mu ha le fe ti de yok sa, el le ri ve ko lla rı ek sik de mek tir. Bu nun doğ ru dan so nu cu ör güt le di ği ey lem le rin ba şa rı ka zan ma sı ve di le ge tir di ği ta lep ve he def le ri ne ulaş ma sı nın çok zor ola ca ğı dır. Ko mü nist ön cü, her za man ve dai ma, iş çi sı nı fı için de güç ol ma Sınıf Pusulası /33

34 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar sü rat le baş göst er en ve iler le yen bir sen di ka la ş ma ha re ke ti kar şı sın da bu lun duk. Bu sü ret le ku ru lmuş olan iş çi top lu luk la rı nın sa yı sı 100 e yak laştı. Bu nl arın bir kıs mı sen di ka ün va nı nı al dı, bir kıs mı bir lik, der nek ve ya ce mi yet gi bi muh te lif isi mler al dı. Fa kat gö rü lüy or ki; hep sin de müş terek olan mo tif, mes le ki ve sı nıf men fa at le ri ni müş te re ken tem sil et mek ih ti ya cı idi. Bu ih ti yaç al tın da ku ru lan top lu luk la rın az za man son ra kısmen ödev le rin den uzak laş tı kla rı ve bi zi ye ni den bir ni zam ver me ye mec bur et tik le ri mü şa ha de edil di. ½öy le ki; bu nla rın bir kıs mı kı sa za man da bu sı nıf ile ala ka sı ol ma yan in sa nlar ın mü da ha lesi ve te si ri ne ma ruz kal dı ve sen di ka re isi ola rak bu mes lek ve sı nıf la si ya si aji tas yon ha ri cin de bir ir ti ba tı ol ma yan in sa nla rı n gel di ği ni gör dük. Bir kı sım ce mi yet ler bir se la hi ye te da yan ma dı kla rı hal de bü tün mem le ke te şa mil bir lik ler miş gi bi kar şı mı za çık tı lar... Ni ha yet bü yük ek se ri ye ti teşkil eden va tan per ver dev let le iş bir li ği et me ye ama de iş çi le ri miz Ça lış ma Ba kan lı ğı mı za baş vura rak ke sin bir reh ber lik et me si ni, dev le tin yar dımı nı ve umu mi bir di rek tif ve ril me si ni is te di ler. Ce mi ye tler ka nu nu na ek bir ka nun ile mem le ketin o ih ti ya cı nı kar şı la ya cak özel bir ka nun ha zırla ma sı za ru re ti ken di si ni gös ter di. Hu zu ru mu za sefk edi len ta sa rı bu gö rüş ve ih ti ya cın kar şı lı ğıdır. (Ça lış ma Der gi si, Ak ta ran Al pars lan Işık lı, Tür ki ye de Sen di ka cı lık Ha re ke t le ri Için de De mokr a si Kav ra mı nın Ge liş imi, Sf ) (aç-sp) Dev le tin bu sa tır lar da özet le nen ye ni po li ti ka ve tak ti kl eri, ar tık ya sak lar la iş çi har eketi nin sen di ka laş ma sı nın önü ne geç emey e cek le rini gör dü kl eri ve bun la rı doğ ru dan yö ne tim le ri al tı na al mak için ya sal çer çe ve le re ka vuş ma la rı na ge çi li yor. Çok kı sa bir za man zar fın da 100 ün üze rin de sen di ka, bir lik, der nek ve ce mi yet ku rulmuş bu lun uyor. Bun lar la ala ka sı ol ma yan in sanlar ola rak ta nım la nan lar, çok bü yük ola sı lık la öne çı kan ön cü ve dev rim ci iş çi ler dir. Ya da sı nıf ha re ke ti ni fark lı bir çiz gi de sö mü rü ye kar şı mü ca de le ci çiz gi de ge liş tir me ye ça lı şan TKP liler dir. Baş kan lı ğa baş vu ran va tan per ver iş çi ler di ye ta nım la nan lar ise, Ame ri kan sen di ka cı lı ğının Tür ki ye de ki u zan tı la rı iş çi düş ma nı, ge ri ci dü şün ce li sen di ka cı lar dır. Çı kan ye ni ya sa nın en te mel özel li ği, sen di kal ha re ke tin dev le tin kontrol ünün dı şı na ke sin lik le çık ma ma sı ve bü tün Av ru pa ka pi tal ist dev let le ri nin ya kın iş bir li ği için de ge liş tir di kle ri sen di ka la rın si ya se tten uzak dur ma sı zo run lu lu ğu, Tür ki ye de ye ni dü zen lenen sen di ka lar ya sa sı nın te mel fik ri ve il ke si; sen di ka la rı gay ri si ya si yap mak tır for mü las yonun da özet len mek te dir. Bir yan dan CHP ve DP, ku rul muş bu lu nan sen di ka la rı ken di bi rer si ya si şu be le ri yap mak için her tür lü hi le ye baş vu rur lar ken, be ri yan dan sen di ka la rı iş çi ve iş ve ren se ndi ka la rı, sen di ka ola rak si ya set te, si ya si pro pa gan da ve si ya si ya yın fa ali yet le riy le iş ti gal ed eme zler ve her hangi bir si ya si te şek kü lün fa ali yet le ri ne va sı ta olama zlar. Sen di ka lar mil li te şek kül ler dir. Mil li yetçi li ğe ve mil li men fa at le re ay kı rı ha re ket edemez ler. Ba kan lar Ku ru lu ka ra rıy la her tür lü millet ler ara sı te şek kül le re iş ti rak edeb i lir ler di yerek dev rim ci ve ile ri ci an ti fa şist po li ti ka la ra ya kın dur ma sı nı sen di ka lar ya sa sı nın 5. mad desiy le böy le ce ya sak lı yor du. Sen di ka la rın, an cak Ba kan lar Ku ru lu ka ra rıy la iş ti rak ede bi lir ler di ye fo rmü le edi len şey ise yal nız ca Ame ri kan sen di ka cı lı ğın ın ulus la ra ra sı mer ke zi olan Ulusla ra ra sı Hür Iş çi Sen di ka la rı Kon fe de ras yo nu na üye ola bil me si dir. Iş ve ren sen di ka la rı nın po liti ka dan ya sak lan ma sı ise ta ma men o gün kü ko şul la ra da ha faz la denk dü şen bir sah te kar lık tır. Zi ra Ça lı şma Ba ka nı Sa di Ir mak ın yu ka rı da ya sa lar çer çe ve sin de özet le di ği po li ti ka, ser ma ye sı nıf ının da için de çok be lir gin bir şe kil de yer al dı ğı ege men sı nıf la rı n tü mü nü kap sa yan ge nel bir si ya set tir Ni san ın da H. S. Tru man ın ABD Başka nı ol ma sıy la Sov yet ler Bir li ği ne kar şı düşman lık ta so mut la şan ko yu bir an ti ko mü nizm sa va şı dal ga dal ga bü tün dü nya ya ya yıl dı. Truman Dokt ri ni ola rak ifa de edi le n bu an ti ko münizm dal ga sıy la Ame ri kan sen di ka cı lı ğı nın bir biri ni bes le ye rek ge liş ti ği ni yu kar ıda be lirtm iş tik. Dün ya Sen di ka lar Fe de ras yo nu nu 1949 da bö lün me ye gö tü ren en te mel tar tış ma ko nu la rından bi ri de ABD nin ko mü nizm le mü ca de le sal dı rı sı nın, iş çi sı nıf ının sen di kal ha re ke ti ni il gilen di ren bo yu tu Mars hall yar dım la rı nı alıp al mama so ru nu dur. ABD em per ya liz mi Mars hall yardım pla nı çer çe ve sin de hür sen di ka cı lı ğın teş viki yaf ta sı al tın da dün ya nın pek çok ül ke ve bölge sin de ken di dış po li ti ka sı nın ayak la rı ola rak Sınıf Pusulası /34

35 İşçi Sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar sen di ka la rın ku ru lma sı na ön a yak ol muş tur den son ra Tür ki ye de de bu fa ali yet be lir gin bir şe kil de hız ka zan mış tır yıl la rı ara sın da Ulus la ra ra sı Hür Iş çi Sen di ka la rı Konfe de ras yo nu (ICF TU), Ame ri kan iş çi Fe de ras yonu (AFL) ABD El çi li ği Ulus la ra ra sı Kal kın ma Ajan sı (AID) ve Mars hall Yar dım Ser vi si n den he yet le rin Tür ki ye yi sık sık zi ya ret et ti ği bir bi rini doğ ru la yan çok de ği şik kay nak lar ca be lir ti liyor. Bu fa ali ye tin ger çek ama cı, Tür ki-iş in ku rul ma sı dır. Türk-Iş, Ey lül 1952 de Iz mir de Bi rin ci Ge nel Ku ru lu nu top la dı. Bu top lan tı da Ame ri kan Sen di ka cı lı ğı nın Brük sel de Av ru pa bü ro su nu açan ün lü Ame ri ka lı sen di ka cı Ir wing Bro wn (ay nı za man da bir CIA aja nı ol du ğu da o gün kü id di alar ara sın da dır) in de ha zır bu lun ma sı hiç de te sad düf de ğil dir. Türk-Iş in ku rul ma sı, Tru man dok tri nin ve Mars hall pla nı nın Tür ki ye de boy lu bo yu nca otur ma sı dır da. Son ra ki yıl larda ve gü nü mü ze ka dar Tür ki ye gi di şa tın yük selme si ne ve gü nün ko şul la rı na gö re de ği şik lik le re uğ ra ya rak ha yat bul ma sı ve sür me si hiç bir za man aşı la ma dı. Bü tün ta rih sel dö nem le ri nin so mut an la rı nı n ge rek le ri öl çü sün de ken di si ne şe kil ve ren Ame ri kan sen di ka cı lı ğı nın Tür ki ye ye yerleş me si ni n ü ze rin den 50 yıl, tam ya rım asır geçmiş bu lu nu yor. Tür ki ye dev rim ci ha re ke ti ve iş çi sı nı fı ha re ke ti bu 50 yıl için de hiç bir za man ulusla ra ra sı bur ju va sen di ka cı lı ğı nı ger çek an lam da ye nil gi ye uğ ra ta ma dı. Sü rek li bü tün dö nem ler de ve da ima bur juva zi nin ide olo jik, po li tik, fel se fi ve etik pro pagan da sı nın bom bar dı ma nı al tın da bu nal tı lan, iş çi sı nıf ının dev rim ci te ori si nin et ki le ri ne bur ju va zinin dü şün sel ve ey lem sel sal dı rı la rın dan ötü rü uzak tu tu lan sı nı fın alık laş ma sı ka dar ola ğan bir şey ola maz. Bu nun gü na hı, esas ola rak iş çi sı nı fının ken di si de ğil. Iş çi sı nı fı nın tem sil ci le ri ol duğu nu söy le yen, iş çi sı nı fı nın ön cü sü id di asın da ki po li tik odak lan ma la rın gü na hl arı sı nıf ın kin den ön ce ge lir. Bü tün bun la rın öne mi bir nok ta da topla nı yor. Ya rım asır bur ju va po li ti ka sı nın çü rü tü cü et ki sa ha sın dan çı ka ma yan bir can lı nes ne nin uğ ra ya ca ğı eroz yo nun çok bo yut lu, çok kat mer li ve top lum sal iler le me nin önün de ayak ba ğı olan ters yön de ki çok dö nüş tü rü cü lü ğü dür. Bu du rum, Tür ki ye iş çı sı nı fı nın ya şa dı ğı yo ğun sı nıf sal sö mü rü ve kap ka ran lık po li tik bas kı ya rağ men ne den baş kal dır ma dı ğı so ru su na da bir öl çü de açık lık ge ti re bi lir. Ama ay nı za man da mo dern iş çi sı nıf ını ka zan mak tan baş ka ya şa ma şan sı ol ma ya nla rın, gün cel so mut gö rev ol arak iş çi sı nı fı için de po li tik bir odak ol ma yı önü ne gö rev ola rak ko yan mark sist-le ni nist ko mün ist le rin ve bir dev rim ci sen di kal ha re ket, sı nıf sen di ka cı lı ğı ha re ke ti ya rat ma ya ça lı şa nla rın iş le ri nin ne ka dar zor ol du ğu nu, bu nu ba şar mak için ne ka dar bü yük bir sa bır ve se bat la iğ ney le ku yu kaz ma ları ge rek ti ği ni bi ze gös te ri yor. Yan lış bi linç bi çimlen me le ri, sı nı fın gün lük ey le min de de müt hiş bir bo zul ma ve ya ban cı laş ma ya rat mış tır. Ame ri kan em per ya liz mi nin gü dü mün de ki sen di ka cı lık, sı nı fın al tan ge len hak ara ma kav ga sı 1961 den son ra aşıl ma ya zor lan dı de çı ka rı lan sendi ka la rı gay rı si ya si yap mak, si ya set üs tü sen dika cı lık si yas e ti çı ta sı nın üs tün den at lan ma ya ça lı şıl dı. Sen di ka bü rok ra tı ol mak tan kur tu la mamış ba zı an ti fa şist ile ri ci sen di ka cı lar, iş çi sı nı fının ta ba nın dan yük se len ta lep ve eği lim ler iy le bel li nok ta lar da ke si şe bi li yor du. DISK, Tür ki ye iş çi sı nı fı nın, te kel ci bur juva zi nin dün ya iş çi sı nı fı nın sen di kal ha re ke ti ve mü ca del esi ni kont ro lü al tın da tu tan po li ti ka la rının şe kil len me si olan Ame ri kan sen di ka cı lı ğı nın koy du ğu çı ta yı at la ma ar zu su ve eği li ml eri nin or ta ya çı kar dı ğı bir so nuç tu ten son ra, iş çi sı nı fı söz ve ka rar hak kı nın ken di sin de ol du ğu bir sen di ka laş ma doğ rul tu sun da güç lü bir ara yış ve mü ca de le var dır. Ama bu eği li min ba şı na çö rekle nen sen di ka bü rok rat la rı da sen di ka la rın si yaset üs tü tu tul ma de ma go ji le ri ne kar şı mü ca de le edi yor gö rü nür ken, bu nu iş çi sı nı fı nın par la menta rist ya sal po li ti ka yap ma sı de re ce si ne dü şü rü lerek yoz laş tı rıl dı. Ide olo jik ola rak her ge çen gün da ha faz la Sov yet mo dern re viz yo niz mi nin gü dümü ne gi re rek bu gün kü Rıd van Bu dak la r ı ya rat tı. Bu kez de Tür ki ye iş çi sı nıf ının ba ğım sız bir sı nıf si ya se ti ara yış la rı içe ri si ne gi ren di na mik bö lükle ri, re viz yo nist bü rok ra si yö ne ti min de tam bir do muz lar ahı rı na dö nüş tü rü le n mo dern re viz yonist me ka niz ma nın or ta ya çı kar dı ğı iliş ki ler sis temi içe ri si ne alı na rak çü rü tül dü. 12 Ey lül 1980 e ge lin di ğin de DISK ve iş çi sı nı fı ha re ke tin de iş çi sı nı fı ör güt le ri sen di ka lar da, 1960 ın or ta la rın da ge liş me ye baş la yan ile ri ci ve dev rim ci renk ve ton lar dan çok az bir iz kal mış tı. O gü ne ka dar Sınıf Pusulası /35

36 İşçi sınıfının Örgütlenme Merkezleri Olarak Sendikalar nes nel du ru m una gö re, dü şün ce ve inanç bi çim leri ne bak mak sı zın iş çi sı nı fı nın en ge niş ke sim leri ni bün ye si ne alan ve ha re ke ti adım adım ile ri çe ken, ser ma ye dü ze ni kar şı sın da ger çek an lamda bir mad di güç ha li ne ge ti ren, hat ta yü rü ye bi lirse ger çek ten sı nı fın öz le mi ni duy du ğu, iş çi sı nı fı ör güt le ri, sı nıf sen di ka cı lı ğı adı nı hak et miş olurlar. An cak bu gün kü so mut du rum da, eğer de yi m uy gun ge lir se, Marks-En gels in Ko mü nist En ternas yo na l in Ku ru luş Çağ rı sı nda ki ta vır la rı na ben zer bir tak tik le var olan sen di ka şu be le ri ba zında iş çi ta ba nı ka zan ma nok ta la rın da yo ğun la şarak sı nıf sen di ka cı lı ğı ha re ke ti ni ya ra ta rak sen dika bü rok rat la rı nı tec rit et me li yiz. Gü nü müz de eko no mik mü cad ele ile po li tik mü ca de le bun dan yüz yıl ön ce kin den, el li yıl ön ce kin den da ha çok iç i çe geç ti ği ni söy le mek yan lış ol maz. Bu her iki ala nın sı nır la rı nın bir biri ni ya rı la yan da ire ler şek lin de bir bi ri nin ala nl arı içi ne geç miş ol ma la rı an la mı na ge li yor. Bu nesnel du rum, bi zim ül ke miz de ki nes nel ger çek lik açı sın dan çok da ha ge çer li dir. O ne den le bu iki mü ca de le ala nı nın ya rat tı ğı, ya ra ta ca ğı sa vaş araçlar ının yü rüt me le ri ge re ken mü ca de le le ri de ka lın ay rım çiz gi le riy le ayır mak doğ ru de ğil dir. Bu nun doğ ru dan an la mı, iş çi sı nıf ının ör güt le ri ol an sen di ka la rın gü nü müz de ve ül ke miz de ve rece ği mü ca de le, ay nı za man da po li tik bir yan da ta şı dı ğı dır. Mark s ın öz lü an la tı mıy la iş çi sı nı fının ke sin kur tu lu şu nun ge niş çı kar la rı nı amaç edi ni yor. Bü tün tar ih bo yun ca burj uva-pro le tar ya kam plaş ma sın da her iki ta ra fın da çok bü yük de ğer ver di ği sen di ka lar ol gu su, bu gün sı nı fı ka zan mak ta her za man kin den çok da ha önem sen meli dir. Iş çi sı nı fı nın ko mü ni st ön cü sü fab ri ka ça lışma sıy la sen di ka ça lış ma sı nı bir dev rim ci iş çi ha re ke ti ya rat mak, bir sı nıf sen di ka cı lı ğı ha re keti ni ya rat mak, sı nıf için de po li tik bir odak ol ma ça lış ma sı nın bi r bi rin den as la ay rıl maz bü tü nün iki par ça sı ola rak al gı la na cak tarz da ve pra tik iliş ki si ni de bu ger çek li ğe uy gun dü zen le mek zo run lu lu ğuy la ha re ket et me li dir. Elin de güç lü grev ara çla rı, iş çi kit le sen di ka la rı ola may a n bir ko mü nist ön cü nün, bir ge nel gre vi ör güt le ye meye ce ği ger çe ği, sı nıf ça lış mas ının abc si dir. En el ve riş li grev araç la rı sen di ka lar ol du ğu ndan bu gü ne ka dar ki pra ti ğin ek sik ka lan yan la rı nı, yan lış kav ran mış no kta la rı nı bu ba kış açı sıy la tek rar yo rum la ma lı yız. Iş çi sı nıf ın ın bü tün bir po li tik ey le mi nin ama cı, üre tim le bö lü şüm arasın da ki uçu rum sal eşit siz li ği or ta dan kal dır maktır. O ne den le Marks-En gels Ko mü nist En ter nasyo na l in tü zü ğü ne; Iş çi le rin (ça lı şa nla rın) ik ti sadi kur tu lu şu bü yük amaç tır, her si ya sal ha re ke tin bir araç ola rak ta bi ol ma sı ge re ken bü yük bir amaç tır di ye yaz mış lar dır. Hem de iş çi sı nı fı nın si ya sal ey le mi üze ri ne yap tı kl arı ko nuş ma ve ana li zler de bu tem el dü şün ce le ri ni bü tün sis temler için de kır mı zı bir çiz gi ola rak be lir gin tar zda or ta ya koy du lar. O hal de biz de sı nı fın ik ti sa di mü ca de le araç la rı ola rak or ta ya çı kan ve ver di kleri mü ca de l enin ta şı dı ğı bo yut lar, ve ri li za man ve ve ri li ko şul la ra gö re de ğiş en sı nıf sen di ka cı lı ğı ha re ke ti ni ya rat mak için mev cut sen di ka lar da, ege men bur ju va sen di ka cı lı ğı, sen di ka ağa ve bü rok rat la rı nı tas fi ye ede rek, sı nıf sen di ka cı lı ğı ha re ke ti ni bü yü te bi li riz. Ko mün ist ni te lik li bir ha re ke tin da ha uzun yıl lar sı nıf tan ay rı yü rü yeme ye ce ği, onun var lık ne den le ri nin tam bu du rum la bir çe liş ki gös ter di ği ni hiç bir za man unut ma ma lı yız. Bi zim gi bi bir du rum la kar şı karşı ya ol duk la rın da Marks, Sos ya list mez hep çi liğin (sek ter li ğin) ev ri mi ile iş çi sı nı fı nın ve ri mi her za man ters doğ rul tu da olur, (ta rih sel ola rak) mez hep ler hak lı gö rül dü ğü sür ece, iş çi sı nı fı ba ğım sız ta rih sel bir ha re ke ti için he nüz ol gunlaş mış de ğil dir. Iş çi sı nı fı, bu ol gun lu ğa var dı ğı an da, bü tün mez hep ler özün de ge ri ci dir ler. Bu nun la bir li kte ta ri hin her yer de göz ler önü ne ser di ği şey En ter nas yo na l in ta ri hin de de ye ni den yi ne len di. Es ki miş, za ma nı geç miş olan, her za man ken di ni to par la ma ya ve ye ni bi çim için de tu tun ma ya ça lı şır. Evet, 1871 de Lond ra dan Bo lte ye böy le ses le ni yor du dün ya iş çi sı nı fı nın ölüm süz ön de ri ve öğ ret me ni Karl Marks. Biz ler de onun çağ rı la rı ışı ğın da top lu mun ön cü sı nı fı nı ka zan ma nın so ru n la rı üze rin de da ha çok kaf a yo ra lım. Iş çi sı nı fı ha re ke ti için de dev rim ci bir odak ya rat ma he de fi ne ki lit le ne lim! Yıl lar dan be ri sür mek te olan ters doğ rul tu nun aşıl ma sı, bu gü nün te mel pra tik gö re vi miz dir. Iş çi sı nı fı nı ka zan mak, iş çi sı nı fı nın ba ğım sız ta rih sel ey le mini her gün dev rim ci te ori nin kı la vuz lu ğun da ir dele mek ten, uf ku mu zun baş lan gıç nok ta sın dan bi tiş nok ta sı na ka dar uza nan pa ra lel de iş çi sınıfı ey leminin tarih sel dizilişi yer al malıdır.n Sınıf Pusulası /36

37 PROPAGANDACIYA NOTLAR (I) I-PRO PA GAN DA ve PRO PA GAN- DA CI NIN BA ZI ÖZEL LİK LE Rİ 1- Par ti pro pa gan da sı nın Te mel Il ke le ri ve Gö rev le ri 1.1- Mark sizm-le ni nizm Araş tı rıl ma lı dır Dev rim ci te ori nin pro pa gan da il ke le ri Marks, En gels, Le nin ve Sta lin ta ra fın dan for müle edil miş ler dir. Özel lik le En gels, sos ya lizm bir bi lim ol duk tan son ra, bi lim gi bi ele alın ma sı ge rek ti ği ni vur gu la mış tır. On la rın bu öğ re ti si ni Le nin ve Sta lin uy gu la ya rak ge liş tir miş ler dir. Bu ra da il ke edi nil me si ge re ken te mel an la yış şu dur: Pro pa gan da adı na sos ya liz min ne den li "iyi" ol du ğu nu, ka pi ta liz min ne den li "kö tü" ol du ğu nu söy le mek hiç ye ter li de ğil dir. Mark sistle ni nist te ori nin, dün ya nın dev rim ci de ği şi mi nin ara cı ol ma sı nı is ti yor sak bu te ori yi sis te ma tik ola rak öğ ren mek zo run da yız. Mark sist-le ni nist te ori nin yol gös ter me di ği pra tik, ne ka dar ba şa rılı gö zü kür se gö zük sün in san lı ğı sı nıf sız top lu ma gö tür mez. Te ori nin, yı ğın la rın elin de mad di gü ce dö nüş me si, her şey den ön ce onun kav ran ma sından ge çer. Mark sist-le ni nist te ori nin esas ko nu su, dünya yı yo rum la mak de ğil, de ğiş tir mek ey le mi dir. Bu bağ lam da Par ti nin, ken di ni, dün ya yı ye ni den yo rum la mak la ye ti nen pro pa gan da cı ya ih ti ya cı yok tur. Te ori yi öğ re nen, onu önem se yen, onu dün ya nın de ğiş ti ril me si için bir araç ol du ğu nu kav ra yan dır. Par ti nin böy le si pro pa gan da cı la ra ih ti ya cı var dır Mark sist-le ni nist Pro pa gan da nın Amaç ve Gö rev le ri Bur ju va pro pa gan da ge ri ci ha kim sı nıf la rın çı kar la rı nı di le ge ti rir. Bu pro pa gan da nın te mel gö re vi, ger çek du ru mu çar pıt mak, iş çi sı nı fı ve emek çi le ri, bir bü tün ola rak ge niş yı ğın la rı kandır mak, yı ğın la rın dik ka ti ni, ka pi ta liz min, mevcut sis te min ne den ol du ğu so run lar dan uzak laştır mak ve özel lik le med ya (TV, ga ze te vs.) va sıta sıy la ya lan-yan lış ha ber ler le, yoz kül tür le kendi ne ya ban cı laş tır mak tır. Bur ju va pro pa gan da, ka pi ta liz mi ebe di kı lan ve kut sa yan; iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rı üc ret li kö le lik re ji min de umutsuz, ça re siz ve sü rü kal ma ya mah küm eden propa gan da dır. Iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rın uyanı şı ve kur tu lu şu doğ rul tu sun da ki her çı kı şı, gi ri şi mi ve sa va şı mı nı kır ma yı, sön dür me yi ve Sınıf Pusulası /37

38 Propagandacıya Notlar sin dir me yi he def le yen bir ide olo jik ku şat ma ve ya nıl sa ma fa ali ye ti dir. Ko mü nist pro pa gan da ise bi lim sel lik ten as la ve as la kop ma z. Çün kü dev rim ci pro pa ganda di ya lek tik ma ter ya list yön te me, nes nel li ğe, ger çe ğe da ya nan pro pa gan da dır. Pro pa gan da nın ama cı, hi tap edi len yı ğın la rı eğit mek, on la rı sosya list öğ re tiy le do nat mak tır. On la rı, mev cut sö mü rü dü ze ni nin ne den yı kıl ma sı ge rek ti ği ve ne den sos ya liz min ka çı nıl maz ol du ğu ko nu sun da bi linç len dir mek tir. Ko mü nist pro pa gan da iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rı sos ya list si ya sal dü şünce ve ide olo ji nin et ki si ne çek me yi, iş çi le ri sı nıf bi linç li yap ma yı, üc ret li kö le lik dü ze nin de kur tulu şun ta rih sel bir zo run luk ol du ğu nu, sos ya lizmin çe ki ci li ği, te orik ön gö rü sü ve pra ti ği ni kavra tma yı he def ler. Iş çi sı nı fı nın top lum sal üre tim de ki ve ta rihsel iler le me de ki ye ri ni, sta tü sü nü; en dev rim ci sı nıf ola rak sö mü rü süz ve sı nıf sız bir dün ya ya gi diş te ba şı çe ke ce ği ni inan dı rı cı ve ik na edi ci tarz da or ta ya ko yar. Bi linç ko nu sun da pro pa gan da cı, iki nok ta yı fa ali ye tin de as la göz ar dı et me me li dir: Gün lük bi linç ve ken di li ğin de ci lik, bi lim sel bi linç ve te orik kav ra yış. Gün lük bi linç, çev re miz de ki sü reç ve gö rü nüm le rin bey ni mi ze yan sı ma sı dır. Gün lük bi linç le gö rü nen, olan-bi ten, ya şa nan olay la ra tep ki du ya r ve ya olum la rız. Ama bu as la ye ter li de ğil dir. Çün kü bur ju va pro pa gan da, birçok ge le nek, eği lim ve alış kan lık lar gün lük bi linci et ki ler ler. Gün lük bi linç, en faz la sıy la ken di liğin den ci li ğe eş dü şer. Gün lük bi linç ve ya ken dili ğin den ci lik, olay la rın ve sü reç le rin, gö rü nüm ve ge liş me le rin sis te ma tik bir yo ru mu na, de rinleş me ye, te mel den kav ra ma ya ve sı nıf sal açı dan ana liz yap ma ya as la yet mez. Bu bi linç le, so mut du ru mun so mut ana li zi ya pı la maz. Te ori yi bi lim ola rak ele al ma ve de rin leş me, do ğa ve top lum hak kın da sis te ma tik bil gi edinme, sı nıf mü ca de le si nin so run la rı na mark sist-leni nist te ori ışı ğın da yak laş ma so nuç ta bi zi te orik bi linç len me ye gö tü re cek tir. Bu bi linç len me fark lı lı ğın dan do la yı pro pagan da cı, kim le re, han gi bi linç se vi ye sin de olanla ra hi tap et ti ği ni "üç aşa ğı-beş yu ka rı" bil mek zo run da dır. Şüp he siz her iki bi linç len me ara sın da Çin Sed di yok tur. Te orik bi linç len me nin çı kış nok ta sı, şüp he siz ki gün lük bi linç tir. In sa nı ol duğu gi bi ele al mak, onu sa hip ol du ğu gün lük bi linç le ele al mak de mek tir. Bi linç len dir mek, pro pa gan da cı nın te mel gö re vi dir. Bi linç len dir mek için pro pa gan da cı, ger çe ğin nes nel ana li zi ni yap mak zo run da dır. Ger çek li ğin nes nel ana li zi, ge nel ko nuş ma yı, kah rol su nu, ya şa sı nı, yü zey sel li ği dış lar. Bi limsel inan dı rı cı lı ğı, ik na yı, ger çe ği esas alır. Pro pagan da cı ger çek li ği, bü tün çıp lak lı ğıy la; çe liş ki leri ve kar ma şık lı ğıy la an lat ma sı nı ve hi tap et ti ği kit le yi ade ta bü yü le me si ni bi lir, be ce rir. Bu nu ya pa bil mek için pro pa gan da cı nın di ya lek tik yönte me mut la ka ha kim ol ma sı ge re kir. Do ğa da ve top lum da ya sa la rın nes nel ol du ğu nu kav ra madan, top lum sal ge liş me ya sa la rı nı kav ra ma dan dev ri min man tı ğı or ta ya ko nu la maz, dev ri min ger çek le şe bi lir li ği nin açık lan ma sı, dev rim ci te ori nin pro pa gan da sı ya pı la maz. Pro pa gan da cı, te orik in ce le me ve ir de le me, te orik ana liz ve üretim le ken di ni ye ni le mek, do nat mak zo run da dır Pro pa gan da cı, Dev rim ci Te ori nin Ka tı şık sız lı ğı Için Mü ca de le Eder Pro pa gan da cı Marks, En gels, Le nin ve Stalin'in eser le ri ni ve pra tik mü ca de le tec rü be le ri ni dev rim ci te ori nin ka tı şık sız lı ğı açı sın dan da in cele me li dir. On lar, di ya lek tik-ma ter ya list dün ya gö rü şü nü bur ju va ide olo ji si ne, re viz yo niz me, opor tü niz me vs. kar şı ta viz siz mü ca de le ile ge liştir miş ler dir. Dev rim ci te ori nin ka tı şık sız sa vunul ma sı ve ge liş ti ril me si, Le nin'in de di ği gi bi, "sos yal gö rü nüm ler, ge liş me ler, ol gu lar üze ri ne gö rüş ler ger çek ge liş me nin ve ger çek li ğin(aç- SP) aman sız nes nel ana li zi ne da yan ma lı dır (Bkz. Le nin; C.2, syf "Han gi Mi ras tan Vaz geçme li yiz?"). Ger çek ge liş me nin ana li zi ne da yan ma yan gö rüş ler, te orik ve si ya si ön gö rü ler, so nuç lar ve yar gı lar, ger çek ge liş me nin ha reke ti ne yan lış, çar pık ve kar şı lı ğı ol ma yan mü daha le le ri de gün de me ge ti rir. Ve ay nı za man da, pra tik te ka nı tı fark lı olun ca, pro pa gan da cı ya ve par ti ye gü ve ni de sar sar. Pro pa gan da cı, mark sist ideo lo jik mü ca de le cep he si nin en önün de, ön si per de yer alan sa vaşçı dır. Te orik ön gö rü, açı lım ve be lir le me le riy le sa de ce si ya si fa ali yet ve bi rey le rin bi çim len me Sınıf Pusulası /38

39 Propagandacıya Notlar sin de rol oy na mı yor, ay nı za man da pra tik test edil mey le par ti nin yı ğın la rı ve çev re-çe per üzerin de bı rak tı ğı/bı ra ka ca ğı et ki ve iz le nim le de yer edi nir. O, her tür den an ti mark sist dü şün ce ye kar şı mü ca de le yo lu nu açar, he def gös te rir. Te orinin ka tı şık sız lı ğı nı ko ru ya ma yan/sa vu na ma yan bir pro pa gan da cı, far kı na var ma dan dev rim ci te ori yi "su lan dı rır", bur ju va zi ve kü çük bur ju va zi için ka bul edi lir se vi ye ye in dir ger. Böy le bir propa gan da cı, so nuç ta yı ğın la rın yan lış bi linç lenme si ne ne den olur. Çar pık bir bi linç len me, gü nün gö rev le ri ne doğ ru çö züm ler üre te mez. Po li ti ka ya mark sist-le ni nist bir ide olo jik renk ve ruh ka zandı ra maz Pro pa gan da cı Ger çe ğe Sa dık Kal ır Le nin, "III. En ter nas yo nal'in Gö rev le ri Üzeri ne" ma ka le sin de şöy le der: "Pro le tar ya nın ger çe ğe ih ti ya cı var dır ve onun da va sı için hiç bir şey, iyi gö rü nen, ter bi ye li, dar gö rüş lü ya lan ka dar za rar lı de ğil dir" (C.29, syf. 493). Bu nun an la mı açık: Pro pa gan da adı na, iyi ni yet le de ol sa ya lan söy le mek, ya lan la in san ların, çev re nin/ta ba nın duy gu la rı nı sö mür mek da va ya za rar ve rir. Si ya sal sa va şım da ki sa vaş hi le le ri ni, düş ma na kar şı psi ko lo jik sa va şı mı yı ğın la ra yö ne lik dev rim ci pro pa gan da nın kap samı na da hil ede me yiz. Pro le tar ya ter bi ye li ya lan a ih ti yaç duy maz; çün kü pro le tar ya nın sosya list öğ re ti si, mad di top lum sal ger çe ğe, sı nıf ha re ke ti ve sa va şı mı na da ya nan bi lim sel bir te ori dir. Ve ka pi ta liz min has ta lık la rı ve kö tü lükle ri nin ana sı özel mül ki ye tin her tü rü ne kar şı dır, ada let siz li ğe ve her tür lü bas kı ya kar şı dır. Bu nun ka dar hak lı, meş ru ve in sa ni ne ola bi lir ki? Her pro le tar ya dev rim ci si bir avuç ka pi ta lis tin dı şın da top lum da ki her bi re ye, ka pi ta liz min bar bar lı ğı na kar şı, sos ya liz min kur tu luş ola ca ğı nı pro pa gan da et me ye ye ter li ar gü man, te ori ve pra ti ğe sa hip ola bi lir. Ter bi ye li ya lan ay nı za man da ser ma ye ve fa şiz min eli ne fır sat lar, is tis mar ko nu la rı da ve rir. Mar ma ra dep re mi dö ne min de; dev let bir şey yap mı yor de mek pro pa gan da de ğil dir. Ama dev let ya pıl ma sı ge re ke ni yap mı yor, yap ma ya ni ye ti yok de mek pro pa gan da dır. Çün kü dev let, bir şey ler yap ma ya ça lış mış tır. Pro pa gan da cı, ya pı la nın re za let ol du ğu nu he def al ma lı dır. Çünkü dep re mi ya şa yan yı ğın lar, dev le tin bir şey ler yap tı ğı nı, ama ye ter li yap ma dı ğı nı, bu nu Göl cük Do nan ma sı na ve bel li çev re le re yap tı ğı nı bi liyor lar. Pro pa gan da cı, ger çe ğe sa dık kal mak zo runda dır. Ger çe ğe sa dık kal mak, ko nu nun içe rik zengin li ği, pro pa gan da cı nın an la tım ve ya zım ye tene ği, sti li, yı ğın la rın et ki len me si ni, evet bü yü lenme si ni sağ lar ve dev rim ci te ori ye de va sa güç ka zan dı rır. O hal de pro pa gan da cı, bu ko nu da da Le nin'i iz le me li dir. Pro pa gan da cı, kul lan dı ğı kavra mın hak kı nı ver me li dir. Kav ram, ifa de et ti ği içe rik le ay nı laş ma lı dır. Pro pa gan da cı, yı ğın lar nez din de ve de burju va zi nez din de par ti nin ak lı ve ay na sı dır. Onun, ya zı lı ve söz lü fa ali ye ti, ya ni pro pa gan da sı, sa yısız göz ve ku lak ta ra fın dan gö rü lür ve du yu lur. Pro pa gan da cı bu nun bi lin cin de ol mak zo run da dır ve pro pa gan da da ta raf lı lı ğı nı, şüp he bı rak ma yacak açık lık ta or ta ya koy ma lı dır. O, ta raf lı lı ğın ve bi lim sel li ğin bir li ği ni sağ la dı ğın da hi tap et ti ği kit le nin dev rim ci te oriy le eği til me si ne ve do na tılma sı na kat kı da bu lun muş olur. Bu nun dı şın da ka lır sa ya pı la nın et ki si an cak sa man ale vi nin et ki si ka dar olur. Le nin şöy le der: Ta raf lı lık, ay nı za man da, si ya si ge liş me nin ko şu lu ve öl çe ği dir. Söz ko nu su yı ğın lar ve ya sı nıf, si ya si ba kım dan ne ka dar ge liş miş, eği til miş ve bi linç len miş ise onun ta raflı ge liş me si de o den li yük sek olur (Bkz. C.24, syf. 511). Si ya sal ola rak ge li şen ve eği ti len iş çi, sı nıf bi linç li iş çi dir. Ken di si için sı nı fın bi re yi dir. Sı nıf çı kar la rı doğ rul tu sun da ör güt le nen ve sa vaşan iş çi dir. Pro pa gan da cı bi re yi ya da yı ğın la rı ta raf lı eğit me yi, sı nıf çı kar la rı na bağ lı ka la rak ken di si ni oluş tu ran bi rey le ri ye tiş tir me yi he defler. Öy ley se, ön ce pro pa gan da cı ke sin, sar sılmaz ta raf lı ol ma lı dır; ya ni dev rim ci te ori yi ka tışık sız sa vu na cak de re ce de kav ra mış ol ma lı ki, yı ğın la rın ta raf lı ol ma sı na, sı nıf bi linç len me si ne kat kı da bu lu na bil sin. Pro pa gan da cı Le nin'in şu söz le ri ni ken di ne bay rak edin me li dir: "Sos yal de mok ra si, sü rek li ve dur mak sı zın, iş çi ha re ke ti nin nü fu zu nu mo dern top lu mun si ya Sınıf Pusulası /39

40 Propagandacıya Notlar si ve top lum sal ya şa mı nın bü tün alan la rı na yayma lı dır. O, sa de ce, iş çi le rin ik ti sa di mü ca de le si ni de ğil, bi la kis pro le tar ya nın si ya si mü ca de le si ni de yö net me li dir. Ni hai he de fi mi zi bir da ki ka da ol sa göz den kay bet me me li dir. Sü rek li, pro le ter ide olo ji nin, bi lim sel sos ya lizm öğ re ti si nin, ya ni mark siz min pro pa gan da sı nı yap ma lı, onu çar pıtma lar dan ko ru ma lı ve ge liş tir me li dir. Han gi mo da ve par lak gö rü nü me bü rün müş olur sa ol sun bur ju va ide olo ji si nin her ren gi ne kar şı yo rul maz bir şe kil de mü ca de le et me li yiz" (C. 5, syf. 350,"Po li tik Aji tas yon ve Sı nıf sal Du ruş"). Ko mü nist par ti si, pro pa gan da ve aji tas yonun da sos ya list bir ba kış açı sı ve pers pek ti fe sa hip tir. Kü çük bur ju va dev rim ci li ği nin pro pagan da ve aji tas yo nun dan te mel de fark lı dır. Bu far kın si lik leş me si ne izin ve ri le mez. Hiç bir moda ya da kon jonk tü rel ide olo jik gö rü nüm ve si ya sal eği lim ler ko mü nist le ri il ke le re bağ lı po litik fa ali yet yü rüt me den, ni hai he de fe bağ lı pro pagan da yap mak tan alı ko ya maz Pro pa gan da cı, Te ori ile Pra ti ğin Ba ğı nı Kur mak Zo run da dır Mark sist-le ni nist te ori, top lum sal pra ti ğin ge nel leş ti ril me si te me lin de yük se lir, pra ti ğin yo lu nu ay dın la tır, ona yön ve rir. Mark sist te ori top lum sal ya şa mın, pra ti ğin, top lum sal ge liş me ya sa la rı nın for mü las yo nu dur; te ori pra tik ten çı kar. Pra tik, par ti nin ve ya yı ğın la rın, so mut, amaç lı fa ali ye ti dir. Bu fa ali yet sı nıf mü ca de le sinin, top lum sal ya şa mın her ala nın da sür dü rü lür. Bu iki kav ram ara sın da ki bağ, ta li bir so run de ğil, ko mü nist par ti nin mü ca de le si nin ya şam sal bir so ru nu dur. Bu, ken di ni so mut du ru mun so mut ana li zin de gös te rir. Bu ken di ni, yad sı ma nın yadsın ma sın da, zıt la rın bir li ği ve mü ca de le sin de ve ni cel de ği şim le rin ni tel de ği şim le re, ni tel de ğişim le rin de ni cel de ği şim le re dö nüş me sin de göste rir. Mark sist di ya lek tik yön te mi kav ra mak ve kul lan mak, te ori ve pra tik ara sın da ki ba ğı kav ramak an la mı na ge lir. An cak ve an cak te or iyi so mut ko şul la ra uy gu la yan, ya ni pra tik leş ti ren ve bu pra tik leş tir me den ye ni te orik so nuç lar çı kar tabi len bir par ti, mark sist te ori yi kı la vuz ola rak kav ra yan ve ger çe ği, so mut du ru mu ge nel for mülas yon lar la açık la ma yan bir par ti, ko mü nist par tisi ola bi lir. Mark sist te ori, Tür ki ye'de üre tim iliş ki le rinin ve top lu mu be lir le yen te mel sı nıf la rın, bunlar dan han gi si nin ha kim sı nıf ol du ğu nu, han gi sinin ge le ce ği tem sil et ti ği ni so mut laş tı ra maz. Ama bun la rın so mut laş tı rıl ma sı için bi ze yol gös te rir. Bu yo lu bu la bil mek bi zim gö re vi miz dir. Bu gö rev, te ori nin pra ti ğe uy gu lan ma sı ve pra tik ten çı kar tı lan so nuç lar la te ori nin ye ni den ge liş ti rilme si ve zen gin leş ti ril me si dir. Pro pa gan da cı bu nu bil mek, te ori ile pra tik ara sın da ki di ya lek tik ba ğı kav ra mak zo run da dır. Pro pa gan da cı, mark sist te ori bu dur, pra tik de bu dur di ye pro pa gan da ya pa maz. Pro pa gan da cı, te ori ve pra ti ği bü tün lük lü ola rak ver me li dir. Dinle yen ve ya oku yan ne den, ni çin so ru la rı nın ce vabı nı al ma lı dır. Pro pa gan da cı bu ko nu da En gels'in şu sö zünü unut ma ma lı dır: "Bi li min her ala nın da, ta rih bi li min de ol duğu gi bi do ğa bi li min de de, var olan ol gu lar dan ha re ket edil me si...o hal de...iç bağ lan tı la rın gerçek ler için de in şa edil me yip, on la rın içe ri sin de keş fe dil me si ge rek ti ği, keş fe di lin ce de müm kün ol du ğu ka dar de ney ler le doğ ru lan ma sı ge rek ti ği nok ta la rın da ay nı dü şün ce de yiz" (Marks-En gels C. 20, syf. 334, "Do ğa nın Di ya lek ti ği"). En gels, ger çek lik üze ri ne fan ta zi yap ma yalım di yor. Ger çek li ğin için de iç bağ lan tı lar kur ma ya lım, ak si ne ger çe ği oluş tu ran iç bağ lan tıla rı, ya sa la rı keş fe de lim di yor. Bu nu bir baş ka bi çim de so mut laş tı ra lım: Ma ocu la rın dev rim an la yı şı Tür ki ye ger çe ğin den ha re ket le mi tes pit edil miş? Ha yır. Bu ar ka daş lar, ger çe ği te ori le ri ne uy dur mu yor lar. Ger çe ği, te orik ola rak gör mek is te dik le ri gi bi gör me ye ça lı şı yor lar. Bu nun adı sub jek ti vizm dir ve so nuçla rı ba zen, ma ocu lar da ol du ğu gi bi, ko mik de olu yor. Mark sist di ya lek tik yön tem ışı ğın da te orimi zi pra tik te bu la bil me li yiz, bu nu doğ ru la ma lıyız. An cak bu şe kil de hi tap et ti ği miz yı ğın la rı dev rim ci mü ca de le ye ka za na bi li riz, te ori mi zin mad di gü ce dö nüş me si ni sağ la ya bi li riz. An cak böy le bir du rum da pra tik po li ti kan, tak tik ve sloga nı nın kar şı lı ğı nı bu lur, çağ rı la rın kit le ler den ya nıt alır. Sınıf Pusulası /40

41 Propagandacıya Notlar Sta lin in be lirt ti ği gi bi, te ori, dev rim ci pratik ile çö zül mez bir bağ lı lık ha lin de ge li şin ce, iş çi ha re ke ti nin bü yük bir gü cü ha li ne ge le bi lir. O hal de, te ori, dev rim ci pra ti ğin, ör güt len me nin, sa va şı mın yo lu nu ay dın lat ma da, tı ka nmış lı ğı aş ma da, so run la rı aş ma da çö zü cü ol ma lı dır. Sosya list öğ re ti nin çe ki ci li ği, onun bi lim sel li ği, devrim ci li ği ve top lum sal ger çek li ğe da ya nı yor ol ma sın dan ile ri ge lir. 2- Pro pa gan da nın Et ki si nin Öl çü le ri Le nin, "Yol daş Ple ha nov Sos yal De mok rasi nin Tak ti ği Üze ri ne Na sıl De ğer len dir me Ya pıyor" ma ka le sin de şöy le der: "Sos yal de mok ra si nin bü tün po li ti ka sı, halk küt le si nin ge le cek te gi de ce ği yo lu ay dın lat maktır. Mark sist me şa le mi zi yük sek ler de tu tu yo ruz ve her bir sı nı fın her adı mın da, her si ya si ve ik tisa di olay da ya şa mın öğ re ti mi zi onay la dı ğı nı göste ri yo ruz" (C. 10, syf. 480, aç-sp) Ko mü nist par ti, bu il ke ye gö re ha re ket et me li dir ve pro pa gan da cı, et ki li pro pa gan da ya pa bil mek için bu il ke yi kav ra ma lı dır. Pra tik ve ya şam, te orik ve po li tik ön gö rü le ri mi zi doğ ru lama lı, pro pa gan da nın içe ri ği, kap sa mı ve yön temi nin isa bet li li ği ni ka nıt la ma lı dır. Bu il ke, yı ğınla rın dev rim ci ha re ke ti nin yo lu nun ay dın la tıl ması nı, yı ğın la rın bu dev rim ci ha re ke te ka tıl ma la rı nı ön ko şul ya par. Pro pa gan da cı or du su na sa hip bir par ti nin pro pa gan da sı nın et ki si, yı ğın lar la ba ğında gö rü lür. Ama par ti, pro pa gan da fa ali ye ti ni hiç bir za man yı ğın la rın ay dın la tıl ma sıy la sı nırlan dır maz. Mü ca de le ye çe ki len, yo lu ay dın la tı lan her ye ni kit le par ti yi da ha kap sam lı, da ha de rin pro pa gan da gö rev le riy le ve bu gö rev le rin üs tesin den ge le cek pro pa gan da cı la rı ye tiş tir mek so ru nuy la kar şı kar şı ya bı ra kır. Pro pa gan da nın et ki si ken di ni, her şey den ön ce, yük sek ide olo jik se vi ye de hi tap edi len kitle nin (iş çi sı nı fı ve emek çi ler) bi lin cin de, on la rın, top lum sal ya şa mın, top lum sal ge liş me nin bü tün gö rü nüm le ri ni mark sist te ori ye gö re de ğer len dirme le rin de bu lur. Pro pa gan da, ger çek ten ka li teliy se, bi lim sel se vi ye yük sek se bu so nuç lar alı nır. Bi lim sel se vi ye li pro pa gan da yap mak ve ya an la şı lır ol mak adı na, özel lik le pro pa gan da fa aliye tin de gö rü len iki uca düş me mek ge re kir. Bu uç nok ta lar dan bi ri si so yut te ori sev da sı dır. So yut te ori yi, onu an lat ma ya düş kün olan pro pa gan dacı, pra ti ği, ya şa mı, te ori nin pra tik le ba ğı nı ve in san la rın gün lük so run la rı nı unut muş olan propa gan da cı dır. Böy le bir pro pa gan da cı nın, grev ya pan iş çi le re hi tap et ti ği ni dü şü nün! Bir sen di ka top lan tı sın da ve ya semt so run la rı nın ele alın dı ğı top lan tı da pro pa gan da cı nın, pro pa gan da adı na, so mut so run la rı bir ke na ra bı ra kıp do ğa olay la rını, dev ri mi de rin te oriy le açık la dı ğı nı dü şü nün! Her iki du rum da da par ti kay be der, pro pa gan da ama ca hiz met et mez. Pro pa gan da sa lt te ori ve ya hi tap edi len kitle nin dü şük bi linç se vi ye sin den ha re ket le salt pra tik çi lik tar zın da da ya pıl maz. Salt te ori nin ve salt pra ti ğin pro pa gan da sı nı yap mak, te ori ve prati ği bir bi rin den ko puk ola rak ele al mak an la mı na ge lir. Bi rin ci du rum da te ori, öz gün so run ko numu na ge ti ri lir ve pro pa gan da ya şam dan/pra tik ten ko par tı lır. Tam da bu ne den den do la yı Le nin, si ya si çiz gi nin ya şa ma ge çi ril me si ni sa de ce onun; bu çiz gi nin doğ ru lu ğun da de ğil, ay nı za man da "en ge niş yı ğın la rın bu (çiz gi nin) doğ ru lu ğu na ken di tec rü be le riy le ik na ol ma la rı" ge rek ti ği ni de ko şul ya par (Bkz. C.31, syf. 9 ). Ikin ci du rum da ise te ori yi önem se me me, kü çüm se me, bu alan da ki ek sik li ği pra ti ği ön plana çı kar ta rak ka pat ma söz ko nu su dur. Bu du rumda pra tik fa ali ye te fay da cı yak la şım, her şe yi pra tik le açık la ma ka çı nıl maz dır. Böy le bir or tamda te ori dog ma la şır, kör le şir ve hat ta alay ko nu su bi le ola bi lir. Böy le bir yak la şım ile te ori nin çö zücü, ön a çı cı ve ay dın la tı cı gü cün den yok sun olunur. El yor da mıy la yü rü nür Pro pa gan da cı Bur ju va Ide olo ji ye Kar şı Uz laş maz dır Ko mü nist par ti nin, tek tek üye le ri nin ve ta bii ki bu ara da pro pa gan da cı nın da bur ju va ideolo ji si ne ne ka dar açık olup ol ma dı ğı ide olo jik kav ra yış ve sağ lam lı ğa bağ lı dır. Bu an lam da ideolo jik sağ lam lık ve se vi ye, mark sizm-le ni niz me düş man ide olo ji ye; bur ju va ide olo ji si ne kar şı uz laş maz du ruş la sı kı bağ için de dir. Bur ju va toplum için de ya şa ya rak bu top lu ma ve ide olo ji si ne kar şı tü müy le ba ğı şık lık ka zan mak ola nak sız dır. Bi rey, ne ka dar di ren se de bir şe kil de bur ju va et ki le re açık tır. Bu na kar şın par ti ken di ya şam Sınıf Pusulası /41

42 Propagandacıya Notlar tar zı nı ge liş ti rir. Evet, bur ju va ya şam tar zı için de ama o ya şam tar zı na kar şı ya şam tar zı. Ye ni in san bu tarz için de ge li şir. Par ti, var ol du ğu her yer de ve her ko şul al tın da, han gi gö rü nüm de olur sa ol sun bur ju va ide olo ji si ne kar şı ger çek ba ğı şık lığı sü rek li ve sü rek li üret mek zo run da dır. Bur ju va ide olo ji si ne kar şı mü ca de le de pro pa gan da ya bu pers pek tif le yak la şıl ma lı dır. Pro pa gan da cı, hi tap edi len kit le nin pra tik tec rü be siy le, edin di ği te orik bil gi yi pra tik te sı na ma sıy la bel li dü şün ce le rin doğ ru lu ğu na ina na ca ğın dan; mark sist te oriy le do na na ca ğın dan ve han gi bi çim de olur sa ol sun bur ju va ide olo ji yi ta nı ya bi le ce ğin den ve an cak bu nun la o ide olo ji ye kar şı bi lim sel ve uz laş maz ta vır ala bi le ce ğin den ha re ket et me li dir Pro pa gan da cı Ba ğım sız Dü şün me yi Teş vik Eder Bu alan da ki zor luk, özel lik le ya zı lı pro pagan da da söz ko nu su dur. Ya zı lı pro pa gan da da ço ğu kez, pro pa gan da nın et ki si ile in san la rı, ba ğım sız dü şün me le ri için eğit me, on la rın şu ve ya bu so ru nu ana liz et me ye te ne ği ne ulaş tı rılma la rı gö re vi nin sı kı ba ğı unu tu lu yor ve ya önemsen mi yor. Bu ba ğa en azın dan söz de dik kat çe kilse de pra tik te unu tu lu yor. Bir çok ya zı da dev rim ci te ori, mark sist-le ni nist il ke ler, ha zır bir şe kil de su nu lu yor. Oku ya na ez ber le mek ten baş ka bir iş kal mı yor. Ha zır, "pa ket len miş" so nuç lan dır ma lar, hiç bir şe kil de, hiç bir so mut du ru ma uy gu la namaz lar. Bu du rum da ha zır so nuç lan dır ma, ka çınıl maz ola rak dog ma ya dö nü şür ve ez ber le nir. Le nin, "Uzak tan Mek tup lar"ının il kin de şöy le der: "Marks ve En gels, ez be re öğ re ni len ve yi nele nen, ol sa ol sa ta rih sel sü re cin her ev re si nin, so mut ik ti sa di ve si ya si du ru muy la zo run lu olarak de ği şen ge nel he def le ri gös te re bi len for müller ile hak lı ola rak alay ede rek, her za man, bizim öğ re ti miz bir doğ ma de ğil, bi la kis bir ey lem kı la vu zu dur' de miş ler dir" (C.24, syf. 25). So nuç la rı, ge nel for mü las yon la rı ez ber leyen ki şi, bun la rı, zi hin sel ge liş me si ve yo rum lama ye te ne ği ni ge liş tir me si için kul la na maz. He gel, ger çek, ona gö tü ren yol ol mak sı zın bir ce set tir der ve Marks He gel'in bu sö zü ne ka tı lır. Pro pa gan da cı, ele al dı ğı ko nu nun açık lanma sın da hi tap et ti ği kit le ye mu ha ke me yap ma, dü şün me, ger çe ğe gi den yo lu gö re bil me ola na ğını ta nı ma lı dır. Pro pa gan da cı, öy le yaz ma lı ve an lat ma lı dır ki, hi tap et ti ği kit le dü şün mek zo runda kal sın Pro pa gan da ve Içe rik Pro pa gan da nın ne den li et ki li olup ol ma dı ğı onun içe ri ği ne, ör güt len me si nin ve yö ne ti mi nin bi çim ve yön tem le ri ne bağ lı dır. Bur ju va zi bü tün ile ti şim or gan la rı nı, her tür lü ola nak ve araç la rı kul la na rak bur ju va ide olog la rın te ori le riy le ele alı nan ko nu nun içe ri ği ni ken di sı nıf sal çı ka rı na ya ra ya cak bir şe kil de lan se eder. Ya ni pro pa ganda nın yö ne tim ve ör güt len me si nin yön tem ve bi çi mi ni is te di ği gi bi de ğiş ti rir. Bu nun, li te ra türde ki adı ma ni pü las yon dur, çar pıt ma dır. Ko mü nist par ti, ide olo ji si nin içe ri ği ni, mark sist-le ni nist te ori yi ma ni p le ede rek/çar pı tarak lan se et mez. Ko mü nist par ti, pro pa gan da nın ma ni p le edil me si ne il ke sel ola rak kar şı dır. Marksizm-le ni niz min, bu ide olo ji nin içe ri ği nin ma nipü las yo na ih ti ya cı yok tur. Bu ide olo ji, iş çi sı nı fının ve emek çi yı ğın la rın öz sı nıf sal çı kar la rı nı ifa de eder. Bu ne den den do la yı, mark sizm-le niniz min en iyi pro pa gan da yön te mi, onun içe ri ği ni ol du ğu gi bi ser gi le mek tir. Bur ju va zi, ha ki mi ye tini sür dür mek için, dev le tin ta raf sız lı ğın dan baş laya rak her tür lü bas kı sı nı, sö mü rü sü nü, pis li ği ni ve ah lak sız lı ğı nı ge niş yı ğın lar nez din de giz lemek için ma ni pü las yo na baş vu rur, mark sist te orinin ise bu na ih ti ya cı yok tur. Çün kü yı ğın lar dan giz li olan bir yö nü yok tur. Si ya sal ve top lum sal ol gu la rı, gö rün gü le ri açık la ya cak di ya lek tik ma ter ya list yön tem si la hı na, sos ya list te ori nin gü cü ne sa hip tir. Ama bu na rağ men, ge niş yı ğın la rın bi lin ci ni et ki le mek için, güç lü pro pa gan da için baş vu ru lan ki mi yön tem ve araç lar, son ker te de, is te me ye rek de ol sa pro pa gan da nın içe ri ği nin ge ri pla na itilme si ni bir lik te ge ti re bi li yor. Pro pa gan da fa ali yeti nin bi çim le ri, araç ve yön tem le ri ken di si için amaç ya pı lır sa, esas ama ca ula şı la maz. Pro pagan da fa ali ye ti nin bi çim le ri, araç ve yön tem le ri, pro pa gan da sı ya pı lan dü şün ce nin içe ri ği ni açıkla ma gö re vi ne ta bi ol ma lı dır. Ya ni her ko şul al tında, bü tün bi çim, araç ve yön tem ler pro pa gan da ko nu su olan dü şün ce nin içe ri ği nin ön plan da dur ma sı na, an la şıl ma sı na hiz met et me li dir. Sınıf Pusulası /42

43 Propagandacıya Notlar Sa nat la; ti yat roy la, mü zik le, re sim le vb. pro pa gan da ya pı la bi lir. Ya pıl ma lı dır ve ya pı lı yor. Ama yön tem, araç ve bi çim ler ne olur sa ol sun bun lar po li ti ka nın al ter na ti fi ola maz lar, po li ti kadan ba ğım sız ola maz lar ve he le he le po li ti ka nın ye ri ni hiç ala maz lar. Bu ko nu da Le nin şöy le der: "Pe da go ji'den özel bir slo gan yap ma, onu 'po li ti ka'nın kar şı sı na koy ma, bu kar şı ya koy ma üze rin de özel bir yön in şa et me, bu şi ar adı na, sos yal de mok ra si nin 'po li ti ka cı la rı'na kar şı kit leye hi tap et me dü şün ce sin de olan, der hal ve ka çınıl maz ola rak de ma go ji ye dü şer" (C. 8, syf. 452/453). Le nin, po li ti kay la pe da go ji nin bir bi ri ne ka rış tı rıl ma sı na ke sin ola rak kar şı çı kı yor. Le nin, söz ko nu su ma ka le sin de, pro pa gan da sı ya pı lan dü şün ce nin içe ri ği nin, si ya si ve ide olo jik yö ne limin unu tul ma sı na, önem siz leş ti ril me si ne ve ama ca şek li pe da go jik araç lar la ulaş ma ça ba la rına kar şı çı kı yor. Bu, fi lm, ti yat ro, mü zik vb. için de ge çer li dir. Pro pa gan da cı, ör ne ğin bir fil mi araç ola rak kul la nır ken, an lat mak is te di ği ni unu ta rak, bir ke na ra ite rek, araç ola rak fil mi ba ğım sız laş tır mama lı, po li ti ka nın kar şı sı na koy ma ma lı dır Pro pa gan da cı ve Ki şi sel Inan cın Oluş ma sı Pro pa gan da, hi tap edi len yı ğın lar da bi lin cin pro le ter ide olo ji ve ah la kın ru hu na gö re oluş ması nı amaç lar. Do lay sız amaç ne olur sa ol sun bu böy le dir. Ne var ki hi tap edi len kit le, çe şit li açılar dan fark lı grup la ra bö lün müş du rum da dır; et nik kö ken far kı, sos yal-kül tü rel ko num ve ya du rum far kı, eği tim se vi ye si far kı, mes le ki fark, yaş ve cin si yet far kı vs. vs. Bu nun öte sin de ba zıla rı, bil gi sa hi bi ol mak için ini si ya tif li olur ken, ba zı la rı pa sif ka la bi lir ler. Ba zı la rı, bil gi ye, bi linçlen me ye kar şı du yar sız olur ken, ba zı la rı di ni inan cın et ki sin de dir. Ba zı la rın da ge le nek ler her şe yin üs tü ne çı kar ken, ba zı la rı bur ju va alış kanlık lar için de dir. Ilk ba kış ta "işe ya rar" kim se yoktur. Bu du rum ne yi gös te rir? Bu du rum da pro pagan da cı, pro pa gan da nın so mut et ki si nin ni ha yetin de, tek tek in san lar üze rin de ol du ğu nu gör mek zo run da dır. Aji tas yon ile pro pa gan da ara sın da et ki le me far kı bu ra da ken di ni gös te rir. Aji ta tör, bü tün kit le yi bü yü le ye bi lir, ama bu, pro pa gan dacı açı sın dan mut la ka ge çer li de ğil dir. Böy le bir kit le kar şı sın da pro pa gan da nın et ki si, ki şi nin ruh dün ya sı na ne den li nü fuz edi lip edil me di ğiy le öl çü lür. In san la rın, pro pa gan da sı ya pı lan dü şünce le ri kav ra ya bil me le ri, be nim se ye bil me le ri yu ka rı da be lirt ti ği miz ne den ler den do la yı çe liş kili dir. Bu ne den den do la yı pro pa gan da cı, pro pagan da sı nı yap tı ğı dü şün ce le rin, din le yen ve ya oku yan kit le nin bi lin ci ne he men yan sı ma ya ca ğını, de rin bir inan ca dö nüş me ye ce ği ni bil mek zo run da dır. Pro pa gan da cı, sı nıf sal bi linç len menin, pro le ter dün ya gö rü şü nün an cak bir di zi ve ki şi ye gö re fark lı çe liş ki le rin aşıl ma sın dan son ra olu şa ca ğı nı bil mek zo run da dır. Bu çe liş ki le ri bir kaç nok ta da top la ya bi li riz. Pro pa gan da cı nın kar şı kar şı ya ol du ğu kit le (par ti kit le si ha riç): -Ya şam üze ri ne şe kil len miş ge ri ci dü şün cele re, bi lin ce yer leş miş bur ju va ge ri ci de ğer le re sa hip olan lar. -Pro le ter ide olo ji ve ah la ka ya ban cı ide olo ji ve ah la kın et ki si al tın da olan lar. Pro pa gan da cı, hi tap et ti ği kit le nin bu gün ge ri ci-fa şist par ti le rin oy kü pü ol duk la rı nı, re formist ve li be ral et ki ler ta şı dık la rı nı, on lar ta ra fından yön len di ril dik le ri ni, iş çi nin ve emek çi nin ken di ne ya ban cı laş tı rıl dı ğı nı ve bu nun öte sin de an ti ko mü nist pro pa gan day la bes len di ği ni ve bu mil yon lar la ya da edil gen yı ğın ka za nıl ma dan dev ri min ola ma ya ca ğı nı bil mek zo run da dır. Devrim, bir avuç bi linç li in sa nın de ğil, yı ğın la rın ese ri ola cak tır! Bu den li fark lı ya pı da olan in sanla rı -ay nı sı nı fın, iş çi sı nı fı nın un sur la rı ve ya emek çi ol ma la rı na rağ men- eğit me nin, ik na et me nin, inan dır ma nın, bi linç len dir me nin zor, sa bır is te yen bir iş ol du ğu nu pro pa gan da cı bilmek zo run da dır. Pro pa gan da nın et ki si düz bir hat üze rin de ge liş mi yor. Ide olo jik eği tim zor dur ve uzun bir za ma nı ve dev rim ci bir pra ti ği ge rek li kı lar. Ba şa rı lı bir pro pa gan da "bü yük da ya nık lı lığın, ka rar lı lı ğın ve sis te ma ti ğin or ta ya kon ma sıyla" ya pı lır. "Bu özel lik ler ol mak sı zın si ya si ay dın lat ma ya sa de ce gi riş mek bi le ola nak sız dır" (Le nin). 3- İk na Gü cü nün Man tık sal Ön Ko şul la rı Sınıf Pusulası /43

44 Propagandacıya Notlar 3.1- Inan mak mı yok sa bi lim sel ik na mı? In san la rın inan ma ve dü şün me tar zı nın ne de ni ve kay nak la rı çe şit li dir. Az ve ya ge ri eğitim li, bi linç li in san lar, fan tas tik şey le rin ger çek ol du ğu na ina na bi lir ler. Ön yar gı lar ve ba tıl inançlar böy le do ğar. Bu kör inanç tır. Kör inanç, ka çınıl maz ola rak dog ma ya ve ön yar gı ya gö tü rür. Mark sist te ori, bi lim sel bir öğ re ti dir ve an la tı mı da bi lim sel dir. Bir di ni inan cın ön gö rü le ri nin gerçek ol du ğu bi lim sel ola rak açık la na maz, ama bu ön gö rü le rin ger çek ol ma dık la rı, ba tıl inanç lar ol duk la rı bi lim sel ola rak açık la nır. Mark sist te ori nin ger çek li ği ifa de et ti ği bi lim sel ola rak açık la nır, ama bu te ori nin ger çek li ği ifa de et medi ği ni açık la ya bil mek(!) için bi lim sel yön te mi terk et mek, me ta fi zik yön te me baş vur mak ge rekli dir. Bü tün bun lar şu ve ya bu şe kil de, ge nel hatla rıy la da ol sa, bi li nen ol gu lar dır. Ama bu na rağmen so run hep dö nüp do la şıp bu ba sit ger çek likten ha re ket le pro pa gan da nın na sıl ya pı la ca ğın da dü ğüm le nir. Pro pa gan da ge nel an la şı lır ol ma lı dır, in san la rın ru hu na, dü şün ce si ne hi tap et me li dir. Bun lar doğ ru ama pro pa gan da sa de ce bun dan mı iba ret? Bu ko nu da Le nin'in şu söz le ri öğ re ti ci dir: "Ya rım ya ma lak bi li mi de ğil de bü tün bi li mi öğ re te rek Rus ya ba ni li ği ne ABC'nin na sıl an la tılma sı ge rek ti ği (ko nu sun da) bu, ger çek bir ör nektir". De mek ki, din le yi ci ve oku yu cu kit le si ne ka dar ca hil olur sa ol sun, Le nin'in de yi miy le ne ka dar ya ba ni olur sa ol sun pro pa gan da cı nın so ru nu, bu se vi ye de ki kit le ye bi li mi; bü tün bi li mi an la ta bil mek tir. Bu kit le bi lim den an la maz, an latı la nı za ten kav ra maz an la yı şın dan ha re ket le bi lim adı na ya rım ya ma lak şey ler an lat mak ko mü nist pro pa gan da cı nın işi de ğil dir. "Bü tün bi li mi" an la ta bil mek için pro pa ganda cı, okur ve din le yi ci kit le si nin ruh ha li ni ta nıma lı, on la rın ak lı na hi tap et me li, on lar dan ba ğımsız dü şün me yi, mu ha ke me et me yi teş vik et me li ve ger çe ğin or ta ya çı kar tıl ma sı, ele alı nan ko nunun kav ra nır ol ma sı için bi lim de kul la nı lan araç ve yön tem le ri kul lan ma sı ge re kir. Böy le bir propa gan da için ön ce, ye tiş miş ol ma sı ge re kir. Ik na gü cü ne sa hip ol ma lı dır. Baş ka sı nın bi lin ci ni et kile mek is te yen, ön ce ken di si ik na ol muş, ele al dı ğı da va ya bi lim sel inan mış du rum da ol ma sı ge re kir. Marks, En gels, Le nin ve Sta lin, bi rer bi lim adamıy dı lar, da va la rı nın doğ ru lu ğu na ta ma men inanı yor lar dı. Bu inanç la rı, on la ra, baş ka in san la rın bi lin ci ni et ki le mek için bü yük ener ji ve ri yor du. Ama bu, baş ka in san la rı et ki le mek için ye ter li de ğil dir. Ki şi nin bir şe ye inan ma sı, ni ha ye tin de sub jek tif bir ol gu dur. Bu sub jek tif ol gu nun ötesin de esas olan, baş ka la rı nı ik na et mek için ina nılan da va nın/ger çek li ğin bi lim sel ola rak te mel lendi ril me si ve ka nıt lan ma sı ge re kir. Pro pa gan da cı bu nu yap mak zo run da dır ve bu, ge nel for mü lasyon lar la, "ya şa sın-kah rol sun" ede bi ya tıy la ya pıla maz. Marks, En gels, Le nin ve Sta lin, söy lem le rinin ik na gü cü ne bü yük önem ve rir ler di ve bu ne den le de sü rek li bi lim sel ka nı tı araç ola rak kulla nır lar dı. Bu ko nu da Le nin'in I. I. Skwar zow- Ste pa now'a yaz dı ğı bir mek tu bu (Ara lık 1909) ör nek ala lım. Le nin, bu mek tup ta şun la rı ya zı yor: "Il yin ne yi ka nıt la ma ya ça lış tı ve ka nıt la dı? Rus ya'da ta rım iliş ki le ri nin ge liş me si (Bu ra da Le nin, "Rus ya'da Ka pi ta liz min Ge liş me si" ya pıtı nı kas te di yor, SP) hem top rak bey li ğin de, hem de köy lü ik ti sa dın da, 'köy ce ma ati'nin hem için de hem de dı şın da ka pi ta list tarz da ger çek le şi yor. Bu bi rin ci si. Bu ge liş me nin tam da ka pi ta list yo lu ve tam da ka pi ta list sı nıf grup laş ma sı nı ke sin ola rak be lir le di ği dir. Bu da ikin ci si. Po pü lüst ler le tar tış ma buy du. Bu ka nıt lanma lıy dı ve ka nıt lan dı" (C. 16, syf. 111) Le nin, bu nu ka nıt la mak için, eko no mi nin du ru mu nu, sı nıf la rın ya pı sı nı, o za man ki Rusya'nın ik ti sa di iliş ki le ri ni ka rak te ri ze et mek için kap sam lı ma ter ya li ana liz et miş tir. Pro pa gan da cı, ele al dı ğı ko nu üze rin de ön ce biz zat açık ol ma lı, inanç lı ol ma lı; ko nu ya va kıf ol ma lı ve ger çe ği, ge nel la fız lar la de ğil, ka nıt larla açık la ma lı dır. Bi lim sel an lam da ka nıt gü cü ve bun dan kay nak la nan ik na gü cü bir ta kım ko şul ve fak törle rin var lı ğıy la sağ la nır. Pro pa gan da cı, te ori ye, yön te me ha kim ol ma lı dır. Pro pa gan da cı, pra tik pro pa gan da fa ali ye ti nin tec rü be le rin den öğ renme li dir. Ele al dı ğı ko nu yu, salt te ori yap mak sızın, salt pra tik çi lik yap mak sı zın (ba sit leş tir meksi zin) hi tap et ti ği kit le ye na sıl ile te ce ği ni öl çe bile cek du rum da ol ma lı dır. Bu iş zor dur, ama Sınıf Pusulası /44

45 Propagandacıya Notlar im kan sız de ğil dir, öğ re ni le bi li nir. Bi lim sel pro pagan da yap mak için mark sist di ya lek tik yön te me ve on dan kay nak la nan so nuç la ra ha kim ol mak ge re kir. Ya ni, ya şa mın or ta ya koy du ğu so run la ra/ gö rün gü le re so mut-ta rih sel yak la şım, bun la rın nes nel ana li zi, te orik il ke le rin dog ma laş tı rıl mama sı, sub jek tif de ğer len dir me ler den ka çın mak vs. ba şa rı la bi lir Ka nıt, Sav ve Tez Ni te lik li ve ve rim li dü şün me de ka nıt, zo runlu bir un sur dur. Ka nıt lan ma sı ge re ken ne olur sa ol sun, her ka nıt, iki bi le şen den olu şur. Bun lar dan bi ri si tez, di ğe ri ise sav dır/ar gü man dır; ya ni ka nıt ne de ni. Bu iki bi le şe nin man tık sal bağ la mı na ka nıt yön te mi de nir. Ka nıt yön te mi nin di ğer adı, gös ter me dir. Tez, doğ ru lu ğu ve ya yan lış lı ğı ger çek lik ol du ğu ve ya ger çek lik ol ma dı ğı ka nıt lan ma sı, or ta ya çı kar tıl ma sı ge re ken bir il ke dir, ku ral dır. Sav (ar gü man) ise ka nıt lan ma sı ge re ken te zin ger çek li ği nin so nuç lan dı rıl dı ğı il ke dir. Ya ni or ta da bir tez var (di ye lim ki Tür ki ye'de ka pi taliz min ge liş me si), bu te zin doğ ru ol du ğu sa vu nulu yor, bu sa vu nu nun ka nıt lan ma sı, sav de nen ka nıt ne den le rin den (ol gu lar dan, is ta tis tik ve riler den, ma ter yal ler den vs.) ha re ket le sağ la nı yor. Ka nıt yön te mi (gös ter mek), sav ve tez arasın da ki bağ la mı or ta ya çı kar tır. Bu or ta ya çı ka rış, ka nıt lan ma sı ge re ken te zin ger çek ol du ğu na gö tü rür. Te zin, ger çek ol ma dı ğı nın or ta ya çık ması nı sağ la yan ka nı ta, çü rüt me de nir. Bir tez doğ ruy sa, onun doğ ru lu ğu nu or ta ya çı kar ta cak ka nıt, er ve ya geç bu lu nur. Bun da te ori ve pra ti ğin ge liş me si önem li bir rol oy nar. Ör nek; sos ya lizm uzun bir dö nem tez (te ori)/il ke ola rak kal dı. Pra ti ğe uy gu la nır lı ğı Ekim Dev ri mi nden son ra ka nıt lan dı. Pro pa gan da cı, hi tap et ti ği kit le yi ele al dı ğı ko nu nun doğ ru lu ğu na inan dır ma lı, on la rı ik na et mek ve ya eleş tir di ği an la yı şın yan lış lı ğı nı or taya koy mak için bun la ra, bu man tık sal mu ha keme ye va kıf ol ma lı dır. Ne ler, sav ve ya ka nıt-ne de ni kap sa mı na gi rer ler? Ka nıt lan mış ger çek ler/ol gu lar üze ri ne tez ler, ya ni her bir bi lim ala nın da te mel kav ramla rın ta nım lan ma sı; doğ ru lu ğu ka nıt lan mış tez ler sav kap sa mı na gi rer ler. "Is ta tis tik ve Sos yo lo ji" ma ka le sin de Le nin şöy le der: "...Kar ma şık ve zor bir so ru nun...üs te sin den gel mek için...tam ger çek ler, tar tış ma sız ger çekler...özel lik le ge rek li dir...bü tün lü ğü ve bağ lam ları için de alın dık la rın da ger çek ler, sa de ce 'inat çı' de ğil, bi la kis ka nıt gü cü (aç-sp) olan şey ler dir" (Le nin, C.23, syf. 285). Her bi lim da lın da ol du ğu gi bi top lum bi limle rin de ve pro pa gan da fa ali ye tin de ka nıt lan mış ger çek ler üze ri ne tez ler ol duk ça önem li bir rol oy nar lar. Çü rü ten ger çek ler de özel lik le ka nıt gü cü ne sa hip tir ler. Bu an lam da Tür ki ye'de ka pi ta liz min ge liş miş lik du ru mu, köy lü lü ğün sos yal kat man ları na ay rış mış lık du ru mu, Ma ocu te zi çü rü ten gerçek lik ler dir. Te mel kav ram la rın ta nı mı da bir sav dır. Ta nım la ma, ta nı mı ya pı lan nes ne/ol gu ger çek ten var sa bi lim sel dir ve ya pı lan ta nım da bi lim sel dir. Bu du rum da bu ta nım bir sav dır. Ör ne ğin, üre ti ci güç ler bir ta nım la ma dır. Ka pi ta lizm, sos ya lizm bi rer ta nım la ma dır. Ka pi ta lizm kar şı sın da sos yaliz min bir ile ri üre tim bi çi mi ni oluş tur du ğu nu açık la mak için -bi lim sel bir tar tış ma da- sos ya lizmin kav ram ola rak ye ni den ve ye ni den ta nım lanma sı na ge rek yok tur. Ama "ya rı-fe odal üre tim tar zı"nı, üre tim tar zı ola rak an la ta bil mek için herşey den ön ce bu kav ra mın ta nım lan ma sı ge re kir. 4- Pro pa gan da Sa na tı Pro pa gan da da en önem li olan, onun ide olojik-te orik se vi ye si, içe ri ği ve yön te mi dir. Ama ele alı nan ko nu nun hi tap edi len kit le ye ile til me sin de -pro pa gan da- se çi len yol ve araç lar, yan lış olur sa ama ca ulaş mak da zor la şır. Pro pa gan da da sa nat, us ta lık de mek tir. Bu ko nu da Le nin şöy le der: "Her bir pro pa gan da cı nın ve her bir aji ta törün sa na tı, tam da, ve ri li din le yi ci çev re si ni, bel li bir ger çe ği bu din le yi ci çev re si için ol duk ça ik na edi ci an la tım la bel li bir bi çim de et ki le me si dir. (Öy le bir an la tım ol ma lı ki) bu çev re onu ol duk ça ko lay özüm le ye bil sin, bu çev re için ol duk ça so mut ve ke sin ka fa da tu tu lur ol sun" (C. 17, syf. 330). Sınıf Pusulası /45

46 Propagandacıya Notlar De mek olu yor ki pro pa gan da cı ve ta bii ajita tör de bi linç li, ira de sa hi bi ve ay nı za ma da tutku lu ol ma lı, işi ni coş kuy la yap ma lı dır. Her kes bu özel lik le re sa hip de ğil dir. Ama bu özel lik ler ge ne tik de de ğil dir. Ya ni öğ re ni le bi li nir. Le nin'in ta nı mı na gö re, pro pa gan da cı nın uf ku ge niş ol ma lı dır, te ori yi va kıf ol ma lı dır, ay nı za man da pe da go ji den de an la ma lı dır. Pro pa ganda cı lar bu pers pek tif le ye tiş ti ril me li dir ler. Unutma mak ge re kir ki, pro pa gan da cı, bir ne vi toplum sal fa ali yet sür dü ren ki şi dir. Böy le bir ki şi, ne söy le di ği ni bil mek zo run da dır. Ne söy le ye ce ği ni bil me yen, ken di ni ifa de ede me yen bi li min -so mut ta da mark sizm-le ni niz min- pro pa gan da sını ya pa maz. Eği tim li ol ma yı, şu ve ya bu ko nu da uz man ol ma yı, te mel te orik bil gi ler le do na tıl mış ol ma yı kim is te mez. Böy le bi ri si ola bi li riz. Ama bu bilgi le ri mi zi baş ka la rı na ak tar mı yor sak, ken di kendi ne bir in san olu ruz. Önem li olan, sa hip ol du ğumuz bil gi ve de tec rü be le ri baş ka la rı na ak ta ra bilmek tir. Bu ra da so run, ak tar mak de ğil, ak ta ra bilmek tir. Ak tar ma adı al tın da bir ta kım gi ri şim ler de bu lu nu la bi lir, ama bu, bil gi ve tec rü be nin baş ka in san lar ta ra fın dan mut la ka an la şıl dı ğı an la mı na as la gel mez. Öy ley se esas so run, ak ta ra bil mek tir. Ak ta ra bil mek, öğ re ni le bi lir, hiç de ge ne tik ol mayan ye te nek le re sa hip ol mak an la mı na ge lir. Bil gi ve tec rü be yi, baş ka in san la ra ak ta ra bil me ye te neği! Ya ni pro pa gan da cı, ele al dı ğı ko nu yu po pü ler yap ma us ta lı ğı na, din le yi ci yi ade ta bü yü le yen an la tım us ta lı ğı na, yön tem us ta lı ğı na sa hip ol mayla ba şa ra bil me li dir Pro pa gan da cı, Din le yi ci Çev re si nin Ko nu mu nu/du ru mu nu He sa ba Kat mak/ Kes tir mek Zo run da dır Pro pa gan da cı nın, ele al dı ğı ko nu ya, devrim ci te ori ye va kıf ol ma sı, uf ku nun ge niş ol ma sı, par ti nin te ori si ve po li ti ka sı nı iyi kav ra mış ol ması ye ter li de ğil dir. Pro pa gan da cı bu özel lik le ri nin öte sin de hi tap et ti ği kit le yi, ge rek li yön de et ki leme ve il gi si ni uyan dır ma ye te ne ği ne de sa hip ol ma lı dır. Pro pa gan da cı bu nu, man tı ğın gü cüy le, bil gi siy le, ik na et me sa na tıy la, ör nek/us ta an la tımı, ifa de et me tar zıy la ya par. Pro pa gan da cı, içerik ile bi çim, ko nuş ma nın bi çim ve yön te mi arasın da ki kop maz bü tün sel li ği göz den ka çı ra maz. Bu, dev rim ci/ko mü nist pro pa gan da sa na tı nın, us ta lı ğı nın doğ ru dan gös ter ge si dir. Pro pa gan da cı, ön ce lik le şu nu dü şün me li dir: Hi tap et ti ği m kit le, her ne ka dar ay nı sı nı fın un sur la rın dan olu şu yor sa da, fark lı özel lik le ri olan in san lar dan oluş mak ta dır, bu in san la rın bi linç, an la yış se vi ye le ri fark lı dır. Ki mi si ko nu ya şu ve ya bu şe kil de va kıf tır, ki mi si de ğil, ki mi si okur, ki mi si oku maz. Ki mi si ön yar gı lı dır, ki mi si de ğil vs. vs. Bü tün bu fark lı lık lar, her bir din le yici nin ken di ba şı na bir şah si yet ol du ğu nu gös te rirler ve pro pa gan da cı da, as lın da bir kit le ye de ğil, kit le yi oluş tu ran fark lı özel lik li şah si yet le re hi tap et ti ği ni bil mek zo run da dır. Pro pa gan da cı böy lelik le ki min ne tür den so ru la ra da ha zi ya de il gi duy du ğu nu -te orik-po li tik, sen di kal, gün lük vs.- çı kar tır ve bu ön bil gi ler le işi ne ha zır la nır Pro pa gan da cı Le ni nist Pro pa gan da Sa na tı nı Sü rek li In ce le mek Zo run da dır Le ni nist pro pa gan da sa na tı, onun eser le rinin, sa de ce içe ri ği açı sın dan de ğil, pro pa gan da özel lik le ri açı sın dan da araş tı rıl mak la öğ re ni lir. Le nin, hiç bir za man gün dem de ol ma yan bir ko nu üze ri ne yaz ma mış ve ko nuş ma mış tır. Le nin, her za man yı ğın la rın il gi si ni çe ken ko nu la rı, so run ları ön pla na çı kart mış ve in san la rın ne ye il gi duyduk la rı nı, na sıl il gi duy duk la rı nı öğ ren me ye önem ver miş tir. Bun dan do la yı dır ki, iş çi ler den sü rek li mek tup yaz ma la rı nı, dü şün ce le ri ni ol duğu gi bi ak tar ma la rı nı ta lep et miş ve iş çi ler le sü rek li gö rüş müş tür. Le nin ile gö rü şen iş çi le rin, onun so ru la rı kar şı sın da şa şır ma la rı ve ter le me leri bir çok dev rim ci nin anı la rın da an la tı lır. Sü rek li gün cel ola nı ele alan, bu nu te orik ve pra tik mü ca de le açı sın dan ana liz eden Le nin, po le mik siz ya zı yaz ma mış tır. Po le mik siz pro pagan da ol maz. Po le mik siz ya zı lı ve ya söz lü pro pagan da ölü pro pa gan da dır. In san la rı yön len dir meyen, doğ ru nun ya nı sı ra yan lı şı gös ter me yen, ide olo jik-te orik ka tı şık sız lı ğı or ta ya koy ma yan, ko mü nist par ti nin, mark sizm adı na ko nu şan kü çük bur ju va zi den far kı nı açık la ma yan bir propa gan da dır. Böy le bir pro pa gan da an la yı şı, te orik-si ya si ye ter siz li ğin, mark sist di ya lek tik yön te me ha kim ol ma ma nın ve gün ce li açık la mada zor la nan la rın ve bu ne den le de le ni nist pro pa Sınıf Pusulası /46

47 Propagandacıya Notlar gan da sa na tı nın te mel özel li ği ni, ya ni po le mik yö nü nü gör mek is te me yen le rin an la yı şı dır. Pro pa gan da cı, hi tap et ti ği kit le ile sü rek li iliş ki için de olur, bu kit le nin il gi si ni/dik ka ti ni sü rek li kı lar ve pe kiş ti rir. Böy le lik le pro pa gan dacı, hi tap et ti ği kit le nin bi lin ci ni, ele alı nan ko nuya ki lit ler. Bu, le ni nist pro pa gan da sa na tı nın bir di ğer özel li ği dir. Pro pa gan da cı, din le yi ci le ri ni, bi linç li sa vaşçı lar ya par. Inan cı bi lim sel leş tir me yi he def ler. Bu gö re vi ni ye ri ne ge ti re bil mek için pro pa gan da cı, uzun inat çı ve coş ku lu bir ça lış ma için de ol ma lıdır. Pro pa gan da cı ol duk ça açık-se çik, ade ta fo toğ raf gi bi an lat ma lı dır. Pro pa gan da cı, coş ku lu ko nuş ma lı ve duy gu lu ol ma lı dır. Bun lar, öğ re nile bi len ye te nek ler dir. Mo no ton, renk siz, si lik, il gi siz an la tan, iki ke li me yi bir ara ya ge ti rip bir cüm le ku ra ma yan bi ri si iyi pro pa gan da cı ola maz Pro pa gan da cı, Doğ ru An la tım Tar zı na Ha kim Ol ma lı ve Bu Tar zı Sü rek li Ge liş tir me li dir Pro pa gan da cı, kul lan dı ğı li sa na ha kim ol mak zo run da dır. Sa de ce ko nu şu yor, ya zı yor ol mak bir pro pa gan da cı için as la ve as la ye ter li de ğil dir. Ko nuş ma dan ko nuş ma ya, an lat ma dan an lat ma ya fark var dır. Ay nı li san, din le yi ci kit lesi nin an la ya ma ya ca ğı bir tarz da kul la nı la bi le ce ği gi bi, ay nı kit le yi bü yü le yi ci, he ye can lan dı rı cı, il gi le ri ni art ı rı cı tarz da da kul la nı la bi lir. Ikin ci kul la nım tar zı bir sa nat tır, öğ re ni le bi lir bir ye tenek tir ve pro pa gan da cı böy le ol ma yı he def ler. Söz lü pro pa gan da üze rin den gi de lim. Söz lü pro pa gan da da esas olan, din le yi ci ile ko nuş ma cı ara sın da can lı ve doğ ru dan bir ba ğın ku rul ma sıdır. Pro pa gan da cı, din le yi ci le rin ruh ha li ni gö rür, on la rın tep ki le rin den an la tı la nın an la şı lıp an la şılma dı ğı nı çı kar tır, so ru lan so ru lar, bun la rın ka li tesi ve ya hiç so ru so rul ma ma sı ko nuş ma nın na sıl ya pıl mış ol du ğu nun doğ ru dan işa ret le ri dir. Ba zıla rı uyu tur, bil di ği ni, mo no ton bir tarz da ve dinle yi ci yi dik ka te al mak sı zın an la tır ve üs te lik bir de kul lan dı ğı ke li me ler ve kur du ğu cüm le ler le ko nuş ma yı an la şıl maz ya par sa din le yi ci ya uyur, ya da bi r an ön ce bit me si ni bek ler. Pro pa gan da cı var dır ki, ön ce din le yi ci kit le siy le ken di ara sın da can lı bir bağ ku rar, din le yen le ri ko nuş ma sı na ha zır lar, or tam, ko nuş ma nın din le ne bi le ce ği kı va ma ge ti ri lir. Pro pa gan da cı, or ta ma ha kim olur. Böy le bir pro pa gan da cı, en ağır te orik so run la rı bi le, esp riy le, ör nek le me ler le, içe ri ğin ka li te si ni dü şür me den ba sit leş tir mey le, din le yi ci ile kur du ğu di ya log la, ara ya sı kış tır dı ğı so ru lar la kav ra tır, on la rı dü şün me ye, araş tır ma ya sevk eder. Din le yi ci, ko nuş ma nın bit me si ni is te mez. Bu pro pa gan da cı li sa nı kul lan ma ye te ne ği ni ko nuş tu rur; din le yi ci yi dü şün me ye, ko nuş ma ya, sor ma ya sevk eder. Bu pro pa gan da cı, po le mi ği us ta ca kul la nır ve doğ ruy la yan lış ara sın da ki farkı ve ya ne yin doğ ru, ne yin yan lış ol du ğu nu dinle yi ci nin an la ya bi le ce ği şe kil de an la tır. Özel lik le söz lü pro pa gan da ve po le mik, ma dal yo nun iki yü zü dür. Pro pa gan da cı bu nu bil mek zo run da dır. Pro pa gan da cı nın fa ali ye ti ne çok önem ve ren Le nin, bu ko nu da şöy le der: "Ger çek ten de il ke ye sa dık ve ye te nek li pro pa gan da cı la rın sa yı sı ol duk ça az (ve böy le bir pro pa gan da cı ol mak, adam akıl lı öğ ren mek ve tec rü be top la mak an la mı na ge lir) ve bu in san lar, uz man laş tı rıl ma lı dır lar, tü müy le bu iş le uğ raşma lı dır lar ve iti na ile ko run ma lı dır lar" ( C.6, syf. 235). Mark sist le ni nist pro pa gan da cı il ke ye bağ lı dır. Il ke yi su lan dır maz. II. PRO PA GAN DA VE AJI TAS YON DA DI YA LEK TIK YÖN TEM 1- Aji tas yon ve Pro pa gan da nın An la mı Aji tas yon ve pro pa gan da nın iş çi sı nı fı nın mü ca de le sin de ta şı dı ğı öne mi/an la mı nı Le nin, "Rus Sos yal De mok rat la rı nın Gö rev le ri" ma kale sin de şöy le açık lar. "Rus sos yal de mok rat la rı nın sos ya list ça lışma sı, bi lim sel sos ya lizm öğ re ti le ri nin pro pa ganda sı nı yap mak tan, mev cut top lum sal ve eko nomik dü zen, onun te mel le ri ve ge li şi mi, Rus toplu mu nun çe şit li sı nıf la rı, bun la rın kar şı lık lı ilişki le ri, bu sı nıf la rın ken di ara la rın da ki mü ca de leler hak kın da, bu mü ca de le de iş çi sı nı fı nın ro lü, iş çi sı nı fı nın yok olan yük se len sı nıf la ra kar şı tav rı hak kın da, ka pi ta liz min geç mi şi ve ge le ce ği, ulus la ra ra sı sos yal-de mok ra si nin ve Rus iş çi sı nı fı nın ta rih sel ro lü hak kın da iş çi ler ara sın da Sınıf Pusulası /47

48 Propagandacıya Notlar doğ ru an la yış la rı yay mak tan iba ret tir. Rus ya'da mev cut po li tik ko şul lar al tın da ve iş çi kit le le ri nin ve ri li ge liş me aşa ma sın da do ğal ola rak ön pla na çı kan aji tas yon, pro pa gan day la ay rıl maz bir bağ için de dir. Iş çi ler ara sın da aji tas yon, sos yal de mok rat la rın, iş çi sı nı fı mü ca de le si nin bü tün ele men ter ifa de le ri ne, iş çi le rin iş sa ati, üc ret, ça lış ma ko şul la rı vs. ne de niy le ka pi ta list ler le tüm ça tış ma la rı na ka tıl ma la rın dan iba ret tir. Gö re vi miz, fa ali ye ti mi zi iş çi ya şa mı nın gün cel pra tik so run la rıy la bir leş tir mek, iş çi le re, bu so run lar için de yön le ri ni sap ta ya bil me le ri ne yardım cı ol mak, dik kat le ri ni en ka ba su is ti mal le re yö nelt mek, iş ve re ne, ta lep le ri ni da ha ek sik siz ve da ha ama ca uy gun for mü le et me le ri için yar dım et mek, iş çi ler için de da ya nış ma duy gu su nu, dünya pro le ter or du su nun bir par ça sı olan bir le şik bir iş çi sı nı fı ola rak bü tün Rus iş çi le ri nin or tak çı kar ve or tak da va bi lin ci ni ge liş tir mek tir" (C.2, syf. 331/332). De mek olu yor ki pro pa gan da ve aji tas yon, hi tap edi len kit le ye, so mut ta da iş çi le re ve emekçi le re ken di du rum la rı nı an la ma la rı na, kav ra mala rı na, ya şa dık la rı ger çek lik ko nu sun da bi linçlen me le ri ne ve çı kış yo lu bul ma la rı na yar dım et mek te dir. Iş çi sı nı fı ve emek çi ler, ve ri li top lumun so run la rı nı ve çe liş ki le ri ni ne den li kav rarlar sa o çe liş ki le ri çöz mek için de o den li ka rar lı mü ca de le eder ler. "Mev cut Du ru mun De ğer len di ril me si" ma ka le sin de Le nin aji tas yon üze ri ne şöy le der: "Sa de ce aji tas yon, yı ğın la rın ger çek ruh ha li ni kap sam lı öl çü de gös te re bi lir. Sa de ce ajitas yon, par ti ve bü tün iş çi sı nı fı ara sın da en sı kı kar şı lık lı et ki len me yi ya ra tır. Sa de ce, her gre vin, her da ha bü yük ola yın, iş çi ya şa mı nın her so runu nun, ha kim sı nıf lar ara sın da ki ve ya ha kim sı nıf la rın ve ya mut la ki ye tin şu ve ya bu frak siyon la rı ara sın da ki bü tün çat lak lık la rın, sos yal de mok ra si nin Du ma'da ki her fa ali ye ti nin hü küme tin kar şı dev rim ci po li ti ka sı nın her ye ni gö rünüm bi çi mi nin vs. si ya si aji tas yon için kul la nılma sı -sa de ce bu fa ali yet, dev rim ci pro le tar ya nın saf la rı nı ye ni den ya naş tı ra cak tır" (C. 15, syf. 275/276). Le nin, "Ne Yap ma lı"da da şöy le der: "Bu ne den le, par ti ör gü tü mü zün fa ali ye tinin ana içe ri ği, bu fa ali ye tin odak nok ta sı, hem en güç lü dev rim ci pat la ma dö ne min de, hem de ta ma men dur gun bir dö nem de ola nak lı ve ge rekli olan bir ça lış ma, ya ni Rus ya ça pın da bü tün leşmiş, ya şa mın bü tün yan la rı nı ay dın la tan ve en ge niş yı ğın la ra yö nel miş si ya si aji tas yon ça lışma sı ol ma lı dır" (C.5, syf. 535). Böy le si bir si ya si fa ali yet, ve ri li top lu mu, so mut ta da Tür ki ye ve Kür dis tan ı, so run la rı nı ve çe liş ki le ri ni doğ ru de ğer len dir mek le; so mut du ru mun so mut ana li zi ni yap mak la müm kün olabi lir. Ge nel for mü las yon la rı aş ma yan; so mu tu ya ka la ma yan bir pro pa gan da ve aji tas yo n, "ya şasın, kah rol sun"u aşa maz. 2- Aji tas yon ve Pro pa gan da nın Gö re vi Aji tas yon ve pro pa gan da nın yön tem ve araç la rı ol duk ça çe şit li dir. Ya zı lı ve söz lü aji tasyon ve pro pa gan da, ti yat ro, film, afiş, bil di ri vs. vs. Aji tas yon ve pro pa gan da da so run, ger çek li ğin sa de ce ve sa de ce doğ ru yan sı tıl ma sı de ğil dir. So run, ele alı nan ko nu nun bü tün çe liş ki le riy le or ta ya kon ma sı dır ve ya or ta ya kon ma sı nın ko laylaş tı rıl ma sı yo lu nun açıl ma sı dır. Aji tas yon ve pro pa gan da, ve ri li top lu mun çe liş ki le ri ni ve düşma nı so mut laş tı rır. Düş ma nı so mut laş tır mak, öz gür lü ğe gi den yo lun ya rı sı dır. Ço ğu in san, ya şa dı ğı so run la rı, gör dü ğü çe liş ki le ri sis tem de ara maz. Bun la rı, şu ve ya bu yet ki li nin, ku ru mun, pat ro nun ha ta ve çı kar an la yı şıy la açık lar. Ya da kö tü bir te sa düf le açık lar. Aji tas yon ve pro pa ganda bu an la yış ta olan la ra, bas kı ve sö mü rü nün, ya şa nan so run la rın ve mev cut çe liş ki le rin kay nağı nı ve bu kay na ğı ku rut ma nın yo lu nu gös ter mek zo run da dır. So mut du ru mun so mut ana li zi, ül ke nin mev cut sos yal eko no mik ana li zi, ge le ce ği han gi sı nı fın tem sil et ti ği ni, aji tas yon ve pro pa gan danın da han gi sı nı fa yö ne lik ol ma sı ge rek ti ği ni gös te rir. Le nin, "Rus Sos yal De mok rat la rı nın Gö rev le ri" ma ka le sin de bu ko nu da şöy le der: "Ça lış ma mız her şey den ön ce ve esas olarak şe hir fab ri ka iş çi le ri ne yö ne lik tir. Rus sos yal de mok ra si si güç le ri ni da ğıt ma ma lı, san a yi pro letar ya sı ara sın da ki ça lış ma ya yo ğun laş ma lı dır. Çün kü sa na yi pro le tar ya sı sos yal de mok rat dü şün ce le re en bü yük yat kın lı ğı göst e rir, en yük Sınıf Pusulası /48

49 Propagandacıya Notlar sek en tel ek tü el ve si ya si ol gun lu ğa sa hip tir ve sa yı sı ve yo ğun lu ğu sa ye sin de ül ke nin bü yük si ya si odak nok ta la rın da ta yin edi ci dir. Bu ne denle şe hir fab ri ka iş çi le ri ara sın da sağ lam bir devrim ci ör gü tün ya ra tıl ma sı, sos yal de mok ra si nin bi rin ci ve en acil gö re vi dir." (C.2, syf. 332/333). Öy ley se, ön ce lik le han gi sı nı fın ge le ce ği tem sil et ti ği, pro pa gan da ve aji tas yo nun he def ledi ği kit le ba kı mın dan da önem li. Bu, ül ke nin sos yal-eko no mik ya pı sı nı, üre tim iliş ki le ri nin sı nıf sal ka rak te ri ni tes pit et mek ten ge çer. So run bu nok ta ya ge lin ce, Tür ki ye'de "iş le rin" çok ka rışık ol du ğu nu gö rü yo ruz. Ör ne ğin ma ocu lar, böyle bir sı nı fın, iş çi sı nı fı nın var lı ğı nı bi le ta nı mıyor lar. Hak sız lık et me ye lim, cı lız iş çi sı nı fın dan, komp ra dor ka pi ta liz mi nin var ol du ğu yer de var olan ve sa yı sal ola rak az olan bir iş çi sı nı fın dan bah se di yor lar. Bu du rum da kü çük bur ju va pro pagan da ve aji tas yo nun gö re vi ne dir? On lar han gi sı nı fa hi tap edi yor lar? Kü çük bur ju va zi, ön ce likle, aji tas yon ve pro pa gan da la rı nın odak nok ta sına "ka pi ta list gö rün gü le re inan ma yın, sö mü rü fe odal dir an la yı şı nı yer leş tir miş. Ya ni Tür kiye'nin ve ri li top lum sal, sos yal-eko no mik ya pı sına, ger çek li ği ne göz le ri ni ka pat mış lar. Böy le bir aji tas yon ve pro pa gan da nın öne mi var mı? Yok! 3- Aji tas yon ve Pro pa gan da nın Di ya lek tik Bir li ği Aji tas yon ve pro pa gan da, di ya lek tik bir birli ği oluş tu rur. Aji tas yon ve pro pa gan da, gö rü nüm ve özün ger çek lik te var olan bir li ği ni açık lar ve böy le lik le hi tap edi len yı ğın lar, ken di öz tec rü bele riy le ko mü nist par ti nin po li ti ka sı nın doğ ru luğu nu an lar lar. Aji tas yon ve pro pa gan da, ko mü nist par ti nin stra te jik ve tak tik gö rev le ri/sap ta ma la rı ta ra fından be lir le nir. Ko mü nist par ti nin stra te ji ve takti ği, sub jek tif is te ğe/ni ye te gö re tes pit edil mez. Ter si ne ko mü nist par ti nin stra te ji ve tak ti ği, so mut du ru mun so mut ana li zi ne da ya nır, sı nıf mü ca de le si nin ger çek li ği ne gö re tes pit edi lir. So mut laş tı ra cak olur sak: Bu gün açı sın dan stra tejik he def, an ti em per ya list de mok ra tik dev ri mi ger çek leş ti re rek ve dur mak sı zın; el de edi len devrim ci de mok ra si de ku rum laş mak sı zın sos ya lizme geç mek tir. Bu ama ca ulaş mak için, sa de ce bi rey ola rak aji ta tör ler ve pro pa gan da cı la rın de ğil, ko lek tif ör güt le yi ci ola rak ga ze te nin ve te orik der gi nin be lir le yi ci öne mi ha iz dir. Te orik or gan, top lum da ki ve de do ğa da ki gö rü nüm le rin, ge liş me le rin, sü reç le rin so mut ana li zi ile uğ ra şırken, ya ni da ha zi ya de pro pa gan da ara cı olur ken, ga ze te, da ha zi ya de aji tas yon ile uğ ra şır. Şüp hesiz ki, pro pa gan da yı esas al mak aji tas yo nu göz ar dı et mek ve aji tas yo nu esas al mak pro pa gan dayı göz ar dı et mek an la mı na as la gel mez. Ko lek tif ör güt le yi ci olan ga ze te nin na sıl bir se vi ye tut tur ma sı ge re kir? Ga ze te, iş çi sı nı fı nın ge ri, or ta ve ya ge liş miş ke sim le ri ne mi hi tap et me li dir? Ga ze te nin na sıl bir yol tut tur ma sı ge rek ti ği üze ri ne Le nin, "Rus Sos yal De mok ra sisin de Ge ri Gi den Yön" ma ka le sin den şöy le der: "Bü tün Rus sos yal de mok rat la rı nın or ga nı ol mak is te yen ga ze te, bu ne den den do la yı, ile ri iş çi le rin se vi ye sin de ol ma lı dır; ga ze te, se vi ye si ni ya pay ola rak dü şü re mez, ter si ne, sü rek li yük seltme li dir. Ga ze te, en ter nas yo nal sos yal de mok ra sisi nin bü tün tak tik sel, si ya si ve te orik so run la rı nı ta kip et mek zo run da dır. An cak böy le ce iş çi an layı şı ye ri ne ge ti ri le bi lir... Ön der iş çi le rin sa yı ca az olan ta ba ka sı nı, or ta iş çi le rin ge niş ta ba ka sı ta kip eder. Bu iş çi ler de coş ku lu bir şe kil de sos ya lizm için ça ba harcar lar, iş çi çev re le ri ne ka tı lır lar, sos ya list ga ze te ve ki tap lar okur lar, aji tas yo na ka tı lır lar ve da ha ön ce ki ta ba ka dan sa de ce, sos yal de mok ra tik iş çi ha re ke ti ni tam an la mıy la ken di li ğin den (baş lı ba şı na-sp) ön der le ri ola ma mak la ay rı lır lar. Par ti or ga nı ola bi le cek ga ze te de, ba zı ma ka le le ri or ta iş çi an la maz. (Bu) iş çi, kar ma şık te orik ve ya pratik bir so ru nu açık se çik kav ra ma ya cak tır. Ama bun dan, ga ze te, okur kit le si nin se vi ye si ne in mek zo run da dır so nu cu çı kar tı la maz. Ter si ne, ga ze te, tam da, okur la rı nın se vi ye si ni yük selt mek ve or ta iş çi ta ba ka sın dan ön der iş çi le rin ge liş me si için yar dım cı ol mak zo run da dır... Ni ha yet or ta ta ba ka yı, pro le tar ya nı n alt ta ba ka la rı nın kit le si ta kip eder. Sos ya list bir ga ze te nin bun lar için ta ma men ve ya ne re dey se ta ma men an la şıl maz ol ma sı ola sı dır... Ama bundan, sos yal de mok rat la rın ga ze te si nin iş çi le rin ol duk ça ge ri se vi ye si ne uy ma sı ge rek ti ği so nu cunu çı kart mak, saç ma lık olur. Bun dan çı kar tı la cak so nuç, sa de ce, bu ta ba ka la ra aji tas yon ve pro pa Sınıf Pusulası /49

50 Propagandacıya Notlar lım, par ti mi zin fonk si yo ner le ri için bi le zor an laşı lır bir li san da...ka le me alın mış lar dır. Yol daş lar, bu bil di ri le ri da ğı tan ve oku yan iş çi le rin, özel lik le fa şist ül ke ler de ya şam la rı nı teh li ke ye at tık la rı nı dü şü nür sek, fe da kar lı ğın bo şa git me miş ol ma sı için yı ğın lar açı sın dan an la şı lır bir li san da yaz ma nın ge rek li li ği da ha da açık ol ma lı dır. Bu, hiç de az ol ma yan öl çü de söz lü pro pagan da ve aji tas yo nu mu zu da kap sa mı na alı yor. Bu açı dan, açık ça tes lim et me li yiz ki fa şist ler, ço ğu yol daş la rı mız dan da ha us ta ve yum uşak lar... Ra po ru mu su nar ken, baş kan yol daş Ku usinen, sa lon dan, ba na yö ne lik bir mek tup al dı...onu oku mak is ti yo rum: Ra po ru muz da, kong re de bir so ru na de ğinme ni zi ri ca edi yo rum: ge le cek te Ko min tern'in bü tün ka rar la rı, sa de ce eği til miş ko mü nist ler ta ra fın dan an la şı lır bir şe kil de de ğil, bi la kis eğitim siz her emek çi nin Ko min tern'in bel ge le ri ni oku du ğun da ko mü nist le rin ne is te dik le ri ni ve ko mü niz min in san lar için ne tür den ya rar ge tir diği ni der hal an la ya bi le ce ği bir şe kil de ya zıl ma lıdır. Ba zı par ti ön der le ri bu nu unu tu yor lar. Ko münizm için aji tas yo nun an la şı lır bir li san da ya pılma sı on la ra güç lü bir şe kil de ha tır la tıl ma lı dır....ço ğu yol daş lar, ne ka dar çok tum tu rak lı söz ler, yı ğın lar ta ra fın dan an la şıl ma yan for mül ler ve tez ler kul la nır lar sa, o ka dar da ha iyi aji tas yon ve pro pa gan da yap tık la rı na ina nı yor lar. Ta bii, bu ara da tam da, ça ğı mı zın iş çi sı nıf ının en bü yük ön der ve te oris ye ni olan Le nin'in sü rek li, ge niş yı ğın lar ta ra fın dan ol duk ça an la şı lır bir li san da ko nuş muş ve yaz mış ol du ğu nu unu tu yor lar. Her bi ri miz, aşa ğı da ki ele men ter ku ra lı, ya sa ola rak, bol şe vik ya sa ola rak özüm se me li yiz: Ya zı yor san ve ya ko nu şu yor san, sü rek li, se ni an la yan, çağ rı na ina nan ve se ni is te ye rek ta kip eden sı ra dan iş çi yi dü şün. Ki min için yaz dığı nı ve ki me hi tap et ti ği ni dü şün mek zo run da sın" (Ge or gi Di mit rof; Se çil miş Eser le ri, C.2, syf ). Pro pa gan da cı ve aji ta tö rün Di mit rof'un ta nım la dı ğı gi bi ha re ket ede bil me si için sü rek li bil gi len di ril me ola na ğı na sa hip ol ma la rı ge re kir. Pro pa gan da cı ve aji ta tör, ken di ça ba sı nın -par ti fa ali ye ti nin dı şın da ol ma yan ça ba sı nın öte sin de par ti ta ra fın dan sü rek li si ya si, eko no mik, ide olojik vs. so run lar ko nu sun da/üze ri ne sis te ma tik ola rak bil gi len di ril mek zo run da dır. Gün cel lik, gün cel bil gi len di ril mek, aji tas yon ve pro pa gan da fa ali ye ti nin "ol maz sa ol maz" ko şu lu dur. Mark sist le ni nist ko mü nist pro pa gan da cı, ko lek tif aji ta tör ve pro pa gan da cı ola rak ga ze te ve te orik or gan, her ne ka dar ilk he def an ti em per yalist de mok ra tik dev rim se de, bu nun ge çi ci bir he def ol du ğu nu, esas he de fin sos ya lizm ol du ğunu unut ma ma lı dır. Pro pa gan da mız, sos ya lizm pers pek ti fi, ru hu ve ren gi ni ta şı ma lı, sos ya lizm he de fi ne yö ne lik ol ma lı dır. Her ko mü nist mut la ka pro pa gan da cı ve ya aji ta tör ol ma lı dır di ye bir ku ral yok tur. Pro pa ganda fa ali ye ti için, te orik de rin lik ön ko şul dur. Te ori ye ha kim olun mak sı zın pro pa gan da ya pı lamaz. Ay nı şe kil de her ko mü nist, mut la ka ba şa rı lı bir aji ta tör ola maz. Iyi ko nuş ma, li sa na ha kim ol ma, hi tap et ti ği kit le yi coş tur ma özel li ği ol mayan bir ko mü nist ba şa rı lı bir aji ta tör ola maz. Ama çok ba şa rı lı bir ör güt çü ola bi lir. De mek olu yor ki, pro pa gan da cı ve aji ta törün fark lı özel lik le ri var dır, ör güt çü nün de ken dine has özel lik le ri var dır. Ko mü nist par ti, kad ro ların ye tiş ti ril me sin de/eği ti min de ve gö rev len di rilme sin de bu nu dik kate al mak zorun dadır. Sınıf Pusulası /50

51 Propagandacıya Notlar gan da nın baş ka araç la rı nın et ki de bu lu na ca ğı dır; ol duk ça po pü ler ya zı lan bro şür ler, söz lü pro pagan da ve -her şey den ön ce- ye rel olay lar ve si lesiy le bil di ri ler." (C.4, syf. 275/2769.) Ga ze te, uzun, can sı kı cı, so yut, ruh suz, an laşıl ma sı zor ya zı la rın esi ri ol ma ma lı dır. Bu tür den ya zı la ra ga ze te de ke sin lik le yer ve ril me me li dir. Ga ze te de kı sa, so mut, can lı, an la şı la bi lir ya zı la ra yer ve ril me li dir. Kı sa, can lı, so mut ve an la şı la bi lir kav ram la rı, ga ze te nin en tel ek tü el, te orik se vi ye sinin dü şü rül me si an la mı na as la gel mez. Ga ze te nin se vi ye si ni yük selt mek, or ta ve ge ri iş çi ta ba ka la rı nı dik ka te al ma mak an la mı na gel mez. Bu ra da so run, on la ra da ulaş mak için ga ze te nin se vi ye si ni dü şür mek de ğil, baş ka yol ve yön tem ler bul mak tır. Bu ta ba ka la ra ulaş ma da en et ki li aji tas yon tar zı, söz lü aji tas yon dur. Bu ko nu da Le nin adı ge çen ya zı sın da şöy le der: "Alt iş çi ta ba ka la rı ara sın da aji tas yon, ta bii ki aji ta tö rün ki şi sel özel lik le ri ne ve böl ge nin, mes le ğin vs. özel lik le ri ne bü yük ha re ket ola na ğı sağ la ma lı dır...aji tas yon da, aji ta tö re, elin de ki araç lar la et ki de bu lun ma sı na mü sa ade edil me lidir; bi ri coş ku suy la et ki de bu lu nur, di ğer bi ri isa bet li esp riy le, üçün cü bi ri si bir di zi ger çek ler le vs. ve aji ta tör gi bi aji tas yon da din le yi ci le re yö ne lik ol ma lı dır; an la şı lır bir şe kil de ko nu şulma lı dır; din le yi ci ler ta ra fın dan bi li nen le bağ ku rul ma lı dır. Bu, do ğal dır ve sa de ce köy lü aji tasyo nu için ge çer li de ğil dir. Pay ton sü rü cü süy le baş ka ko nu şul ma lı, bah ri ye li ler le baş ka ve di ziciy le baş ka ko nu şul ma lı dır. Aji tas yon da bi rey selleş tir me ol ma lı dır, ama tak ti ği miz, si ya si ha re ket et me miz bü tün lük lü kal ma lı dır." (syf. 276/277). Şöy le bir ge liş me yi göz önü ne ge ti re lim: Bir köy de bir mark sist le ni nist ko mü nist aji ta törün ve bir de ma ocu kü çük bur ju va aji ta tö rün bir top lan tı da ko nuş tuk la rı nı dü şü ne lim. Mark sist le ni nist ko mü nist aji ta tör, köy lü lü gün bir bü tü nü oluş tur ma dı ğın dan, sos yal kat man la rı na ay rış mış ol du ğun dan ve her bir ta ba kı nın ken di ne öz gü ta lep le ri ol du ğun dan ha re ket le ko nu şa cak tır. Kır pro le tar ya sı ve kü çük emek çi köy lü lü ğe hi tap ede rek on la rı, mev cut dü ze ni yık ma ya ça ğı ra caktır. Ma ocu ise, köy lü lü ğün sos yal kat man la rı na ay rış ma ma sın dan ha re ket ede rek bü tün köy lü lüğe hi tap ede cek tir ve on la rı fe oda liz mi yık ma ya ça ğı ra cak tır. Si ze top rak ve re ce ğiz di ye cek tir. Mark sist le ni nist ko mü nist olan, köy lü le rin içinde bu lun duk la rı du ru mun, mülk süz leş me ve toplum sal fark lı laş ma nın ne de ni nin ka pi ta lizm ol duğu nu an la tır ken, ma ocu olan bu nun fe oda lizm ol du ğu nu an la ta cak tır. Ko mü nist aji ta tör, bı ra kalım şu mes lek te ki, bu mes lek te ki iş çi ler kar şı sında da va sı nı fark lı çı kış nok ta la rın da ele al mak zo run da ol du ğu nu, köy lü lük için de ki fark lı laşma yı da he sa ba kat mak ve ça lış ma sı nı ta rım prole te ri ve yok sul köy lü ye da yan dır mak zo run dadır. Ama ma ocu bu nu si ya si an lam da ya pa maz. 4- İk ti sa di ve Si ya si Aji tas yon ve Pro pa gan da nın Di ya lek tik Bir li ği Ik ti sa di ve si ya si aji tas yon ve pro pa gan danın iç i çe geç miş li ği ni, bir bir le ri ne nü fuz ediş leri ni Le nin, "Rus Sos yal De mok rat la rı nın Gö revle ri" ma ka le sin de şöy le açık lar: "Dev rim ci ha re ke te bay rak ola rak hiz met ede bi le cek dev rim ci te ori nin, şu an da sa de ce bi lim sel sos ya lizm ve sı nıf mü ca de le si öğ re ti si ol du ğu inan cıy la Rus sos yal de mok rat la rı, bu öğ re ti yi var güç le riy le ya ya cak, yan lış yo rum lardan ko ru ya cak ve he nüz genç olan Rus iş çi ha reke ti nin ka de ri ni da ha az sağ lam dokt rin le re bağla ma yö nün de ki her tür lü ça ba ya kar şı ko ya caklar dır. Te orik mü la ha za lar ka nıt lı yor ve sos yal de mok rat la rın pra tik ça lış ma sı gös te ri yor ki, Rus ya'nın bü tün sos ya list le ri sos yal de mok rat lar ha li ne gel me li dir. Şim di sos yal de mok rat la rın de mok ra tik gö rev le ri ne ve de mok ra tik ça lış ma sı na ge çe lim. Bu ça lış ma nın sos ya list fa ali yet le ay rıl maz bi çim de bağ lı ol du ğu nu bir kez da ha yi ne li yo ruz. Iş çi ler ara sın da ki pro pa gan da sın da sos yal de mok rat lar, po li tik so run la ra yan çi ze mez ler ve her tür lü yan çiz me, he le he le bir ke na ra it me ça ba sı nı ağır bir ha ta ve ulus la ra ra sı sos yal de mok ra si nin te mel il ke le rin den uzak laş ma olarak gö rü lür. Bi lim sel sos ya liz min pro pa gan da sının ya nı sı ra, Rus sos yal de mok rat la rı, iş çi kit lele ri için de de mok ra tik dü şün ce le rin de pro pa ganda sı nı yap ma gö re vi ni ön le ri ne ko yar lar. Ya şamda ki bü tün te za hür bi çim le riy le otok ra si nin özü ko nu sun da ki an la yı şı yay gın laş tır ma ya, onun sı nıf içe ri ği ni açı ğa çı kar ma ya ve otok ra si nin dev ril me si nin ka çı nıl maz bir zo run lu luk ol du ğu, Sınıf Pusulası /51

52 Propagandacıya Notlar si ya si öz gür lük ka za nıl ma dan ve Rus ya'nın si yasi ve top lum sal dü ze ni de mok ra tik leş ti ril me den iş çi da va sı için ba şa rı lı bir mü ca de le nin ola naksız ol du ğu inan cı nı yı ğın la ra ta şı ma ya ça lı şır lar. Sos yal de mok rat lar, doğ ru dan eko no mik ta lep ler te me lin de iş çi ler ara sın da ki aji tas yon la rıy la, iş çi sı nı fı nın doğ ru dan si ya si ge rek si nim le ri, sı kın tıla rı ve ta lep le ri te me lin de aji tas yo nu da ay rıl maz bi çim de bir leş ti rir ler, her grev de, iş çi ler le ka pi talist ler ara sın da ki her ça tış ma da or ta ya çı kan po lis bas kı sı na kar şı aji tas yon; ge nel de Rus va tan da şı ola rak ve özel de en çok ezi len ve hak lar dan yoksun sı nıf ola rak iş çi le rin hak la rı nın kı sıt lan ma sına kar şı aji tas yon; iş çi ler le ya kın iliş ki için de bu lu nan ve bu ara da iş çi sı nı fı na si ya si kö le leş tiril me si ni açık ça gös te ren otok ra si nin öne çı kan her tem sil ci si ve uşa ğı na kar şı aji tas yon. Eğer iş çi le rin ya şa mın da, eko no mik aji tas yon için kulla nı la ma ya cak tek bir eko no mik so run yok sa, si ya si alan da da, si ya si aji tas yon ko nu su ola rak hiz met ede me ye cek hiç bir so run yok tur. Sos yal de mok rat la rın ça lış ma sın da aji tas yo nun bu iki tü rü, bir ma dal yo nun iki yü zü gi bi, ay rıl maz bi çim de bir bi ri ne bağ lı dır. Ge rek eko no mik, ge rek se de po li tik aji tas yon, pro le tar ya nın sı nıf bi lin ci nin ge li şi mi için ay nı şe kil de vaz ge çil mezdir; (aç-sp)rus iş çi si nin sı nıf mü ca de le si nin rehbe ri ola rak iki si de ay nı şe kil de vaz ge çil mez dir, çün kü her sı nıf mü ca de le si, po li tik bir mü ca de ledir. Aji tas yo nun iki tü rü de iş çi le rin bi lin ci ni uyan dı rır, on la rı ör güt ler ve di sip li ne eder, da yanış ma lı ça lış ma ya ve sos yal de mok rat ide al ler uğ ru na mü ca de le ye eği tir ve böy le ce pro le tar yanı n en acil so run la rı ve ge rek si nim le rin de güç leri ni sı na ma ola na ğı ve rir" (C.2, syf.333/335). Top lu mun eko no mik alt ya pı sı/ta ba nı ile üst ya pı sı (si ya si, hu ku ki, ku rum la rı, eği ti mi, or du su vs.) di ya lek tik bir bir li ği oluş tu rur lar; alt ya pı, ken di ne te ka bül eden üst ya pı yı be ra be rin de ge tirir. Fe odal alt ya pı ya fe odal üst ya pı, ka pi ta list alt ya pı ya ka pi ta list/bur ju va üst ya pı, sos ya list alt ya pı ya sos ya list üst ya pı te ka bül eder. Alt ya pı yı de ğiş tir me mü ca de le si ay nı za man da üst ya pı yı da de ğiş tir me mü ca de le si dir. Bu ra da ya şa mın her ala nın da; eko no mik ve si ya si alan da mü ca de le söz ko nu su dur; si ya si ve eko no mik aji tas yon söz ko nu su dur ve bun lar, yu ka rı da Le nin'den uzun bir alın tıy la gös ter di ği miz gi bi di ya lek tik bir birli ği oluş tu rur lar ve bir bir le ri ni kar şı lık lı ola rak et ki ler ler. Bir top lum da alt ya pı ve üst ya pı, nes nel ger çek li ği ifa de eder ler. Si ya si ve eko no mik ajitas yon, pro pa gan da bu nes nel ger çek li ğin çe liş kile ri ni çöz me ye yö ne lik fa ali yet tir. Bu nes nel ger çek lik, fe oda liz mi ifa de ede bi le ce ği gi bi, ka pi ta liz mi de ifa de eder. Ne yi, han gi ya pı yı/ dü ze ni yık mak is ti yor san aji tas yon ve pro pa ganda, hi tap edi len kit le yi o ko nu da uyan dır ma nın, bi linç len dir me nin ve mü ca de le ye sevk et me nin ara cı dır. So nuç ye ri ne: Pro pa gan da ve aji tas yo nun araç ve yön temle ri ni doğ ru be lir le mek için ba zı nok ta la rın gö z ö nün de tu tul ma sı ge re kir. Bun lar: - Hi tap edi len kit le nin sos yal ya pı sı (iş çi, köy lü, emek çi, genç lik, ev ka dın la rı vs.), mes le ki du ru mu (çe şit li mes lek ler den iş çi ler, çe şit li meslek ler den emek çi ler) ve bi linç se vi ye si (ge ri, or ta, ile ri) mut la ka ve mut la ka he sa ba ka tıl ma lıdır. - So mut du rum mut la ka he sa ba ka tıl ma lı dır, gün cel lik ko run ma lı dır. - Iyi an la tım adı al tın da içe ri ğin ge ri plan da kal ma sı na, çar pı tıl ma sı na, su lan dı rıl ma sı na mü sa ade edil me me li dir. Içe rik ile bi çim ara sında ki bağ doğ ru ku rul ma lı dır. - En ağır/kar ma şık so ru nu/te ori yi da hi açıkse çik an lat mak ve yaz mak ku ral ha li ne ge ti ril meli dir. G. Di mit rof, ko mü nist En ter nas yo nal'in VII. Kong re si'nde ki so nuç lan dır ma ko nuş ma sında (15 Ağus tos 1935) ko nu ya iliş kin ola rak şöy le der: "Yı ğın lar ta ra fın dan an la şı lır bir li san da ko nuş ma sı nı öğ ren mez sek, ka rar la rı mı zın ge niş yı ğın lar ta ra fın dan özüm len me si nin ola nak sız ol du ğu dik ka te alın ma lı dır. Yı ğın lar ta ra fın dan an la şı lır ve kav ra nır, re sim gi bi ko nuş ma sı nı he nüz tam an la mı yo ruz. Ken di mi zi, ez ber len miş ve so yut for mül ler den he nüz tam an la mıy la kurta ra ma dık. Ger çek ten de bil di ri le ri mi ze, ga ze tele ri mi ze, bil dir ge le ri mi ze ve tez le ri mi ze ba kın ve gö re cek si niz ki, sı ra dan iş çi le ri bir ke na ra bı ra ka Sınıf Pusulası /52

53 MARKS, ENGELS, LENİN, STALIN VE PROLETER GAZETECİLİK 1- Ba sın ve Sı nıf sal lık Halk la rın, dev let le rin, çe şit li ku rum la rın, si ya si par ti le rin ya şam ve fa ali ye tin de ba sın, özel lik le de ga ze te çok önem li bir rol oy nar. Ba sı nın öne mi ni Le nin, Sol Ra di ka lizm, Ko münizm de Ço cuk luk Has ta lı ğı ya pı tın da şu söz lerle ifa de eder. Ör ne ğin, ga ze te ci lik fa ali ye ti ni ele ala lım. Ga ze te ler, bro şür ler ve bil di ri ler, pro pa gan da, aji tas yon ve ör güt için zo run lu dur. Bir de re ce ye ka dar me de ni bir ül ke de hiç bir kit le ha re ke ti bir ga ze te ci lik me ka niz ma sı ol mak sı zın var ola maz (C. 31, syf. 101). Ka pi ta list top lum da ba sın, da ha do ğru su bur ju va ba sın, ha kim sı nıf la rın elin de ve ha kim sı nıf lar için bir araç tır. Tür ki ye de bur ju va medya nın gün dem sap tır ma ve de ğiş tir me de, top lumun öf ke si ni ege men sı nıf la rın çı kar la rı na yönlen dir me de na sıl bü yük ve et kin rol oy na dı ğı en çar pı cı tarz da gö rül dü. Bur ju va ba sın, bu sı nıf lar için ol duk ça önem li bir araç tır. Bur ju va zi, ba sı nı, si ya si ve ik ti sa di ha ki mi ye ti ni güç len dir mek için, iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın lar üze rin de ki nü fu zunu/ik ti da rı nı ge liş tir mek ve pe kiş tir mek için kulla nır. Sa de ce bu da de ğil. Bur ju va zi, ba sı nı (ga ze te ler, der gi ler vs.) ka pi ta list bir iş let me olarak da gö rür. Ba sın, ba sın-ka pi ta list le ri için bir kâr ara cı na dö nü şür. Bü tün ka pi ta list ül ke ler de bur ju va zi, ken di ba sı nı nı ku rar, ge liş ti rir ve bu nun için ola ğa nüs tü bo yut lar da har ca ma lar ya par. Bur ju va ba sın, ha kim sı nıf bur ju va zi için pro pa gan da ve aji tasyon yap mak zo run da dır. Bur ju va ba sın, her tür lü ola nak ile do na tı lır. Bur ju va ba sı nın öne mi ni ve ha kim sı nıf la rın ona ne de n önem ver di ği ni en son ola rak Hiz bul lah ope ras yon la rın da gö rü yo ruz. Bur ju va ga ze te ler, Hiz bul lah ope ras yon la rı nı, dev let le Hiz bul lah ara sın da ki ba ğı ko par ta rak ak ta rı yor lar. Onun, ana ve ba ba sı nın dev let ol duğu nu giz le me ye ça lı şı yor lar. Dev let, ba sı na/medya ya bri fing ler ver di, ma li des tek ler sağ la dı, ver di ği öne min/des te ğin kar şı lı ğı nı ken di si için ya pı lan aji tas yon ve pro pa gan da ile alı yor. Bur ju va ba sın, do ğa sı ge re ği ve kul lan dı ğı yön tem ler ba kı mın dan da pro vo ka tör dür. Bur juva ba sı nın, bir bü tün ola rak med ya nın pro vo ka tör fa ali ye ti nin mer ke zin de, ha kim sı nıf la rın çı ka rına ters dü şen her şe ye; bir bü tün ola rak öz gür lük, de mok ra si ve sos ya lizm için mü ca de le ye sal dırmak du rur. Bur ju va ba sın, halk düş ma nı, an ti de Sınıf Pusulası /53

54 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik mok ra tik tir. Onun ama cı, ge niş yı ğın la rın bi lin cini ze hir le mek, on la rın dik kat le ri ni önem li si ya si ve ik ti sa di so run lar dan baş ka nok ta la ra çek mek, on la rı sı nıf çı kar la rı na ya ban cı laş tır mak, ger çekle ri giz le mek ve ya ta ma men ma ni p le et mek tir. Sos ya list ba sı nın ka rak ter ve ama cı ise burju va ba sı nın kin den ta ma men fark lı dır. Bur ju va ba sın kar şı sın da sos ya list ba sın, ye ni tip te bir ba sın dır. Bu ye ni tip ten ba sı nı, ger çek ten de mokra tik, dev rim ci ve sos ya list ba sı nı ya ra tan lar, Bol şe vik ler dir. Bu ba sın, ye ni tip ten par ti nin bir yan sı ma sı dır. Bu ba sın hak kın da Sta lin, Re daksiyo nun Ön sö zü ma ka le sin de şöy le der: Gür cü ga ze te si, Gür cü ve Rus mü ca de le eden iş çi le ri, iliş ki ye ge çir mek ve bir leş tir mek zo run da dır. Ga ze te, okur la rı na ye rel, Rus ve ya ban cı ya şa mın on la rı il gi len di ren bü tün gö rünüm le ri hak kın da bil gi len dir me li dir... söz. Ga ze te nin içe ri ği ve yö nü üze ri ne bir kaç Bir sos yal de mok ra tik ga ze te ola rak on dan, mü ca de le eden iş çi ler için da ha zi ya de iti na ta lep et me li yiz... Sos yal de mok rat la rın or ga nı ola rak ga ze te, iş çi ha re ke ti ne ön der lik et me li dir, ona yo lu gös ter me li ve onu, ha ta lar dan ko ru ma lı dır. Tek ke li mey le; ga ze te nin en önem li gö re vi, iş çi yı ğın la rı na müm kün ol du ğu nca ya kın dur mak tır, on la rı, sü rek li et ki le me ola na ğı na sa hip ol mak tır, on la rın bi linç li ve yön len di ri ci mer ke zi ol mak tır. Ama Rus ya nın bu gün kü ko şul la rın da iş çile rin dı şın da top lu mun baş ka un sur la rı da öz gürlük için sa vaş çı lar ola rak or ta ya çı ka bi le cek le ri için ve bu öz gür lük Rus ya nın mü ca de le eden iş çi le ri nin ilk ama cı ol du ğu için ga ze te, iş çi ha reke ti nin dı şın da ge li şi yor ol sa da, her dev rim ci ha re ke te yer ayır ma lı dır...ga ze te, top lu mun di ğer un sur la rı ara sın da ce re yan eden ve ce re yan ede cek olan dev rim ci ha re ke te özel dik kat gös ter me li dir. O, her top lum sal gö rü nü mü izah et me li dir ve böyle ce, öz gür lük için mü ca de le edip mer ke zi et ki leme li dir. Bun dan do la yı ga ze te, Rus ya da ki si ya si du ru ma özel dik kat gös ter mek, bu du ru mun bü tün so nuç la rı nı dik ka te al mak ve si ya si mü ca de le nin zo run lu lu ğu so ru nu nu ol duk ça kap sam lı ola rak aç mak zo run da dır... Böy le ce... sos yal de mok ra tik ga ze te, iş çi ha re ke tiy le ba ğlam için de olan bü tün so run la ra açık-se çik ce vap ver mek, il ke sel so run la ra açıklık ge tir mek, mü ca de le de iş çi sı nı fı nın ro lü nü te orik ola rak izah et mek ve iş çi nin kar şı kar şı ya kal dı ğı her gö rü nü mü bi lim sel sos ya liz min ışığıy la ay dın lat mak zo run da dır. Ay nı za man da ga ze te, Rus ya Sos yal demok rat Par ti nin bir tem sil ci si ol mak ve oku yucu la rı nı, anın da, Rus ya nın dev rim ci sos yal de mok ra si nin sa vun du ğu tak tik sel gö rüş ler üzeri ne bil gi len dir me li dir. Ga ze te, oku yu cu la rı, başka ül ke ler de iş çi le rin na sıl ya şa dık la rı, du rum ları nı iyi leş tir mek için ne yap tık la rı ve bu nu na sıl yap tık la rı üze ri ne bil gi len dir me li dir... Ga ze te, hiç bir top lum sal ha re ke ti he sa ba kat ma maz lık yap ma ma lı ve bun la rın hep si ni sos yal de mok ratik eleş ti ri ye ta bi kıl ma lı dır (C.1, syf.6-8). Top lum sal gö rün gü ola rak ba sın Her han gi bir top lum sal gö rün gü yü bi lim sel ola rak in ce le mek is ter sek, her şey den ön ce, o gö rün gü nün esa sa öz gü olan özel li ği ni, ya ni söz ko nu su gö rün gü nün ge liş me si nin ya sal lı ğı nı be lir le yen özel li ği, di ğer bü tün gö rün gü ler den ayık la ya rak ön pla na çı kart mak zo run da yız. Bu ya sal lık üze ri ne Sta lin, Mark sizm ve Dil Bi li minin So run la rı ya pı tın da şöy le der: Me se le, top lum sal gö rün gü le rin... ken di leri ne öz gü özel lik le ri nin ol ma sı dır. Bu özel lik ler, top lum sal gö rün gü le ri bir bir le rin den ayırt eder ler ve bu ken di ne öz gü özel lik ler bi lim açı sın dan en önem li olan dır (C.15, syf.230). Bu du rum da ba sı nın en önem li özel li ği, onun ge liş me ya sal lı ğı nı be lir le yen özel li ği ne dir? Bur ju va ba sın ve ya bur ju va ba sın bi li mi bu so ru yu ce vap lan dı ra cak du rum da de ğil dir. Bur ju va ba sın bi li mi, ba sı nı, ör ne ğin bir ga zete yi, her han gi bir me ta dan fark lı gör me di ği gi bi, bir kül tür ku ru mu ola rak da gö rür. Önem li olan, bur ju va zi nin ba sı nı, yı ğın la rı et ki le yen ve ken di çı ka rı na ko şan bir me ta, bir kâr ara cı ola rak görme si dir. Bur ju va zi ve ya bur ju va ba sın bi li mi, ba sı nı, çı ka rı na hiz met et ti ği müd det çe, ak la ge le bi len bü tün açı lar dan ta nım lar. Ama o, sa dece bir açı dan ta nım la mak tan ka çı nır. Bur ju va ba sın bi li mi, ba sı nın top lum da ki sı nıf lar la ilişki si ni kur mak tan, sı nıf lar kar şı sın da ki tav rı nı Sınıf Pusulası /54

55 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik be lir le mek ten ka çı nır. Bur ju va zi, ba sı nın sı nıf larla iliş ki si bu lun ma dı ğı aya ğı na ya tar. Bur ju vazi ye gö re top lum da za ten sı nıf lar da yok tur, do layı sıy la sı nıf sal çı kar fark lı lı ğı da ola maz. O ne den le bur ju va ba sı nın ger çek ve ta raf sız ha ber ci lik yap tı ğı pro pa gan da edi lir. Tam da bu yak la şım dan do la yı bur ju va zi, ba sı nın, her şeyden ön ce si ya si gö rev le ri ye ri ne ge tir di ği ko nusun da sus ma yı ye ğler ve ya ba sı nın bu te mel özel li ği üze ri ne çok az, onu da çar pı ta rak ko nuşur. Öy ley se ba sın, ön ce lik le si ya si gö rev le ri ye ri ne ge tir mek te dir: Ba sın, ama cı ve et ki si ba kımın dan her şey den ön ce si ya si bir ku rum dur/ ku rum laş ma dır. O hal de po li ti ka ne dir, bu kav ram dan an laşıl ma sı ge re ken ne dir? Le nin in bir ta nım la ma sı na gö re ge niş an lam da po li ti ka, sı nıf lar ara sın da ki iliş ki dir, sı nıf la rın top lum da ha ki mi yet için, dev let gü cü için mü ca de le si dir. Po li ti ka, bü tün sı nıf la rın, ha kim sı nı fın si la hı ola rak dev let gü cü ne olan iliş ki le ri ifa de eder. Po li ti ka, sı nıf mü ca de le si ni, dev le tin ve si ya si par ti le rin fa ali ye ti ni içe rir. Po liti ka, mil li yet ler ara sın da ki (ulu sal po li ti ka) ve dev let ler ara sın da ki (dış po li ti ka) iliş ki le ri de kap sar. Dev let ik ti da rı so ru nu, ya ni top lum da ki bel li bir sı nı fın ha ki mi ye ti so ru nu, po li ti ka nın mer ke zi so ru nu dur. Le nin, po li ti ka, eko no mi nin yo ğun laş mış ifa de si dir, onun ge nel leş ti ril me si ve so nuç lan dı rıl ma sı dır di yor du. Po li ti ka, sı nıf lı top lu mun eko no mik ya pı sı nı ifa de eder ken, ka rak ter ve yö nü ba kı mın dan sı nıf sal ko şul lu dur. Sı nıf mü ca de le si var ol du ğu müd det çe po li ti ka, sı nıf la rın, üre tim ala nın da ve mad di mal la rın da ğı tı mın da yer ve ro lü için mü ca de le si ni yan sıtır. Üre tim araç la rı na sa hip olan ve bu na gö re eko no mi de ha kim olan sı nıf, si ya si ola rak da ha kim dir. Dev let gü cü ona ait tir, dev let me ka nizma sı, ic ra or gan la rı, or du, mah ke me, gü ven lik teş ki la tı, ide olo jik et ki le me araç la rı, okul, ba sın, rad yo vs. onun elin de dir (P. Bje loı, Eko no mi ve Po li ti ka Ara sın da Kar şı lık lı Iliş ki ler Üze ri ne ; Ne ue Welt, sa yı 17, 1952, syf. 2113). Bu ta nım la ma bi zi, sı nıf lar ara sı iliş ki ler, dev let, sı nıf mü ca de le si vb. üze ri ne bü tün gö rüşle ri si ya si gö rüş ler ola rak gör me miz so nu cu na gö tü rür. Top lum da ha ki mi yet için ve ya mev cut ha ki mi ye ti pe kiş tir mek için mü ca de le de sı nıf la ra do lay lı ve do lay sız hiz met eden bü tün ku rum la rın yü rüt tü ğü fa ali yet si ya si fa ali yet tir. Ba sın da böyle bir si ya si ku rum dur. Si ya si bir ku rum ola rak ba sın, ön ce lik le si ya si gö rev le rin ve amaç la rın hiz me tin de dir. Si ya si bir ku rum ve ya ku rum laş ma ola rak ba sın, top lu mun ide olo jik üst ya pı sı nın bir bi le şeni/par ça sı dır. Sta lin, Mark sizm ve Dil Bi li mi nin So runla rı ya pı tın da üst ya pı yı şöy le ta nım lar: Üst ya pı, bu top lu mun si ya si, hu ku ki, di ni, sa nat sal fel se fi gö rüş le ri dir ve bun la ra te ka bül eden si ya si, hu ku ki ve baş ka ku rum la rı dır... Üst ya pı, alt ya pı ta ra fın dan oluş tu ru lur; ama bu, onun, alt ya pı yı sa de ce yan sıt tı ğı, alt ya pı nın ge le ce ği, sı nıf la rın ge le ce ği, top lum dü ze ni nin ka rak te ri kar şı sın da pa sif, ta raf sız ve la kayt ol duğu an la mı na as la gel mez. Ter si ne, bir de fa dün yaya gel dik ten son ra o, mu az zam ak tif bir güç olur, alt ya pı nın ken di bel li bi çi mi ni al ma sı na ve sa ğlam laş ma sı na kat kı da bu lu nur, ye ni top lum dü ze ni ne, es ki alt ya pı nın ve es ki sı nıf la rın so nunu ge tir me ye ve on la rı yok et me ye yar dım et mek için bü tün ted bir le ri alır (C.15, syf. 192,194). Sta lin in bu ta nım la ma sı şu nu gös te ri yor: üst ya pı, bü tün top lum sal gö rüş le ri, on la ra te kabül eden ör güt len me le ri ve ku rum la rı kap sa mıyor. Alt ya pı gi bi, üst ya pı da ger çek an lam da sı nıf sal bir ka rak ter ta şır. Sta lin in bu kav ra yı şının ba sın açı sın dan an la mı şu dur: bel li bir top lum dü ze ni nin üst ya pı sı nın bir bi le şe ni ola rak ba sın, bir si ya si ku rum ola rak ba sın, alt ya pı nın ve de biz zat üst ya pı nın sa ğlam laş tı rıl ma sın da ol duk ça önem li bir rol oy nar. Bu ro lü nü ba sın, pa sif olarak de ğil, ak tif ola rak oy nar; ba sın, top lum sal ge liş me de hep ak tif rol oy nar ve onun gö re vi nin çer çe ve si ni çi zen ise, top lum sal ge liş me nin ve ri li aşa ma sın da ki so run lar dır. De mek olu yor ki, üst ya pı nın bir bi le şe ni ola rak ba sın, bü tün üst ya pı bi le şen le ri nin/gö rüngü le ri nin ta bi ol duk la rı ge nel ya sal lık la ra ta bi dir. Ör ne ğin, ka pi ta lizm den ko mü niz me ge çer ken bü tün bur ju va üst ya pı ku rum la rı nın ye ri ni sos yalist üst ya pı ku rum la rı ala cak tır. Sınıf Pusulası /55

56 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik Ba sı nı, di ğer üst ya pı ku ru mla rın dan ayı ran özel lik ler ne ler dir? Ba sın, ola nak la rı nın çok lu ğu ve çe şit li li ği ile (ör güt sel, pro pa gan da cı, pe da gojik, tek nik sel, sa nat sal, li sa na öz gü, kül tü rel vb. ola nak lar) di ğer bü tün üst ya pı, si ya si ku rum lardan da ha hız lı, kap sam lı ve do ğru dan top lum sal ge liş me yi yan sı ta cak ve et ki le ye cek du rum da dır. Bu özel li ğin den do la yı her bir top lum sal sı nıf, ör güt len me le ri va sı ta sıy la ba sı nı, ken di gö rüş ve amaç la rı nı en ge niş kit le ye yay mak için kul la nır. Ba sı nın sı nıf sal ka rak ter ta şı ma sı, onun ta raf lı ol du ğu nu; şu ve ya bu sı nı fın; bur ju va ve pro le ter dün ya gö rüş le ri nin bir ara cı ol du ğu nu gös te rir. Le nin, Ne ile Baş la ma lı? ma ka le sin de ga ze te nez din de dev rim ci ba sı nın ro lü üze ri ne şöy le der:...ga ze te nin ro lü sa de ce dü şün ce le rin ya yıl ma sıy la, sa de ce po li tik eğ itim ve po li tik müt te fik le rin ka za nıl ma sıy la sı nır lı de ğil dir. Ga ze te sa de ce ko lek tif bir pro pa gan da cı ve ko lek tif bir aji ta tör de ğil, ay nı za man da ko lek tif bir ör güt le yi ci dir. Bu ba ğlam da o, in şa ha lin de ki bir bi na nın çev re si ne ku ru lan is ke le ile kı yas la nabi lir; bi na nın kro ki si ni gös te rir, in şa at iş çi le ri ara sın da ir ti ba tı ko lay laş tı rır, iş bö lü mü ya pıl ması na ve ör güt lü ça lış may la ula şıl mış ge nel so nuçla rın gö rül me si ne yar dım cı olur. Ga ze te nin yar dımıy la ve onun la ba ğın tı için de, sa de ce ye rel ça lış ma sıy la de ğil, dü zen li ge nel ça lış ma sıy la uğ ra şan, üye le ri ne po li tik olay la rı dik kat le iz leme yi, bun la rın öne mi ni ve çe şit li halk kat man la rı üze rin de ki et ki si ni do ğru de ğer len dir me yi öğ reten, dev rim ci par ti nin bu olay lar üze rin de et ki de bu lun ma sı nı sa ğla ya bi le cek ama ca uy gun yöntem ler bu lan ka lı cı bir ör güt ken di li ğin den or ta ya çı ka cak tır (C.5, syf.11). RKP(B) nin XII. Par ti Kong re si nde Sta lin de bu an lam da şöy le der: Ba sın, kit le me ka niz ma sı de ğil dir, kit le ör gü tü de ğil dir, ama bu na ra ğmen o, par ti ve iş çi sı nı fı ara sın da gö rün me yen bir bağ ku rar, gü cü ne gö re, yı ğın la rı kap sa mı na alan bir ge çiş me ka nizma sı na eşit bir bağ...ba sı nın gü ce ve bü yük ağırlı ğa sa hip ol du ğu tar tış ma gö tür mez. Ba sın, en güç lü si lah tır, par ti, onun va sı ta sıy la her gün her sa at iş çi sı nı fı na, onun ken di, alı şık di lin de hi tap eder. Par ti ve sı nıf ara sın da tin sel ip ler çek mek için baş ka araç lar, böy le elas ti ki bir me ka niz ma yok. Bu, par ti nin bu ala na ne den özel bir ih ti mam gös ter mek zo run da ol du ğu nun ne de ni dir (C.5, syf.179). Bu ra da, ba sı nın öne min den baş ka, onun sı nıf sal ta raf lı oluş özel li ği ni gö rü yo ruz. Yı ğın la rı par ti ta ra fın dan yön len dir me nin, on la ra ön der lik et me nin te mel yön te mi, ik na ve inan dır ma yön te mi dir. Ik na olan, ik na ol du ğu ko nu da ha re ke te ge çer. Ba sın, bu ide olo jik-si ya si eğ iti m, ay dın lat ma ve bi linç len dir me fa ali ye tin de en ön sı ra da yer alır. Dev rim ci par ti nin, iş çi sı nı fı ve emek çi yı ğın la rın en ge niş ke si mi ne hi tap eden kit le sel et ki le me de ba sın, en önem li si lahlar dan ve oto ri te ler den bi ri si dir. Ba sın, par ti nin se si dir. 2- Dev rim ci Par ti-dev rim ci Ga ze te ci lik/ Pro le ter Par ti-pro le ter Ga ze te ci lik Bu ra da ve di ğer bö lüm ler de Marks ve En gels in pro le ter par ti ve pro le ter ga ze te ci lik ko nu sun da ki gö rüş le ri ni tez bi çi min de açık la yaca ğız. Marks ve En gels, da ha 1840 lı yıl la rın so nun da, iş çi sı nı fı nın, ni hai ama cı na ula şa bil mesi için bir par ti ye ih ti ya cı ol du ğu so nu cu na vardık la rın da ba sın so ru nu na da açık lık ge tir miş lerdir. Marks ve En gels e gö re dev rim ci ba sın, prole ter ga ze te ci lik gö re vi ni, par ti nin bir or ga nı olarak çö ze bi lir Dev rim ci ga ze te ci lik, pro le ter ga ze te cilik, dev rim ci ve sos ya list ba sı nın, han gi bi çim de ve iliş ki ler için de olur sa ol sun bir ça lı şa nı ol mak, par ti ça lış ma sı nın or ga nik bir bi le şe ni ol mak an la mı na ge lir. Marks, J. Wey de me yer e yaz dı ğı 20 Şu bat 1852 ta rih li mek tu bun da pro le ter ga ze te ci li ği, ger çek bir par ti fa ali ye ti ola rak ta nım lar (C.28, syf.493). Pro le ter ga ze te ci lik, pro le ter ba sı nın bir bi çim de bir ça lı şa nı ol ma yı da içe rir. Bu an lam da her bir mark sist le ni nist ko mü nist, sos ya list ba sını nın, ga ze te ve te orik or ga nı nın bir ça lı şa nı ol du ğu nu unut ma ma lı dır. Marks, F. Las sal le ya yaz dı ğı 9 Ni san 1860 ta rih li mek tu bun da, pro le ter/sos ya list ba sın fa ali Sınıf Pusulası /56

57 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik ye ti ni çok önem li bir par ti fa ali ye ti ola rak gö rür (C.30, syf.522). Böy le lik le Marks, ko münist le ri ken di ba sın la rı ko nu sun da cid di ol ma ya, so rum lu luk ta şı ma ya ça ğı rı yor. Bir ta raf tan devrim yap ma id di asın da ol mak ve di ğer ta raf tan da bu dev rim an la yı şı nı yı ğın la ra ta şı yan ba sın karşı sın da ka yıt sız kal mak, mü ca de le yi o alan da sek te ye uğ rat mak la ay nı an la ma ge lir. Ken di ba sı nı nı cid di ye al ma yan, sa vun du ğu dü şün ce le ri de cid di ye al mı yor de mek tir. Bu çok önem li bir par ti fa ali ye ti ni kü çüm se me yak la şı mı, as lın da dev rim ci ba sı nın par ti ça lış ma sın da ki ye ri ni, de ğiş ti ri ci, dö nüş tü rü cü ve ör güt le yi ci gü cü nü kav ra ma yan ve gör me yen/ gör mek is te me yen; do la yı sıy la dev rim ci ça lış ma da ne yi an lı yor sa, onu da la yı kıy la ye ri ne ge tir me yen yak la şım lardır. Bir çar pık lık ve ge ri li ği ifa de eder Pro le ter ga ze te ci lik, sos ya list iş çi ba sını oluş tu rul mak sı zın, iş çi ha re ke ti nin ge liş me si müm kün de ğil dir. Ta bii ki,...ba sın da or ga na sa hip ol mak sızın bir ha re ke te sa hip ol mak ola nak sız dır (C.31, syf.34, Marks ın En gels e yaz dı ğı 2 Ara lık 1864 ta rih li mek tup tan) Par ti nin ay na sı ya da vit ri ni ba sın dır, onun or ga nı dır. Ba sın or ga nı nın ka rak te ri, par tinin ya pı sı nı ve ka rak te ri ni ele ve rir:...or gan dan par ti nin gü cü hak kın da bir ka na ata va rı la bi lir (Marks) Ay nı ko nu da da En gels şöy le der; Ben sa de ce par ti den bah set tim ve bu da onun, ka mu oyu nez din de ba sın da ve kong re ler de ken di ni or ta ya koy du ğu ka da rıy la (C.34, syf.285, En gels in W. Li ebk necht e yaz dığı 31 Tem muz 1877 ta rih li mek tup tan). Par ti nin gü cü, sa de ce onun ör güt, ku rum, kad ro, çev re-çeper ve kit le gü cü de ğil dir. Par ti nin gü cü ay nı za man da par ti ba sı nın ni te li ği ve ni ce li ği, te orik ve si ya si dü ze yi, içe ri ği ve kap sa mın ca be lir le nir. Par ti nin yap tık la rı ve ya pa ma dık la rı, kit le ler le sı kı ve can lı bağ la rı nın bu lu nup bu lun ma dı ğı, te orik ön gö rüy le dev rim ci pra ti ği nin uyum lu olup ol ma dı ğı par ti ba sı nı na yan sır ve bir oku yucu par ti ba sı nı ta kip ede rek o par ti nin gü cü, ha let-i ru hi ye si hak kın da fi kir sa hi bi ola bi lir. Bu vit rin ne çok ne az ama bü tün ger çek li ğiy le, ya şamı ve bi çi miy le par ti yi yan sı ta bil me li dir. Ba sı nın ba şa rı sı, par ti nin ba şa rı sı dır. Sı nıf bi linç li iş çi le rin ör gü tü nün sü rat le iler le me si için en iyi ka nıt, ör gü tün per iyo dik ba sın or gan la rı nın ar tan sa yı sı dır... ve bur ju va zi ye kar şı mü ca de lede dev rim ci ba sı nın her ba şa rı sı, ger çek ve di rayet li iş çi ha re ke ti için ze min ka zan ma an la mı na ge lir (C.19, syf. 121, 126, En gels). Bu ra da iş çi ha re ke ti-ba sın ara sın da ki di yalek tik bağ gö rül me li dir. Dev rim ci ba sın iş çi sı nıfı nın ye rel ve ge nel grev, di re niş ve gös te ri ey lem le ri ni yan sıt mak la, ders ve tec rü be le ri ak tar mak la hem iş çi le ri ay dın la tır, hem de ye ni di re niş alan la rı nı teş vik eder, ha zır lar. Iş çi ha reke ti nin mer ke zi leş me si, ha ta la rın dan arın ma sı ve ye ni sıç ra ma lar la ay dın la tı lan yol dan yü rü me si ni sağ lar. Bü yü yen ve ge li şen, dev rim ci ba sın la sı kı ve or ga nik bağ lar ge liş ti ren bir iş çi ha re ke ti ise, dev rim ci ba sı nı di na mik, can lı, ha re ket li ve üre tici kı lar Mark sist-le ni nist par ti ge liş tik çe ve ku rum laş tık ça onun ba sı nı da en ter nas yo nal ilişki le rin ku rul ma sın da, baş ka ül ke ler de ki dev rimci, mark sist-le ni nist par ti ler le ba ğla rın ku rul masın da gi de rek önem ka za nan bir araç olur. En gels, P. La for gue ye yaz dı ğı 27 Mart 1889 ta rih li mek tup ta Fran sız ko mü nist le ri ne şöy le der; So ci alis te in ka pan ma sın dan son ra par ti niz, en ter nas yo nal sah ne den kay bol du. Çe kil di niz, yurt dı şın da ki di ğer sos ya list par ti ler nez din de öl dü nüz (C.37, syf.172) P. La forgue ye yaz dı ğı 30 Ni san 1889 ta rih li mek tu bun da En gels, ay nı ko nu ya de ği ne rek şöy le der: Başka la rı na hi tap ede me yen ve var lı ğı için ka nıt lar gös ter me yen bir par ti, on lar (yurt dı şın da ki par tiler-sp) için ar tık yok tur (Agk, syf.189). Öy ley se; Mark sist-le ni nist ko mü nist ler, da va la rı nı, mü ca de le le ri ni en ter nas yo nal alan da du yu ra bil mek ve ge re ken ba ğla rı kur mak için En gels in an la yı şı nı cid di ye al mak zo run da dır lar. Ko mü nist ba sın en ter nas yo nal dir. Bu nu ulus la ra ra sı ko mü nist ve dev rim ci ha re ket nezdin de var lı ğı nın bir ka nı tı ola rak de ğer len di rir; ay nı za man da di ğer ül ke ler de ki dev rim ci ha reket ler le dev rim ci da ya nış ma, dün ya ko mü nist ve dev rim ci ha re ke ti nin ders ve tec rü be le rin den ya rar lan ma, or tak te orik, pra tik ve ör güt sel so runla rı nın çö zü mü için bu na ih ti yaç du yar Ba sın, par ti ya şa mın da, par ti içi fa aliyet te ol duk ça önem li bir rol oy nar. Sınıf Pusulası /57

58 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik Ba sın par ti ya şa mın da önem li bir kal dı raçtır (C.37, syf.379, En gels in K. Ka utsky e yazdı ğı 11 Ni san 1890 ta rih li mek tup la rı). Bu nun na sıl bir kal dı raç ol du ğu nu, Le nin ve Sta lin in ga ze te, ba sın an la yı şın da gör dük. Par ti ya şa mın da önem li bir kal dı raç ol mak, par ti nin gö rüş le ri ni ka mu oyu na du yur mak, par ti ya şa mı nın önem li/acil so run la rı nı tar tış mak, par ti kit le si ni ele alı nan ko nu lar da ha re ke te ge çir mek an la mı na da ge lir. En gels, par ti ba sı nı nın gö revle rin den bah se der ken şöy le der: Bir par ti ba sı nının gö re vi ne dir? Her şey den ön ce tar tış mak, par ti nin ta lep le ri ni te mel len dir mek, ge liş tir mek, sa vun mak, kar şıt par ti nin id di ala rı nı ve ta lep le rini püs kürt mek ve çü rüt mek (C.4, syf. 312). Bu nun la En gels, sa de ce kar şıt lar la tar tış mayı de ğil, par ti içi tar tış ma yı da kast eder. En gels, R. A. Sor ge ye yaz dı ğı 9 Ağ us tos 1890 ta rih li mek tup ta par ti o ka dar bü yük tür ki, ken di için de tar tış ma nın mut lak öz gür lü ğü bir zo run lu luk tur (C.37, syf. 440). Her iş çi par ti si..., di ya lek tik ge liş me ya sa la rı na gö re, sa de ce iç mü ca de ley le ge li şe bi lir (C.35, En gels in E. Berns te in a yazdı ğı 20 Ekim 1882 ta rih li mek tup tan). Bu ra da iç mü ca de le ile, ko mü nist ler ara sında ki tar tış ma nın öte sin de, her renk ten opor tü nizme kar şı mü ca de le ve par ti nin opor tü nist akımlar dan te miz len me si kas te dil mek te dir En gels, da ha 1848 Dev ri mi ön ce sin de, çe şit li ül ke le rin dev rim ci le ri nin, dev rim ci de mokrat la rı nın bir leş me si için eleş ti ri ve öze leş ti ri nin, kar şı lık lı eleş ti ri nin öne mi ne dik ka ti çe ker. Çe şit li ulus la rın de mok rat la rı nın bir leş mesi, kar şı lık lı eleş ti ri yi dış la maz. Bir leş me, böy le eleş ti ri ol mak sı zın müm kün de ğil dir. Eleş ti ri ol mak sı zın an laş ma ve do la yı sıy la bir leş me ol maz (C.4, syf.426). Böy le lik le Marks ve En gels, iş çi ha re ke ti ta ri hin de ilk de fa, par ti için de öze leş ti ri nin önemin den bah set me ye baş la mış lar ve öze leş ti ri yi, par ti nin fa ali ye ti ve ge liş me si açı sın dan mut lak/ ka çı nıl maz ko şul ola rak gör müş ler dir. Par ti ya şa mın da eleş ti ri ve öze leş ti ri nin öne mi ni vur gu la yan Marks ve En gels, ay nı za man da, par ti ba sı nı nı, eleş ti ri ve öze leş ti ri yi ge liş ti ren araç ola rak da gör müş ler dir. On lar, 1848/49 da Ne ue Rhe inisc he Ze itung u, ka rarsız lı ğı, ufak he sap la rı, tu tar sız lı ğı, kü çük bur ju va yal pa la ma yı teş hir ede rek, dev rim ci eleş ti ri ve öze leş ti ri nin ara cı ola rak da kul lan mış lar dır. Özeleş ti ri nin öne mi ne Le nin, Isk ra Re dak si yo nunun Açık la ma sı ma ka le sin de de de ği nir. Ta raf lı, par ti ci öze leş ti ri par ti nin ge liş mesin de önem li bir rol oy nar. Önem li olan, eleş ti ri ne den li sert olur sa ol sun, par ti ka rak te ri ni içerme li dir; ek sik li ği, ha ta la rı gös ter me li dir, ama eleş ti ri için eleş ti ri ol ma ma lı dır. Öze leş ti ri, eleşti ri, bu nun için par ti ba sı nı nın araç ol ma sı kö tü ye kul la nıl ma ma lı dır. Par ti ba sı nın da eleş ti ri öz gürlü ğü her tür lü içe rik ten ve akıl dan yok sun ka tışık sız yay ga ra (En gels, C.34, syf.433) ol ma malı dır. Eleş ti ri ve öze leş ti ri yi, par ti nin ge liş me si ve pe kiş me si için ön ko şul ve yön tem ola rak gö ren ve kar şı lık lı eleş ti ri nin ge liş ti ril me si ni ta lep eden Marks ve En gels, bu ta le bin dev rim ci ba sında na sıl ger çek leş ti ril me si ge rek ti ği üze ri ne de dik kat çek miş ler dir. On lar, par ti ba sı nı nın, eleş tiri ve öze leş ti ri nin ara cı ola rak iki rol oy na dı ğı nı be lirt miş ler dir. Bi rin ci si, par ti ba sı nı, öze leş ti rinin bir ara cı dır. Öze leş ti ri, par ti nin bir li ği nin pe kiş me si için ve fa ali ye tin de ki ek sik lik le rin gi de ril me si için bir araç tır. Bu du rum da par ti ba sı nı, salt ken di fa ali ye ti ne eleş ti rel yak la şır, ken di ni dü zel tir ve ge liş me si nin önün de ki en gelle ri yı kar. Marks ve En gels, dev rim ci par ti ve dev rimci ga ze te ci lik ara sın da ki kar şı lık lı iliş ki le rin ka rak te ri ni te st et tik ten son ra, bun la rın ara sın da en önem li ola nı n, do ğru dan iliş ki ol du ğu so nu cuna var mış lar dır. Do ğru dan iliş ki, par ti nin, ba sı nını her alan da ve her yön lü sa ğlam laş tır ma sı, gö rev le ri ni, fa ali yet prog ra mı nı be lir le me si an lamı na ge lir. Bu ra da söz ko nu su olan sa de ce ga ze te de ğil dir. Te orik or gan ola rak der gi, sen di ka ga zete si, genç lik der gi si, ba sın-ya yın (ki tap) fa ali ye ti, rad yo, te le viz yon vb. de söz ko nu su dur. Par ti ile par ti ga ze te ci li ği ara sın da ki do ğrudan bağ, çe şit li bi çim ler de ifa de edi lir. Par ti ba sını nın, bir bü tün ola rak par ti med ya sı nın do ğru dan ve sü rek li yö ne ti mi söz ko nu su bi çim ler den bi risi dir. Bu nun öte sin de par ti ba sı nı nın (ga ze te ve der gi nin) re dak si yo nu na yar dım cı ol mak; öne riler de, tav si ye ler de bu lun mak, bil gi len dir mek, Sınıf Pusulası /58

59 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik ma li ola rak des tek le mek, ba sın ve ya yı ne vi ni mad di, ma ne vi des tek le mek, tec rü be li par ti ga zete ci ve ya zar kad ro la rın kat kı sı nı sü rek li kıl mak vs. vs. Par ti ba sı nı nı, pro le ter ga ze te ci li ği des tekle me nin ol duk ça et ki li bir bi çi mi de, par ti or ganla rı nın, par ti ön der li ği nin ve okur la rın ek sik lik ve ha ta lar üze ri ne uya rı ve eleş ti ri le ri dir. Ya ni bir yer de aşa ğı dan de net le me dir. Bun la rı; uya rı ve eleş ti ri le ri dik ka te al ma yan par ti ba sı nı, par ti nin ge liş me si ne do ğru dan en gel olur. Böy le bir ba sın, ölü me, yok ol ma ya mah kum dur Par ti ba sı nı ve ön der lik so ru nu Marks ve En gels, par ti ba sı nı nın par ti ta rafın dan yön len di ril me si so run la rıy la 1860 lı yıllar dan iti ba ren yo ğun bir şe kil de il gi len mek zo run da kal mış lar ve bu gün de biz le re yol gös teren an la yış lar ge liş tir miş ler dir. 19.yüz yı lın 60 lı yıl la rın dan iti ba ren iş çi ha re ke ti önem ka zan maya baş la mış, I. En ter nas yo nal ku rul muş ve onun ba sın so ru nu, çe şit li ül ke ler de ku ru lan par ti le rin ba sı nı ve bir bir le riy le iliş ki le ri gün de me gel miş ti. Marks ve En gels, bir bü tün ola rak pro le ter ga zete ci li ğin bu so run la rı, ba sın ve par ti ara sın da ki iliş ki ye ve par ti nin ba sı nı yön le ndir me so ru nu na çö züm ge tir miş ler di Dev rim ci ba sı nın ba şa rı lı fa ali ye ti, parti nin yö ne ti mi ve ön der li ği ne ba ğlı dır. Par ti nin, ba sı nı na ön der lik et me ve yön lendir me zo run lu lu ğu, par ti ba sı nı nın amaç ve et kisi ni n, par ti hu ku ku nun do ğru dan bir ifa de si dir. Par ti, dev rim ci ga ze te ci li ği ni sü rek li kont rol et mek, yön len dir mek, gi de rek ge niş le yen ve de rin le şen ku rum laş ma sı nı ve baş ka dü şün ce lerden; an ti mark sist dü şün ce ler den ba ğım sız lı ğı nı sa ğla mak zo run da dır. Par ti nin te orik-si ya si çiz gisi nin ba ğım sız lı ğı nı ko ru ma nın gü ven ce si ko lektif ira de-üre tim-yö ne tim ve de ne tim dir. Bu nun ör güt sel me ka niz ma sı nı ve iş le yi şi ni kur mak tır. Par ti ba sı nın da yö ne tim ve de ne tim, bi rey le rin ira de si ne ve vic da nı na terk edi le mez. Par ti ba sı nı ve ya bir bü tün ola rak dev rim ci ga ze te ci lik, de mok ra tik mer ke zi yet çi li ğin il ke le ri ne uyum luluk için de par ti nin te orik-si ya si ön der li ği ne ve par ti çiz gi si ne bağ lı ol mak zo run da dır Par ti nin, ba sı nı na na sıl, han gi bi çim de ön der lik ede ce ği so mut du ru ma ba ğlı dır. So mut du rum na sıl ve ne den li de ği şir se de ğiş sin ve bu na ba ğlı ola rak ön der lik bi çi mi na sıl olur sa ol sun, esas olan, her ko şul al tın da ba sın fa ali ye ti nin; bu par ti ça lış ma sı nın içe rik ve ama cı nın gö zar dı edi le me me si dir. Mark ve En gels in bu an la yı şı nı ge liş ti ren Le nin, mark sist te ori nin yay gın laş tı rıl ma sın da öne mli rol oy na yan dev rim ci ba sı nın ve bir bü tün ola rak dev rim ci ga ze te ci li ğin ta raf lı ol ma sı ge rek ti ği ni vur gu la mış tır. O, par ti ör gü tü ve parti li te ra tü rü ma ka le sin de ko nu ya iliş kin ola rak şöy le der: Öy ley se, par ti li te ra tü rü nün il ke si... ne den iba ret tir? Bu, sa de ce, sos ya list pro le tar ya için li te ra tür fa ali ye ti, tek tek bi rey le rin ve grup la rın ka za nıl dı ğı kay nak ol ma ma lı dır. O, hiç bir şe kil de ge nel pro le ter da va dan ba ğım sız, ki şi sel me se le ol ma ma lı dır. Kah rol sun par ti siz li te ra tür cü ler! Kah rol sun, li te ra tür cü ola ğa nüs tü in san! Li te ra tür fa ali ye ti, ge nel pro le ter da va nın bir kıs mı, bü tün iş çi sı nı fı nın bü tün si ya si bi linç li ön cü sü ta ra fından ha re ke te ge çi ri len bü tün lük lü, bü yük sos yal de mok ra tik me ka niz ma sı nın bir vi da cı ğı, bir çark çı ğı ol ma ma lı dır. Li te ra tür fa ali ye ti, ör gütlü, plan lı bir le şik sos yal de mok ra tik par ti fa ali yeti nin bir bi le şe ni ol ma lı dır......şüp he siz ki li te ra tür cü üre tim ala nın da şah si inis iya tif ve şah si eğ ilim ler için ge niş ha reket ala nı nı, fan ta zi ve dü şün ce ler, içe rik ve bi çim için ha re ket ala nı nı sa ğla mak mut la ka zo run ludur. Bun la rın hiç bi ri si tar tış ma gö tür mez, ama bun la rın hep si, sa de ce, pro le tar ya nın par ti ça lışma sı nın li te ra tür bö lü mü nün pro le tar ya nı n par ti ça lış ma sı nın di ğer bö lüm le riy le şab lon cu bi çimde eşit ad de di le me ye ce ği ni ka nıt lar. Bun la rın hep si, bur ju va zi nin ve bur ju va de mok ra si si nin gö zün de ya ban cı ve tu haf te zi; li te ra tür fa ali ye ti mut la ka ve her ha lü kar da sos yal de mok ra tik par ti ça lış ma sı nın di ğer bi lim le riy le ay rıl maz ba ğlı bir bö lüm ol mak zo run da ol ma sı nı as la çü rüt mez. Ga ze te ler, çe şit li par ti ör güt le ri nin or gan la rı ol ma lı dır lar. Li te ra tür cü ler mut la ka, par ti ör gütle ri ne da hil ol ma lı dır lar. Ya yın ev le ri, de po lar, dük kan lar ve oku ma oda la rı, kü tüp ha ne ler ve ki tap da ğı tım cı lı ğı bü tün bun lar par ti ye ta bi ol ma lı dır ve ona he sap ver me li dir. Bü tün bu fa ali yet, ör güt lü, sos ya list pro le tar ya ta ra fın da Sınıf Pusulası /59

60 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik iz len me li ve kont rol edil me li dir (C.10, syf.30/31). Şüp he siz ki, par ti fa ali ye tin de ro man cı, ti yat ro cu, şa ir, ga ze te ci, te oris yen vb. ça lış ma la rına da yer ola cak tır. Bu alan lar da ki fa ali ye tin kendi ne öz gü özel lik ler, özel ye te nek ve bi ri kim ler ge rek tir di ği de bir ger çek. Bu an lam da bir özerklik ten söz edi le bi li nir. Ne var ki, dev rim ci ba sın vb. alan la rın da ça lı şan la rın da par ti norm la rı ve ku ral la rı na bağ lı ola rak ya şam la rı nı dü zen le mele ri, ör güt le me le ri, bir sa vaş çı par ti nin mi li ta nı ol ma nın ge re ği dir. Ken di si ni, bir çok ba kım lar dan par ti de ne ti mi nin ve iş le yi şi nin dı şı na atan, bu nu bu tür den bi rey sel ini si ya tif, eği lim, ye te nek ve iş ler le açık la mak özerk ya da ser best ta kılma yı hak lı kı la maz. Ak si ne dev rim ci bi re yin kü çük bur ju va alış kan lık ve ya şam tar zı nı par ti ye da yat ma sı dır. Par ti ör güt le ri nin bu tür den ku rumla rın da ça lı şan, par ti li ya şam ve di sip li ne gel meyen yak la şım lar la uz laş ma la rı, bu za af lar için de olan la rı ol duk la rı gi bi ka bul et me le ri, bu iliş ki tar zı ve bi çi mi ne ken di le ri ni alış tır ma la rı ya da gör mez den gel me le ri Le ni nist par ti ça lış ma sıy la bağ daş maz. Par ti ba sı nın da ça lı şan her par ti li, ya şa mı ve ça lış ma sıy la par ti de ne ti mi ne ta b idir, par ti ör güt le ri ne da hil ol mak zo run da dır Dev rim ci/ pro le ter ga ze te ci li ğin en ternas yo nal ka rak te ri nin de meş ru lu ğu tar tış ma gö tür mez. Marks ve En gels, ulu sal dev rim ci ba sı nın, ya ni çe şit li ül ke ler de ki (ulu sal) dev rim ci ba sı nın en ter nas yo nal bir li ği ne/ bir leş me si ne ve ulus la rara sı bur ju va zi ye/ düş ma na kar şı en ter nas yo nal pe ri yo dik ba sın cep he si nin oluş tu rul ma sı na bü yük önem ver miş ler dir. Da ha 1846 da Marks ve En gels, bu amaç la, Ko mü nist Ya zış ma Ko mite si ni oluş tur muş lar dı. Marks, P.J. Pro ud hon a yaz dı ğı 5 Ma yıs 1846 ta rih li mek tu bun da ko nu ya iliş kin ola rak şöy le der: Bi zim ya zış ma mı zın te mel ama cı,...al man sos ya list le ri nin In gi liz ve Fran sız sos ya list le riy le ba ğı nı kur mak tır, ya ban cı la rı, Al man ya da ge lişen sos ya list ha re ket ler üze ri ne bil gi len dir mek ve Al man ya da ki Al man la rı da Fran sa ve In gil tere de ki sos ya liz min iler le me si üze ri ne bil gi lendir mek tir. Bu usul le gö rüş ay rı lık la rı or ta ya çı kabi lir ve dü şün ce te ati si ne ve ta raf sız bir eleş ti ri ye va rı la bi lir. Ulu sal dar lık tan sıy rıl mak için, bu, sos yal ha re ke tin li te ra tür ifa de bi çi min de ol ma sı ge re ken adım dır (C.27, syf.442). Marks ve En gels, Ya zış ma Ko mi te si va sıta sıy la o dö ne min dev rim ci- de mok ra tik ve iş çi ha re ke ti nin en ter nas yo nal bir li ği ni sa ğla mış lardır. Bu, ifa de si ni I. En ter nas yo nal de bu lu yor du. Ulus la ra ra sı ko mü nist ve iş çi ha re ke ti, en ter nasyo nal ga ze te ci li ğin, en et ki li ve en ge liş miş du rumu na III. En ter nas yo nal dö ne min de ulaş mış tır. 3- Iş çi Sı nı fı nın Si ya si Si la hı Ola rak Dev rim ci Ga ze te ci lik Gün ce li ya ka la ya ma yan dev rim ci ba sının ve do la yı sıy la ko mü nist par ti nin hi tap et ti ği yı ğın lar üze rin de ki et ki si za yıf ka lır. Marks ve En gels, Be bel, Brac ke, Li ebknecht vd. yaz dık la rı 17/18 Ey lül 1879 ta rih li Sirkü ler Mek tup la rın da şöy le der ler: Par ti... Şim di ye ka dar ne re dey se bü tün pra tik ha le ge len eko no mik so run lar da bu la nık ve ka rar sız ta vır al dı... Bu nun ne de ni, par ti or gan ları nın, özel lik le de Ile ri nin bu so ru nu esas lı bir şe kil de tar tı şa ca ğı na, sem pa tiy le, ge le cek top lum dü ze ni nin konst rük si yo nu na (ya pı la nı şı na-çn) önem ver me me si dir. (C.19, syf.158). Şüp he siz ki bu ra da Marks ve En gels, ge lecek (sos ya list) top lu mun na sıl şe kil le ne ce ği ne ka fa yor ma yın de mi yor lar, ama acil so run la rı bir ke na ra bı ra ka rak, ge le ce ği an la ta rak yı ğın la rın ka za nı la ma ya ca ğı nı açık lı yor lar. Pra tik ik ti sa di ve sos yal so run la rı iş le me de, açık la ma da ve ta kip et me de par ti ba sı nı nın ge lişme si bir ih ti yaç tır. Ive di ve ya kı cı ik ti sa di so runla rın açık la nan ga ze te nin önem li gö re vi dir. En gels, L. La for gue e yaz dı ğı 13 Ekim 1891 ta rih li mek tup ta gün cel li ğe de ği ne rek şöy le der: Sa na bir ma ka le ya zı yo rum. So nun da pra tik so run lar ele alın dı ğı için onu, an cak, ya yın dan he men ön ce gön de re bi li rim ve ni hai bi çi mi ni ve re bi li rim...he men ba sıl maz ve ya yım lan maz sa gün cel bir ma ka le yaz ma nı n ola nak sız ol du ğu nu tak dir eder sin (C.38, syf.177). Öy ley se, gün cel lik ko nu sun da Marks ve En gels gi bi du yar lı ve ya ra tı cı ol mak zo run da yız. An cak bu şe kil de mark sist le ni nist ko mü nist le rin ba sı nı, bir bü tün ola rak ga ze te ci li ği, hi tap et tik le Sınıf Pusulası /60

61 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik ri yı ğın la rı aza mi et ki ler ve mü ca de le ye se fer ber eder Dev rim ci ba sın so mut ol mak zo run dadır. Marks ve En gels, dev rim ci ga ze te ci li ğin ge liş me sin de ger çek le rin araş tı rıl ma sı na bü yük önem ver miş ler dir. Ve dev rim ci ga ze te ci lik te de düks iyo na (tüm den gel me), en düks iyo na (tü me va rı ma), sen tez ve ana li ze vur gu yap mış lar dır. Ta bii bu, bir yön tem so ru nu dur; ga ze te ci lik te, ya zım ya şa mın da mark sist di ya lek tik yön te min kul la nıl ma sı dır. Marks ve En gels, dev rim ci ba sının re dak tör ve ya yım cı la rıy la mek tup laş ma la rında bu so ru nu ele al mış lar ve sü rek li, so mut ol mayı ta lep et miş ler dir. So mut luk, an cak ve an cak ger çek le rin ele alın ma sı ve ör nek le mey le sa ğlana bi lir. Ör ne ğin En gels, ger çek ler ye ri ne fan tazi üze ri ne ya zı ta lep eden okur lar için yaz ma yı red det miş tir (Bkz. C.34, syg.50, En gels in Marks a yaz dı ğı 19 Tem muz 1877 ta rih li mek tubun dan). En gels, ya zı la rı nı ger çek ler üze ri ne in şa edi yor du Dev rim ci ga ze te ci lik te so mut luk, eleşti ri nin isa bet li li ği nin/ ve rim li li ği nin ilk ve en önem li ko şu lu dur. So mut luk ta esas olan, ki şi ye, ya za ra sal dı rı de ğil, ele alı nan ko nu dur. Da ha 1843 te, Marks, ko nu ya iliş kin şöy le di yor du: Ba sın, du rum la rı teş hir et me li dir,...ki şi le ri de ğil. (C.1, syf.174). Ay nı yer de Marks, ka mu ta ra fın dan bi li nen bir du ru mu baş ka tür lü açık la ma ola na ğı yok sa ki şinin teş hi ri de ya pı la bi lir der. Da ha son ra ki ya zı ların da Marks, es ki yi, sö mü rü ve zul mü sa vu nan ların, ha kim sı nıf tem sil ci le ri nin acı ma sız eleş ti ri ve teş hi ri ni do ğru bul muş tur. Bu an la yış ta olan Le nin ve Sta lin de ha kim sı nıf un sur la rı nın acıma sız eleş ti ri si ne önem ver miş ler dir. Ör ne ğin Le nin, Ga ze te le ri mi zin Ka rak te ri Üze ri ne ma ka le sin de ba sı nın kö tü lü ğün so mut ta şı yı cı ları na kar şı acı ma sız, ger çek ten dev rim ci bir sa vaş yü rüt me gö re vi ol du ğu nu ya zar (Bkz. Le nin, C.28, syf.88) Eleş ti rel ya yım lar da so mut luk ta esas olan, eleş ti ri ye te mel teş kil eden ger çek le rin do ğru ve iti na lı se çi mi dir. Eleş ti ri len ol gu ile il gi li ola rak du rum lar, ger çek ler ve ki şi ler, te sa dü fi, ta li ol ma ma lı dır lar, ol gu yu tem sil gü cü ne sa hip ol ma lı dır lar. An cak bu şe kil de do ğru la rı açık la ya bi lir ve et ki mi zi ge niş le te bi li riz Po pü ler yaz ma sa na tı. Hi tap edi len kit le yi, ele alı nan ko nu üze ri ne et ki le me nin bir yo lu da yaz ma bi çi mi dir. Dev rimci ba sın da ele alı nan ko nu lar, içe rik, her han gi bir ka yı ba uğ ra tıl ma dan ve ge ri pla na itil me den ol duk ça an la şı lır, il gi çe ki ci ya zıl ma lı dır. Marks, üc ret li iş ve ser ma ye ma ka le si nin gi ri şin de şöy le der: Ol duk ça ba sit ve po pü ler izah et me ye ça lışa ca ğız ve biz zat, po li tik eko no mi nin en ele menter kav ram la rı nı bi le ön ko şul yap ma ya ca ğız. Iş çi ler ta ra fın dan an la şı lır ol mak is ti yo ruz (C.6, syf. 398). Söz lü an la şı lır ol ma nın yön tem ve bi çi mi ya zı lı an la şı lır ol ma nın yön tem ve bi çi miy le ay nı de ğil dir. Dev rim ci ba sın, ya zı lı ve söz lü pro pagan da ve aji tas yon da yön tem ve bi çim far kı na dik kat et mek zo run da dır. En gels, E. Berns te in a yaz dı ğı 27 Şu bat 1883 ta rih li mek tu bun da kürsü de ve söz lü tar tış ma da uy gun ve mu tad olan, ba sı lın ca ol duk ça kö tü ola bi lir di ye rek ya zı da bi çim ve sti lin öne mi ne dik ka ti çe ker (C.35, syf.442). Dev rim ci ba sın, po pü ler ve an la şı lır yaz mayı, ba sit leş tir me, ka ba laş tır ma ola rak an la ma malı dır. W. Li ebk necht şöy le der: Hiç kim se Marks tan da ha çok, bi li min ka ba laş tı rıl ma sın dan ya ni çar pı tıl ma sın dan, yü zey sel leş ti ril me sin den ve ruh suz laş tı rıl ma sın dan nef ret ede mez di, ama hiç kim se ken di ni ifa de et me de on dan da ha faz la ye te ne ğe sa hip de ğil di (Ber lin, 1964, syf. 61) Te orik in ce le me, araş tır ma ve do na nı mı sü rek li leş tir me den dev rim ci ga ze te ci lik ya pı lamaz. Dev rim ci te ori nin Marks ve En gels ta ra fından oluş tu rul ma sı ve ge liş ti ril me si, dev rim ci ga ze te ci li ğin oluş ma sı, ge liş me si ve gö rev le ri nin be lir len me si an la mı na ge lir. De vrim ci te ori nin pra tik le bir leş me si, sos yal ger çek li ğe mü da ha le, ve ri li top lum dü ze ni nin de ğiş ti ril me si için mü cade le an la mı na ge lir. Ne ue Rhe inisc he Ze itung un Ilk Ba sın Mah ke me si nde ki sa vun ma ko nuş masın da Marks, Ba sı nın ilk gö re vi, mev cut si ya si du ru mun bü tün te me lle ri ni aşın dır mak tır tes pi ti Sınıf Pusulası /61

62 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik ni ya par (C.6, syf.234). Sı nıf lı/ sö mü rü ye da yanan top lum da dev rim ci ba sı nın bu te mel gö re vi de ğiş mez. Dün de ay nıy dı, bu gün de ay nı. Devrim ci ba sın, bu te mel gö re vi nin iki yö nü ol du ğunu unut ma ma lı dır: Bi rin ci yön, si ya si mü ca de ledir. Dev rim ci ba sın, bir bü tün ola rak dev rim ci ga ze te ci lik, bu mü ca de le yi, mev cut dü ze ne ve onun sa vu nu cu la rı na kar şı yü rü tür. Ikin ci yön ise, bu mü ca de le için de hi tap edi len, ve ri li sö mü rü dü ze ni yı ka cak ve ye ni/ sos ya list dü ze ni ku ra cak olan yı ğın la rı; iş çi sı nı fı ve emek çi le ri eğ it mek ve mü ca de le ye sevk et mek tir Dev rim ci ga ze te ci lik, pro le tar ya nın si ya si bir si la hı dır. Dev rim ci ba sı nın bu ro lü nü Marks ve En gels, sü rek li vur gu la mış lar dır. On lar, dev rim ci ga ze te ci li ğin araç la rı nın, sö mü rü dü ze ni ni yıkmak için mü ca de le eden pro le tar ya nın elin de po li tik bir si lah ol ma sı ge rek ti ği ni sü rek li di le ge tir miş ler dir. En gels, A. Be bel e yaz dı ğı 4 Ağ ustos 1879 ta rih li mek tu bun da, par ti nin, her şey den ön ce si ya si bir or ga na ih ti ya cı var der (C.34, syf.386). Bu an la yı şı Le nin de Ne ile Baş la ma lı? da Ni ha ye tin de, mut la ka bir si ya si ga ze te ye ih ti ya cı mız var di ye ifa de eder (C.5, syf.10) Dev rim ci ga ze te ci li ğin pro le tar ya nın si ya si bir si lah ol ma sı, onun bi linç len me si nin ve ulu sal ve en ter nas yo nal ör güt len me si nin de bir ara cı ol ma sı an la mı na ge lir. Dev rim ci ba sın, mark sist te ori nin yay gınlaş tı rıl ma sın da, iş çi ve emek çi yı ğın la ra (ulu sal ve en ter nas yo nal alan da) ulaş tı rıl ma sın da, gö rüş te ati si nin ger çek leş ti ril me sin de ve ni ha yet pro letar ya nın (ulu sal ve en ter nas yo nal) ör güt len mesin de be lir le yi ci öne mi ha iz bir araç tır. Bu ko nuda Marks, 9 Mart 1869 ta rih li bir açık la ma sın da şöy le der: Her ül ke de iş çi sek si yon la rı ve çe şit li ül keler de iş çi sı nı fı, mev cut ge liş me aşa ma la rı için ko şul lar çok fark lı ol du ğun dan,...on la rın, ger çek ha re ke ti yan sı tan te orik gö rüş le ri de ke za çe şit li dir. En ter nas yo nal Iş çi Bir li ği nin ha ya ta ge çirdi ği ey le min or tak lı ğı, çe şit li ulu sal seks iyon la rın or gan la rı va sı ta sıy la ko lay laş tı rı lan dü şün ce te ati si ve ge nel kong re ler de ki do lay sız tar tış ma,...gi de rek or tak te orik bir prog ra mın oluş tu rul masın da et ki siz kal ma ya cak tır (C.16, syf.348). Iş çi sı nı fı nın si ya si mü ca de le si, onun si ya si, te orik eğ iti mi ve ör güt len me si, ay nı za man da, dev rim ci ga ze te ci li ğin ro lü nü de be lir ler. Bur ju va top lum da ge nel, ka mu oyu ta ra fın dan bi li nen dü şün ce/ gö rüş sı nıf sal ka rak ter ta şır. Na sıl ki, bur ju va zi ken di dü şün ce si ni tüm top lu ma mal edi yor sa ve bun da da ba sı nı önem li bir araç ola rak kul la nı yor sa, iş çi sı nı fı da ken di ba sı nı nı öy le gör me li dir. Ga ze te nin ka mu gö rüşü üze rin de ke sin ti siz ve sü rek li et ki de bu lu na bilme si için... (K. Marks). Bu ra da ka mu oyu nu oluş tur ma da ve et ki leme de dev rim ci ba sı na yük le nen gö re vi gö rü yoruz. 4- Dev rim ci Ga ze te ci li ğin Il ke le ri 4.1- Ga ze te ci lik te Il ke Kav ra mı nın Ta nı mı Il ke kav ra mı nın nes nel ve öz nel ol mak üzere iki özel li ği/ ta ra fı var dır. Bu iki ta raf, bir ma dal yo nun iki yü zü gi bi, bir bü tün sel li ği, bi r a ra da olun du ğun da bel li bir bü tü nü oluş tur ma yı ifa de eder. Ya ni bu nes nel ve öz nel ta raf bir bi rinden ay rıl maz. Öz nel yan, il ke le rin, tes pit et me ye te ne ği olan lar ta ra fın dan (ör ne ğin ay dın lar, ya zar lar, ide olog lar vs.) bi linç li ola rak tes pit ve for mü le edil me le ri ni ifa de eder. Il ke tes pi ti, ide olog la rın ve te oris yen le rin top lum sal pra ti ğin araş tı rıl ma sı, ge nel leş ti ril me si te me lin de, si ya si ge liş me le rin tec rü be le ri nin ana li zi te me lin de ya pı lır. Marks, bu an la yış tan ha re ket le şöy le der: Bur ju va zi nin ya zar la rı nın fe oda lizm le mü ca de le le ri dö ne min de tes pit et tik le ri il ke le r ve te ori ler, pra tik ha re ke tin te orik ifa de sin den baş ka bir şey de ğil ler di (C.4, syf.357). Ay nı ko nu da En gels de An ti-düh ring de şöy le der: Il ke ler, araş tır ma nın çı kış nok ta sı de ğil, bi la kis so nu cu dur lar; on lar, do ğa ve in san ta ri hine uy gu lan maz lar, bi la kis on lar dan so yut la nır lar (çı kar tı lır lar, çn); do ğa ve in san lık ale mi ken di ni il ke le re gö re dü ze ne koy maz, ter si ne il ke ler, do ğa ve ta rih le uyum lu luk için de ol duk la rı oran da Sınıf Pusulası /62

63 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik do ğru dur lar. Bu, me se le nin ye ga ne mark sist kavra nı şı dır (C.20, syf.33). De mek olu yor ki, il ke le rin do ğru lu ğu nun/ ger çek li ği nin kıs ta sı, do ğay la, top lum sal pra tik le, pra tik ha re ket ile ne den li uyum lu olup ol ma dığı dır. Marks ve En gels in bu an la yış la rın dan ha re ket le Le nin, il ke an la yı şı nı par ti ba sı nı na da uy gu la mış tır. O, bu ko nu da şöy le der: Sos ya list pro le tar ya par ti li te ra tü rü il ke si ni tes pit et me li, bu il ke yi ge liş tir me li ve ol duk ça tam ve bü tün lük lü ger çek leş tir me li dir (C.10, syf.30, Par ti Ör gü tü ve Par ti Li te ra tü rü ma ka lesin den). Öy ley se; il ke, te orik ve ide olo jik ka rak ter ta şır. Bu ne den le, si ya si ve ide olo jik mü ca de le, ay nı za man da, il ke le rin mü ca de le si (Marks, C.1, syf.55) bi çi min de de sür dü rü lür. Bu il ke ler, si ya si par ti ler, çe şit li sı nıf ör güt le ri, ide olo jik akım lar vb. ta ra fın dan bi linç li ola rak tes pit edi lirler. Ba sın da bu mü ca de le nin sür dü rül dü ğü alanlar dan bi ri si dir ve ora da da il ke ler söz ko nu su dur. Il ke le rin içe ri ği, on la rı tes pit eden le rin irade si ne ve ar zu la rı na, sub jek tif ni yet le ri ne ba ğlı de ğil dir. Il ke, nes nel li ği, ger çe ği yan sıt mak zo run da dır: Il ke, pra tik ha re ke tin ifa de si ol mak zo run da dır. Pra tik ha re ke tin te orik ifa de si (olarak il ke nin), şu ve ya bu şe kil de do gma tik, üto pik, dokt ri ner olup ol ma dı ğı, ger çek ha re ke tin az ve ya çok ge liş miş bir aşa ma sı na ait olup ol ma dı ğı tam ta kip edi le bi lir (C.4, syf. 357). De mek olu yor ki, mark sist le ni nist ko münist le rin tes pit et tik le ri il ke ler, ger çek ha re ke ti, pra tik ha re ke ti, top lu mu mu zun, sı nıf la rın, mü ca de le nin nes nel du ru mu nu yan sıt mak, ifa de et mek zo run da dır lar. In san, top lum sal ge liş me nin ya sa la rı nı kavra dık tan son ra fa ali ye tin de öz gür dür, ona yön ve ren, ya şa mı nı ve fa ali ye ti ni yön len di ren bu ya sa lar dır. O, ya pıl ma sı ge re ke ni yap mak için hiç bir en gel ta nı maz, zu lüm ve ölüm pa ha sı na da ol sa. In san lar, so mut ta da te oris yen ler ve ide ologlar, top lum sal ya şa mın, pra tik ha re ket in içe ri ğini ve nes nel ka rak te ri ni ne ka dar de rin ve kapsam lı kav rar lar sa il ke le rin for mü las yo nun da da o den li öz gür olur lar. Bu ra da söz ko nu su olan, par ti nin, ba sı nın fa ali ye ti için il ke le rin et ki si ile bil gi nin ger çek li ği ara sın da tam bir bağ var dır: Il ke ler ne den li bi lim sel olur lar sa, ne den li nesnel ger çek li ği yan sı tır lar sa par ti nin fa ali ye ti ne o den li gü ve ni lir kı la vuz olur lar. Marks ve En gels Ko mü nist Ma ni fes to da ko nu ya iliş kin ola rak şöy le der ler: Ko mü nist le rin te orik an la yış la rı as la, şu ve ya bu dün ya iyi leş ti ri ci si ta ra fın dan uy du ru lan ve ya keş fe di len il ke le re, dü şün ce le re da yan mazlar. On lar, sa de ce, var olan sı nıf mü ca de le si nin, göz le ri miz önün de ce re yan eden ta rih sel ha re ketin ger çek iliş ki le ri nin ge nel ifa de si dir ler (C.4, syf.474/475). Nes nel ger çek li ği ifa de eden dü şün ce ler ola rak il ke ler, par ti nin pra tik fa ali ye ti nin fel se fiyön tem sel te me li nin ifa de si ola rak il ke ler, par tinin ve ba sı nı nın bü tün fa ali ye ti nin ka rak ter ve yö nü nü bir çok ba kım dan be lir ler. Ko mü nist parti nin ge nel il ke le ri, par ti fa ali ye ti ni çe şit li açı lardan be lir le mek ve yön len dir mek için so mut laş tırıl mak zo run da dır. Dev rim ci ba sı nın/ ga ze te ci liğin il ke le ri de par ti nin ge nel il ke le ri nin so mutlaş tı rıl ma sı nın ifa de si dir Ta raf lı lık Dev rim ci ga ze te ci li ğin en önem li il ke si ta raf lı lık tır. Ta raf lı lı ğı ifa de et me yen bir dev rimci/ pro le ter/ sos ya list ga ze te ci lik dü şü nü le mez. Ta raf lı; sos ya list ta raf lı oluş tan ne an la şıl ma lıdır? Ko mü nist par ti nin gö rüş le ri nin bi linç li ifade si nin par ti ba sı nı ta ra fın dan kav ran ma sı ve top lu ma yan sı tıl ma sı. Par ti nin ba sı nı, par ti nin prog ra mı nın ger çek leş ti ril me sin de, te orik- si ya si çiz gi si nin uy gu lan ma sın da, iş çi sı nı fı nın sı nıf sal ama cı na ula ş ma sın da gö re vi ni yap tı ğı oran da par ti nin ba sı nı ol ma yı hak eder. Ko mü nist par ti, her ko şul al tın da pro le tar ya nın sı nıf sal he def ve amaç la rı nın ger çek leş me si için, sos ya lizm/ ko mü nizm için mü ca de le eder. Sos ya list ba sın da bu mü ca de le nin önem li bir ara cı dır. Sos ya list ta raf lı lık, sı nıf mü ca de le si nin da yat tı ğı bü tün so run la ra, her bir ola ya ve ge lişme ye sı nıf sal yak la şım an la mı na ge lir. Sos ya list gö rüş açı sıy la bak ma ve de ğer len dir me an la mı na ge lir. Sos ya list ta raf lı lık, il ke sel lik tir, il ke siz liğin; si ya si renk siz li ğin/ke mik siz li ğin ve ki şi lliksiz li ğin red di dir. Bu, ba sın için de ge çer li dir. Sos ya list ba sın, an cak ve an cak pro le tar ya nın ve emek çi yı ğın la rın se si ola bi lir. Sınıf Pusulası /63

64 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik Sos ya list ta raf lı lık, il ke sa ğlam lı ğı, il ke sel tu tar lı lık ve ta viz siz lik de mek tir. Par ti nin dü şünce le ri ni kav ra ma yan ba sın, ta raf lı ol ma da yal palar, il ke siz li ğe dü şer, uz la şır ve ta viz kar olur. Öy le ki, gü cü ve inan cı baş ka yer de arar, sü rükle nir ve ni ha ye tin de kuy ruk çu olur. Böy le bir ba sın opor tü niz me, re viz yo niz me, bur ju va ve kü çük bur ju va mil li yet çi li ğe, bir bü tün ola rak an ti mark sist dü şün ce le re kar şı mü ca de le de ye tersiz ka lır Dü şün ce Içe ri ği Sos ya list ba sı nın ikin ci önem li bir il ke si de mark sist dü şün ce içe ri ği ne sa hip ol ma sı dır. Şu ve ya bu ko nu da de ğil, bü tün ko nu lar da, da ha doğ ru su sos ya list ba sın bü tün fa ali ye tin de marksist te ori ve dü şün ce ta ra fın dan yön len di ril me lidir. Pro le ter dün ya gö rü şü, sos ya list ba sı na damga sı nı vur ma lı dır. Sos ya list ba sı nın, pro le ter dünya gö rü şü nü ne de re ce özüm se ye rek, onun ta rafın dan yön len di ril di ği, onun ne den li bi lim sel ol du ğu nu da gös te rir. Sos ya list ba sın bi lim sel ol ma lı dır ve onun bi lim sel li ği de dü şün ce içe ri ğine bağ lı dır. Mark sist te ori nin, sı nıf mü ca de le sinin özüm sen me si/ kav ran ma sı, ko mü nist ha re ketin ge liş me si nin ol maz sa ol maz ko şu lu dur. Sos ya list ta raf lı lık ve dü şün ce içe ri ği arasın da kop maz bir kar şı lık lı ko şul lan ma ve iliş ki var dır. Bu, di ya lek tik bir iliş ki dir. Par ti, ta raf lı lık, dü şün ce içe rik kav ram la rı na işa ret eder. En gels, A. Be bel e yaz dı ğı 14 Ka sım 1879 ta rih li mek tubun da şöy le der: Al man Par ti si, ba şın dan be ri, bi zim te orik tes pit le ri mi ze da ya na rak ge liş ti..ama tam da bu ne den le, Al man par ti si nin pra tik du ru şu nun, ya ni par ti yö ne ti mi nin, ka mu oyu na açık la ma la rı nın ge nel te ori ile de ahenk için de kal ma sı (aç SP) bi zi il gi len di rir (C.34, syf.421). Bu ra da En gels, biz der ken ken di ni ve Marks ı, Al man Par ti si der ken pro le ter par ti yi, te orik tes pit le ri miz der ken mark sist te ori yi kas tedi yor ve bun la rın, ta raf lı lı ğın ve içe ri ğin kop maz di ya lek tik bir li ği ni, te ori ve pra tik du ruş un uyu mu nu, kar şı lık lı et ki len me si ni ve bir bir le ri ni ko şul la ma la rı nı gös te ri yor. Sos ya list ba sın da mark sist dü şün ce içe ri ği, onun nes nel li ği nin ve ger çe ğe sa dık kal ma sı nın ifa de si dir. Nes nel lik ve ger çe ğe sa dık kal mak, abar tı yı, ben böy le is ti yo ru m o hal de ge liş me böy le dir an la yı şı nı, gö nül de ve ka fa dan ge çe ni, ya ni sub jek ti viz mi red de der. Nes nel lik, olay la rı ve ge liş me le ri ya şa sın-kah rol sun ede bi ya tıy la açık la ma yı dış lar. Top lum sal ge liş me nin, iş çi sı nı fı ve emek çi le rin sos yal du ru mu nu n i za hın da/ açık lan ma sın da nes nel ola ma yan, ger çe ği ol du ğu gi bi ve re me yen bir ba sın, sos ya list ba sın il ke le rine uy mu yor de mek tir. Sos ya list ba sı nın gö re vi, ay nı za man da, pro le tar ya ve emek çi yı ğın la rı nes nel du rum ve ger çek lik üze ri ne bil gi len dirmek tir. Bu an lam da sos ya list ba sın ne den li nesnel li ğe ve ger çek li ğe sa dık ka lı yor sa, o de re ce bi lim sel dir. Sos ya list ba sın, ol gu la rı iti na ile ol du ğu gi bi yan sıt mak zo run da dır. Dev rim ci ga ze te ci lik te ya şa mın ger çek li ği, ol gu la rın iti na ile yan sı tıl ması ger çek li ği dir. Ge ri si, ke li me nin tam an la mıy la çar pı t ma dır, ya lan dır, ka mu oyu önün de kü çük düş me dir. Ik na gü cü nün ol ma ma sı dır. Ile ri nin bu du ru mu na tep ki du yan En gels, A. Be bel e yaz dı ğı 6 Tem muz 1892 ta rih li mek tu bun da Onlar (Ile ri nin ça lı şan la rı-sp) ken di le ri ni ve bi zi bü tün dün ya nın gö zü önün de mut la ka gü lünç yap mak zo run da lar mı? der. Marks, En gels, Le nin ve Sta lin bi lim sel ve ga ze te ci lik ça lış ma la rın da nes nel lik ten ve ger çeği yan sıt mak tan, ma ter yal le ri iti na ile in ce le mekten bir mi lim sap ma mış lar dır. Ör nek ol sun di ye P. La far gue nin Marks hak kın da ki dü şün ce si ni ak ta ra lım: Marks, sü rek li, ol duk ça iti na lı ça lı şır dı. En iyi oto ri te le re da yan ma yan sa yı ve ya ol gu yu yansıt maz dı. Ikin ci el den ha ber le r le ye tin mez di; ne ka dar yo ru cu olur sa ol sun, sü rek li biz zat kay na ğa gi der di. Ta li bir ol gu için Bri tan ya Mü ze si ne ko şar, ora da ki ki tap lar dan ko nu üze ri ne tam ka na at sa hi bi olur du...onun ede bi vic da nı bi limsel vic da nı gi bi ti tiz di. Emin ol ma dı ğı bir ol gu ya as la da yan maz dı. Öy le ki, tam ola rak araş tır madı ğı bir şey üze ri ne ko nuş maz dı bi le ( syf.333/334) Sı nı fa, hal ka bağ lı lık Sos ya list ba sı nın önem li bir il ke si de hi tap et ti ği yı ğın la ra; iş çi sı nı fı na ve bir bü tün ola rak hal ka bağ lı lı ğı dır. Fe oda liz me kar şı mü ca de le sinde dev rim ci bur ju va zi, ön ce lik le bir sı nıf ola rak Sınıf Pusulası /64

65 Marks, Engels, Lenin, Stalin ve Proleter Gazetecilik de ğil, bü tün top lu mun tem sil ci si ola rak ha re ket et miş tir. Marks ve En gels, Al man Ide olo jisi nde bu nu şöy le açık lar lar: Her ye ni sı nıf, ya ni ken din den ön ce ha kim olan sı nı fın yer ini alan sı nıf, ama cı na ulaş mak için de ol sa, ken di çı ka rı nı top lu mun bü tün üyele ri nin or tak çı ka rı ola rak sun ma, ya ni ide al ifa de edi lir se; dü şün ce si ne ge nel lik bi çi mi ver me ge reği ni du yar... Dev rim ci sı nıf da ha ba şın dan, bir sı nı fın kar şı sın da ol du ğu için sı nıf ola rak de ğil, bi la kis bü tün top lu mun tem sil ci si ola rak ha re ket eder. Ye ga ne ha kim sı nı fın kar şı sın da top lu mun bü tün kit le si ola rak gö rü nür, o bu nu ya pa bi lir. Çün kü baş lan gıç ta ger çek ten, da ha zi ya de, onun çı ka rı di ğer bü tün ha kim ol ma yan sı nıf la rın or tak çı kar la rıy la bağ lam için de dir, çün kü onun çı ka rı o za ma na ka dar ki iliş ki le rin bas kı sıy la özel bir sı nı fın özel çı ka rı ola rak he nüz ge li şe me miştir (C.3, syf.47/48). Dün bur ju va zi nin oy na dı ğı bu ro lü, fe odaliz me kar şı bü tün sı nıf ve ta ba ka la rın tem sil ci si ol ma ro lü nü, bu gün pro le tar ya, bur ju va zi ye kar şı bü tün emek çi yı ğın la rın ön cü sü ve tem sil ci si olarak üst len miş tir. Her iki du rum da da ha kim sı nıf kar şı sın da di ğer halk ke sim le ri nin çı kar la rıy la bel li bir or tak lık ve on la rı da tem sil et me du ru mu söz ko nu su dur. Ama bur ju va zi ve pro le tar ya nın bü tün top lum a bağ lı lık la rı ara sın da ni tel fark var dır. Bur ju va zi, ni ha ye tin de bu nu, ken di sı nıfsal ik ti da rı nı kur mak için ya par ken, ya ni fe odaliz me kar şı bur ju va dü zen için ya par ken, pro letar ya, sö mü rü dü ze ni ni, her tür den özel mül ki yeti ve bü tün sö mü rü iliş ki le ri ni or ta dan kal dır mak için ya par. Marks ın de di ği gi bi dev rim ci ba sın, halkın için de dir, onun bü tün umut la rı nı ve kor ku ları nı, onun sev gi si ni ve ki ni ni, onun se vin ci ni ve üzün tü sü nü sa mi mi ola rak his se der (Aç-SP) (C.1, syf.153). Bu, iş çi sı nı fı ve halk la bü tün leşme dir. Onun or ga nik bir par ça sı ola bil me dir. Sı nıf ki ni ve bi lin ci ile işi ni yap ma dır. Pro le terya nın ko mü nizm da va sı mi li ta nı ola bil me dir. Marks, En gels, Le nin ve Sta lin, sos ya list ba sı nın hal ka bağ lı lı ğı nı, sa de ce pro le tar ya ve emek çi yı ğın la rın çı kar la rı nı sa vun ma sın da görmü yor lar. On lar, sos ya list ba sı nın yı ğın lar a olan bağ lı lı ğı nı, hi tap edi len kit le nin sos ya list ba sın da ça lış ma sın da da gö rü yor lar. Her pro le ter, her iş çi, her emek çi sos ya list ba sın da ça lı şa bil me ola na ğına sa hip ol ma lı dır. Her okur, her pro le ter, her iş çi vs. sos ya list ba sın da yaz ma lı dır. Sos ya list ba sın, say fa la rı nı iş çi sı nı fı na ve emek çi yı ğın la ra, on ların so run la rı na, mek tup la rı na ve ta lep le ri ne aç ma lı dır. Iş çi le ri, sos ya list ba sın fa ali ye ti ne çek mek, on la rın ya zın fa ali ye ti ne ka tıl ma la rı nı sağ la mak, iş çi mu ha bir le rin den olu şan ve ül ke nin her ta rafı na ya yıl mış bir ağ kur mak, iş çi mek tup la rın dan ne fes ala ma ya cak du ru ma gel mek, sos ya list ba sını güç lü ve et ki li kı lar. Bu du rum onun kit le bağla rı nın ne den li de rin leş miş ve kap sam laş mış ol du ğu nu da gös te rir. Yı ğın lar la bağ, salt bir ör güt sel/ ör güt len me so ru nu ola rak gö rü le mez. Bu ba ğın, de va sa bir ide olo jik an la mı var dır. Kit le ile bağ, par tiba sın- yı ğın ara sın da, yu ka rı dan aşa ğı ya, aşa ğıdan yu ka rı ya bil gi akı şı, de ne tim, kont rol ve ha ta la rı za ma nın da gör me ve dü zelt me de mek tir. En gels, Al man ha re ke ti, ön der li ğin bü tün ha tala rı nı, sü rek li, kit le ler va sı ta sıy la dü zelt me özelli ği ne sa hip der ken tam da bu nu kas te di yor du. Aşa ğı dan sı nıf la rın, iş çi ve emek çi le rin de ne ti mi ne, eleş ti ri ve uya rı la rı na açık ol mak, ça lış ma la ra on la rın ya ra tı cı lı ğı, üre ti ci li ği ve ha re ke ti nin ka tı lı mı da dev rim ci dir; ba sı nın bu nu gö ze te rek ken di si ni ha ta lar dan arın dır ma sı ve yeniden ör güt lemesi de dev rim cidir. Sınıf Pusulası /65

66 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi İRAN DAKİ KÖKTENDİNCİLİĞİN DOĞUŞU, YÜKSELİŞİ ve İNİŞİ 1979 yı lın da ki is la mi dev rim le ik ti da ra yerle şen kök ten din ci lik, son yi r mi iki yıl lık sü reç için de Or ta do ğu baş ta ol mak üze re, Ku zey Af rika ve Or ta As ya böl ge le rin de ce re yan eden si yasal olay lar da et ki de bu lun ma sı na rağ men Ha ziran 1997 Cum hur baş kan lı ğı se çim le rin de ılım lı poz lar ver me ye ça lı şan "Ha te mi"nin ka zan masıy la bir lik te hı zı ke sil miş, Tem muz 1999'da ki ra di kal öğ ren ci ey lem le riy le ini şe geç miş ve 18 Şu bat'ta ya pı lan par la men to se çim le rin de uğ ra dığı ke sin ye nil giy le ya kın da ta ri he ka rı şa ca ğı nın güç lü işa ret le ri ni ver miş tir. Kök ten din ci lik, salt Iran'a ve is la ma öz gü ol ma dı ğın dan, bu ül ke de mey da na ge len olu şum la rın böl ge ül ke le ri ni, özel lik le Tür ki ye'yi ya kın dan et ki le di ğin den, kök ten din ci li ğe ve Iran ör ne ği ne da ha ya kın dan ba kıp ta nı ma mız ge rek mek te dir. Son İki yüz yıl da ki Is la mi Ha re ket ler Son iki yüz yıl lık sü reç içe ri sin de is la mın res mi di n ol du ğu ül ke ler de or ta ya çı kan di ni ha re ket le ri üç bü yük ka te go ri de sı nıf lan dı ra bi liriz. Bun lar ta ri hi sı ra sı na gö re; 1- Re vi va list (ye ni den can lan dır ma*) ha reket ler, 2- Re form cu ha re ket ler, 3- Kök ten din ci (Fun da men ta list) ha re ket ler. 1-Is la mı ye ni den can lan dır ma ya ça lı şan ha re ket ler: Ti ca ret ve pa za rın kü re sel leş me sü recin de ol du ğu dö nem de or ta ya çı kan bu ha re ket lerin ge nel özel lik le ri, fe odal iliş ki le ri ya da ye rel ti ca re ti ko ru mak tı. Ya ni, ge nel de bu ha re ket ler di ni ve et nik bağ la ra da ya nan, ye ni olu şum la ra, yi ne ya ban cı kö ken li kar şı ayak lan ma lar hü vi yetin dey di. O dö nem de, ge ri kal mış ül ke ler de sö mür ge ci li ğe kar şı ör güt len me nin sa de ce et nik, ulu sal ve din sel yol lar dan ger çek leş me ola na ğı ol du ğun dan, hem de da ha faz la kit le sel le şe bi lece ğin den bu ha re ket ler ço ğu za man di ni bir kimli ğe bü rü nü yor du. Da ha doğ ru su Ame ri ka kı ta sının bu lun ma sı, de niz ci lik te ye ni yol la rın or ta ya çık ma sı ve sa na yi ala nın da bü yük dev rim le rin ger çek leş me si ve ba tı da ger çek le şen bur ju va dev rim le riy le bir lik te Av ru pa lı tüc car lar la müs lüman olan tüc car lar ara sın da ki den ge ler Av ru pa lı tüc car la rın le hi ne de ğiş ti ğin den, al tın, ba ha rat, kah ve, kö le, ku maş, çay ve şe ker gi bi ba zı la rı ge le nek sel ve ba zı la rı da ye ni olan ti ca ri dal lar da müs lü man tüc car la rın ye nil me si, is la mın ye ni den do ğuş ha re ket le ri ne yol aç tı. Fa kat, bu ha re ket lerin do ğal top lum sal da ya nak la rı, ti ca re tin yay gın Sınıf Pusulası /66

67 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi ol du ğu ve az çok mo de rn leş miş bü yük sa yı la bile cek yer le şim böl ge le ri ola ma dı ğın dan, di ni bağ la rı n güç lü ol du ğu ve tüc car lar la ya kın iliş kile ri bu lu nan, ka bi le ler ara sın da ve kır sal alan larda ya şa yan ke sim ler di. Bu ha re ket le rin en önemli le rin den bi ri, 1820 de "Do ğu Hin dis tan Fir ması" hi ma ye si al tın da olan In gi liz tüc car lar ve Hin du fe odal le ri ne kar şı, müs lü man çift çi ve ri aya lar** ara sın da or ta ya çı kan ve uzun sü re ya ban cı kö ken li fe odal be y ve tüc car la rın kor kulu rü ya sı na dö nü şen "Ban gal Fa ra yi zi Ha re keti"ydi. Fa kat bu tür ha re ket le rin ba şın da 18. yüzyı lın ilk ya rı sın da Va ha bi mez he bi nin ku ru cu su Mu ham med Ib ni Ab dul lah'ın sa vun du ğu gö rüş ler doğ rul tu sun da or ta ya çı kan ve ya rı ma da nın en önem li böl ge si sa yı lan Nevd böl ge sin de ya şa yan ka bi le le rin ka tı lı mıy la güç ka za nan "Va ha bi" ha re ke ti gel mek te dir. Mu ham med Ib ni Su ud ön der li ğin de Arap ya rı ma da sı nın bü yük bir bö lümü nü ele ge çi ren bu ha re ke tin te mel ne de ni, Kı zıl de niz ve Hint De ni zi ti ca re ti nin ta ma men In gi liz le rin eli ne geç me siy di. 1840'lı yıl lar da Ba tı Lib ya'da or ta ya çı kan ve de ği şik ka bi le le ri ken di ça tı sı al tın da bir leş ti re rek Ku zey Af ri ka ti ca ri yol la rı nı ken di kont ro lü al tı na al ma ya yö ne len "Su nu si" ha re ke ti de, is la mı es ki şek liy le ye ni den can lan dır ma ya ça lı şan ha re ket le rin arasın da ye ri ni al mış tır. 1880'li yıl lar da Su dan'da B. Bri tan ya'ya kar şı ka bi le le ri bir leş ti ren ve ön der liği ni ya pan Meh di'nin adıy la öz deş le şen "Meh di" ha re ke ti. 19. yüz yı lın baş la rın da Sey yid Ah mat Şa hit ön der li ğin de, Mo ğol kö ken li Hin dis tan Im pa ra tor lu ğu'nun çök me si ve In gi liz des tek li Hin du ve Sih fe odal ve tüc car la rın kül tü rel ve eko no mik bas kı la rı na kar şı or ta ya çı kan ha re ket. Ay nı dö nem de In gi liz ve Hol lan da lı tüc car lar la ya kın iliş ki si bu lu nan Ni jer ya'lı Hu asa hü kümran la ra kar şı "Fu la ni" ço ban aşi ret ler ve müs lüman tüc car la rın bir ara ya gel me siy le" Şeyh Os man Dân Fu di yo" ön der li ğin de Ku zey Ni jerya'da or ta ya çı kan ha re ket. Yi ne ay nı yıl lar da In gi liz ve Hol lan da tüc ca rla rıy la iş bir li ği ya pan hü küm ran la rı na kar şı Su mat ra'da ce re yan eden "Pad ri" ha re ke ti.19. yüz yı lın or ta la rın da, Ba tı pa zar la rı na kö le ve av kö ken li ürün ler sağ la yan ye rel iş bir lik çi tüc car lar ve va li le re kar şı "Ha cı Ömer Tal" ön der li ğin de Se ne gal, Ma li ve Gi ne'de or ta ya çı kan ha re ket ve son ola rak 20. yüz yı lın ilk çey re ğin de Mu ham med Ib ni Ab dul lah Ha san ön der li ğin de Su mal ya'da In gil te re, Fran sa ve Ital ya'ya kar şı ce re yan eden ha re ket le ri sa ya bi liriz. Tüm bu ha re ket le rin or tak ya nı, kla sik is lami iliş ki ve uy gu la ma la rın can lan dı rıl ma sıy dı. Ti ca ret ve pa za rın kü re sel leş me si ne (ya da ulusla ra ra sı laş ma sı) kar şı es ki nin di re ni şi ma hi ye tinde olan bu ha re ket ler, sö mü rü, kö le edin me ve fe odal iliş ki le re kar şı de ğil de, sa de ce ya ban cı is ti la si ye ri ne, ay nı yön tem le ri kul la nan yer li/ müs lü man tüc car ve fe odal la rin çı kar la rı nı sa vunu yor lar dı. Bu ha re ket le rin var lık ne den le ri ve ana ta lep le ri, kla sik is la mi uy gu la ma lar ve iliş kile rin can lan dı rıl ma sı ol du ğun dan, iç ti had, Hic ret (Dar ül-küfr*dan, ya ni kü für böl ge sin den, Dar ül-is la ma) ci hat ve di ni ön der li ği (de ği şik mezhep le re gö re Imam, Mü ceh hid ve Meh di de ni len şah si yet le ri) öne çı ka rı yor lar dı. Bu ha re ket le rin ana gö rüş açı la rı is lam dün ya sı na yö ne lik ol duğun dan, yi ne en ge ri kal mış top lu luk lar ara sın da or ta ya çık tı ğın dan, di ğer kül tür le ri ya ta nı mı yor ya da ta ma men kü für ve is lam kar şı tı ol du ğu nu sa vu nu yor lar dı. 20. yüz yıl da es ki sö mür ge ci li ğe kar şı or ta ya çı kan ve da ha bü yük kit le le re hi tap et me k i çin mil li yet çi lik te me lin de ge li şen ha reket le rin güç len me siy le, bü yük öl çü de kan kay beden re vi va list is la mi ha re ket ler, ge ri kal mış bölge ler de ka pi ta liz min ge liş me sü re ci ne gir me siy le bir lik te ta ri he ka rış tı lar. 2- Re form cu ha re ket ler: Aşa ğı yu ka rı 19. yüz yı lın or ta la rın da or ta ya çı kan ve 20. yüz yı lın or ta la rı na dek de vam eden bu ha re ket ler, is la mı ve mo der niz mi bir leş tir me ye, da ha doğ ru su is lamı mo dern leş mek te olan dün ya ya uyum lu bir ha le ge tir me ye ça lı şı yor lar dı. Re vi va list ha re ketle rin ter si ne, bu ha re ket le rin ta ba nı şe hir ler de ya şa yan ke sim le re da ya nı yor du. Ba zı yö ne ti ci ler, dev let me mur la rı, az sa yı da din adam la rı, öğ renci ler ve hat ta tüc car ke sim le rin den de bu akı ma des tek ve ri yor lar dı. Bu ha re ket le rin en gö ze çarpan özel lik le ri, is la mi top lum la rın iler le yen dünya nın çok ge ri sin de kal dı ğı nı an la mı ş ol ma la rı, do la yı sıy la mo dern Ba tı kül tü rü nü yer leş tir mek ve ca zip bir ha le ge tir mek için, is lam di ni nin ana hü küm le ri ni ye ni den tef sir (açık la ma) edil me si ni sa vu nu yor lar dı. Ilk re for mist ku şa ğın dan Ce malad din Ase da ba di (Af gan), Mı sır lı Şeyh Mu ham Sınıf Pusulası /67

68 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi med Ab de, Nit li Sey yid Ah met Han, Tu nus lu Hay ret tin, Iran lı meş ru ti yet çi mol la lar Be ha bah ni ve Ta ba ba yi ve Os man lı dö ne min de Mus ta fa Re şid Pa şa ve Mit hat Pa şa'yı sı ra la ya bi li riz. Fa kat unut ma ma lı yız ki, bu is la mi re for mist ler ge nel de mu ha fa za kar akım lar ol du ğun dan, ço ğu za man se çim yo luy la yö ne ti min ik ti da ra gel me sini de ğil de, mev cut yö ne ti min da ha yu mu şak ha le ge ti ril me si ni sa vu nu yor lar dı. Re for mist ha re ketle rin di ğer özel li ği, Ba tı kül tü rün de ken di gö rüşle ri ne uy gun fak tör le ri be nim se me le ri, do la yı sıyla sos ya liz me ve hat ta li be ra liz me kar şı cep he al ma la rı dır. Bu na bir ör nek ola rak, re for mist akım lar dan sa yı lan Mı sır lı Ih van ul-müs lü m in ha re ke ti dir ki, Ha san ül-ban na ön der li ği dö nemin de ör güt len me mo de li için Al man Nas yo nal Sos ya list (Na zi) Par ti si nin ör güt len me mo de li ni be nim se me si, hat ta Na zi le rin "si yah göm lek" ve "kah ve renk li göm lek" grup la rı nı tak lit ede rek, "ke ta yip" ve "ca va la" de ni len grup la rı ör güt le mesiy di. Yi ne baş ka bir ör nek ver mek ge re kir se, ta nın mış Fran sız ırk çı fi lo zof A. Ca ar rel'i gös te rebi li riz. Ki, onun ka le me al dı ğı "In san, Ta nım lanma mış Ya ra tık" ve "Ya şam Ayi ni" ad lı ki tap la rı, gü nü müz de bi le ken di le ri ni is la mi-re for mist di ye ta nı tan her ke sin ba şu cun da bu lun mak ta dır. Bu akı mın do ğuş ne de ni, ka pi ta list iliş ki lerin ya vaş ya vaş ge ri ül ke le re sıç ra ma sıy la baş lama sı, do la yı sıy la var olan ye rel kül tü rel, eko nomik, sos yal ve si ya sal iliş ki ler ve be ra be rin de ge tir di ği ka pi ta list ve Ba tı kül tü rü ara sın da bir uyum lu luk sağ la mak, ay nı za man da kö rük lenmek te olan Ba tı kar şı tı mil li yet çi ha re ket le re karşı es ki ve ye ni nin sen te zi ni sa vu nan güç lü bir ha re ket oluş tur mak tı. Es ki sö mür ge ci li ğin en do ruk nok ta sı na ulaş tı ğı dö nem de or ta ya çı kan bu ha re ket ler, ulu sal kur tu luş çu ha re ket le rin ba şa rı ya ulaş ma sın dan son ra, ya ni ye rel ka pi ta list iliş ki le rin ge liş me sü re ci ne gir me siy le bir lik te var lık ne de ni de or ta dan kal ka rak ta ri he ka rış mak zo run day dı. 3- Kök ten din ci Is la mi ha re ket ler: Bu tür is la mi ha re ket le rin ana ta lep le ri, is la mi to ta li ter dev let le ri kur mak tır. Bun la rın tü mü is la mın ana hü küm le ri ne dö nül me si ni ve şe ri at ku ral la rı nın uy gu lan ma sı ge re ği ni sa vun mak ta dır lar. Fa kat, bu ha re ket ler, re vi va list ha re ket le rin ter si ne sosyo-eko no mik ya pı nın es ki ha li ne dö nü şü mü nü sa vun mu yor ve ka pi ta list top lum lar da şe ri atın uy gu lan ma sın dan ya na ta vır alı yor. Yi ne re formist ha re ket le rin ter si ne is la mi mo dern leş tir me yi de ğil de, mo dern top lu mu is la mi leş tir me yi is tiyor lar. Do la yı sıy la Ba tı kül tü rü nün üs tün lü ğü ne kar şı aciz du ru ma düş tü ğü ko nu lar da ra hat lık la "asil is lam" di ye ad lan dır dık la rı hü küm le ri ni öy le si ne tef sir edi yor lar ki, so nuç ta mo dern dünya nın ürü nü sa yı lan ka nun la rın kök le ri ni ta Mu ham med dö ne mi ne ka dar uza tı yor ve hat ta Kur'an'ın hü küm le ri ne bi le bağ la ya bi li yor lar. Kök ten din ci ve re for mist ha re ket le rin di ğer farkla rı nı şöy le sı ra la ya bi li riz; a) Re for mist le rin kit le sel ta ba nı en mo dern ke sim ler sa yı lan, öğ ren ci, dev let me mu ru, bi lim adam la rı, ba zı dev let adam la rı ve en der ola rak da di ni yö ne ti ci ler, ya ni şe hir ler de ya şa yan mo dern dü şün ce le ri sa vu nan ke sim ler. Kar şı sı na al dı ğı ke sim ler de köy lü ler, aşi ret ler, fe odal ler ve tüc car ke sim le ya kın iliş ki le ri bu lu nan ve ço ğun luk ta ki din adam la rı, yi ne şe hir ler de ya şa yan eko no mik ve kül tü rel açı dan yok sul sa yı lan ke sim ler di. Bu na kar şın, kök ten din ci ha re ket le rin kit le sel ta ba nı, köy lü ler, aşi ret ler ve şe hir ler de ya şa yan yok sul ke sim ler ve özel lik le köy den şe hir le re göç et mek zo run da ka lan ve şe hir le rin ke nar ve yoksul semt le rin de, yay gın de yim le va roş lar da ya şayan lar dır. b) Re for mist akım lar, is lam dev le ti kur mak de ğil de is la mi ku ral la rı uy gu la yan tan rı-kral ve ya ha li fe lik sis te min de ki mev cut dev le tin müm kün ol du ğu ka dar mo dern dün ya ya uy gun bir hal de ye ni den ya pı lan ma sı nı sa vu nu yor lar. Bu na kar şın kök ten din ci ler is la mın ik ti da ra gelme si ni sa vu nu yor lar. c) Re for mist ler, bur ju va de mok ra tik me kaniz ma la rın uy gu lan ma sı na pek ya kın lık gös termi yor, ya kın lık gös ter mek zo run da kal dı ğın da da bu me ka niz ma la rın sı nır lı bir gü ce sa hip ol ma sından ya na. Fa kat, kök ten din ci ler ken di le ri ni meş ru kıl mak, halk ta ra fın dan se çil dik le ri ni gös ter mek için be lir li uy gu la ma la ra ta bi tu tu lan bur ju va de mok ra si si me ka niz ma la rın dan, özel lik le de se çim ler den ya na ta vır ta kı nı yor lar.* Baş ka bir an la tım la, son iki asır da kla sik sos yo-eko no mik ya pı nın ya vaş ya vaş çö küş sü rec i ne gir me siy le bir lik te, Ba tı kül tü rü ve uy gu la ma la rı zo run lu ola rak bu de ği şim ler le bir lik te, is la mi top lum la Sınıf Pusulası /68

69 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi rın en de rin kö şe le ri ni bi le bir an lam da fet het mişler, do la yı sıy la yak la şık ola rak tüm ye ni ha re ketler de mo dern dün ya nın et ki le ri ni gör mek mümkün dür. Yu ka rı da sı ra la dı ğı mız özel lik le ri gö z ö nü ne al dı ğı mız da Tür ki ye ör ne ğin de Hiz bul lah, IB DA-C ve tüm kor kak yak la şım la rı na rağ men Re fah Par ti si ve se le fi olan Fa zi let Par ti si'nin de kök ten din ci akı ma men sup tur lar. Za ten kök tendin ci te ri mi, bu tür akım la rı açık la mak için ta mı ta mı na öze dö nüş an la mı ve re ce ğin den, yan lış bir te rim dir. Fun da men ta lizm, ya ni kök ten din ci lik te ri mi nin kö ken le ri 20. yüz yı lın baş la rın da ABD'de Pro tes tan bir çev re nin kök ler (The Funda men tals) adı nı ver dik le ri kit ap çık la rı da ğıt ması na da ya nı yor. Bu çev re nin ta lep le ri ara sın da Hris ti yan lı ğın okul lar da da ha faz la öğ re til me sinden, bo şan ma nın zor laş tı rıl ma sı ve do ğum kontro lü nün ya sak lan ma sı gi bi ko nu la rı ba rın dır dığın dan, da ğıt tık la rı ki tap çık lar dan do la yı Fun damen ta list ola rak anıl ma ya baş lan dı. Gü nü müz de de bi çim sel fark lı lık la rı na rağ men din ve si ya setin iç içe geç me ge re ği ni sa vu nan akım la ra de nilmek te dir. Gü nü müz de, De ği şik Din ler de ki Kök ten din ci lik Di nin si ya si alan lar da can lan ma sı ve di nisi ya si akım la rın ge liş me si 20. yüz yı lın son çey reğin de aşa ğı yu ka rı tüm din ler de gö rün mek te dir. Gü nü müz de Is la mın yay gın ol du ğu ül ke ler dı şında La tin Ame ri ka, ABD ve Hin dis tan baş ta ol mak üze re he men he men tüm dün ya da böy le si ha reket le re rast la ma mız müm kün dür. Şi ka go Üni versi te si'ne bağ lı ya yın ku ru mu nun yıl ları ara sın da "Fun da men ta lisms ob ser ved, Fun damen ta lizms and so ci ety, Fun da men ta lisms and the sta te, Fun da men ta lisms comp re he ned and Ac co un ting for Fun da men ta lisms" baş lık la rı al tın da ya yın la nan beş cilt lik ki tap lar da bu gerçek de tay lı bir şe kil de ele alın mış, hat ta bu ki tapla rın araş tır ma cı-ya zar la rın gö rü şü ne gö re; ya kın za man da La tin Ame ri ka'da H ris ti yan kök ten dinci lik çok güç lü bir si ya si akı ma dö nü şe cek tir. Son yıl lar da kök ten din ci li ğin bu ka dar ge liş me göster me si ni an la mak için, bu olu şum la rın te mel le rini ha zır la yan et ken le ri ya kın da n ele al ma mız ge re ki yor. Zi ra tüm pro pa gan da la ra rağ men Funda men ta liz min ne özel bir din le ne de özel ba zı alan ve böl ge ler le sı nır lı dır. Bu nu açık la mak için şu nok ta la ra dik kat çek me miz ge re ki yor. Re viz yo nist blok ta ger çek le şen ge ri ye dö nüş ha re ke ti nin ar dın dan olu şan, fa kat kı sa sü ren sus kun luk dö ne mi nin ar dın dan art ar da patlak ve ren ra di kal ha re ket le rin po pü la ri te si ni azalt mak ve ra di kal ha re ket le rin, özel lik le de sosya list ha re ket le rin kar şı sı na ye ni bir ha re ket çı kar mak için tüm dün ya da di ni ku rum la rı canlan dır mak, bes le mek ser ma ye dü ze ni nin bi rin ci he de fi ne dö nüş tü. Kü re sel leş me yo lun da hız lı olu şum la rın ger çek leş me siy le bir lik te, ev ren sel ve böl ge sel alan lar da sı nıf sal, ulu sal ve cin sel eşit siz lik ler kö rük len di, ge lir ler ara sın da ki uçu rum de rin leş ti ve bü yük göç ler baş la dı. Ar tan hoş nut suz luk ve dü zen kar şıt lı ğı, te mel le ri, ka pi ta list sis tem ta rafın dan atıl an di ni akım lar a ka na li ze edil me ye ça lı şıl dı. Es ki sos ya list ül ke ler de ta ma men ve em per ya list-ka pi ta list ül ke ler de kıs men sos yal hak la rın kal dı rıl ma sı ve dün ya eko no mik kri zi nin bü yü me siy le ge ri ül ke ler de or ta ya çı kan eko nomik so run lar la bir lik te bü yü mek te olan top lum sal mu ha le fe tin ra di kal leş me si ni ön le mek için, ge ri ci akım la ra, ya ni nas yo na list, fa şist, ırk çı ve özel likle din ci akım la ra ve ri len mad di ve ma ne vi destek le r ar tı rıl dı. Yö re sel, böl ge sel ve kü re sel göç le rin hızlan ma sı, bir ta raf tan va r o lan iş gü cü ih ti ya cı nı kar şı lar ken, di ğer ta raf tan bi linç li bir şe kil de kışkır tı la rak de ği şik ke sim ler ve kül tür ler ara sın da ki sür tüş me le ri ar tır mış, mil li yet çi lik, ırk çı lık ve fun da men ta liz min ze mi ni ha zır lan mış tır. Ev işi top lum sal laş tı rıl ma dan ve ka dın-erkek ara sın da ger çek eşit li ğin sağ lan ma sı na yö nelik di ğer adım lar atıl ma dan her gün bü yü mek te olan ka dın iş gü cün den ya rar lan mak, ya şam, ev lilik ve ai le mo del le rin de bü yük fa kat den ge siz de ği şim le ri or ta ya çı kar mış tır. Do la yı sıy la, dinler le iç içe olan ata er kil kül tü rün ye ni den can landı rıl ma sı nın yo lu açıl mış tır. Do ğu blo ku nun çök me si do la yı sıy la ge ri leme gös te ren sos ya list ha re ke tin ye ri ni ge ri kal mış ül ke ler de sı nır sız ola nak la ra sa hip olan di ni akım lar dol dur ma ya ça lı ş mış tır. Unu tul ma ma sı ge re ki yor ki, top lu mun ve eği ti min ge liş me siy le bir lik te ar tan po tan si yel mu ha le fe ti ör güt le me ye Sınıf Pusulası /69

70 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi ça lı şan di ni ör güt ler, sis tem ta ra fın dan des tek lene rek ör güt len me le ri ne rağ men, ba zen kont rol edi le me ye cek bo yut la ra ula şa rak, var lık ne den lerin den uzak la şa rak, ik ti dar ol ma yı he def le ye bi liyor lar. Gü nü müz de ki kök ten din ci li ği iki ka te go ride sı nıf lan dı ra bi li riz. Bi rin ci si; iki ve ya çok din li top lum lar da ki kök ten din ci lik tir. Bu top lum lar da in san lar din (ya da mez hep) ve mil li yet (ya da ırk) açı sın dan de ği şik bö lüm le re ay rı lı yor. Ra dikal ha re ket le ri ön le mek için kış kır tı lan ırk, mil liyet ve ya di ni çe liş ki ler so nuç ta kök ten din ci li ğin de ğir me ni ne su ta şı ya rak, onun bü yü me si ne hizmet edi yor. Ör ne ğin Bu diz min* ayin le ri ge nel likle ba rış çı ol ma sı na rağ men, Hin du ve Ta mil ler ara sın da kö rük le nen kök ten din ci li ğe kar şı lık sertle şe rek ilk kök ten din ci Bu diz mi ya rat mış tır. Lübnan ve Fi lis tin'de dış des tek li is la mi kök ten din cili ğin te me li Is ra il'de ki Ya hu di kök ten din ci lik tir. Yi ne, Hin du ayi nin de geç miş te ör güt süz, li der siz ve da ğı nık akım lar dan oluş ma sı na rağ men, müslü man la rın ör güt len me si ne kar şın git gi de ör güt lü ve uz laş maz bir din hüv i ye ti ne bü rün müş tür. Bu tür di ni ha re ket ler, ge nel de ta ri hi re ka bet ve düşman lık la ra da yan dık la rın dan, ken di iç le rin de da ha az ka tı yön tem ler uy gu la mak ta lar ve ge nel amaç la rı, ra kip say dık la rı di ni top lu luk la ra üs tünlük sağ la mak tır. Ikin ci ka te go ri de yer alan kök ten din ci ha reket ler, dı şa kar şı de ğil de içe kar şı, ya ni ay nı dinden olan la rı he def al mak ta dır. Bu tür kök ten dinci ler en sert tu tum lar la ken di le ri ni ifa de edi yor lar. Top lu mun bü yük bö lü mü nün ay nı din ve mezhep ten ol du ğu ül ke ler de, ken di le ri ni gös te ri yorlar. Is lam ül ke le rin de ki ör nek ler, Hin dis tan da ki Hin du kök ten din ci li ği ve ABD ile La tin Ame rika'da Hris ti yan kök ten din ci li ği bu ka te go ri de yer al mak ta dır. Dün ya nın en ge liş miş ka pi ta list ül kesi sa yı lan ABD'de, son yıl lar da Cum hu ri yet çi Par ti'nin H ris ti yan kök ten din ci li ği ta ra fın dan re hin alın ma sı bu ola yın ba riz gös ter ge si dir. ABD'de ki kök ten din ci li ğin ulaş tı ğı bo yut lar, John Gray'ın ka le me al dı ğı "Fal se dawn, the de lusi ons of glo bal ca pi ta lism" (Lond ra, 1998) ad lı ki ta bın da gös ter di ği gi bi, ger çek ten va him dir. Ki ta bın an lat tı ğı na gö re 1991 yı lın da ya pı lan bir araş tır ma so nu cu, ABD'li le rin % 68 gi bi bü yük bir bö lü mü nün bir ki li sey le ya kın iliş ki le ri var. % 42'lik bir bö lüm haf ta lık ki li se tö ren le ri ne ka tılmak ta dır ve % 70'lik bir bö lü mü de şey ta na inanmak ta dır. Ay nı ki ta bın an lat tı ğı na gö re Tem muz 1997'de "H ris ti yan Ko alis yo nu" de ni len ha re ketin bas kı sıy la Ana ya sa'ya ek len mek için ya ra tı lış hi ka ye si ve iba det tö ren le ri nin okul lar da öğ re tilme si nin zo run lu ha le gel me si için bir ya sa ta sa rısı ha zır lan mış tı. Kı sa ca sı, kök ten din ci lik, be lir li din ve ya böl ge le re öz gü de ğil dir.özel lik le, 20. yüz yı lın son çey re ğin de, tüm dün ya da ulu sal ve ulus la rara sı ser ma ye çev re le ri nin sı nır sız des te ğiy le, sosya list ve dev rim ci ha re ket le re kar şı top lum sal eği li mi za yıf lat mak ve ge rek ti ğin de on la ra kar şı kul lan mak için or ta ya çık mış tır. İran'da ki Kök ten din ci li ğin Do ğu şu, Yük se li şi ve İni şi 1979 Şu bat dev ri miy le ik ti da ra ge len kökten din ci Iran Is lam Cum hu ri ye ti'nin ge nel ola rak ik ti da ra ge liş sü re ci de ğil de, ik ti da ra yer leş tik ten son ra uy gu la ma ya koy du ğu po li ti ka lar göz önü ne alın dı ğın da, hem ta nım lan ma sı zor laş mış ve hem de bu ül ke de mey da na ge len olay lar ge nel lik le yan lış an la şıl mış tır. Ör ne ğin 18 Şu bat'ta ya pı lan par la men to se çim le ri nin, Türk med ya sı ve te leviz yon la rı da hil, Av ru pa ve ABD med ya sı ve ha ber ajans la rı baş ta ol mak üze re tüm dün ya da re for mist cum hur baş ka nı nın bü yük za fe ri ola rak ta nım lan dı. Hal bu ki, bu se çim de Iran hal kı Ha temi da hil is la mi re ji min bü tü nü ne kar şı oy kul lanmış tır. Öy ley se, Iran'da ki kök ten din ci li ğin do ğuşu, yük se li şi ve son yıl lar da hız lan mak ta olan iniş sü reç le ri ni ya kın dan ele al ma mız ge re ki yor. İran, çok çe şit li ulus lar ve din/ mez hep ler mo za i ği ne sa hip tir. Bun lar, % 85'lik Şii ke si min ya nı sı ra % 14'lük Sün ni, % 1'i H ris ti yan, Ya hu di, Ba ha yi ve Sa bii top lu luk la rın dan oluş mak ta dır. Böy le si ne bir din sel ve mez hep sel fark lı lık la rın oluş tur du ğu Iran'da, hem es ki ve hem de ye ni re ji min tüm ça ba ve kış kırt ma la rı na kar şın, et nik ve di ni-mez he bi ça tış ma la rın he men he men hiç ol ma dı ğı bir ül ke dir. Or ta As ya ve Av ru pa'nın ke siş ti ği böl ge de ya şa yan Iran lı lar, ta rih le ri bo yun ca de fa lar ca Hun la r ın, Yu nan lı la rın, Ro ma lı la rı n, Arap la r ın, Mo ğol la r ın, Sel çuk lula r ın, Ta tar la r ın, Öz bek le r in, Os man lı la r ın ve Af gan la r ın bü yük as ke ri iş gal ha re ket le ri ne Sınıf Pusulası /70

71 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi ma ruz kal mış, bir lik te di re ne rek bir lik te sa vaş mış ve do la yı sıy la ara la rın da ki sür tüş me ve re ka betten çok bir lik te ya şa ma öne geç miş tir. 20 mil yon Aze ri, 8 mil yon Kürt, 4 mil yon Arap ve top lam sa yı la rı mil yon la rı bu lan Gil, Ma za ni, Be luç, Lor, Türk men ve Gaş ga yi ler ve Fars lar ara sın da ki dost luk ve kar deş lik hep sö mü rü cü sı nıf la rın korku lu rü ya sı ol muş tur. Is lam Cum hu ri ye ti ku rulduk tan son ra Kür dis tan böl ge sin de alev le nen top lum sal ha re ke tin sa hip ol du ğu iki önem li özellik, bu kar deş lik duy gu la rı nın açı ğa çık ma sı nı sağ lı yor. Bi rin ci si, Kürt hal kı ve dev rim ci le ri nin bu gü ne ka dar dar mil li yet çi ba kış açı sı nın ürü nü mut lak ay rı ör güt len me yi da yat mak tan çok, ulusal öz gür lü ğü Iran da ki ulus ve halk la rın or tak mü ca de le sin de gör me le ri dir. Ikin ci si Aze ri, Fars, Arap ay rı mı ya pıl ma dan di ğer halk la rın Kürt ulusal ha re ke ti ne des tek ver me si ve son 22 yıl lık sü reç içe ri sin de Kürt kö ken li ol ma yan bin ler ce de mok rat ve dev rim ci nin Kürt ge ril la la rı nın ya nın da mü ca de le ver me si ve bu ha re ket uğ ru na şe hit düş me le ri dir. Kör fez ve Ha zar De ni zi pet rol ya tak la rı nın tam or ta sın da, yi ne Or ta As ya ve Av ru pa'nın ke siş ti ği böl ge de bu lu nan ve çok zen gin pet rol, do ğal gaz, uran yum, ba kır ve mag nez yum re zerv le ri ne sa hip olan Iran'da ya şa yan halk la rın dost luk ve kar deş lik his le ri dı şın da, bir önem li özel li ği da ha var dır. Or ta do ğu'da en es ki ve en güç lü de mok ra tik ve sos ya list ha re ket le ri meyda na çı ka ran, 1906 Meş ru ti yet Dev ri mi, De mok ra tik Azer bay can Cum hu ri ye ti, Ma ha bad Kürt Cum hu ri ye ti, 1953 de mok ra tik halk ayak lan ma sı, 1968 öğ ren ci ha re ke ti, ay larca sü ren 1979 pet rol iş çi le ri ge nel gre vi, Şu bat 1979 halk ayak lan ma sı ve son ola rak Tem muz 1999 öğ ren ci ayak lan ma sı na im za sı nı atan Iran hal kı nın, geç miş yüz yıl da ki ta ri hi, di ğer böl ge ül ke le rin den fark lı bir ro ta da sey ret miş tir. 19. yüz yıl da Iran ve Rus ya ara sın da mey da na ge len sa vaş lar so nu cu, Iran ku ze yin de bu lu nan bir çok böl ge si ni Rus ya le hi ne kay bet me sin den son ra, di ğer böl ge ler le ba ğı nı ve iliş ki le ri ni sür dürmüş tür. Yüz bin ler ce Iran lı iş çi Rus ya'da ça lıştık la rın dan sos ya list ide olo ji ile ya kın dan ta nışmış, do la yı sıy la Iran'a dön dük le rin de, bu ideolo ji nin ya yıl ma sın da bü yük rol üst len miş ler dir. 20. yüz yı lın baş la rın da Iran'da ilk ko mü nist par ti si ku rul muş tur. 1.Em per ya list Pay la şım Sa va şı n dan son ra, ken di le ri ni "53'lü" çev re nin de vam cı sı ola rak su nan bir grup Tu deh Par ti si ni kur muş lar dır yı lın da ha pis ha ne de ölen Dr. Ta gi Ara ni'nin ön der li ği ni yap tı ğı "53'lü" di ye anı lan ko mü nist çev re nin bü yük bö lü münün bu par ti de yer al ma ma sı na kar şın Tu deh Par ti si, va r o lan güç lü sos ya list po tan si yel so nucu hız la ge liş ti. Ay nı dö nem de sen di kal ha re kette bü yük iler le me ler ka te dil miş ti. Öy le ki, he nüz ka pi ta liz min ye ni ye ni ge liş ti ği Iran'ın baş kentin de 1950 yı lın da 50 bin sen di ka lı iş çi bu lu nuyor ve yıl la rı ara sın da Tah ran'da de fa lar ca on bin le ri bu lan kit le sel iş çi ey lem le ri ger çek le şi yor du. Yi ne gü ney ba tı da zen gin pet rol re zerv le ri nin bu lun du ğu Ku zis tan baş ta ol mak üze re, pet rol sa na yi si bu lu nan böl ge ler de, güç lü iş çi ha re ket le ri or ta ya çık mış tı. Bu ha re ke te destek ve ren di ğer iş çi ler yi ne öğ ren ci ler ve me murla rın bas kı sı so nu cu dö ne min baş ba ka nı Mü saddik pet rol sa na yi nin ulu sal laş tı rıl ma sı nı sağ lamış tı. In gi liz le rin iş bir lik çi si şah ül ke den kaçmak zo run da kal mış, fa kat Ağus tos 1953'te ya pı lan dar be ye kar şı Tu deh Par ti si'nin ses siz kal ma sın dan da ce sa ret alar ak ye ni den Iran'a dön müş tü. Iş çi kon fe de ras yon la rı nın ba şın da yer alan bu par ti nin yö ne ti ci le ri, hem dar be ye kar şı koy mak için iş çi le ri ha re ke te ge çir me di, hem de Tah ran po lis teş ki la tın da 600'ü bu lan su bay ve rüt be li üye le ri ve or du için de ki gö rev ya pan yüz ler ce su bay ve rut be li üye le ri ni ha reke te ge çir mek ten ka çın dı. Tüm bu olay lar da din adam la rı ve mol la lar hep Baş ba kan Dr. Mu hammad Mü sad dık'ın kar şı sın da ve Azer bay can ve Kür dis tan De mok rat Cum hu ri yet le ri ni si la ha baş vu ra rak bas tı ran ve sos ya list ve de mok ra tik ha re ket le ri ne kar şı cep he alan şah ve yan daş la rının ya nın da yer al dı lar son ra sı, Iran'da hü küm sü ren ik ti dar, ABD des tek li Şah dik ta tör lü ğüy dü. Halk la rın kar deş li ği ni ve güç lü sos ya list ha re ke ti n ta ri hi ni bi len ABD em per ya liz mi, Tu deh'in çök me siy le ko mü niz min ye ni den can lan ma sı nı ön le mek için tüm de mok ra tik öz gür lük le rin as kı ya alın ma sı nı, güç lü po lis-is tih ba rat ve or du me ka niz ma la rı nın ya ra tıl ma sı nı ve her ih ti ma le kar şı, özel lik le sosya list bir ha re ke te kar şı di ni te mel le rin güç len diril me si ni uy gu la ma ya koy du. Sınıf Pusulası /71

72 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi Il köğ re tim da hil ol mak üze re tüm okul lar da din ders le ri ve or ta okul lar da da Kur'an ders le ri ve ril me ye baş lan dı yı lı na ait ve ri le re gö re dev let hi ma ye sin de 23 yıl lık sü reç içe ri sin de 36 mil yon nü fus lu Iran da dev let hi ma ye sin de 70 bin ca mi bu lun mak ta dır. Okul vb. ku rum lar da 300 bin mol la eği tim ci ola rak gö rev yap mak ta dır. Pet rol ih ra ca tı sa ye sin de it ha la ta oran la kat kat bü yü yen bir ih ra cat se vi ye si ne ula şı lan bu dö nem de, hız la sa na yi le şen Iran'da si lah lan ma da tüm hı zıy la sür dü rü le rek, hem sa na yi leş me de hem de as ke ri güç açı sın dan Şah re ji mi par lak dö ne mi ni ya şı yor du. Sa na yi nin iş gü cü ih ti ya cı nı sağ la mak için 1946 yı lın da ya pı lan top rak re formuy la köy den kent le re yo ğun bir göç dal ga sı baş la dı. 15 yıl lık bir sü reç için de iş çi sı nı fı sa yısal ola rak 10 kat bü yü me si ne rağ men, va sıf sız ve köy kö ken li iş çi le rin ço ğun lu ğu nu teş kil et ti ği için, pro le ter leş me ni te li ğin de bir ge ri le me ya şandı. Ön cü ve sos ya list bi linç li iş çi le rin azın lık ta kal ma sı, di ni bağ la rın güç lü ol du ğu köy lü kö kenli iş çi ler, de vam lı bir iş ve ge lir el de et tik le rin de, sı nıf mü ca de le sin de bir du rak la ma ya yol aç tı lar. Fa kat, her şe ye rağ men, dev rim ci ha re ket ya vaş ya vaş can lan ma ya baş la dı. Tu deh Par ti si n den ay rı lan, Kruş çev re viz yo niz mi ne kar şı cep he alan ve Sta lin dö ne min de ki sos ya liz mi sa vu nan Dr. Fru tan ve ar ka daş la rı, Tu fan ör gü tü nü kur du lar yı lın da is la mi te mel de ge li şen fa kat, 1982 yı lı na ge le ne dek Mark siz min dev rim bi li mi ol du ğu nu sa vu nan Hal kın Mü ca hit le ri* ör gü tü ku rul du. Fa kat Şu bat 1970 yı lın da ku ru lan ve hızlı bir şe kil de po pü ler le şen Hal kın Fe da i le ri ör gütü nün ku rul ma sıy la bir lik te, Iran'da ki top lum sal ha re ket ye ni bir sü re ce gir miş ol du. Öğ ren ci ler için de bü yük bir kit le ta ba nı na sa hip olan bu ör güt, git gi de di ğer ke sim ler için de de des tek lenme ye baş lan dı yı lın da Hal kın Mü ca hit le ri ör gü tün den ay rı lan lar Pey kar ör gü tü nü kur du lar. Bu ör güt Tu fan ör gü tü gi bi En ver Ho ca çiz gi sinde bu lu nu yor, fa kat Iran'ın sos yo-eko no mik ya pısı nın ba ğım lı ka pi ta list ol du ğun dan ha re ket le ba zı öz gün fark lı lık la rı sa vu nu yor du yı lından iti ba ren top lum sal ha re ket ler ra di kal leş me ye baş la dı. Uzun sü re de vam eden sü ku ne tin ye ri ni, iş çi ey lem le ri, öğ ren ci baş kal dı rı la rı alı yor du ve ufuk ta dev rim gö rü nü yor du yı lın da, top rak re for mu na kar şı çı kan Hu mey ni, gön de ril di ği Irak sür gü nün de, dev rimci ha re ke tin bu ge li şi mi nin dur du rul ma sı için, ulus la ra ra sı bur ju va zi ta ra fın dan ha tır lan dı. ABD'nin Se si, Fran sa, BBC, Al man ve Is ra il radyo la rı, el bir li ğiy le bu şah si ye ti ön pla na çı kar maya baş la dı lar. Hu mey ni'nin her de di ği bu rad yo ların an ten le ri ne ayar lan mış tı. 70 bin ca mi ve 300 bin mol la sıy la si ya sal or du su ha zır olan Hu meyni'nin işi ko lay laş tı rıl mış tı. Ra di kal is la mi sa vunan Hal kın Mü ca hit le ri ör gü tü nün ve ge niş bir kit le için de se vi len Hal kın Fe da ile ri ör gü tü nün tut sak düş müş tüm li der kad ro su, art ar da kur şu na di zi li yor ken, dev rim ci ve an ti em per ya list dal gala ra uyum sağ la mak zo run da ka lan kök ten din cilik an ti-ame ri kan tu tu ma bü rü ne rek dev rim dalga la rı na bin me yi ve ön der li ği ni ele ge çir me yi ba şa rı yor du. Hal kın Fe da ile ri nin or ga ni ze et ti ği yü rü yüş le baş la yan Şu bat dev ri mi, Şah re ji mi nin dev ril me siy le bir lik te ye nil gi ye uğ ra dı. Sa de ce Tah ran'da mil yon la rı yü rü te bi len Hal kın Fe da ileri, as lın da ko mü nist bir par ti nin ni te lik le rin den yok sun, güç lü sos ya list eği lim ler ta şı yan, Kruşçev re viz yo niz mi ne kar şı cep he den tu tum ala mayan, kü çük-bur ju va halk çı-dev rim ci bir ör güt lenmey di yı lın da Tu deh'in mü da ha le le riy le iki ye bö lü nen bu ör gü tün bü yük bö lü mü nün re jime ta raf tar ke sil me siy le bir lik te, ör güt sel za yıf lama ve ide olo jik yı kı mın önü nü açı yor, is la mi re ji min ik ti da ra gi den taş la rı nı da dö şü yor du. Is la mi re ji min ik ti da rı sağ lam laş tık ça bas kı po li ti ka la rı da hız ka za nı yor du. Iş çi sov yet le ri da ğı tı lı yor, de mok ra tik bi lin ci ge liş kin Kürt halkı na kar şı bas kı lar ar tı rı lı yor, uzun mü ca de le ler so nu cun da ka za nıl mış de mok ra tik hak lar ve öz gür lük ler kı sıt la nı yor du. Ekim 1980'de Iran- Irak sa va şı nın baş la ma sı ve Ha zi ran 1981'ler de kit le ha re ke ti nin ge ri le me si ne ko şut ola rak Halkın Mü ca hit le ri ör gü tü nün bi rey sel "te rör" po li tika la rı nı ön p la na çı kar ma sıy la bir lik te, ge ri ci be yaz te rör diz gin le rin den bo şan dı. Yüz bin ler ce dev rim ci tu tuk lan dı, on bin ler ce si kur şu na di zildi. Hal kın Fe da ile ri n den bo şa lan ye ri dol dur maya so yu nan ve ra di kal ha re ke ti ör güt le me ye gi rişen Hal kın Mü ca hit le ri nin iz le di ği yan lış po li tika lar so nu cu ta raf sız ka lan kit le ler, is tik rar lı ve dev rim ci ön der lik ten yok sun ka lan iş çi sı nı fı Sınıf Pusulası /72

73 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi ha re ke ti nin püs kür tül me si vb. gi bi et men ler so nu cun da is la mi dev let güç ka zan ma ya baş la dı. Var lı ğı nı an ti em per ya list söy lem le re bor çlu olan, Ekim 1979 yı lın da dip lo mat la rı re hin alan Is la mi re jim, bir ta raf tan ken di te mel le ri ni sağ lama alır ken, di ğer ta raf tan da is lam dev ri mi ni ih raç et mek için, çev re sin de ki is lam ül ke le rin de müm kün ol du ğu ka dar ken di ta raf ta rı ör güt ler kur ma ya gi riş ti ve bu uğur da mil yon lar ca do lar har ca ma yı gö ze al dı. Sa va şı bas kı ve te rör mal ze me si ya pan is lami re jim, kül tü rel ola rak en ge ri kal mış ke sim le ri çe ke bil mek için ABD ve Is ra il kar şı tı slo gan lar ve ey lem le ri ne her gün ye ni le ri ni ek li yor du. Fa kat, is la mi re ji min uy gu la ma la rı en çok ABD em per ya liz mi nin ya ra rı na ol du ğun dan, ABD em per ya liz mi de is la mi re ji me kar şı pro pa gan dası nı bü yü te rek du rum dan ya rar lan ma ya ça lı şı yordu. Iran kor ku su sa ye sin de ABD nin, Kör fez Arap ül ke le ri ne sat ma dı ğı si lah kal ma dı. Tan kerler Sa va şı di ye ün le nen Iran ve Irak pet rol ge mile ri ne sü rek li ola rak dü zen le dik le ri sal dı rı lar en çok ABD'ye ya rı yor du ve 1973 Arap-Is ra il sa vaş la rı sı ra sın da Is ra il'e açık des tek ve ren Ba tılı dev let ler, Arap ül ke le ri nin pet rol boy ko tu kriziy le kar şı kar şı ya kal dık la rın da, ola sı bir pet rol boy ko tu na da ya na bil mek için de va sa bo yut lar da sü per tan ker le ri üre te rek, de po gö re vi üst le nen bu ge mi le ri ta şı ma cı lık ta kul lan ma ya baş la dı lar. Fa kat Arap dün ya sı ve Is ra il ara sın da ki sa vaş bu lut la rı da ğıl dı ğın dan bu tan ker le rin kul la nım ve ser vis le ri nin pa ha lı ya pat la ma sın dan, ye ni den kü çük tan ker le re dö nüş ya pıl mış tı. Tan ker ler sa va şı sı ra sın da emek li ye ay rı lan bu tan ker ler, ye ni den hiz me te so kul du. Si gor ta be del le ri ni ve sal dı rı lar so nu cun da or ta ya çı kan ha sar ma li ye tini öde mek zo run da ka lan Iran ve Irak, böy le ce sü per tan ker le rin ma li ye ti ni üst len miş ol du lar. Da ha ön ce ABD si lah la rıy la do na tı lan Iran or dusu, sa vaş sı ra sın da ge re ken mal ze me le ri boy kot ne de niy le ara cı lar va sı ta sıy la bir kaç mis li ne te min edi yor ve bu ara da hem Av ru pa lı em per yalist le rin si lah stok la rı nı eri ti yor ve hem de si lah tüc car la rı nı kal kın dı rı yor du. ABD ve Ba tı lı em per ya list le rin he de fi, as ke ri ve eko no mik açı dan Or ta do ğu'nun en güçlü ül ke si olan Iran'da ola sı bir dev rim ci ik ti da rın ye ri ne ge ri ci re ji min ül ke yö ne ti mi ni ele ge çirme siy di. Em per ya list ler açı sın dan bu ül ke de ki is la mi re jim, hem bu ül ke yi çö kert mek için, hem de böl ge de ki zen gin Arap ül ke le ri nin dö viz he sap la rı nı si lah sat mak su re tiy le erit mek ve Kör fez de as ke ri ola rak ha ki mi yet kur mak için is la mi re jim den da ha iyi si ola maz dı. Öte yan dan can la nan is la mi kök ten din ci li ğin bas kı sıy la Arap ül ke le ri ni de bi rer bi rer Is ra il le ba rış ma sa sı na çek me ola na ğı nı sağ la mış tı. Is la mi ge ri ci li ğin Iran'a olan ma li ye ti, da ha doğ ru su Ba tı ya olan kâ rı, bu gün kü de ğer ler le 1 tril yon 250 mil yar do la rı bul mak ta dır. Is la mi re jim ik ti da ra gel di ğin de Iran'ın iç ve dış dö viz re zerv le ri 300 mil yar do lar dı. 21 yıl lık sü reç içeri sin de sa de ce pet rol ih ra ca tın dan el de edi len ge lir, or ta la ma yıl lık 20 mil yar do lar ola rak 420 mil yar do la rı bul muş, imar ve sa na yi ya tı rı mı ye ri ne he men he men tü mü si lah baş ta ol mak üzere it ha la ta har can mış tır. Sa vaş sı ra sın da Iran'ın uğ ra dı ğı za rar top lam 500 mil yar do la rı aş mış tır. El bet te ki sa vaş ha sar la rı nı gi der mek, her yer de ol du ğu gi bi do lay lı ya da do la yı sız yi ne Ba tı lı dev let le rin eliy le müm kün ola cak tı. Son res mi ve ri le re gö re, gü nü müz de is la mi re ji min 30 milyar do lar lık bir dış bor cu bu lu nu yor. Em per ya liz me ve ken di le ri ne pek de "sıcak" bak ma yan iki yüz lü Ba tı ka pi ta liz mi ne bu ka dar ya rar lar ge ti ren Iran is lam re ji mi nin, Iran lı iş çi ve emek çi le ri ne ne ge tir di ği ne de bak ma lı yız. Ik ti da ra ge li şin den iti ba ren, kit le le rin de ği şik de mok ra tik ve eko no mik is tek le ri ne ge ri ci ma hiye tin den do la yı kar şı lık ve re me yen is la mi re jim, sü rek li ola rak kriz ler le ka rak te ri ze ol muş tur. Ça re yi de ği şik po lis ve is tih ba rat ör güt le ri ni ar tırmak ta bu lan re jim, so nuç ta kri zi ni de rin leş tirmek ten baş ka so nuç el de ede me miş tir. Iran'ın bu gün kü eko no mik tab lo su nu çiz mek için ba zı ör nek ler ver me li yiz dö ne min de ima ra ay rı lan büt çe de ki pay or ta la ma sı % iken, bu oran dö ne min de or ta la ma % 20'ye ge ri le miş ve an cak yıl la rın da % se vi ye si ne ulaş mış tır yı lın da ye ni ya tı rımlar için ay rı lan büt çe nin GSMH (Gay ri Sa fi Mil li Ha sı la)'da ki pa yı % 25 iken bu oran 1988'de % 10.5 ve 1997'de % 16 ci va rın day dı. Hal bu ki sa na yi de ki yıl lık is tih lak* ora nı % 15 ci va rın dadır. Iran'da ki eko no mik ge ri le me nin ya nı sı ra, eko no mik do ku da üre tim aley hi ne de ğiş miş tir. Sınıf Pusulası /73

74 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi 1976 yı lın da ta rım, sa na yi ve hiz met sek tör le rinde ça lı şan la rın oran la rı sı ra sıy la % 44.2, % 34 ve %21.8 ol ma sı na kar şın, bu oran lar 1996 yı lın da sı ra sıy la % 22.8, % 25.3 ve % 51.9 ol muş tur. Baş ka bir ifa dey le üre ti min pa yı 20 yıl da % 78.2'den % 48.1'e ge ri le miş tir. Son ola rak as ga ri üc re tin bu sü reç içe ri sin de ki ger çek de ğe ri de Iran lı kit le le rin eko no mik du rum la rı nın ne ka dar kö tü leş ti ği ni gös ter me ye ye ter de ar tar bi le yı lın da gün lük as ga ri üc ret 1002 ri yal di. O gün kü kur la 1 do lar 67 ri ya le te ka bul et ti ğin den, gün lük as ga ri üc ret 15 do lar ci va rın day dı. 1999'a ge lin diğin de gün lük as ga ri üc ret ri yal ve do la rın ser best pi ya sa da ki de ğe ri 8500 ol du ğu nu göz önü ne al dı ğı mız da as ga ri üc ret 1 do lar 42 sen te ge ri le miş tir. Eko no mik bas kı la rın be li ni bük tü ğü Iran hal kı, si ya si bas kı la ra kar şı tüm iniş ve çı kış la ra rağ men, hiç bo yun eğ me miş tir. Sen di ka kur mak, grev yap mak, is lam dı şı ide olo ji le ri sa vun mak ve da ha bir çok şe yin ya sak ol du ğu Iran'da, geç ti ğimiz 21 yıl lık sü reç te 100 bi nin üze rin de ko münist, dev rim ci ve de mok rat kur şu na di zil di, yüz bin ler ce si tu tuk la na rak iş ken ce gör dü. Fa kat 100 yıl lık mü ca de le geç mi şi olan Iran lı iş çi ve emekçi le ri nin son yıl lar da ye ni den aya ğa kal ma ya başla ma sı, re ji me kar şı di kil me si sürp riz ol ma sa ge rek. Iç po li ti ka, eko no mi ve dış po li ti ka dan çark eden is la mi re jim, yıl la rın da dı şa rı dan ve içe ri den iki bü yük dar be al dı. Bi rin ci si; tüm baskı la ra rağ men pet rol iş çi le ri nin sen di kal hak lar için ar dı ar ka sı ke sil me yen ge nel grev le ri ve yü rü yüş le ri. Iran iş çi sı nı fı nın ön der bö lü ğü sa yılan pet rol iş çi le ri nin ar dın dan, de mir-çe lik ve oto mo bil sa na yi le ri baş ta ol mak üze re di ğer sektör le rin den iş çi le rin aya ğa kalk ma sıy dı. Ikin ci si; Al man ya'nın Ber lin şeh rin de gö rü şü len Mi ko nos da va sın dan gel di. Iran Kür dis tan De mok rat Par tisi li de ri Şa raf ken di ve ar ka daş la rı nın Ber lin'de Mi ko nos ad lı Yu nan ka fe sin de te rör ola yı nı gö rüşen mah ke me de Iran'ın dö ne min Cum hur baş ka nı Raf san ca ni, dö ne min is tih ba rat baş ka nı Fal lahyan ve di ni li der Ha ma ney'in bir te rör ko mi te si ku ra rak yurt dı şın da mu ha lif le ri ne bi rer bi rer kat let tik le ri or ta ya çık ma sı nın ar dın dan, Av ru pa Bir li ği ül ke le ri nin Iran'la dip lo ma tik iliş ki le ri ni kes mek zo run da kal ma la rıy dı. Bu olay, ulus la rara sı ser ma ye çev re le ri nin hem Iran'da hem de dev rim ci sos ya list ge le ne ğin güç lü ol du ğu di ğer ül ke ler de kök ten din ci li ğe dur de me si nin ilk sinyal le riy di. Is la mi ge ri ci lik, em per ya list ka pi talizm için üst len di ği gö re vi bir çok ül ke de ye ri ne ge tir miş ve en azın dan şim di lik kö şe si ne çe ki lerek din len me si ge re ki yor du. 1970'li yıl lar da ra dikal ha re ket le re kar şı kul lan mak, yi ne is la mi ül keler de kök ten din ci li ği bir kor ku ara cı gi bi kul la narak Ba tı ser ma ye ve kül tü rü nü ora la ra da ha ko lay sok mak dö ne mi bit miş, kü re sel leş me nin kö rük ledi ği eko no mik kriz le rin, kök ten din ci lik ta ra fından bü yü tül me si ni ön le mek, yi ne Arap-Is ra il ara sın da ki ba rış gö rüş me le ri ni so nuç lan dır mak için, kök ten din ci li ğin ka le si sa yı lan Iran baş ta ol mak üze re di ğer ül ke ler de de ye ni de ği şim ler için bas kı lar art tı. Za ten is la mi ge ri ci li ğin po pü lari te si de so na er miş ve asıl yü zü or ta ya çık mış tır. Var lı ğı sa de ce ra di kal dev rim ci an ti ka pi ta list ha re ket le ri güç len dir me ye ya ra ya cak tı. Iran ör ne ğin de is la mi re ji min ta ma men çark et me si ve ye ri ni ye ni bir dev rim le sol cu bir ik tida ra kap tır ma ih ti ma li, ne Iran bur ju va zi si nin ne em per ya list odak la rın ve ne de çev re ül ke le ri nin ya ra rı na ol ma ya ca ğı nı an la yan tüm bu çev re ler, el bir li ğiy le ye ni bir po li ti ka yı uy gu la ma ya koyma ya ça lış tı lar. Is la mi dev let imaj de ğiş ti re rek li be ral bir gö rün tü ye bü rü ne cek, Ba tı dün ya sı, Arap ve böl ge ül ke le ri bu de ği şi me tam des tek ve re cek ve kit le le rin de mok ra tik ta lep le ri ne az çok çe vap ve ri le rek, dış ser ma ye nin akı şı nı sağ lamak la eko no mi can lan dı rıl acak ve böy le ce du rum kur ta rı la cak tır. Fa kat, şim di den ev de ki he sap çarşı ya uy ma mış tır. Ilım lı gö rün tü ver me ye ça lı şan Ha te mi'nin bü yük bir oy pat la ma sıy la 1997 yı lında Cum hur baş ka nı se çil me si, bu po li ti ka ya hizmet et me si ne rağ men, hal kın is la mi li der li ğe ve is la mi ya sa la ra da ya nan ik ti da ra yok de me si an la mı na da ge li yor du. Fran sız, Ital yan, Hol landa lı, In gi liz ve Al man te kel le ri nin son iki yıl da is la mi re jim le art ar da im za la dık la rı mil yar lar ca do lar tu ta rın da ki söz leş me ler, ulus la ra ra sı med ya te kel le ri nin Ha te mi ka na dı na ver dik le ri son suz des tek ve ABD dev le ti nin Iran'a ya kın laş ma po liti ka la rı na rağ men, 1998 ve 1999 yı lın da ya pı lan bü yük kan lı yü rü yüş ler, iş çi sı nı fı nın kı sa bir du rak la ma dan son ra ye ni den grev si la hı nı ku şanma sı ve Ha zi ran 1999'da ge nel öğ ren ci ey lem le Sınıf Pusulası /74

75 İran daki Köktendinciliğin Doğuşu, Yükselişi ve İnişi ri nin me sa jı çok açık tır: Oyu nun ku ral la rı nı siz de ğil, biz ta yin ede ce ğiz! Ko mü nist ve dev rim ci ha re ket le re kar şı can lan dı rı lan kök ten din ci li ğin ka le si Iran Is lam Cum hu ri ye ti'nin dev ril me si, böl ge ül ke le rin de ya pa ca ğı et ki nin ya nı sı ra, sö mü rü ve zu lüm dü ze ni nin kor ku lu rü ya sı, 150 yıl dır dün ya nın her ye rin de do la şan ko mü nizm ha ya le ti nin ye ni den can lan ma sı ve di nin ko mü niz me kar şı bir araç ola rak kul la nıl ma sı nın da so nu ola cak tır. Bü tün ser ma ye çev re le ri nin ve dev let le ri nin Ha te mi yan lı sı ke si mle ri nin al tın da ya tan ne den bu dur. Geç ti ği miz gün ler de ya pı lan par la men to se çim lerin de, is la mi re ji min sim ge si ha li ne ge len tüm aday lar, özel lik le es ki cum hur baş ka nı Raf san ca ni ve mu ha fa za kar ka na dın ta ri hi bir boz gu na uğ rama sı, Iran hal kı nın son me sa jı nı ilan et me siy di: De ği şim, de ği şim, yi ne de ği şim. Par la men to yu da ya nı na alan Ha te mi, de ğişim ler için bü yük ya sa ma ve ic ra at gü cü sağ la dığın dan ma ze ret le ri de or ta dan kalk mış ve böy le ce son koz lar oy na na cak tır. Ya Ba tı des te ğiy le git gide Ba tı de mok ra si si ne uy gun bir mo del ya ra tarak, böy le ce ha len kral-dik ta tör lü ğü mo de liy le yö ne ti len ço ğu Arap ül ke le ri için ye ni bir mo del or ta ya ko na cak, ya da yük se le cek yı ğın ha re ke ti ve dev rim ci ha re ket her şe yi si lip sü pü re cek tir. Şim di lik, eko no mik ve si ya sal kriz le rin var dı ğı bo yut lar bi rin ci se çe ne ğin ger çek leş me si ne pek şans tanımamak tadır. Sınıf Pusulası /75

76 20. Yüzyıl da K. Kürdistan da Ulusal Mücadeleler Tarih Bilinci 20. YÜZYILDA KUZEY KÜRDİSTAN DA ULUSAL MÜCADELELER Kürt ulu sal mü ca de le sin de 19. yüz yıl da baş la yan yan gın 20. yüz yı lın baş la rın da Ku zey Kür dis tan'ın dağ la rın da alev len di. Ekim Dev rimi nin es tir di ği dev rim ci rüz gar, Kürt ulu sal bi lin ci nin alev len me si ne yol aç tı. Yüz yı lın ba şında pat lak ve ren ulu sal ayak lan ma la r 1938'e dek de vam et ti. Os man lı- Rus sa vaş la rı, I. Em per yalist Pay la şım Sa va şı n da Kür dün pa yı na im ha, kat li am, soy kı rım, ta lan, yağ ma, sür gün ve aç lık düş tü. Kat let mek le bi ti re me di ler. Bir kat li amın acı sı bit me den, ya ra la rı sa rıl ma dan ye ni si baş ladı. Zul mün ilah la rı ka na doy mak bil mi yor du. "Şans Kür de yar" ol ma mış tı. Ye di dü vel ci ha nın efen di le ri Kür dü yo k et me nin sa vaş tam tam la rı nı ça lı yor du. Be be le rin, genç kız la rın, ni ne le rin, de de le rin çığ lık la rı dağ la rın kuy tu luk la rın da yankı la nı yor du. Ci ha nı alem sa ğır dı, duy mu yor du! Gör mü yor du, kör dü! Yas la na cak bir dost omuz ba şı bu la ma dı lar. Bin ler ce yıl dır ken di le ri ne yar olan dağ la ra sa rıl dı lar. Di ren mek kal dı Kür de. Zul mün ilah la rı na mey dan oku du lar. Di ren di ler! 20. yüz yıl da Ku zey Kür dis tan mer kez li ilk ayak lan ma 1907'de Der sim'de pat lak ver di. Ko can ve Fer ha dan aşi ret le ri nin is ya nı, Ho zat'taki jan dar ma la rın si lah la rı nın alın ma sı, Os man lı me mur la rı nın gö rev den alı nıp yer le ri ne Kürt le rin ge ti ril me si yo lun da ge liş ti. Per tek ve Pü lü mür'ü ele ge çi ren is yan cı lar, yön le ri ni Ela zığ'a dön düler. Os man lı or du su Er zin can'dan Di yar ba kır'a ka dar as ke ri güç le ri ni ayak lan ma yı bas tır mak üze re se fer ber et ti. Mun zur Dağ la rı n da ki ça tışma lar 1908'e ka dar sür dü. De fa lar ca ye ni len Os man lı ko mu ta nı ayak lan ma güç le riy le an la şarak Ela zığ'a çe kil di.1909'da ya pı lan ye ni bir Os man lı sal dı rı sıy la ayak lan ma et ki siz leş ti ril di. 1912'de Ho zat Va li si olan Sa ğır Oğ lu Sa bit'i, Se yit Rı za ta nı ma dı. Ne şet Pa şa ko mu tasın da sal dı rı ya ge çen Os man lı or du su ba şa rı sız ol du. Esir alı nan Os man lı ko mu ta nı Boy nu Ka ra Hı dır'ı, Se yit Rı za af fet ti. Ho zat Va li si Dersim'den çe kil di. 1908'de, II. Meş ru ti yet in ila nıy la olu şan gö re ce ser best lik or ta mın dan Kürt ler bir çok dernek ve ör güt ku ra rak, ga ze te çı ka ra rak ken di le rini ifa de et me, ör güt le me ola na ğı bul du lar. 1908'de Os man lı Kürt It ti hat ve Te rak ki Ce mi yeti, 1912'de Kürt Hey vi Ta le be Ce mi ye ti gi bi ör güt ler ku rul du. Yurt se ver Kürt aris tok rat ay dınla rı nın ön cü lük et ti ği bu ce mi ye tin uf ku eko nomik kal kın ma, eği tim ola nak la rı, sos yal kül tü rel iyi leş me ler le sı nır lıy dı. Sınıf Pusulası /76

77 20. Yüzyıl da K. Kürdistan da Ulusal Mücadeleler 31 Ekim 1918'de im za la nan Mond ros Mü tare ke si or ta mı içe ri sin de 1918'de Kür dis tan Te ali Ce mi ye ti, 1918 Kür dis tan Ce mi ye ti, 1919 Kürt Nesr-i Ma arif Ce mi ye ti, 1919 Kürt Ta le be Hey vi Ce mi ye ti, 1919 Kürt Ka dın lar Te ali Ce mi ye ti, 1919 Kürt Mil li Fır ka sı gi bi ce mi yet ler ku ru la rak Jin, Kür dis tan gi bi ga ze te ler çı ka rıl dı. Kürt ay dın la rı nın ay rı dev let he de fi ne yö nel me si, ba ğım sız lık fik ri nin oluş ma sı bu sü reç te ge liş ti. Mü ta re ke dö ne mi nin en fa al ör gü tü Kür dis tan Te ali Ce mi ye ti dir. Is tan bul'da ki bu ulu sal bi linçlen me den et ki le nen bir çok Kürt yurt se ve ri Kürdis tan'a dö ne rek fa ali yet le re baş la dı lar. Kürt ay dın la rın da ulu sal yurt se ver lik ve ba ğım sız lık fik ri nin ge liş me sin de 1917 Ekim Sos ya list Devri mi nin oluş tur du ğu si ya sal kon jonk tü rün önemli et ki si var dır. 31 Ekim 1918'de im za la nan Mond ros Mü tare ke si nin ar dın dan Is tan bul Hü kü me ti Kürt le ri ya nı na çe ke bil mek için on la ra özerk lik va at e t ti. Hük mü kal ma yan, Os man lı nın hiç bir pra tik de ğe ri ol ma yan bir va adiy di bu. Ay nı sü reç te Kürt ve Kür dis tan kav ra mı nı kul la na rak, "öz kardeş lik ten", "dil bir li ğin den" bah se den M. Ke mal, po li tik ege men li ği ni kur mak için tak tik ola rak özerk lik şe ke ri ni kul lan dı. Mec li sin giz li otu rumun da Fran sız lar la ya pı la cak an laş ma met ni gö rü şü lür ken M. Ke mal "(...) Mi sa k-i Mil li mizde mu ay yen ve müs bet bir hat yok tur. Kuv vet ve kud re ti miz ile tes pit ede ce ği miz hat, hat tı hu dut ola cak tır. Kuv vet ve kud re ti mi zin im kan la rı de re ce sin de tes pit ede ce ğiz. (...)" Nu tuk ta yer alan bu ifa de sin de M. Ke mal, yum ru ğu nun yet tiği ka dar olan coğ raf ya yı Mi sak-ı Mil li sı nır la rı ola rak ilan et mek te dir. "Sö mür ge ci" bir man tık gü den M. Ke mal'in " öz kar deş li ği" bir al dat maca dan baş ka bir şey de ğil dir. Ke ma list bur ju va zi güç len di ği oran da bin ler ce yı la da yan dı ğı nı id dia et ti ği "öz kar deş li ği" unut muş tur. Pra ti k, bu nun ör nek le riy le do lu dur dö ne mi Kür distan'ın ye ni den iş gal edil di ği, par ça lan dı ğı, bö lüşül dü ğü yıl lar ol du. 1938'e dek sü re cek kat li amlar zin ci ri nin star tı bu yıl lar da ve ril di. M. Ke mal ve Ke ma list bur ju va zi ama cı na ulaş mak için Kürt le rin des te ği ni al ma ya ça lış tı. Bu des te ğe ih ti yaç duy du ğu oran da kar deş lik ten bah set ti. Koç gi ri is ya nı ve Ke ma list bur ju va zi nin bas tır ma yön te mi ve po li ti ka sı M. Ke mal'in "kardeş li ği nin" Kürt ulu su üze rin de kat li am la, zu lümle, asi mi las yon la Türk bur ju va po li tik ege men liği ni kur mak ol du ğu nu açı ğa çı ka ran bir tur nu sol iş le vi gör dü. Ke ma list bur ju va zi nin Kür dis tan'ı po li tik ola rak il hak sü re ci ni ta mam la dı ğı 1938'e ka dar ya şa nan kat li am lar ve asi mi las yon po li tika sı nın baş lan gıç nok ta sı Koç gi ri ol du. Da ha 1919 yı lın da Ke ma list bur ju va zi "Türk çü" ka rak te ri ni açı ğa vur ma ya baş la dı. Kürt ler üze rin de yo ğun bir bas kı ve te rör uy gu lana rak aşi ret ler gö çe zor lan dı, bir çok yurt se ver sür gün yol la rın da im ha edil di. Bas kı ve yok sayma ya ilk cid di tep ki Koç gi ri de yük sel di. Koç giri, ta lep le ri ve ör güt lü lü ğüy le dö ne min en önem li Kürt is ya nı ha re ke tiy di. Koç gi ri halk ha re ke ti, Ale vi Türk men le r in de di re ni şe ka tıl ma sı, ka dın la rın sa vaş ta mi lis ola rak yer al ma sı, zen gin çift lik bey le ri nin mülk le ri ne yö nel me si, pos ta ara ba la rı nın, kent mer kez le rin de ki dev let mal ları nın ka mu laş tı rıl ma sı, yok sul emek çi di na mi ğinin ağır bas ma sı gi bi bir çok öz gün lü ğü ken di için de ba rın dır mak tay dı. Ke ma list bur ju va zi nin ni te li ği ni ba şın dan be ri kav ra yan di re niş çi ler, Fran sız lar dan yar dım is te me yi "şe ref le ri ne zül" say mış lar dı. Di re ni şi, Kürt Te ali Ce mi ye ti'nin Si vas ve Der sim yö re sin de ki üye le ri ör güt le miş ler dir. Fa kat di re ni şin ön der li ği Kürt Te ali Ce mi ye ti'nin mer ke zi de ğil dir. Ön der li ği ye rel Kürt ön der le ri yap mış lar dır. Der sim li aşi ret ler di re ni şin ör gütlen me si ne ka tıl sa lar da kış şart la rı do la yı sıy la di re ni şe esas güç le ri ni ka ta ma mış lar dır. Ova cık aşi ret le rin den 2500 ki şi lik bir bir lik Ali şer ön derli ğin de kar la kap lı Mun zur Dağ la rı nı la ken ler le aşa rak sa va şa ka tıl mış lar dır. Koç gi ri aşi ret le ri be yi nin oğ lu Ali şan Bey ile Ali şer ve Ve te ri ner Nu ri di re ni şin ön der li ği ni yap tı lar. Si vas'ta Im ralı ve çev re siy le Der sim'de Ova cık ve çev re si, Koç gi ri is ya nı nın ha zır lan dı ğı iki mer kez ol du. Si la ha sa rıl ma ka ra rı Kan gal Il çe si ne bağ lı Yelli ce Na hi ye si n de alın dı. Top lan tı ya ka tı lan lar, Di yar ba kır, Van, Bit lis, Ela zığ, Der sim ve Koç giri'yi kap sa yan ba ğım sız Kür dis tan ku rul ma sı fikrin de bir leş ti yı lı yaz ay la rın da ye rel ola rak baş la yan ça tış ma lar Mart 1921'de ayak lan ma ya dö nüş tü. Di re niş güç le ri ayak lan ma için ba har so nu nu bek ler ken 4 Mart'ta To pal Os man Çe tesi nin Im ra lı'ya sal dır ma sıy la ayak lan ma baş la dı. Sınıf Pusulası /77

78 20. Yüzyıl da K. Kürdistan da Ulusal Mücadeleler Al bay Ha lis'in kuv vet le ri ye nil gi ye uğ ra tı la rak tes lim alın dı. Im ra lı mer ke zi ne Kür dis tan bay ra ğı çe kil di. Kan gal-koç gi ri-div ri ği-za ra-re fa hi ye- Ku ru çay ve Ke mah ka za la rı nı iş gal eden di re niş güç le ri, ha va ko şul la rın dan do la yı Der sim güç leri nin (Sa de ce Ova cık'ta 45 bin sa vaş çı di re ni şe ka tıl mak için ha zır bek li yor du) yar dı ma ge le meme siy le ku şat ma ya alın dı lar. Ali şan Bey ve 32 Kürt ile ri ge le ni tut sak edil di. Ali şer ve Nu ri güç le riy le Der sim'e çe kil di ler. Di re niş ye nil giy le so nuç lan dı. Koç gi ri is ya nı nı bas tır mak la gö rev len di rilen Mer kez Or du Ko mu ta nı Nu ret tin Pa şa'nın "Tür ki ye'de Zo (Er me ni ler) di yen le ri te miz le dik. Lo di yen le rin kök le ri ni de ben te miz le ye ce ğim" söz le ri Ke ma list bur ju va zi nin Kürt di re ni şi kar şısın da ki po li ti ka sı nı özet li yor du. M. Ke mal, Alişan Be y e ve Nu ri'ye mil let ve kil li ği tek lif ede rek di re ni şi sa tın al ma ya ça lış tı. Al dat ma tak ti ği nin ba şa rı lı ola ma ya ca ğı nı gö ren M. Ke mal, kat li amcı yü zü nü bü tün çıp lak lı ğıy la açı ğa vur du. M. Ke mal, di re niş ha re ke ti ni kır mak için, Me ço Ağa, Di yap Ağa, Ah met Ra miz, Ha san Hay ri, De rsimli Mus ta fa'yı Der sim Me bu su ola rak ta yin et ti. Nu ret tin Pa şa, Gin yan aşi ret re isi Mu rat Pa şa'yı sa tın ala rak Kürt le rin aşil to pu ğun dan, fe odal par ça lan mış lık tan ya rar la na rak güç le ri böl dü. Mu rat Pa şa tu za ğa dü şür dü ğü Sa yid Aziz'i Za lim ve kar de şi Hü se yin ça vuş u as ker le re tes lim et ti. Za lim Ça vuş ve Hü se yin Ça vuş he men yar gı la narak idam edil di ler. Nu ret tin Pa şa ko mu ta sın da ki Türk or du bir lik le ri ve çe te ar tı ğı To pal Os man güç le ri kat li ama gi riş ti ler. Kürt ço cuk la rı nı ate şe atıp yak mak ta, genç kız la ra te ca vüz de, köy yakma da, dar ağa cı kur mak ta, kı yı cı lık ta bü tün hü ner le ri ni gös te re rek, kat li am cı lık ta al çak ça bir ya rı şa gi riş ti ler. Si vas'ta ki Harp Ör fü Di va nı n da (sı kı yö ne tim mah ke me sin de) 400 Koç gi ri'li di reniş çi yar gı lan dı. Top lam 117 ki şi ye idam ce za sı ve ril di. Der sim aşi ret le ri nin yo ğun bas kı sı so nucu M. Ke mal'in is te ğiy le, Ali şer ve Nu ri müs tesna ol mak üze re" di ğer Mec lis, idam ce za la rı nı af fe de rek, Si vas Ör fi Ida re Di va nı nı lağ vet ti. Koç gi ri is ya nı nın soy kı rım cı yön tem ler le bas tı rıl ma sın dan son ra Kürt ulu sal ha re ke ti 1925'e ka dar uza nan bir sus kun lu ğa gir di. Gö rünüş, vol kan ses siz li ğiy di, alt tan al ta ye ni ayak lanma lar ma ya la nı yor, di re niş ör güt le ni yor du. Ku zey'de Koç gi ri is ya nı sü rer ken G. Kür distan'da Şeyh Mah mut Ber zen ci ön der li ğin de ki is yan, D. Kür dis tan'da ise Sım ko ön de r li ğin de ki is yan de vam edi yor du. 3 par ça da da Kürt le rin is ya nı ve sa va şı mı sü rü yor du. Türk dev le ti nin 1924'te Kürt di li ni ya sak laya rak sür dür dü ğü sal dı rı la ra ve ken di oto ri te si ni ege men kıl ma ve ya si ya si il ha kı ta mam la ma yö ne li mi ne Kürt ler 14 yıl için de 20'ye ya kın di reniş ve ayak lan may la ce vap ver di ler. Ön der le ri nin fe odal kim li ği, ki mi le ri nin ku ra cak la rı dev le te din sel bir re ji m ön gör me le ri ne den li ger çek se, amaç la rı nın bir Kürt ulu sal dev le ti kur mak ol duğu ve ha re ket le ri nin ulu sal baş kal dı rı ve de mokra tik mo tif ta şı dı ğı da o den li ger çek tir yı lın da Er zu rum'da, Al bay Ha lit, Yu suf Zi ya, Dok tor Fu at gi bi 1925 ayak lan ma sı nın po litik ön der le ri ta ra fın dan Kür dis tan Is tik lal Ce miye ti (Aza di) ku rul du. Kür dis tan'ın bir çok şeh rinde şu be ler ku ra rak, ör güt len me ye baş la dı. 3-4 Ey lül 1924'te Yüz ba şı Ih san, 3 teğ men ve 350 as ker bir lik le rin den fi rar edip dağ la ra çe ki le rek Bey tü şşe bap is ya nı nı baş lat tı lar. Is yan kı sa sü rede ye nil di, Ih san Nu ri ve ar ka daş la rı Su ri ye'ye geç ti. Aza di'nin ön de ge len isim le ri tu tuk lan dı, Şeyh Sa it ko mi te nin ba şı na geç ti. Şeyh Sa it Ayak lan ma sı "Iş te; tes bi hi atı yo rum ve tü fe ği alı yo rum! Var lı ğım ve ço cuk la rım si zin ki ler den da ha faz la; hal kı mın hak la rı yo lun da hep si ni fe da edi yorum." (Şeyh Sa it) Şeyh Sa it baş kan lı ğın da top la nan is yan ha zır lık ko mi te si ayak lan ma yı ör güt le mey le il gi li ka rar lar al dı. Ayak lan ma za ma nı ola rak Ma yıs ayı son la rı be lir len miş ti. O gü ne dek Şeyh Sa it ül ke yi do la şa rak ayak lan ma yı ör güt le ye cek ti. 13 ½u bat 1925'te Er ga ni'ye bağ lı Pi ran Kö yü n de as ker ler le ça tış mak zo run da kal ma la rıy la ayaklan ma plan la nan za man dan ön ce pat lak ver di. Kürt baş kal dı rı kur ma yı, 4 ay rı böl ge de ka rar gah ku ra rak 70 bi ni aş kın güç le 6 ay rı cep he de sa va şa baş la dı lar. Kürt is yan cı güç le ri Li ce, Si ve rek, Sol han, Var to, Ma laz girt ve Muş böl ge si ni ta mamen iş gal et me le ri ne, Pa lu, Ela zı ğ ı ele ge çir mele ri ne, Ağ rı, Bit lis, Di yar ba kır'a hü cum et me le rine rağ men ken di sin den kat be kat üs tün iş gal ci ler kar şı sın da ye nil gi ye uğ ra dı lar. Şeyh Sa it ve ar ka Sınıf Pusulası /78

79 20. Yüzyıl da K. Kürdistan da Ulusal Mücadeleler daş la rı tes lim alı na rak Di yar ba kır'a ge ti ril di ler. Ön ha zır lık, et ki le di ği coğ raf ya ve se fer ber et ti ği in san gü cü ba kı mın dan Kürt ulu sal ta ri hin de özel bir yer tu tan bu baş kal dı rı, plan la nan za man dan ön ce baş la ma sı, aşi ret sel ve mez hep sel bö lün menin uğur suz ro lüy le, iha net le, ar ka dan han çer lene rek ye nil di baş kal dı rı sı ulu sal ile ri ci bir kim li ğe sa hip tir. Ayak lan ma bas tı rıl dık tan son ra yüz ler ce köy uçak lar la bom ba lan dı. Da ra ğaç la rıy la, kat li am larla, tam bir soy kı rım la ço cuk lar, yaş lı lar, ka dın lar öl dü rül dü. Kür dis tan alev ler içe ri sin de bı ra kı la rak kan gö lü ne çev ril di. Ayak lan ma yı da ha pat la madan far k e den Ke ma list bur ju va zi, 1924'te Al bay Ha lit, Yu suf Zi ya gi bi bir çok Aza di ku ru cu su ön de ri ni tu tuk la dı. 4 Mart 1925'te çı ka rı lan Takrir-i Sü kun Ka nu nu y la (ses siz lik öner ge si) is yan mın tı ka sın da ve An ka ra'da bi rer Is tik lal Mah keme si ku rul du. Ayak lan ma böl ge sin de ki Is tik lal Mah ke me si'ne, ver di ği idam ka rar la rı nı der hal uy gu la ma yet ki si ve ril di. ½ark Is tik lal Mah ke me si 14 Ni san'da fi ilen gö re ve baş la dı. 17 Ni san'da Şeyh Eyüp ve Dok tor Fu at, 27 Ma yıs'ta Se yid Ab dül ka dir ve ar ka daş la rı idam edil di. Şeyh Sa it ve sek sen ar ka da şı nın da va sı na 26 Ma yıs 1925'te baş lan dı. Di re niş ön der le ri sa vun ma la rın da Kürdis tan'ın öz gür lü ğü nü sa vun du lar. Da va 28 Ha ziran gü nü so nuç lan dı. Mah ke me, baş ta Şeyh Sa it ol mak üze re 48 di re niş çi yi ida ma mah küm et ti. Ay nı ge ce sa ba ha kar şı Di yar ba kır Ad li ye Sav cı lığı'nda idam edil di ler. Da ra ğa cı na onur la çı kan pek çok di re niş çi nin son sö zü "Bi ji Kür dis tan" ol du. Ayak lan ma, ye ni len 1925 di re niş ön der le rinin mah ke me ve da ra ğa cın da ki tu tum la rı ge le ceğe önem li bir di re niş çi mi ras bı rak tı. Kürt ulu sal sa va şı ve ba ğım sız lı ğı na inanç la rı nı, za fe re olan gü ven le ri ni idam seh pa la rın da hay kır dı lar. Di reni şin ön der le rin den Dok tor Fu at da ra ğa cın da şöy le hay kı rı yor du; "Ya şa mı mı bir gün va tan yo lu na ada ma ya ah det miş tim. Ba ğım sız lık bayra ğı nın üze rin de idam edil mek te bu lun du ğu muz bu va tan top rak la rı üze rin de dal ga la na ca ğı na hiç kuş kum yok tur." Şeyh Sa it da ra ğa cı na gi der ken şöy le di yor du; "Bu gün fi zi ki açı dan ya şa mım so na ere bi lir, la kin ya şa mı mı hal kım uğ ru na fe da et ti ğim için hiç bir za man piş man ol ma dım. Tek is te ğim ge le cek gün ler de to run la rı mı zın biz den utanç duy ma ma la rı dır." 1925 di re niş çi le ri nin idamın dan son ra Ela zığ'da Ha san Hay ri ve am ca sının oğ lu Ce lal Meh met, M. Ke mal'in di rek ti fiy le tu tuk la nıp, idam edil di ler. Bir dö nem M. Ke mal'e gü ve nip Der sim mil let ve kil li ği ya pan Ha san Hay ri da ra ğa cın da "Ya şa sın Kürt mil le ti, ey Kürdis tan şe hit le ri, iş te Ha san Hay ri siz le re ka vu şuyor" di ye rek ölü mü kar şı la dı. Şeyh Sa it baş kal dı rı sı nın ye nil gi ye uğ ra masın dan on gün son ra Ne hir ayak lan ma sı mey da na gel di. Dev le tin ha ki mi ye ti ni sağ la ma, si ya sal il ha kı pe kiş tir me fa ali ye ti ne kar şı ayak lan ma lar dur mak sı zın sür dü so nu 1926 ba şı ger çekle şen Haz ro ayak lan ma sı, 1926'da Ha co ön der liğin de ger çek le şen Nu say bin'de ki ayak lan ma, Ar vo ve Per va ri ayak lan ma la rı (Ni san) Van, Hakka ri, Bey tü şe bap, Çö le me rik ve Sa son'da lo kal ayak lan ma lar 1926 yı lı nın di ğer Kürt ayak lan mala rı dır. Lo kal dü zey de ka lan bu di re niş ler ge çi ci ba şa rı la rın ar dın dan ye nil di ler. Ayak lan ma lar 1927 yı lın da da sür dü. Ma yıs 1927'de Mut ki ayak lan ma sıy la baş la yan di re niş ler Bi lar, Jil yan aşi re ti nin di re ni şi gi bi iri li ufak lı di re niş ler, 1930 Zey lan ayak lan ma sı na dek de vam et ti. An ka ra hü kü me ti nin si ya si il hak sal dı rı sı nın so nu cu olarak ara sın da 206 köy ya kı lıp-yı kıl mış, 15 bin 206 Kürt in sa nı kat le dil miş, 500 bin ki şi sür gün edil miş ti sü re cin de iş gal ci li ğe ve soy kı rım cı lı ğa kar şı bi ri ken öf ke nin aya ğa kalk tı ğı en önem li Kürt di re niş le rin den bi ri Ağ rı is ya nı ol du. Kürt ulu sal bir li ği nin (Hoy bun) Başko mu ta nı ola rak atan dı ğı Ge ne ral Ih san Nu ri ön der li ğin de ge li şen Ağ rı di re ni şi, yıl la rı ara sın da de vam et ti. 17 Ma yıs 1926, 1927 son ba ha rı ve 1930'da üç kez ayak lan ma yı ez mek için sal dı ran or du güç le ri bir çok kez he zi me te uğ ra dı lar. Ilk üç sal dı rı dan so nuç ala ma yan devlet, 11 Ha zi ran 1930'da 66 bin as ker ve yüz uçakla sal dır dı. As ke ri kay nak lar Kürt di re niş çi le ri nin gü cü nü 1500 si lah lı ki şi ola rak gös te ri yor. Sa vaş ara lık sız bir ay sür dü. Akıl al maz bir zu lüm uy gula na rak böl ge de 10 bin Kürt kat le dil di. Van'da 100'e ya kın Kürt ay dı nı di ri di ri tor ba la ra ko nup Van gö lü ne atıl dı. Ye ni len Ih san Nu ri güç le ri, Do ğu Kür dis tan'a çe kil di. Der sim Di re ni şi "Ben si zin ya lan ve hi le le ri niz le ba ş ede medim, bu ba na dert ol du. Ama ben de si zin önü nüz Sınıf Pusulası /79

80 20. Yüzyıl da K. Kürdistan da Ulusal Mücadeleler de diz çök me dim, bu da si ze dert ol sun." (Se yit Rı za) Ba şın dan iti ba ren oto ri te si ni ku ra ma dı ğı Der sim'i ez mek, po li tik il hak sü re cin de Ke ma list bur ju va zi nin stra te jik he de fi ni oluş tu ru yor du. Böl ge böl ge bü tün is yan ocak la rı sön dü rü le rek, Kür dis tan is ti la edi le rek Der sim et ra fın da ki çember da ral tıl dı. TC, bü tün güç le ri ni Der sim'i im ha et me ye se fer ber et ti. 1936'da M. Ke mal mec li sin açı lış ko nuş ma sın da "Da hi li iş le ri miz den en mü him bir saf ra var sa o da Der sim me se le si dir" di ye rek, ezil me si için ne ge re ki yor sa ya pıl ma lıdır di yor du. 2 Ocak 1936'da yü rür lü ğe gi ren Tun ce li Ka nu nu y la Der sim'in adı Tun ce li ola rak de ğiş ti ril di. Ge ne ral Ab dul lah Alp do ğan Dersim'e va li ve ku man dan 3. Umum Mü fet ti şi olarak atan dı. Alp do ğan'ın Der sim üze rin de her tür lü ta sar ru fa yet ki si var dı. Alp do ğan, sı kı yö ne tim ilan ede rek, te rör ve idam la ra baş la ya rak Dersim'e as ker yığ dı. Bu ka til ele ba şı nın sal dı rı la rı kar şı sın da Der sim li ler di re niş bağ la rı nı güç lendir di ler. Der sim li ler Se yit Rı za ön der li ğin de 1937 yı lı ba şın da M. Ke mal'e bir uya rı bil di ri si su na rak "Bü tün jan dar ma ve or du men sup la rı nın böl geden çe kil me si ni, her tür lü imar (as ke ri amaç lı) ça lış ma la rı nın (köp rü, de mir yo lu vb.) dur du rulma sı nı is te yip si lah la rı nı ko ru ma hak kı ve ver gile rin ha fif le til me si" ta lep le rin de bu lun du lar. Türk dev le ti kuv vet le ri 1937 Ilk ba ha rı n dan tank lar la top lar la, uçak lar la sal dı rı ya geç ti ler. Türk or du bir lik le ri, in san lık ta ri hi nin en bü yük kat li am ların dan bi ri ni ger çek leş tir me yi ba şar dı lar. Ken di saf la rın da yer alıp, Se yit Rı za güç le ri ne kar şı çarpı şan aşi ret le ri bi le kat li ama uğ rat ma la rı ya pı lan soy kı rı mın dü ze yi nin ifa de si dir. Sa vaş ta ye ne meye ce ği ni an la yan Türk bir lik le ri, hi le ye baş vu rarak gö rüş mek için Er zin can'a ça ğır dık la rı Se yit Rı za'yı 15 Ey lül 1937'de tu tuk la dı lar yı lında te kil ayak lan ma lar la de vam eden di re niş tam bir kat li am la so nuç lan dı/ye nil di. 60 bin Der sim li kat le dil di, on bin ler ce si sür gün edil di. Yüz ler ce genç kız, ka dın, na mu su nu tes lim et me mek için ken di le ri ni ka ya lık lar dan, Mun zur'un su yu na at tılar. Kür dün sır tın da ki iha net han çe ri bu di re niş te de or ta ya çık tı. Se yit Rı za'nın ye ğe ni Ray ber, Ge ne ral Alp do ğan'ın ta li ma tıy la, Koç gi ri ve Dersim ayak lan ma sı nın kah ra man ön de ri Ali şer ve eşi Za ri fe'yi al çak ça bir oyun la öl dü rüp, baş la rı nı ke se rek bir çu val içe ri sin de Ge ne ral Alp do ğan'a tes lim et ti. Se yit Rı za'nın ve ar ka daş la rı nın yar gı lanma sı, TC'nin Kürt ulu sal kur tu luş mü ca de le si kar şı sın da hiç bir ku ral, ah lak, il ke ta nı ma dı ğı nın ba riz ör nek le rin den dir. Di re niş ve bo yun eğ meme nin da ra ğa cı na va kur la yü rü me nin, ipi ken di eliy le boy nu na ge çi rip ta bu re yi tek me le me nin, son ne fes te öz gür lü ğe, za fe re inan cın adı dır da ay nı za man da. Se yit Rı za, 75 yıl lık ya şa mı nın bü tü nün de ol du ğu gi bi, yar gı lan ma nın bü tün aşama la rın da da onur lu di re ni şi ni sür dür müş tür. Der sim is ya nıy la 3 oğ lu nu, eşi ni yi tir me si ne rağmen be li bü kül me di, baş eğ me yen ön der di re ni şi sür dür dü. Se yit Rı za, Er zin can Va li li ği n de tu tuklu ola rak çı ka rı lır ken et ra fın da bu lu nan halk "şe ref siz ve ya lan cı hü kü met" di ye ba ğı ra rak tu tuk lan ma sı na tep ki si ni di le ge tir miş tir. Mah keme de ki ifa de sin de "mil li emel uğ run da ça lış tı ğını, mil le tin ve va ta nın yük sek men fa at le rin den ve hür ri ye tin den baş ka bir amaç güt me di ği ni, 70 ya şı nı geç miş bir ömür den son ra mil li borç uğ run da öl me yi pek ne cip bir so nuç bil di ği ni" (ak ta ran Nu ri Der sim li) sa vun muş tur. Se yit Rı za'nın da ara la rın da bu lun du ğu 58 ki şi, he men Ela zığ'da ola ğa nüs tü yet ki ler le do natıl mış, ka ra rı tem yiz edi le me yen özel mah ke mede yar gı lan ma ya baş lan dı. "De mok ra tik cum hu ri ye tin", "ba ğım sız mah ke me si nin" na sıl iş le di ği ni Ih san Sab ri Çağla yan gil anı la rın da iti raf edi yor. Çağ la yan gil, Ela zığ'da Se yit Rı za ve ar ka daş la rı nın af fı nı is teye bi le cek "be yaz don lu lar" (Kürt ler) Ata türk'ün yo lu na çık ma sın, Ata türk için bir teh li ke or ta ya çık ma sın di ye "Se yit Rı za me se le si ni ale la ce le ka pat mak için" mah ke me nin ça lış ma ya ca ğı ta til gü nün de mah ke me yi ça lış tır mak ve Ata türk kente gel me den "işi bi tir mek" ama cıy la Ata türk'ün ta li ma tıy la Ela zığ'a gön de ri lir. Çağ la yan gil, Atatürk gel me den "işi bi tir mek" için, mah ke me nin ta til gü nün de ça lış tı rıl ma sın dan da va ya ge ce de de vam ede bil mek için oto mo bil far la rı nın ay dınla tı cı ola rak kul la nıl ma sı na dek bir çok yön tem le da va yı so nuç lan dı rır. Mah ke me 11 ki şi ye idam ce za sı ve rir. 4'ünün ce za sı çok yaş lı ol duk la rı için 30 yıl hap se çev ri lir. Se yit Rı za, Hü se yin ve beş di re niş çi nin idam ka ra rı 18 Ka sım 1937'de Ela zığ Buğ day Mey da nı nda in faz edil di. In faz anı nı Sınıf Pusulası /80

81 20. Yüzyıl da K. Kürdistan da Ulusal Mücadeleler Çağ la yan gil şöy le an la tı yor; "Biz Se yit Rı za'yı al dık. Se yit Rı za seh pa la rı gö rün ce du ru mu an ladı. Asa cak sı nız de di ve ba na dön dü: Sen An kara'dan be ni as mak için mi gel din? Ba kış tık. Ilk kez idam edi le cek bir in san la yüz yü ze ge li yorum. Ba na gül dü. Sav cı na maz kı lıp kıl ma ya ca ğını sor du. Is te me di. Son sö zü nü sor duk. Kırk li ram ve sa atim var oğ lu ma ve rir si niz de di. Se yit Rı za'yı mey da na çı kar dık. Ha va so ğuk tu ve et rafta kim se ler yok tu. Ama Se yit Rı za mey dan in san do luy muş gi bi ses siz li ğe ve boş lu ğa hi tap et ti. Ev la dı Ker be la yıh. Bı ha ta yıh. Ayıp tır. Zu lümdur. Ci na yet tir de di be nim tüy le rim di ken di ken ol du. Bu yac lı adam rap rap yü rü dü çin ge ne yi it ti. Ipi boy nu na ge çir di. San dal ye ye aya ğı ile tek me vur du in fa zı nı ger çek leş tir di". Se yit Rı za ve di ğer di re niş çi le rin ce set le ri Ela zığ'da do laş tı rı la rak ya kıl dı. Kür dün yir mi yıl bo yun ca din me yen des tansı kah ra man lı ğı nın 37. fi na li de kah ra man ca olur. Ke ma list bur ju va zi, Koç gi ri'den Der sim '38 e dek po li tik il ha kı pe kiş tir me sü re cin de yüzbi nin üze rin de Kür dü kat let ti, da ra ğaç la rıy la, sür gün ler le, im ha lar la tam bir soy kı rım uy gu la dı. Bu zu lüm ve asi mi las yo na Kürt ulu su bo yun eğ me ye rek di re niş le ya nıt ver di. Ef sa ne vi di reniş ler, eş siz kah ra man lık lar bu gü ne ışık tu tan onur lu bir mi ras bı rak tı. Kürt ulu sal sa va şı mı nın ön der le ri, sa vaş alan la rın da, TC'nin mah ke me lerin de, da ra ğaç la rın da onur lu ca Kür dis tan ın ulusal öz gür lü ğü nü sa vun du lar. Hiç bir ko şul da Kürdis tan ın ulu sal öz gür lü ğü ne olan inanç la rı nı yi tir me di ler. Şeyh Sa it, Dok tor Fu at, Se yit Rı zalar ın Kür dis tan da va sı nı, mah ke me ler de, da rağaç la rın da sa vun ma kah raman lık ları son rası da da sür dü. Sınıf Pusulası /81