SUVERİ ELEKTRİK ÜRT. İNŞ. SAN. VE TİC. A.Ş.

Transkript

1 SUVERİ ELEKTRİK ÜRT. İNŞ. SAN. VE TİC. A.Ş. ANKARA İLİ, GÜDÜL İLÇESİ, TAHTACIÖRENCİK MEVKİİ, BEYPAZARI İLÇESİ, URUŞ BELDESİ SÜVARİ ÇAYI ÜZERİ ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu AĞUSTOS-2013 AK-TEL MÜHENDİSLİK Telefon : Faks : EĞT.TUR.GD.SAN.TİC.LTD. ŞTİ. Mobil : Adres:1330.Sokak No: 16/16 Aşağı Öveçlere-posta : [email protected] Posta Kodu 06460, ANKARA, TÜRKİYE web : Bu rapor, ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemine uygunluğu TR1210-QC lisans nolu sertifika ile TQCSI tarafından belgelendirilmiş olan AK-TEL MÜHENDİSLİK Eğt. Tur. Gd. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından hazırlanmıştır. This report is prepared by AK-TEL ENGINEERING CO. whose ISO 9001:2000 Quality Management System is certified by TQCSI. (License no: TR1210-QC)

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI (PROJENİN GÜCÜNÜN MWm/MWe OLARAK RAPORUN İLGİLİ BÖLÜMLERİNDE BELİRTİLMESİ) PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (ADI, MEVKİSİ, BİRDEN FAZLA İL VEYA İLÇEDE YER ALIYORSA BUNLARI TANIMLAYAN YÖRENİN ADI) PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE SUVERİ ELEKTRİK ÜRETİM İNŞAAT SAN. VE TİC. A.Ş. OĞUZLAR MAH SOK. NO:18/4 BALGAT / ÇANKAYA - ANKARA TEL. : (312) FAKS : (312) (2,4 MWm/2,14 MWe) TL ANKARA İLİ, GÜDÜL İLÇESİ, TAHTACIÖRENCİK MEVKİİ VE BEYPAZARI İLÇESİ, URUŞ BELDESİ, SÜVARİ ÇAYI ÜZERİ PROJE ALANI KOORDİNATLARI Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Koor. Sırası : Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 33 D.O.M. : -- ZON : 36 Ölçek Fak. : Ölçek Fak. : 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : PAFTA:BOLU H28-A4

3 PROJE ETKİ ALANI KOORDİNATLARI (KAMULAŞTIRMA SINIRI) Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Koor. Sırası: Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 33 D.O.M. : Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : ALAN: 130,88 HEKTAR PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) ENERJİ SEKTÖRÜ, EK-2, MADDE-32 DE BELİRTILDIĞI ÜZERE, KURULU GÜCÜ 0-25 MWm ARASINDA OLAN NEHİR TİPİ SANTRALLER. KAPSAMINDADIR. RAPORU HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI, RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFON, VE FAKS NUMARALARI RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN YETERLİK BELGESİ NO'SU, TARİHİ. RAPORUN SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) AK-TEL MÜH. EĞT. TRZ. GD. SAN. TİC.LTD. ŞTİ. ADRESİ : SOKAK NO: 16/16 AŞAĞI ÖVEÇLER / ANKARA TEL. : (312) FAKS : (312) YETERLİK BELGESİ NO : 47 BELGE TARİHİ : AĞUSTOS 2013

4 i İçindekiler... Bölüm I: Projenin Tanımı ve Amacı (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, projede kurulacak tesislere ait karakteristik verileri gösteren tablo (Su Alma Kotu, Türbin Eksen Kotu, Brüt Düşü, Santral Tipi, Net Düşü Türbin Tipi, Ünite Sayısı, Ünite Gücü, Kurulu Güç (MWm/MWe), Firm Enerji, Sekonder Enerji, Toplam Enerji, Proje Debisi, Türbin Verimi, Jeneratör Verimi, Trafo Verimi vb.), pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri, (Proje alanı ve çevresindeki su kaynaklarının görünebileceği ölçekte renkli harita üzerinde su kaynakları yerleri ve proje alanına mesafeleri, Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi)... ix BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Projenin Yeri (Proje yerinin ilgili İdaresince onanmış 1/ ya da 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı üzerinde gösterimi, lejandları ve plan notlarıyla birlikte sunulması, proje sahası ve yakın çevresinin ölçekli harita veya kroki üzerinde gösterimi, proje sahası ve yakın çevresinde bulunan yerleşimlerin harita üzerinde gösterilmesi, mesafelerin belirtilmesi, proje alanının hangi bölgesinde olduğu, etrafındaki tesislerin isim, yön ve uzaklıkları, tesise ulaşım için kullanılacak yol güzergahları (Varsa 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planının lejand ve plan notlarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda "... tarih ve sayılı karar ile... tarafından onaylanmıştır" ve ıslak imzalı "Aslının Aynıdır" damgalarının bulunması), yoksa bulunmadığına dair ibare raporda belirtilmelidir.), 11 II.2. Proje kapsamındaki (varsa malzeme ocağı, beton santrali ve kırma-eleme dahil) ünitelerin konumu, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı, proje kapsamında yer alan ünitelerin ve geçici-nihai depolama alanlarının 1/25000, 1/5000 ve/veya 1/1000'lik haritalar üzerinde gösterimi) Şantiye yerleşim planı, hafriyat döküm sahaları, regülatör, tünel, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, (birbirleri ile olan mesafeleri de belirtilmesi) v.b. yapılara ait plan ve kesitler ile yağış alanı ve akım gözlem istasyonlarını gösterir çizimler teknik resim standartlarına uygun olarak, proje ünitelerinin yerlerini (koordinatlarını) içeren sayısal CD (ED 50 formatında) III.1. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım programı ve finans kaynakları, bu kaynakların nereden temin edileceği, III.2. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili iş akım şeması veya zamanlama tablosu, III.3. Projenin fayda-maliyet analizi, III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri, III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri, III.6. Proje için seçilen (regülatör ve HES'in alanları, iletim tüneli güzergahları, hafriyat depo sahaları) yerlerin mülkiyet durumu, kamulaştırma, yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı, kamulaştırma kapsamında halkı bilgilendirme yöntemlerine ilişkin bilgi, III.7. Diğer hususlar BÖLÜM IV :PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek) IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı, IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler, IV.2.2. Jeolojik özellikler IV Bölgesel jeoloji, sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafık kolon kesitleri, IV Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa 1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin

5 formata uygun olarak detaylandırılması), IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi IV Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır), IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli, IV Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri), IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri), IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası oligotrofık, mezotrofık, ötrofık, distrofık olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), IV.2.5. Kurulacak regülatörün su toplama havzası ile ilgili, söz konusu su kaynağına (dere, çay vs.) ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m 3 /sn olarak verilmesi, IV.2.6. Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu, (içme kullanma suyu amaçlı herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı, kalması durumunda yapılacak HES'lerin mutlak ve kısa mesafeli koruma alanının dışına çıkarılması v.s. dahil),yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m 3 /sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, IV.2.7. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu su kaynağının (dere, çay vs.) herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, söz konusu su kaynağından (dere, çay vs.) içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, IV.2.8. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilizesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.), (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir IV.2.9. Tarım alanları (tarımsal alan varlığının olup, olmadığı, var ise tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri), IV Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere haritası), IV Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar, Projenin korunan alanlara uzaklıklarının 1/ 'lik ölçekli haritada anlaşılır ve renkli gösterilmesi) IV Faaliyet alanının mevcut çevresel özellikleri bölümünde yer alacak flora, fauna ve biyoçeşitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak detaylı araştırma ve arazi çalışmaları, biyoçeşitliliğe yönelik olarak yapılan arazi çalışmaları vejetasyon dönemini kapsamalıdır. Yapılan biyolojik çeşitlilik çalışması ile faaliyet alanı ve yakın çevresinin flora ve fauna elemanlarının detaylı incelemesi, alanın biyoçeşitlilik özellikleri irdelenmeli ve ii

6 özellikle nesli tehlike altında, lokal endemik ve nadir türler belirlenmeli, faaliyet alanının habitat yapısı ve ekosistem özellikleri detaylandırılmalıdır IV Flora; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen flora elemanlarının tümünü kapsayacak şekilde familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri, korunma statüsü (Ulusal Mevzuat ve Uluslar arası sözleşmeler kapsamında koruma altında bulunan türler) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (flora ve fauna elemanlarının tespiti alanlarında uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) IV Fauna; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen fauna elemanlarının (sürüngenler, memeliler, kuş vb. gruplar) familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri (IUCN), populasyon durumu, korunma statüsü, kayıt alma şekli (gözlem veya örnek) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, arazi çalışmalarının vejetasyon dönemi dikkate alınarak yapılması, RDB (Kırmızı Liste)/ Bern Sözleşmesi verilmesi, Merkez Av Komisyonu Kararları, IUCN, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu,türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), IV Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, 60 IV Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), IV Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri vedeğeri), IV Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, IV Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.), 62 IV Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü, IV.3. Sosyo-Ekonomik Çevrenin özellikleri Çok eski bir tarihe sahip olan Güdül ilçesinin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Bölge halkı geçimini özellikle çiftçilik, meyvecilik ve hayvancılıkla sağlamaktadır IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler ), IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı), IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.),.. 67 IV.3.7. Diğer özellikler Bölüm V: Projenin Bölüm IV'de Tanımlanan Alan Üzerindeki Etkileri Ve Alınacak Önlemler(**): (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır) V.1. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler (Regülatör, HES, Derivasyon tüneli, İletim hattı. Cebri Boru ve Servis Yolları için varsa Malzeme Ocağı, Beton Santrali, Kırma-eleme tesisi, v.b dahil), yapılacak tüm çalışmalar, inşaat aşamasındaki etkiler her bir regülatör, HES ve bunlara ait iletim tesisleri ve diğer yapılar için ayrı ayrı irdelenecektir V.1.1. Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda iii

7 hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak malzemeler, patlayıcı maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak önlemler, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb maddelerin nerelere taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat döküm alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 ölçekli plan ve kesit görünüşleri ile birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak görüşler ve geçici depolama alanının özellikleri, V.1.2. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar sağlık koruma bandı mesafesi, ( Patlatma yapılması durumunda, patlatmaların kesinlikle galeri yöntemi ile yapılmayacağına dair taahhüt, patlayıcıların yer altı suyuna ve dolaylı olarak suya etkilerinin araştırılması ve patlatma yerine başka alternatiflerin açıklanması, patlayıcılıların nerelerde tutulacağı), patlayıcı miktarı ve cinsi arazi hazırlanmasında kullanılacak işler için kullanılacak aletler ve makineler, acil eylem planı hakkında bilgi verilmesi, V.1.3. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler, ulaştırma altyapının inşası ile ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüşler, izinler), V.1.4. Zemin emniyeti, regülatör ve kanal yapılarından su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, V.1.5. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı, (**) Bu bölümde su temini faaliyeti için Bölüm IV'de verilen mevcut çevre üzerinde olması muhtemel etkiler ortaya konarak, alınacak önlemler belirtilmelidir V.1.6. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı, dip taraması, vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb) V.1.7. İnşaat işlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında mevcut canlı türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin ne şekilde korunacağı, alınacak önlemler, V.1.8. Proje kapsamındaki tesislerin (Regülatörler, HES, iletim kanalı, tünel yapımı ve servis yollarının v.s.) yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin nereden, nasıl ve ne miktarda temin edileceği, V.1.9. İnşaat aşamasında kullanılmak üzere taşocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi malzeme ocaklarının (açılması durumunda) sayısı, ocakların alan büyüklükleri, işletme alan büyüklükleri ve koordinatları, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları, uygulanacak üretim yöntemleri, basamak yüksekliği, genişliği, şev açısı, basamak sayısı, ocakların başlangıç ve nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi, V Malzeme ocağı açılıp açılmayacağının belirtilmesi, açılması durumunda patlatma işleminin ne şekilde yapılacağının açıklanması, patlatma paterni, bir atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taşınımlan, depolanmaları ve kullanımları, hava şoku ve kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin değerlendirilmesi, V Malzeme ocaklarında (açılması durumunda) üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), nakliye güzergahları, ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, Ocak alanının çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri, ocak alanına ait imalat haritası ve kesiti, yakın çevresini de gösteren vaziyet planı, kullanılacak makine ekipmanları, V Kırma-eleme tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi, kurulması durumunda kurulacağı alanın, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, alanın koordinatları, kapladığı alan büyüklüğü, tesis kapasitesi, tesis alanı çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri,( toz gürültü v.s alınacak Önlemler), tesisi iş şeması, tesis alanının mevcut kullanımı ve mülkiyeti, tesis alanının 1/ ölçekli haritada gösterilmesi, kullanılacak makine ekipmanları, V Beton Santralı tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi kurulması durumunda kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, V Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının iv

8 geçici olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile bunların nerelerde ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, V Olabilecek heyelanlara karşı alınacak Önlemler, V Yeraltı suyuna etkiler, V İnşaat esnasında kırma, öğütme, yıkama-eleme, taşıma ve depolama gibi toz yayıcı işlemler, kümülatif değerler, V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında değerlendirilmesi, V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar, V Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atık suların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler, izinler), V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, V Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, V Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi, V Diğer özellikler V.2. Projenin işletme aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler, V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek enerji üretim miktarları, (Santralın çalışma süreleri) V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri (mansapta kalan yerleşim yerlerine ilişkin su hakları, içme- kullanma, sulama, tarımsal faaliyetler, balık üretim tesisi vb) ve etkileri (Projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelerin ekosistem üzerindeki etkilerinin birlikte değerlendirilmesi), V.2.3. Su Kullanım Hakları Raporuna (Regülatörün Yapılacağı Yer Esas Alınarak Su Kullanım Haklarının Belirlenmesi) ilişkin açıklamalar ve öneriler V.2.4. Mansaba bırakılacak su hesabı {havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, Nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, Enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonları yeri v

9 {Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10'u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması için gerekli çevresel akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji ve Ekoloji bilim dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince "Ekosistem Değerlendirme Raporunun" hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10'undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır.) [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] V.2.5. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim, V.2.6. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler, V.2.7. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, V.2.8. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması, su tutulması sonucu mansapta olabilecek değişimler, bu değişimlerin su kalitesine ve su ortamındaki canlılara etkileri, doğal yaşam üzerine etkiler (heyelan, erozyon, nehir hidrolojisi, sucul yaşam, sediment gelişi vb.), bu etkilerin ortadan kaldırılmasına yönelik alınacak önlemler (olabilecek heyelana karşı alınacak önlemler dahil), V.2.9. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler (su kullanımı( tarım alanlarının sulanması v.b.), proje debisi, iletim kanalının uzunluğu, Su kaynağı yatağının genişliği, alüvyon yapısı içme suyu sondaj kuyu yerlerinin gösterilmesi, vb. parametrelerin değerlendirilmesi), V Orman alanlarına olabilecek etki (orman yangınları da dahil) ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, V Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, V İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği, prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların içme suyu havzası dışına çıkarılması, ne miktarlarda, nasıl verileceği, İşletme aşamasında, V Konut, sosyal ve idari tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, V Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları tesisin en yakın yerleşim birimine uzaklığı ve kontrolü için alınacak önlemler, V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, (ağaçlandırmalar ve /veya yeşil alan düzenlemeleri v.b.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi V Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, V Diğer özellikler V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. (Projenin yapımı dolayısıyla vi

10 etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi V.3.3. Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi (Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri) VI.1. Arazi ıslahı ve Reklamasyon Çalışmaları, VI.2. Mevcut su kaynaklarına etkiler, VI.3. Olabilecek hava emisyonları, Bölüm VII: Projenin Alternatifleri (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Bölüm VIII: İzleme Programı ve Acil Eylem Planı VIII. 1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Çevre Yönetim ekibi, VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde "Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri" başlığı altında belirtilen hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program Bölüm IX: Yukarıdaki Başlıklar Altında Verilen Bilgilerin Teknik Olmayan Bir Özeti (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması) Bölüm X: Halkın Katılımı (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) Bölüm XI: Sonuçlar (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri) Ekler :(Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar,) Proje ünitelerinin sayısı, yeri ve/veya kapasitesinde değişiklik düşünülmesi halinde, DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığının ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğünün uygun görüşü Hafriyat atıkları (Kazı fazlası malzeme)ve pasa malzemesinin depolama ve döküm sahaları 1/25000 ölçekli Vaziyet Planına Koordinatlı olarak işlenmesi. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce değerlendirilen Ekosistem Değerlendirme Raporu (Bahse konu formata 1/ ölçekli harita üzerinde akım gözlem istasyonlarının, regülatör yerlerinin, HES tesislerinin ve diğer proje ünitelerinin gösterilmesi, onaylı akım verilerinin de ekosistem değerlendirme raporuna eklenmesi) Proje alanı içerisinde kalması muhtemel maden sahaları için Maden İşleri Genel Müdürlüğünün yazılı görüşü, DSİ Genel Müdürlüğü tarafından onaylanmış "Su Kullanım Hakları Raporu", Faaliyetin yapılacağı su kaynağının son 10 yıllık debileri (ilgili kurum tarafından onaylı) Regülatör, yükleme havuzu ve cebri boru güzergahı, santral yeri ile ilgili Jeoteknik Etüt Çalışması, Orman Bölge Müdürlüğü Görüşü ile birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme Formu Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanları v.b.) Notlar ve Kaynaklar :ÇED Raporunu hazırlayanların tanıtımı (Adı Soyadı, Mesleği, 1 kişi için 1 sayfayı geçmeyecek şekilde hazırlanmış kısa özgeçmiş, Referansları ve Rapordan sorumlu olduğunu belirten imzası) (kapsam ve özel format belirleme toplantısında; ÇED Raporunu hazırlayacak meslek grubunda, ÇED Başvuru Dosyasında bulunan meslek grubuna Makine Mühendisi, İnşaat Mühendisi, Orman Mühendisi ve Sosyolog ilave edilmesi, komisyon tarafından belirlenmiştir.) Bu meslek gruplarına ait özgeçmiş ve noter onaylı diploma, imza sirkülerinin asılları üst yazı ekinde yer almalıdır. vii

11 Tablolar listesi Sayfa No Tablo 1. Türkiye'de Elektrik Enerjisinin Yıllara Göre Gelişimi... 5 Tablo 2. Türkiye Kurulu Güç, Brüt Üretim, Arz, Net Tüketim Gelişimi... 6 Tablo 3. Türkiye Kurulu Güç-Brüt Üretiminin Yıllar İtibariyle Gelişimi... 7 Tablo 4. Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Üretici Kuruluşlara Göre Yıllar İtibariyle Gelişimi... 8 Tablo 5. Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kay. Göre Yıllar İtibariyle Gelişimi... 9 Tablo 6. Türkiye Yılları Arasındaki Enerji Talebi Tablo 7. Proje üniteleri ve özellikleri Tablo 8. Proje Alanı Koordinatları Tablo 9. Proje Etki Alanı Koordinatları (Kamulaştırma Sınırı) Tablo 10. Dereli Regülatörü ve HES Tahmini İş Termin Programı Tablo 11. Proje Ekonomisi Tablo 12. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen basınç değerleri Tablo 13. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen sıcaklık değerleri Tablo 14. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen yağış değerleri Tablo 15. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen nem değerleri Tablo 16. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen buharlaşma değerleri Tablo 17. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda sayılı günler dağılımı Tablo 18. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen maksimum kar kalınlığı değerleri Tablo 19. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda yönlere göre ölçülen rüzgar esme sayıları Tablo 20. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen Yönlere Göre Rüzgar Hızı Değerleri.. 31 Tablo 21. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı Tablo 22. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen en hızlı esen rüzgar yönü ve hızı Tablo 23. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Tablo 24. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen Kuvvetli Günler Sayısı Ortalaması.. 35 Tablo 25. Karotlardan alınan numuneler üzerinde yapılan dayanım deneylerinin sonuçları. 41 Tablo Döneminde (40,25)K-(32,14)D Koordinatlı 100km lik Tablo 27. Dereli Regülatörü yeri Tekerrürlü Taşkın Debileri Tablo 28. Büyük Toprak Grupları (hektar) Tablo 29. Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıfları (AKK) (hektar) Tablo 30. Dereli HES Toplam Sulanan Alan Ürün Paterni Tablo 31. Endemik Türler Listesi ve Tehlike Kategorileri Tablo 32. Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde yayılış gösteren balık tür listesi ve Koruma Satütüleri (*:IUCN, ve Bern Sözleşmesi (Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ne göre) Tablo 33. Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde literatür bilgilerden ve yapılan arazi çalışmalarından elde edilen verilere göre belirlenen hedef türler ve bu türlerin habitat gereksinimleri Tablo 34. Saha Bazında Ankara Linyit Rezervleri (2010 Yıl Sonu İtibariyle) Tablo 35. İnşaat Aşamasında Yapılacak Kazı ve Dolgu Miktarları Tablo 36. Kazı Fazlası Malzeme Alanı Koordinatları Tablo 37. Tesisin inşaat aşamasında karayolunu etkileyecek araç yükü Tablo 38. Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri. 81 Tablo 39. Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu Tablo 40. Kesilecek ağaç hesabı Tablo 41. Motorinin Özellikleri Tablo 42. İnşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinin sayısı ve güç düzeyleri Tablo 43. Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Faktörleri Tablo 44. Hesaplanan Emisyon Miktarları ve Sınır Değerler Tablo 45. İnşaat faaliyetleri esnasında Gürültü kaynakları Tablo 46. İnşaat faaliyetleri esnasında Gürültü dağılımı Tablo 47. Dereli Regülatöründen Aylar İtibarı ile Bırakılması Gereken Kadim Su Hakları Miktarı (l/s) Tablo 48. Dereli HES Regülatör Yeri Aylık Ortalama Akımları (m 3 /s) Tablo 49. Dereli Regülatör yerinden bırakılacak cevresel akış/can suyu debileri. (m 3 /s) Tablo 50. Cansuyu, Kadim Su Hakları ve Enerji için kalan su miktarı Tablo 51. Tesisin inşaat aşamasında karayolunu etkileyecek araç yükü viii

12 Şekiller listesi Sayfa No Şekil 1. Proje Alanı ve yakın çevresindeki Akım Gözlem İstasyonları (AGİ) Şekil 2. HES İş Akım Şeması Şekil 3. Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan formasyonları içeren stratigrafik istif Şekil 4. Bolu H28 paftası tersiyer yaşlı birimlerin dikme kesiti Şekil 5. Ankara ili Beypazarı ilçesi Uruş Beldesi ve çevresi diri fay haritası ve M=4.0 dan büyük depremler Şekil 6. Dereli Regülatörü Debi Süreklilik Eğrisi Şekil 7. Proje alanının trafik yükü haritası Şekil 8. Proje alanının trafik yükü haritası Grafikler listesi Sayfa No Grafik 1. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu basınç değişimi Grafik 2. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu sıcaklık değişimi Grafik 3. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu yağış miktarı değişimi Grafik 4. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu nem değişimi Grafik 5. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu buharlaşma değişimi Grafik 6. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda sayılı günler dağılımı Grafik 7. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen maksimum kar kalınlığı değerleri Grafik 8. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu yıllık hakim rüzgar yönü Grafik 9. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu mevsimlik hakim rüzgar yönü Grafik 10. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu aylık hakim rüzgar yönü Grafik 11. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu yönlere göre aylık rüzgar hızı Grafik 12. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı Grafik 13. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen en hızlı esen rüzgar yönü ve hızı Grafik 14. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu fırtınalı günler sayısı ortalaması Grafik 15. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen kuvvetli günler sayısı ortalaması Grafik 16. İnşaat faaliyetleri esnasında gürültü dağılımı ix

13 Bölüm I: Projenin Tanımı ve Amacı (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, projede kurulacak tesislere ait karakteristik verileri gösteren tablo (Su Alma Kotu, Türbin Eksen Kotu, Brüt Düşü, Santral Tipi, Net Düşü Türbin Tipi, Ünite Sayısı, Ünite Gücü, Kurulu Güç (MWm/MWe), Firm Enerji, Sekonder Enerji, Toplam Enerji, Proje Debisi, Türbin Verimi, Jeneratör Verimi, Trafo Verimi vb.), pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri, (Proje alanı ve çevresindeki su kaynaklarının görünebileceği ölçekte renkli harita üzerinde su kaynakları yerleri ve proje alanına mesafeleri, Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi) Proje konusu faaliyetin tanımı, Proje ile Suveri Elektrik Üretim İnşaat San. ve Tic. A.Ş. tarafından; Ankara ili, Güdül İlçesi, Tahtacıörencik Mevkii ve Beypazarı İlçesi, Uruş Beldesi, Süvari Çayı üzerinde, Dereli Regülatörü ve HES (2,4 MWm/2,14 MWe) kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır. Söz konusu proje enerji üretimi amaçlı olup, sulama, taşkın koruma gibi amaçları bulunmamaktadır. Proje alanı 1/ ölçekli Bolu H28-a4 paftasında yer almaktadır. Proje ile Süvari çayı üzerinde 808 m (kret kotu) ile yaklaşık 750 m kuyruksuyu kotları arasındaki düşü değerlendirilerek enerji üretimi sağlanmış olacaktır. Proje ile önerilen tesislerde 2,4 MWm/2,14 MWe kurulu güç ile yılda 4,764 GWh enerji üretilmesi planlanmaktadır. Enerji üretimi amaçlı olarak kurulacak tesis, regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, hidroelektrik santral ve kuyruk suyu kanalından oluşmaktadır. Regülatör yeri Güdül ilçe sınırlarında, diğer proje üniteleri ise Beypazarı ilçe sınırlarında kalmaktadır. Söz konusu proje için mülga Ankara İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nce Tarihinde Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir Kararı verilmiştir (Bkz. Ek-22A). Proje kapsamında ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü görüşü (Bkz. Ek- 22B) doğrultusunda ÇED Süreci yeniden başlatılmıştır. Süvari Çayı üzerinde yaklaşık 803 m talveg kotunda yer alacak olan Dereli regülatörünün kret kotu 808 m olacaktır. Su alma ağzından, önce çökeltim havuzuna ve daha sonra sağ sahilde inşa edilecek m uzunluğunda trapez kesitli iletim kanalına alınacak sular kanalın mansap ucundaki yükleme havuzuna iletilecektir. Yükleme havuzundan 1,35 m çapında ve 121 m uzunluğunda bir adet cebri boru ile alınacak olan sular, 750 m kuyruksuyu kotundaki santralde türbinlenerek elektrik enerjisi üretilecektir. Santrale düşürülen proje debisi, santralde yer alacak 2 adet yatay eksenli francis tipi türbinde enerji üretimi amacıyla değerlendirildikten sonra Süvari Çayı'na geri bırakılacaktır. Proje debisi 5 m 3 /s, net düşü ise 54,06 m dir. Projede kurulacak tesislere ait karakteristik veriler aşağıda verilmiştir. Dereli Regülatörü Tipi : Beton dolgu gövdeli, dikey kapaklı, balık geçitli Talveg Kotu : m Kret Kotu : 808 m Su Alma taban Kotu : m Proje Debisi : 5 m 3 /s Regülatör Kret uzunluğu : 31 m 1

14 Çökeltim Havuzu Efektif boyu : 40,10 m. Havuzda Su Yüksekliği : 3,30 m. Bölme Adedi : 1 Bölme Genişliği : 7,10 m. Havuzda Su Hızı : 0,24 m/s İletim kanalı Yeri-Tipi : Sağ Sahil, Trapez kesitli Uzunluğu : m. Kapasitesi : 5 m 3 /s Şev Eğimi : 1(düşey)/1,5 (yatay) Proje Debisinde Su Yüksekliği : 1,22 m. Eğimi : 0,001 Yükleme Havuzu Uzunluğu : 87,5 m. Genişliği : 75 m. Derinliği : 4,20 m. Cebri Boru Çapı : 1,35 m. Uzunluğu : 121 m. Adeti : 1 Türbin Tipi : Yatay Eksenli Françis Ünite Adedi : 2 Ünite Gücü : kw Net Düşü : m Verimlilik : %93 Jeneratör Tipi : Yatay Eksenli 3 fazlı Ünite Adedi : 2 Ünite Gücü : kva Anma Gerilimi : 6,6 kva Güç Faktörü : 0,85 Verimlilik : %95 Frekans : 50 Hz. Ana Transformatör Tipi : Harici yağlı Ünite Adedi : 2 Ünite Gücü : kva Anma Gerilimi : 6,6/34,5kV Soğutma Şekli : ONAF Bağlantı şekli : Y Nd11 Enerji Üretimi Kurulu Güç Güvenilir Enerji Sekonder Enerji Toplam Enerji : 2,4 MWm/2,14 MWe : kwh : kwh : kwh 2

15 Projenin fizibilite raporu DSİ Genel Müdürlüğü nce onaylanmıştır. Sağ sahil için fizibilite onay yazısı Ek-11'de verilmiştir. Proje kapsamındaki tüm işlemlerde DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilecektir. Söz konusu proje için, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca Tarih ve Sayılı kararı ile Üretim Lisansı verilmiştir (Bkz. Ek-12). Proje kapsamında imzalanan Su Kullanım Hakkı Anlaşması Ek-13'te verilmiştir. Projenin yer bulduru ve güzergah haritası Ek-1 de, 1/ ölçekli topoğrafik harita ve genel vaziyet planı Ek-2A ve Ek-2B de verilmiştir. Proje alanının işaretlendiği uydu görüntüsü Ek-3 te, proje alanı fotoğrafları, ise Ek-4 te verilmiştir. Dereli HES salt sahası açık tip salt sahası olarak düşünülmüştür. Salt sahası santral binasının yanına tesis edilecektir. Dereli HES şalt çıkışı 2 km uzunluğunda enerji iletim hattı ile Üreğil yerleşim yeri civarından geçen 34,5 kv lık iletim hattına bağlanması planlanmaktadır. Söz konusu enerji iletim hattı için ayrıca Tarih ve Sayılı ( Tarih ve ve Sayılı değişiklik) ÇED Yönetmeliği gereğince başvuru yapılarak, gerekli izin ve görüşler alınacaktır. ÇED görüşü alınmadan enerji nakil hattı inşaatına başlanılmayacaktır. Dereli HES tesislerine ulaşımda herhangi bir sıkıntı bulunmamaktadır. Beypazarı İlçesinden Uruş Beldesi istikametine giden asfalt yol ile ulaşım sağlanabilmektedir. Beypazarı ilçesinden tesis yerlerine yaklaşık 30 km uzunluğunda ve büyük bir bölümü asfalt kaplama olan bir yol ile ulaşılmaktadır. Ulaşım sorunu olmayan proje sahasında, mevcut yolların ıslahı, rolekasyonu, gerekli yerlerinde bakım onarım çalışmaları ve yol bulunmayan yerlerde geçici yollar yapılacaktır. Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Dereli HES, Uruş Barajı'nın mutlak ve kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. ÇED Raporunun hazırlanmasında " Dereli Regülatörü ve HES Fizibilite Raporu" çalışmalarından ve tarafımızca yapılan arazi çalışmalarında edinilen bilgilerden faydalanılmıştır. Dereli Regülatörü ve HES Fizibilite Raporu DSİ Genel Müdürlüğü nce uygun bulunmuştur (Bkz. Ek-11). Faaliyet kapsamındaki tüm işlemlerde DSİ tarafından onaylı fizibilite raporuna uygun olarak hareket edilecektir. Dere Regülatörü ve HES Projesi toplam kurulu gücü 2,4 MWe/2,14 MWm olup, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve ve Sayılı değişiklik) ÇED Yönetmeliği Ek II Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi nde Madde 32 de belirtilen Kurulu gücü 0-25 MWm arasında olan nehir tipi santraller sınıfında yer almaktadır. Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Kazı esnasında çıkacak malzeme miktarının yeterli olmaması durumunda gerekli beton agrega malzemesinin bir kısmı ücreti karşılığında, Güdül veya Beypazarı'nda kurulu hazır beton santrallerinden temin edilecektir. Proje kapsamında inşaat aşamasında kullanılacak dolgu malzemesi beton vb. malzemelerin ÇED sürecini tamamlamış ocak ve santrallerden karşılanacaktır. 3

16 Ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri Projenin uygulamaya konulacağı bölgede, yatırımın bölge ekonomisine bir hareket getireceği beklenmektedir. Proje inşaatına kamu kurumları ile ilgili gerekli işlemler tamamlandıktan sonra başlanılacaktır. İnşaat dönemi 2 yıl olarak planlamaktadır. Bu süre sonunda sistemin projenin işletmeye geçmesiyle birlikte yılda 2,4 MWm/2,14 MWe kurulu güç ile yılda 4,764 GWh enerji üretilecektir. Projenin ekonomik ömrü ise 50 yıl olarak öngörülmüştür. Ülkemiz hızlı bir şekilde sosyal ve ekonomik gelişim göstermekte ve bu gelişmeye paralel olarak ihtiyaç duyduğu elektrik enerjisini kesintisiz, kaliteli, güvenilir ve ekonomik olarak cedreyi en az etkileyecek şekilde üretmek durumundadır. Bu nedenle öncelikle yerli enerji kaynaklarından yararlanılarak projeler geliştirilmeli ve gerekli yatırımlar yapılmalıdır. Yenilenebilir enerji kapsamındaki hidroelektrik santrallerin yapılarak mevcut hidroelektrik potansiyelin değerlendirilmesi ülkemiz açısından büyük önem taşımaktadır. Sanayi elektrik ücreti olarak Avrupa genelinde en yüksek ikinci ücretlendirme sistemine sahip olan ülkemizde, ekonomik yapı gereği, sanayinin önemli girdilerinden biri olan elektrik enerjisini üreten tesislerin artması gerekmektedir. Bu artışta hammadde maliyeti olmayan hidroelektrik enerji kritik rol oynamaktadır. Enerji tüketimleri günün belli saatlerinde artma ve azalma göstermektedir. Pik talepleri karşılayabilme ve gereğinde kolaylıkla devreden çıkabilme özelliğine sahip enerji üretim tesislerinin başında, hidroelektrik enerji santralleri gelmektedir. Elektrik enerjisi tüketimi ekonomik gelişmenin ve toplumsal refahın en önemli göstergelerinden biridir. Bugün tüm dünya ülkelerinde kişi başına düşen milli gelirin o ülkenin zenginliğini simgeleyen önemli bir gösterge olmasının yanı sıra kişi başına tüketilen elektrik enerjisi de o ülkenin gelişmişlik düzeyini gösteren önemli bir göstergedir. Avrupa ülkelerinde kişi başına elektrik tüketimi kwh düzeyinde olmasına karşın bu miktarın ülkemizde brüt 1900 kwh, net 1500 kwh düzeyinde ve çok düşük olduğu görülmektedir. Cumhuriyetimizin kuruluşundan bugüne kadar yapılmış enerji projeleri ile ilgili yatırımların tarihi gelişimine bakıldığı zaman önemli mesafelerin alınmış olduğu görülmekle birlikte, Türkiye elektrik enerjisi üretimi ve tüketim açısından gelişmiş ülkelerle karşılaştırıldığında son sıralardadır. Bu nedenle ülkemizin gelişmiş ülkeler düzeyine erişebilmesi için bütün olanaklarını kullanarak genelde enerji arzını artırması için her türlü çabayı göstermesi, özelde elektrik enerjisi ihtiyacını karşılamak için ekonomik yapılabilirliği olan büyük-küçük tüm hidroelektrik kaynaklarını hizmete sunması gerekmektedir. Hidroelektrik potansiyelin belirlenmesinde, Brüt Potansiyel, Teknik Potansiyel ve Ekonomik Potansiyel kavramları önem taşımaktadır. Bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin teorik üst sınırını gösteren brüt su kuvveti potansiyeli, mevcut düşü ve ortalama debinin oluşturduğu potansiyeli ifade etmektedir. Topoğrafya ve hidrolojinin bir fonksiyonu olan brüt hidroelektrik enerji potansiyeli, ülkemiz için 433 milyar kwh mertebesindedir. 4

17 Tablo 1. Türkiye'de Elektrik Enerjisinin Yıllara Göre Gelişimi Teknik yönden değerlendirilebilir su kuvveti potansiyeli, bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin teknolojik üst sınırını göstermektedir. Uygulanan teknolojiye bağlı olarak düşü, akım ve dönüşümde oluşabilecek kaçınılmaz kayıplar hariç tutulduğunda, teknik açıdan uygulanabilmesi mümkün hidroelektrik projelerin bölgenin tümünde gerçekleştirilmesiyle elde edilecek hidroelektrik enerji üretiminin sınırlarını temsil etmektedir. Bunun yanısıra bir ülkede fert başına enerji tüketimi, o ülkenin kalkınma ve yaşam standardının bir göstergesi olarak kabul edilmektedir ve Türkiye bu yönden pek çok ülkenin gerisinde yer almaktadır. Türkiye'deki yılları arasındaki kurulu güç, brüt üretim, arz ve net tüketim gelişimi Tablo-2 ve Tablo-3'te, üretici kuruluşlar itibariyle gelişim ise Tablo-4'te, birincil enerji kaynaklarına göre üretimler ise Tablo-5'te verilmiştir. Türkiye yılları arası enerji talep tahmini Tablo-6'da verilmiştir. Tablolardan görüldüğü gibi ülkemizde enerji tüketim artışı yüksektir ve enerji ithalatı ekonomide yük oluşturmaktadır. Bunun en kısa sürede aşılması için hidroelektrik gibi yerli ve yenilenebilir enerji tesislerinin bir an önce işletmeye alınması gereklidir. 5

18 Tablo 2. Türkiye Kurulu Güç, Brüt Üretim, Arz, Net Tüketim Gelişimi Kaynak: TEİAS 6

19 Tablo 3. Türkiye Kurulu Güç-Brüt Üretiminin Yıllar İtibariyle Gelişimi Kaynak: TEİAŞ Bugün için 126 milyar kwh olan ekonomik hidroelektrik potansiyelimizin %35 i ( GWh) kullanılabilir, %9 u ( GWh) inşa halinde ve %56 sı ( GWh) ise çeşitli aşamalardan oluşan proje (ilk etüt ön inceleme, master plan, planlama ve kesin proje) düzeyindedir yılına kadar termik kapasite içerisinde en fazla payı alan linyit santrallarinin payı, bu yıldan itibaren sisteme dahil edilen doğalgaz santralları nedeniyle düşmüştür yılında Türkiye toplam kurulu gücünün %25,2 si katı yakıtlar, %7,9 u sıvı yakıtlar ve %23,8 i ise doğal gaz yakıtlı santrallardan oluşmuştur. 7

20 Tablo 4. Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Üretici Kuruluşlara Göre Yıllar İtibariyle Gelişimi Kaynak: TEİAŞ 8

21 Tablo 5. Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kay. Göre Yıllar İtibariyle Gelişimi Kaynak:TEİAŞ 9

22 Tablo 6. Türkiye Yılları Arasındaki Enerji Talebi Kaynak: TEİAŞ Hidroelektrik santrallerin üretiminin garanti edilen güvenilir (firm) enerji dışındaki kısmı olan ikincil (sekonder) kısmı, yağış koşullarına bağımlı olduğundan her yıl toplam üretim içindeki payı değişim göstermekle birlikte, uzun yıllar ortalaması dikkate alındığında, Türkiye de elektrik enerjisinin yaklaşık %30-40 ının sudan üretilmekte olduğu görülmektedir. Dereli Regülatörü ve HES Tesislerinin işletilmesi, Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunacağı gibi, ekonomiye ve istihdama gerek inşaat, gerekse işletme döneminde imkanlar getirecektir. Bunun yanı sıra Türkiye'nin ürettiği "yeşil enerji" miktarına katkıda bulunacak, Kyoto Konferansı kararlarına göre, halihazırda enerjilerinin en az % 22'sini yeşil enerji olarak tüketmeleri gereken Avrupa ülkelerine enerji ihracatı imkanına da katkı sağlayacaktır. Ayrıca, bu ve buna benzer santrallerin büyük oranda yerli sermaye ile inşa edilerek devreye girmesi, devlet kaynaklarının daha verimli kullanılmasını da sağlayacak, karşılığında döviz ödenen enerji kaynaklarına duyulan ihtiyacı biraz olsun azaltacak ve değerlendirilemeyen yenilenebilir enerji kaynaklarımızın değerlendirilmesine katkıda bulunacaktır. Fizibilite raporu ile olabildiğince ayrıntılı olarak incelenmiş ve ekonomik olarak yapılırlığı belirlenmiş olan Dereli HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. 10

23 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Projenin Yeri (Proje yerinin ilgili İdaresince onanmış 1/ ya da 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı üzerinde gösterimi, lejandları ve plan notlarıyla birlikte sunulması, proje sahası ve yakın çevresinin ölçekli harita veya kroki üzerinde gösterimi, proje sahası ve yakın çevresinde bulunan yerleşimlerin harita üzerinde gösterilmesi, mesafelerin belirtilmesi, proje alanının hangi bölgesinde olduğu, etrafındaki tesislerin isim, yön ve uzaklıkları, tesise ulaşım için kullanılacak yol güzergahları (Varsa 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planının lejand ve plan notlarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda "... tarih ve sayılı karar ile... tarafından onaylanmıştır" ve ıslak imzalı "Aslının Aynıdır" damgalarının bulunması), yoksa bulunmadığına dair ibare raporda belirtilmelidir.), Proje alanını da içeren ve yürürlükte olan 1/ ya da 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planı yoktur. Bununla birlikte alana ilişkin üst ölçekli plan kararları ve imar planına esas jeolojikjeoteknik etüt raporları dikkate alınarak projenin bütününü kapsayacak şekilde (regülatör, iletim kanalı ve santral binası, vs.) imar planları hazırlanarak, ilgili kurum ve kuruluşların olumlu görüşleri alınmak suretiyle yürürlükteki mevzuat uyarınca onay işlemleri tamamlanacaktır. Projeye ilişkin olarak mer i imar planlarındaki kullanım kararları çerçevesinde ilgili idaresinin ve ilgili diğer kurum ve kuruluşların olumlu görüşleri alınacaktır. Proje kapsamında Uruş ve Güdül Belediye Başkanlığı görüşü Ek-21'de verilmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan yerleşimler ve tesise ulaşım için kullanılacak servis yolu Ek-2A'da verilen 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde gösterilmiştir. Beypazarı ilçesinden tesis yerlerine yaklaşık 30 km uzunluğunda ve büyük bir bölümü asfalt kaplama olan bir yol ile ulaşılmaktadır. Ulaşım sorunu olmayan proje sahasında, mevcut yolların ıslahı, rolekasyonu, gerekli yerlerinde bakım onarım çalışmaları ve yol bulunmayan yerlerde geçici yollar yapılacaktır. II.2. Proje kapsamındaki (varsa malzeme ocağı, beton santrali ve kırma-eleme dahil) ünitelerin konumu, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı, proje kapsamında yer alan ünitelerin ve geçici-nihai depolama alanlarının 1/25000, 1/5000 ve/veya 1/1000'lik haritalar üzerinde gösterimi) Şantiye yerleşim planı, hafriyat döküm sahaları, regülatör, tünel, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, (birbirleri ile olan mesafeleri de belirtilmesi) v.b. yapılara ait plan ve kesitler ile yağış alanı ve akım gözlem istasyonlarını gösterir çizimler teknik resim standartlarına uygun olarak, proje ünitelerinin yerlerini (koordinatlarını) içeren sayısal CD (ED 50 formatında) Proje kapsamında kurulacak tesisler ve inşaat yapılacak alanlar Tablo-7 de verilmiştir. 11

24 Tablo 7. Proje üniteleri ve özellikleri No Ünite Özellikleri Alan 1 Dereli Regülatörü ve yardımcı Talvegten Yüksekliği=3,5 m üniteler (Su alma yapısı, m 2 Çökeltim havuzu) 2 İletim Kanalı Uzunluğu: m, Eni: 4 m m 2 3 Yükleme Havuzu Uzunluğu: 87,5 m Genişliği: 75 m m 2 4 Cebri boru Uzunluğu: 121 m. Çapı:1, m 2 5 Santral Binası Boyu: 25 m. Eni: 15 m. 375 m 2 5 Kazı Fazlası Malzeme Alanları Proje güzergahı boyunca 5 adet m 2 Proje ünitelerinin gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek-2A da, genel vaziyet planı ise Ek-2B de verilmektedir. Proje üniteleri kesitleri eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-10). Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Kazı esnasında çıkacak malzeme miktarının yeterli olmaması durumunda gerekli beton agrega malzemesinin bir kısmı ücreti karşılığında, Güdül veya Beypazarı'nda kurulu hazır beton santrallerinden temin edilecektir. Proje kapsamında inşaat aşamasında kullanılacak dolgu malzemesi beton vb. malzemelerin ÇED sürecini tamamlamış ocak ve santrallerden karşılanacaktır. Proje güzergahı boyunca 5 adet olmak üzere, toplam m 2 alanda Kazı Fazlası Malzeme Alanı oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, kazı fazlası malzeme sahaları içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Kazı fazlası malzeme sahalarının gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek-2B de verilmiştir. Bu sahalar için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nün uygunluk görüşü ise Ek-18 de verilmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde yer alan akım gözlem istasyonları Şekil-1 de gösterilmiştir. PROJE ALANI Şekil 1. Proje Alanı ve yakın çevresindeki Akım Gözlem İstasyonları (AGİ) 12

25 Proje alanı ve 50 m. mesafeli etki alanı koordinatları (ED 50 formatında), aşağıdaki tablolarda (Bkz. Tablo-8 ve Tablo-9) ve ÇED Raporu CD si içerisinde verilmiştir. Tablo 8. Proje Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Koor. Sırası : Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 33 D.O.M. : -- ZON : 36 Ölçek Fak. : Ölçek Fak. : 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : PAFTA: BOLU H28-A4 Tablo 9. Proje Etki Alanı Koordinatları (Kamulaştırma Sınırı) Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Koor. Sırası: Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 33 D.O.M. : Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : ALAN: 130,88 HEKTAR 13

26 BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım programı ve finans kaynakları, bu kaynakların nereden temin edileceği, Dereli Regülatörü ve HES projesi için ÇED Olumlu Belgesi alınmasına müteakip kesin projelerin ve ihale dokümanlarının hazırlanmasına başlanacaktır. Proje konusu faaliyetin inşaat aşamasının 2 yılda tamamlanması ön görülmektedir. Projenin planlandığı şekilde bitirilmesi amacıyla bu aşamada hazırlanmış olan iş programı Tablo-10'da verilmiştir. İleriki aşamalarda yapılacak çalışmalara göre iş programı revize edilecek olup, bu aşamada öngörülen 24 ay inşaat dönemi için öngörülen süre değişebilecektir. Proje bedeli bazında iç ve dış ihtiyaçlar belirlenirken yapılan araştırmalar doğrultusunda kredi alınacaktır. Projenin yatırımında öz kaynaklar ile acente geri ödemeli banka kredisi kullanılacaktır. III.2. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili iş akım şeması veya zamanlama tablosu, Proje konusu faaliyetin inşaat aşamasının 2 yılda (24 ayda) tamamlanması ön görülmektedir. Projeye ait iş akım şeması Şekil-2 de verilmektedir. Projenin planlandığı şekilde bitirilmesi amacıyla bu aşamada hazırlanmış olan iş programı Tablo-10'da verilmiştir. 14

27 ÇED OLUMLU BELGESİNİN ALINMASI KATİ PROJELERİN HAZIRLANMASI, ONAYLATILMASI, İLGİLİ TÜM KURUMLARDAN GEREKLİ İZİNLERİN ALINMASI ORMAN İZİNLERİNİN ALINMASI,HAZİNE ARAZİLERİ VE ÖZEL MÜLKİYET ALANLARININ KAMULAŞTIRILMASI REGÜLATÖR, İLETİM KANALI SANTRAL ve DİĞER ÜNİTELERİN İNŞASI ULUSAL ŞEBEKEYE BAĞLANTI YAPILMASI İŞLETMEYE ALMA ÇALIŞMALARI SAHA DÜZENLEMELERİ DERELİ REGÜLATÖRÜ VASITASIYLA SU TUTULMASI (5,0 m 3 /s debi) SUYUN İLETİM KANALI İLE TAŞINMASI (Toplam m uzunluğunda) YÜKLEME HAVUZU VE CEBRİ BORU İLE SANTRALE DÜŞÜRÜLMESİ DERELİ HES TE ELEKTRİK ÜRETİMİ (Kurulu güç: 2,14 MW, 4,764 GWh elektrik) ULUSAL ŞEBEKEYE AKTARIMI Şekil 2. HES İş Akım Şeması 15

28 Tablo 10. Dereli Regülatörü ve HES Tahmini İş Termin Programı Kaynak: Fizibilite Raporu 16

29 III.3. Projenin fayda-maliyet analizi, Proje konusu faaliyetin yatırımın bedeli olarak TL olarak tespit edilmiştir. Proje ekonomisi aşağıda verilmektedir. Tablo 11. Proje Ekonomisi Toplam Yatırım Bedeli TL Yıllık gider Proje Toplamı TL Gelir/Gider Oranı Piyasa fiyatlarına göre İç karlılık Oranı (İKO) %10,22 (Piyasa fiyatlarına göre) Yıllık Faydalar Firm Enerji 6.0 cent/kwh (DSİ kriterlerine göre) Sekonder Enerji 3.3 cent/kwh Yıllık Enerji Faydası Firm Enerji TL Sekonder enerji TL Toplam Fayda TL Kaynak: Dereli Reg. ve HES Fizibilite Raporu III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri, Projenin inşaat aşamasında vasıflı, vasıfsız 40 kişiye istihdam sağlanacaktır. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden ve proje güzergahı boyunca uygun bir alanda kurulacak prefabrik şantiye binasından temin edilebilecektir. Dolayısıyla yerleşim birimlerine ekonomik girdi sağlanmış olacaktır. III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri, Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için, kamulaştırma sınırı içerisinde proje güzergahı boyunca, inşaatta çalışan işçi, teknik ve idari personelin kalacağı, yüklenici firma tarafından teknik ve idari şartnameler dahilinde ulaşım, haberleşme, sağlık, eğitim, ve konaklama tesisleri gibi her türlü altyapıyı içeren 1 adet prefabrik şantiye binası kurulacaktır. Kullanılacak içme suyu piyasadan satın alınarak damacanalarla, kullanma suyu ise ücreti karşılığında şehir şebekesinden temin edilerek proje alanına tankerlerle getirilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında evsel nitelikli atıksuların toplanıp bertarafının sağlanması için sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmaz fosseptik planı Ek-26 da verilmiştir. Konuyla ilgili Uruş/Beypazarı ve Güdül Belediyesi ile atıksu protokolü yapılacaktır. İşletme aşamasında, teknik eleman ve bekçi olarak 24 saat boyunca azami (vardiyalı) 5 kişi çalıştırılacaktır. Ayrıca bakım ve kontrol için, ihtiyaç duyulduğu zaman teknik ve idari kişiler olacaktır. İnşaat aşamasında kullanılan bazı (duş, dinlenme, wc vb.) şantiye binası, işletme aşamasında kullanılmak üzere yine değerlendirilecektir. 17

30 III.6. Proje için seçilen (regülatör ve HES'in alanları, iletim tüneli güzergahları, hafriyat depo sahaları) yerlerin mülkiyet durumu, kamulaştırma, yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı, kamulaştırma kapsamında halkı bilgilendirme yöntemlerine ilişkin bilgi, Dereli Regülatörü ve HES tesisi, Süvari Çayı üzerinde 808 m (kret kotu) ile yaklaşık 750 m kuyruksuyu kotları arasındaki düşü değerlendirilerek enerji üretimi sağlanmış olacaktır. Proje kapsamında etkilenecek alanlar kamulaştırma sınırı içerisinde kalan arazilerdir (Bkz. Ek-2A). Proje kapsamında m 2 alan kamulaştırma sınırı içerisinde kalmaktadır Proje alanında çoğunlukla özel mülkiyet arazisi (çeltik tarlası) yer almaktadır. Özel Mülkiyet Alanı (Çeltik Tarlası, Koruluk) = ,95 m 2 Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler (Ham toprak, çay, yol) = ,09 m 2 Proje kapsamında kullanılacak arazilerin mülkiyet tablosu Ek-7'de verilmiştir. Faaliyet ünitelerinin şahıs arazilerinde kalan kısımlarında ise hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek araziler satın alınacaktır. Proje alanı kapsamında taşınmazların kamulaştırılması sırasında tarla, bağ ve bahçeleri kamulaştırılan ancak ikametleri etkilenmeyen yöre halkının mevcudiyeti durumunda, bu şahıslara ait ikametlerin de kamulaştırılması ihtimali de dikkate alınacaktır. Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. Proje kapsamında; 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında, Toprak Koruma Projesi yaptırılmış olup, tarım dışı amaçlı kullanım izinleri alınmıştır. Konuyla ilgili Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşü Ek-23'te sunulmuştur. Ayrıca Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına Dair Yönetmelik kapsamında gerekli izinlerin alınması için Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ne başvuru yapılacaktır. Kamulaştırma işlemleri; - Faaliyet ünitelerinin oturduğu tüm alanların hali hazır haritalarının (1/1000 veya 1/5.000 ölçekli) yapılması, - Bu alanların bağlı bulunduğu Kadastro Müdürlüklerine başvurularak 1/5000 ölçekli STK paftalarının temini, - Parsellerin mülkiyet durumlarının Tapu Müdürlüğünden tespit edilmesi, - Parseller ve mülkiyet durumlarının işlendiği kamulaştırma planının hazırlanması, - Bu planların sahanın bağlı bulunduğu Kadastro Müdürlüklerine onaylattırılması, - Orman alanları için kamulaştırma söz konusu değildir. Bu alanlarda 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17. Maddesi gereğince izin alınacaktır. - Şahıs arazilerinin satın alınması şeklinde gerçekleştirilecektir. Tesise ilişkin hazırlanacak olan plan ve projelerle ilgili Ankara İl Özel İdaresi nin onayı alınacaktır. Kamulaştırmayı yapacak idare (EPDK Kamulaştırma Dairesi Başkanlığı) faaliyet sahibinin avukatı aracılığıyla, süreçte yapılacak işlemler hakkında halkı bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu işlemler, ÇED OLUMLU belgesinin alınmasına müteakip yapılacaktır. Kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan ve meri mevzuat kapsamında gerekli izinler alınmadan hiçbir şekilde inşaat çalışmalarına başlanılmayacaktır. III.7. Diğer hususlar. Bu bölümde incelenecek başka bir husus bulunmamaktadır. 18

31 19 BÖLÜM IV :PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek) Proje kapsamında etkilenecek alanlar kamulaştırma sınırı içerisinde kalan arazilerdir (Bkz. Ek-2A). Proje kapsamında m 2 alan kamulaştırma sınırı içerisinde kalmaktadır. Proje alanında çoğunlukla özel mülkiyet arazisi (çeltik tarlası) yer almaktadır. Özel Mülkiyet Alanı (Çeltik Tarlası, Koruluk) = ,95 m 2 Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler (Ham toprak, çay, yol) = ,09 m 2 Proje kapsamında kullanılacak arazilerin mülkiyet tablosu Ek-7'de verilmiştir. Faaliyet ünitelerinin şahıs arazilerinde kalan kısımlar hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek araziler satın alınacaktır. Proje alanı kapsamında taşınmazların kamulaştırılması sırasında tarla, bağ ve bahçeleri kamulaştırılan ancak ikametleri etkilenmeyen yöre halkının mevcudiyeti durumunda, bu şahıslara ait ikametlerin de kamulaştırılması ihtimali de dikkate alınacaktır. Proje kapsamında hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek, gerekli kamulaştırma işlemleri yapılmadan faaliyete başlanmayacaktır. Dereli Regülatörü gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, regülatör sağ sahilinde su alma yapısının yanında dere talveg kotunda çakıl geçidi planlanmıştır. Çakıl geçidi normal işletme halinde regülatör arkasında birikecek olan rüsubatın temizlenmesi amacı ile kullanılacağı gibi inşaat aşamasında da derivasyon amaçlı olarak kullanılacaktır. Bu esnada, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak çakıl geçiti inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Projenin inşaatına henüz başlanılmamıştır. İnşaat esnasında hafriyattan kaynaklı toz, kullanılan ekipmanlardan kaynaklı gürültü, katı ve sıvı atıklar, tıbbi atıklar oluşumu söz konusudur. İşletme aşamasında ise herhangi olumsuz bir çevresel etki söz konusu değildir. Proje kapsamında kullanılacak orman arazileri için kamulaştırma söz konusu olmayıp, 6831 Sayılı Orman Kanunu 17. maddesi gereğince Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvurularak gerekli tüm izinler alınacaktır. Orman alanlarında yapılacak tüm işlemler Ankara Orman Bölge Müdürlüğü nün nezaretinde gerçekleştirilecektir. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. Proje kapsamında hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek, gerekli kamulaştırma işlemleri yapılmadan faaliyete başlanmayacaktır. Tesise ilişkin hazırlanacak olan plan ve projelerle ilgili Ankara İl Özel İdaresi nin onayı alınacaktır. Sosyal ve ekonomik çevreye etkiler ise, olumsuz etkiler olarak ele alındığında; inşaat yapımının verdiği sosyal rahatsızlıklar olarak yerel bazda kalırken, olumlu etkiler olarak ele alındığında; iş istihdamının sağlanacağı ve bundan doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenecek nüfus ve ülke kalkınmasına olumlu katkılar olarak düşünüldüğünde bölge ve il çapında hissedilebilecektir.

32 IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı, IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler, Bölgenin Genel İklim Koşulları: Süvari Çayı ve proje yağış alanı İç Anadolu iklim bölgesinde yer almaktadır. İç Anadolu Bölgesi karasal iklimin etkisi altındadır. Doğusunda dağlık ve yüksek Doğu Anadolu Bölgesi'nin yer alması; güney, batı ve kuzey kesimlerini kuşatan dağlık alanların denizle olan etkileşimi kesmesi bölgede kara ikliminin egemen olmasına yol açar. Yazların sıcak ve kurak geçtiği bölgede kışlar oldukça soğuk ve kar yağışlıdır. Basınç: yılları Beypazarı Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık en yüksek ortalama basınç Kasım ayında 940.4hPa dır. En yüksek basınç 960.9hPa ile Ocak ayında, en düşük basınç ise 913.7hPa ile Şubat ayında görülmüştür. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen basınç değerleri aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 12. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen basınç değerleri Aylar Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık

33 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Grafik 1. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu basınç değişimi Sıcaklık: yılları Beypazarı Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 13,1 C dir. En yüksek sıcaklık 43,1 C ile Temmuz ayında, en düşük sıcaklık ise -19,2 C ile Ocak ayında görülmektedir. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen sıcaklıklar aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 13. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen sıcaklık değerleri Aylar Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık ( C) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık

34 Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık ( C) 0 10 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık 20 Grafik 2. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu sıcaklık değişimi Yağış: yılları Beypazarı Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama yıllık yağış miktarı 32,6 mm dir. En yüksek, 68.2 mm ile Ekim ayında görülmektedir. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen ortalama toplam yağış miktarları ve maksimum yağış miktarları aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 14. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen yağış değerleri Aylar Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık

35 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) Grafik 3. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu yağış miktarı değişimi Nem: yılları Beypazarı Meteoroloji İstasyonu Gözlem kayıtlarına göre Ortalama Nem en düşük Temmuz ayında %48,1 en yüksek ayında % 77,5 olarak görülmektedir. Yıllık ortalama nem miktarı % dir.beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen nem değişimleri aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 15. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen nem değerleri Aylar Ortalama Nem (%) Minimum Nem (%) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık

36 Ortalama Nem (%) Minimum Nem (%) 10 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Grafik 4. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu nem değişimi Buharlaşma: yılları Beypazarı Meteoroloji İstasyonu Gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama açık yüzey buharlaşması toplamı 1088,8 mm dir. En yüksek açık yüzey buharlaşması temmuz ayında mm olarak ölçülmüştür. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen buharlaşma değişimleri aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 16. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen buharlaşma değerleri Aylar Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık

37 Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Grafik 5. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu buharlaşma değişimi Sayılı Günler Dağılımı: Tablo 17. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda sayılı günler dağılımı Aylar Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık

38 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Grafik 6. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda sayılı günler dağılımı Maksimum kar kalınlığı: yılları Beypazarı Meteoroloji İstasyonu Gözlem kayıtlarına göre yıllık ölçülen maksimum kar kalınlığı şubat ayında 50 cm dir. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen maksimum kar kalınlığı değişimleri aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 18. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen maksimum kar kalınlığı değerleri Maksimum Kar Kalınlığı Aylar (cm) Ocak 31 Şubat 50 Mart 12 Nisan 8 Mayıs 0.0 Haziran 0.0 Temmuz 0.0 Ağustos 0.0 Eylül 0.0 Ekim 9.0 Kasım 11 Aralık 20 Yıllık 50 26

39 Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Maksimum Kar Kalınlığı (cm) Grafik 7. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen maksimum kar kalınlığı değerleri Rüzgar: yılları Beypazarı Meteoroloji İstasyonundan elde edilen veriler doğrultusunda 1.hakim rüzgar yönü doğukuzeydoğu (ENE) Ortalama rüzgar hızı 1,6 m/s, 2.hakim rüzgar yönü batıgüneybatı (WSW) Ortalama rüzgar hızı 1,9 m/s, 3.hakim rüzgar yönü kuzeydoğu(ne) Ortalama rüzgar hızı 1,6 m/s dir. Tablo 19. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda yönlere göre ölçülen rüzgar esme sayıları Aylar/ Yönler Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Toplam ilkbahar Yaz Sonbahar Kış N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Hakim Rüzgar Yönü 2. Hakim Rüzgar Yönü 3. Hakim Rüzgar Yönü 27

40 Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü Dağılımı: NW NNW N NNE NE WNW ENE W 0 E WSW ESE SW SE SSW S SSE Grafik 8. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu yıllık hakim rüzgar yönü İLKBAHAR (Mart,Nisan,Mayıs) YAZ (Haziran,Temmuz,Ağustos) N NNW NNE NW WNW W NE ENE E 6000 N NNW NNE NW WNW W NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SSW S SSE SE SW SSW S SSE SE SONBAHAR (EYLÜL,EKİM,KASIM) KIŞ (ARALIK,OCAK,ŞUBAT) 6000 N NNW NNE NW WNW W NE ENE E WSW SW SSW S ESE SE SSE Grafik 9. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu mevsimlik hakim rüzgar yönü 6000 N NW NNE WNW 4000 NE W 2000 ENE WSW SW SSW S 0 SSE SE E ESE 28

41 29

42 Grafik 10. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu aylık hakim rüzgar yönü 30

43 Yönlere Göre Rüzgar Hızı: Tablo 20. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen Yönlere Göre Rüzgar Hızı Değerleri Aylar/Yönler Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW WNW W NW NNW N NNE NE ENE E Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran WSW ESE Temmuz Ağustos SW SE Eylül SSW S SSE Ekim Grafik 11. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu yönlere göre aylık rüzgar hızı 31

44 Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı: Tablo 21. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı Ortalama Rüzgar Hızı Aylar (m_sec) Ocak 1.4 Şubat 1.6 Mart 1.8 Nisan 1.9 Mayıs 1.9 Haziran 2.0 Temmuz 2.1 Ağustos 1.9 Eylül 1.6 Ekim 1.3 Kasım 1.3 Aralık 1.3 Yıllık 1.7 Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 0 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Grafik 12. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda Ortalama Rüzgar Hızı Dağılımı 32

45 En Hızlı Esen Rüzgar Yönü ve Hızı: Tablo 22. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen en hızlı esen rüzgar yönü ve hızı Aylar Maksimum Rüzgar Hızı ( m_sec ) ve Yönü Ocak SW 25.4 Şubat ENE 25.4 Mart SW 32.8 Nisan SSE 29.5 Mayıs SW 23.5 Haziran WSW 29.0 Temmuz SW 28.8 Ağustos WSW 27.3 Eylül W 31.7 Ekim WSW 20.6 Kasım WSW 23.7 Yıllık SW 30.0 Maksimum Rüzgar Hızı (m_sec) ve Yönü SW ENE SW SSE SW WSW SW WSW W WSW WSW SW Ocak Şubat Mart Nisan MayısHaziranTemmuzAğustosEylül Ekim Kasım Yıllık Grafik 13. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen en hızlı esen rüzgar yönü ve hızı 33

46 Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı: Tablo 23. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Aylar Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Ocak 0.3 Şubat 0.2 Mart 0.4 Nisan 0.6 Mayıs 0.4 Haziran 0.8 Temmuz 0.4 Ağustos 0.3 Eylül 0.2 Ekim 0.0 Kasım 0.1 Aralık 0.1 Yıllık 3.8 Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Grafik 14. Beypazarı Meteoroloji İstasyonu fırtınalı günler sayısı ortalaması 34

47 Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı: Tablo 24. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen Kuvvetli Günler Sayısı Ortalaması Aylar Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Ocak 1.1 Şubat 1.8 Mart 2.9 Nisan 4.2 Mayıs 4.4 Haziran 4.2 Temmuz 4.0 Ağustos 2.8 Eylül 1.7 Ekim 1.2 Kasım 1.1 Aralık 1.0 Yıllık 30.4 Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Grafik 15. Beypazarı Meteoroloji İstasyonunda ölçülen kuvvetli günler sayısı ortalaması Meteorolojik verilerin elde edildiği Beypazarı Meteoroloji İstasyonu Meteorolojik bülteni Ek-24A da verilmiştir. Beypazarı meteoroloji istasyonu Olağanüstü Meteorolojik Olaylar (FEVK) bilgileri Ek-24B de, Standart zamanlarda ölçülen en yüksek yağış değerleri ve Tekerrür eğrileri ise Ek-24C de sunulmuştur. Proje üniteleri inşaatı esnasında oluşacak hafriyat için yapılan kümülatif hesaplamalara göre PM emisyonun kütlesel debisi 0,89 kg/saat tir. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiç bir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerini sağlamaktadır. Bu nedenle emisyon dağılım modelleme çalışması yapılmamıştır. 35

48 IV.2.2. Jeolojik özellikler IV Bölgesel jeoloji, sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafık kolon kesitleri, Genel Jeoloji Dereli HES projesini içine alan bölgenin genel jeolojisine ilişkin bilgiler, MTA tarafından hazırlanmış olan Türkiye Jeoloji Haritaları Bolu-H28 Paftasından yararlanılarak verilmektedir. Çalışma alanında güncel çökellerin (alüvyon, yamaç molozu vb) dışında Uruş Formasyonu na ve Bakacaktepe Volkaniti ne ait kaya birimleri bulunmaktadır. Aşağıda bu formasyonlar hakkında bilgiler verilirken bölgede yüzeylenen diğer formasyonlardan da bütünlüğün bozulmaması için kısaca bahsedilmektedir. Proje alanının 1/ ölçekli genel jeoloji haritası Ek-9'da verilmiştir. Stratigrafi Bölgede en altta Permo-Triyas yaşlı Karakaya grubuna ait Gökçekaya metamorfitleri ve Karatepe Formasyonu bulunur. Bunların üzerine açısal uyumsuzlukla Kalloviyen-Apsiyen yaşlı Soğukçam Formasyonu gelir. Soğukçam Formasyonu üzerinde uyumsuz olarak Tersiyer yaşlı kaya toplulukları yer alır. Paleosen yaşlı Beypazarı Granitoyidi, Üst Paleosen-Alt Eosen yaşlı kırıntılılar ve kireçtaşlarından oluşan Kızılçay Formasyonu nun Kabalar Üyesi, Orta Eosen yaşlı kireçtaşları ve kırıntılılardan oluşan karasal Hançili Formasyonu ve volkanitler yer alır. Üst Miyosen yaşlı kırıntılılardan oluşan Uruş Formasyonu, Pliyosen yaşlı Örencik Formasyonu ve güncel çökeller uyumsuz olarak daha yaşlı birimler üzerinde bulunur. Proje alanında Bakacaktepe Volkanitleri ve Uruş Formasyonu na ait kaya birimleri üzerinde ve özellikle Uruş Formasyonu üzerinde Süvari Çayı nın eski alüvyonlarından oluşan taraça birimi bulunmaktadır. Çalışma alanı ve çevresinde yüzeylenen kayaçların bulunduğu ve özellikle Tersiyer ve Quaterner dönemlerinde oluşmuş olan formasyonları içeren stratigrafik istif Şekil-3'te verilmiştir. Uludere Piroklastikleri (Tmu) Andezitik, dasitik, tüf, breş, aglomera, volkanit çakıllı konglomera ile aralarında ince lav akıntılarından oluşan birim, Türkecan ve diğ. (1991) tarafından adlandırılmıştır. Volkanik faaliyet sırasında oluşan tüfler beyaz ve pembemsi renkli, genelde masif, yer yer tabakalı olup, içinde volkanik bombalar ve breş parçalar kapsar. Aglomeralar ise andezitikdasitik parçalar ile bu parçalan bağlayan tüften oluşur. Volkanik faaliyetin durduğu dönemlerde breş ve volkanik çakıllı konglomeralar oluşur. Breşler yamaçlardan akan lahar oluşukları olarak gözlenmektedir. Uludere piroklastiklerinin tabanından alınan obsidiyenlerden Ercan ve diğ. (91990), 24.4 milyon yıl, Bigazzi ve diğ. (1993) 25 milyon yıl arasında yaşlar elde etmişlerdir. Gölsel çökelleri olan birim Hançili formasyonu ile yanalda girik Alt-Orta Miyosen yaşlıdır. 36

49 Ilıcadere Volkaniti (Tmı) Bazaltik, andezitik lavlar ve aglomeralardan oluşan birimi Türkecan ve diğ. (1991) Kıbrısçık ilçesinin batısındaki llıcadere'de adlandırmıştır. Gri, siyah, kırmızı, kahverengi renklerde, masif, bloklu, cüruf biçimlerinde görülen lavlar, bazalt ve bazaltik andezit türündedir. Genel olarak porfirik ve hiyalopîlitik dokulu, plajiyoklas, prosen ve olivin fenokristalli olan birimin boşlukları ikincil olan silisçe doidurulmuştur.aglomeralar, sarı, kırmızı, gri ve kahverenginin değişik tonlarında olup, bazen küçük blok ve çakılların sarı renkli tüfle, bazen de iri blokların gri renkli tüfle tutturulmasından oluşmuş, tabakalı veya yığışım biçiminde gözlenir. Uludere piroklastikleri ve Hançili formasyonu içinde akmış olan lavlar, akma düzeylerini pişirmiş, üstten ise Deveören lav ve piroklastikleri ile örtülmüştür. Birim göreceli olarak Alt-Orta Miyosen yaşlıdır. Deveören Volkaniti (Tmd) Dasit, andezit türü lavlar ile tüf ve aglomeralardan oluşan birim, Türkecan ve diğ. (1991) tarafından tip kesitinin Kıbrısçık ilçesine bağlı Deveören köyü dolayında izlenmesi nedeniyle Deveören volkaniti olarak adlandırılmıştır. Gri, siyah, yeşil, kahverengi renkli, genelde levhamsı akrnalı, yer yer masif görünümlü kriptokristalen dokulu olan lavlar, hamurlarında bol cam içermekte ve kimyasal analizlerine göre de dasitik bir volkanizma karakterindedir. Beyaz, pembe renkli tüfler ile kırmızı, şarabi renkli aglomeralar birimin diğer litolojilerini oluşturur. Deveören volkanitleri, llıcadere volkanitleri üzerinde, Bakacaktepe lavlarının da altında yer alıp Alt-Orta Miyosen yaşındadır. Bakacaktepe Volkaniti (Tmb) Andezit, dasit, lav, tüf ve aglomeralardan oluşan birim, Türkecan ve diğ. (1991) tarafından adlandırılmıştır. Birim, gri, bej, yeşil, siyah, pembe renkli lavlar, alt düzeylerde masif, üst düzeylerde levhamsı, yer yer de domsu yapı gösterirken, viskozitesinin düşüklüğü nedeniyle geniş alanda yayılım gösterir. Birimde gözlenen beyaz renkli, iri feldspatlar Deveören volkanitlerinden ayrılmasında kolaylık sağlar.âgiomeralar gri, siyah, pembe, kahverengi renkli, yuvarlak, yarı köşeli, 1-30 cm. Arasıda değişen boyutlardaki dasit, andezit parçalarının tüfle tutturulmasından oluşur. Aglomeralar, kalın katmanlı, yer yer masif görünümlü iken tüfler aglomera tabakaları arasında bantlar halinde yer alır. Bakacaktepe volkanitleri, Deveören volkanitleri üzerinde, Uruş formasyonu ve örencik formasyonunun altında yer alır. Birim karasal ortam özelliği gösterir ve Alt-Orta Miyosen yaşındadır. Uruş Formasyonu (Tmur) Konglomera, kumtaşı, kiltaşı, kireçtaşı ve jipsten oluşan birim, Türkecan ve diğ. (1991) tarafından adlandırılmıştır. Gri, yeşil, boz, sarı, sarımsı beyaz ve beyaz renkli, altta konglomera, kumtaşı, kiltaşı, üstte ise kireçtaşı, jips ardalanmasından oluşan birimin tabanındaki düzeylerde kanal dolgusu ve katmankanma görülür. Geniş yayılım gösteren birim, kendisinden yaşlı birimleri uyumsuz olarak örterken, yamaç molozu ve alüvyonlar tarafından uyumsuz olarak örtülür. İçinde bulunan Hipparion ve Bovidae'lere ait parçalara göre birim Ost Miyosen yaşlıdır. Birim, karasal ortamda, akarsu ve göl fasiyesinde çökelmiştir. 37

50 Şekil 3. Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan formasyonları içeren stratigrafik istif 38

51 Şekil 4. Bolu H28 paftası tersiyer yaşlı birimlerin dikme kesiti Eski Alüvyon Yelpazesi (Qıay) Çakıl, kum, çamur birikintilerinden oluşur.yatak değiştiren akarsuların yakınlarında ve/veya az uzağında tatlı eğimli tepecikler halinde görülürler. Yamaç Molozu (Qym) Tutturulmamış veya az tutturulmuş, blok ve çakıllar, dağların yamaçlarında veya eteklerinde yer yer birikintiler halinde görülür. 39

52 Alüvyon (Qal) Akarsu yataklarında, eski çukurluklar üzerine gelişmiş düz alanlardaki çakıl, kum, çamur çökeltileridir. Tektonik İnceleme alanı Üst Miyosen sonuna kadar kabaca KKB-GGD yönlü sıkışma kuvvetlerinin etkisi altında kalmış ve KD-GB yönlü hafif kıvnmlanmaya ve faylanmaya neden olmuştur. Kıvrımlanmayı Miyosen yaşlı çökeller ve volkanitlerde izlemek mümkündür. IV Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa 1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması), Proje kapsamında hazırlanan Mühendislik Jeolojisi Raporu Ek-8'de verilmiştir. Proje kapsamında doğabilecek her türlü hidrolojik, jeolojik, teknik ve ekonomik riskler firmaca yüklenilecektir. Yapı yerlerinin Mühendislik Jeolojisi Regülatör Yeri Jeolojisi Dereli regülatörü yerinde Süvari Çayı yatağında alüvyon gözlenmektedir. Süvari Çayı yatağında blok, çakıl, kum ve az miktarda ince taneli malzemeden oluşan birikim söz konusudur. Akarsu yatağındaki çakıl ve bloklar bazalt, andezitik bazalt çakıl ve bloklarından oluşan bir bileşim sunmaktadır. Regülatör yeri sağ ve sol sahildeki yamaçlarda volkanik kayaçlar yüzlek vermektedirler. Regülatör yerinde sağ sahilde çökeltim havuzu su alma ağzı bölümünde 20 m derinliğinde RSK-3 nolu karotlu sondaj kuyusu açılmıştır. Açılmış olan bu sondaj kuyusunda ana kaya üzerindeki alüvyon kalınlığının 8,50 m olduğu belirlenmiştir. Açılmış olan RSK-3 sondajında bloklu alüvyon altında 8,50-13,20 metreleri arasında sarımsı, sütlü kahvemsi renklerde aglomera gözlenmiştir. Aglomera içerisinde açık renkli volkanik kayaçlara ait köşeli çakıllar bulunmaktadır. Alınan karot numunelerinde genelde yatay ve düşey yönde gelişmiş süreksizlikler gözlenmiştir. Bazı süreksizlik yüzeylerinde oksitlenme izlenebilmektedir. Süreksizlikler genelde taze yüzeyli, dar açıklıklı, pürüzlü, sert yapıdadır. RSK-3 sondajının 13,20-20 metreleri arasında koyu kahve renkli andezit kesilmiştir. Andezitlerde de genelde yatay ve verev süreksizlikler gözlenmiş olup süreksizlik düzlemleri boyunca oksitlenme gözlenebilmektedir. Süreksizlikler genelde dar açıklıklı pürüzlü ve serttir. Regülatör yerinde akarsuya yakın yerde yatağın ortalarında rezistivite jeofizik yöntemi kullanılarak ana kaya derinliği belirlenmiştir. Jeofizik çalışmasının yapıldığı yer ekteki haritalarda ve kesitlerde gösterilmiş olup, raporu ekler bölümünde verilmektedir. Yapılmış olan elektrik özdirenç çalışmasına göre yaklaşık 11,5 m ye kadar özdirenç değeri 43.2 ohm-m olan alüvyon, yaklaşık 11,5-20 m arası (123 ohmm) aglomera ve bu derinlikten sonra özdirenç bir hayli yükselmekte olup (2432 ohmm) andezit (ana kaya) olarak devam etmektedir. 40

53 Regülatör Yeri Duraylılığı Regülatör yerinde açılan RSK-3 sondaj kuyusunda 8,50 m alüvyon birimi geçilmiş olup altında aglomeralara rastlanmıştır. Aglomera ve altındaki andezitlerden alınan karotlarda dayanım deneyleri yaptırılmış olup aşağıdaki tabloda sonuçları verilmektedir. Tablo 25. Karotlardan alınan numuneler üzerinde yapılan dayanım deneylerinin sonuçları Kaynak: Dereli HES Mühendislik Jeolojisi Raporu Regülatör yerinde her iki yamaçta aktif veya potansiyel heyelan alanlarına rastlanmamaktadır. Diğer bir ifade ile regülatör yerinde sağ ve sol yamaçlarda duraylılık açısından sorun oluşturacak bir unsura rastlanmamıştır. Dereli Regülatörü nün göl alanında, Süvari Çayı yatağında kum, çakıl, blok tane boyuna sahip, az miktarda da ince taneli malzemeden oluşan alüvyon bulunmaktadır. Göl alanı sağ ve sol sahilde yamaçlarda volkanik kayaçlar yüzlek vermektedir. Güncel çökeller altında bulunan volkaniklerden; regülatör yeri geçirimsizlik perdesinin yapılması durumunda göl alanından mansap tarafına su kaçaklarının olmayacağı düşünülmektedir. Göl alanında her iki yamaçta duraysızlık oluşturacak her hangi bir unsura rastlanmamaktadır. Regülatör yeri jeoloji haritası ve kesitleri Ek-9A'da verilmiştir. İletim Hattı Mühendislik Jeolojisi Dereli HES Proje sinde regülatörde çökeltim havuzuna alınan su yaklaşık 2,202 m uzunluğunda iletim hattına alınarak yükleme havuzuna ulaştırılacaktır. İletim kanalı güzergahının yaklaşık arasında Bakacaktepe Volkaniti formasyonuna aglomeralar ve andezitler yüzeylenmektedir. Bu bölümde kanalın yaklaşık metreleri arasında yamaçta eski bir heyelan bulunmaktadır. Heyelan incelendiğinde duraylılığını korumakta olduğu görülmektedir. Yapılacak olan kanal imalatlarının duraysızlığa neden olmayacağı düşünülmektedir. İletim hattının yaklaşık ile kanal sonuna kadar taraça biriminde kanal imalatları yapılacaktır. Bu bölümde aktif veya potansiyel yamaç duraysızlığı olabilecek bir unsura rastlanmamaktadır. İletim kanalı jeoloji kesiti Ek-9B'de verilmiştir. Yükleme Havuzu Yeri Mühendislik Jeolojisi Dereli HES Projesi yükleme havuzu yerinde Uruş Formasyonu na ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı birimleri ana kaya durumundadır. Bu birimlerin üzerini kum, çakıl, blok ve az ince taneli malzeme içeren taraça örtmektedir. Yükleme havuzu yerinde YSK-1 (17 m) ve YSK-2 (24 m) nolu sondajları açılmıştır. YSK-1 sondajı yükleme havuzu ile kanal birleşiminde 17 m derinliğinde açılmıştır. Bu sondajda tamamen taraça birimi geçilmiştir. 41

54 YSK-2 numaralı sondaj ise cebri boru su alma yerinde, yamaca yakın bölümde 24 m derinliğinde açılmıştır. Bu sonda 15,50 m derinliğinde taraça kesilmiş olup taraça altında Uruş formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı birimleri kesilmiştir. Sarımsı sütlü kahvemsi renklerde, tabakalanma düzlemlerinde bulunana süreksizliklere sahip zayıf-orta ser ve kütlesel olarak zayıf dayanımlı bir özellik sınmaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde yükleme havuzu yerindeki Uruş formasyonuna ait birimlerin Navfac (1986) yaklaşımına göre, emniyetli taşıma gücü qe= 0,8 1,2 MPa arasındadır (Çizelge 4). Güvenli tarafta kalmak adına emniyetli taşıma gücü değerinin Navfac (1986) yaklaşımının alt sınırının yarısının 0.4 MPa veya yaklaşık 4 kg/cm 2 alınmasının uygun olabileceği düşünülmektedir. Yükleme havuzunda açılan YSK-2 nolu sondajdan alınan karotlar üzerinde yapılan deneylerin sonuçları aşağıda verilmektedir. YSK-2 sondajı karotlarında yapılan dayanım deneyleri Cebri Boru Güzergahı Mühendislik Jeolojisi Dereli HES Projesi cebri boru güzergahının başlangıç bölümünde Uruş Formasyonu nu örten taraça birimi yüzeylenmektedir. Taraça biriminden sonra yamaçta Uruş Formasyonu na ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı birimleri yüzeylenmektedir. Cebri boru güzergahında yamaç duraysızlığına neden olacak herhangi bir unsura rastlanmamaktadır. Cebri boru jeoloji haritası Ek-9C'de verilmiştir. Santral Yeri Mühendislik Jeolojisi Dereli HES Projesi jeoteknik çalışmalar kapsamında santral yerinde 3 adet karotlu sondaj açılmıştır. Sondajlar 27 m derinliğinde olup SSK-1, SSK-2, SSK-3 olarak isimlendirilmişlerdir. SSK-1 sondajında 2,70 m kalınlığında alüvyon altında Uruş Formasyonu na ait birimler belirlenmiştir. SSK-2 sondajında 2,80 m alüvyon altında Uruş Formasyonu na ait birimler belirlenmiştir. SSK-3 sondajında ise alüvyon kalınlığı 6 m olarak belirlenmiştir. Santral binasının tamamı ana kaya üzerine oturmaktadır. Açılmış olan sondajlardan alınan karotlar üzerinde yapılan dayanım deneylerinin sonuçları aşağıdaki çizelgede verilmektedir. Santral binası jeoloji haritası Ek-9C'de verilmiştir. 42

55 Santral sondajlarından alınan karotlar üzerinde yapılan dayanım deneylerinin sonuçları IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi Regülatör yerinde her iki yamaçta aktif veya potansiyel heyelan alanlarına rastlanmamaktadır. İletim kanalının yaklaşık metreleri arasında yamaçta eski bir heyelan bulunmaktadır. Heyelan incelendiğinde duraylılığını korumakta olduğu görülmektedir. Yapılacak olan kanal imalatlarının duraysızlığa neden olmayacağı düşünülmektedir (Bkz. Ek-8). Proje kapsamında kati proje aşamasında, 3194 sayılı yasa ile 7269 sayılı yasa hükümleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Tarih ve Sayılı genelgesi esaslarına göre imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri) hazırlanarak ilgili kuruma onaylatılacaktır. Anılan rapor kapsamında heyelan risk haritası oluşturularak, alınacak tedbirler belirlenecektir. Tesisin inşaat aşamasında belirlenecek bütün önlemlere uyulacaktır. IV Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır), Proje alanı için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi kati proje aşamasında yaptırılacak imar planına esas Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu kapsamında detaylı olarak irdelenecektir. IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli, Proje sahası, Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası nda (T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi, 1996) 3. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Proje alanının işaretlendiği deprem haritası Ek-6A da verilmiştir. Etkin yer ivme katsayısı 3. derece deprem bölgesinde 0,20 g olarak alınmaktadır. Proje alanının diri fay haritası Ek-6B'de verilmiştir. 43

56 44 Gerek coğrafi, gerekse sismotektonik konumu itibariyle ne tarihte ne de yakın geçmişte hiçbir zaman büyük bir depremin merkez üstü olmamıştır. Ancak km kuzeyinde bulunan ve yer yüzünün en aktif zonlarından biri olduğu bilinen Kuzey Anadolu Fay Zonu nun batı uzantısındaki depremlerle, kentin km güneydoğusundaki Kırşehir-Keskin fay zonundaki depremlerden önemli ölçüde etkilenmiştir. Ankara yı etkileyen yakın ve uzak deprem kaynakları incelendiğinde Ankara yı 50 km lik uzaklıklar içinde oluşacak küçük depremlerin (M<5,5) ve km uzaklıklar içinde oluşacak büyük depremlerin (M>7,0) etkileri altında kalan bir kent olarak tanımlayabiliriz. Ankara ve yakın çevresinde, aletsel döneme ait deprem kayıtları incelendiğinde yılları arasında gerçekleşmiş büyüklükleri 4 den fazla (M>4) olan toplam 76 deprem belirlenmiştir. Bunların tarih, zaman, enlem, boylam, derinlik ve büyüklükleri ve merkez üstlerinin Ankara kent merkezine olan uzaklıkları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo Döneminde (40,25)K-(32,14)D Koordinatlı 100km lik Yarıçaplı Alanda Meydana Gelen (MS>4.0) Depremler Tarih Saat (GMT) Enlem Boylam Derinlik (km) : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Büyüklük

57 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

58 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Kaynak: Dereli HES Mühendislik Jeolojisi Raporu 46

59 Şekil 5. Ankara ili Beypazarı ilçesi Uruş Beldesi ve çevresi diri fay haritası ve M=4.0 dan büyük depremler Söz konusu depremlerin merkez üstlerinin Ankara kent merkezine olan uzaklıkları incelendiğinde (Bkz. Tablo-26), Ankara kent merkezine en yakın depremin 21 km uzaklıkta ve aletsel büyüklüğünün M=4,3 olduğu görülmektedir. Öte yandan Ankara ya aletsel büyüklüğü 5 den fazla (M>5) olan en yakın deprem 4 Ekim 1928 Şabanözü depremi olup, Ankara kent merkezine uzaklığı 77 km dir. Ankara ya aletsel büyüklüğü M>6 olan en yakın deprem ise, 19 Nisan 1938 Kırşehir-Keskin depremi olup Ankara kent merkezine uzaklığı 98 km dir. Ankara çevresindeki en büyük deprem ise, aletsel büyüklüğü M=6,9 olan, 13 Ağustos 1951 Çankırı depremidir. Bu depremin Ankara kent merkezine uzaklığı ise 106 km dir. Yukarıdaki çizelge incelendiğinde, yılları arasında büyüklüğü arasında olan depremlerin % olarak analizlerini görmek mümkündür. Buradan hareketle; çalışma alanında büyüklüğü 4.0 olan bir depremin dönüş periyodu 2 yıl ve 6.5 büyüklüğündeki bir depremin 32 yıldır. Bunun yanında; 6.5 büyüklüğündeki bir depremin 10 yıl içerisinde olma olasılığı % 27,2 iken standart bir yapının ömrü olarak düşünülebilecek 50 yıllık bir zaman diliminde 6.5 büyüklüğündeki bir depremin olma olasılığı ise % 79,5 olarak hesaplanmıştır. Diğer deprem büyüklükleri için belirlenen olasılık hesaplarını yukarıdaki tablodan görmek mümkündür. Buradan hareketle; çalışma alanında yapılacak yapılar, bölgeye ait yukarıdaki deprem büyüklükleri ve sismik risk analiz değerleri göz önüne alınarak projelendirilecektir. 47

60 Kati proje aşamasında yapılacak sismik riski analizi sonuçları ile Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmeliği nde belirtilen esaslar göz önünde bulundurularak tasarım değeri belirlenecektir. Proje kapsamında çalışma alanlarına yakın ve yol kenarlarındaki şevlerde bulunan eğim ve malzeme açısından riskli olabilecek bölgelerde gerek betonarme gerekse taş istinat duvarları inşa edilecektir. Proje kapsamında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik esaslarına uyulacaktır. IV Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri), Proje kapsamında kati proje aşamasında, 3194 sayılı yasa ile 7269 sayılı yasa hükümleri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Tarih ve Sayılı genelgesi esaslarına göre imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri) hazırlanarak ilgili kuruma onaylatılacaktır. Proje kapsamında doğabilecek her türlü hidrolojik, jeolojik, teknik ve ekonomik riskler firmaca yüklenilecektir. IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri), Ankara İli yeraltı suyu potansiyelinin büyük bir bölümü Ankara ovası, Kazan, Mürted ovası, Polatlı güneyi ve Şereflikoçhisar - Peçenek havzasında yer almaktadır. Yeraltısuyu potansiyeli yönünden verimli diğer havzalar ise Kirmir havzası (Kızılcahamam - Beypazarı arası), Nallıhan Havzası ve Çubuk ovasıdır (Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu, 2011) Dereli HES projesi yapı yerlerinde Kasım 2011 de sondaj çalışmalarına başlanmış ve Aralık 2011 de tamamlanmıştır. Sondaj çalışmaları kapsamında; regülatör yerinde sağ sahilde çökeltim havuzu girişinde RSK-3 20 m. derinliğinde sondaj açılmıştır. Santral yerinde SSK-1 27 m, SSK-2 27 m, SSK-3 27 m sondajları açılmıştır. Yükleme havuzu yerinde kanal ile yükleme havuzu birleşiminde YSK-1 17 m. derinliğinde, YSK-2 24 m. derinliğinde sondajlar açılmıştır. Dereli HES Projesi nde açılan sondajlar 48

61 Dereli regülatörü yapılması planlanan yerde olarak volkanik kayaçlar yüzeylenmektedir. Regülatör yerinde yüzeylenen kayaçlar andezitler ve aglomeralardır. Andezit ve aglomeratik kayaçlar oluşumları sırasında gelişmiş olan birincil gözenekliliğin dışında süreksizlikler (kırık-çatlak sistemleri, katmanlanma düzlemleri vb) boyunca gelişen ikincil gözeneklilik söz konusudur. Diğer bir ifade ile regülatör yerinde bulunan volkanikler birincil olarak geçirimsiz niteliktedirler. Ancak tektonizma etkisi ile gelişen süreksizlikler, volkanik kayaçların geçirimli-yarı geçirimli özellikler sunmasına neden olmaktadır. Kanal güzergahında, yükleme havuzu yerinde, cebri boru güzergahında ve santral yerinde ana kaya durumundaki Uruş Formasyonu na ait kaya birimleri genel olarak kil içeriklidirler. Proje yerinde açılan sondajlarda ve saha gözlemlerinde elde edilen veriler ışığında kiltaşları genel olarak sit ve kum içerebilmektedirler. Bu nedenle proje alanı ve yakın çevresinde gözlenen Uruş Formasyonuna ait kiltaşları geçirimsiz- yarı geçirimli niteliktedirler. Proje alanında Uruş Formasyonu na ait kil taşları üzerinde örtü şeklinde bulunan taraça ve akarsu yatağında bulunan alüvyon vb. güncel birimler geçirimli karakterdedirler (Bkz. Ek-8). IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası oligotrofık, mezotrofık, ötrofık, distrofık olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), Projenin su kaynağını oluşturan Süvari Çayı Bolu İline Bağlı Kıbrısçık İlçesinin yaklaşık 20 km. doğusunda yer alan Saray mevkiinde doğar. Bir süre güney istikamete ilerler. Bu süreçte Cuma Deresi olarak adlandırılan Süvari Çayı, Dereli mevki yakınlarında Güneydoğuya yönelir. Doğançalı mevkiinden sonra yine güneye dönen Süvari Çayı, Akçakavak yakınlarında Kirmir çayına karışır. Regülatör yeri akımlarının hesabında nolu DSİ teşkilatınca işletilen Süvari Çayı Zeyde (Uruç) AGİ debilerinden faydalanılmıştır. Dereli HES Regülatör yeri yılları için DSİ Genel Müdürlüğü nce onaylı aylık ortalama debiler tablosu Ek-14 te verilmiştir. Proje debisi 5 m 3 /s, net düşü ise 54,06 m dir. Dereli Regülatör yeri debi süreklilik eğrisi aşağıda verilmiştir. 49

62 Şekil 6. Dereli Regülatörü Debi Süreklilik Eğrisi Proje Taşkın Durumu Proje yeri taşkın yinelenme debilerinin hesabında DSİ Sentetik Yöntemi (Süperpozeli), Mockus (Süperpozesiz) ve Noktasal Taşkın Frekans Analizi (NTFA) yöntemleri ile çalışmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sırasıyla aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 27. Dereli Regülatörü yeri Tekerrürlü Taşkın Debileri Noktasal DSİ Sentetik Taşkın Tekerrür Yöntemi Frekans Yılları (Süperpozeli) Analizi (NTFA) (m 3 (m 3 /s) /s) Mockus (Süperpozesiz) Yöntemi (m 3 /s) Q 2 30,2 23,84 12,7 Q 5 48,6 45,57 29,7 Q 10 60,8 65,66 49,7 Q 25 76,2 99,25 85,9 Q 50 87,6 130,38 121,4 Q ,0 166,52 164,5 Yapılan mukayese sonucunda tesis yeri için her bir yöntemle hesaplanan tekerrürlü taşkın debilerinden DSİ Sentetik yöntemi ile hesaplanan debilerin projelendirmede kullanılması uygun bulunmuştur. Sedimentasyon Dereli HES tesisleri nehir tipi bir santral olup, regülatörde biriken sediment ve rüsubat tesis edilecek bir çakıl geçidi kapağı vasıtasıyla dere yatağına transfer edilecektir. Bu nedenle sediment birikimi için herhangi bir hacim ayrılması söz konusu olmamaktadır. 50

63 Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Dereli HES, Uruş Barajı'nın mutlak ve kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. IV.2.5. Kurulacak regülatörün su toplama havzası ile ilgili, söz konusu su kaynağına (dere, çay vs.) ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m 3 /sn olarak verilmesi, Projenin su kaynağı Süvari Çayı'dır. Dereli HES Regülatör yeri yılları için DSİ Genel Müdürlüğü nce onaylı aylık ortalama debileri Ek-14 te verilmiştir. Proje debisi 5 m³/s olarak hesaplanmıştır. IV.2.6. Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu, (içme kullanma suyu amaçlı herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı, kalması durumunda yapılacak HES'lerin mutlak ve kısa mesafeli koruma alanının dışına çıkarılması v.s. dahil),yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m 3 /sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, Projenin su kaynağını oluşturan Süvari Çayı Bolu İline Bağlı Kıbrısçık İlçesinin yaklaşık 20 km. doğusunda yer alan Saray mevkiinde doğar. Bir süre güney istikamete ilerler. Bu süreçte Cuma Deresi olarak adlandırılan Süvari Çayı, Dereli mevki yakınlarında Güneydoğuya yönelir. Doğançalı mevkiinden sonra yine güneye dönen Süvari Çayı, Akçakavak yakınlarında Kirmir çayına karışır. Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Dereli HES, Uruş Barajı'nın mutlak ve kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. Regülatör yeri akımlarının hesabında nolu DSİ teşlilatınca işletilen Süvari Çayı Zeyde (Uruç) AGİ debilerinden faydalanılmıştır. Dereli HES Regülatör yeri yılları için DSİ Genel Müdürlüğü nce onaylı aylık ortalama debileri tablosu Ek-14 te verilmiştir. IV.2.7. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu su kaynağının (dere, çay vs.) herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, söz konusu su kaynağından (dere, çay vs.) içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Proje sahası incelendiğinde projenin su kaynağı olan Süvari Çayı üzerinde projeden etkilenen tarımsal arazilerin mevcut olduğu görülür (Bkz. Ek-16). Membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. 51

64 Çiftçiler Suvari Çayından kendi imkanları ile su almakta ve çeltik, hububat ile sebze ekimi yapmaktadırlar. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda bırakılacak sulama suyu miktarları Bölüm V.2.3'te verilmiştir. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. Proje sahasında işler durumda herhangi bir değirmene rastlanılmamıştır. Bununla birlikte alanda uzun zaman önce yıkılmış olan ve kullanılmayan, tapusu köy tüzel kişiliğine ait 2 adet değirmenin kalıntılarına rastlanmıştır. Değirmenlerin çok uzun zaman önceden terk edildiği ve herhangi bir üretimde bulunmadığı tespit edilmiştir. Değirmenlerden bir tanesi sağ sahilde bir tanesi ise sol sahildedir. Sağ sahildekinin harabe olan yeri belli belirsizdir. Sol sahildekinin ise sadece oluk taşı yerinde diğer kısımların hiçbiri bulunmamaktadır. Değirmen oluğu olmaza değirmenlerin yeri dahi bulunamaz. Değirmenler tek taşlı olduğu ve 40 l/s su ile çalıştığı köy sakinleri tarafından söylenmekle birlikte teknik olarak da tek taşlı değirmenler 40 l/s debi ile çalışmaktadır. DSİ Genel Müdürlüğünün Mansap Su Hakları Raporlarının hazırlanmasına yönelik olan genelgesi kapsamında çalışır veya çalışmayan değirmenlere 12 ay süre ile su bırakılması gerekir ifadesi yer almaktadır. Bu nedenle değirmenler için bırakılacak su ve miktarı 12 ay olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca 1 adet pompa istasyonuna rastlanılmış olup, pompa istasyonunun da sadece 2 yıl çalıştığı ve bir daha çalıştırılmadığı tespit edilmiştir. Günümüze kadar yaklaşık 25 yıl geçmişe sahip olması nedeni ile pompaj sulama sahasının tespitini mümkün olmamaktadır. Pompaj sulama sahasında mevcut durumda 25 yıldır kuru koşullarda hububat üretimi yapılmaktadır. Bu nedenle 25 yıldır çalışmayan ve sadece pompa binası kalan tesis için su kullanım hakları açısından değerlendirme yapılmamıştır. Ayrıca çalışmayan pompanın sulama sahası Uruş barajı sulama sahası içerisinde kaldığından Uruş barajı sulama projesi için de mansap su hakları raporunun hazırlanmasına teknik olarak ihtiyaç duyulmamıştır. DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nce Onaylı Su Hakları Raporu (Bkz. Ek-16) ekinde verilen Uruş ve Güdül Belediye Başkanlığı görüşünde Süvari deresinden su alımlarının olmadığı ifade edilmektedir. Dereli Regülatörü ve HES projesi kapsamında Süvari çayı üzerinde regülatör ile santral binası arasında kalan bölümde diğer su kullanımlarının olmadığı etüt çalışmalarında saptanmıştır. Ankara Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü yazısında da regülatör ile santral binası arasında herhangi bir amaç ile su alımlarının bulunmadığı ifade edilmektedir. Ankara İl Özel İdaresi Genel Sekreterli görüşünde ise anılan koordinatlar arasında Süvari çayından su alımlarının bulunmadığı ve sadece bu anılan alandan Tahtacıörencik, Kavaközü ve Kayı köylerine ait grup içme suyunu taşıyan 5 l/s debili içme suyu isale hattının bulunduğu ifade edilmektedir. HES projesinin iletim hattının yapımı aşamasında köylere grup içme suyu taşıyan isale hattının zarar görmemesi firma tarafından sağlanacaktır. 52

65 IV.2.8. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilizesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.), (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir. Beypazarı ve Güdül ilçelerinde görülen büyük toprak grupları ve arazi kullanım kabiliyet sınıfları aşağıdaki tablolarda verilmiştir (Kaynak: Ankara İl Çevre Durum Raporu, 2011) İlçeler Tablo 28. Büyük Toprak Grupları (hektar) Su,Yerleşim Alüvyal Kahverengi Kolüvyal Vb. Topraklar Topraklar Kahverengi Orman Toprakları Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Kireçsiz Kahverengi Topraklar TOPLAM Beypazarı Güdül Kaynak: Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, TARLA Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü -CBS UA Bölümü, 2010 Not: Alan bilgileri 1: ölçekli Türkiye Toprak Veri Tabanı haritasından Coğrafi Bilgi Sistemi Analizi ile elde edilmiştir. Tablo 29. Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıfları (AKK) (hektar) İlçeler Diğer(Yerleşim,Su vb.) I II III IV V VI VII VIII Beypazarı Güdül Kaynak: Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü, TARLA Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü -CBS UA Bölümü, 2010 Not: Alan bilgileri 1: ölçekli Türkiye Toprak Veri Tabanı haritasından Coğrafi Bilgi Sistemi Analizi ile elde edilmiştir. Proje güzergahı boyunca membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Proje sahasında arazinin az eğimli oluşu, dere etrafındaki toprakların yapısının kumlu killi olmasının yani su tutma kapasitesinin çok yüksek olmamakla beraber çok da düşük olmadığı görülmüş olup orta bünye topraklardan ibaret olduğu gözlenmiştir. Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. IV.2.9. Tarım alanları (tarımsal alan varlığının olup, olmadığı, var ise tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri), Proje sahası incelendiğinde projenin su kaynağı olan Süvari Çayı üzerinde projeden etkilenen tarımsal arazilerin mevcut olduğu görülür. Membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. 53

66 Tablo 30. Dereli HES Toplam Sulanan Alan Ürün Paterni Bitki Adı Ekiliş Ekiliş Oranı Alanı (Da) % HUBUBAT 127,5 15 SEBZE 212,5 25 ÇELTİK TOPLAM Kaynak: Onaylı Su Hakları Raporu Bunun en büyük nedeni çeltiğin modern tarım yöntemleri ile yapılamaması nedeni ile ekonomik olmaması ve Beypazarı ilçesinin giderek turizm cazibe merkezi olması ve sebzeye olan talebin artmasıdır. Su kullanım haklarına konu olan alan ile ilgili yapılan araştırmasında arazilerin çeltik arazisi olarak görülmesine rağmen çeltik ekimi azalmış yerini sebzeye bırakmıştır (Bkz. Ek-16). IV Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere haritası), Proje konusu faaliyet için, Ankara Orman Bölge Müdürlüğü görüşü, İnceleme Değerlendirme Formu ve Mescere Haritası Ek-17 de verilmiştir. İnceleme Değerlendirme Formunda kullanılacak orman alanı 200 m uzunluğunda güzergah olarak belirtilmiştir. Kullanılacak orman arazisi miktarı kati proje aşamasında kesinleşecektir. İnceleme ve Değerlendirme Formu nda belirtildiği üzere, proje alanını temsil eden alanda, meşe ağaçları yer almaktadır (Bkz. Ek-17). Proje alanında görülen mescere tipleri ise Ağaçsız Orman Toprağı (OT), Bozuk Meşe-Kayalık, Taşlık (BM-T), Tarım arazisi (Z) ve Erozyonlu Saha (E)'dır. İnceleme ve Değerlendirme Formuna göre; Faaliyet ünitelerinin bulunduğu alanların: Seri adı: Beypazarı Bölme numaraları : Kapaklı Şefliği, 170 nolu bölme Beypazarı Şefliği 603, 638, 672 nolu bölme İşletme şekli : Bozuk Koru Mevcut Ağaç cinsleri : M Meşçere Tipleri : OT, BM-T, Z, E Proje kapsamında kullanılacak orman arazileri kullanılacak olup, bu araziler Devletin Hüküm ve Tasarrufu Altındaki Araziler kapsamına girmektedir. Proje kapsamında belirlenen arazi mülkiyeti tablolarına göre (Bkz. Ek-7) kullanılacak orman alanı (koru), iletim kanalı boyunca toplam m 2 'dir. Orman arazileri için, kamulaştırma söz konusu olmayıp; 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince Ankara Orman Bölge Müdürlüğüne başvurularak gerekli tüm izinler alınacaktır. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. 54

67 IV Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar, Projenin korunan alanlara uzaklıklarının 1/ 'lik ölçekli haritada anlaşılır ve renkli gösterilmesi) Proje alanı ve yakın çevresinde ÇED Yönetmeliği Ek-5 te verilen; -09/08/1983 tarihli ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. -Sulak Alanlar (Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 m yi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler): Projenin yer üstü su kaynağı olan Süvari Çayı sulak alanlar kapsamındadır. Proje inşa işlemleri başlamadan önce Tarihli ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gereğince, gerekli izinler alınacaktır. -01/07/2003 tarihli ve 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. -Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. - 21/07/1983 tarihli ve 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar bulunmamaktadır. Konuyla ilgili Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü uzmanlarınca proje alanına ilişkin arşiv kayıtlarında ve mahalinde yapılan incelemeler sonucunda 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na göre herhangi bir tabiat varlığı ya da doğal sit bulunmadığı tespit edilmiştir. (Bkz. Ek-20). Ancak ilerleyen süreçte mevcut proje uygulamaya geçirilirse; yapılacak çalışmalar sırasında herhangi bir tabiat varlığına rastlanılması halinde Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne bilgi verilecektir. Ayrıca tabiat varlığı ve doğal sit statüsü bulunması halinde, yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca değerlendirilmek üzere, Ankara 1 nolu Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna intikali sağlanarak, alınacak komisyon kararına göre değerlendirilecektir. 55

68 56 Proje alanında Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca yerinde yapılan yüzey araştırması sonunda taşınmazların üzerinde 2863 Sayılı Kanun kapsamında kalan herhangi bir kültür varlığına rastlanılmamıştır. Ancak yapılacak uygulamalar sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlanılması halinde çalışmalar durdurularak 2863 Sayılı kanunun 4. maddesi uyarınca ilgili makamlara haber verilecektir. - 09/08/1983 tarihli ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. -23/10/1988 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır Sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlardan değildir. Proje alanı ve yakın çevresinde Turizm Alan ve Merkezleri yer almamaktadır. - 25/2/1998 tarihli ve 4342 Sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar: Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinin Korunan Alanlar haritası Ek-5 te verilmiştir. Proje sahası herhangi bir koruma alanı sınırları içerisinde veya yakınında yer almamaktadır. Aynı zamanda herhangi bir koruma alanı etkisi altında değildir. Bununla birlikte ÇED süreci kapsamında ilgili resmi kurum ve kuruluşlarca belirlenen, güncel veri tabanına işlenen veya onaylanan duyarlı yöreler olması durumunda, gerekli bilgi ve açıklamalar yapılacaktır. IV Faaliyet alanının mevcut çevresel özellikleri bölümünde yer alacak flora, fauna ve biyoçeşitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak detaylı araştırma ve arazi çalışmaları, biyoçeşitliliğe yönelik olarak yapılan arazi çalışmaları vejetasyon dönemini kapsamalıdır. Yapılan biyolojik çeşitlilik çalışması ile faaliyet alanı ve yakın çevresinin flora ve fauna elemanlarının detaylı incelemesi, alanın biyoçeşitlilik özellikleri irdelenmeli ve özellikle nesli tehlike altında, lokal endemik ve nadir türler belirlenmeli, faaliyet alanının habitat yapısı ve ekosistem özellikleri detaylandırılmalıdır. Proje kapsamında Doç. Dr. Atila OCAK (Bitki Sistematiği ve Ekolojisi Uzmanı), Yrd. Doç. Dr. Ünal Özelmas (Fauna Uzmanı), Doç. Dr. Naime Arslan (Hidrobiyolog) ve Doç. Dr. Cüneyt Güler (Hidrojeolog) tarafından flora, fauna ve biyoçeşitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak detaylı araştırma ve arazi çalışmaları yapılarak Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır. Proje kapsamında dolu gövdeli regulatör vasıtasıyla çevrilecek olan suyun, genel olarak kavak, söğüt, böğürtlenden oluşan nehir yatağından alınıp yer yer küçük ardıç grupları içeren bozkırlık alana yerleştirilecek olan kanaldan geçirildikten sonra yükleme havuzuna daha sonra da cebri boru ile santral binasına iletilmesi planlanmaktadır. Projenin bulunduğu alan ve çevresindeki sucul ve karasal kommünite özellikleri, bu habitatlarda yayılış gösteren türlerin risk kategorileri, ekolojik önemleri ve bu türler üzerine projelerden kaynaklanacak etkiler ve alınması gereken önlemler Ekosistem Değerlendirme Raporu içerisinde detaylı olarak değerlendirilmiştir (Bkz. Ek-15A). Söz konusu projenin gerek inşa gerekse faaliyeti sırasında doğal peyzaj bütünlüğünü sağlaması amacıyla Ekolojik Peyzaj Onarım planı yaptırılacaktır.

69 IV Flora; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen flora elemanlarının tümünü kapsayacak şekilde familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri, korunma statüsü (Ulusal Mevzuat ve Uluslar arası sözleşmeler kapsamında koruma altında bulunan türler) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (flora ve fauna elemanlarının tespiti alanlarında uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) Proje sahası için, alanında uzman öğretim üyeleri tarafından hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-15A da sunulmuştur. Yapılan araştırmalar neticesinde proje alanı ve çevresinde; step vejetasyonu ve sucul vejetasyon olmak üzere 2 farklı vejetasyon tipi hakim olduğu saptanmıştır. Genel olarak proje alanının vejetasyonu İç Anadolu step formasyonu içerisinde yer alır. Bu formasyonun çoğu bitkileri otsu olmasına rağmen, alanda yer yer seyrek de olsa, kuraklığa ve tahribata dayanıklı bodur Juniperus cinsine ait türlerde yer yer küçük gruplar halinde gözlemlenmiştir. Alandaki otsu bitki gruplarına Astragalus macrocephalus subsp. finitimus, Astragalus hirsutus, Anthemis tinctoria var. tinctoria, Salvia cadmica, Salvia frigida, Thymus sipyleus subsp. sipyleus var. sipyleus, Silene italica, Dianthus zonatus var. zonatus, Gypsophila sphaerocephala. var. cappadocica, Chenopodium botrys, Acantholimon acerosum var. acerosum gibi türler örnek verilebilir. Proje alanı Orta Anadolu bozkırlarında konumlanmış olmasına rağmen Süvari Çayı hattı boyunca çalışma alanında sucul bir vejetasyon yapısının oluşmasına neden olmuştur. Bu çerçevede oluşan sucul vejetasyona baktığımızda ilk göze çarpan çay uzantısı boyunca yer yer kümeleşmiş Populus nigra subsp. nigra ve Salix alba gibi çok yıllık odunsu bitkiler göze çarpmaktadır. Sucul vejetasyonu oluşturan otsu bitkilere baktığımızda ise Urtica dioica, Veronica anagallis- aquatica, Potentilla recta, Filipendula ulmaria, Dactylis glomerata. subsp. hispanica, Lolium perene, Lamium amplexicaule, Juncus inflexus, Trifolium pratense var. pratense gibi bitki taksonları örnek verilebilir. Arazi çalışmaları ve literatür taraması sonucu tespit edilen tür listesi Böüm 2 'de verilmiştir. Proje sahası ve yakın çevresinde 52 familyaya ait 192 cins ve 242 tür ve tür altı takson tespit edilmiştir. Bu türlerin 14 ü endemik olup endemizm oranı 5,80 dir. Türlerin floristik bölgelere dağılımı şöyledir. % 7,05 Avrupa Sibirya, % 4,13 Akdeniz, % 15,8 İran- Turan elementidir. Alanda 14 adet endemik bitki türü tespit edilmiş olup, alanda endemizm oranı % 5,80 dir. 57

70 Tablo 31. Endemik Türler Listesi ve Tehlike Kategorileri Familya Tür Floristik Bölge Endemizm Risk kategorisi ACANTHACEAE Acanthus hirsutus Endemik LR (LC) ASTERACEAE Jurinea pontica İran-Turan Endemik LR (LC) ASTERACEAE Scorzonera eriophora İran-Turan Endemik LR (LC) BRASSICACEAE Isatis floribunda İran-Turan Endemik LR (LC) CAMPANULACEAE CARYOPHYLLACEAE CARYOPHYLLACEAE CISTACEAE Campanula lyrata subsp. lyrata Minuartia anatolica var. arachnoidea Gypsophila sphaerocephala var. cappadocica Helianthemum nummularium subsp. lycaonicum Endemik LR (LC) İran-Turan Endemik LR (LC) Endemik Endemik LR (LC) LR (LC) FABACEAE Astragalus lydius İran-Turan Endemik LR (LC) FABACEAE Astragalus mesogitanus İran-Turan Endemik LR (LC) FABACEAE Astragalus hirsutus Endemik LR (LC) HYPERICACEAE Hypericum aviculariifolium Endemik LR (LC) subsp. depilatum LAMIACEAE Salvia cadmica Endemik LR (LC) LINACEAE Linum flavum subsp. scabrinerve Kaynak: Ekosistem Değerlendirme Raporu, Bölüm 2 İran-Turan Endemik LR (LC) Bölgedeki endemik bitkilerin tamamı IUCN kategorilerine göre sınıflandırılmış olup tamamı LR(Ic) kategorisinde bulunmaktadır. Diğer değişle bu endemiklerin ülkemizdeki populasyon düzeyleri şimdilik tehlike altında değildir. Çalışma alanı içerisinden tespit edilen bitki türlerinin hiç biri BERN ve CITES kapsamında koruma altına alınan bitki türleri listesinde bulunmamaktadır. Planlanan HES in bulunduğu ekosisteme verebileceği en önemli zarar iletim kanalının inşaası sırasında ağaçların kesilmesi ve doğal yapının tahribatı olacaktır. Bu durumun mümkün olduğunca az zararla atlatılması için ağaç kesiminin minimumda tutulması ve inşaat sonrası kesilen ağaçların yerine yeniler dikilecektir. Bu alanlarda kanal ve yol inşası sırasında toprak yüzeyi sıyrılacağından, bitki örtüsü zarar görecek ve topografik yapıda tahribat eğimin fazla olması nedeniyle erozyona neden olacaktır. Bu tip alanlarda sıyrılan toprak muhafaza edilecek ve inşa aşamasından sonra toprak katmanlarına da dikkat edilerek aynı sırada yerine konulacaktır. Söz konusu projenin gerek inşa gerekse faaliyeti sırasında doğal peyzaj bütünlüğünü sağlaması amacıyla Ekolojik Peyzaj Onarım planı yaptırılacaktır. İnşaat aşamasından sonra erozyona karşı önlemler alınarak, doğal bitki örtüsüne uygun türler ile en önemlisi yeniden bitkilendirme gerçekleştirilecektir. Proje alanı, biyoçeşitliliği yüksek bir bölgedir. Proje inşası sırasında nehir içindeki ve çevresindeki doğal habitatlar ve hidrofitik flora zarar görebilmektedir. Bu nedenle sucul habitatlar korunacaktır. Projeden kaynaklı flora türleri üzerine etkiler ve alınacak önlemler Ek-15A da verilen Ekosistem Raporu Bölüm 2 de detaylı olarak belirtilmiştir. 58

71 IV Fauna; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen fauna elemanlarının (sürüngenler, memeliler, kuş vb. gruplar) familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri (IUCN), populasyon durumu, korunma statüsü, kayıt alma şekli (gözlem veya örnek) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, arazi çalışmalarının vejetasyon dönemi dikkate alınarak yapılması, RDB (Kırmızı Liste)/ Bern Sözleşmesi verilmesi, Merkez Av Komisyonu Kararları, IUCN, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu,türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, Proje alanı ve yakın çevresinde yaşayan fauna elemanları, Ekosistem Değerlendirme Raporu kapsamında yapılan arazi çalışmaları ile tespit edilmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde görülebilecek fauna türleri ve projeden kaynaklı etkiler - alınacak önlemler Ek-15A, Bölüm 3 te detaylı olarak verilmiştir. HES çalışmaları genelde oldukça geniş alanları etkilediği için ekosistem kaybına, türlerin alanı terk etmesine ve doğal yapının bozulmasına neden olabilmektedir. HES sahasının yer aldığı bölgedeki fauna elemanları, ekolojik bütünlüğe bağlı olarak geniş yayılış gösteren türlerdir. Ayrıca habitat bütünlüğü içinde HES projesinin oluşturacağı çevresel etkilerden genel populasyonun çok az bir kısmının etkileneceği söylenebilir. IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), Ekosistem Değerlendirme Raporu'nda Hidrobiyolojik bulgular (Bkz. Bölüm 4) kısmında verildiği gibi genel olarak teşhisi yapılan plantonik, bentik, epibentik ve nektonik omurgasız türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike altında olan bir tür bulunmamaktadır. Genel olarak arazi çalışmasından ve literatür bilgilerden elde edilen sonuçlara göre sucul omurgasız taksonları içinde nesli tehlike altında olan ve korunması gereken bir tür bulunmamaktadır. Gerek yapılan arazi çalışması gerekse geniş literatür taraması sonucunda, proje alanında bulunan ve bulunması muhtemel olan; 8 Cyprinidae ve 2 Cobitidae türü olmak üzere toplam 10 balık türü tespit edilmiştir. Proje alanında bulunan ve bulunması muhtemel olan balık türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 59

72 60 Tablo 32. Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde yayılış gösteren balık tür listesi ve Koruma Satütüleri (*:IUCN, ve Bern Sözleşmesi (Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ne göre). Familya Her ne kadar şu anda koruma altında olmasa da, bölgede varlığı bilinen ve bu raporda hedef türler olarak belirlenen Alburnus orontis CR (Critically Endangered) Ciddi tehlikeye girmiş türler, Capoeta tinca (=Squalius cii), Barbus plebejus escherichi, Capoeta sieboldii, Chondrostoma regium ve Cobitis taenia Türkiye için EN (Endangered) Tehlike altında olan türler ve Alburnoides bipunctatus ise VU (Vulnerable) türler listesine alınmış olup, habitat gereksinimleri mutlaka karşılanacaktır. IV Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde literatür bilgilerden ve yapılan arazi çalışmalarından elde edilen verilere göre belirlenen hedef türler ve bu türlerin habitat gereksinimleri aşağıdaki tabloda verilmiştir (Bkz. Ek-15A). Tablo 33. Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde literatür bilgilerden ve yapılan arazi çalışmalarından elde edilen verilere göre belirlenen hedef türler ve bu türlerin habitat gereksinimleri Takson Adı Yaşam Ortamı Yaşayabildiği Minimum Su Hızı (m/s) Yaşayabildiği Minimum Su Derinliği (m) Kaynak Capoeta tinca Barbus plebejus escherichi Bilimsel Adı Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Maksimum total boyu 36 cm dir. Türkiye için endemiktir. Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Maksimum total boyu 23 cm dir. Biyoekolojik Özellikleri ve Habitat Tipleri Cyprinidae Leuciscus cephalus Tatlısularda ve acısularda yaşar. Bentopelajiktir. Cyprinidae Barbus plebejus escherichi Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Cyprinidae Capoeta tinca Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Cyprinidae Capoeta sieboldii Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Cyprinidae Cyprinidae Alburnoides bipunctatus Chondrostoma regium Tatlısularda ve acısularda yaşar. Bentopelajiktir. Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Cyprinidae Alburnus orontis Tatlısularda ve acısularda yaşar. Bentopelajiktir. Cyprinidae Gobio gobio Tatlısularda ve acısularda yaşar. Bentopelajiktir. Cobitidae Cobitis taenia Tatlısularda yaşar. Demersaldir. Cobitidae Oxynoemacheilus angorae Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. >0.2* >0.2* >0.2* >0.2* IUCN Kırmızı Liste (2010) Least Concern (LC) Least Concern (LC) Not Evaluated (NE) Not Evaluated (NE) Least Concern (LC) Not Evaluated (NE) Endangered (EN) Least Concern (LC) Least Concern (LC) Data Deficient (DD) BERN Sözleşmesi (2002) Kottelat ve Freyhof, 2007, Cowx ve Welcomme, 1998, Neuman ve Newcombe, Kottelat ve Freyhof, 2007, Cowx ve Welcomme, 1998, Neuman ve Newcombe, 1977 (*Cowx ve Welcomme, 1998; Neuman ve Newcombe, 1977; Geldiay ve Balık, 1988; e göre modifiye edilmiştir)

73 Sığ akarsularda yaşayan sucul organizmalardan birçoğunun (özellikle balıklar) yaşamlarını sürdürebilecekleri su derinliğinin >0,2 m ve akarsu akış hızının da 0,2 m/s civarında olması gerektiği literatürde yer alan çeşitli çalışmalarda belirtilmektedir (Neuman ve Newcombe, 1977; Geldiay ve Balık, 1988; Cowx and Welcomme, 1998). Dereli HES Regülatör yerinde aylık olarak önerilen çevresel akış debileri, yıllık ortalama akım değerlerinin %12 sine eşittir. Regülatör yeri için önerilen aylık çevresel akış debilerinin yıllık ortalaması sırasıyla 0,33 m 3 /s dir. Bu değerler Regülatör yerindeki yıllık ortalama akımın %16,3 üne karşılık gelmektedir. Bu çalışma sonucunda, belirtilen büyüklükteki bir ıslak çevrenin sucul habitatın devamlılığı açısından yeterli olacağı, proje alanında yapılan arazi çalışması ve geniş bir literatür taraması sonucu varlığı ve olası varlığı belirlenen balık türleri için (Bkz. Tablo-32) ve özellikle de hedef türler için (Bkz. Tablo-33) yukarıda verilen en düşük çevresel akış/can derinliği ve akışın hızının sucul ekosistemin varlığını tehlikeye atmayacağı sonucuna varılmıştır. IV Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), Beypazarı ilçe topraklarında zengin linyit yatakları bulunmaktadır. Tablo 34. Saha Bazında Ankara Linyit Rezervleri (2010 Yıl Sonu İtibariyle) Kaynak: MTA Genel Müdürlüğü, 2011 Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde zengin maden cevherleri bulunmamaktadır. Proje kapsamında alınan Maden İşleri Genel Müdürlüğü görüşünde belirtildiği üzere (Bkz. Ek-19), proje alanının herhangi bir ruhsatla çakışmadığı tespit edilmiştir. Proje dosyasında madencilik faaliyetleri içermediği anlaşıldığından projenin ekonomiye sağlayacağı katkıdan dolayı projeye olumlu bakılmaktadır. IV Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri vedeğeri), Güdül İlçesinde hayvancılık, ekonomik açıdan tarımdan sonra en önemli gelir kaynağıdır. Kıl keçisi ve sığır yetiştirilmektedir.beypazarı nın büyük bir bölümü dağlık bölgelerde bulunan geniş meralara sahip köyler,beypazarı'nı önemli bir hayvancılık merkezi haline getirmiştir. Özellikle tavukçuluk, arıcılık, Ankara Keçisi ve koyunculuk ve sığırcılık büyük oranda artmıştır. İlçe ve köylerinde sığır ıslah çalışmaları genel olarak suni tohumlama yöntemiyle yapılmaktadır. Beypazarı, kaliteli tiftik veren Ankara Keçisi ile ün yapmıştır. Kaliteli tiftik keçisinden sağlıklı nesiller yetiştirebilmek için İlçe Tarım Müdürlüğü teke deposunda 95 adet damızlık teke beslenmektedir. Son yıllarda Dünya Bankası'nın yardımı ile kültür ırkı süt ineği temin edilmiş ve çoğaltılmasına yönelik çalışmalara hız verilmiştir. Bu projeyle; süt üretiminde ve süt ürünlerinde artış görülmüştür. 61

74 IV Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, Proje alanı ve yakın çevresinde peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları yer almamaktadır. IV Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.), Proje sahası içinde devletin yetkili kurumlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler olarak orman arazileri söz konusu edilebilir. Bunlarla ilgili bilgiler ise, Bölüm: IV.2.10 da verilmiştir. IV Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü, Proje alanının yakın çevresinde genel itibariyle yerleşim yerleri, orman arazisi ve tarım alanları bulunmaktadır. Proje alanının yakın çevresinde bir sanayi tesisi v.b. kirletici etkiye sahip faaliyetler bulunmamaktadır. IV Diğer özellikler Bu bölümde incelenecek başka bir husus bulunmamaktadır. IV.3. Sosyo-Ekonomik Çevrenin özellikleri Çok eski bir tarihe sahip olan Güdül ilçesinin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Bölge halkı geçimini özellikle çiftçilik, meyvecilik ve hayvancılıkla sağlamaktadır. Güdül ilçesinde sanayi yok denecek kadar azdır. Bu da yörede işsizliği artırmaktadır. Buna mukabil bölgede tarıma elverişli arazilerin az oluşu ister istemez tarımsal faaliyetleri olumsuz etkilemektedir. Beypazarı ilçesinde ekonomi; tarım, ticaret, hayvancılık, sanayi ve el sanatlarına dayanmaktadır. Tarihte Beypazarı, bütün çevre kasaba ve köylerin alışveriş için geldikleri ve Ankara esnafının mal alıp sattığı bir ticaret merkezi durumundaydı. Bu önemli ticaret merkezi; Ankara nın başkent oluşu, Eskişehir bağlantı yolunun kullanılmaması ve Beypazarı ndan geçen Ankara-İstanbul yolunun Kızılcahamam a yönlendirilmesi sonucunda eski önemini yitirmiştir. Son yıllarda ilçe nüfusunun artması, küçük esnaf ve sanayinin kalkınması, tavukçuluk, sebzecilik, arıcılık, sütçülük ve ticaretteki canlanma ve gelişimle birlikte gözle görülür bir ilerleme olmuştur. İlçe nüfusunun % 67 si tarımla uğraşmaktadır. Modern tarım araç ve teknikleri sayesinde daha fazla ürün alınmaya başlanmıştır. Küçük sanayi ve el sanatları da halkın geçim kaynağı haline gelmeye başlamıştır. IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler ), Beypazarı ekonomisi, tarım, ticaret, hayvancılık, sanayi ve el sanatlarına dayanmaktadır. Beypazarı'nda üretilen başlıca tarım ürünleri havuç, marul, domates, soğan ve buğdaydır. Havuç üretimi Türkiye üretiminin %44'ü ve marul üretimi ise Türkiye üretiminin %20'sidir. İlçe nüfusunun %67'si tarımla uğraşmaktadır. 62

75 63 Beypazarı el sanatları olarak Türkiye'de telkari (gümüş işlemeciliği) ile ün yapmıştır. En büyük sanayi alanlarından birisi karasörcülüktür. Beypazarı'nın yıllık karasör üretim kapasitesi 10,000 adettir. Bu işle uğraşan 135 adet işyeri ve 1000 kişi vardır. İlçede faliyet gösteren başlıca sanayi kuruluşları şunlardır: Beypazarı Karakoca Maden Suyu İşletmesi Kapasite:147,000,000ad/yıl Güngör Çiftliği Süt Ürünleri Kapasite: ton/yıl yoğurt ton/yıl ayran 60 ton/yıl tereyağ 738 ton/yıl krema 360 ton/yıl beyaz peynir 89 ton/yıl kaşar peyniri Beypazarı Un Fabrikası Kapasite: 54,000 ton/yıl Özhen A.Ş.- Nar Piliç Entegre Kesim Tesisleri Kapasite: 20,160,000 adet/yıl Ayrıca Çayırhan beldesinde bulunan termik santral ile linyit kömür ocaklarında çalışan işçilerin büyük kısmı Beypazarı'nda ikamet edip, çalışanların büyük çoğunluğu tüketim harcamalarını Beypazarı'nda yapmaktadırlar. İlçede 2044 memur emeklisi ve 1759 SSK emeklisi ikamet etmektedir. İlçe merkezindeki toplam işgücü 9,890 kişi olup, bunun 1,556 kişisi işsizdir. Çalışan nüfusun: 938 kişisi ilmi ve teknik elemanlar, serbest meslek sahipleri ve bunlarla ilgili diğer meslekler statüsünde; 206 kişisi müteşebbisler, direktörler ve üst kademe yöneticileri statüsünde; 733 kişisi idari personel ve benzeri çalışanlar statüsünde; 743 kişisi ticaret ve satış personeli statüsünde; 919 kişisi hizmet işlerinde çalışanlar statüsünde; 1,590 kişisi tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık ve avcılık statüsünde ve 3205 kişisi ise tarım dışı üretim faaliyetlerinde çalışanlar ve ulaştırma makinaları kullananlar statüsünde yer almaktadır. Projenin etki alanına giren diğer bir ilçe olan Güdül İlçesinin ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, şeker pancarı ve üzüm olup elma yetiştiriciliği da yapılmaktadır. Armut, pirinç, nohut ve mercimek ise Güdül de yetiştirilen diğer ürünlerdir. Güdül İlçesinde hayvancılık tarıma göre çok daha gelişmiştir. Hayvancılık Güdül de ekonomik açıdan önemli gelir kaynağıdır. En çok kıl keçisi ve sığır beslenir. İlçe merkezi Kimir çayı vadisinin güney yamaçlarında kurulmuştur.. Tarım ve hayvancılığın yanı sıra tiftik,dericilik, leblebicilik ve ticaret Güdül ekonomisine yön veren belli başlı sektörlerdir. İlçede ekilen ürün çeşitleri ise buğday, arpa, fiğ, nohut, çeltik ve diğerleridir. Tarım Beypazarı nda tarım alanlarının % 67'si kıraç % 13'ü suludur. Kıraç alanın 2/3'si her yıl ekilmekte, 1/3'i ise nadasa bırakılmaktadır. Sulu alanlarda yılda 2, bazı durumlarda 3 mahsul alınmaktadır. Nadasın, kapalı nadas haline dönüştürülmesi için çalışmalar devam etmektedir. Üretimde kullanılan kimyasal gübre miktarı her geçen yıl artarak; 1992 yılında ton gübre kullanılmıştır. Zirai mücadele için 12 ton ilaç kullanılmıştır. Köylülerimizin kalkınması ve üretiminin değerlendirilmesi amacıyla ilçe sınırları içerisinde 6 adet Tarım Kredi, 3 adet Köy Kalkındırma Kooperatifi kurulmuştur. Tabloda görüleceği gibi tarla arazisinin büyük kısmında sebzecilik yapılmaktadır. Sebzecilikte ilk sırayı havuç almaktadır. Son yıllarda İlçe Tarım Müdürlüğü'nün kontrolünde kullanılan zirai ilaç ve gübreler sonucunda üretim büyük miktarda artmış;beypazarı,havuç üretiminde Türkiye genelinde söz sahibi olmuştur. Çeltik, ıspanak, turp ve soğan da ilçenin gözde tarım ürünlerindendir. Meyve olarak armut, elma, kavun ve karpuz bolca yetiştirilmektedir.

76 Kırbaşı ve köylerinde; hububat, Aladağ, Kirmir, İlhan ve Süveri Çayları vadilerinde yeraltı suyu kaynakları zengin olduğundan çeltik ve sebze üretimi yapılmaktadır. Karaşar Bucağı dağlık olduğundan mera arazisi olarak kullanılmaktadır. Merkez ilçe ve köylerde daha çok havuç, ıspanak, turp ekilir. Sanayi Beypazarı ilçesinin sanayisi çevre ilçelere oranla daha gelişmiş durumdadır yılında Türkiye'de ilk 500 sanayi kuruluşu arasında yer alan Beypi'(Beypazarı Tarımsal Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.) ilçenin en büyük kuruluşlarından biridir. Beypi A.Ş.; damızlık kümesleri, kuluçkahanesi ve kesimhanesi ile tam bir entegre kuruluş olarak faaliyetini sürdürmektedir. Şirket halka açık olup, Beypazarı ve Bolu'da yüzlerce işçi istihdam etmektedir. Saatte 20 ton kapasiteli, yılda 5000 tona yakın karma yem üreten Beyyem A.Ş.'ye ait karma yem fabrikası ise 1980 yılından beri faaliyettedir. Merkezi Ankara'da bulunan Özhen A.Ş.'nin kesimhanesi de ilçemizde bulunmaktadır. Tarım ürünlerine dayalı olarak 1975 yılında kurulan Güngör Çiftliği, 40 ton günlük süt işleme kapasitesindedir. İlçemizde günde 100 ton buğday işleme kapasitesine sahip bir un fabrikası da bulunmaktadır. Yine ilçemizde bulunan 2 çeltik fabrikası yılda ton çeltik işlemektedir. Beypazarı ilçesinde karoser sanayi Türkiye çapında üne sahip olup, çok ileri durumdadır yılında karosercileri ve marangozları bir alana toplamak amacıyla kurulan "S.S. Beypazarı Marangozlar Sanayi Sitesi Kooperatifi", m 2 ' lik arsa üzerinde 1982 yılında 219 işyeri yapımına başlamış ve bu site 1988 yılında bitirilerek hizmete açılmıştır. Ticaret Beypazarı İlçe nüfusunun % 6'sı ticaretle uğraşmaktadır. Geçmişteki ticari hareketlilik, Ankara-İstanbul Karayolunun Kızılcahamam'a yönlendirilmesiyle gerilemiş,son yıllarda yeniden canlanmaya başlamıştır.nakliyeciler Derneği'ne kayıtlı 700 yük taşıma aracı ile ilçe genelinde üretilen tarımsal ürünler, başta Ankara ve İstanbul olmak üzere büyük şehirlere götürülür. Ankara Beypazarı arasında 4 firma ulaşım hizmeti vermektedir.ilce merkezinde 60 ticari taksi bulunmaktadır. Beypazarı ilçesinde gümüş işlemeciliğinin de önemli bir yeri vardır. Gümüşçüler, ulusal ve uluslararası etkinliklere ve çeşitli kurslara katılarak Beypazarı gümüşlerinin tanıtımı ve pazarlanması faaliyetlerinde etkin rol almışlardır. Gümüşler, başta Suudi Arabistan olmak üzere 18 ülkeye ihraç edilmektedir. IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), Ankara nın çevre ilçelerinde göçle ilgili en önemli kırılganlığı bu alanlarda yaşanan dışarı göçtür döneminde Çamlıdere, Bala, Evren, Haymana, Kalecik ve Güdül ilçelerinin nüfuslarında %18 ile %30 arası azalma olmuştur. Kırsal kesimdeki altyapı yetersizlikleri; eğitim, sağlık gibi sosyal hizmetlerin kısıtlılığı; sektör çeşitliliğinin olmayışı; tarım sektörünün getirisinin görece düşük olması gibi sebeplerden beslenen nüfus kaybı, Ankara nın kırsal alanında nüfusun giderek yaşlanması, ekilen tarım alanlarının ve tarımda çalışan nüfusun azalması gibi sonuçlara yol açmaktadır. Projenin etki alanına giren Güdül İlçesinin nüfusu Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre 8891 kişidir. Beypazarı ilçesinin nüfusu ise kişidir. 64

77 İlçelerde Nüfus Değişim Oranları, Dönemi İlçeler Yılları Arasındaki Nüfus Değişim Oranları, % Ayaş -0,5 Bala -26,0 Beypazarı -0,3 Çamlıdere -27,8 Çubuk -1,4 Elmadağ -8,7 Evren -25,2 Güdül -18,9 Haymana -21,0 Kalecik -19,8 Kızılcahamam -2,6 Nallıhan -4,6 Polatlı 0,8 Şereflikoçhisar 0,7 Güdül İlçesinin 2010 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre toplam nüfusu kişi iken, 2011 yılında e, 2012 yılında 235 kişi azalarak kişi olmuştur. Nüfusun azalma nedeni; ilçe ve beldede arazilerin sarp ve engebeli arazi nedeni ile tarım faaliyetinin kısıtlı olması, iş olanaklarının kıtlığı, yeni iş olanaklarının yaratılamaması, özellikle genç nüfusun büyük bir kısmının başta başkent Ankara olmak üzere büyük şehirlere iş bulmak, meslek edinme gibi ekonomik nedenler ve eğitim olgusu ile göç etmesi yatmaktadır. IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), Ankara ilinde özel sektörün katma değer içindeki payı %85'in üzerindedir. İlin sanayisi başlıca küçük ve orta boy işletmelerden oluşur. Bunların %40'ı, savunma ve taşıt üretimi yapan büyük kuruluşların talep gösterdiği makine ve metal alanında üretim yapmaktadır, bunun ardından gıda ve tekstil sanayileri gelir. Üretim açısından en önemli sektörler, gıda (şeker, un, makarna, süt, içki), taşıt, makine (tarım araçları, taşıt, traktör), savaş, çimento ve dokumadır. (yünlü dokuma, trikotaj, konfeksiyon) Ayrıca tarım ilaçları, mobilya, şekercilik ve matbaacılık da önemlidir. [47] Savunma sanayii, yazılım ve elektronik sektörlerinde Ankara Türkiye'de başta gelir. IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı), 2012 yılı verilerine göre işsizlik oranı projenin etki alanına giren yerleşim yerlerinde % 9 oranında çıkmıştır. Çalışabilir nüfusun % 46,8 i aktif olarak çalışmaktadır. Ankara ilinde, istihdam edilen işgücünün oranının hem Türkiye Hem de Bölge ortalamasının üzerinde olduğu görülmektedir. Ayrıca Türkiye İş Kurumu tarafından yayımlanan 2012 yılı istatistiklerine göre Ankara İlinde yıl içinde yapılan iş başvurularının, % 22 si işe yerleştirme ile sonuçlanmaktadır. Yerleştirme oranı erkeklerde % 29 iken, kadınlarda % 12 olarak gerçekleşmektedir. 65

78 IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), Eğitim Güdül İlçesi Eğitim İstatistikleri Okul/Kurum Sayısı: 10 SBS İl Sıralaması: 0 Derslik Sayısı: 86 Öğrenci Sayısı: Öğretmen Sayısı: 102 Derslik Başına Düşen Öğrenci Sayısı İlköğretim: 15 OrtaÖğretim: 22 Mesleki ve Teknik Eğitim: 16 Beypazarı İlçesi Eğitim İstatistikleri Okul/Kurum Sayısı: 36 SBS İl Sıralaması: 9 Derslik Sayısı: 325 Öğrenci Sayısı: Öğretmen Sayısı: 572 Derslik Başına Düşen Öğrenci Sayısı İlköğretim: 28 OrtaÖğretim: 26 Mesleki ve Teknik Eğitim: 29 Sağlık Beypazarı İlçesinde Sağlık Müdürlüğüne bağlı 1 Nolu Aile Sağlık Merkezi, 2 Nolu Aile Sağlık Merkezi, 3 Nolu Aile Sağlık Merkezi ve 4 Nolu Aile Sağlık Merkezi vardır. Güdül ilçesinde bir devlet hastanesi ve 2 adet aile sağlık merkezi bulunmaktadır. Kültür Yapılan araştırma ve incelemelerde Güdül çevresinde tarih öncesi çağlardan beri yerleşildiği anlaşılmıştır. İlçe yakınından geçen Kirmir Çayı boyunca kayalara oyulmuş mağaraların Etiler e (M.Ö. 2000) ait olduğu sanılmaktadır. Daha sonra Frigler (M.Ö. 8. yy) bu yörede hakimiyet sürmüşlerdir. İn-Önü denilen bu mevkideki mağaralarda haç işaretlerine rastlanmış, Romalılarca Hıristiyanlığın yayılması sırasında buraların mesken edildiği anlaşılmıştır. Daha sonra Bizanslıların yaşadıkları sanılmaktadır tarihli Malazgirt zaferiyle Anadolu nun kapıları Türklere açılmış, Güdül ve çevresi Anadolu Selçukluları nın idaresine geçmiştir. İlçe Anadolu Selçuklu hükümdarlarından I. Mesut un eniştesi ve Ankara Emiri olan Şehabüldevle Güdül Bey tarafından şimdiki yerinde, tahminen 850 yıl evvel kurulmuş olup, 1 Eylül 1957 yılına kadar Ayaş ilçesine bağlı bir nahiye iken aynı yıl 7030 sayılı Kanun ile ilçe olmuştur. Yöresel Yemekleri ve El sanatları lanında zengin bir çeşitlik sunan Güdül İlçesi, Yeşilöz, Sorgun, Kimir Çayı ve İnönü Mağaraları kültür ve turizm açısında önemli gezilecek yerlerdir. 66

79 IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.), Ayaş, Beypazarı, Çamlıdere ve Kızılcahamam a komsu sınırı olan Güdül ilçesinde topografya güney-kuzey doğrultusunda yükselti vermektedir. Güdül İlçesinde de arazi yapısının oldukça dağlık olması nedeni ile tarıma elverişli olan arazinin az oluşu tarımsal faaliyetleri kısıtlamıştır hektar arazinin % 57 si tarıma elverişli arazi, % 5 i çayırmera, % 26 ı orman, % 12 si ise hali arazi niteliğindedir. Beypazarı ilçesinde toplam hektar tarım arazisi olup % 74 ü ekilmekte, % 26 sı ise nadasa bırakılmaktadır. İlçede bağ-bahçe arazisi 428 hektar olup bunun % 60 ı bağ, % 40 ı meyvelik arazidir. Ayrıca 1277 hektar arazi sebze yetiştiriciliği için kullanılmaktadır. İlçede çayır-mera arazisi 2000 hektar olup arazinin sarp ve engebeli olması ve yoğun otlatmalardan dolayı çoğu arazi mera özelliklerini kaybetmiştir. IV.3.7. Diğer özellikler. Burada bahsedilebilecek diğer bir özellik bulunmamaktadır. Bölüm V: Projenin Bölüm IV'de Tanımlanan Alan Üzerindeki Etkileri Ve Alınacak Önlemler(**): (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır). V.1. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler (Regülatör, HES, Derivasyon tüneli, İletim hattı. Cebri Boru ve Servis Yolları için varsa Malzeme Ocağı, Beton Santrali, Kırma-eleme tesisi, v.b dahil), yapılacak tüm çalışmalar, inşaat aşamasındaki etkiler her bir regülatör, HES ve bunlara ait iletim tesisleri ve diğer yapılar için ayrı ayrı irdelenecektir Enerji üretimi amaçlı olarak kurulacak tesis, regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, hidroelektrik santral ve kuyruk suyu kanalından oluşmaktadır. Regülatör yeri Güdül ilçe sınırlarında, diğer proje üniteleri ise Beypazarı ilçe sınırlarında kalmaktadır. Söz konusu proje inşaatına henüz başlanılmamıştır. Projenin etki alanı belirlenirken, fiziksel ve biyolojik çevre açısından etki alanları ile sosyal ve ekonomik çevre açısından etki alanlarının ayrı düşünülmesi gerekir. Proje kapsamında etkilenecek alanlar kamulaştırma sınırı içerisinde kalan arazilerdir (Bkz. Ek-2A). Proje kapsamında m 2 alan kamulaştırma sınırı içerisinde kalmaktadır. Proje alanında çoğunlukla özel mülkiyet arazisi (çeltik tarlası) yer almaktadır. Özel Mülkiyet Alanı (Çeltik Tarlası, Koruluk) = ,95 m 2 Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler (Ham toprak, çay, yol) = ,09 m 2 Proje kapsamında kullanılacak arazilerin mülkiyet tablosu Ek-7'de verilmiştir. Faaliyet ünitelerinin şahıs arazilerinde kalan kısımlarında ise hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek araziler satın alınacaktır. Proje alanı kapsamında taşınmazların kamulaştırılması sırasında tarla, bağ ve bahçeleri kamulaştırılan ancak ikametleri etkilenmeyen yöre halkının mevcudiyeti durumunda, bu şahıslara ait ikametlerin de kamulaştırılması ihtimali de dikkate alınacaktır. 67

80 68 Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Kazı esnasında çıkacak malzeme miktarının yeterli olmaması durumunda gerekli beton agrega malzemesinin bir kısmı ücreti karşılığında, Güdül veya Beypazarı'nda kurulu hazır beton santrallerinden temin edilecektir. Proje kapsamında inşaat aşamasında kullanılacak dolgu malzemesi beton vb. malzemelerin ÇED sürecini tamamlamış ocak ve santrallerden karşılanacaktır. Proje ile birlikte, arazinin hazırlanması, inşaat aşamasında; kazı ve hafriyatlardan kaynaklı toz oluşumu, iş makinelerinde kullanılan yakıt sonrasında emisyon oluşumu, gürültü oluşumu, işçilerden kaynaklı atıksu ve katı atık oluşumu v.b. söz konusu olacaktır. Projenin inşaat aşamasının 2 yıl içerisinde tamamlanacağı öngörülmüştür. İşletme aşamasında ise çalışanlardan kaynaklı atıksu ve katı atık oluşumu söz konusu olacaktır. Dereli HES tesislerine ulaşımda herhangi bir sıkıntı bulunmamaktadır. Beypazarı İlçesinden Uruş Beldesi istikametine giden asfalt yol ile ulaşım sağlanabilmektedir. Beypazarı ilçesinden tesis yerlerine yaklaşık 30 km uzunluğunda ve büyük bir bölümü asfalt kaplama olan bir yol ile ulaşılmaktadır. Ulaşım sorunu olmayan proje sahasında, mevcut yolların ıslahı, rolekasyonu, gerekli yerlerinde bakım onarım çalışmaları ve yol bulunmayan yerlerde geçici yollar yapılacaktır. Köy yollarında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb. maddeler yola doğru verilmeyecek, istiap haddinden fazla yükleme yapılmayacak, köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları. menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına zarar verilmeyecek, zarar verildiği takdirde ise her türlü zarar ve ziyan yüklenici firma tarafından karşılanacaktır. Projenin inşaatına henüz başlanılmamıştır. İnşaat esnasında hafriyattan kaynaklı toz, kullanılan ekipmanlardan kaynaklı gürültü, katı ve sıvı atıklar, tıbbi atıklar oluşumu söz konusudur. Faaliyet sahasında ve kurulacak tesislerde toz kaynağı olan her bir ünite kapalı sistem olarak kurulacaktır. Projenin meydana getireceği en büyük fiziksel etki hafriyatın kazılması ve taşınıp depolanmasıdır. Ayrıca inşaatın gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan ulaşım yollarının inşaatı da fiziksel ve biyolojik çevre üzerinde olumsuz etkisi olabilecek yapılardır. Proje güzergahı boyunca 5 adet Kazı Fazlası Malzeme Sahası belirlenmiştir. Söz konusu kazı fazlası malzeme sahalarının uygunluğu için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nden uygunluk yazısı alınmıştır (Bkz. Ek-18). Hafriyat esnasında çevreye olumsuz etkilerini minimuma indirebilmek için kazı malzemelerinin dolgu işlerinde kullanılması, uygun bir yerde istif edilerek üzerinin tekrar ağaçlandırılması veya çıkacak malzemenin iyileştirilmesi düşünülen mevcut yolların üzerine sererek kullanılması en uygun çözüm yollarıdır. Bitkisel toprak ile diğer ekonomik değeri olmayan pasa ve hafriyat malzemesi ayrı ayrı stoklanacak olup, bitkisel toprak erozyona karşı korunacaktır. Faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmemesi için gerekli önlemler alınacaktır. Orman, tarım alanı veya sulu-kuru dere yataklarına kesinlikle hafriyat dökülmeyecektir. Dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar atılmayacak olup, dere yatakları değiştirilmeyecektir. Oluşabilecek çevre kirliliğinin engellenecektir. Kazı çalışmaları sonucunda çıkacak olan hafriyat malzemesinin herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır.

81 Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Ayrıca kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımı yapılacaktır. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. Projenin orman sayılan alanlardan geçtiği yerlerde toprakça fakir, taşlık-kayalık alanların seçilmesine özen gösterilerek, mümkün mertebe ağaç kesiminden kaçınılacaktır. Proje üniteleri ve yardımcı ünitelerin inşaatı sırasında çıkacak hafriyat arazide belirtilen kazı fazlası malzeme alanları haricinde geçici süre için bile olsa depolanmayacaktır. İzne konu edilecek tesislerin dışında kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir. Kazı fazlası malzeme alanları, mevcut topoğrafyanın gerektirdiği koşullar yanında yoğun yağışlı dönemde zeminin durumu ve heyelan olasılığı feyezan durumunda dere yatağının depo alanlarını tahrip edebileceği öngörülerek belirlenmiştir. Kazı Fazlası Malzeme alanlarında gereken stabilite önlemleri alınacaktır. İletim hattı boyunca kazılan malzemenin bir kısmı, çukurluk yerlerin doldurulmasında kullanılacaktır. Yükleme havuzu ve santral binası yerinde yapılacak kazılarda açığa çıkacak kazı malzemesi, çevre düzenlemesinde kullanılacak ve ünitelere ulaşım yollarına serilerek, yol düzenlemesinde kullanılacaktır. Yöredeki yol ve sanat yapılarının depolanan hafriyat nedeniyle olumsuz etkilenmemesi için gerekli stabilite önlemleri alınacaktır. Hafriyat topoğrafik yapıya uygun olarak, emniyetli tarafta kalacak şekilde şevlendirilerek arazide depolanacaktır. Arazide yüzey stabilitesi sağlanarak yörenin bitki örtüsüne uygun şekilde düzenlenecektir. Feyezan anında, depo alanlarından dereye malzeme taşınmasını engelleyecek şekilde gerekli ilave önlemler alınacaktır. Proje kapsamında, dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. Dereli Regülatörü gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, regülatör sağ sahilinde su alma yapısının yanında dere talveg kotunda çakıl geçidi planlanmıştır. Çakıl geçidi normal işletme halinde regülatör arkasında birikecek olan rüsubatın temizlenmesi amacı ile kullanılacağı gibi inşaat aşamasında da derivasyon amaçlı olarak kullanılacaktır. Bu esnada, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak çakıl geçiti inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Regülatör inşaatı sırasında yalnızca inşaat bölgesi olan derenin yaklaşık 100 m lik kısmı kurutulacak olup bölge inşaat sahası olması sebebiyle canlı hayatı devam ettirme ihtimali bulunmamaktadır. Ancak Süvari Çayı akımlarının tamamı derive edileceği için 69

82 70 inşaat alanının membaında ve mansabında canlı hayata olumsuz etkisi olmayacaktır. Proje kapsamında Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır (Bkz. Ek-15A). Proje kapsamında, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenen (Bkz. Ek-15B) ve doğal hayatın devamlılığı için Süvari Çayı'na bırakılacak cansuyu miktarı Bölüm V.2.4, Tablo-49 da verilmiştir. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Projelendirme aşamasından itibaren regülatörün yapılacağı bölgeye uygun balık geçidi yapılacaktır. HES ten çıkacak suyun yüksek akım şiddetini emecek yapıda ve kuyruk suyundan çıkacak suyun kimyasal özellikleri istenen seviyeye getirecek düzenekler yapılacaktır. Yapılacak bu destek elemanlarının verimli bir şekilde çalışması ve kontrolü sağlanacaktır. Proje kapsamında regülatör bünyesinde yapılması planlanan balık geçiti planı Ek-10A'da verilmiştir. Su ürünlerinin, iletim kanalına girmemesi için kanalın giriş kısmına ızgara veya kafes yapılacaktır. Ayrıca balıkların çağırma suyu olarak algılayıp kuyruk suyu kanalına girmemeleri için kuyruk suyu kanalının çıkışına da ızgara veya kafes konulacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında 1380 Sayılı Sü Ürünleri Kanunu na dayalı olarak hazırlanan Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 ve Ek-6 ya uygunluğu sağlanacaktır. Proje sahası incelendiğinde projenin su kaynağı olan Süvari Çayı üzerinde projeden etkilenen tarımsal arazilerin mevcut olduğu görülür (Bkz. Ek-16). Membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. Çiftçiler Suvari Çayından kendi imkanları ile su almakta ve çeltik, hububat ile sebze ekimi yapmaktadırlar. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda bırakılacak sulama suyu miktarları Bölüm V.2.3'te verilmiştir. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. Proje sahasında işler durumda herhangi bir değirmene rastlanılmamıştır. Bununla birlikte alanda uzun zaman önce yıkılmış olan ve kullanılmayan, tapusu köy tüzel kişiliğine ait 2 adet değirmenin kalıntılarına rastlanmıştır. Değirmenlerin çok uzun zaman önceden terk edildiği ve herhangi bir üretimde bulunmadığı tespit edilmiştir. Değirmenlerden bir tanesi sağ sahilde bir tanesi ise sol sahildedir. Sağ sahildekinin harabe olan yeri belli belirsizdir. Sol sahildekinin ise sadece oluk taşı yerinde diğer kısımların hiçbiri bulunmamaktadır. Değirmen oluğu olmaza değirmenlerin yeri dahi bulunamaz. Değirmenler tek taşlı olduğu ve 40 l/s su ile çalıştığı köy sakinleri tarafından söylenmekle birlikte teknik olarak da tek taşlı değirmenler 40 l/s debi ile çalışmaktadır. DSİ Genel Müdürlüğünün Mansap Su Hakları Raporlarının hazırlanmasına yönelik olan genelgesi kapsamında çalışır veya çalışmayan değirmenlere 12 ay süre ile su bırakılması gerekir ifadesi yer almaktadır. Bu nedenle değirmenler için bırakılacak su ve miktarı 12 ay olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca 1 adet pompa istasyonuna rastlanılmış olup, pompa istasyonunun da sadece 2 yıl çalıştığı ve bir daha çalıştırılmadığı tespit edilmiştir. Günümüze kadar yaklaşık 25 yıl geçmişe sahip olması nedeni ile pompaj sulama sahasının tespitini

83 mümkün olmamaktadır. Pompaj sulama sahasında mevcut durumda 25 yıldır kuru koşullarda hububat üretimi yapılmaktadır. Bu nedenle 25 yıldır çalışmayan ve sadece pompa binası kalan tesis için su kullanım hakları açısından değerlendirme yapılmamıştır. Ayrıca çalışmayan pompanın sulama sahası Uruş barajı sulama sahası içerisinde kaldığından Uruş barajı sulama projesi için de mansap su hakları raporunun hazırlanmasına teknik olarak ihtiyaç duyulmamıştır. DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nce Onaylı Su Hakları Raporu (Bkz. Ek-16) ekinde verilen Uruş ve Güdül Belediye Başkanlığı görüşünde Süvari deresinden su alımlarının olmadığı ifade edilmektedir. Dereli Regülatörü ve HES projesi kapsamında Süvari çayı üzerinde regülatör ile santral binası arasında kalan bölümde diğer su kullanımlarının olmadığı etüt çalışmalarında saptanmıştır. Ankara Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü yazısında da regülatör ile santral binası arasında herhangi bir amaç ile su alımlarının bulunmadığı ifade edilmektedir. Ankara İl Özel İdaresi Genel Sekreterli görüşünde ise anılan koordinatlar arasında Süvari çayından su alımlarının bulunmadığı ve sadece bu anılan alandan Tahtacıörencik, Kavaközü ve Kayı köylerine ait grup içme suyunu taşıyan 5 l/s debili içme suyu isale hattının bulunduğu ifade edilmektedir. HES projesinin iletim hattının yapımı aşamasında köylere grup içme suyu taşıyan isale hattının zarar görmemesi firma tarafından sağlanacaktır. V.1.1. Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak malzemeler, patlayıcı maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak önlemler, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb maddelerin nerelere taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat döküm alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 ölçekli plan ve kesit görünüşleri ile birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak görüşler ve geçici depolama alanının özellikleri, Hafriyat işlemleri sırasında greyder, dozer, paletli yükleyici, ekskavatör, damperli kamyon ve arazöz gibi iş makinelerinin kullanılması planlanmaktadır. Söz konusu tesisin arazi hazırlığı ve inşaat çalışmalarının 24 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Proje kapsamında çalışma programı toplam 24 ay, ayda 26 gün, günde 8 saat (gündüz) olacaktır. Kazı işlemlerinden çıkacak hafriyat malzemesi çevre üzerindeki olumsuz etkilerini minimuma indirebilmek için kazı malzemesi tekrar dolgu malzemesi ve rekreasyon amaçlı olarak kullanımı sağlanacaktır. Proje kapsamında yer alan tesislerin inşaatı öncesinde arazinin hazırlanması ve temel kazısı çalışmaları yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak kazı ve dolgu miktarları Tablo-35 te verilmiştir. 71

84 Tablo 35. İnşaat Aşamasında Yapılacak Kazı ve Dolgu Miktarları Üniteler Regülatör ve diğer üniteler (Su alma yapısı ve çökeltim havuzu) İletim Kanalı HES Sahası (Yükleme Havuzu, Cebri Boru ve Santral Binası) Kazı Miktarları Alüvyon kazısı : m 3 Kaya kazısı: 400 m 3 Toplam Kazı : m 3.(1) Kaya ve batardo zemin kazısı: m 3 Yumuşak kaya kazısı: m 3 Kaya kazısı : m 3 Toplam: m 3.(2) Yumuşak kaya kazısı : m 3 Kaya kazısı: m 3 Toplam Kazı : m 3.(3) TOPLAM HAFRİYAT (1)+(2)+(3)= m 3 Proje alanında yapılacak arazi hazırlığı, kazı işlemlerinde çıkacak hafriyat malzemesi hesaplarında Dereli HES Fizibilite Raporu ndan faydalanılmıştır. Tablo-35 te görüleceği üzere proje kapsamında toplam m 3 hafriyat yapılacaktır. Proje güzergahında sıyrılacak bitkisel toprak, erozyona karşı korunarak daha sonra ünitelerin çevresinde rekreasyon alanlarının peyzaj düzenlemesinde kullanılacaktır. Proje üniteleri kazısı esnasında patlatma yapılması planlanmamaktadır. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Proje güzergahı boyunca 5 adet olmak üzere, toplam m 2 alanda Kazı Fazlası Malzeme Alanı oluşturulacaktır (Bkz. Tablo-36, Ek-2B). Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, kazı fazlası malzeme alanları içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. 72

85 Tablo 36. Kazı Fazlası Malzeme Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Koor. Sırası : Datum : ED-50 Enlem,Boylam Türü : UTM Datum : WGS-84 D.O.M. : 33 Türü : COĞRAFİK Zon : 36 D.O.M. : -- Ölçek Fak. : 6 derecelik Zon : -- Ölçek Fak. : -- KAZI FAZLASI MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN m : : : : : : : : : : : : : : KAZI FAZLASI MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : : : : ALAN m 2 KAZI FAZLASI MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN m 2 KAZI FAZLASI MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

86 ALAN m 2 KAZI FAZLASI MALZEME ALANI : : : : : ALAN m : : : : : : : : : : : : : : : : : Kazı Fazlası Malzeme Alanlarının gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek- 2B de, DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nün uygunluk görüşü ise Ek-18 de verilmiştir. Proje inşaatına başlanılmadan önce hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı yapılacaktır. V.1.2. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar sağlık koruma bandı mesafesi, (Patlatma yapılması durumunda, patlatmaların kesinlikle galeri yöntemi ile yapılmayacağına dair taahhüt, patlayıcıların yer altı suyuna ve dolaylı olarak suya etkilerinin araştırılması ve patlatma yerine başka alternatiflerin açıklanması, patlayıcılıların nerelerde tutulacağı), patlayıcı miktarı ve cinsi arazi hazırlanmasında kullanılacak işler için kullanılacak aletler ve makineler, acil eylem planı hakkında bilgi verilmesi, Proje üniteleri kazısı esnasında patlatma yapılması planlanmamaktadır. Proje üniteleri inşaatı esnasında toksik ya da tehlikeli bir madde kullanılmayacaktır. Proje kapsamında 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunun ve bu Kanuna dayalı çıkarılan tüzük ve yönetmeliklere uyulacaktır. Kullanılacak sularla ilgili olarak Ankara Umumi Hıfzıssıhha Kurul Kararlarından (UHKK) 2006/1 Kararına uyulacaktır.inceleme Kurulu tarafından belirlenecek Sağlık Koruma Bandı mesafelerine uyulacaktır. V.1.3. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler, ulaştırma altyapının inşası ile ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüşler, izinler), Dereli HES tesislerine ulaşımda herhangi bir sıkıntı bulunmamaktadır. Beypazarı İlçesinden Uruş Beldesi istikametine giden asfalt yol ile ulaşım sağlanabilmektedir. Beypazarı ilçesinden tesis yerlerine yaklaşık 30 km uzunluğunda ve büyük bir bölümü asfalt kaplama olan bir yol ile ulaşılmaktadır. 74

87 Ulaşım sorunu olmayan proje sahasında, mevcut yolların ıslahı, rolekasyonu, gerekli yerlerinde bakım onarım çalışmaları ve yol bulunmayan yerlerde geçici yollar yapılacaktır. İnşaat esnasında köy yolunun ulaşımını kesintiye uğratmadan ve yol standardını bozmadan gerekli tedbirler alınacaktır. HES santrali ve diğer tesislerin köy yollarına bağlantıları mevcut yollardan yapılacak (dere yatağı yolu. arazi yolu orman yolu gibi), köy yoluna yeni bir yol ile bağlantı yapılmak istenmesi halinde, Ankara İl Özel İdaresi'ne müracaat edilerek "Geçiş yolu ön izin belgesi'" alınacaktır. Köy yollarında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb. maddeler yola doğru verilmeyecek, istiap haddinden fazla yükleme yapılmayacak, köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları, menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına zarar verilmeyecek, zarar verildiği takdirde ise ilgili idarenin tespit ettiği bedel üzerinden ziyanın tazmini cihetine gidilecektir Proje kapsamında meydana gelebilecek her türlü zarar ve ziyan yüklenici firma tarafından karşılanacaktır. Yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Ayrıca kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımı yapılacaktır. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. Yapılacak kazılarda açığa çıkacak kazı malzemesinin bir kısmı, ulaşım yollarına serilerek, yol düzenlemesinde kullanılacaktır. Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Proje kapsamında yollar ve sanat yapılarına zarar verilmesi durumunda, zararlar trafiği aksatmayacak şekilde en kısa zamanda giderilecektir. Ulaşım altyapısı inşaatı sırasında toz yayıcı mekanik işlemler; kazı ve dolgulardan çıkan malzemenin nakliyesi, depolanması olacaktır. Toz oluşumunu en aza indirmek için, saha içinde ve nakliye sırasında hareket halindeki kamyonlara hız sınırlandırması getirilecektir. Stabilize yollarda arazöz ile düzenli olarak sulama yapılacaktır. Taşıyıcı kamyonların malzeme taşınması sırasında üzeri kapatılacaktır.yükleme boşaltma işlemi yapılırken savurma yapmamaya özen gösterilecektir. Böylece, ulaşım altyapısı inşaatı sırasında ortaya çıkacak tozun çevreye olumsuz etkisi minimuma indirilecektir. Projenin inşaat aşamasında kullanılacak olan makine ve adetleri aşağıdaki tabloda görüldüğü üzere, bütün iş makinelerinin aynı anda çalışması durumunda maksimum 33 adettir. Makine Cinsi Adet Ekskavatör 4 Dozer 2 Paletli yükleyici 4 Damperli kamyon 10 Su tankeri 2 Jeneratör 2 Vibrasyonlu silindir 4 Beton pompası 2 Seyyar kompresör 3 75

88 Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet Etütleri Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası (2012) adlı çalışma kapsamında en yakın Devlet karayolundaki trafik hacmi; Şekil 7. Proje alanının trafik yükü haritası (Kaynak: mharitasi/trafikhacim2012.pdf) Tablo 37. Tesisin inşaat aşamasında karayolunu etkileyecek araç yükü Araç Cinsi* Araç İnşaat aşamasında Faaliyetten Kaynaklanan Sayısı* kullanılacak Ek Trafik Yükü (%) (Günlük) Araç Sayısı Otomobil Orta Yüklü Ticari Taşıt Otobüs 73 - Kamyon ,8 Kamyon+Römork, Çekici+Yan Römork Toplam Taşıt ,8 Kaynak: 2012, Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası Tesisin inşaat döneminde günde maksimum 33 iş makinesi hareketi beklenmektedir. Bu ek trafik yükünün (% 5,8) mevcut trafik yoğunluğuna önemli bir etkisi olmayacağı düşünülmektedir. İnşaat ve işletme aşamalarında proje kapsamında yapılacak her türlü faaliyette ulaşım ve nakliye mümkün olduğunca mevcut yollardan sağlanacaktır. Yolların zarar görmemesi için gerekli tüm tedbirler alınacak olup, zarar görmesi durumunda tüm zarar ilgili Karayolları Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde firma tarafından karşılanacaktır. Proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak geçişi sağlanacaktır. Konu hakkında ilgili DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nden gerekli izinler alınacaktır. 76

89 V.1.4. Zemin emniyeti, regülatör ve kanal yapılarından su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, Dereli Regülatörü ekseninde sızdırmazlık için perde enjeksiyonu yapılacak olup tasarımı, ayrıntılı bilgi ve çizimler kati proje aşamasında yaptırılacak imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüt raporu ile belirlenecektir. Regülatör ekseni boyunca olabilecek su kaçaklarını önlemek amacıyla ana kayaya bağlanacak şekilde perde enjeksiyonu tasarlanacaktır. Perde enjeksiyonu sınırı ana kayanın geçirgenliği, yer altı suyu derinliği ile diğer jeoteknik özellikler göz önüne alınarak belirlenecektir. V.1.5. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı, (**) Bu bölümde su temini faaliyeti için Bölüm IV'de verilen mevcut çevre üzerinde olması muhtemel etkiler ortaya konarak, alınacak önlemler belirtilmelidir Proje alanı veya yakın çevresi için yapılmış bir taşkın etüdü yoktur. İletim hattının geçtiği güzergahtaki dereler taşkına neden olarak iletim kanalını etkileyebilecektir. Bu durumu önlemek için, derelere müdahele edilmeden sel geçitleri yapılacaktır. Proje yapılarının taşkın risklerinden korunması için gerekli bütün tedbirler alınacaktır. Projenin iletim hattı güzergâhı boyunca karşılaşılan kuru/sulu dereler, akışına engel olunmayacak şekilde alt geçitten geçilecektir. Bu konuda projeler hazırlanıp DSİ 5.Bölge Müdürlüğünden onay alınacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. V.1.6. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı, dip taraması, vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb) Proje üniteleri inşaatı sırasında Süvari Çayı üzerinde herhangi bir amaçla kazı, dip taraması yapılmayacaktır. V.1.7. İnşaat işlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında mevcut canlı türlerine (karasal ve sucul flora-fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin ne şekilde korunacağı, alınacak önlemler, Dereli Regülatörü gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, regülatör sağ sahilinde su alma yapısının yanında dere talveg kotunda çakıl geçidi planlanmıştır. Çakıl geçidi normal işletme halinde regülatör arkasında birikecek olan rüsubatın temizlenmesi amacı ile kullanılacağı gibi inşaat aşamasında da derivasyon amaçlı olarak kullanılacaktır. Bu esnada, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak çakıl geçiti inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. 77

90 Süvari Çayı akımlarının tamamı derive edileceği için inşaat alanının membaında ve mansabında canlı hayata olumsuz etkisi olmayacaktır. V.1.8. Proje kapsamındaki tesislerin (Regülatörler, HES, iletim kanalı, tünel yapımı ve servis yollarının v.s.) yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin nereden, nasıl ve ne miktarda temin edileceği, Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Kazı esnasında çıkacak malzeme miktarının yeterli olmaması durumunda gerekli beton agrega malzemesinin bir kısmı ücreti karşılığında, Güdül veya Beypazarı'nda kurulu hazır beton santrallerinden temin edilecektir. Proje kapsamında inşaat aşamasında kullanılacak dolgu malzemesi beton vb. malzemelerin ÇED sürecini tamamlamış ocak ve santrallerden karşılanacaktır. V.1.9. İnşaat aşamasında kullanılmak üzere taşocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi malzeme ocaklarının (açılması durumunda) sayısı, ocakların alan büyüklükleri, işletme alan büyüklükleri ve koordinatları, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları, uygulanacak üretim yöntemleri, basamak yüksekliği, genişliği, şev açısı, basamak sayısı, ocakların başlangıç ve nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi, Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. V Malzeme ocağı açılıp açılmayacağının belirtilmesi, açılması durumunda patlatma işleminin ne şekilde yapılacağının açıklanması, patlatma paterni, bir atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taşınımlan, depolanmaları ve kullanımları, hava şoku ve kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin değerlendirilmesi, Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. V Malzeme ocaklarında (açılması durumunda) üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), nakliye güzergahları, ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, Ocak alanının çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri, ocak alanına ait imalat haritası ve kesiti, yakın çevresini de gösteren vaziyet planı, kullanılacak makine ekipmanları, Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. V Kırma-eleme tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi, kurulması durumunda kurulacağı alanın, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, alanın koordinatları, kapladığı alan büyüklüğü, tesis kapasitesi, tesis alanı çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri,( toz gürültü v.s alınacak Önlemler), tesisi iş şeması, tesis alanının mevcut kullanımı ve mülkiyeti, tesis alanının 1/ ölçekli haritada gösterilmesi, kullanılacak makine ekipmanları, Proje kapsamında kırma-eleme tesisi kurulmayacaktır. 78

91 V Beton Santrali tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi kurulması durumunda kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. V Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile bunların nerelerde ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, Dereli Regülatörü gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, regülatör sağ sahilinde su alma yapısının yanında dere talveg kotunda çakıl geçidi planlanmıştır. Çakıl geçidi normal işletme halinde regülatör arkasında birikecek olan rüsubatın temizlenmesi amacı ile kullanılacağı gibi inşaat aşamasında da derivasyon amaçlı olarak kullanılacaktır. Bu esnada, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak çakıl geçiti inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Çakıl geçiti inşaatında iş makinesi olarak ekskavatör, kamyon ve beton mikseri kullanılacaktır. V Olabilecek heyelanlara karşı alınacak Önlemler, Regülatör yerinde her iki yamaçta aktif veya potansiyel heyelan alanlarına rastlanmamaktadır. Diğer bir ifade ile regülatör yerinde sağ ve sol yamaçlarda duraylılık açısından sorun oluşturacak bir unsura rastlanmamıştır.iletim kanalı güzergahının yaklaşık metreleri arasında yamaçta eski bir heyelan bulunmaktadır.heyelan incelendiğinde duraylılığını korumakta olduğu görülmektedir. Yapılacak olankanal imalatlarının duraysızlığa neden olmayacağı düşünülmektedir.iletim hattının yaklaşık ile kanal sonuna kadar taraça biriminde kanalimalatları yapılacaktır. Bu bölümde aktif veya potansiyel yamaç duraysızlığı olabilecek bir unsura rastlanmamaktadır (Bkz. Ek-8). V Yeraltı suyuna etkiler, Dereli regülatörü yapılması planlanan yerde olarak volkanik kayaçlar yüzeylenmektedir. Regülatör yerinde yüzeylenen kayaçlar andezitler ve aglomeralardır. Andezit ve aglomeratik kayaçlar oluşumları sırasında gelişmiş olan birincil gözenekliliğin dışında süreksizlikler (kırık-çatlak sistemleri, katmanlanma düzlemleri vb) boyunca gelişen ikincil gözeneklilik söz konusudur. Diğer bir ifade ile regülatör yerinde bulunan volkanikler birincil olarak geçirimsiz niteliktedirler. Ancak tektonizma etkisi ile gelişen süreksizlikler, volkanik kayaçların geçirimli-yarı geçirimli özellikler sunmasına neden olmaktadır. 79

92 Kanal güzergahında, yükleme havuzu yerinde, cebri boru güzergahında ve santral yerinde ana kaya durumundaki Uruş Formasyonu na ait kaya birimleri genel olarak kil içeriklidirler. Proje yerinde açılan sondajlarda ve saha gözlemlerinde elde edilen veriler ışığında kiltaşları genel olarak sit ve kum içerebilmektedirler. Bu nedenle proje alanı ve yakın çevresinde gözlenen Uruş Formasyonuna ait kiltaşları geçirimsiz- yarı geçirimli niteliktedirler. Proje alanında Uruş Formasyonu na ait kil taşları üzerinde örtü şeklinde bulunan taraça ve akarsu yatağında bulunan alüvyon vb. güncel birimler geçirimli karakterdedirler (Bkz. Ek-8). Proje kapsamında 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya karşı Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili tüm önlemler faaliyet sahibince alınacaktır. V İnşaat esnasında kırma, öğütme, yıkama-eleme, taşıma ve depolama gibi toz yayıcı işlemler, kümülatif değerler, Proje kapsamında yer alan tesislerin, arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında toz yayıcı işlemler için toz emisyonu hesaplaması yapılacaktır. Proje inşaat aşamasında; - Bitkisel toprağın sıyrılması, - Regülatör sahasında yapılacak çalışmalar sırasında, - İletim hattının inşaatı sırasında, - HES sahasında yapılacak çalışmalar sırasında, - Taşıma ve depolama işlemleri sırasında, - Araçların proje alanında hareketleri sırasında toz emisyonu meydana gelecektir. Proje kapsamında yer alan üniteler (regülatör, iletim kanalı, HES) ayrı yerlerde yer aldığı için toz emisyonu hesaplamaları; - Bitkisel toprağın sıyrılması, - Regülatör Sahası (Regülatör ve yardımcı üniteler) - İletim Sahası, -HES Sahası (Yükleme Havuzu, Cebri Boru ve Santral Binası) için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Söz konusu tesisin arazi hazırlığı ve inşaat çalışmalarının 2 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Faaliyet sahasında ve kurulacak tesislerde toz kaynağı olan her bir ünite kapalı sistem olarak kurulacaktır. Proje üniteleri kazısı esnasında patlatma yapılması planlanmamaktadır. Proje kapsamında toplam m 3 hafriyat yapılacaktır (Bkz. Tablo- 35). Regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzeme inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Proje kapsamında arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonları ile ilgili hesaplamalar aşağıda yer almaktadır. 80

93 Tablo 38. Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Kaynaklar Emisyon Faktörleri (kg/ton) Kontrolsüz Kontrollü Patlatma 0,080 - Sökme 0,025 0,0125 Yükleme 0,010 0,005 Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) 0,7 0,35 Boşaltma 0,010 0,005 Depolama 5,8 2,9 Birincil Kırıcı İkincilKırıcı (Kaynak: Tarih ve Sayılı SKHKKY ) Tablo 39. Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu Süre Sınır değer [µg/m 3 YIL ] Parametre [CO mg/m 3 ] [Çöken toz mg/m gün] Havada Asılı Partikül Madde (PM 10) KVS 300* UVS 150* Çöken toz KVS 650* UVS 350* (Kaynak: Tarih ve Sayılı SKHKKY ) BİTKİSEL TOPRAĞIN SIYRILMASI Proje güzergahında sıyrılacak için bitkisel toprak çıkacak toplam kazı miktarı (Yumuşak zemin kazı + Kaya Kazısı) m 3 tür (Bkz. Tablo-35). Kazı miktarının %2 sinin bitkisel toprak olduğu varsayılarak; bitkisel toprak miktarı; m 3 x %2 = 3.851,4 m ,4 m 3 x 1,6 ton/m 3 = 6.162,2 ton dur. Proje için 24 ay olarak planlanan inşaat aşaması boyunca sıyrılan bitkisel toprak, proje güzergahı boyunca belirlenen 5 adet (toplam alan= m 2 ) kazı fazlası malzeme alanında hafriyattan ayrı olarak depolanacaktır (Bkz. Ek-2B). Bitkisel toprak, erozyona karşı korunarak; daha sonra ünitelerin çevresinde rekreasyon alanlarının peyzaj düzenlemesinde kullanılacaktır. REGÜLATÖR SAHASI Dereli Regülatörü sahasında 6 ayda, m 3 malzeme alımı hedeflenmektedir (Bkz. Tablo-35). Ayda 26 gün, günde 8 saat çalışılması planlanmaktadır. Barajlarda zemin kazısı için malzeme yoğunluğu ortalama 1,8 ton/m 3 alınmıştır. Kaya malzeme yoğunluğu 2,6 ton/m 3 alınmıştır. (Kaynak: Bu durumda toplam hafriyat miktarı; (2.000 m 3 x 1,8 ton/m 3 ) + (400 m 3 x 2,6 ton/m 3 )= ton dur. Hafriyatın %2 sinin bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda bitkisel toprak çıkarıldığında kazı miktarı; x 0,98 = ton dur. 81

94 Regülatör sahasında oluşacak toplam toz emisyonu; Toplam hafriyat miktarı : ton Çalışılacak gün sayısı : 156 gün (6 ay x 26 gün) Günlük hafriyat miktarı : 29 ton Günde çalışılacak saat : 8 saat Saatlik hafriyat miktarı : 3,7 ton/saat a) Kazı Regülatör sahasının inşaatında kazı işlemi sırasında bir miktar tozlanma olacaktır. Oluşabilecek toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Malzeme çıkarma emisyon faktörü : 0,025 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Kazı: 3,7 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,092 kg/saat..(1) b) Yükleme Çıkarılan hafriyatın kamyonlara yüklenmesi esnasında bir miktar tozlanma olacaktır. Oluşabilecek toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Malzeme yükleme emisyon faktörü : 0,01 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Yükleme: 3,7 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,037 kg/saat.(2) c) Taşıma Kamyonlara yüklenen malzemeler, proje güzergahı boyunca belirlenen kazı fazlası 1 No lu depolama alanında geçici olarak biriktirilecektir. Taşıma mesafesi ortalama 50 m alınmıştır. Günlük kazı miktarı 29,4 ton/gün olup, kamyon kapasiteleri 25 ton dur. Buna göre sefer sayısı 29,4 /25=1,176= 2 sefer/gün olarak alınmıştır. Taşıma emisyon faktörü : 0,7 kg toz/km-araç (Müezzinoğlu, A,) Sefer Uzunluğu : 0,1 km/sefer (gidiş-dönüş) Taşıma : 0,7 kg/km,araç x 1 araç x 0,1 km/sefer x 2 sefer/gün= 0,14 kg/gün=0,038 kg/saat (3) d) Boşaltma Çıkarılan hafriyat geçici olarak proje alanı yakınlarındaki kazı fazlası malzeme alanında depolanacaktır. Malzemenin geçici olarak depolanacağı alana boşaltılması esnasında oluşacak olan toz miktarları; Malzeme boşaltma emisyon faktörü : 0,01 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A.) 3,7 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,037 kg/saat..(4) e) Depolama Çıkarılan malzemenin en yakın kazı fazlası malzeme sahasında (A) depolanması sırasında oluşacak olan toz miktarları; Malzeme Depolama Emisyon Faktörü: 5,8 kg/ha-gün (Müezzinoğlu, A.) 5,8 kg/ha-gün x 11 m 2 /gün x 1 ha/ m 2 x 1 gün/24 saat = 0,0026 kg/saat (5) Regülatör Alanında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu Miktarı Toplam = (1)+(2)+(3)+(4)+(5) Toplam: 0, , , , ,0026 = 0,21 kg/saat 82

95 83 Regülatör sahasında inşaat esnasında oluşacak hafriyat için oluşacak PM emisyonun kütlesel debisi 0,21 kg/saat tir. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerini sağlamaktadır. Regülatör yerine en yakın yerleşim yeri doğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafede Tahtacıörencik mevkiidir. Yapılan hesaplamalar sonucunda, Tahtacıörencik mevkiinin tozumadan etkilenmesi söz konusu değildir. İLETİM SAHASI Bu alanda iletim kanalı inşaatı yapılacaktır. İletim kanalının uzunluğu m olup, toplam m 3 kazı yapılacaktır (Bkz. Tablo-35). İletim kanalı inşaatında toplam çalışma süresi 15 ay, ayda 26 gün ve günde 8 saat olarak planlanmaktadır. Barajlarda zemin kazısı için malzeme yoğunluğu ortalama 1,8 ton/m 3 alınmıştır.kaya malzeme yoğunluğu (kireçtaşı) ise 2,6 ton/m 3 alınmıştır (Kaynak: Bu durumda toplam hafriyat miktarı; (3.659 m 3 x 1,8 ton/m 3 ) + ( x 2,6)= = ton dur. Hafriyatın %2 sinin bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda bitkisel toprak çıkarıldığında, iletim kanalı için kazı miktarı; x 0,98 = ton dur. İletim kanalı inşaatı esnasında oluşacak toplam toz emisyonu; Toplam hafriyat miktarı : ton Çalışılacak gün sayısı : 390 gün (15 ay x 26 gün) Günlük hafriyat miktarı : 88,3 ton Günde çalışılacak saat : 8 saat Saatlik hafriyat miktarı : 11 ton/saat a) Kazı 11 ton kazı işleminin yapılması sonucunda meydana gelecek toz emisyonu; Malzeme çıkarma emisyon faktörü : 0,025 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Kazı: 11 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,275 kg/saat (1) b) Yükleme Çıkarılan hafriyatın kamyonlara yüklenmesi esnasında bir miktar tozlanma olacaktır. Oluşabilecek toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Malzeme yükleme emisyon faktörü : 0,01 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Yükleme: 11 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,11 kg/saat (2)

96 c) Taşıma Kamyonlara yüklenen malzemeler en yakın kazı fazlası malzeme alanında geçici olarak biriktirilecektir. Taşıma mesafesi ortalama 50 m alınmıştır. Saatlik kazı miktarı 11 ton/sa olup, kamyon kapasiteleri 25 ton dur. Buna göre sefer sayısı 11 / 25= 0,44 ~ 1 sefer/saat olarak alınmıştır. Taşıma emisyon faktörü : 0,7 kg toz/km-araç (Müezzinoğlu, A,) Sefer Uzunluğu : 0,1 km/sefer (gidiş-dönüş) Taşıma : 0,7 kg/km,araç x 1 araç x 0,1 km/sefer x 1 sefer/saat= 0,07 kg/saat..(3) d) Boşaltma Hafriyatın geçici depolanacağı alanlara boşaltılması sırasında bir miktar toz oluşacaktır. Oluşabilecek toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Malzeme boşaltma emisyon faktörü : 0,01 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Boşaltma : 11 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,11 kg/saat (4) e) Depolama Çıkarılan malzemenin proje güzergahı boyunca belirlenen kazı fazlası malzeme alanlarında (Bkz. Ek-2B) geçici olarak biriktirilmesi planlanmaktadır. Günlük depolama alanlarının ortalama alanı 35 m 2 dir. Hafriyatın geçici depolama alanında depolanması sırasında oluşacak olan toz miktarları; Malzeme Depolama Emisyon Faktörü: 5,8 kg/ha-gün (Müezzinoğlu, A.) 5,8 kg/ha-gün x 35 m 2 /gün x 1 ha/ m 2 x 1 gün/24 saat = 0,0084kg/saat (5) Tüm bu işlemler sonrası iletim kanalı inşaatı sırasında meydana gelecek toplam toz emisyonu debisi; Toplam = (1)+(2)+(3)+(4)+(5) Toplam toz emisyonu :0,275+ 0,11 + 0,07 + 0,11 + 0,0084 = 0,57 kg/saat İletim kanalı inşaatı esnasında oluşacak PM emisyonun kütlesel debisi 0,57 kg/saat dir. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiç bir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo 2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerini sağlamaktadır. İletim kanalına en yakın yerleşim yerleri; - İletim kanalı başlangıcına, kuzeybatıda kuşuçuşu 2,1 km mesafedeki Doğançalı Mevkii, - İletim kanalı ortalarına, kuzeydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Tahtacıörencik Mevkii, - İletim kanalı sonlarına, güneydoğuda kuşuçuşu 1,8 km mesafedeki Uruş beldesidir. Yapılan hesaplamalar sonucunda, söz konusu yerleşimlerin tozumadan etkilenmesi söz konusu değildir. 84

97 HES SAHASI HES sahasında; santral binası ve kuyruksuyu kanalı inşaatı çalışmaları yapılacaktır. HES sahasında m 3 malzeme alımı yapılacaktır (Bkz. Tablo-35). Barajlarda zemin kazısı için malzeme yoğunluğu ortalama 1,8 ton/m 3 alınmıştır. Kaya malzeme yoğunluğu 2,6 ton/m 3 alınmıştır (Kaynak: Bu durumda toplam hafriyat miktarı; (1.020 m 3 x 1,8 ton/m 3 ) + (1.200 m 3 x 2,6 ton/m 3 )= ton dur. Hafriyatın %2 sinin bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda bitkisel toprak çıkarıldığında kazı miktarı; x 0,98 = ton dur. HES sahasında yapılacak kazı çalışmalarının, 12 ay içerisinde tamamlanması öngörülmüş ve toz hesapları aşağıda yapılmıştır. HES sahasında oluşacak toplam toz emisyonu; Toplam hafriyat miktarı : ton Çalışılacak gün sayısı : 312 gün (12 ay x 26 gün) Günlük hafriyat miktarı : 15,6 ton Günde çalışılacak saat : 8 saat Saatlik hafriyat miktarı : 1,95 ton/saat a) Kazı HES sahası yapımında yer alacak ünitelerin yapımı için yapılacak kazı esnasında bir miktar tozlanma olacaktır. Oluşabilecek toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Malzeme çıkarma emisyon faktörü : 0,025 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Kazı: 1,95 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,049 kg/saat...(1) b) Yükleme Kazıdan çıkan hafriyatın kamyonlara yüklenmesi esnasında bir miktar tozlanma olacaktır. Oluşabilecek toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Malzeme yükleme emisyon faktörü : 0,01 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Yükleme: 1,95 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,02 kg/saat.(2) c) Taşıma Kamyonlara yüklenen malzemeler santral sahasının güneyinde 50 m mesafedeki kazı fazlası malzeme sahasında geçici olarak biriktirilecektir. Taşıma mesafesi 50 m alınmıştır. Günlük kazı miktarı 15,6 ton/gün olup, kamyon kapasiteleri 25 ton dur. Buna göre sefer sayısı 15,6 /25=0,62= 1 sefer/gün olarak alınmıştır. Taşıma emisyon faktörü : 0,7 kg toz/km-araç (Müezzinoğlu, A,) Sefer Uzunluğu : 0,1 km/sefer (gidiş-dönüş) Taşıma : 0,7 kg/km,araç x 1 araç x 0,1 km/sefer x 1 sefer/gün= 0,07 kg/gün=0,019 kg/saat (3) 85

98 d) Boşaltma Hafriyatın geçici depolanacağı alanlara boşaltılması sırasında bir miktar toz oluşacaktır. Oluşabilecek toz hesabı aşağıda yapılmıştır. Malzeme boşaltma emisyon faktörü : 0,01 kg toz/ton (Müezzinoğlu, A,) Boşaltma : 1,95 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,02 kg/saat.(4) e) Depolama Çıkarılan malzemenin HES sahası yakınlarında bulunan depolama sahasında geçici olarak biriktirilmesi planlanmaktadır. Geçici depolama alanı m 2 dir. Hafriyatın geçici depolama alanında depolanması sırasında oluşacak olan toz miktarları; Malzeme Depolama Emisyon Faktörü: 5,8 kg/ha-gün (Müezzinoğlu, A.) 5,8 kg/ha-gün x 6 m 2 /gün x 1 ha/ m 2 x 1 gün/24 saat = 0,002 kg/saat (5) Tüm bu işlemler sonrası iletim sahası çalışmaları sırasında meydana gelecek toplam toz emisyonu debisi; HES Sahasında Meydana Gelecek Toplam Toz Emisyonu: Toplam = (1)+(2)+(3)+(4)+(5) Toplam toz emisyonu : 0, ,02 + 0, ,02 + 0,002 = 0,11 kg/saat HES sahasında inşaat esnasında oluşacak hafriyat için oluşacak PM emisyonun kütlesel debisi 0,11 kg/saat tir. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiç bir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerini sağlamaktadır. Dereli HES sahasına en yakın yerleşim yeri, güneydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesi dir. KÜMÜLATİF TOZ EMİSYONU: Regülatör inşaatı esnasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu Miktarı = 0,21 kg/saat İletim kanalı inşaatı esnasında Oluşacak Toplam Toz Emisyonu Miktarı = 0,57 kg/saat HES Sahasında Meydana Gelecek Toplam Toz Emisyonu = 0,11 kg/saat Proje kapsamındaki toplam emisyon miktarı : 0,21+0,57+0,11= 0,89 kg/saat Proje kapsamında bütün faaliyetler göz önüne alınarak kümülatif toz emisyonu hesaplanmıştır. Proje kapsamında patlatma yapılması söz konusu değildir. Bölgede kümülatif emisyon hesabına dahil edilecek başka emisyon kaynağı bulunmamaktadır. 86

99 Proje üniteleri inşaatı esnasında oluşacak hafriyat için yapılan kümülatif hesaplamalara göre PM emisyonun kütlesel debisi 0,89 kg/saat tir. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiç bir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerini sağlamaktadır. Bu nedenle toz emisyonu modellemesi yapılmamıştır. V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında değerlendirilmesi, Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. Proje kapsamında; 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında, Toprak Koruma Projesi yaptırılmış olup, tarım dışı amaçlı kullanım izinleri alınmıştır. Konuyla ilgili Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşü Ek-23'te sunulmuştur. Projenin uygulanması ve faaliyetin sona ermesi aşamalarında 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu na uyulacak ve buna göre gerekli tüm önlemler alınacaktır. V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, Faaliyet alanının yeri: Proje Ankara Orman Bölge Müdürlüğü Beypazarı Orman İşletme Müdürlüğü Beypazarı ve Kapaklı İşletme Şefliği Beypazarı Orman İşletme Şefliği 603,638,672 ve Kapaklı Orman İşletme Şefliği 170 nolu Bölmelere kalmaktadır.mevcut ağaç türü Meşe dir. İşletme şekli Bozuk Baltalık. Mevcut meşcere tipleri OT,BM, BM-T, E,Z meşcere tipleri mevcuttur. Saha 3. Derece yangına hassas bölgedir.sahada Tohum Meşceresi Milli Park, Av Yaban Hayatı Muhafaza Ornanı, Av Üretme Sahası, Turizm Alanı, Özel Çevre Koruma Bölgesi,Askeri Yasak Bölge, Sit Alanı,Tabiat Anıtı, yoktur. Proje kapsamında amenajman planları doğrultusunda kesilecek ağaç sayısı hesaplanmış olup aşağıdaki tabloda verilmiştir. 87

100 Tablo 40. Kesilecek ağaç hesabı Meşcere Tipi Alanı (m 2 ) Hektardaki Ağaç Adeti Hektardaki Servet Toplam Ağaç Adedi Toplam Servet BM BM- T Toplam: Kesilecek ağaçların hesaplanmasında ağaçlandırma sahalarındaki 8 cm nin altındaki fidanlar envanter dışı olduğundan hesaplanmalara dahil edilmemiştir.yürürlükteki amenajman Planlarında Bozuk sahalarda servet envanteri yapılmış ancak sayısal veriler yoktur. Bu nedenle bozuk sahalardaki kesilecek ağaç adedi ortalama 0,200 m 3 ortalaması alınarak hektardaki ağaç adedi belirlenmiştir. Proje Sahası daha evvel yangın görmemiştir. Proje kapsamında BM-T,BM meşcere tiplerinde toplam 4 adede denk 0,760 m 3 ağaç kesilecektir. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar, Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar inşaat aşamasında iş makinelerinde akaryakıt kullanımından kaynaklı gaz emisyonları oluşumu söz konusu olacaktır. Tablo 41. Motorinin Özellikleri ÖZELLİKLER MOTORİN KIVAM ÇOK AKICI TİP DAMITILMIŞ RENK AMBER YOĞUNLUK(15 0 C-gr/cm 3 ) VİSKOZİTE(38 0 C) 2.68 AKMA NOKTASI(0 0 C) -18 ATOMİZASYON SICAKLIĞI(0 0 C) ATMOSFERİK POMPALAMA SICAKLIĞI(0 0 C) ATMOSFERİK KARBON ARTIKLARI(%) ESER KÜKÜRT(%) OKSİJEN-AZOT(%) 0.2 HİDROJEN(%) 12.7 KARBON(%) 86.4 SU VE ÇÖKELTİ(%) KÜL(%) ESER ESER ISI DEĞERİ(Kcal /lt) Kaynak: Hava Kirliliği Kontrol Ve Denetim, Kimya Müh. Odası, Mayıs,

101 Tablo 42. İnşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinin sayısı ve güç düzeyleri Makine Cinsi Adet Gücü(HP) Ekskavatör HP Dozer HP Paletli yükleyici HP Damperli kamyon HP Su tankeri 2 85 HP Jeneratör 2 90 HP Beton pompası 2 85 HP Vibrasyonlu silindir HP Seyyar kompresör 3 90 HP Nitekim bir iş makinesinin saatte 4 L motorin harcadığı varsayılır. Bu durumda harcanan motorin miktarı; 4 L/saat 1 adet iş makinesi 33 adet iş makinesi = 132 L motorin/saat Motorinin Özgül ağırlığı = 0,84 kg/l Saatte Tüketilecek Motorin Miktarı = 132 L/ saat 0,84 kg/l= 111 kg/saat Tablo 43. Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Faktörleri KİRLETİCİ DİZEL (Kg/ L) Karbonmonoksit 9,7 Hidrokarbonlar 29,0 Azot Oksitler 36,0 Kükürt Oksitler 6,5 Tablo 2.1 Kütlesel Debiler Normal işletme şartlarında ve haftalık iş Emisyonlar günlerindeki işletme saatleri için kütlesel debiler (kg/saat) Bacadan Baca Dışındaki Yerlerden Toz 10 1 Kurşun Kadmiyum Talyum Klor 20 2 Hidrojen klorür ve Gaz Halde 20 2 İnorganik Klorür Bileşikleri Hidrojen florür ve Gaz Halde İnorganik Florür Bileşikleri Hidrojen Sülfür Karbon Monoksit Kükürt Dioksit 60 6 Azot Dioksit [NO x (NO cinsinden)] Toplam Organik Bileşikler 30 3 Not: Tablodaki emisyonlar İşletmenin tamamından (bacaların toplamı) yayılan saatlik kütlesel debilerdir. Kaynak: Tarih ve Sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 89

102 Buna göre iş makinelerinden kaynaklanacak kirletici değerleri aşağıda verilmiştir. Tablo 44. Hesaplanan Emisyon Miktarları ve Sınır Değerler Kirletici DİZEL Sınır Değer Hesaplanan Değer Kg/L (kg/saat) Karbonmonoksit 9,7 111 kg/saat 9,7 Kg/L / 1000 Kg/ L = 1,07 Kg/ saat 50 Hidrokarbonlar 29,0 111 kg/saat 29,0 Kg/L / 1000 Kg/ L = 3,22 Kg/ saat ---- Azot Oksitler 36,0 111 kg/saat 36,0 Kg/L / 1000 Kg/ L = 3,99 Kg/ saat 4 Kükürt Oksitler 6,5 111 kg/saat 6,5 Kg/L / 1000 Kg/ L = 0,72 Kg/ saat 6 (Kaynak: Hava Kirliliğinin Ve Kontrolünün Esasları, 1991) Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Ek-2 Tablo 2.1 de belirlenen emisyon miktarları sınır değerlerin altındadır. Yapılan hesaplamalarda aynı anda çalışacak maksimum iş makinesi baz alınmıştır. Projenin tüm aşamalarında çalışacak araçlar ve iş makinalarından kaynaklanacak emisyonların en aza indirgenmesi için, tüm araç ve ekipmanların düzenli olarak kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları sonuçlanana kadar başka araçlar kullanılacaktır. Arazinin hazırlanması, inşaat dönemlerinde; Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İş makinelerinde yakıt olarak dizel yakıt kullanımdan kaynaklı başlıca NO, CO ve PM emisyonları meydana gelecektir. İnşaat aşamasında iş makinelerinden kaynaklanan emisyonun kontrol edilmesi için yeni ve bakımlı araçlar kullanılacak, ayrıca Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Sahada kullanılacak araçların bakım, onarım, yağ ve filtre değişimleri proje sahasında tabanı sızdırmaz beton uygun bir alanda anlaşmalı yetkili firma tarafından yapılacaktır. Yerinde bakım onarım esnasında oluşacak atık yağlar ve değişen parçalar, anlaşmalı yetkili firma tarafından Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Atık Kodları YAĞ ATIKLARI VE SIVI YAKIT ATIKLARI (YENİLEBİLİR YAĞLAR, 05 VE 12 HARİÇ) Atık Motor, Şanzıman ve Yağlama Yağları * Mineral esaslı klor içeren motor, şanzıman ve yağlama yağları A * Mineral esaslı klor içermeyen motor, şanzıman ve yağlama yağları A * Sentetik motor, şanzıman ve yağlama yağları A * Kolayca biyolojik olarak bozunabilir motor, şanzıman ve yağlama yağları A * Diğer motor, şanzıman ve yağlama yağları A Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Proje alanında bakım ve ikmal çalışmaları sonucu oluşması muhtemel atık yağlar özelliklerine göre üzerinde Atık Yağ ibaresi olan bidonlarda geçirimsiz zemin üzerinde depolanacaktır. Söz konusu proje alanında biriktirilen atık yağlar lisanslı araçlarla lisanslı geri kazanım ve /veya bertaraf tesislerine gönderilecektir. Bu kapsamda Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Geçici Depolama başlıklı 18. Maddesi gereğince; 90

103 Atık yağlar geçirimsiz zemin üzerine yerleştirilmiş tanklar/konteynerler içinde toplanacak,farklı kategorideki atık yağlar için farklı tank/konteynerler kullanılacak, Atık yağ geçici depolama tankları/konteynerleri göstergeli, aşırı dolmayı önleyici tertibata sahip olacak, tank/konteynerlerin işaretli yerlerine kadar dolum yapılacak ve hiçbir zaman tam dolu bırakılmayacak, Tank/konteynerler kolayca doldurulabilir ve boşaltılabilir olacak, Tank/konteynerlerin ağzı yeterli büyüklükte ve kapalı, diplerinde toplanmış katı veya çamurumsu çökeltilerin temizlenmesi için gerekli düzeneğe sahip olacak ve yağmur suyundan korunacak, Atık yağlar, kırmızı renkli ve üzerinde Atık Yağ ibaresi olan tank/konteynerlerde toplanacak, Farklı kategorideki atık yağlar birbiri ile karıştırılmayacak, Atık yağ tanklarının bulunduğu geçirimsiz zeminin etrafı 20 cm. yüksekliğinde beton set ile çevrilecektir. Tankların içine su, benzin, fuel oil, boya, deterjan, solvent, antifiriz ve motorin gibi herhangi yabancı bir madde karıştırılmayacaktır. Arıza/zorunlu durumlar haricinde araçların ve iş makinelerinin yağ bakım ve onarımları en yakın sanayi sitesinde yapılabilecektir.proje kapsamında ekipmanlardan kaynaklanacak atık yağlarının ve yakıtların insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini Tarih ve Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ( Tarih ve Tarih ile değişik) "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" ve atık yağların yönetimi konusunda çıkartılacak mevzuat hükümlerine uygun olarak en aza düşürecek atık yönetimi sağlanacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( tarih ve sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atık suların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler, izinler), Projenin inşaat aşamasında toplam 40 kişi çalıştırılacak olup, günlük 6 m 3 su ihtiyacının olması öngörülmektedir. Ayrıca inşaat aşamasında çalışma faaliyetleri sırasında tozumayı önlemek için yapılan sulama için günlük 20 m 3 su kullanılacaktır. İnşaat aşamasında bu durumda günlük 26 m 3 su tüketilecektir. İnşaat aşamasında kullanılacak içme suyu piyasadan satın alınarak damacanalarla, kullanma suyu ise ücreti mukabilinde şehir şebekesinden temin edilecek olup, tankerlerle proje alanına taşınacaktır. 91

104 92 Projenin inşaat aşamasında çalıştırılması planlanan 40 personelden kaynaklanacak evsel nitelikli sıvı atık oluşumu söz konusu olacaktır. Tüm atık suyun %100 geri döndüğü tahmini ve kabulü ile oluşacak atık suyun özellikleri aşağıdaki gibidir. (Bir kişinin günlük su kullanımı Resmi Gazete Tarih ve Sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe giren İller Bankası içme Suyu Projelerine Dair Şehir ve Kasabaların İçme Suyu Projelerin Hazırlanmasına Ait Yönetmelik hükümlerince 150 lt olarak alınmıştır.) Çalışacak kişi sayısı : 40 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşacak atık su : 6 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 1,2 kg/gün KOI : 300 mg/lt KOI olarak kirlilik yükü : 1,8 kg/gün AKM : 200 mg/lt AKM olarak kirlilik yükü : 1,2 kg/gün (Kaynak: USLU, O. Kullanılmış Suların Arıtılması, 1992 İzmir ) İnşaat aşamasında personelden kaynaklı 6 m 3 /gün evsel nitelikli atık su oluşması beklenmektedir. Proje kapsamında oluşacak evsel nitelikli atık sular, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik" hükümlerince belirlenmiş sızdırmasız fosseptik çukurunda depolanacak ve periyodik olarak faaliyet sahibince Uruş ve Güdül Belediyesi vidanjörleri kiralanarak S.K.K.Y. hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Faaliyet sahibince ilgili belediyeler ile Atıksu Yönetim Protokolü yapılarak, atıksuların vidanjörle çektirilmesi sonucunda alınan belgeler saklanarak, denetimler sırasında ilgili görevlilere beyan edilecektir. Sızdırmaz fosseptik planı Ek-26 da verilmiştir. Proje alanında araziye atıksu deşarjı yapılmayacaktır. Bu konuda Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Proje inşaatına başlanılmadan önce memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesi yaptırılacaktır. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, Katı Atıklar Söz konusu projenin inşaat aşamasında 40 kişi istihdam edilecektir. Çalışacak işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. Kişi başı katı atık oluşumu 1,15 kg/kişigün olarak alınmıştır (Kaynak: Katı atık hizmeti verilen belediye sayısı, nüfusu, yaz ve kış mevsimine göre toplanan ortalama katı atık miktarı, Veri yılı 2008). Çalışan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar; 1,15 kg/kişi-gün x 40 kişi=46 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Projenin inşaat aşamasında çalışan personelden kaynaklanan organik kökenli evsel nitelikli katı atıkların yönetimi Tarih ve Sayılı ( tarih ve sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre yapılacaktır.

105 Oluşacak katı atıklar, yönetmelik gereğince işletmenin sağladığı araçla toplanıp, kati proje aşamasında yapılacak protokol neticesinde, Güdül ve Beypazarı/Uruş Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. İnşaata başlanılmadan önce İlgili belediye ile katı atık protokolü yapılacaktır. İnşaat aşamasında oluşacak olan evsel nitelikli katı atıkların Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliğe göre atık kodları yukarıda verilmiştir. Ambalaj atıkları Evsel nitelikli katı atıkların (kağıt, karton, cam, plastik vb.) değerlendirilebilir sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecektir. Proje kapsamında oluşacak ambalaj atıkları belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Bu atıkların Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliği ne göre atık kodları aşağıdaki gibidir. Atık Kodları Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı geri kazanım tesisi olmaması durumunda, belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçla toplanıp Uruş-Beypazarı ve Güdül Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Proje kapsamında ilgili belediyeler ile protokol yapılacaktır. Konuyla ilgili olarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrol Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Tıbbi atıklar İnşaat faaliyetleri aşamasında 40 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışacak kişi sayısının 50 kişinin altında olmasından dolayı revir ünitesinin kurulma zorunluluğu yoktur. Proje kapsamında revir kurulmayacaktır. Oluşacak tıbbi atıklar, pansuman yapılmış pamuk, sargı bezi gibi atıklardır. Tıbbi atıkların miktarı çoğunlukla yaralanma ve kaza gibi nedenlere bağlı olduğundan oluşacak tıbbi atık miktarı tespit edilememektedir. 93

106 Çalışacak personellerden 1 gr/gün-kişi tıbbi atık oluşması tahmin edilmektedir.(kaynak: Patrick,1981,Chzm,1992) Buna göre işletme aşamasında oluşması muhtemel tıbbi atık miktarı; 40 kişi-gün x 1 gr/gün-kişi = 40 gr/gün = 0,04 kg/gün Atık Kodları Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Tıbbi atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacaktır. Tıbbi atıklar delinmeye ve taşınmaya dayanıklı 150 mikron kalınlığında kırmızı plastik torbalara konulacaktır. Tıbbi atıklar kırmızı torbalarda toplandıktan sonra proje alanında özel olarak hazırlanmış tıbbi atık konteynırlarında muhafaza edilecektir. Proje kapsamında oluşacak tıbbi atıklar belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı tıbbi atık bertaraf tesisi bulunmaması durumunda, olası tıbbi atıklar hasta ile birlikte en yakın sağlık kuruluşunun tıbbi atık konteynırına bırakılacaktır. Proje kapsamında oluşacak olan tıbbi atıklar; Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Kaba İnşaat Atıkları (Ahşap, Demir Doğrama, PVC, ve Makine-Ekipmanların Montajı Sırasında Oluşacak Atıklar) Projenin inşaat çalışmaları sırasında oluşacak atıklar hazır beton döküntüleri, tahta kalıp artıkları, demir atıkları, kullanılmayacak duruma gelen inşaat malzemeleri, tel parçaları, malzeme ambalajları vb. atıklardır. Atık Kodları Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik 94

107 Hafriyat Proje güzergahı boyunca 5 adet olmak üzere, toplam m 2 alanda Kazı Fazlası Malzeme Alanı oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, kazı fazlası malzeme sahaları içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Kazı fazlası malzeme sahalarının gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek-2B de verilmiştir. Bu sahalar için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nün uygunluk görüşü ise Ek-18 de verilmiştir. Kazı çalışmaları sonucunda çıkacak olan hafriyat malzemesinin herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır. Kazı işlemlerinden çıkacak hafriyat malzemesi çevre üzerindeki olumsuz etkilerini minimuma indirebilmek için kazı malzemesi tekrar dolgu malzemesi ve rekreasyon amaçlı olarak kullanımı sağlanacaktır. Bitkisel toprak ile diğer ekonomik değeri olmayan pasa ve hafriyat malzemesi ayrı ayrı stoklanacak olup, bitkisel toprak erozyona karşı korunacaktır. Bitkisel toprak, erozyona karşı korunarak; daha sonra ünitelerin çevresinde rekreasyon alanlarının peyzaj düzenlemesinde kullanılacaktır. Regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzeme inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenerek proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi elde edilecektir. İletim hattı boyunca kazılan malzemenin bir kısmı, çukurluk yerlerin doldurulmasında ve proje ünitelerine ulaşım için yol stabilize işlemlerinde kullanılacaktır. Yükleme havuzu ve santral binası yerinde yapılacak kazılarda açığa çıkacak kazı malzemesi, çevre düzenlemesinde kullanılacak ve ünitelere ulaşım yollarına serilerek, yol düzenlemesinde kullanılacaktır. Arazinin hazırlanması ile proje üniteleri inşaatı sırasında gerçekleştirilecek hafriyat ve inşaat artığı malzemeler nedeniyle meydana gelecek katı atıklar olumsuz çevresel etkilere sebep vermemeleri için uygun şekilde (düzenli depolama, mevcut bir düzenli depolama tesisine taşınma vb.) bertaraf edilecektir. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Proje alanında kullanılacak iş makinelerinin lastik değişimleri sonucu çıkabilecek ömrünü tamamlamış lastikler, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak Yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre en yakında bulunan lisanslı geri dönüşüm firmalarına verilerek bertarafı sağlanacaktır. Atık Kodları 16 LİSTEDE BAŞKA BİR ŞEKİLDE BELİRTİLMEMİŞ ATIKLAR Çeşitli Taşıma Türlerindeki (İş Makineleri Dahil) Ömrünü Tamamlamış Araçlar ve Ömrünü Tamamlamış Araçların Sökülmesi ile Araç Bakımından (13, 14, ve hariç) Kaynaklanan Atıklar Ömrünü tamamlamış lastikler * Ömrünü tamamlamış araçlar M Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Atık Pil ve Akümülatörler Tesiste çıkacak olan atık pil ve akümülatörler, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince diğer atıklardan ayrı olarak ve ağzı kapalı sızdırmaz kaplarda biriktirilerek lisanslı tesislere verilecektir. 95

108 Atık kodları Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler, Arazi hazırlanmasından başlayarak, projenin tamamlanmasına kadar yapılan çalışmalarda birçok alet ve makine kullanılacaktır. Proje kapsamında patlatma yapılması planlanmamaktadır. Alanın hazırlanmasında kullanılacak başlıca alet ve ekipmanlar kamyon, loder, ekskavatör v.b. araçlardan oluşmaktadır. Gürültü seviyesinin tanımlanmasında çeşitli metotlar kullanılmakla birlikte burada kullanılacak makinelerin gürültü seviyelerine değerlendirme yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında oluşacak gürültünün gerek çevresinde, gerekse burada çalışan personele olumsuz etkisi olabilir. Tablo 45. İnşaat faaliyetleri esnasında Gürültü kaynakları Gürültü Kaynakları Adet Ses Gücü dba Ekskavatör Dozer Paletli yükleyici Damperli kamyon Su tankeri 2 85 Jeneratör 2 90 Beton pompası 2 85 Vibrasyonlu silindir 4 90 Seyyar kompresör 3 95 (Kaynak: 22/1/2003 trh ve sayılı R.G. Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik) Eşdeğer gürültü seviyesi, aşağıdaki formülden hesaplanmaktadır. Eş değer gürültü düzeyi= Leq = (Toplam Ses Basıncı Düzeyi= Lpt) n LWT = 10 Log Σ10 L Wİ/ İ=1 LWT = 129,34 db 96

109 Daha sonra aşağıdaki formül yardımıyla değişik uzaklıklardaki toplam gürültü seviyesi hesaplanabilir. LpT = LwT + 10 Log (Q/A).. 2 A = 4 π r 2 Q= yönelme katsayısı (Yer düzeyindeki ses kaynağının yarı küresel dağılımı, Q=1) r = Kaynaktan uzaklık (m) Lw= Ses gücü düzeyi İnşaat makinelerinin çalışma frekans aralığı Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaşık gürültü düzeyine eşittir. Bu nedenle; Lpt = L = Lgündüz olarak kabul edilmiştir. Tablo 46. İnşaat faaliyetleri esnasında Gürültü dağılımı r (m) LpT (dba) ÇGDY Yönetmeliği Madde 23. (L gündüz) dba dba uzaklık, m Grafik 16. İnşaat faaliyetleri esnasında gürültü dağılımı 97

110 Tablo-46 ve Grafik-16 da görüldüğü gibi inşaat aşamasında iş makinelerinin beraber çalışmasından çıkan gürültü 250 m den sonra (70,41 dba) yönetmelikteki sınır değerleri sağlamaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri doğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafede Tahtacıörencik mevkii ve güneydoğuda kuş uçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesi dir. Söz konusu yerleşim yerlerinde Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre belirlenen sınır değer (54,85<70) sağlanmaktadır. Bununla birlikte inşaat faaliyetleri esnasında oluşacak gürültü hesaplamaları bütün iş makinelerinin aynı anda çalıştığı varsayılarak yapılmıştır. Faaliyetten kaynaklı oluşacak gürültünün çevreye rahatsızlık vermemesi için inşaat aşamasında tüm iş makineleri eş zamanlı olarak çalıştırılmayacaktır. Ayrıca ilgili yönetmelikler gereğince gerekli tüm önlemler faaliyet sahiplerince alınacaktır. Gürültü konusunda Tarih ve Sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Yönetmeliği nin ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı tüzüğün Madde 22 de belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulaklık, kask ve iş elbisesi vb. kullanmaları sağlanacak ve Madde 78 de belirtilen hükümlere uyulacaktır. Gürültü konusunda 4857 Sayılı İş Kanunu ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği tüzüğünün ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı tüzükte belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulaklık, kask ve is elbisesi vb. kullanmaları sağlanacaktır. Oluşan gürültünün çevreye rahatsızlık vermemesi için gerekli tüm önlemler faaliyet sahiplerince alınacaktır. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, Proje güzergahı boyunca, yeri kati proje aşamasında belirlenecek bir adet prefabrik şantiye binası kurulacaktır. Kurulacak şantiyede çalışan personelin gereksinimlerini karşılayacak mutfak, yatakhane, tuvalet, banyo gibi yapılar tesis edilecektir. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden (Güdül ve Uruş) ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. V Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, Faaliyet ünitelerinin inşasının tamamlanmasından sonra, ünitelerin çevresine öncelikli olarak sahadan sıyrılan bitkisel toprak serilecektir. Peyzaj çalışmalarında Avrupa Peyzaj Sözleşmesi uyarınca bölgenin doğal vejetasyonuna uygun bitki ve ağaç türleri (söğüt, ceviz, ardıç vb.) dikilerek yeşillendirme çalışmalarının yapılması planlanmaktadır. Orman alanlarında yapılacak saha düzenlemeleri Ankara Orman Bölge Müdürlüğü nün nezaretinde yapılacaktır. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. V Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi, Proje alanı ve yakın çevresinde projeden dolayı olumsuz etkilenebilecek herhangi bir kültür ve tabiat varlığı bulunmamaktadır. 98

111 V Diğer özellikler. Burada bahsedilebilecek başka bir özellik bulunmamaktadır. V.2. Projenin işletme aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler, Konuyla ilgili aşağıdaki başlıklar altında detaylı bilgi verilmiştir. V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek enerji üretim miktarları, (Santralın çalışma süreleri) Dereli Regülatörü Tipi Talveg Kotu Kret Kotu Su Alma taban Kotu Proje Debisi : 5 m 3 /s Regülatör Kret uzunluğu : 31 m Çökeltim Havuzu Efektif boyu : m. Havuzda Su Yüksekliği : 3.30 m. Bölme Adedi : 1 Bölme Genişliği : 7.10 m. Havuzda Su Hızı : 0,24 m/sn : Beton dolgu gövdeli, dikey kapaklı, balık geçitli : m : 808 m : m İletim kanalı Yeri ve Tipi : Sağ Sahil, Trapez kesitli Uzunluğu : m. Kapasitesi : 5,0 m 3 /s Şev Eğimi : 1(düşey)/1,5 (yatay) Proje Debisinde Su Yüksekliği : 1,22 m. Eğimi : Yükleme Havuzu Uzunluğu : 87.5 m. Genişliği : 75 m. Derinliği : 4.20 m. Cebri Boru Çapı : 1,35 m. Uzunluğu : 121 m. Adeti : 1 Türbin Tipi : Yatay Eksenli Françis Ünite Adedi : 2 Ünite Gücü : kw Net Düşü : m Verimlilik : %93 99

112 Jeneratör Tipi : Yatay Eksenli 3 fazlı Ünite Adedi : 2 Ünite Gücü : kva Anma Gerilimi : 6,6 kva Güç Faktörü : 0,85 Verimlilik : %95 Frekans : 50 Hz. Ana Transformatör Tipi : Harici yağlı Ünite Adedi : 2 Ünite Gücü : kva Anma Gerilimi : 6,6/34,5kV Soğutma Şekli : ONAF Bağlantı şekli : Y Nd11 Enerji Üretimi Güvenilir Enerji Sekonder Enerji Toplam Enerji : kwh : kwh : kwh Söz konusu tesis, Türkiye genelinde HES lerde olduğu gibi, Şubat-Mayıs ayları arasında (5 ay) tam kapasite ile çalıştırılacaktır. Diğer aylarda ise akarsu debisi, enerji üretimi için yeterli olursa çalıştırılacaktır. V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri (mansapta kalan yerleşim yerlerine ilişkin su hakları, içme- kullanma, sulama, tarımsal faaliyetler, balık üretim tesisi vb) ve etkileri (Projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelerin ekosistem üzerindeki etkilerinin birlikte değerlendirilmesi), Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Dereli HES, Uruş Barajı'nın mutlak ve kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. Proje kapsamında hazırlatılan DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nce onaylı Su Hakları Raporu Ek-16'da sunulmuştur. Proje kapsamında su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. Çiftçiler Suvari Çayından kendi imkanları ile su almakta ve çeltik, hububat ile sebze ekimi yapmaktadırlar. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda bırakılacak sulama suyu miktarları Bölüm V.2.3'te verilmiştir. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. 100

113 V.2.3. Su Kullanım Hakları Raporuna (Regülatörün Yapılacağı Yer Esas Alınarak Su Kullanım Haklarının Belirlenmesi) ilişkin açıklamalar ve öneriler Proje kapsamında hazırlatılan DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nce onaylı Su Hakları Raporu Ek-16'da sunulmuştur. Proje sahası incelendiğinde projenin su kaynağı olan Süvari Çayı üzerinde projeden etkilenen tarımsal arazilerin mevcut olduğu görülür. Membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. Çiftçiler Suvari Çayından kendi imkanları ile su almakta ve çeltik, hububat ile sebze ekimi yapmaktadırlar. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda aşağıdaki tabloda belirtilen su hakları koşulsuz olarak bırakılacaktır. Tablo 47. Dereli Regülatöründen Aylar İtibarı ile Bırakılması Gereken Kadim Su Hakları Miktarı (l/s) Aylar BIRAKILACAK SULAMA SUYU İHTİYACI lt/sn DEĞİRMEN lt/sn TOPLAM lt/sn Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs 97, ,75 Haziran 104, ,55 Temmuz 74, ,80 Ağustos 85, ,00 Eylül 57, ,80 Ekim 9, ,35 Kasım ,00 Aralık ,00 Kaynak: Onaylı Su Hakları Raporu Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. Proje sahasında işler durumda herhangi bir değirmene rastlanılmamıştır. Bununla birlikte alanda uzun zaman önce yıkılmış olan ve kullanılmayan, tapusu köy tüzel kişiliğine ait 2 adet değirmenin kalıntılarına rastlanmıştır. Değirmenlerin çok uzun zaman önceden terk edildiği ve herhangi bir üretimde bulunmadığı tespit edilmiştir. Değirmenlerden bir tanesi sağ sahilde bir tanesi ise sol sahildedir. Sağ sahildekinin harabe olan yeri belli belirsizdir. Sol sahildekinin ise sadece oluk taşı yerinde diğer kısımların hiçbiri bulunmamaktadır. Değirmen oluğu olmaza değirmenlerin yeri dahi bulunamaz. Değirmenler tek taşlı olduğu ve 40 l/s su ile çalıştığı köy sakinleri tarafından söylenmekle birlikte teknik olarak da tek taşlı değirmenler 40 l/s debi ile çalışmaktadır. DSİ Genel Müdürlüğünün Mansap Su Hakları Raporlarının hazırlanmasına yönelik olan genelgesi kapsamında çalışır veya çalışmayan değirmenlere 12 ay süre ile su bırakılması gerekir ifadesi yer almaktadır. Bu nedenle değirmenler için bırakılacak su ve miktarı 12 ay olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca 1 adet pompa istasyonuna rastlanılmış olup, pompa istasyonunun da sadece 2 yıl çalıştığı ve bir daha çalıştırılmadığı tespit edilmiştir. Günümüze kadar yaklaşık 25 yıl geçmişe sahip olması nedeni ile pompaj sulama sahasının tespitini mümkün olmamaktadır. Pompaj sulama sahasında mevcut durumda 25 yıldır kuru koşullarda hububat üretimi yapılmaktadır. 101

114 Bu nedenle 25 yıldır çalışmayan ve sadece pompa binası kalan tesis için su kullanım hakları açısından değerlendirme yapılmamıştır. Ayrıca çalışmayan pompanın sulama sahası Uruş barajı sulama sahası içerisinde kaldığından Uruş barajı sulama projesi için de mansap su hakları raporunun hazırlanmasına teknik olarak ihtiyaç duyulmamıştır. Onaylı Su Hakları Raporu (Bkz. Ek-16) ekinde verilen Uruş ve Güdül Belediye Başkanlığı görüşünde Süvari deresinden su alımlarının olmadığı ifade edilmektedir. Dereli Regülatörü ve HES projesi kapsamında Süvari çayı üzerinde regülatör ile santral binası arasında kalan bölümde diğer su kullanımlarının olmadığı etüt çalışmalarında saptanmıştır. Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü yazısında da regülatör ile santral binası arasında herhangi bir amaç ile su alımlarının bulunmadığı ifade edilmektedir. Ankara İl Özel İdaresi Genel Sekreterli görüşünde ise anılan koordinatlar arasında Süvari çayından su alımlarının bulunmadığı ve sadece bu anılan alandan Tahtaörencik, Kavaközü ve Kayı köylerine ait grup içme suyunu taşıyan 5 l/s debili içme suyu isale hattının bulunduğu ifade edilmektedir. HES projesinin iletim hattının yapımı aşamasında köylere grup içme suyu taşıyan isale hattının zarar görmemesi firma tarafından sağlanacaktır. Proje formülasyonu, memba ve mansap mevcut su hakları ile ilgili olarak, ilgili kurum ve kuruluşların mevcut-mutasavver su haklarına riayet edilecektir. V.2.4. Mansaba bırakılacak su hesabı {havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, Nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, Enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonları yeri {Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10'u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması için gerekli çevresel akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji ve Ekoloji bilim dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince "Ekosistem Değerlendirme Raporunun" hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10'undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır.) [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] Dereli HES Regülatör yeri yılları için DSİ Genel Müdürlüğü nce onaylı aylık ortalama akımlar tablosu Ek-14 te verilmiştir. Dereli regülatörü yeri, son 10 yıllık ( yılları) onaylı akımları (m 3 /s) Tablo-48 de verilmiştir. 102

115 Tablo 48. Dereli HES Regülatör Yeri Aylık Ortalama Akımları (m 3 /s) 103 Yıllar Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haz. Tem. Ağus. Eylül Yıllık Ort ORT Proje kapsamında Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır (Bkz. Ek-15A). Proje kapsamında, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenen ve doğal hayatın devamlılığı için Süvari Çayı'na bırakılacak cansuyu miktarı Tablo-49 da verilmiştir. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Tablo 49. Dereli Regülatör yerinden bırakılacak cevresel akış/can suyu debileri. (m 3 /s) Aylar Ekim Kasım Ara. Ocak Şubat Mart Nisan May. Haz. Tem. Ağus Eylül Cansuyu * , * * * Miktarı * = Çevresel akış miktarının uzun yıllar ortalamasının %10'unun altında kalan Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim aylarında dere yatağına tüm su cansuyu olarak bırakılacaktır. Tablo 50. Cansuyu, Kadim Su Hakları ve Enerji için kalan su miktarı Ort. Akım Değ (m 3 /s) Cansuyu (m 3 /s) Kadim Su Hakları Enerji Üretimi için Kalan Su Miktarı (m 3 /s) (Bkz. Ek-14) (Tablo-48) (m 3 /s) (Tablo-46) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Söz konusu tesis, Türkiye genelinde HES lerde olduğu gibi, Şubat-Mayıs ayları arasında (5 ay) tam kapasite ile çalıştırılacaktır. Çevresel akış miktarının uzun yıllar ortalamasının %10'unun altında kalan Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim aylarında tesis çalıştırılmayacak olup, tüm sular dere yatağına bırakılacaktır. Diğer aylarda ise akarsu debisi, enerji üretimi için yeterli olursa çalıştırılacaktır. Kati proje aşamasında, cansuyu ölçümü yapılabilmesi için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ne müracaat edilerek, proje AGİ kurulmasına uygun olarak dizayn edilecektir. Enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilerek, ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. Kurulacak akım gözlem istasyonu GPRS modemli cihazlarla donatılacaktır.

116 Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde literatür bilgilerden ve yapılan arazi çalışmalarından elde edilen verilere göre belirlenen hedef türler ve bu türlerin habitat gereksinimleri Takson Adı Yaşam Ortamı Yaşayabildiği Minimum Su Hızı (m/s) Yaşayabildiği Minimum Su Derinliği (m) Kaynak Capoeta tinca Barbus plebejus escherichi Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Maksimum total boyu 36 cm dir. Türkiye için endemiktir. Tatlısularda yaşar. Bentopelajiktir. Maksimum total boyu 23 cm dir. >0.2* >0.2* >0.2* >0.2* Kottelat ve Freyhof, 2007, Cowx ve Welcomme, 1998, Neuman ve Newcombe, Kottelat ve Freyhof, 2007, Cowx ve Welcomme, 1998, Neuman ve Newcombe, 1977 (*Cowx ve Welcomme, 1998; Neuman ve Newcombe, 1977; Geldiay ve Balık, 1988; e göre modifiye edilmiştir). Sığ akarsularda yaşayan sucul organizmalardan birçoğunun (özellikle balıklar) yaşamlarını sürdürebilecekleri su derinliğinin >0,2 m ve akarsu akış hızının da 0,2 m/s civarında olması gerektiği literatürde yer alan çeşitli çalışmalarda belirtilmektedir (Neuman ve Newcombe, 1977; Geldiay ve Balık, 1988; Cowx and Welcomme, 1998). Dereli HES Regülatör yerinde aylık olarak önerilen çevresel akış debileri, yıllık ortalama akım değerlerinin %12 sine eşittir. Regülatör yeri için önerilen aylık çevresel akış debilerinin yıllık ortalaması sırasıyla 0,33 m 3 /s dir. Bu değerler Regülatör yerindeki yıllık ortalama akımın %16,3 üne karşılık gelmektedir. Bu çalışma sonucunda, belirtilen büyüklükteki bir ıslak çevrenin sucul habitatın devamlılığı açısından yeterli olacağı, proje alanında yapılan arazi çalışması ve geniş bir literatür taraması sonucu varlığı ve olası varlığı belirlenen balık türleri için (Bkz. Tablo-32) ve özellikle de hedef türler için (Bkz. Tablo-33) yukarıda verilen en düşük çevresel akış/can derinliği ve akışın hızının sucul ekosistemin varlığını tehlikeye atmayacağı sonucuna varılmıştır. Söz konusu proje için hazırlatılan, DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nce onaylı su hakları raporu Ek-16 da sunulmuştur. Proje sahasında mevcut durumda yaklaşık halk sulaması olarak 850 dekar tarım arazisi sulanmaktadır. Projeden dolayı herhangi bir yerleşim yerinin içme suyunun olumsuz etkilenme durumu yoktur. Dereli Regülatöründen Aylar İtibarı ile bırakılması gereken Kadim Su Hakları Miktarı (l/s) Bölüm V.2.3, Tablo-47'de verilmiştir. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen cansuyu miktarına regülatör ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu toplam miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Proje kapsamında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişikik Yapılmasına Dair Yönetmelik Madde-7 hükümlerine uyulacaktır. 104

117 V.2.5. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim, Proje kapsamında regülatör bünyesinde yapılması planlanan balık geçiti planı Ek- 10A'da verilmiştir. Su ürünlerinin, iletim kanalına girmemesi için kanalın giriş kısmına ızgara veya kafes yapılacaktır. Ayrıca balıkların çağırma suyu olarak algılayıp kuyruk suyu kanalına girmemeleri için kuyruk suyu kanalının çıkışına da ızgara veya kafes konulacaktır. Projelendirme aşamasından itibaren regülatörün yapılacağı bölgeye uygun balık geçidi yapılacaktır. HES ten çıkacak suyun yüksek akım şiddetini emecek yapıda ve kuyruk suyundan çıkacak suyun kimyasal özellikleri istenen seviyeye getirecek düzenekler yapılacaktır. Yapılacak bu destek elemanlarının verimli bir şekilde çalışması ve kontrolü sağlanacaktır. V.2.6. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler, Kati proje aşamasında, cansuyu ölçümü yapılabilmesi için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ne müracaat edilerek, proje AGİ kurulmasına uygun olarak dizayn edilecektir. Enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilerek, ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. Kurulacak akım gözlem istasyonu GPRS modemli cihazlarla donatılacaktır. V.2.7. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, Proje alanı ve yakın çevresinde ÇED Yönetmeliği Ek-5 te verilen; 1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar a) 09/08/1983 tarihli ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. b) 01/07/2003 tarihli ve 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. c) 21/07/1983 tarihli ve 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar: bulunmamaktadır. 105

118 Konuyla ilgili Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü uzmanlarınca proje alanına ilişkin arşiv kayıtlarında ve mahalinde yapılan incelemeler sonucunda 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na göre herhangi bir tabiat varlığı ya da doğal sit bulunmadığı tespit edilmiştir. (Bkz. Ek-20). Ancak ilerleyen süreçte mevcut proje uygulamaya geçirilirse; yapılacak çalışmalar sırasında herhangi bir tabiat varlığına rastlanılması halinde Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne bilgi verilecektir. Ayrıca tabiat varlığı ve doğal sit statüsü bulunması halinde, yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca değerlendirilmek üzere, Ankara 1 nolu Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna intikali sağlanarak, alınacak komisyon kararına göre değerlendirilecektir. Proje alanında Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca yerinde yapılan yüzey araştırması sonunda taşınmazların üzerinde 2863 Sayılı Kanun kapsamında kalan herhangi bir kültür varlığına rastlanılmamıştır. Ancak yapılacak uygulamalar sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlanılması halinde çalışmalar durdurularak 2863 Sayılı kanunun 4. maddesi uyarınca ilgili makamlara haber verilecektir. ç) 22/03/1971 tarihli ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları Proje alanı Süvari Çayı üzerinde yer almaktadır sayılı Su Ürünleri Kanunu na göre tüm denizlerimiz ve kıta içi yüzeysel su kaynaklarımız su ürünleri üreme ve istihsal yerlerdir. Dolayısıyla; Sayılı Su ürünleri Kanunu nun İstihsal yerlerindeki değişiklikler başlıklı 7 nci maddesi Sayılı Su Ürünleri Kanunu nun Su ürünlerini zarardan koruyacak başlıklı 9!uncu maddesi. -Su Ürünleri Yönetmeliği nin Baraj, Sun i Göller ve Akarsularda Alınacak Tedbirler başlıklı 8 inci maddesi sayılı Su Ürünleri Kanunu nun Akarsularda engellemeler yapılması, yasağı ile ilgili 22 inci maddesi sayılı Su Ürünleri Kanunu nun Sulara zararlı madde dökülmesi ile ilgili 20 nci maddesi hükümlerine azami önem gösterilecektir. Proje kapsamında 1380 sayılı Su ürünleri Kanunu ve Su Ürünleri Yönetmeliği kapsamında gerekli izin ve önlemler alınacaktır. d) 31/12/2004 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. e) 02/11/1986 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri" bulunmamaktadır. f) 09/08/1983 tarihli ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 Sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler bulunmaktadır. Proje kapsamında kullanılacak ormanlık alanlarla ilgili olarak 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17. Maddesi Gereğince Orman İzni alınacaktır. 106

119 h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 Sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar bulunmamaktadır. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 Sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar: Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinin Korunan Alanlar haritası Ek-5 te verilmiştir. j) Projenin yer üstü su kaynağı olan Süvari Çayı sulak alanlar kapsamındadır. Proje inşa işlemleri başlamadan önce Tarihli ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gereğince, gerekli izinler (Ek-2 Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi) alınacaktır. 2. Proje Alanı ve Yakın Çevresinde; Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar a) 20/2/1984 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" bulunmamaktadır. b) 12/6/1981 Tarih ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar bulunmamaktadır. ı) 23/10/1988 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar bulunmamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. d) 27/7/2003 tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamında korunan alanlar bulunmamaktadır. 107

120 3. Proje Alanı ve Yakın Çevresinde Korunması Gereken Alanlar 108 a) 09/08/1983 tarihli ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. a) Tarım Alanları (Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı): Proje alanı ve yakın çevresinde tarım alanları bulunmamaktadır. b) Sulak Alanlar (Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 m yi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler): Projenin yer üstü su kaynağı olan Süvari Çayı sulak alanlar kapsamındadır. Proje inşa işlemleri başlamadan önce, Tarihli ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler (Ek-2 Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi) alınacaktır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları: Söz konusu proje, Süvari Çayı üzerinde gerçekleştirilecektir. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. Bununla birlikte ÇED süreci kapsamında ilgili resmi kurum ve kuruluşlarca belirlenen, güncel veri tabanına işlenen veya onaylanan duyarlı yöreler olması durumunda, gerekli bilgi ve açıklamalar yapılacaktır. V.2.8. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması, su tutulması sonucu mansapta olabilecek değişimler, bu değişimlerin su kalitesine ve su ortamındaki canlılara etkileri, doğal yaşam üzerine etkiler (heyelan, erozyon, nehir hidrolojisi, sucul yaşam, sediment gelişi vb.), bu etkilerin ortadan kaldırılmasına yönelik alınacak önlemler (olabilecek heyelana karşı alınacak önlemler dahil), Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-15A da sunulmuştur Proje kapsamında, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce, işletme aşamasında Dereli regülatörünün mansabında doğal hayatın devamlılığı için, belirlenen miktarda cansuyu (Bkz. Ek-15B, Bölüm V.2.4, Tablo-49) koşulsuz olarak Süvari Çayına bırakılacaktır. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Tesiste enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için AGİ kurulması aşamasında ilgili DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ne müracaat edilecektir. Kurulacak AGİ istasyonu GPRS modemli cihazlarla donatılacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen cansuyu miktarına regülatör ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu toplam miktar dikkate alınarak yapılacaktır.

121 Su Ürünleri Yönetmeliğinin 8. maddesinde; Baraj gölü, gölet, set gibi tesisler yapılırken balık geçitleri, asansörleri ve balık perdeleri yapılması zorunludur hükmü yer almaktadır. Bu nedenle 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında regülatör bünyesinde yapılması planlanan balık geçiti planı Ek- 10A'da verilmiştir. Su ürünlerinin, iletim kanalına girmemesi için kanalın giriş kısmına ızgara veya kafes yapılacaktır. Ayrıca balıkların çağırma suyu olarak algılayıp kuyruk suyu kanalına girmemeleri için kuyruk suyu kanalının çıkışına da ızgara veya kafes konulacaktır. Projelendirme aşamasından itibaren regülatörün yapılacağı bölgeye uygun balık geçidi yapılacaktır. HES ten çıkacak suyun yüksek akım şiddetini emecek yapıda ve kuyruk suyundan çıkacak suyun kimyasal özellikleri istenen seviyeye getirecek düzenekler yapılacaktır. Yapılacak bu destek elemanlarının verimli bir şekilde çalışması ve kontrolü sağlanacaktır. Proje kapsamında 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan yönetmelik hükümleri uyarınca; 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu' nun 9. maddesinde; İç suların sulama, enerji istihsali gibi maksatlarla kullanılması halinde bu sularda mevcut su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini zarardan koruyacak tedbirler ilgililer tarafından alınacaktır. V.2.9. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler (su kullanımı( tarım alanlarının sulanması v.b.), proje debisi, iletim kanalının uzunluğu, Su kaynağı yatağının genişliği, alüvyon yapısı içme suyu sondaj kuyu yerlerinin gösterilmesi, vb. parametrelerin değerlendirilmesi), Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Dereli HES, Uruş Barajı'nın mutlak ve kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. Proje sahası incelendiğinde projenin su kaynağı olan Süvari Çayı üzerinde projeden etkilenen tarımsal arazilerin mevcut olduğu görülür (Bkz. Ek-16). Membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. Çiftçiler Suvari Çayından kendi imkanları ile su almakta ve çeltik, hububat ile sebze ekimi yapmaktadırlar. Proje sahasında işler durumda herhangi bir değirmene rastlanılmamıştır. Bununla birlikte alanda uzun zaman önce yıkılmış olan ve kullanılmayan, tapusu köy tüzel kişiliğine ait 2 adet değirmenin kalıntılarına rastlanmıştır. Değirmenlerin çok uzun zaman önceden terk edildiği ve herhangi bir üretimde bulunmadığı tespit edilmiştir. Değirmenlerden bir tanesi sağ sahilde bir tanesi ise sol sahildedir. Sağ sahildekinin harabe olan yeri belli belirsizdir. Sol sahildekinin ise sadece oluk taşı yerinde diğer kısımların hiçbiri bulunmamaktadır. Değirmen oluğu olmaza değirmenlerin yeri dahi bulunamaz. Değirmenler tek taşlı olduğu ve 40 l/s su ile çalıştığı köy sakinleri tarafından söylenmekle birlikte teknik olarak da tek taşlı değirmenler 40 l/s debi ile çalışmaktadır. Değirmenler için bırakılacak su ve miktarı 12 ay olarak değerlendirilmiştir. Mevcut durumda Süvari Çayının proje bölgesi kısmında herhangi bir içme suyu tesisi bulunmamaktadır. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda bırakılacak kadim su hakları miktarları Bölüm V.2.3'te verilmiştir. 109

122 110 Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. Proje kapsamında Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenen cansuyu miktarına (Bkz. Ek-15A, Bölüm V.2.4., Tablo-48) bu değer eklenecektir. Dereli regülatörü yerinde Süvari Çayı yatağında alüvyon gözlenmektedir. Süvari Çayı yatağında blok, çakıl, kum ve az miktarda ince taneli malzemeden oluşan birikim söz konusudur. Akarsu yatağındaki çakıl ve bloklar bazalt, andezitik bazalt çakıl ve bloklarından oluşan bir bileşim sunmaktadır. Regülatör yeri sağ ve sol sahildeki yamaçlarda volkanik kayaçlar yüzlek vermektedirler. Süvari Çayı üzerinde yaklaşık 803 m talveg kotunda yer alacak olan Dereli regülatörünün kret kotu 808 m olacaktır. Su alma ağzından, önce çökeltim havuzuna ve daha sonra sağ sahilde inşa edilecek m uzunluğunda trapez kesitli iletim kanalına alınacak sular kanalın mansap ucundaki yükleme havuzuna iletilecektir. Yükleme havuzundan 1,35 m çapında ve 121 m uzunluğunda bir adet cebri boru ile alınacak olan sular, 750 m kuyruksuyu kotundaki santralde türbinlenerek elektrik enerjisi üretilecektir. Santrale düşürülen proje debisi, santralde yer alacak 2 adet yatay eksenli francis tipi türbinde enerji üretimi amacıyla değerlendirildikten sonra Süvari Çayı'na geri bırakılacaktır. Proje debisi 5 m 3 /s, net düşü ise 54,06 m dir. Dereli Regülatörü ile suların çevrilmesi sonucunda, yeraltı su kaynaklarında herhangi bir değişiklik meydana gelmeyecektir. Su kalitesi değişmeyecek, ancak mansapta su miktarında azalma meydana gelecektir. Proje kapsamında, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce, işletme aşamasında Dereli regülatörünün mansabında doğal hayatın devamlılığı için belirlenen miktarda cansuyu (Bkz. Ek-15B, Bölüm V.2.4, Tablo-49) koşulsuz olarak Süvari Çayı'na bırakılacaktır. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen bu miktara regülatör ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu toplam miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Projenin işletme aşamasında dere yatağına herhangi bir atıksu deşarjı yapılmayacaktır. Süvari Çayı yatağına katı veya sıvı hiçbir atık atılmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında oluşacak tüm atıklar ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca depolanacak ve bertaraf edilecektir. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltısularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili tüm önlemler faaliyet sahibince alınacaktır. V Orman alanlarına olabilecek etki (orman yangınları da dahil) ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, Tesisin işletilmesi sırasında, orman alanlarına herhangi bir olumsuz etki söz konusu değildir. Bununla birlikte, proje alanı ve çevresinde olabilecek bir yangın ihtimaline karşı tesiste kazma, kürek ve yangın söndürme aletleri bulundurulacaktır. Herhangi bir nedenle yangın çıkması durumunda ilk müdahale çalışanlar tarafından yapılacaktır.

123 İşletme döneminde gece-gündüz bekleyen güvenlik görevlisi istihdam edilecektir. Güvenlik görevlisine olası bir yangın durumunda telefonlarla gerekli irtibatları kurması ve olası bir durumda yapması gereken sivil savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitim verilecektir. V Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, Proje kapsamında hazırlatılan DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nce onaylı hazırlatılan Su Hakları Raporu Ek-16'da sunulmuştur. Proje sahası incelendiğinde projenin su kaynağı olan Süvari Çayı üzerinde projeden etkilenen tarımsal arazilerin mevcut olduğu görülür (Bkz. Ek-16). Membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. Çiftçiler Suvari Çayından kendi imkanları ile su almakta ve çeltik, hububat ile sebze ekimi yapmaktadırlar. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda bırakılacak sulama suyu miktarları Bölüm V.2.3'te verilmiştir. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda belirlenen su hakları koşulsuz olarak bırakılacaktır. V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, İşletme aşamasında, bekçi olarak 24 saat boyunca azami (vardiyalı) 10 kişi çalıştırılacaktır. Ayrıca bakım ve kontrol için, ihtiyaç duyulduğu zaman teknik ve idari kişiler olacaktır. İnşaat aşamasında kullanılan bazı (duş, dinlenme, wc vb.) şantiye binaları, işletme aşamasında kullanılmak üzere yine değerlendirilecektir. V İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği, prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların içme suyu havzası dışına çıkarılması, ne miktarlarda, nasıl verileceği, İşletme aşamasında, Tesisin işletme aşamasında maksimum 10 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. Kullanılacak içme ve kullanma suyu, ücreti karşılığında piyasadan satın alınarak proje alanına damacana ve tankerlerle getirilecektir. 111

124 Çalışacak kişi sayısı : 10 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşan atık su : 1,5 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 0,3 kg/gün KOI : 300 mg/lt KOI olarak kirlilik yükü : 0,45 kg/gün AKM : 200 mg/lt AKM olarak kirlilik yükü : 0,3 kg/gün Proje kapsamında işletme döneminde, idari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların artılması için, bir arıtma tesisi kurulmayacaktır. İşletme esnasında oluşacak evsel nitelikli sıvı ve fekal atıkların bertarafı, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik" hükümlerince belirlenmiş sızdırmasız fosseptik çukurunda depolanacaktır. Sızdırmaz fosseptik planı Ek-26 da sunulmuştur. Söz konusu proje kapsamında fosseptiğin 3,5 m derinliğinde, 4 m uzunluğunda ve 5 m genişliğinde kurulacaktır. Söz konusu fosseptik derinliği için 0,5 m havalandırma boşluğu bırakılacaktır. Dolayısıyla fosseptik derinliği 3 m olacaktır. Oluşturulacak fosseptik kapasitesi; 3 x 4 x 5 = 60 m 3 hacminde olacaktır. Proje kapsamında çalıştırılması planlanan 45 kişiden kaynaklı atık miktarı için; Periyot = 60 m 3 /1,5 m 3 /gün = 40 gün olarak bulunur. Sonuç olarak fosseptiğin 40 günde 1 defa vidanjör ile alınarak boşaltılması gerekmektedir. Ülkemizin yeraltı ve yerüstü su kaynakları potansiyelinin korunması ve en iyi şekilde kullanımının sağlanması amacıyla, periyodik olarak faaliyet sahibince Uruş ve Güdül Belediyesi vidanjörü kiralanarak Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Bu hususta ilgili belediyeler (Uruş ve/veya Güdül) ile protokol yapılacaktır. Söz konusu atıksu protokolü 5 yıl süre ile saklanacak ve denetimler sırasında görevlilere beyan edilecektir. V Konut, sosyal ve idari tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, Katı Atıklar Söz konusu tesisin işletme aşamasında maksimum 10 kişi istihdam edilecektir. Çalışacak personelin ihtiyaçları kurulacak olan sosyal tesisten karşılanacaktır. Kişi başı katı atık oluşumu 1,15 kg/kişi-gün olarak alınmıştır. (Kaynak: Katı atık hizmeti verilen belediye sayısı, nüfusu, yaz ve kış mevsimine göre toplanan ortalama katı atık miktarı,, Veri yılı 2008) Çalışan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar; 1.15 kg/kişi-gün x 10 kişi = 11,5 kg/gün olarak hesaplanmıştır. 112

125 Atık kodları Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Projenin işletme aşamasında çalışan personelden kaynaklanan organik kökenli evsel nitelikli katı atıkların yönetimi Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre yapılacaktır. Ambalaj Atıkları Evsel nitelikli katı atıkların (kağıt, karton, cam, plastik vb.) değerlendirilebilir sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecektir. Proje kapsamında oluşacak ambalaj atıkları belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Atık Kodları Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı geri kazanım tesisi olmaması durumunda, belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçla toplanıp Uruş-Beypazarı ve Güdül Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Proje kapsamında ilgili belediyeler ile protokol yapılacaktır. Konuyla ilgili olarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrol Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. V Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları tesisin en yakın yerleşim birimine uzaklığı ve kontrolü için alınacak önlemler, Dereli Regülatörü ve HES in işletilmesi sırasında türbinlerin ve jeneratörlerin çalışması sırasında gürültü oluşacaktır. Ancak bu ekipmanlar HES binası içerisinde, kapalı ortamda bulunacağı için çevresel gürültü yaratmayacaktır. HES binasının dış kaplaması gürültüyü azaltıcı izolasyon malzemesi ile kaplanacaktır. HES binası içinde türbinlerin kullanıldığı bölüme girildiğinde kullanılmak üzere çalışanlara gürültüyü azaltıcı kulaklıklar verilecektir. 113

126 Dereli HES sahasına en yakın yerleşim yeri, güneydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesi dir. Söz konusu yerleşim yerinin işletme aşamasında, santral binasında türbinlerin ve jeneratörlerin çalışması sırasında oluşacak gürültüden olumsuz etkinmesi beklenilmemektedir. İşletme esnasında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne uyulacaktır. V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, (ağaçlandırmalar ve /veya yeşil alan düzenlemeleri v.b.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri Proje ünitelerinin inşaatının tamamlanmasından sonra, ünitelerin çevresine öncelikli olarak sahadan sıyrılan bitkisel toprak serilecektir. Peyzaj çalışmalarında Avrupa Peyzaj Sözleşmesi uyarınca bölgenin doğal vejetasyonuna uygun bitki ve ağaç türleri (söğüt, ceviz, meşe vb.) ile dikilerek yeşillendirme çalışmalarının yapılması planlanmaktadır. Orman alanlarında yapılacak saha düzenlemeleri Ankara Orman Bölge Müdürlüğü nün nezaretinde yapılacaktır. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi. Projenin inşaat aşamasında kullanılacak olan makine ve adetleri aşağıdaki tabloda görüldüğü üzere, bütün iş makinelerinin aynı anda çalışması durumunda maksimum 33 adettir. Makine Cinsi Adet Ekskavatör 4 Dozer 2 Paletli yükleyici 4 Damperli kamyon 10 Su tankeri 2 Jeneratör 2 Vibrasyonlu silindir 4 Beton pompası 2 Seyyar kompresör 3 Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet Etütleri Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası (2012) adlı çalışma kapsamında en yakın Devlet karayolundaki trafik hacmi; 114

127 Şekil 8. Proje alanının trafik yükü haritası (Kaynak: mharitasi/trafikhacim2012.pdf) Tablo 51. Tesisin inşaat aşamasında karayolunu etkileyecek araç yükü Araç Cinsi* Araç İnşaat aşamasında Faaliyetten Kaynaklanan Sayısı* kullanılacak Ek Trafik Yükü (%) (Günlük) Araç Sayısı Otomobil Orta Yüklü Ticari Taşıt Otobüs 73 - Kamyon ,8 Kamyon+Römork, Çekici+Yan Römork Toplam Taşıt ,8 Kaynak: 2012, Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası Tesisin inşaat döneminde günde maksimum 33 iş makinesi hareketi beklenmektedir. Bu ek trafik yükünün (% 5,8) mevcut trafik yoğunluğuna önemli bir etkisi olmayacağı düşünülmektedir. İnşaat ve işletme aşamalarında proje kapsamında yapılacak her türlü faaliyette ulaşım ve nakliye mümkün olduğunca mevcut yollardan sağlanacaktır. Yolların zarar görmemesi için gerekli tüm tedbirler alınacak olup, zarar görmesi durumunda tüm zarar ilgili Karayolları Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde firma tarafından karşılanacaktır. Proje alanı içinden, sınırından veya yakınlarından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişi sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak geçişi sağlanacaktır. Konu hakkında ilgili DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nden gerekli izinler alınacaktır. 115

128 V Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, Proje sahası için, alanında uzman öğretim üyeleri tarafından hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-15A da sunulmuştur. Projeden kaynaklı flora türleri üzerine etkiler ve alınacak önlemler Ek-15A da verilen Ekosistem Raporu nda detaylı olarak belirtilmiştir. Proje kapsamında, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce, işletme aşamasında Dereli regülatörünün mansabında doğal hayatın devamlılığı için, belirlenen miktarda cansuyu (Bölüm V.2.4, Tablo-49) koşulsuz olarak Süvari Çayı'na bırakılacaktır. Kati proje aşamasında proje, cansuyu ölçümü yapılabilmesi için AGİ kurulmasına uygun olarak dizayn edilecektir. AGİ kurulma aşamasında DSİ 5. Bölge Müdürlüğüne müracaat edilecektir. Söz konusu istasyon ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen bu miktara regülatör ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu toplam miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Dereli regülatöründen aylar itibarı ile bırakılması gereken Kadim Su Hakları Miktarı (l/s) Bölüm V.2.3, Tablo-47'de verilmiştir. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda anılan tabloda belirtilen su hakları koşulsuz olarak bırakılacaktır. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. Projelendirme aşamasından itibaren regülatörün yapılacağı bölgeye uygun balık geçidi yapılacaktır. HES ten çıkacak suyun yüksek akım şiddetini emecek yapıda ve kuyruk suyundan çıkacak suyun kimyasal özellikleri istenen seviyeye getirecek düzenekler yapılacaktır. Yapılacak bu destek elemanlarının verimli bir şekilde çalışması ve kontrolü sağlanacaktır. Proje kapsamında regülatör bünyesinde yapılması planlanan balık geçiti planı Ek-10A'da verilmiştir. Su ürünlerinin, iletim kanalına girmemesi için kanalın giriş kısmına ızgara veya kafes yapılacaktır. Ayrıca balıkların çağırma suyu olarak algılayıp kuyruk suyu kanalına girmemeleri için kuyruk suyu kanalının çıkışına da ızgara veya kafes konulacaktır. İşletme aşamasında santral binası içerisindeki elektronik ekipmanların bakımından kaynaklı atık yağ oluşumu kaynaklanacaktır. Ekipmanların yerinde bakım onarım esnasında oluşacak atık yağlar ve değişen parçalar, anlaşmalı yetkili firma tarafından Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Atık Kodları YAĞ ATIKLARI VE SIVI YAKIT ATIKLARI (YENİLEBİLİR YAĞLAR, 05 VE 12 HARİÇ) Atık Hidrolik Yağlar * PCB ( 1 ) içeren hidrolik yağlar A * Diğer hidrolik yağlar A Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik 116

129 İzolasyon yağının ömrü yaklaşık yıl arasındadır. Ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği üzere, bertarafı, lisanslı bertaraf tesislerine verilecektir. Atıklar lisanslı araçlar ile bertaraf tesislerine taşınacaktır. Lisanslı bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5. bölümlerde atık yağların taşınması ve depolanması ile ilgili öngörülen şartlar sağlanacaktır. İşletme içinde Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun geçici depolarda biriktirilecektir. Daha sonra Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. Ayrıca izolasyon yağlarının depolanması, taşınması ve bertarafı için Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil(PCB) ve Poliklorlu Terfenil (PCT) lerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik e ve Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Atık Kodları 09 Diğer İnşaat ve Yıkım Atıkları * Cıva içeren inşaat ve yıkım atıkları M * PCB içeren inşaat ve yıkım atıkları (örneğin PCB içeren dolgu macunları, PCB içeren M reçine bazlı taban kaplama malzemeleri, PCB içeren kaplanmış sırlama birimleri, PCB içeren kapasitörler) Kaynak: Tarih ve Sayılı Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Tesisin işletme aşamasında PCB ve atık trafo yağlarının geçici deplanması ve bertarafı Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik Madde 4.c hükümlerine göre yapılacaktır. PCB li atıkların Tarih ve Sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik Ek 6 da belirtilen Biyolojik işlemler (D8), Fiziksel/kimyasal işlemler (Örnek: Buharlaştırma, kurutma, kalsinasyon, vs.) (D9), Sürekli depolama (bir madende konteynerların yerleştirilmesi vs.) (D12) bertaraf yöntemlerinden biri veya bir kaçı ile zararsız hâle getirilmesi sağlanacaktır. Proje kapsamında, kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek ve insan sağlığı için olabilecek riskleri ortadan kaldırmak ve en aza indirmek için gerekli tüm yasal ve teknik tedbirler alınacak ve titizlikle uyulacaktır. Ayrıca çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek hususlar ile yangın vb. olaylara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. V Diğer özellikler. Burada bahsedilebilecek diğer bir özellik bulunmamaktadır. 117

130 V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri 118 V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) Proje, yerel ve bölgesel toplum için potansiyel bir ekonomik büyüme imkanı yaratacaktır. Faaliyetin gerçekleştirileceği bölgede nüfusun büyük çoğunluğu il dışına göç etmekte ve nüfus hızla azalmaktadır. Tesisin yapım aşamasında bölge halkına iş imkanı sağlanacaktır. İmkanlar ölçüsünde çalışacak personel yöreden temin edilecektir. Ayrıca işletmenin tüm teknik, altyapı ve sosyal (yiyecek ve barınma) ihtiyaçları bölgeden karşılanacaktır. Bu da yöredeki hizmet sektörleri ile genel ticari yaşamı hareketlendirecektir. Ekonomik yapıdaki rahatlama dolayısıyla sosyal yaşantıyı da olumlu yönde etkileyecektir. Proje kapsamında sosyal etki değerlendirmesi için sosyolog Fatma KILINÇ HATİPOĞLU tarafından anket hazırlanıp yöre halkına uygulanmıştır. Proje alanında yapılan saha araştırmasına göre halkın büyük bir çoğunluğu HES projesinden haberdardır. Edinilen bulgulara ve muhtarlarımızın verdiği bilgilere göre köy halkının genel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Katılımcıların mesleki bilgilerinden anlaşılacağı üzere genel çoğunluk çiftçilikle uğraşmaktadır. Katılımcıların anket sorularına verdiği cevaplara bakıldığında, %35,71 i tarım alanlarının su altında kalıp ekim-biçim yapamayacaklarından endişe edip projeye olumsuz bakmaktadır. Katılımcıların %28,57 si HES yapılması durumunda doğal güzelliğin bozulması ve %21,42'si HES suyunun kullanılmasından sonra alanda yaşayan hayvan türlerinin yaşam alanını daralmasından endişe duymaktadır. Geriye kalan %14,28'lik kesim ise HES yapımı ve sonrasına dair gelecek kaygısı taşıdığını ve bu sebeple projeye karşı olumsuz baktığını belirtmiştir. Söz konusu anket örneği ve detaylı sosyal etki değerlendirmesi Ek-25 te verilmiştir. V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi. Ülkemizdeki su kaynakları incelendiğinde yılda 86 milyar Kwh enerji denize akmakta olup, yıllık kayıp 6 milyar dolardır. Elektrik ihtiyacını karşılayabilmek için; hidroelektrik enerji gibi temiz ve yenilenebilir potansiyelin; teknik, ekonomik ve çevreci bir yaklaşımla yapılabilir olanlarının geliştirilerek kullanılması önerilmektedir. HES lerde yenilenebilir doğal kaynaklar kullanılmakta olup, günümüzde yoğun olarak kullanılan fosil yakıt kaynaklarının kullanımının azalması sağlanarak, atmosfere verilen karbon miktarının azalması sağlanacaktır. Bu bağlamda en önemli çevre sorunlardan biri olan Küresel Isınma kaynaklarından olan fosil yakıt kullanımı da azaltılmış olacaktır. HES ile; Doğalgaz ve petrol fiyatlarındaki artışlar da dikkate alındığında, dışa bağımlılık azalacak, ülkemiz sanayicisi kendi işletmesinde daha ekonomik enerji kullanma imkanına kavuşacak, rekabet ortamı tesis edilerek, ucuz enerji temini sağlanacaktır. Ayrıca özel sektör yatırımlarıyla projeler daha kısa sürede tamamlanacak, sanayi canlanacak ve istihdam artacaktır. Yerinde üretim ile hat kayıpları en aza indirilecek ve elektrik enerjisi kırsal kesimlere daha kolay ve kesintisiz ulaşacaktır. Hidroelektrik santrallerin en önemli etkisi; regülatör ile santral arasında kalan bölgede dere debisinin düşmesidir. Ancak yapılan çalışmalar ile su kullanımları ve deredeki doğal çevre dengesinin sağlanabileceği en uygun su miktarı belirlenecek ve belirlenen su miktarı dereye bırakılacak olup, oluşacak etkiler minimuma indirilecektir. Projenin çevreye yapacağı etkilerin olumlu ve olumsuz yönleri incelenmiştir.

131 Projenin olumsuz çevresel etkileri toz emisyonu, gürültü ve ekosistemde yaratacağı değişiklikler, inşaat aşamasıyla sınırlı olacaktır. Regülatör yerine en yakın yerleşim yeri doğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafede Tahtacıörencik mevkiidir. İletim kanalına en yakın yerleşimler, kuzeydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Tahtacıörencik Mevkii, güneydoğuda kuşuçuşu 1,8 km mesafedeki Uruş beldesi ve kuzeybatıda kuşuçuşu 2,1 km mesafedeki Doğançalı Mevkiidir. Dereli HES sahasına en yakın yerleşim yeri ise güneydoğuda kuş uçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesi dir.. Projeden kaynaklı flora ve fauna türleri üzerine etkiler ve alınacak önlemler Ek- 15A da verilen Ekosistem Raporu nda detaylı olarak belirtilmiştir. Proje kapsamında, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce, işletme aşamasında Dereli regülatörünün mansabında doğal hayatın devamlılığı için, belirlenen miktarda cansuyu (Bölüm V.2.4, Tablo-49, Ek-15B) koşulsuz olarak Süvari Çayı'na bırakılacaktır. Kati proje aşamasında proje, cansuyu ölçümü yapılabilmesi için AGİ kurulmasına uygun olarak dizayn edilecektir. AGİ kurulma aşamasında DSİ 5. Bölge Müdürlüğüne müracaat edilecektir. Söz konusu istasyon ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılacaktır. Projelendirme aşamasından itibaren regülatörün yapılacağı bölgeye uygun balık geçidi yapılacaktır. HES ten çıkacak suyun yüksek akım şiddetini emecek yapıda ve kuyruk suyundan çıkacak suyun kimyasal özellikleri istenen seviyeye getirecek düzenekler yapılacaktır. Yapılacak bu destek elemanlarının verimli bir şekilde çalışması ve kontrolü sağlanacaktır. Proje kapsamında regülatör bünyesinde yapılması planlanan balık geçiti planı Ek-10A'da verilmiştir. Su ürünlerinin, iletim kanalına girmemesi için kanalın giriş kısmına ızgara veya kafes yapılacaktır. Ayrıca balıkların çağırma suyu olarak algılayıp kuyruk suyu kanalına girmemeleri için kuyruk suyu kanalının çıkışına da ızgara veya kafes konulacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında 1380 Sayılı Sü Ürünleri Kanunu na dayalı olarak hazırlanan Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 ve Ek-6 ya uygunluğu sağlanacaktır. Proje sahası incelendiğinde projenin su kaynağı olan Süvari Çayı üzerinde projeden etkilenen tarımsal arazilerin mevcut olduğu görülür (Bkz. Ek-16). Membadan mansaba doğru gidildiğinde mansaba doğru Süvari Çayı boyunca açılan taban arazi mevcuttur. Su kullanım haklarına konu olan alan toplam 850 da olup, 25 yıl öncesine kadar arazinin tamamında çeltik ekilmekte iken daha sonra çeltik ekimi yer yer terk edilmiş ve yerini sebze ekimine bırakmıştır. Çiftçiler Suvari Çayından kendi imkanları ile su almakta ve çeltik, hububat ile sebze ekimi yapmaktadırlar. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda bırakılacak sulama suyu miktarları Bölüm V.2.3'te verilmiştir. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. 119

132 V.3.3.Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi (Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo- Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri) Proje kapsamında etkilenecek alanlar kamulaştırma sınırı içerisinde kalan arazilerdir (Bkz. Ek-2A). Proje kapsamında m 2 alan kamulaştırma sınırı içerisinde kalmaktadır Proje alanında çoğunlukla özel mülkiyet arazisi (çeltik tarlası) yer almaktadır. Özel Mülkiyet Alanı (Çeltik Tarlası, Koruluk) = ,95 m 2 Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler (Ham toprak, çay, yol) = ,09 m 2 Proje kapsamında kullanılacak arazilerin mülkiyet tablosu Ek-7'de verilmiştir. Faaliyet ünitelerinin şahıs arazilerinde kalan kısımlarında ise hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek araziler satın alınacaktır. Proje alanı kapsamında taşınmazların kamulaştırılması sırasında tarla, bağ ve bahçeleri kamulaştırılan ancak ikametleri etkilenmeyen yöre halkının mevcudiyeti durumunda, bu şahıslara ait ikametlerin de kamulaştırılması ihtimali de dikkate alınacaktır. Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. Proje kapsamında; 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında, Toprak Koruma Projesi yaptırılmış olup, tarım dışı amaçlı kullanım izinleri alınmıştır. Konuyla ilgili Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşü Ek-23'te sunulmuştur. Projenin inşaat aşamasında vasıflı, vasıfsız 40 kişiye, işletme aşamasında ise bekçi ve teknik personel olarak maksimum 10 kişiye istihdam sağlanacaktır. Söz konusu proje, inşaat döneminde yöre halkı için istihdam yaratacaktır. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden (Güdül, Uruş/Beypazarı) temin edilecektir. Dolayısıyla yerleşim birimlerine ekonomik girdi sağlanmış olacaktır. Proje kapsamında regülatör arkasında oluşacak doğal rezervuar alanı altında kalacak yerleşim yeri bulunmamaktadır. Rezervuar altında kalan alanlarda yaşayan canlılar yakın çevrede benzer habitatlar bulabilecektir. Akarsu ekosisteminde yaşayan canlıların kıyıya yakın kesimlerde ya da regülatör rezervuarı dışındaki alanlarda yaşamlarını sürdürecekleri öngörülmektedir. Ayrıca regülatör arkasında oluşacak doğal göl alanında balıkların üremek için uygun ortamı bulması sonucunda balıkçılık potansiyelinde de gelişme olması beklenebilir. Bölüm VI: İşletme Proje Kapandıktan Sonra Olabilecek ve Süren Etkiler ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Önlemler VI.1. Arazi ıslahı ve Reklamasyon Çalışmaları, Projede arazi ıslahı gerektiğinde alan tesviyesi, şekillendirilmesi ve teraslama işlemleri yapılacaktır. Arazi ıslahı çalışmaları sırasında yağışlar ile oluşabilecek yüzey akışının proje alanında birikmesini engellemek için gerekli yerlere drenaj kanalları ve hendekleri açılarak yüzey drenajı kontrol edilecektir. 120

133 VI.2. Mevcut su kaynaklarına etkiler, Tesis işletmeye kapandıktan sonra; regülatör kapakları iptal edilecek ve santral yerinden kaldırılacak olup, dere normal akışına devam edecektir. Membadan gelen su derivasyon tünelleri yardımıyla mansaba aktarılacağı için su ekosisteminde de herhangi bir etki oluşması beklenmemektedir. Bu nedenle tesis işletmeye kapandıktan sonra mevcut su kaynaklarına olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Alanda kurulacak olan idari bina, işletmenin kapanmasından sonra planlanan bir kullanım amacı olursa o amaca uygun olarak değerlendirilecektir. Ayrıca tesislerin kaldırılması sırasında, meydana gelecek atıklar ve malzemeler, dere yataklarına ve bölgeye bırakılmayacak olup, tamamen toplanacaktır. Alandan çıkarılacak üniteler (türbin, vb.) başka tesislerde kullanılma imkanı varsa kullanılacak, kullanılma imkanı yoksa hurdacılara satılarak değerlendirilecektir. VI.3. Olabilecek hava emisyonları, Proje işletmeye kapandıktan sonra olabilecek herhangi bir hava emisyonu söz konusu değildir. Bölüm VII: Projenin Alternatifleri (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Dereli Regülatörü ve HES projesi enerji amaçlı olarak planlanmış bir projedir. Fizibilite raporu içerisinde anlatılan proje formülasyonu haricinde, başka bir alternatif düşünülmemiştir. Bölüm VIII: İzleme Programı ve Acil Eylem Planı VIII. 1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Çevre Yönetim ekibi, Hazırlanan bu ÇED Raporu, faaliyetlerin inşaat ve işletme aşamalarında çevreye verebileceği zararları tespit etmek ve önlemek ya da en düşük seviyede tutmak için alınacak tedbirleri belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Nihai ÇED Raporu nda yazılı tedbirlerin alınıp alınmadığının izlenmesi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve ona bağlı yerel kurumların sorumluluğunda olacaktır. Proje kapsamında hazırlanan acil müdahale planı Ek-27 de sunulmuştur. İnşaat ve işletme dönemlerinde gece-gündüz bekleyen güvenlik görevlisi mevcut olacak sabotaj, patlama, doğal afet, kaza, yangın gibi bir durumda telefonlarla gerekli irtibatları kurması ve olası bir durumda yapması gereken ilk yardım müdahaleleri ve sivil savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitimi verilecektir. Faaliyetin inşaat aşaması, işletme aşaması ve işletme sonrası için önerilen izleme programı aşağıda verilmektedir. 121

134 İzleme Programı İnşaat Aşaması İnşaat işlemleri sırasında faaliyetten kaynaklanacak etkilere karşı alınması taahhüt edilen önlemlerin alınıp alınmadığı belli periyotlarla izlenmelidir. İnşaat alanı, dere, yol güzergahı incelenerek herhangi bir atık bırakılıp bırakılmadığı denetlenmelidir. İşletme Aşaması İşletme aşamasında, su kullanım haklarına uyulup uyulmadığı, can suyu miktarının dereye verilip verilmediği, bırakılan can suyu miktarının derenin ekosisteminde meydana getirdiği değişiklikler, oluşan atıkların ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, derenin akımları düzenli olarak izlenmesi önerilmektedir. İşletme Sonrası Faaliyetin sona ermesinden sonra proje ünitelerinin alandan temizlenmesi sırasında izleme yapılması önerilmektedir. Bu aşamada dereye ve çevreye atık malzeme bırakılıp, bırakılmadığı kontrol edilmelidir. Proje kapsamında ÇED Raporunun Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulması ve bakanlık tarafından belirlenecek tarihte yapılacak İnceleme Değerlendirme Kurul Toplantısında Raporun nihai edilmesini müteakip belirlenecek periyotta projenin inşaat aşamasında İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Bakanlığa sunulacaktır. VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde "Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri" başlığı altında belirtilen hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Belgesi Tebliği, Yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri, Madde-9, 4. ve 5. Bendinde verilen hususlara uyulacaktır. Yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri MADDE 9 (4) ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Kurum/kuruluşun yeterlik belgesinin iptal edilmesi veya kuruluşun kapanması halinde, bu durumun proje sahibine bildirilmesinden itibaren bir ay içerisinde, proje sahibi yeterlik belgesi almış diğer kurum/kuruluşlardan herhangi biriyle sözleşme yaparak Bakanlığa bildirmekle, ilgili kurum/kuruluş bu Tebliğin Ek-4 ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. 122

135 (5) ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunda belirtilen hususların, Nihai ÇED Raporundaki taahhütlerle ve proje alanındaki verilerle uyuşması zorunludur. Proje kapsamında ÇED Olumlu Kararı verildikten sonra yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde izleme kontrol çalışmaları yapılacaktır. Projeyi uygulayacak müteahhit/yüklenici firma ile ÇED Raporunu hazırlayan danışman firma arasında protokol yapılacaktır. İzleme kontrolu çalışmaları protokole esas yürütülecektir. Bölüm IX: Yukarıdaki Başlıklar Altında Verilen Bilgilerin Teknik Olmayan Bir Özeti (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması) Proje ile Suveri Elektrik Üretim İnşaat San. ve Tic. A.Ş. tarafından; Ankara ili, Güdül İlçesi, Tahtacıörencik Mevkii ve Beypazarı İlçesi, Uruş Beldesi, Süvari Çayı üzerinde, Dereli Regülatörü ve HES (2,4 MWm/2,14 MWe) kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır. Söz konusu proje enerji üretimi amaçlı olup, sulama, taşkın koruma gibi amaçları bulunmamaktadır. Enerji üretimi amaçlı olarak kurulacak tesis, regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, hidroelektrik santral ve kuyruk suyu kanalından oluşmaktadır. Proje debisi 5 m 3 /s, net düşü ise 54,06 m dir Regülatör yeri Güdül ilçe sınırlarında, diğer proje üniteleri ise Beypazarı ilçe sınırlarında kalmaktadır. Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Dereli HES, Uruş Barajı'nın mutlak ve kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. Proje ile önerilen tesislerde 2,14 MWe kurulu gücü ile yılda toplam 4,764 GWh enerji üretilmesi planlanmaktadır. Proje ile üretilecek enerji 2 km uzunluğunda enerji nakil hattı ile ulusal şebekeye bağlanacaktır. Söz konusu enerji nakil hattı için ayrıca Tarih ve Sayılı ( Tarih ve ve Sayılı değişiklik) ÇED Yönetmeliği gereğince başvuru yapılarak, gerekli izin ve görüşler alınacaktır. ÇED Raporunun hazırlanmasında " Dereli Regülatörü ve HES Fizibilite Raporu" çalışmalarından ve tarafımızca yapılan arazi çalışmalarında edinilen bilgilerden faydalanılmıştır. Dereli Regülatörü ve HES Fizibilite Raporu DSİ Genel Müdürlüğü nce uygun bulunmuştur (Bkz. Ek-11). Faaliyet kapsamındaki tüm işlemlerde DSİ tarafından onaylı fizibilite raporuna uygun olarak hareket edilecektir. Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Kazı esnasında çıkacak malzeme miktarının yeterli olmaması durumunda gerekli beton agrega malzemesinin bir kısmı ücreti karşılığında, Güdül veya Beypazarı'nda kurulu hazır beton santrallerinden temin edilecektir. Proje kapsamında inşaat aşamasında kullanılacak dolgu malzemesi beton vb. malzemelerin ÇED sürecini tamamlamış ocak ve santrallerden karşılanacaktır. 123

136 Proje konusu faaliyetin inşaat aşamasının 2 yılda tamamlanması ön görülmektedir. Projenin inşaat aşamasında yöre halkından da istihdam sağlanarak vasıflı, vasıfsız 40 kişiye istihdam sağlanacaktır. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. Dolayısıyla yerleşim birimlerine ekonomik girdi sağlanmış olacaktır. İşletme aşamasında ise teknik eleman ve bekçi olarak 24 saat boyunca azami (vardiyalı) 10 kişi çalıştırılacaktır. Tesisin inşaat ve işletme aşamasında kullanılacak içme suyu piyasadan satın alınarak damacanalarla, kullanma suyu ise ücreti karşılığında şehir şebekesinden temin edilerek proje alanına tankerlerle getirilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında evsel nitelikli atıksuların toplanıp bertarafının sağlanması için sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmaz fosseptik planı Ek-26 da verilmiştir. Konuyla ilgili Uruş /Beypazarı ve Güdül Belediyesi ile atıksu protokolü yapılacaktır. Proje kapsamında revir kurulmayacaktır. Ancak ilkyardım müdahalesi gerektiren durumlarda yapılacak küçük çaplı pansumanlar esnasında tıbbi atık oluşacaktır.tıbbi atıklar diğer atıklardan ayrı olarak, kırmızı torbalarda toplandıktan sonra proje alanında özel olarak hazırlanmış tıbbi atık konteynırlarında muhafaza edilecektir. Proje kapsamında oluşacak tıbbi atıklar belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Projenin inşaat aşamasında oluşabilecek çevresel olumsuz etkiler, ilgili yönetmeliklerdeki hükümlere uyularak minimuma indirilecektir. Dereli HES tesislerine ulaşımda herhangi bir sıkıntı bulunmamaktadır. Beypazarı İlçesinden Uruş Beldesi istikametine giden asfalt yol ile ulaşım sağlanabilmektedir. Beypazarı ilçesinden tesis yerlerine yaklaşık 30 km uzunluğunda ve büyük bir bölümü asfalt kaplama olan bir yol ile ulaşılmaktadır. Ulaşım sorunu olmayan proje sahasında, mevcut yolların ıslahı, rolekasyonu, gerekli yerlerinde bakım onarım çalışmaları ve yol bulunmayan yerlerde geçici yollar yapılacaktır. Köy yollarında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb. maddeler yola doğru verilmeyecek, istiap haddinden fazla yükleme yapılmayacak, köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları. menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına zarar verilmeyecek, zarar verildiği takdirde ise her türlü zarar ve ziyan yüklenici firma tarafından karşılanacaktır. Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Projenin yer bulduru ve güzergah haritası Ek-1 de, 1/ ölçekli topoğrafik harita ve genel vaziyet planı Ek-2A ve Ek-2B de verilmiştir. Proje alanının uydu görüntüsü Ek-3 te, fotoğraflar ise Ek-4 te verilmiştir. Proje kapsamında etkilenecek alanlar kamulaştırma sınırı içerisinde kalan arazilerdir (Bkz. Ek-2A). Proje kapsamında m 2 alan kamulaştırma sınırı içerisinde kalmaktadır Proje alanında çoğunlukla özel mülkiyet arazisi (çeltik tarlası) yer almaktadır. Özel Mülkiyet Alanı (Çeltik Tarlası, Koruluk) = ,95 m 2 Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler (Ham toprak, çay, yol) = ,09 m 2 124

137 Proje kapsamında kullanılacak arazilerin mülkiyet tablosu Ek-7'de verilmiştir. Faaliyet ünitelerinin şahıs arazilerinde kalan kısımlarında ise hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek araziler satın alınacaktır. Proje alanı kapsamında taşınmazların kamulaştırılması sırasında tarla, bağ ve bahçeleri kamulaştırılan ancak ikametleri etkilenmeyen yöre halkının mevcudiyeti durumunda, bu şahıslara ait ikametlerin de kamulaştırılması ihtimali de dikkate alınacaktır. Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. Proje kapsamında; 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında, Toprak Koruma Projesi yaptırılmış olup, tarım dışı amaçlı kullanım izinleri alınmıştır. Konuyla ilgili Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşü Ek-23'te sunulmuştur. Proje kapsamında kullanılacak orman arazileri için, 6831 Sayılı Orman Kanunu 17. maddesi gereğince Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvurularak gerekli tüm izinler alınacaktır. Orman alanlarında yapılacak tüm işlemler Ankara Orman Bölge Müdürlüğü nün nezaretinde gerçekleştirilecektir. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. Proje alanına ilişkin, Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü uzmanlarınca arşiv kayıtlarında ve mahalinde yapılan incelemeler sonucunda 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na göre herhangi bir tabiat varlığı ya da doğal sit bulunmadığı tespit edilmiştir (Bkz. Ek-20). Ancak ilerleyen süreçte mevcut proje uygulamaya geçirilirse; yapılacak çalışmalar sırasında herhangi bir tabiat varlığına rastlanılması halinde Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne bilgi verilecektir. Ayrıca tabiat varlığı ve doğal sit statüsü bulunması halinde, yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca değerlendirilmek üzere, Ankara 1 nolu Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna intikali sağlanarak, alınacak komisyon kararına göre değerlendirilecektir. Proje alanında Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca yerinde yapılan yüzey araştırması sonunda taşınmazların üzerinde 2863 Sayılı Kanun kapsamında kalan herhangi bir kültür varlığına rastlanılmamıştır. Ancak yapılacak uygulamalar sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlanılması halinde çalışmalar durdurularak 2863 Sayılı kanunun 4. maddesi uyarınca ilgili makamlara haber verilecektir. Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde zengin maden cevherleri bulunmamaktadır. Proje kapsamında alınan Maden İşleri Genel Müdürlüğü görüşünde belirtildiği üzere (Bkz. Ek-19), proje alanının herhangi bir ruhsatla çakışmadığı tespit edilmiştir. Proje dosyasında madencilik faaliyetleri içermediği anlaşıldığından projenin ekonomiye sağlayacağı katkıdan dolayı projeye olumlu bakılmaktadır. Proje sahası, Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası nda (T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi, 1996) 3. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. (Bkz. Ek-6A) Proje alanının diri fay haritası Ek-6B'de verilmiştir. Proje alanı için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi kati proje aşamasında yaptırılacak imar planına esas Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu kapsamında detaylı olarak irdelenecektir. Tesisin inşaat aşamasında belirlenecek bütün önlemlere uyulacaktır. 125

138 Proje kapsamında, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenen (Bkz. Ek-15B) ve doğal hayatın devamlılığı için Süvari Çayı'na bırakılacak cansuyu miktarı Bölüm V.2.4, Tablo-49 da verilmiştir. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen bu miktara baraj ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu toplam miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Söz konusu tesis, Türkiye genelinde HES lerde olduğu gibi, Şubat-Mayıs ayları arasında (5 ay) tam kapasite ile çalıştırılacaktır. Çevresel akış miktarının uzun yıllar ortalamasının %10'unun altında kalan Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim aylarında tesis çalıştırılmayacak olup, tüm sular dere yatağına bırakılacaktır. Diğer aylarda ise akarsu debisi, enerji üretimi için yeterli olursa çalıştırılacaktır. Kati proje aşamasında, cansuyu ölçümü yapılabilmesi için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ne müracaat edilerek, proje AGİ kurulmasına uygun olarak dizayn edilecektir. Enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilerek, ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. Kurulacak akım gözlem istasyonu GPRS modemli cihazlarla donatılacaktır. Söz konusu proje için hazırlatılan, DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nce onaylı su hakları raporu Ek-16 da sunulmuştur. Proje sahasında mevcut durumda yaklaşık halk sulaması olarak 850 dekar tarım arazisi sulanmaktadır. Projeden dolayı herhangi bir yerleşim yerinin içme suyunun olumsuz etkilenme durumu yoktur. Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda Dereli Regülatöründen aylar iitibarı ile bırakılacak Kadim Su Hakları Miktarı (l/s) Bölüm V.2.3, Tablo-47'de verilmiştir. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nce Onaylı Su Hakları Raporu (Bkz. Ek-16) ekinde verilen Uruş ve Güdül Belediye Başkanlığı görüşünde Süvari deresinden su alımlarının olmadığı ifade edilmektedir. Dereli Regülatörü ve HES projesi kapsamında Süvari çayı üzerinde regülatör ile santral binası arasında kalan bölümde diğer su kullanımlarının olmadığı etüt çalışmalarında saptanmıştır. Ankara Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü yazısında da regülatör ile santral binası arasında herhangi bir amaç ile su alımlarının bulunmadığı ifade edilmektedir. Ankara İl Özel İdaresi Genel Sekreterli görüşünde ise anılan koordinatlar arasında Süvari çayından su alımlarının bulunmadığı ve sadece bu anılan alandan Tahtacıörencik, Kavaközü ve Kayı köylerine ait grup içme suyunu taşıyan 5 l/s debili içme suyu isale hattının bulunduğu ifade edilmektedir. HES projesinin iletim hattının yapımı aşamasında köylere grup içme suyu taşıyan isale hattının zarar görmemesi firma tarafından sağlanacaktır. Proje formülasyonu, memba ve mansap mevcut su hakları ile ilgili olarak, ilgili kurum ve kuruluşların mevcut-mutasavver su haklarına riayet edilecektir. 126

139 Dereli Regülatörü gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, regülatör sağ sahilinde su alma yapısının yanında dere talveg kotunda çakıl geçidi planlanmıştır. Çakıl geçidi normal işletme halinde regülatör arkasında birikecek olan rüsubatın temizlenmesi amacı ile kullanılacağı gibi inşaat aşamasında da derivasyon amaçlı olarak kullanılacaktır. Bu esnada, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak çakıl geçiti inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Proje kapsamında, dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya karşı Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili tüm önlemler faaliyet sahibince alınacaktır. Projenin inşaatına henüz başlanılmamıştır. İnşaat esnasında hafriyattan kaynaklı toz, kullanılan ekipmanlardan kaynaklı gürültü, katı ve sıvı atıklar, tıbbi atıklar oluşumu söz konusudur. İşletme aşamasında ise çalışanlardan kaynaklı atıksu ve katı atık oluşumu söz konusu olacaktır. Regülatör yerine en yakın yerleşim yeri doğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafede Tahtacıörencik mevkiidir. - İletim kanalı başlangıcına, kuzeybatıda kuşuçuşu 2,1 km mesafedeki Doğançalı Mevkii, - İletim kanalı ortalarına, kuzeydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Tahtacıörencik Mevkii, - İletim kanalı sonlarına, güneydoğuda kuşuçuşu 1,8 km mesafedeki Uruş beldesidir. Dereli HES sahasına en yakın yerleşim yeri ise güneydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesidir. Proje kapsamında bütün faaliyetler göz önüne alınarak kümülatif toz emisyonu hesaplanmıştır. Proje kapsamında patlatma yapılması söz konusu değildir. Bölgede kümülatif emisyon hesabına dahil edilecek başka emisyon kaynağı bulunmamaktadır. Proje üniteleri inşaatı esnasında oluşacak hafriyat için yapılan kümülatif hesaplamalara göre PM emisyonun kütlesel debisi 0,89 kg/saat tir. Bu değer Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerini sağlamaktadır. Bu nedenle toz emisyonu modellemesi yapılmamıştır. Proje kapsamında arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonları ile gürültü ile ilgili hesaplamalar Bölüm V.1.17 verilmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucunda, söz konusu yerleşimlerin tozumadan etkilenmesi söz konusu değildir. Projenin inşaat aşamasında oluşabilecek çevresel olumsuz etkiler, ilgili yönetmeliklerdeki hükümlere uyularak minimuma indirilecektir. 127

140 128 Proje güzergahı boyunca 5 adet olmak üzere, toplam m 2 alanda Kazı Fazlası Malzeme Alanı oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, kazı fazlası malzeme sahaları içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Kazı fazlası malzeme sahalarının gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek-2B de verilmiştir. Bu sahalar için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nün uygunluk görüşü ise Ek-18 de verilmiştir. Proje kapsamında oluşacak hafriyat, sulu ve kuru dere yataklarına kesinlikle dökülmeyecektir. Proje kapsamında, dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. Hafriyat esnasında çevreye olumsuz etkilerini minimuma indirebilmek için kazı malzemelerinin dolgu işlerinde kullanılması, uygun bir yerde istif edilerek üzerinin tekrar ağaçlandırılması veya çıkacak malzemenin iyileştirilmesi düşünülen mevcut yolların üzerine sererek kullanılması en uygun çözüm yollarıdır. Bitkisel toprak ile diğer ekonomik değeri olmayan pasa ve hafriyat malzemesi ayrı ayrı stoklanacak olup, bitkisel toprak erozyona karşı korunacaktır. Faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmemesi için gerekli önlemler alınacaktır. Orman, tarım alanı veya sulu-kuru dere yataklarına kesinlikle hafriyat dökülmeyecektir. Dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar atılmayacak olup, dere yatakları değiştirilmeyecektir. Oluşabilecek çevre kirliliğinin engellenecektir. Kazı çalışmaları sonucunda çıkacak olan hafriyat malzemesinin herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır. Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Ayrıca kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımı yapılacaktır. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. Projenin orman sayılan alanlardan geçtiği yerlerde toprakça fakir, taşlık-kayalık alanların seçilmesine özen gösterilerek, mümkün mertebe ağaç kesiminden kaçınılacaktır. Proje üniteleri ve yardımcı ünitelerin inşaatı sırasında çıkacak hafriyat arazide belirtilen kazı fazlası malzeme alanları haricinde geçici süre için bile olsa depolanmayacaktır. İzne konu edilecek tesislerin dışında kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir. Kazı Fazlası Malzeme alanlarında gereken stabilite önlemleri alınacaktır. İletim hattı boyunca kazılan malzemenin bir kısmı, çukurluk yerlerin doldurulmasında kullanılacaktır. Yükleme havuzu ve santral binası yerinde yapılacak kazılarda açığa çıkacak kazı malzemesi, çevre düzenlemesinde kullanılacak ve ünitelere ulaşım yollarına serilerek, yol düzenlemesinde kullanılacaktır. Proje kapsamında Bölüm V.1.23 te verilen hesaplamalara göre, inşaat aşamasında gürültü kaynaklarının beraber çalışmasından çıkan gürültü 250 m den sonra (70,41 dba) yönetmelikteki sınır değerleri sağlamaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri doğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafede Tahtacıörencik mevkii ve güneydoğuda kuş uçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesi dir.

141 Söz konusu yerleşim yerlerinde Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre belirlenen sınır değer (54,85<70) sağlanmaktadır. Bununla birlikte inşaat faaliyetleri esnasında oluşacak gürültü hesaplamaları bütün iş makinelerinin aynı anda çalıştığı varsayılarak yapılmıştır. Faaliyetten kaynaklı oluşacak gürültünün çevreye rahatsızlık vermemesi için inşaat aşamasında tüm iş makineleri eş zamanlı olarak çalıştırılmayacaktır. Proje kapsamında Doç. Dr. Atila OCAK (Bitki Sistematiği ve Ekolojisi Uzmanı), Yrd. Doç. Dr. Ünal Özelmas (Fauna Uzmanı), Doç. Dr. Naime Arslan (Hidrobiyolog) ve Doç. Dr. Cüneyt Güler (Hidrojeolog) tarafından flora, fauna ve biyoçeşitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak detaylı araştırma ve arazi çalışmaları yapılarak Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır. Proje kapsamında dolu gövdeli regulatör vasıtasıyla çevrilecek olan suyun, genel olarak kavak, söğüt, böğürtlenden oluşan nehir yatağından alınıp yer yer küçük ardıç grupları içeren bozkırlık alana yerleştirilecek olan kanaldan geçirildikten sonra yükleme havuzuna daha sonra da cebri boru ile santral binasına iletilmesi planlanmaktadır. Projenin bulunduğu alan ve çevresindeki sucul ve karasal kommünite özellikleri, bu habitatlarda yayılış gösteren türlerin risk kategorileri, ekolojik önemleri ve bu türler üzerine projelerden kaynaklanacak etkiler ve alınması gereken önlemler Ekosistem Değerlendirme Raporu içerisinde detaylı olarak değerlendirilmiştir (Bkz. Ek-15A). Proje sahası için, alanında uzman öğretim üyeleri tarafından hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-15A da sunulmuştur. Yapılan araştırmalar neticesinde proje alanı ve çevresinde; step vejetasyonu ve sucul vejetasyon olmak üzere 2 farklı vejetasyon tipi hakim olduğu saptanmıştır. Bölgedeki endemik bitkilerin tamamı IUCN kategorilerine göre sınıflandırılmış olup tamamı LR(Ic) kategorisinde bulunmaktadır. Diğer değişle bu endemiklerin ülkemizdeki populasyon düzeyleri şimdilik tehlike altında değildir. Çalışma alanı içerisinden tespit edilen bitki türlerinin hiç biri BERN ve CITES kapsamında koruma altına alınan bitki türleri listesinde bulunmamaktadır. İnşaat aşamasından sonra erozyona karşı önlemler alınarak, doğal bitki örtüsüne uygun türler ile en önemlisi yeniden bitkilendirme gerçekleştirilecektir. Proje alanı, biyoçeşitliliği yüksek bir bölgedir. Proje inşası sırasında nehir içindeki ve çevresindeki doğal habitatlar ve hidrofitik flora zarar görebilmektedir. Bu nedenle sucul habitatlar korunacaktır. Projeden kaynaklı flora türleri üzerine etkiler ve alınacak önlemler Ek-15A da verilen Ekosistem Raporu Bölüm 2 de detaylı olarak belirtilmiştir. Söz konusu projenin gerek inşa gerekse faaliyeti sırasında doğal peyzaj bütünlüğünü sağlaması amacıyla Ekolojik Peyzaj Onarım planı yaptırılacaktır. Proje alanında genel olarak teşhisi yapılan plantonik, bentik, epibentik ve nektonik omurgasız türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike altında olan bir tür bulunmamaktadır. Genel olarak arazi çalışmasından ve literatür bilgilerden elde edilen sonuçlara göre sucul omurgasız taksonları içinde nesli tehlike altında olan ve korunması gereken bir tür bulunmamaktadır. Gerek yapılan arazi çalışması gerekse geniş literatür taraması sonucunda, proje alanında bulunan ve bulunması muhtemel 10 adet balık türü tespit edilmiştir. Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde literatür bilgilerden ve yapılan arazi çalışmalarından elde edilen verilere göre belirlenen hedef türler ve bu türlerin habitat gereksinimleri Tablo-33'te verilmiştir. 129

142 Her ne kadar şu anda koruma altında olmasa da, bölgede varlığı bilinen ve bu raporda hedef türler olarak belirlenen balık türlerinin (Bkz. Tablo-32, Tablo-33) habitat gereksinimleri mutlaka karşılanacaktır. Projelendirme aşamasından itibaren regülatörün yapılacağı bölgeye uygun balık geçidi yapılacaktır. HES ten çıkacak suyun yüksek akım şiddetini emecek yapıda ve kuyruk suyundan çıkacak suyun kimyasal özellikleri istenen seviyeye getirecek düzenekler yapılacaktır. Yapılacak bu destek elemanlarının verimli bir şekilde çalışması ve kontrolü sağlanacaktır. Proje kapsamında regülatör bünyesinde yapılması planlanan balık geçiti planı Ek-10A'da verilmiştir. Su ürünlerinin, iletim kanalına girmemesi için kanalın giriş kısmına ızgara veya kafes yapılacaktır. Ayrıca balıkların çağırma suyu olarak algılayıp kuyruk suyu kanalına girmemeleri için kuyruk suyu kanalının çıkışına da ızgara veya kafes konulacaktır. Dereli Regülatörü ve HES projesi enerji amaçlı olarak planlanmış bir projedir. Fizibilite raporu içerisinde anlatılan proje formülasyonu haricinde, başka bir alternatif düşünülmemiştir. Proje kapsamında doğabilecek her türlü hidrolojik, jeolojik, teknik ve ekonomik risklerin firmaca yüklenilecektir. Santral DSİ Genel Müdürlüğü ve yatırımcı firma arasında imzalanan Su Kullanım Hakkı Anlaşması (Bkz. Ek-13) hükümlerine göre işletilecektir. Proje kapsamında çevre sorunları göz önünde bulundurularak, faaliyet sahibince gerekli tüm önlemler titizlikle alınacaktır. Bölüm X: Halkın Katılımı (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) Proje kapsamında, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED yönetmeliğinin 9. maddesinde yer alan Halkın Katılımı Toplantısı bölümünde açıklanan ulusal ve/veya yerel gazete yoluyla toplantı yerini, tarihini ve projenin özet konusunu halka duyurmak için ilan verilmesi gerekliliği açıklanmıştır. Bu hususta gerekli ilanlar yerel ve ulusal gazetede yayınlanmıştır. Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamasında oluşabilecek her türlü zarardan etkilenebilmesi muhtemel köy sakinleri, Halkın Katılımı toplantısına muhtarlar aracılığı ile davet edilmiş ve toplantının yapılacağı yer ve tarihiyle ilgili duyurular yapılmıştır. Projenin ÇED süreci kapsamında, tarihinde Tahtacıörencik Köyü, Köy Odasında saat 11:00 de Halkın Katılım Toplantısı yapılmıştır. Toplantıya katılım gösteren kişiler temel olarak proje ile ilgili bilgi edinmişler ve bu konuda kendileri üzerinde oluşabilecek etkileri sormuşlardır. Proje kapsamına etkilenecek değirmenler ve kendi köylerine oluşabilecek zararlar ve faydalar üzerinde konuşulmuştur. Proje kapsamında yapılacak kamulaştırma işlemleri ile ilgili yöre halkına bilgi verilmiştir. Projenin yapılmasıyla birlikte dere yatağının kuruyacağı, dere yatağına bırakılacak cansuyu miktarının doğal yaşamın devamlılığı için yeterli olmayacağı, tarım arazilerini kaybetmek istememeleri, bitki ve hayvan ekosistemlerini olumsuz etkileyeceği yönündeki kanaatlerini gerekçe gösteren halk, projenin yapılmasına karşı olduklarını ifade etmişlerdir. 130

143 Bölüm XI: Sonuçlar (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri) Proje ile Suveri Elektrik Üretim İnşaat San. ve Tic. A.Ş. tarafından; Ankara ili, Güdül İlçesi, Tahtacıörencik Mevkii ve Beypazarı İlçesi, Uruş Beldesi, Süvari Çayı üzerinde, Dereli Regülatörü ve HES (2,4 MWm/2,14 MWe) kurulması ve işletilmesi planlanmaktadır. Söz konusu proje enerji üretimi amaçlı olup, sulama, taşkın koruma gibi amaçları bulunmamaktadır. Proje alanı 1/ ölçekli Bolu H28-a4 paftasında yer almaktadır. Söz konusu proje için mülga Ankara İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nce Tarihinde Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Gerekli Değildir Kararı verilmiştir (Bkz. Ek-22A). Proje kapsamında ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü görüşü (Bkz. Ek- 22B) doğrultusunda ÇED Süreci yeniden başlatılmıştır. Proje ile Süvari çayı üzerinde 808 m (kret kotu) ile yaklaşık 750 m kuyruksuyu kotları arasındaki düşü değerlendirilerek enerji üretimi sağlanmış olacaktır.. Enerji üretimi amaçlı olarak kurulacak tesis, regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, hidroelektrik santral ve kuyruk suyu kanalından oluşmaktadır. Regülatör yeri Güdül ilçe sınırlarında, diğer proje üniteleri ise Beypazarı ilçe sınırlarında kalmaktadır. Süvari Çayı üzerinde yaklaşık 803 m talveg kotunda yer alacak olan Dereli regülatörünün kret kotu 808 m olacaktır. Su alma ağzından, önce çökeltim havuzuna ve daha sonra sağ sahilde inşa edilecek m uzunluğunda trapez kesitli iletim kanalına alınacak sular kanalın mansap ucundaki yükleme havuzuna iletilecektir. Yükleme havuzundan 1,35 m çapında ve 121 m uzunluğunda bir adet cebri boru ile alınacak olan sular, 750 m kuyruksuyu kotundaki santralde türbinlenerek elektrik enerjisi üretilecektir. Santrale düşürülen proje debisi, santralde yer alacak 2 adet yatay eksenli francis tipi türbinde enerji üretimi amacıyla değerlendirildikten sonra Süvari Çayı'na geri bırakılacaktır. Proje debisi 5 m 3 /s, net düşü ise 54,06 m dir. Dereli Regülatörü yeri; Süvari Çayı üzerinde, DSİ. 5. Bölge Müdürlüğü'nce kurulacak sulama ve içme suyu temini amaçlı Uruş Barajı aksının 850 m güneyinde yer almaktadır (Bkz. Ek-2A). Dereli HES, Uruş Barajı'nın mutlak ve kısa mesafeli koruma alanı içerisinde kalmamaktadır. Projenin yer bulduru ve güzergah haritası Ek-1 de, 1/ ölçekli topoğrafik harita ve genel vaziyet planı Ek-2A ve Ek-2B de verilmiştir. Proje alanının işaretlendiği uydu görüntüsü Ek-3 te, proje alanı fotoğrafları, ise Ek-4 te verilmiştir. İnşaat dönemi 2 yıl olarak planlamaktadır. Bu süre sonunda sistemin projenin işletmeye geçmesiyle birlikte yılda 2,4 MWm/2,14 MWe kurulu güç ile yılda 4,764 GWh enerji üretilecektir. Projenin ekonomik ömrü ise 50 yıl olarak öngörülmüştür. Dereli HES salt sahası açık tip salt sahası olarak düşünülmüştür. Salt sahası santral binasının yanına tesis edilecektir. Dereli HES şalt çıkışı 2 km uzunluğunda enerji iletim hattı ile Üreğil yerleşim yeri civarından geçen 34,5 kv lık iletim hattına bağlanması planlanmaktadır. Söz konusu enerji iletim hattı için ayrıca Tarih ve Sayılı ( Tarih ve ve Sayılı değişiklik) ÇED Yönetmeliği gereğince başvuru yapılarak, gerekli izin ve görüşler alınacaktır. ÇED görüşü alınmadan enerji iletim hattı inşaatına başlanılmayacaktır. 131

144 Projenin fizibilite raporu DSİ Genel Müdürlüğü nce onaylanmıştır. Sağ sahil için fizibilite onay yazısı Ek-11'de verilmiştir. Proje kapsamındaki tüm işlemlerde DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilecektir. Söz konusu proje için, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca Tarih ve Sayılı kararı ile Üretim Lisansı verilmiştir (Bkz. Ek-12). Proje kapsamında imzalanan Su Kullanım Hakkı Anlaşması Ek-13'te verilmiştir. Dereli HES tesislerine ulaşımda herhangi bir sıkıntı bulunmamaktadır. Beypazarı İlçesinden Uruş Beldesi istikametine giden asfalt yol ile ulaşım sağlanabilmektedir. Beypazarı ilçesinden tesis yerlerine yaklaşık 30 km uzunluğunda ve büyük bir bölümü asfalt kaplama olan bir yol ile ulaşılmaktadır. Ulaşım sorunu olmayan proje sahasında, mevcut yolların ıslahı, rolekasyonu, gerekli yerlerinde bakım onarım çalışmaları ve yol bulunmayan yerlerde geçici yollar yapılacaktır. Proje kapsamında malzeme ocağı açılmayacaktır. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi, regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzemenin inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenmesiyle elde edilecektir. Kazı esnasında çıkacak malzeme miktarının yeterli olmaması durumunda gerekli beton agrega malzemesinin bir kısmı ücreti karşılığında, Güdül veya Beypazarı'nda kurulu hazır beton santrallerinden temin edilecektir. Proje kapsamında inşaat aşamasında kullanılacak dolgu malzemesi beton vb. malzemelerin ÇED sürecini tamamlamış ocak ve santrallerden karşılanacaktır. Proje kapsamında etkilenecek alanlar kamulaştırma sınırı içerisinde kalan arazilerdir (Bkz. Ek-2A). Proje kapsamında m 2 alan kamulaştırma sınırı içerisinde kalmaktadır Proje alanında çoğunlukla özel mülkiyet arazisi (çeltik tarlası) yer almaktadır. Özel Mülkiyet Alanı (Çeltik Tarlası, Koruluk) = ,95 m 2 Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki araziler (Ham toprak, çay, yol) = ,09 m 2 Proje kapsamında kullanılacak arazilerin mülkiyet tablosu Ek-7'de verilmiştir. Faaliyet ünitelerinin şahıs arazilerinde kalan kısımlarında ise hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek araziler satın alınacaktır. Proje alanı kapsamında taşınmazların kamulaştırılması sırasında tarla, bağ ve bahçeleri kamulaştırılan ancak ikametleri etkilenmeyen yöre halkının mevcudiyeti durumunda, bu şahıslara ait ikametlerin de kamulaştırılması ihtimali de dikkate alınacaktır. Proje güzergahı boyunca, Beypazarı-Uruş beldesinde 0,12 hektar mera parseli kalmaktadır. Söz konusu araziler için 4342 Sayılı Mera Kanunu, 14. Maddesi kapsamında istenilen belgelerle birlikte tahsis değişikliği başvurusu yapılacaktır. Proje kapsamında; 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında, Toprak Koruma Projesi yaptırılmış olup, tarım dışı amaçlı kullanım izinleri alınmıştır. Konuyla ilgili Ankara İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşü Ek-23'te sunulmuştur. Proje konusu faaliyetin inşaat aşamasının 2 yılda tamamlanması ön görülmektedir. Projenin inşaat aşamasında yöre halkından da istihdam sağlanarak vasıflı, vasıfsız 40 kişiye istihdam sağlanacaktır. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. Dolayısıyla yerleşim birimlerine ekonomik girdi sağlanmış olacaktır. İşletme aşamasında ise teknik eleman ve bekçi olarak 24 saat boyunca azami (vardiyalı) 10 kişi çalıştırılacaktır. 132

145 Proje güzergahı boyunca, yeri kati proje aşamasında belirlenecek bir adet prefabrik şantiye binası kurulacaktır. Kurulacak şantiyede çalışan personelin gereksinimlerini karşılayacak mutfak, yatakhane, tuvalet, banyo gibi yapılar tesis edilecektir. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden (Güdül ve Uruş) ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. Tesisin inşaat ve işletme aşamasında kullanılacak içme suyu piyasadan satın alınarak damacanalarla, kullanma suyu ise ücreti karşılığında şehir şebekesinden temin edilerek proje alanına tankerlerle getirilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında evsel nitelikli atıksuların toplanıp bertarafının sağlanması için sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmaz fosseptik planı Ek-26 da verilmiştir. Konuyla ilgili Uruş/Beypazarı ve Güdül Belediyesi ile atıksu protokolü yapılacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında çalışan personelden kaynaklanan organik kökenli evsel nitelikli katı atıkların yönetimi Tarih ve Sayılı ( tarih ve sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre yapılacaktır. Oluşacak katı atıklar, yönetmelik gereğince işletmenin sağladığı araçla toplanıp, kati proje aşamasında yapılacak protokol neticesinde, Güdül ve Beypazarı/Uruş Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. İnşaata başlanılmadan önce İlgili belediye ile katı atık protokolü yapılacaktır. Proje kapsamında oluşacak ambalaj atıkları belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı geri kazanım tesisi olmaması durumunda, belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçla toplanıp Uruş-Beypazarı ve Güdül Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Proje kapsamında ilgili belediyeler ile protokol yapılacaktır. Konuyla ilgili olarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrol Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Proje kapsamında revir kurulmayacaktır. Ancak ilkyardım müdahalesi gerektiren durumlarda yapılacak küçük çaplı pansumanlar esnasında tıbbi atık oluşacaktır.tıbbi atıklar diğer atıklardan ayrı olarak, kırmızı torbalarda toplandıktan sonra proje alanında özel olarak hazırlanmış tıbbi atık konteynırlarında muhafaza edilecektir. Proje kapsamında oluşacak tıbbi atıklar belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı tıbbi atık bertaraf tesisi bulunmaması durumunda, olası tıbbi atıklar hasta ile birlikte en yakın sağlık kuruluşunun tıbbi atık konteynırına bırakılacaktır. Proje güzergahı boyunca 5 adet olmak üzere, toplam m 2 alanda Kazı Fazlası Malzeme Alanı oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, kazı fazlası malzeme sahaları içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Kazı fazlası malzeme sahalarının gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek-2B de verilmiştir. Bu sahalar için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nün uygunluk görüşü ise Ek-18 de verilmiştir. Kazı çalışmaları sonucunda çıkacak olan hafriyat malzemesinin herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır. Kazı işlemlerinden çıkacak hafriyat malzemesi çevre üzerindeki olumsuz etkilerini minimuma indirebilmek için kazı malzemesi tekrar dolgu malzemesi ve rekreasyon amaçlı olarak kullanımı sağlanacaktır. 133

146 134 Bitkisel toprak ile diğer ekonomik değeri olmayan pasa ve hafriyat malzemesi ayrı ayrı stoklanacak olup, bitkisel toprak erozyona karşı korunacaktır. Bitkisel toprak, erozyona karşı korunarak; daha sonra ünitelerin çevresinde rekreasyon alanlarının peyzaj düzenlemesinde kullanılacaktır. Regülatör ve kuyruksuyu kanalı kazısı esnasında çıkacak malzeme inşaat aşamasında kullanılacak mobil beton santralinde işlenerek proje ünitelerinin inşaatı için gerekli beton agrega malzemesi elde edilecektir. İletim hattı boyunca kazılan malzemenin bir kısmı, çukurluk yerlerin doldurulmasında ve proje ünitelerine ulaşım için yol stabilize işlemlerinde kullanılacaktır. Yükleme havuzu ve santral binası yerinde yapılacak kazılarda açığa çıkacak kazı malzemesi, çevre düzenlemesinde kullanılacak ve ünitelere ulaşım yollarına serilerek, yol düzenlemesinde kullanılacaktır. Proje kapsamında oluşacak hafriyat, sulu ve kuru dere yataklarına kesinlikle dökülmeyecektir. Proje kapsamında, dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet alanı ve çevresindeki akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmemesi için gerekli önlemler alınacaktır. Orman, tarım alanı veya sulu-kuru dere yataklarına kesinlikle hafriyat dökülmeyecektir. Dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıklar atılmayacak olup, dere yatakları değiştirilmeyecektir. Oluşabilecek çevre kirliliğinin engellenecektir. Kazı çalışmaları sonucunda çıkacak olan hafriyat malzemesinin herhangi bir şekilde dere yataklarına ya da yağışlarla dere yataklarına ulaşabilecek alanlara bırakılmayacaktır. Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaydırmayacak şekilde ekskavatörle yapılacaktır. Ayrıca kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımı yapılacaktır. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. Projenin orman sayılan alanlardan geçtiği yerlerde toprakça fakir, taşlık-kayalık alanların seçilmesine özen gösterilerek, mümkün mertebe ağaç kesiminden kaçınılacaktır. Proje üniteleri ve yardımcı ünitelerin inşaatı sırasında çıkacak hafriyat arazide belirtilen kazı fazlası malzeme alanları haricinde geçici süre için bile olsa depolanmayacaktır. İzne konu edilecek tesislerin dışında kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir. Kazı Fazlası Malzeme alanlarında gereken stabilite önlemleri alınacaktır. İletim hattı boyunca kazılan malzemenin bir kısmı, çukurluk yerlerin doldurulmasında kullanılacaktır. Yükleme havuzu ve santral binası yerinde yapılacak kazılarda açığa çıkacak kazı malzemesi, çevre düzenlemesinde kullanılacak ve ünitelere ulaşım yollarına serilerek, yol düzenlemesinde kullanılacaktır. Arazinin hazırlanması ile proje üniteleri inşaatı sırasında gerçekleştirilecek hafriyat ve inşaat artığı malzemeler nedeniyle meydana gelecek katı atıklar olumsuz çevresel etkilere sebep vermemeleri için uygun şekilde (düzenli depolama, mevcut bir düzenli depolama tesisine taşınma vb.) bertaraf edilecektir.

147 135 Projenin inşaatına henüz başlanılmamıştır. İnşaat esnasında hafriyattan kaynaklı toz, kullanılan ekipmanlardan kaynaklı gürültü, katı ve sıvı atıklar, tıbbi atıklar oluşumu söz konusudur. İşletme aşamasında ise çalışanlardan kaynaklı atıksu ve katı atık oluşumu söz konusu olacaktır. Regülatör yerine en yakın yerleşim yeri doğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafede Tahtacıörencik mevkiidir. - İletim kanalı başlangıcına, kuzeybatıda kuşuçuşu 2,1 km mesafedeki Doğançalı Mevkii, - İletim kanalı ortalarına, kuzeydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Tahtacıörencik Mevkii, - İletim kanalı sonlarına, güneydoğuda kuşuçuşu 1,8 km mesafedeki Uruş beldesidir. Dereli HES sahasına en yakın yerleşim yeri ise güneydoğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesidir. Proje kapsamında bütün faaliyetler göz önüne alınarak kümülatif toz emisyonu hesaplanmıştır. Proje kapsamında patlatma yapılması söz konusu değildir. Bölgede kümülatif emisyon hesabına dahil edilecek başka emisyon kaynağı bulunmamaktadır. Proje üniteleri inşaatı esnasında oluşacak hafriyat için Bölüm V.1.17'de yapılan kümülatif hesaplamalara göre PM emisyonun kütlesel debisi 0,89 kg/saat tir. Bu değer Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerini sağlamaktadır. Bu nedenle toz emisyonu modellemesi yapılmamıştır. Proje kapsamında arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonları ile gürültü ile ilgili hesaplamalar Bölüm V.1.17'de verilmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucunda, söz konusu yerleşimlerin tozumadan etkilenmesi söz konusu değildir. Projenin inşaat aşamasında oluşabilecek çevresel olumsuz etkiler, ilgili yönetmeliklerdeki hükümlere uyularak minimuma indirilecektir. Proje alanında kullanılacak iş makinelerinin lastik değişimleri sonucu çıkabilecek ömrünü tamamlamış lastikler, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak Yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre en yakında bulunan lisanslı geri dönüşüm firmalarına verilerek bertarafı sağlanacaktır. Arazi hazırlanmasından başlayarak, projenin tamamlanmasına kadar yapılan çalışmalarda birçok alet ve makine kullanılacaktır. Proje kapsamında patlatma yapılması planlanmamaktadır. Alanın hazırlanmasında kullanılacak başlıca alet ve ekipmanlar kamyon, loder, ekskavatör v.b. araçlardan oluşmaktadır. Tesisi inşaat aşamasında iş makinelerinin beraber çalışmasından çıkan gürültü 250 m den sonra (70,41 dba) yönetmelikteki sınır değerleri sağlamaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri doğuda kuşuçuşu 1,5 km mesafede Tahtacıörencik mevkii ve güneydoğuda kuş uçuşu 1,5 km mesafedeki Uruş Beldesi dir. Söz konusu yerleşim yerlerinde Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre belirlenen sınır değer (54,85<70) sağlanmaktadır. Bununla birlikte inşaat faaliyetleri esnasında oluşacak gürültü hesaplamaları bütün iş makinelerinin aynı anda çalıştığı varsayılarak yapılmıştır. Faaliyetten kaynaklı oluşacak gürültünün çevreye rahatsızlık vermemesi için inşaat aşamasında tüm iş makineleri eş zamanlı olarak çalıştırılmayacaktır. Ayrıca ilgili yönetmelikler gereğince gerekli tüm önlemler faaliyet sahiplerince alınacaktır.

148 136 Projenin inşaat aşamasında oluşabilecek çevresel olumsuz etkiler, ilgili yönetmeliklerdeki hükümlere uyularak minimuma indirilecektir. Köy yollarında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb. maddeler yola doğru verilmeyecek, istiap haddinden fazla yükleme yapılmayacak, köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları. menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına zarar verilmeyecek, zarar verildiği takdirde ise her türlü zarar ve ziyan yüklenici firma tarafından karşılanacaktır. Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Proje kapsamında kullanılacak orman arazileri için, 6831 Sayılı Orman Kanunu 17. maddesi gereğince Ankara Orman Bölge Müdürlüğü ne başvurularak gerekli tüm izinler alınacaktır. Orman alanlarında yapılacak tüm işlemler Ankara Orman Bölge Müdürlüğü nün nezaretinde gerçekleştirilecektir. Proje bittikten sonra saha rehabilite edilecektir. Proje alanına ilişkin, Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü uzmanlarınca arşiv kayıtlarında ve mahalinde yapılan incelemeler sonucunda 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na göre herhangi bir tabiat varlığı ya da doğal sit bulunmadığı tespit edilmiştir (Bkz. Ek-20). Ancak ilerleyen süreçte mevcut proje uygulamaya geçirilirse; yapılacak çalışmalar sırasında herhangi bir tabiat varlığına rastlanılması halinde Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne bilgi verilecektir. Ayrıca tabiat varlığı ve doğal sit statüsü bulunması halinde, yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca değerlendirilmek üzere, Ankara 1 nolu Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna intikali sağlanarak, alınacak komisyon kararına göre değerlendirilecektir. Proje alanında Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca yerinde yapılan yüzey araştırması sonunda taşınmazların üzerinde 2863 Sayılı Kanun kapsamında kalan herhangi bir kültür varlığına rastlanılmamıştır. Ancak yapılacak uygulamalar sırasında herhangi bir kültür varlığına rastlanılması halinde çalışmalar durdurularak 2863 Sayılı kanunun 4. maddesi uyarınca ilgili makamlara haber verilecektir. Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde zengin maden cevherleri bulunmamaktadır. Proje kapsamında alınan Maden İşleri Genel Müdürlüğü görüşünde belirtildiği üzere (Bkz. Ek-19), proje alanının herhangi bir ruhsatla çakışmadığı tespit edilmiştir. Proje dosyasında madencilik faaliyetleri içermediği anlaşıldığından projenin ekonomiye sağlayacağı katkıdan dolayı projeye olumlu bakılmaktadır. Proje sahası, Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası nda (T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi, 1996) 3. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. (Bkz. Ek-6A) Proje alanının diri fay haritası Ek-6B'de verilmiştir. Proje alanı için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi kati proje aşamasında yaptırılacak imar planına esas Jeolojik ve Jeoteknik Etüt Raporu kapsamında detaylı olarak irdelenecektir. Tesisin inşaat aşamasında belirlenecek bütün önlemlere uyulacaktır.

149 Proje kapsamında Doç. Dr. Atila OCAK (Bitki Sistematiği ve Ekolojisi Uzmanı), Yrd. Doç. Dr. Ünal Özelmas (Fauna Uzmanı), Doç. Dr. Naime Arslan (Hidrobiyolog) ve Doç. Dr. Cüneyt Güler (Hidrojeolog) tarafından flora, fauna ve biyoçeşitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak detaylı araştırma ve arazi çalışmaları yapılarak Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır. Proje kapsamında dolu gövdeli regulatör vasıtasıyla çevrilecek olan suyun, genel olarak kavak, söğüt, böğürtlenden oluşan nehir yatağından alınıp yer yer küçük ardıç grupları içeren bozkırlık alana yerleştirilecek olan kanaldan geçirildikten sonra yükleme havuzuna daha sonra da cebri boru ile santral binasına iletilmesi planlanmaktadır. Projenin bulunduğu alan ve çevresindeki sucul ve karasal kommünite özellikleri, bu habitatlarda yayılış gösteren türlerin risk kategorileri, ekolojik önemleri ve bu türler üzerine projelerden kaynaklanacak etkiler ve alınması gereken önlemler Ekosistem Değerlendirme Raporu içerisinde detaylı olarak değerlendirilmiştir (Bkz. Ek-15A). Söz konusu projenin gerek inşa gerekse faaliyeti sırasında doğal peyzaj bütünlüğünü sağlaması amacıyla Ekolojik Peyzaj Onarım planı yaptırılacaktır. Proje sahası için, alanında uzman öğretim üyeleri tarafından hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek-15A da sunulmuştur. Yapılan araştırmalar neticesinde proje alanı ve çevresinde; step vejetasyonu ve sucul vejetasyon olmak üzere 2 farklı vejetasyon tipi hakim olduğu saptanmıştır. Bölgedeki endemik bitkilerin tamamı IUCN kategorilerine göre sınıflandırılmış olup tamamı LR(Ic) kategorisinde bulunmaktadır. Diğer değişle bu endemiklerin ülkemizdeki populasyon düzeyleri şimdilik tehlike altında değildir. Çalışma alanı içerisinden tespit edilen bitki türlerinin hiç biri BERN ve CITES kapsamında koruma altına alınan bitki türleri listesinde bulunmamaktadır. İnşaat aşamasından sonra erozyona karşı önlemler alınarak, doğal bitki örtüsüne uygun türler ile en önemlisi yeniden bitkilendirme gerçekleştirilecektir. Proje alanı, biyoçeşitliliği yüksek bir bölgedir. Proje inşası sırasında nehir içindeki ve çevresindeki doğal habitatlar ve hidrofitik flora zarar görebilmektedir. Bu nedenle sucul habitatlar korunacaktır. Projeden kaynaklı flora türleri üzerine etkiler ve alınacak önlemler Ek-15A da verilen Ekosistem Raporu Bölüm 2 de detaylı olarak belirtilmiştir. Söz konusu projenin gerek inşa gerekse faaliyeti sırasında doğal peyzaj bütünlüğünü sağlaması amacıyla Ekolojik Peyzaj Onarım planı yaptırılacaktır. Proje alanında genel olarak teşhisi yapılan plantonik, bentik, epibentik ve nektonik omurgasız türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike altında olan bir tür bulunmamaktadır. Genel olarak arazi çalışmasından ve literatür bilgilerden elde edilen sonuçlara göre sucul omurgasız taksonları içinde nesli tehlike altında olan ve korunması gereken bir tür bulunmamaktadır. Gerek yapılan arazi çalışması gerekse geniş literatür taraması sonucunda, proje alanında bulunan ve bulunması muhtemel 10 adet balık türü tespit edilmiştir. Süvari Çayı'nda ve bağlantılı olduğu sucul sistemlerde literatür bilgilerden ve yapılan arazi çalışmalarından elde edilen verilere göre belirlenen hedef türler ve bu türlerin habitat gereksinimleri Tablo-33'te verilmiştir. Her ne kadar şu anda koruma altında olmasa da, bölgede varlığı bilinen ve bu raporda hedef türler olarak belirlenen balık türlerinin (Bkz. Tablo-32, Tablo-33) habitat gereksinimleri mutlaka karşılanacaktır. 137

150 138 Projelendirme aşamasından itibaren regülatörün yapılacağı bölgeye uygun balık geçidi yapılacaktır. HES ten çıkacak suyun yüksek akım şiddetini emecek yapıda ve kuyruk suyundan çıkacak suyun kimyasal özellikleri istenen seviyeye getirecek düzenekler yapılacaktır. Yapılacak bu destek elemanlarının verimli bir şekilde çalışması ve kontrolü sağlanacaktır. Proje kapsamında regülatör bünyesinde yapılması planlanan balık geçiti planı Ek-10A'da verilmiştir. Su ürünlerinin, iletim kanalına girmemesi için kanalın giriş kısmına ızgara veya kafes yapılacaktır. Ayrıca balıkların çağırma suyu olarak algılayıp kuyruk suyu kanalına girmemeleri için kuyruk suyu kanalının çıkışına da ızgara veya kafes konulacaktır. Proje kapsamında, anılan raporun değerlendirilmesi sonucunda, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenen (Bkz. Ek-15B) ve doğal hayatın devamlılığı için Süvari Çayı'na bırakılacak cansuyu miktarı Bölüm V.2.4, Tablo-49 da verilmiştir. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen bu miktara baraj ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu toplam miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Cansuyu, Kadim Su Hakları ve Enerji için kalan su miktarı Ort. Akım Değ (m 3 /s) Cansuyu (m 3 /s) Kadim Su Hakları Enerji Üretimi için Kalan Su Miktarı (m 3 /s) (Bkz. Ek-14) (Tablo-48) (m 3 /s) (Tablo-46) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Söz konusu tesis, Türkiye genelinde HES lerde olduğu gibi, Şubat-Mayıs ayları arasında (5 ay) tam kapasite ile çalıştırılacaktır. Çevresel akış miktarının uzun yıllar ortalamasının %10'unun altında kalan Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim aylarında tesis çalıştırılmayacak olup, tüm sular dere yatağına bırakılacaktır. Diğer aylarda ise akarsu debisi, enerji üretimi için yeterli olursa çalıştırılacaktır. Kati proje aşamasında, cansuyu ölçümü yapılabilmesi için DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ne müracaat edilerek, proje AGİ kurulmasına uygun olarak dizayn edilecektir. Enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ 5. Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilerek, ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. Kurulacak akım gözlem istasyonu GPRS modemli cihazlarla donatılacaktır. Söz konusu proje için hazırlatılan, DSİ 5. Bölge Müdürlüğü nce onaylı su hakları raporu Ek-16 da sunulmuştur. Proje sahasında mevcut durumda yaklaşık halk sulaması olarak 850 dekar tarım arazisi sulanmaktadır. Projeden dolayı herhangi bir yerleşim yerinin içme suyunun olumsuz etkilenme durumu yoktur.

151 139 Dereli HES projesi, Uruş Barajı'ndan önce tamamlanıp işletmeye geçmesi durumunda Dereli Regülatöründen aylar iitibarı ile bırakılacak Kadim Su Hakları Miktarı (l/s) Bölüm V.2.3, Tablo-47'de verilmiştir. Uruş Barajının devreye girmesi ile bahse konu araziler sulama sahası içinde kalacak ve su haklarına konu olan bu saha modern sulama sistemlerinden olan basınçlı borulu sistem ile sulama imkanına kavuşacaktır. Bu sahada üretimi yapılan ürünlere özelliklerine göre yağmurlama ve damla sulama yöntemi ile sulama suyu verilmiş olacaktır. DSİ 5. Bölge Müdürlüğü'nce Onaylı Su Hakları Raporu (Bkz. Ek-16) ekinde verilen Uruş ve Güdül Belediye Başkanlığı görüşünde Süvari deresinden su alımlarının olmadığı ifade edilmektedir. Dereli Regülatörü ve HES projesi kapsamında Süvari çayı üzerinde regülatör ile santral binası arasında kalan bölümde diğer su kullanımlarının olmadığı etüt çalışmalarında saptanmıştır. Ankara Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü yazısında da regülatör ile santral binası arasında herhangi bir amaç ile su alımlarının bulunmadığı ifade edilmektedir. Ankara İl Özel İdaresi Genel Sekreterli görüşünde ise anılan koordinatlar arasında Süvari çayından su alımlarının bulunmadığı ve sadece bu anılan alandan Tahtacıörencik, Kavaközü ve Kayı köylerine ait grup içme suyunu taşıyan 5 l/s debili içme suyu isale hattının bulunduğu ifade edilmektedir. HES projesinin iletim hattının yapımı aşamasında köylere grup içme suyu taşıyan isale hattının zarar görmemesi firma tarafından sağlanacaktır. Proje formülasyonu, memba ve mansap mevcut su hakları ile ilgili olarak, ilgili kurum ve kuruluşların mevcut-mutasavver su haklarına riayet edilecektir. Dereli Regülatörü gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, regülatör sağ sahilinde su alma yapısının yanında dere talveg kotunda çakıl geçidi planlanmıştır. Çakıl geçidi normal işletme halinde regülatör arkasında birikecek olan rüsubatın temizlenmesi amacı ile kullanılacağı gibi inşaat aşamasında da derivasyon amaçlı olarak kullanılacaktır. Bu esnada, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak çakıl geçiti inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Proje kapsamında, dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya karşı Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet kapsamında yüzey ve yeraltı sularına olumsuz etkide bulunabilecek tüm kirletici unsurlar ile ilgili tüm önlemler faaliyet sahibince alınacaktır. İşletme aşamasında santral binası içerisindeki elektronik ekipmanların bakımından kaynaklı atık yağ oluşumu kaynaklanacaktır. Ekipmanların yerinde bakım onarım esnasında oluşacak atık yağlar ve değişen parçalar, anlaşmalı yetkili firma tarafından Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir.

152 İzolasyon yağının ömrü yaklaşık yıl arasındadır. Ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği üzere, bertarafı, lisanslı bertaraf tesislerine verilecektir. Atıklar lisanslı araçlar ile bertaraf tesislerine taşınacaktır. Lisanslı bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5. bölümlerde atık yağların taşınması ve depolanması ile ilgili öngörülen şartlar sağlanacaktır. İşletme içinde Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun geçici depolarda biriktirilecektir. Daha sonra Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. Ayrıca izolasyon yağlarının depolanması, taşınması ve bertarafı için Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil(PCB) ve Poliklorlu Terfenil (PCT) lerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik e ve Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Tesisin işletme aşamasında PCB ve atık trafo yağlarının geçici deplanması ve bertarafı Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik Madde 4.c hükümlerine göre yapılacaktır. PCB li atıkların Tarih ve Sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik Ek 6 da belirtilen Biyolojik işlemler (D8), Fiziksel/kimyasal işlemler (Örnek: Buharlaştırma, kurutma, kalsinasyon, vs.) (D9), Sürekli depolama (bir madende konteynerların yerleştirilmesi vs.) (D12) bertaraf yöntemlerinden biri veya bir kaçı ile zararsız hâle getirilmesi sağlanacaktır. Proje, yerel ve bölgesel toplum için potansiyel bir ekonomik büyüme imkanı yaratacaktır. Faaliyetin gerçekleştirileceği bölgede nüfusun büyük çoğunluğu il dışına göç etmekte ve nüfus hızla azalmaktadır. Tesisin yapım aşamasında bölge halkına iş imkanı sağlanacaktır. İmkanlar ölçüsünde çalışacak personel yöreden temin edilecektir. Ayrıca işletmenin tüm teknik, altyapı ve sosyal (yiyecek ve barınma) ihtiyaçları bölgeden karşılanacaktır. Bu da yöredeki hizmet sektörleri ile genel ticari yaşamı hareketlendirecektir. Ekonomik yapıdaki rahatlama dolayısıyla sosyal yaşantıyı da olumlu yönde etkileyecektir. Proje kapsamında sosyal etki değerlendirmesi için sosyolog Fatma KILINÇ HATİPOĞLU tarafından anket hazırlanıp yöre halkına uygulanmıştır. Proje alanında yapılan saha araştırmasına göre halkın büyük bir çoğunluğu HES projesinden haberdardır. Edinilen bulgulara ve muhtarlarımızın verdiği bilgilere göre köy halkının genel geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Katılımcıların mesleki bilgilerinden anlaşılacağı üzere genel çoğunluk çiftçilikle uğraşmaktadır. Katılımcıların anket sorularına verdiği cevaplara bakıldığında, %35,71 i tarım alanlarının su altında kalıp ekim-biçim yapamayacaklarından endişe edip projeye olumsuz bakmaktadır. Katılımcıların %28,57 si HES yapılması durumunda doğal güzelliğin bozulması ve %21,42'si HES suyunun kullanılmasından sonra alanda yaşayan hayvan türlerinin yaşam alanını daralmasından endişe duymaktadır. Geriye kalan %14,28'lik kesim ise HES yapımı ve sonrasına dair gelecek kaygısı taşıdığını ve bu sebeple projeye karşı olumsuz baktığını belirtmiştir. Söz konusu anket örneği ve detaylı sosyal etki değerlendirmesi Ek-25 te verilmiştir. 140

153 Proje kapsamında, kullanılan teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek ve insan sağlığı için olabilecek riskleri ortadan kaldırmak ve en aza indirmek için gerekli tüm yasal ve teknik tedbirler alınacak ve titizlikle uyulacaktır. Ayrıca çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek hususlar ile yangın vb. olaylara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. Proje kapsamında doğabilecek her türlü hidrolojik, jeolojik, teknik ve ekonomik risklerin firmaca yüklenilecektir. Santral DSİ Genel Müdürlüğü ve yatırımcı firma arasında imzalanan Su Kullanım Hakkı Anlaşması (Bkz. Ek-13) hükümlerine göre işletilecektir. Proje kapsamında doğabilecek her türlü hidrolojik, jeolojik, teknik ve ekonomik risklerin firmaca yüklenilecektir. Santral DSİ Genel Müdürlüğü ve yatırımcı firma arasında imzalanan Su Kullanım Hakkı Anlaşması (Bkz. Ek-13) hükümlerine göre işletilecektir. Proje kapsamında çevre sorunları göz önünde bulundurularak, faaliyet sahibince gerekli tüm önlemler titizlikle alınacaktır. Dereli Regülatörü ve HES projesi enerji amaçlı olarak planlanmış bir projedir. Fizibilite raporu içerisinde anlatılan proje formülasyonu haricinde, başka bir alternatif düşünülmemiştir. Fizibilite raporu ile olabildiğince ayrıntılı olarak incelenmiş ve ekonomik olarak yapılırlığı belirlenmiş olan Dereli Regülatörü ve HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine kazandırılmış olacaktır. Dereli HES Tesislerinin işletilmesi, Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunacağı gibi, gerek inşaat gerekse işletme döneminde yörede istihdam imkanı sağlayacaktır. Projenin olası olumsuz çevresel etkilerinin en aza indirilmesi için, inşaat ve İşletme esnasında meri mevzuat ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır. 141