BURSA TEMİZ ENERJİ ÜRETİM SAN. ve TİC. A.Ş.

Transkript

1 PROJE SAHİBİ BURSA TEMİZ ENERJİ ÜRETİM SAN. ve TİC. A.Ş. PROJE ADI TAŞÇİFTLİK REGÜLATÖRÜ ve HES (3,794 MW m /3.681 MW e ) PROJE YERİ KASTAMONU İLİ, MERKEZ İLÇESİ, BAŞÖREN KÖYÜ KARAKAYA DERESİ HAZIRLAYAN EKONORM ÇEVRE İSG ÖLÇÜM HİZMETLERİ MÜH. TAAH. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. ÇED RAPORU NİHAİ ÇED RAPORU ANKARA TEMMUZ 2013

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI Bursa Temiz Enerji Üretim San. ve Tic. A.Ş. Esentepe Mah. Okul Cad. Aksel-2 Yılmaz Sitesi A Blok No:2/7 Nilüfer/BURSA Tel: 0 (224) Faks: 0 (224) Taşçiftlik Regülatörü ve HES PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İli, İlçesi, Mevkii) Kastamonu İli, Merkez İlçesi, Başören Köyü PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (Sektörü, Alt sektörü) PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI Raporun b ve c sayfalarında verilmiştir. EK-II Listesi / Enerji, Turizm, Konut Madde 32 Kurulu gücü 0-25 MWm arasında olan nehir tipi santraller Kastamonu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün tarih ve 4627 sayılı yazısı ile Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin Ek-I kapsamında değerlendirileceği belirtilmiştir Ekonorm Çevre İ.S.G. Ölçüm Hiz. Müh. Taah. San. Tic. Ltd. Şti. RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI Yeşilyurt Sok. 3/4 Çankaya/Ankara Tel: Faks: RAPORSUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) a

3 ÜNİTE REGÜLÂTÖR SANTRAL BİNASI İLETİM TÜNELİ Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: COĞRAFİK ZON: 36T ZON : - DOM: 33 DOM : - Ölçek Faktörü: 6 Derecelik Ölçek Faktörü : : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, b

4 ÜNİTE YÜKLEME HAVUZU CEBRİ BORU KAZI FAZLASI MALZEME STOK SAHASI I ve ŞANTİYE ALANI KAZI FAZLASI MALZEME STOK SAHASI II Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: COĞRAFİK ZON: 36T ZON : - DOM: 33 DOM : - Ölçek Faktörü: 6 Derecelik Ölçek Faktörü : : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, : , :34, c

5 İÇİNDEKİLER İçindekiler... i Tablolar Dizini... ix Şekiller Dizini... xiii Ekler Dizini... xiv Kısaltmalar... xiv BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI... 1 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU... 8 II.1. Projenin Yeri (İlgili Valilik Veya Belediye Tarafından Doğruluğu Onanmış Olan Proje Yerinin, Lejant Ve Plan Notlarının Da Yer Aldığı Onanlı Çevre Düzeni Planı (ÇDP) Ve İmar Planları Üzerinde, Bu Planlar Yoksa Mevcut Arazi Kullanım Haritası Üzerinde Gösterimi)... 8 II.2. Proje (Regülatör, HES, Kırma- Eleme Tesisi ve Beton Santrali) Kapsamındaki Ünitelerin Konumu İletim Tünel ve Kanalları, HES Ünitesi İle İlgili Bina ve Tesisler, Teknik Altyapı Üniteleri, İdari ve Sosyal Üniteler, Varsa Diğer Üniteler, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık Alanı Büyüklükleri, Bu Ünitelerin Proje Alanı İçindeki Konumlarının Vaziyet Planı Veya Kroki Üzerinde Gösterimi, Diğer Tekniklerle Temsili Resim Veya Maket Benzeri Gösterimler, Proje Kapsamında Yeralan Geçici ve Nihai Depolama Alanlarının, İnşa Edilecek Baraj Sahası İçinde Gerçekleştirilecek Olan İnşaat Alanının ve Maden Kanunu na Göre Açılacak Olan Taş, Kum, Çakıl vb. Alanlarının 1/25 000, 1/5 000 ve/ veya 1/1 000 lik Haritalar Üzerinde Gösterimi BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları, bu kaynakların nereden temin edileceği III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak yatırımcı firma tarafından gerçekleştirilmesi planlanan herhangi bir ekonomik, sosyal ve altyapı projesi bulunmamaktadır III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan ve Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri III.6. Proje için seçilen (baraj, regülatör ve HES in alanları, iletim tüneli güzergahları, hafriyat depo sahaları ) yerlerin mülkiyet durumu, kamulaştıma kapsamında halkı bilgilendirme yöntemlerine ilişkin bilgi III.7. Diğer Hususlar BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI Bu Bölümde Proje için Seçilen Yerin Çevresel Özellikleri Verilirken Etki Alanı Dikkate Alınmalıdır. Bu Bölümde Sıralanan Hususlar İtibarı İle Açıklanırken, İlgili Kamu Kurum Ve Kuruluşlarından, Araştırma Kurumlarından, Üniversitelerden Veya Benzeri Diğer Kurumlardan Temin Edilen Bilgilerin Hangi Kurumdan Ve Kaynaktan Alındığı Raporun Notlar Bölümünde Belirtilir Veya İlgili Haritada, Doküman Vb. Belgeye İişlenir. Proje Sahibince Kendi Araştırmalarına Dayalı Bilgiler Verilmek İstenirse, Bunlardan Kamu Kurum Ve Kuruluşların Yetkileri Altında Olanlar İçin İlgili Kurum Ve Kuruluşlardan Bu Bilgilerin Doğruluğunu Belirten Birer Belge Alınarak Rapora Eklenir IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (Etki Alanının Nasıl Ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak Ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek) i

6 IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler IV.2.2. Jeolojik Özellikler IV Bölgesel Jeoloji, sahanın 1/ Ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik kolon kesitleri, IV Proje Alanı Jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli ( 1/5.000 ya da varsa 1/1.000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması), IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi IV Proje sınırları içerisindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır), IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli IV Jeoteknik Etüt Raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri) IV.2.3 Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yer altı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri) IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), IV.2.5. Kurulacak regülatörün su toplama havzası ile ilgili söz konusu su kaynağına (dere, çay vs.) ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m3/sn olarak verilmesi IV.2.6. Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu (içme kullanma suyu amaçlı herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı vs. dahil), kalması durumunda yapılacak HES lerin mutlak ve kısa mesafeli koruma alnının dışına çıkarılması v.s. dahil), yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m3/sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, IV.2.7 Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu su kaynağının (dere, çay vs.) herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, söz konusu su kaynağından (dere, çay vs.) içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, IV.2.8. Toprak Özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilizesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.), IV.2.9. Tarım Alanları (tarımsal alan varlığının olup, olmadığı, var ise tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri IV Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere Haritası IV Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, ii

7 Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar) IV Faaliyet alanının mevcut çevresel özellikleri bölümünde yer alacak flora, fauna ve biyoçeşitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik detaylı araştırma ve arazi çalışmaları, biyoçeşitliliğe yönelik olarak yapılan arazi çalışmaları vejetasyon dönemini kapsamalıdır Yapılan biyolojik çeşitlilik çalışması ile faaliyet alanı ve yakın çevresinin flora ve fauna elemanlarının detaylı incelemesi, alanın biyoçeşitlilik özellikleri irdelenmeli ve özellikle nesli tehlike altında, lokal endemik ve nadir türler belirlenmeli, faaliyet alanının habitat yapısı ve ekosistem özellikleri detaylandırılmalıdır IV Flora; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen flora elemanlarının tümünü kapsayacak şekilde familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge lokalite, tehlike kategorileri, korunma statüsü (Ulusal Mevzuat ve Uluslar arası sözleşmeler kapsamında koruma altında bulunan türler) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, ( flora ve fauna elemanlarının tespiti alanlarında uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) IV Fauna; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen fauna elemanlarının (sürüngenler, memeliler, kuş vb. gruplar) familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri(iucn), populasyon durumu, korunma statüsü, kayıt alma şekli (gözlem veya örnek) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, arazi çalışmalarının vejetasyon dönemi dikkate alınarak yapılması, RDB (Kırmızı Liste) / Bern Sözleşmesi verilmesi, Merkez Av Komisyonu Kararları, IUCN,, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu, Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları, bu ortamlar için belirlenen koruma kararları IV Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, IV Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarlar, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), Projenin etki alanı içerisinde devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.) bulunmamaktadır Proje ili ilgili olarak Maden İşleri Genel Müdürlüğü nün görüşü alınmış olup, eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-20). Söz konusu görüşte alanda faaliyetin yapılmasında herhangi bir sakınca olmadığı belirtilmiştir IV Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri) IV Peyzaj Değeri Yüksek yerler ve rekreasyon alanları IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, Vb.) IV Proje Yeri ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak ve Gürültü Açısından Mevcut Kirlilik Yükünün Belirlenmesi IV Diğer Özellikler IV.3. Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri iii

8 IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İş gücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler) IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler) IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir) IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus Ve Faal Nüfusa Oranı) IV.3.5. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu) IV.3.6. Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut Ve Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm Alanları Vb.) IV.3.7. Diğer Özellikler BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu Bölümde Su Temini Faaliyeti İçin Bölüm IV de Verilen Mevcut Çevre Üzerinde Olması Muhtemel Etkiler Ortaya Konarak, Alınacak Önlemler Belirtilmelidir) (Bu Bölümde; Projenin Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri, Bu Etkileri Önlemek, En Aza İndirmek Ve İyileştirmek İçin Alınacak Yasal, İdari Ve Teknik Önlemler V.1 Ve V.2 Başlıkları İçin Ayrı Ayrı Ve Ayrıntılı Bir Şekilde Açıklanır) V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Projeler, Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri Ve Alınacak Önlemler (Regülatör, HES, Kırma-Derivasyon tüneli, iletim Hattı, Cebri Boru ve Servis Yolları için varsa Malzeme Ocağı Beton Santrali, Kırma Eleme Tesisi, vb. dahil) yapılacak tüm çalışmalar, inşaat aşamasındaki etkiler her bir regülatör, HES ve bunlara ait iletim tesisleri ve diğer yapılar için ayrı ayrı irdelenecektir.. 82 V.1.1. Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler patlayıcı maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak önlemler, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum Vb. Maddelerin Nerelere Taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, hafriyat döküm alanının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 ölçekli plan ve kesit görünüşleri ile birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak görüşler ve geçici depolama alanının özellikleri V.1.2.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, sağlık koruma bandı mesafesi (Patlatma yapılması durumunda, patlatmaların kesinlikle galeri yöntemi ile yapılmayacağına dair taahhüt, patlayıcıların yer altı suyuna ve dolaylı olarak suya etkilerinin araştırılması ve patlatma yerine başka laternatiflerin açıklanması, patlayıcıların nerelerde tutulacağı) patlayıcı miktarı ve cinsi arazi hazırlanmasında kullanılacak işler için kullanılacak aletler ve makineler V.1.3. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler, ulaştırma altyapının inşası ile ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüşler, izinler), V.1.4. Zemin emniyeti, regülatör ve kanal yapılarında su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, V.1.5. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı V.1.6. Proje Alanı İçindeki Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı, Dip Taraması Vb. İşlemler Nedeni İle Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl Ve Benzeri Maddelerin iv

9 Miktarları, Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb.) V.1.7. İnşaat işlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında mevcut canlı türlerine (karasal ve sucul flora fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin ne şekilde korunacağı, alınacak önlemler, V.1.8. Proje kapsamındaki tesislerin (Baraj, Regülatörler, HES, İletim kanalı, tünel yapımı ve servis yollarının v.s.) yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin nereden, nasıl ve ne miktarda temin edileceği, V.1.9. İnşaat aşamasında kullanılmak üzere taşocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi malzeme ocaklarının (açılması durumunda) sayısı, ocakların alan büyüklükleri, işletme alan büyüklükleri ve koordinatları, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları, uygulanacak üretim yöntemleri, basamak yüksekliği, genişliği, şev açısı, basamak sayısı, ocakların başlangıç ve nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi, V Malzeme ocağı açılıp açılmayacağının belirtilmesi, açılması durumunda patlatma işleminin ne şekilde yapılacağının açıklanması, patlatma paterni, bir atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, hava şoku ve kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin değerlendirilmesi V Malzeme Ocaklarında (açılması durumunda) Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Nakliye Güzergahları, Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Ocak alanının çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri, ocak alanına ait imalat haritası ve kesiti, yakın çevresini de gösteren vaziyet planı, Kullanılacak Makine Ekipmanları, V Kırma-Eleme Tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi, kurulması durumunda kurulacağı alanın, teknolojisi, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay- Yıl), Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, koordinatları, kapladığı alan büyüklüğü, tesis kapasitesi, tesis alanı ve çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri, (toz, gürültü v.s alınacak önlemler) tesis iş şeması, tesisi alanının mevcut kullanımı ve mülkiyeti, tesis alanının 1/ ölçekli haritada gösterilmesi, Kullanılacak Makine Ekipmanları, V Beton Santralı tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi, kurulması durumunda kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (Gün-Ay-Yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, V Derivasyon (Regülatör İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu Güzergahının Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla Veya Diğer Nedenlerle Akarsu Havzasında Yapılacak Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat ve Benzeri İşlemler İle Bunların Nerelerde Ne Kadar Alanı Kaplayacağı Ve Kullanılacak Malzemeler, Araç Ve Ekipmanlar, V Olabilecek heyelanlara karşı önlemler V Yer altı Suyuna Etkiler V İnşaat aşamasında kırma, öğütme, yıkama-eleme, taşıma ve depolama gibi toz yayıcı işlemler, kümülatif değerler, V Arazinin Hazırlanması, İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve Tarım Ürün Türleri, tarım arazilerinin tarım dışı kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında değerlendirilmesi V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Kesilecek Ağaçların Bölgedeki Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Ortadan Kaldırılacak Tabii Bitki Türleri Ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı, Fauna Üzerine Olabilecek Etkiler, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar, V Su temini sistemi planı, nerden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana v

10 getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirilmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler izinler), V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Meydana Gelecek Katı Atıkların cins ve Miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçları için kullanılacakları, V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni İle Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları ve Seviyesi, Kümülatif Değerler, V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal alt yapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, V Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, V Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi, V Diğer özellikler V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek enerji üretim miktarları (santralin çalışma süreleri) V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri (mansapta kalan yerleşim yerlerine ilişkin su hakları içme-kullanma, sulama tarımsal faaliyetler, balık üretim tesisi vb) etkileri (projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelerin ekosistem üzerindeki etkilerinin birlikte değerlendirilmesi), V.2.3. Su Kullanım Hakları Raporuna (Regülatörün Yapılacağı Yer Esas Alınarak Su Kullanım Haklarının Belirlenmesi) ilişkin açıklamalar ve öneriler V.2.4. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza akımları, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonları yeri (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10 u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması için gerekli akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji ve Ekoloji bilim dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince Ekosisteme Değerlendirme Raporunun hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları ( içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] V.2.5. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik vi

11 envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim (Balık geçidi ve merdivenleri çalışır duruma geldiklerinde, içlerinin tam su dolu ve bölmelerin üzerinde su taşıracak halde işlevsel olması, gerektiğinde nehre kilitli olan ve kısmi göç yapan türlerin balık geçidi yaklaşım bulmalarına yardımcı ilave donanım montajının dahil edilmesi) V.2.6. Kati proje aşamasında, doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler, V.2.7. Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine Etkiler,. 132 V.2.8. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması, su tutulması sonucu mansapta olabilecek değişimler, bu değişimlerin su kalitesine ve su ortamındaki canlılara etkileri, doğal yaşam üzerine etkileri ( heyelan, erozyon, nehir hidrolojisi, sucul yaşam, sediment gelişi vb.) bu etkilerin ortadan kaldırılmasına yönelik alınacak önlemler (olabilecek heyelana karşı alınacak önlemler dahil) V.2.9. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler (su kullanımı (tarım alanlarının sulanması vb.), proje debisi, iletim kanalının uzunluğu, su kaynağı yatağının genişliği, alüvyon yapısı, içme suyu sondaj kuyu yerlerinin gösterilmesi vb. parametrelerinin değerlendirilmesi) V Orman alanlarına olabilecek etki (orman yangıları da dahil) ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, V Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, V İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı Sonrasında Oluşacak Atık Suların Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisi Karakteristiği Prosesinin Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl Verileceği, V Konut, sosyal ve idari tesislerden oluşacak katı atık miktar bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, V Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültünün Kaynakları Ve Kontrolü İçin Alınacak Önlemler, V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri v.b.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi V Projenin işletilmesi aşamasında insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, V Diğer Özellikler V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik Altyapı Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler, Vb. (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) V.3.2. Çevresel Fayda- Maliyet Analizi V.3.3. Projenin gerçekleştirilmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi. (Proje Alanı Ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık, Balıkçılık, Arıcılık Vb. Faaliyetlere Etkileri, Projenin İnşası Ve İşletilmesi Aşamasında Çalışacak İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri Ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek Sosyal Sorumluluk Projeleri) vii

12 BÖLÜM VI: İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi Islahı ve Reklamasyon Çalışmaları, VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler VI.3.Olabilecek hava emisyonları BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu Bölümde Yer Seçimi, Teknoloji, Alınacak Önlemler, Alternatiflerin Karşılaştırılması Ve Tercih Sıralaması Belirtilecektir.) BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VIII.1. Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı, VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının İkinci Paragrafında Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) BÖLÜM X: SONUÇLAR (Yapılan Tüm Açıklamaların Teknik Olmayan Bir Özeti, Projenin Önemli Çevresel Etkilerinin Sıralandığı ve Projenin Gerçekleşmesi Halinde Olumsuz Çevresel Etkilerin Önlenmesinde Ne Ölçüde Başarı Sağlanabileceğinin Belirtildiği Genel Bir Değerlendirme, Proje Kapsamında Alternatifler Arası Seçimler ve Bu seçimlerin Nedenleri) viii

13 TABLOLAR DİZİNİ Sayfa No Tablo I.1 Türkiye Hidroelektrik Enerji Potansiyelinin Mevcut Durumu... 6 Tablo I.2 Uzun Dönem ( ) Elektrik Arz-Talep Dengesi... 6 Tablo II Proje Alanının Çevresindeki Yerleşim Yerleri ve Yerleşim Yerlerinin Proje Ünitelerine Olan Mesafeleri, Tablo II Proje Kapsamında İnşa Edilecek Ünitelerin Kapladığı Alanlar Tablo III.2.1. Proje Uygulama Programı Tablo IV Kastamonu İlinin Ortalama Rüzgar Durumu Kastamonu İlinin Esme Sayısına Göre Rüzgar Verileri Tablo IV Kastamonu İli Esme Sayısına Göre Rüzgâr Veriler Tablo IV Kastamonu İli nin Uzun Yıllar Ortalaması Yerel Basınç Durumu Tablo IV Kastamonu İli nin Uzun Yıllar Nem Verileri Tablo IV Kastamonu İl inin Aylara Göre Sıcaklık Değişimleri Tablo IV Kastamonu İlinin Buharlaşma Değerleri Tablo IV Kastamonu İlinin Uzun Yıllar Yağış Bilgileri Tablo IV Bitki Türlerinin Türkiye Üretimindeki Payları Tablo IV Buğdaygiller Üretim Miktarları ve Verimleri Tablo IV Baklagil Üretim Miktarları ve Verimleri Tablo IV Yem Bitkileri Üretim Miktarları ve Verimleri Tablo IV Meyve Üretim Miktarları ve Verimleri Tablo IV Sebze Üretim Miktarları ve Verimleri ix

14 Tablo IV Proje alanında yer alan flora türleri Tablo IV Proje alanında bulunan balık türleri Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Memeli Türleri Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Kuş Türleri Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Amfibiler Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Sürüngen Türleri Tablo IV Açıklamalar Tablo IV Saf Kültür Sığırı Yetiştiriciliği Tablo IV Kültür Melezi Sığır Yetiştiriciliği Tablo IV Kastamonu İli ve İlçeleri ne Ait Nüfus Bilgileri Tablo IV Kastamonu İli Göç İstatistikleri Tablo IV Kastamonu İli İşgücü Göstergeleri (15+ yaş) Tablo V Taşçiftlik Regülatörü ve HES Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşamasında Her Bir Tesiste Alınacak Hafriyat Miktarı, Hafriyatın Kullanılacağı Yerler ve Bertaraf Yöntemi Tablo V Hafriyat İşlemlerinde Kullanılacak Ekipmanlar Tablo V Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi Enerji Tüneli Patlatma Paterni ve Patlayıcı Madde Hesabı Tablo V Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi İletim Tüneli Patlayıcı Madde Hesabı Tablo V Proje Alanına En Yakın Taşınabilir Taşıt Sayım Ve Sınıflandırma İstasyonu Verileri Tablo V SKHKKY Tablo 12.6: Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Tablo V Taşçiftlik Regülatörü Taşkın Hesap Sonuçları (m 3 /sn) Tablo V En Çok Heyelan Tehlikesine Maruz İller x

15 Tablo V Motorinin Özellikleri Tablo V Diesel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Yayın Faktörü (gr/lt) Tablo V İş Makinelerinden Kaynaklanacak Kirletici Değerleri Tablo V Su Temini ve Atıksu Bertaraf Şekli Tablo V Projenin İnşaat Aşamasında Kullanılacak Araçların Gürültü Düzeyleri 116 Tablo V İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Ortalama Ses Basınç Seviyelerinin Mesafelere Göre Dağılımı Tablo V Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Tablo V Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Tablo V Titreşim Genliği Bina Hasarı İlişkisi Tablo V K Katsayısı Azami Değerleri Tablo V Su Alma Yapısı Proje Karakteristikleri Tablo V İletim Yapısı Proje Karakteristikleri Tablo V Yükleme Havuzu Proje Karakteristikleri Tablo V Cebri Boru Proje Karakteristikleri Tablo V Taşçiftlik HES e Ait Proje Karakteristikleri Tablo V Regülâtörden bırakılacak su miktarları (Su Hakları) Tablo V Regülatörden bırakılacak su miktarları (Su Hakları) Tablo V Aylar İtibariyle Regülatörden Mansaba Bırakılacak Su Miktarı Tablo VIII.1. Proje İzleme Programı xi

16 ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa No Şekil I.1 Türkiye nin Kaynaklara Göre Üretim Dağılımı... 5 Şekil I.2 Türkiye nin Hidroelektrik Potansiyelinin Projelere Göre Dağılımı... 6 Şekil II.1.1. Proje Alanını Gösterir Google-Earth Görüntüsü... 8 Şekil II.1.2. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi Yer Bulduru Haritası Şekil II.2.1. Taşçiftlik Regülatörü Yerinden Görünüm Şekil II.2.2. Taşçiftlik HES Yerinden Görünüm Şekil III.2.1 İş Akım Şeması Şekil IV Esme Sayılarına Göre Mevsimler Diyagramı Şekil IV Aylara Göre Esme Sayıları Toplamı Şekil IV Esme Sayıları Toplamı Şekil IV Basınç Değerleri Grafiği Şekil IV Nem Grafiği Şekil IV Sıcaklık Grafiği Şekil IV Ortalama Buharlaşma Grafiği Şekil IV Yağış Grafiği Şekil IV Genelleştirilmiş Stratigrafik Kolon Kesit Şekil IV Jeoloji Haritası Şekil IV Proje Ünitelerine Ait Jeoloji Haritası Şekil IV Proje Alanına Ait Heyelan Risk Haritası Şekil IV Kastamonu İli Depremsellik Haritası xii

17 Şekil IV Proje alanı ve çevresi mevcut ve planlanan su kullanımı haritası Şekil IV Proje Alanının Koruma Alanlarına Olan Mesafesi Şekil V ANFO nun Oksijen Dengesi Grafiği Şekil V Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sistemi ve Gecikme Kombinasyonları Şekil V Exel Handidet Bağlantı Şekli Şekil V Exel HTD Yüzey Bağlantı Elemanı Şekil V Tünel Kesitinde Açılması Planlanan Deliklerin Yaklaşık Konumları Şekil V.1.3. Proje Alanını Kapsayan Bölümündeki Trafik Yükü Şekil V Tünel Çıkış Suyu Çökeltim Havuzu Temsili Gösterimi Şekil V Arazi Hazırlık ve İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Ortalama Ses Basınç Seviyelerinin Mesafelere Göre Dağılımı Grafiği, Şekil V Cebri Boru Ray Sistemi Yapısı Şekil V Akım Gözlemlerini Gösterir Gözlem Ağı Haritası Şekil V Orman İşletme Müdürlükleri İtibariyle Yangın Risk Haritası Şekil VIII Acil Eylem Planı Şekil VIII Acil Durum Organizasyon Şeması Şekil VIII Acil Durumda Hareket Tarzı Akış Diyagramı Şekil X.1. Halkın Katılımı Toplantısı ndan Görünüm Şekil X.2. Halkın Katılımı Toplantısı ndan Görünüm Şekil X.3. Halkın Katılım Toplantısı Sonrası Arazi Gezisinden Görünüm xiii

18 EKLER DİZİNİ Ek 1 ÇED Gereklidir Kararı Ek 2 1/ Ölçekli Topografik Genel Yerleşim Planı Ek 3 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı Ek 4 Su Kullanım Hakkı Raporu Ve DSİ 23. Bölge Müdürlüğü Onay Yazısı Ek 5 DSİ Genel Müdürlüğü Etüd Ve Plan Dairesi Başkanlığı Onaylı Akımları Ek 6 Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek 7 Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü ÇED İnceleme Ve Değerlendirme Formu Ek 8 1/ Ölçekli Orman Meşcere Haritası Ek 9 Flora Fauna Raporu Ek 10 T.C. Kültür Ve Turizm Bakanlığı Ankara I Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Görüşü Ek 11 Proje Ünitelerine Ait Plan Ve Kesitler Ek 12 Hidroloji Raporu Ek 13 DSİ 23. Bölge Müdürlüğü Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanları Uygunluk Yazısı Ek 14 Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge Müdürlüğü Görüş Yazısı Ek 15 Fizibilite Onay Yazısı Ek 16 Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Ekosistem Değerlendirme Raporu Görüşü Ek 17 Maden İşleri Genel Müdürlüğü Görüşü Ek 18 Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Görüşü Ek 19 Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Görüşü Ek-20 Jeolojik Kesitler Ek-21 Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu KISALTMALAR AB ÇED DSİ EİH EİE EPDK GPS MW km m sn(s) Hz db TEİAŞ TM BOİ KOİ TUİK AGİ -Avrupa Birliği -Çevresel Etki Değerlendirmesi -Devlet Su İşleri -Enerji İletim Hattı -Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü -Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu -Küresel Yer Belirleme Sistemi -Mega watt -Kilometre -Metre -Saniye -Herz (frekans) -Desibel -Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi -Trafo Merkezi -Biyolojik Oksijen İhtiyacı -Kimyasal Oksijen İhtiyacı -Türkiye İstatistik Kurumu -Akım Gözlem İstasyonu xiv

19 BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, projede kurulacak tesislere ait karakteristik verileri gösteren tablo (Su Alma Kotu, Türbin Eksen Kotu, Brüt Düşü, Santral Tipi, Net Düşü Türbin Tipi, Ünite Sayısı, Ünite Gücü, Kurulu Güç (MWm/MWe), Firm Enerji, Sekonder Enerji, Toplam Enerji, Proje Debisi, Türbin Verimi, Jeneratör Verimi, Trafo Verimi vb.), pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri, (Proje alanı ve çevresindeki su kaynaklarının görünebileceği, ölçekte renkli harita üzerinde su kaynakları yerleri ve proje alanına mesafeleri, Fizibilite Raporunun onay aşamasına ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi) Enerji ve elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin ve refahın bir göstergesidir. Elektrik enerjisinin günlük hayatta yaygın kullanım ihtiyacından dolayı ülkelerdeki elektrik enerjisi kullanım miktarı ülkelerin kalkınmışlık ve yaşam standardının önemli bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Ülkemizde gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır, dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak, yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi önem arz etmektedir. Türkiye nin mevcut hidroelektrik potansiyelinin değerlendirilerek, ülkenin enerji ihtiyacının giderilmesinde fayda sağlaması açısından, kurulması planlanan Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi, Bursa Temiz Enerji Üretim San. ve Tic. A.Ş.tarafından gerçekleştirilecek olup, kurulu gücü MW olarak planlanmaktadır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi; Kastamonu İli, Merkez İlçesi, Başören Köyü Mevkii, Karakaya Deresi üzerinde yer almaktadır. Proje alanı, 1/ lik Kastamonu F32-a3 numaralı paftada yer almaktadır. Faaliyet alanı Yer Bulduru Haritası Ek-3'de, 1/ ölçekli Genel Yerleşim Planını Gösterir Topografik Harita Ek-4'de verilmektedir. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapımı önerilen tesisler için yapım süresi 2 yıl olarak planlanmaktadır. Bu süre sonunda sistemin devreye girmesi Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinde, 4.40GWh firm (güvenilir),10.34gwh sekonder (ikincil) olmak üzere yılda toplam GWh enerji üreterek ulusal gelişime katkı sağlayacaktır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında; regülatör, balık geçidi, iletim yapısı (tünel+kanal), yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, kuyruk suyu kanalı ile ilgili tesisler ve ulaşım yolları gibi ünitelerin inşa edilmesi ve enerji üretimi yapılması planlanmaktadır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında, Karakaya Deresi üzerinde m kret kotunda regülatör, çakıl geçitleri, su alma yapısı, çökeltim havuzu, yaklaşık 1.990,00 m uzunluğundaki iletim tüneli, hat sonunda bir yükleme havuzu, 215,00 m uzunluğunda cebri boru, santral binası bulunmaktadır. Taşçiftlik HES te senkron jeneratörlerden 6.3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerji, ünite transformatörleri vasıtası ile 31.5 kv gerilim seviyesine yükseltildikten sonra 31.5 kv kapalı şalt tesisine aktarılmakta, buradan da 17km 31.5 kv enerji nakil hattı ile yeni tesis edilecek TM ye bağlanarak ulusal şebekeye aktarılmaktadır.. Bu proje kapsamında hazırlanan ÇED Raporu nda enerji nakil hatları ile ilgili çevresel değerlendirmeler bulunmamakta olup, konuyla ilgili çalışmalar TEİAŞ bünyesinde gerçekleşecek ayrı bir proje ile yürütülecek ve ÇED Yönetmeliği kapsamındaki yükümlülükler ayrıca yerine 1

20 getirilecektir. Proje kapsamında kullanılacak ünitelerin karakteristik özellikleri aşağıda sunulmuştur. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi tarih ve sayılı ÇED Yönetmeliği Ek-II Listesi Madde-32 kapsamında yer almaktadır. Bununla birlikte, Mülga Kastamonu İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nün tarih ve 4627 sayılı yazısı ile Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinin, tarih ve sayılı ÇED Yönetmeliği nin 17. Maddesi gereğince Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir. Kararı verilmiş, projenin Ek-I kapsamında değerlendirileceği belirtilmiş olup söz konusu yazı Ek- 1 de kurum görüşlerinde verilmiştir. Proje ünitelerine ait karakteristik bilgiler Tablo I.1 de verilmiştir. Tablo I.1 Taşçiftlik Regülatörü ve Tesisleri Proje Karakteristikleri Drenaj Alanı (km 2 ) 42,55 Taşçiftlik Regülatörü İletim Tüneli Yükleme Havuzu Taşkın Debisi (m 3 /s) 68,25 (MOCKUS) Tip Kapaksız Beton Dolu Gövdeli Çevre Kotu (m) 992,50 Maksimum Su Seviyesi (m) 1.107,16 m Kret Kotu (m) 1.105,00 m Dolu Gövde Kret Uzunluğu 20 m Enerji Su Alma Priz Yeri Sol Sahil Çakıl Geçidi yeri Sol Sahil Çakıl Geçidi Boyutları 3,00 x 3,00 m Normal Su Seviyesi (m) 1.105,00 m Maksimum Su Seviyesi (m) 1.107,16 m Talveg Kotu (m) m Talvegden Yükseklik 5,0 m Temelden Yükseklik 10,0 m Çökeltim Havuzu Taban Kotu 1.103, ,50 m Çökeltim Havuzu Su Yüzü Kotu 1.104,90 m Çöken Tane Çapı 0,3 mm Tip Serbest Akışlı Modifiye Atnalı Malzeme Çelik Uzunluk (m) m Eğim 0,00053 m/m Çap (m) Ø 3,00 m Su Yüksekliği (m) 1,21 m Hava Payı 0,30 m Yeri Sol Sahil Su Kotu 1.103,75 m Uzunluk (m) 30 m Genişlik (m) 15 m 2

21 Derinlik (m) 10 m Hava Payı 1 m Savak kotu 1.103,75 Çap (m) 1,20 Cebri Boru Taşçiftlik HES Türbin Jeneratör Ünite Transformatör Yeri Uzunluk (m) 215 Et Kalınlığı (mm) Branşman adedi 2 Cebri boru çapı Branşman Çapı Tip Kuyruk Suyu Seviyesi (m) Kurulu Güç (MWm) Firm Enerji Sekonder Enerji Toplam Enerji Proje Debisi Tipi Ünite Adedi Sol Sahil 8 ~ 12 mm arası mm Ø 950 Ø750 mm Betonarme m MWm /3,681 MWe 4.40 Gwh/yıl Gwh/yıl Gwh/yıl 4.00 m 3 /sn Yatay Eksenli, Francis Türbin 2 adet Kapasitesi (kwm) 5,835 Tasarım Debi (m 3 /s) Tasarım Net Düşü 4 m 3 /sn Maksimum Randıman 0.93 Senkron Hızı Tipi Adedi 2 Normal Gücü Frekansı (Hz) Uç gerilimi (kv) Dönüş Hızı Tahrik Şekli İkaz şekli Kısa devre oranı İzolasyon sınıfı Tipi Adedi 2 Gücü (KVA) Anma Gerilimi Bağlantı Vektör Grubu 107,15 m d/dak Yatay Eksenli Senkron Jeneratör 2750 k VA, 1650 k VA 50 Hz 6.3 kv 1000 d/dak Francis Tipi Türbin miline direkt akuple Fırçasız Döner Diyotlu 0.75 ten büyük F Harici Tip 3 Fazlı Yağ İzoleli 2750 k VA, 1650 k VA 31.5/0.4 kv YNd5 3

22 Soğutma Şekli ONAN İç İhtiyaç Transformatörleri Nötr Bağlantısı Tipi Adedi 1 Normal Gücü Anma Gerilimi Frekans Bağlantı Vektör Grubu Soğutma Şekli Nötr Bağlantısı 66.0 ohm direnç üzerinden topraklı Dahili Tip 3 Fazlı Dökme Reçineli kuru tip 100 kva 31.5/0.4 kv 50 Hz Dzn5 AN Doğrudan Topraklı Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Ölçeğinde Önem ve Gerekliliği Türkiye de hidroelektrik enerji potansiyeli oldukça yüksektir. Teknik ve ekonomik olarak değerlendirebilir hidroelektrik enerji potansiyeli yaklaşık 127 milyar kwh/yıl dır. Ancak 2005 yılı sonu itibariyle mevcut tesislerle bu potansiyelin % 36 sı üretilebilmektedir. Ulusal Enerji Sistemi nin Orta Dönem ve Uzun Dönem Güç ve Enerji Talebi Tahmini Tablo I.2 de verilmiştir. Tablo I.2 Ulusal Enerji Sisteminin Orta ve Uzun Dönem Güç ve Enerji Talebi Yıl Puant Güç (MW) Artış (%) Enerji Talebi (GWh) Artış (%) , , , , , , , , , , , , , , , ,9 Kaynak: TEİAŞ APK Daire Başkanlığı, Talep Tahmini Çalışması, Hidroelektrik enerji üretimi, elektro-mekanik teçhizat haricinde dışarıya bağımlı olmadan öz kaynakların kullanılması ve yenilenebilir olması nedeniyle kömür ve doğalgazla çalışan termik santrallerle karşılaştırıldığında daha avantajlıdır. Türkiye nin yıllara göre artan elektrik enerjisi ihtiyacının karşılanabilmesi için yeterli yatırımların yapılması gereklidir. Aksi halde yaklaşık 3-4 yıl sonrasında enerji yetersizliğinden bir darboğaza girilmesi ihtimali yüksektir. Bu nedenle konuyla ilgili yatırımların hızlandırılması ve yeni hidroelektrik santrallerin işletmeye açılması zorunlu görülmektedir. 4

23 Hidroelektrik Santrali Tercih Edilmesinin Başlıca Nedenleri Şöyledir; Hidroelektrik santraller verimliliği çok yüksek santrallerdir. Türbin ve jeneratör imalatındaki teknolojik gelişmeler ile verimlilikleri %95 lerin üzerine çıkartılmıştır. Hidroelektrik enerji pik ihtiyaçlar için en uygun enerji türüdür. Kısa sürede devreye girme ve dereden çıkma özelliklerinden dolayı sistem regülasyonu açısından işletme güvenilirliğini temin eder. Hammadde girdi maliyetleri yoktur. Yenilenebilir kaynak olması nedeniyle temiz (yeşil) elektrik enerjisi ihracatı imkanı yaratır. Yerli kaynak olması nedeniyle hammadde girdisi bakımından dışarıya bağımlılığı yoktur. Hidroelektrik projeler iş olanağı sağlayarak istihdama olumlu katkıda bulunur. Türkiye Toplam Enerji Üretimi: , 888 GWh Türkiye Termik Enerji Üretimi: ,842 GWh (Genel Üretimin % 75,46) Türkiye Hidrolik Enerji Üretimi: ,014 GWh (Genel Üretimin % 24,50) Türkiye Rüzgar Enerji Üretimi: 56,031 GWh (Genel Üretimin % 0,04) Şekil I.1 Türkiye nin Kaynaklara Göre Üretim Dağılımı Türkiye de elektrik enerjisi üretimi, iletimi ve dağıtımıyla Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ), Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) ve diğer kuruluşlar uğraşmaktadır sonunda hidrolik kaynaklar, toplam kurulu gücün % 53,14 ünü oluştururken, bu kaynaklardan toplam elektrik enerjisi üretiminin % i elde edilmiştir yılı sonu itibariyle Türkiye nin toplam kurulu gücü ,0 MW olup bunun ,70 MW ı termik, ,4 MW ı hidrolik, 15,0 MW ı jeotermal ve 18,9 MW ı ise rüzgâr santrallerine aittir yılı sonundaki toplam elektrik enerjisi üretimi ,888 GWh olarak gerçekleşmiştir. Bunun ,842 GWh lık kısmı termik (genel üretimin % 5

24 75,46); ,014 GWh lık kısmı hidrolik (genel üretimin % 25.21); 56, 031 GWh lik kısmı ise mobil santrallerden (genel üretimin % 0,04) sağlanmıştır. Hidroelektrik santrallerin üretimi, yağış koşullarına bağımlı olduğundan her yıl toplam üretim içindeki payı değişim göstermektedir. Şekil I.2 Türkiye nin Hidroelektrik Potansiyelinin Projelere Göre Dağılımı Türkiye (MW) (GWh) lik hidroelektrik enerji potansiyeline sahip olduğu halde; işletmedeki tesislerin kurulu gücü ,4 MW potansiyel yıllık üretimi GWh tir. HES projelerinin geriye kalan bölümü ise çeşitli aşamalardaki proje seviyelerinde (ön inceleme, master plan, planlama ve kesin proje gibi) bulunmaktadır (Bkz. Tablo I.2). Tablo I. 1 Türkiye Hidroelektrik Enerji Potansiyelinin Mevcut Durumu Hidroelektrik Santral Projelerinin Durumu Proje Adedi Kurulu Gücü MW Güvenilir GWh Toplam Enerji Üretim Kapasitesi Yıllık Ortalama Üretim Kümülâtif Üretim GWh % GWh % 1 İşletmede , ,9 2 İnşa Halinde ,9 3 Planlanmış Olanlar , TOPLAM POTANSİYEL Tablo I.2 Uzun Dönem ( ) Elektrik Arz-Talep Dengesi YILLAR MW GWh MW GWh MW GWh MW GWh TERMİK HİDROLİK TOPLAM ÜRETİM TALEP

25 Sonuç olarak; ekonomik hidroelektrik potansiyelimizin henüz yalnızca % 36 sı kullanılmakta olup talebi karşılamak için HES projelerinin bir an önce uygulamaya geçirilmesi gerekmektedir. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hususlarına uyulacaktır. Projesi nin işletmeye alınması, Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunacaktır. İnşaat ve işletme döneminde ticarette canlılık ve istihdam oluşturması açısından önemlidir. Bunun yanı sıra yerli ve yenilenebilir enerji potansiyelinin artışına da katkısı bulunacaktır. Ayrıca bu ve buna benzer yenilenebilir enerji santrallerinin büyük oranda yerli sermaye ile inşa edilerek devreye girmesi, devlet kaynaklarının daha verimli kullanılmasını da sağlayacak, karşılığında döviz ödenen enerji kaynaklarına duyulan ihtiyacı biraz olsun azaltacaktır. 7

26 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Projenin Yeri (İlgili Valilik Veya Belediye Tarafından Doğruluğu Onanmış Olan Proje Yerinin, Lejant Ve Plan Notlarının Da Yer Aldığı Onanlı Çevre Düzeni Planı (ÇDP) Ve İmar Planları Üzerinde, Bu Planlar Yoksa Mevcut Arazi Kullanım Haritası Üzerinde Gösterimi) Bursa Temiz Enerji Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından Kastamonu İli, Merkez İlçesi, Başören Köyü sınırları içerisinde kurulması planlanan 3,794 MWm/ 3,681 MWe kurulu gücündeki Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi, Karakaya Deresi üzerinde yer almaktadır. Proje alanını gösterir Google Earth görüntüsü Şekil II.1.1 de verilmiştir. Taşçiftlik HES Taşçiftlik Regülatörü Şekil II.1.1. Proje Alanını Gösterir Google-Earth Görüntüsü Projenin tekabül ettiği alanlara ilişkin onanmış Çevre Düzeni Planı eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-3). Söz konusu Çevre Düzeni Planı nda proje alanı orman alanı ve makilik fundalık çalılık alan olarak görülmektedir. Proje alanına ait, 1/ ölçekli Topoğrafik Harita Ek-2 de, ünitelerin koordinatları raporun b ve c sayfalarında, Yer Bulduru Haritası Şekil II.1.2 de verilmiştir. 8

27 Proje alanına ilişkin üst ölçekli plan kararları ve imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüd raporları dikkate alınarak imar planları hazırlanacak ve ilgili kurum ve kuruluşların olumlu görüşleri alınmak suretiyle yürürlükteki mevzuat uyarınca onay işlemleri fiilen yatırıma başlanılmadan önce tamamlanacaktır. 9

28 Şekil II.1.2. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi Yer Bulduru Haritası 10

29 II.2. Proje (Regülatör, HES, Kırma- Eleme Tesisi ve Beton Santrali) Kapsamındaki Ünitelerin Konumu İletim Tünel ve Kanalları, HES Ünitesi İle İlgili Bina ve Tesisler, Teknik Altyapı Üniteleri, İdari ve Sosyal Üniteler, Varsa Diğer Üniteler, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık Alanı Büyüklükleri, Bu Ünitelerin Proje Alanı İçindeki Konumlarının Vaziyet Planı Veya Kroki Üzerinde Gösterimi, Diğer Tekniklerle Temsili Resim Veya Maket Benzeri Gösterimler, Proje Kapsamında Yeralan Geçici ve Nihai Depolama Alanlarının, İnşa Edilecek Baraj Sahası İçinde Gerçekleştirilecek Olan İnşaat Alanının ve Maden Kanunu na Göre Açılacak Olan Taş, Kum, Çakıl vb. Alanlarının 1/25 000, 1/5 000 ve/ veya 1/1 000 lik Haritalar Üzerinde Gösterimi Proje yeri; Kastamonu F32-a3 no lu 1/ ölçekli paftada bulunmaktadır. Proje kapsamındaki ünitelere ait koordinatlar raporun b sayfasında verilmiştir. Proje kapsamında kurulacak üniteler ve geçici depolama alanları Ek-2 de verilen 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita da gösterilmiştir. Tablo II Proje Alanının Çevresindeki Yerleşim Yerleri ve Yerleşim Yerlerinin Proje Ünitelerine Olan Mesafeleri, Yerleşim Yeri En Yakın Olduğu Ünite Üniteye Göre Konumu Mesafesi (m) Aşağıtelli Mah. Regülatör Güney-Doğu ~ 900 Yukarı Kaya Mah. Kazı Fazlası Malzeme Stok Sahası I Kuzey ~ Aşağıkaya Mah. Santral Kuzey- Doğu ~ Harmancık Mah. Santral Güney-Batı ~ Başören Köyü Santral Batı ~ Kaynak: 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita (Bkz. Ek-2) Proje kapsamında toplam yaklaşık m 2 lik alanın kullanılması planlanmaktadır. Proje çalışmaları sırasında her bir ünite için kullanılacak alan Tablo II de sunulmuştur. Tablo II Proje Kapsamında İnşa Edilecek Ünitelerin Kapladığı Alanlar ÜNİTE KULLANILACAK OLAN ALAN (~m 2 ) Taşçiftlik Regülatörü (Su Alma Yapısı, Dolusavak, Derivasyon Tesisleri ve Çökeltim Havuzu Dahil) ~ Yükleme Havuzu ~ 600 Cebri Boru ~ 500 Taşçiftlik HES (Şalt Sahası ve Kuyruksuyu Kanalı Dahil) ~ Kazı Fazlası Malzeme Stok Sahası 1 ve Şantiye Alanı ~ Kazı Fazlası Malzeme Stok Sahası 2 ~5.332 TOPLAM ~ (*) İletim tüneli yer altından geçeceğinden toplam alan miktarına dahil edilmemiştir. Proje alanını gösterir fotoğraflar Şekil II.2.1 ve Şekil II.2.2 de verilmiştir. 11

30 Şekil II.2.1. Taşçiftlik Regülatörü Yerinden Görünüm Şekil II.2.2. Taşçiftlik HES Yerinden Görünüm 12

31 BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları, bu kaynakların nereden temin edileceği Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılacak olan, kazı, inşaat, teçhizat temini, izin ve lisansların alınması işlemleri yatırım maliyeti olarak ortaya çıkmaktadır. İzin ve lisanslar alınıp, inşaat süreci bitirildikten sonra işletme maliyetleri meydana gelecektir. Proje kapsamında yapılacak olan yatırım maliyeti genel olarak şirketin öz kaynaklarında karşılanmaya çalışılacak, karşılanamayan kısımlar için kredi başvuruları yapılacaktır. III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu Projede nehir tipi HES olup herhangi bir amaçla depolama işlemi yapılmayacaktır. Nehir tipi ve 50 MW ın altındaki tesisler için EPDK tarafından genel temayül ay inşaat süresidir. Bu nedenle inşaat süresinin 24 ay olarak alınması uygun bulunmuştur. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi ne ait zamanlama tablosu aşağıda verilmiştir. 13

32 Tablo III.2.1. Proje Uygulama Programı ÇED Kararının Alınması No Yatırım Kalemleri Hazırlık Dönemi Tesis Dönemi Raporlama Çalışmaları 01 Detaylandırılmış Fizibilite Raporu Hazırlanması 02 Araştırma Raporunun Hazırlanması 10 Kati Projelerin Hazırlanması 11 İnşaat Projelerinin Hazırlanması 12 Hidromekanik Projeleri'nin Hazırlanması 13 Elektromekanik Projeleri'nin Hazırlanması 20 Şartname & İhale Dökümanının Haz. 21 Hidromekanik Şartnameleri Hazırlanması 22 Elektromekanik Şartnameleri Hazırlanması 23 İnşaat İhale Dökümanının Hazırlanması 30 Teşvik (Global) Listesinin Hazırlanması 40 Tekliflerin Temin Edilmesi 41 Hidromekanik Tekliflerinin Temini 42 Elektromekanik Tekliflerinin Temini 43 İnşaat Tekliflerinin Temini 50 Tekliflerin Değerl. & Sözleşmeler 51 Hidromekanik Teklif Değ. & Sözleşmeleri 52 Elekromekanik Teklif Değ. & Sözleşmeleri 53 İnşaat Teklif Değ. & Sözleşmeleri 70 Uygulama Projeleri Hazırlanması 71 İnşaat Uygulama Porjelerinin Hazırlanması 72 Hidromekanik Uygulama Projelerinin Hazırlanması 73 Elektomekanik Uygulama Projelerinin Hazırlanması 80 İnşaat İşleri 81 İşletme, Şantiye Tesisleri 83 Şantiye Enerji Hattının Ve Tesislerinin Yapımı 84 Regülatör Ve Çökeltim Havuzunun İnşaası 85 İletim Tünelinin İnşaası 86 Yükleme Havuzunun İnşaası 87 Cebri Boru Tesisinin Tamamlanması 88 Santral Binası Ve Kuyruksuyu Kanalının İnşaası 90 Hidrolik & Elektromekanik Teçhizat 91 Siparişlerin Bağlanması (& L/C) 92 Montaj Şartnamelerinin Hazırlanması 93 Türbin/ Jenaratör/ Daimi Teçhizatların Tesisi 94 Trafo & Şalt Sahası Tesisleri 95 Enerji Nakil Hatları 96 Testler 97 Deneme İşletmesi Toplam Yatırımın Tamamlanması 14

33 Proje kapsamında Deneme üretimini takiben tesisler ticari işletmeye açılacaktır. Projeye ait iş akım şeması Şekil III.2.1. de verilmiştir. İzinlerin alınması Ünitelerin İnşaat Çalışmalarının Tamamlanması Test üretiminin yapılması Geçici Kabul Enerji üretimi Şekil III.2.1 İş Akım Şeması 15

34 III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi Taşçiftlik Regülatörü ve HES tesislerinin inşaat işleri keşif bedellerinin hesap edilebilmesi için önceki bölümlerde de açıklandığı gibi önerilen tesisler için mevcut olan haritalar üzerinde projeler çizilmiş, çizilen bu projeler vasıtası ile her ünitenin ayrı ayrı metraj ve keşifleri çıkarılmıştır. Çıkarılan bu metrajlar DSİ Genel Müdürlüğü ve Karayolları Genel Müdürlüğü 2006 yılı birim fiyatlarına göre değerlendirilmiş, daha sonra bu fiyatlar 1 $ = 1.42 YTL paritesi kullanılarak Dolar bazına çevrilmiştir. Yapılan hesaplamalara göre önerilen proje ile 4.40 GWh/yıl firm enerji, GWh/yıl sekonder enerji olmak üzere yılda toplam GWh enerji üretilecektir. Faydaların Milli Ekonomi Açısından hesaplanmasında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen firm ve sekonder enerji bedelleri kullanılmış, firm enerji için 6.0 cent/kwh, sekonder enerji için 3.3 cent/kwh değerleri alınmıştır.bu değerler DSİ tarafından hidroelektrik tesislerinin gelirlerini hesaplamakta kullanılan değerlerdir ve 2005 yılı DSİ ajandasından alınmıştır. Ancak gelirlere şirket açısından bakıldığında, firm enerji ve sekonder enerji diye bir ayrım söz konusu değildir. EPDK nın 2005 yılında almış olduğu 711/2 No lu karar uyarınca bu değer 8.36 Ykr/Kwh olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla şirket açısından yapılacak olan bir incelemede enerji gelirini bu değerden hesaplamak daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Buna göre dolar bazında bu değerlendirme yapılmış aşağı kısımda sonuçları verilmiştir. Yıllık Giderler Yapılması düşünülen hidroelektrik santralın ekonomik analizinin hesabında, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nca yayınlanan Ekonomik Karşılaştırmalarda Kullanılacak Kriterler adlı genelge dikkate alınmıştır. Anılan genelgede belirtilen kriterler gereğince; projenin ömrü 50 yıl ve sosyal iskonto oranı %9.5 alınmış, elektromekanik teçhizat için 35. yılda yenileme yapılacağı kabul edilmiştir. Yıllık giderleri oluşturan faiz + amortisman + yenileme giderleri hesaplamalarında, faiz ve amortisman oranı olarak 0,09603 alınmıştır. İşletme ve bakım giderleri ise bakımonarım, yedek parça, sigorta, personel ve genel giderlerden oluşmaktadır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinde tesis maliyetlerine bağlı olarak yıllık giderler iki farklı şekilde hesaplanmıştır. Yapılan hesaplamalarda DSİ Birim fiyatları aynen kullanılarak inşaat maliyetleri hesaplanmıştır. Gelir-Gider Oranı Yukarıda açıklanan kabullere göre yapılmış olan hesaplamalar neticesinde projenin gelir/gider oranı DSİ kriterlerine göre 1,119 olarak bulunmuştur. Bununla birlikte gelir/gider oranı şirket açısından 1,60 olarak bulunmaktadır. İç Karlılık Oranı Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi için ekonomik ömür olan 50 yıl dikkate alınarak yapılmış olan hesaplamalara göre iç karlılık oranı %9.63 olarak bulunmuştur. 16

35 III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak yatırımcı firma tarafından gerçekleştirilmesi planlanan herhangi bir ekonomik, sosyal ve altyapı projesi bulunmamaktadır. III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan ve Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan faaliyetler; şantiyenin elektrik ihtiyacının karşılanması için elektrik temini, su temini, tesis ünitelerine ulaşım için stabilize yolların düzeltilmesi faaliyetlerdir. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleşmesi tasarlanan proje; şalt tesisi ve enerji nakil hattıdır. Şalt tesisi ve enerji nakil hattı söz konusu proje kapsamında değerlendirilmemiştir. Bu nedenle gerekli kurumlardan onay alındıktan ve tesis yerleri belirlendikten sonra ÇED Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak ayrıca değerlendirilecektir. III.6. Proje için seçilen (baraj, regülatör ve HES in alanları, iletim tüneli güzergahları, hafriyat depo sahaları ) yerlerin mülkiyet durumu, kamulaştırma kapsamında halkı bilgilendirme yöntemlerine ilişkin bilgi Proje alanı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre (Bkz. Ek-3) Orman alanları ve makilik çalılık, fundalık alanlar içerisinde yer almaktadır. Kamulaştırma çalışmaları kapsamında özel mülkiyet sahipleri ile öncelikli olarak karşılıklı anlaşma yoluna gidilecek, anlaşmazlık durumlarında ise tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c ve d fıkraları gereği çerçevesinde kamulaştırma işlemleri gerçekleştirilecektir sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c fıkrası gereğince; kamulaştırma işlemleri Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından yürütülecek, verilecek olan kamulaştırma kararı kamu yararı kararı yerine geçecek ve kamulaştırılan taşınmaz mallar tapu kütüğünde hazine adına tescil edilecektir. III.7. Diğer Hususlar Bu bölümde aktarılacak başka bir husus bulunmamaktadır. 17

36 BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI Bu Bölümde Proje için Seçilen Yerin Çevresel Özellikleri Verilirken Etki Alanı Dikkate Alınmalıdır. Bu Bölümde Sıralanan Hususlar İtibarı İle Açıklanırken, İlgili Kamu Kurum Ve Kuruluşlarından, Araştırma Kurumlarından, Üniversitelerden Veya Benzeri Diğer Kurumlardan Temin Edilen Bilgilerin Hangi Kurumdan Ve Kaynaktan Alındığı Raporun Notlar Bölümünde Belirtilir Veya İlgili Haritada, Doküman Vb. Belgeye İişlenir. Proje Sahibince Kendi Araştırmalarına Dayalı Bilgiler Verilmek İstenirse, Bunlardan Kamu Kurum Ve Kuruluşların Yetkileri Altında Olanlar İçin İlgili Kurum Ve Kuruluşlardan Bu Bilgilerin Doğruluğunu Belirten Birer Belge Alınarak Rapora Eklenir. IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (Etki Alanının Nasıl Ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak Ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek) Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi Bursa Temiz Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından Kastamonu İli, Merkez İlçesi sınırları içerisinde planlanmaktadır. Proje kapsamında yer alan ünitelerin (regülatör, HES, iletim tüneli, yükleme havuzu, cebri boru) inşaatı aşamasında oluşacak toz ve gaz emisyonları, gürültü, vibrasyon vb. yoğunluğu gibi etkiler değerlendirilmiştir. Harita üzerinde gösterilen etki alanı, 500 m yarıçaplı projenin inşaatından etkilenmesi beklenen alanları içermektedir. 500 m yarı çaplı etki alanı oluşturulmasındaki temel alınan kriterler ise, inşaat aşamasında oluşacak gürültü, vibrasyon ve emisyon faktörleridir. IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler Bu bölümde Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinin kurulmasının planlandığı Kastamonu İli ve Merkez İlçesi nin meteorolojik ve iklimsel özellikleri ile bunlara bağlı bilgiler verilmiştir. Kastamonu İli deniz seviyesinden 800 metre yüksekte, denize 90 km. uzakta olup sahil kesimine paralel uzanan dağların etkisi ile iç kesimlerinde Karadeniz kuşağı özellikleri yanında karasal iklim kuşağının özellikleri de görülmektedir. Sahil şeridi iç kesimlere göre daha sıcak ve yağışlıdır. Denizler üzerinden geçerken büyük rutubet kazanan hava kütleleri dağlara çarpıp yükselmeye başlayınca sahil şeridine bol yağış bırakmaktadır. Kastamonu İli Nem miktarı, denizlerden karalara doğru gelen hava kütleleri ve bitki örtüsü nedeni ile yüksektir. Kastamonu ili rüzgar bakımından incelediğimizde hakim yön (güney-güneybatı) SSW dur. Kastamonu İli Meteoroloji İstasyonları toplam 7 adettir. Kastamonu ve İnebolu da sinoptik İstasyon, Cide, Tosya, Devrekani, Bozkurt ta Büyük Klima İstasyonu ve Çatalzeytin de Küçük Klima İstasyonu bulunmaktadır. Rüzgâr: Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre, Kastamonu İli nin yıllık ortalama rüzgar hızı 1,3 m/sn, en hızlı rüzgar hızı ise 26,2 m/sn ile Mart ayında SSW (güneygüney batı) yönündedir. Uzun yıllar ortalama rüzgar durumu Tablo IV de, esme sayılarına ilişkin bilgiler Tablo IV de grafiksel gösterimi ise Şekil IV de verilmektedir. 18

37 Tablo IV Kastamonu İlinin Ortalama Rüzgar Durumu Kastamonu İlinin Esme Sayısına Göre Rüzgar Verileri AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK ORTALAM Ortalama Rüzgar Hızı (m/sn) En Hızlı Esen Rüzgar Hızı (m/sn) En Hızlı Esen Rüzgar Yönü 1,2 1,4 1,5 1,5 1,2 1,2 1,3 1,3 1,2 1,1 1,1 1,1 1,3 20,5 20,3 26,2 21,2 20,2 25,1 17,4 16,7 17,2 16,1 22,1 21,2 26,2 WSW SSW SSW SW WSW W SW W SW W SSW SSW SSW 19

38 Tablo IV Kastamonu İli Esme Sayısına Göre Rüzgâr Veriler YÖN AYLAR N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK YILLIK

39 Şekil IV Esme Sayılarına Göre Mevsimler Diyagramı Şekil IV Aylara Göre Esme Sayıları Toplamı 21

40 Basınç: Kastamonu İli nin uzun yıllar ortalamasına göre Yerel Basınç Durumu Tablo- IV.3 de verilmiştir. En yüksek basınç 943,2 hpa ile Mart ayında görülürken, en düşük basınç 897,5 hpa olarak Ocak ayında görülmektedir. Tablo IV Kastamonu İli nin Uzun Yıllar Ortalaması Yerel Basınç Durumu AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK ORTALAM Ortalama Basınç (hpa) En Yüksek Basınç (hpa) En Düşük Basınç (hpa) 924,5 923,2 922,3 920,9 922,4 922,2 921,7 922,5 924,7 926,5 926,3 925,3 923,5 940,0 939,5 943,2 935,7 932,1 932,0 930,5 931,4 934,9 937,8 938,5 940,3 943,0 897,5 902,9 900,4 907,1 910,7 910,9 910,9 913,4 910,8 914,8 907,2 904,7 897,5 22

41 Şekil IV Basınç Değerleri Grafiği Nem Meteoroloji Müdürlüğü verilerine göre, Kastamonu İlinde en düşük ortalama bağıl nem %11 ile haziran ayında ölçülmüştür. Kastamonu İli nin nem durumu Tablo- IV te, grafiksel görünümü ise Şekil IV te verilmiştir. Tablo IV Kastamonu İli nin Uzun Yıllar Nem Verileri AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK ORTALAMA Ortalama Bağıl Nem (%) En Düşük Bağıl Nem (%) 75,0 70,0 61,0 66,0 65,0 63,0 59,0 60,0 65,0 71,0 75,0 77,0 67,0 25,0 21,0 16,0 14,0 19,0 11,0 17,0 13,0 14,0 20,0 17,0 16,

42 Şekil IV Nem Grafiği Sıcaklık: Kastamonu İli nde uzun yıllar sıcaklık ortalamaları ocak ayında görülen -0,7 derece ile temmuz ayında 20,3 derece arasında değişmektedir. Sıcaklık değerleri haziran, temmuz, ağustos aylarında en yüksek değerlere ulaşmaktadır. En yüksek sıcaklık 42,2 derece ile temmuz ayında, en düşük sıcaklık ise -20,9 derece ile şubat ayında yaşanmıştır. Kastamonu İli nin aylara göre sıcaklık değişimleri Tablo IV te, grafiksel gösterimi ise Şekil IV da verilmiştir. Tablo IV Kastamonu İl inin Aylara Göre Sıcaklık Değişimleri AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK ORTALAMA Ortalama Sıcaklık ( o C) Ortalama Yüksek Sıcaklık ( o C) Ortalama Düşük Sıcaklık ( o C) En Yüksek Sıcaklık ( o C) En Düşük Sıcaklık ( o C) -0,8 0,6 4,3 9,5 13,8 17,5 20,2 19,9 15,5 10,5 4,5 0,6 9,7 3,2 5, ,4 20,8 24,5 27,7 27,8 23,7 17,6 10,0 4,4 16,1-4,1-3,6-0,9 3,7 7,4 10,4 12,6 12,6 9,0 5,3 0,6-2,5 4,2 17,3 20,2 26,4 30,9 33,2 25,9 42,2 40,0 36,5 32,5 24,6 17,2 42,2-18,9-20,9-19,7-8,5-3,6 2,2 3,8 4,0 0,0-5,3-11,3-18,2-20,9 24

43 Şekil IV Sıcaklık Grafiği Buharlaşma: Buharlaşma ölçümleri nisan ayında başlayarak yaz mevsimi boyunca devam ederek ekim ayında sona erer. Rüzgar hızı ve sıcaklık buharlaşmaya etki eden faktörlerdir. Buharlaşma ile ilgili veriler Tablo-IV da, grafiksel gösterimi ise Şekil IV de verilmiştir. Tablo IV Kastamonu İlinin Buharlaşma Değerleri AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Ortalama Buharlaşma ,9 109,2 135,4 170,8 153,4 99,6 53,0 12,2 - Şekil IV Ortalama Buharlaşma Grafiği 25

44 Yağışlar Kastamonu İli nin yağış rejimi Karadeniz yağış rejiminin aksine sene içinde en çok yağış alan ay mayıs ayı, en az yağış alan ay ise şubat ayıdır. Bu rakamlar iç kısımların Karadeniz iklim kuşağından ayrılarak karasal iklim kuşağına geçtiğinin bir göstergesidir yılında yağışlar uzun yıllar ortalamaların altında seyretmiş yılın en yağışlı ayı 57,3 mm ile haziran ayı olmuştur yılı toplam yağışı 349 mm dir. Meteorolojik verilere göre, günlük en çok yağış, 19,3 mm ile eylül ayında, en az yağış ise 3,3 mm ile ağustos ayında gözlenmiştir. Yağış durumu Tablo IV de, grafiksel gösterimi ise Şekil IV de verilmiştir. Tablo IV Kastamonu İlinin Uzun Yıllar Yağış Bilgileri AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Ortalama Ortalama Yağış(mm) Maksimum Yağış (mm) 30,2 24,2 31,9 57,2 71,4 56,6 36,5 34,6 31,2 39,6 32,1 37,6 482,1 23,5 26,7 26,5 32,7 44,5 71,4 38,0 48,4 73,6 36,1 24,2 37,2 73,6 Şekil IV Yağış Grafiği Proje alanında hava kalitesini korumak için aşağıdaki önlemler inşaat sırasında alınacaktır. Tozumayı engellemek için yollar gerekli görüldüğünde düzenli olarak sulanacaktır. - Malzemenin doldurulması ve boşaltılması gibi toz oluşturabilecek faaliyetler malzeme savrulmadan yapılacaktır. - Taşıma araçlarındaki malzemenin üstü taşıma sırasında branda ile örtülecektir. Bunlar ve bunlar gibi diğer alınacak önlemler geçici olarak oluşabilecek tozun miktarını daha da azaltacağı için inşaat aşamasında oluşacak tozun yerel hava kalitesi üzerinde olumsuz bir etkisinin olması beklenmemektedir. 26

45 IV.2.2. Jeolojik Özellikler IV Bölgesel Jeoloji, sahanın 1/ Ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik kolon kesitleri, Yörenin merkez ilçe çevresinde iki jeolojik oluşum görülmektedir. Bunlar Eosen ve mesozoyik yaşta başkalaşım serilerdir. Yörede kalkerli oluşumlar azdır. Bu kesimde rastlanan Eosen oluşumları fliş ve volkanik maddelerdir. Eosen kalkerlerinin tipik örneklerine, Araç İlçesi çevresinde ya da Ilgaz Dağları nın yüksek kesimlerinde rastlanır. Bu Eosen kalkerleri, greli konglomeralar durumunda olup, başkalaşım serileri üzerinde yer alır. Kastamonu Daday çöküntü havzasının üst kesimlerinde III. Zamanın başlarında oluşmuş, greli kalkerler ya da kalkerli sarı greler yer alır. Havzanın bu kesiminde, daha güneydeki lav akıntılarının izi olduğu sanılan pek çok volkanik maddeye rastlanmaktadır. Çalışma sahası, KB Anadolu dan başlayarak Eskişehir Bölgesi ni de içine alan ve Orta Pontidler de Elekdağ ve Kargı Masiflerini kapsayacak şekilde daha doğuda Tokat ve Kastamonu İli ne kadar uzanan bölgedeki kayaçları kapsayan Sakarya Zonu içerisinde yer almaktadır. Sakarya Zonu nun önemli bir bölümünü Karakaya Karışığı kayaçları oluşturmaktadır. Bu kayaçlar Pontidler de kuvvetli biçimde deforme olmuş ve lokal olarak metamorfizmaya uğramış Permo-Triyas yaşlı orojenik serilere verilen isimdir. Çalışma sahasında Domuzdağı Metamorfik Karışığı na ait birimlerin yüzeylediği belirlenmiştir. Bütün bu metamorfik kayaçlar Karakaya Deresi boyunca Kuvaterner yaşlı alüvyonlar tarafından uyumsuz olarak üzerlenmektedirler. 1 Alana ait stratigrafik kolon kesiti ve Genel Jeoloji Haritası Şekil IV ve Şekil IV de verilmiştir. 1 Kaynak: Taşçiftlik Regülatörü ve HES Hidrojeolojik Değerlendirme Raporu 27

46 Şekil IV Genelleştirilmiş Stratigrafik Kolon Kesit 28

47 Şekil IV Jeoloji Haritası IV Proje Alanı Jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli ( 1/5.000 ya da varsa 1/1.000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması), Proje alanında Mesozoyik yaşlı birimlere rastlanmaktadır. Bu birimler gençten yaşlıya doğru alüvyon, kumtaşı, çamurtaşı, ofiyolitler ve kireçtaşlarıdır. Çalışma alanını içine alan 1/ ölçekli jeolojik paftalarda en yaşlı kaya birimi Mesozoyik yaşlı kireçtaşlarıdır. Bölgede yer alan birimlerin stratigrafik istifi aşağıdaki gibidir. Q k ş of Alüvyon (Kuvaterner) Çörtlü Kireçtaşı, kalsittürbidit (Kretase) Şist, mermer, metabazit (Triyas Jura) Serpantinleşmiş harzburgit, piroksenit ve gabro (mesozoyik) Proje alanında metamorfik seri hakimdir. Klorit epidot şistleri serpantin, şist, grafit şist, serisit- muskovit şist, kuvarsit şist, değişik fillitler, bazı mermerler, yarı mermer ve kristalize kireçtaşları bu serinin elemanlarıdır. Ayrıca geniş serpantin, gabro kütleleri, diabaz yatakları ve mikaşistlerle beraber kırmızı radyolarit şistlerde mevcuttur. Serisit şist koyu renkli fillatlar ve yer yer kuvarsitler daha halimdir. Radyolaritler çok küçük mostra verirler. Milonitler faylar boyunca uzanan sahalarda görünürler. 29

48 Senozoyik Kuvaterner Alüvyon (Q) Proje alanında Karakaya Deresi nde alüvyon bulunmaktadır. Bu alüvyon kumlu, çakıllı, bloklu özelliktedir. İnceleme alanında yer yer büyük bloklar bulunmaktadır. Mesozoyik Çörtlü Kireçtaşı, kalsittürbidit (k) Birim çörtlü kireçtaşlarından oluşmuştur. İnce orta yersel kalın tabakalı, gri, bej, krem, açık gri, yeşilimsi gri, kirli sarı, yersel pembe renkli, kalsitürbidit ara düzeyli, çört yumru ve bantlı, bol radyolaryalı mikritik kireçtaşlarından oluşur. Kalsitürbiditler, kireçtaşı ve az oranda çört elemanlı, orta kötü boylanmalı, yersel derecelenmelidir. Birim bazı alanlarda ince orta tabakalı, yeşil kırmızı, kirli sarı renklerde globotruncanalı mikritlerle sonlanır. Kiltaşı, kumtaşı ardalanmasından oluşan regresif karakterli fliş (ş) Birimin büyük bölümü kumtaşı şeyl ardalanmasından oluşmaktadır. Kumtaşı esas olarak kuvars ve feldspat kumu, daha az olarak bazik volkanik kayaç parçaları, kireçtaşı kırıntıları kapsar. Flişin alt kesiminde kumtaşlarından hemen hemen hiç karbonat görülmemekte, kireçtaşı seviyelerine doğru çimento gözlenmektedir. Kil matriks oldukça fazla olup boylanma kötüdür. Taneler köşeli veya yarı köşelidir. Serpantinleşmiş harzburjit, piroksenit ve gabro (of) Birim, dunit, peridotit ve piroksenit gibi ultra bazik kayaçları kapsar. Peridotit mostraları son derece taze peridotitlerden oluşmuştur. Peridotitlerde daha sonra gelişen eklem takımlarında ince asbest (krizotil) damarcıkları yaygın olarak izlenmektedir. Regülâtör Yeri Jeolojisi Taşçiftlik HES regülâtör yerinde metamorfik seri hakimdir. Klorit epidot şistleri serpantin, şist, grafit şist, serisit- muskovit şist, kuvarsit şist, değişik fillitler, bazı mermerler, yarı mermer ve kristalize kireçtaşları bu serinin elemanlarıdır. Ayrıca geniş serpantin, gabro kütleleri, diabaz yatakları ve mikaşistlerle beraber kırmızı radyolarit şistlerde mevcuttur. Serisit şist koyu renkli fillatlar ve yer yer kuvarsitler daha halimdir. Radyolaritler çok küçük mostra verirler. Milonitler faylar boyunca uzanan sahalarda görünürler. Regülatör yerindeki kumlu ve çakıllı alüvyon geçirimlidir. Alüvyonlar Karakaya deresinin getirdiği çakıl, kum ve çamur birikimleridir. Temeli oluşturan kaya birimlerinin yamaçların duraylılığı yönünden sorunlu olmadığı saptanmıştır. İletim Tüneli Hattı Jeolojisi Tünel güzergahında regülatör yapısından sonra yaklaşık 150 m si şistler içinde geçmektedir. Geri kalan kesimde ise regülatör yerinde olduğu gibi metamorfik seri gözlenmektedir. 30

49 BURSA TEMİZ ENERJİ ÜRETİM Cebri Boru Yeri Jeolojisi Cebri boru güzergahında Kanal güzergahında olduğu gibi metamorfik seri gözlenmektedir. Cebri boru jeolojik kesiti Ek-21 de verilmiştir. Santral Yeri Jeolojisi Santral yerinde Karakaya Deresi nin getirdiği alüvyon vardır. Alüvyon altında temel kaya olarak metamorfik seri yer alır. Alüvyon zemin kaldırılarak santral binası temel kaya üzerine oturtulacaktır. Santral yeri jeolojik kesiti Ek-21 de verilmiştir. Proje ünitelerinin jeolojik durumunu gösterir harita Şekil IV de verilmiştir. Şekil IV Proje Ünitelerine Ait Jeoloji Haritası IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi Proje alanı ve çevresi için Şekil IV de verilen heyelan risk haritası incelendiğinde, inceleme alanı ve yakın çevresinde yer yer aktif olmayan derinliği 5 m ve fazla olabilen kayma hareketleri bulunmakla birlikte proje alanında büyük ölçekli ve aktif tespit edilmiş heyelan/kayma/akma şeklinde kitle hareketi bulunmamaktadır. 31

50 Proje Alanı Şekil IV Proje Alanına Ait Heyelan Risk Haritası Kaynak: MTA,2007 Proje kapsamında kaya düşmesi ve toprak kayması olabilecek alanlarda şev stabilitesi sağlanacak, şev eğiminin 45 dereceden az olacak şekilde sağlanacak ve alt kotlara istinat duvarı veya yükseltisi yapılarak çalışılacaktır. Ayrıca proje alanı çevresinde oluşabilecek muhtemel çığ tehlikesine karşı çevredeki yamaçlarda ağaçlandırma çalışması yapılacaktır. 32

51 IV Proje sınırları içerisindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır), Proje sahası IV. Sınıf ve eğimli bir arazi niteliğindedir. Arazinin eğimi yaklaşık % olup bölge genelinde ormanlık alanlar, orman altı türü çalılık ve ağaçlık taksonlar ile kaplı olmasından dolayı yamaç stabilizesi yüksektir. IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli Proje alanı, Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre 1. Derece deprem bölgesi içerisinde yer almaktadır. Karadeniz Bölgesinde depremlerin büyük kısmı Kuzey Anadolu Fay Zonuna bağlı olarak meydana gelmekle birlikte, bu zonun dışında da depremler oluşmaktadır. Kastamonu İli ne ait depremsellik haritası Şekil IV de verilmiştir. Proje Alanı Şekil IV Kastamonu İli Depremsellik Haritası Kaynak: Proje kapsamındaki tüm inşaat çalışmaları; Mülga Bayındırlık İskan Bakanlığı nın tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ve bu Yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yapılacaktır. 33

52 IV Jeoteknik Etüt Raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri) Kesin proje aşamasında tüm sanat yapı yerlerinde yeterli sayı ve derinlikte temel araştırma (jeolojik-jeoteknik etüt) sondajları ile yerinde arazi ve laboratuar deneyleri yapılacak olup bu çalışmalar şöyle özetlenebilir. Regülatör yerinde geçirimli olan ve taşıma gücü düşük olan alüvyon tamamen kaldırılarak regülatörler anakaya üzerinde oturtulacaktır. Regülatör yerlerinde anakayanın geçirimlilik durumu sondajlar esnasında yapılacak olan BST (Basınçlı Su testi) ile belirlenecek ve uygun zemin iyileştirme yöntemleri (enjeksiyon vb.) ile geçirimsizlik sağlanacaktır. Ayrıca sondajlar esnasında yapılacak olan yerinde arazi ve laboratuar deneyleri ile temel (anakaya) kayanın tüm jeoteknik özellikleri (taşıma gücü, oturma, sıvılaşma, kayaçların ayrışma derecesi ve kalınlığı vb.) belirlenecektir. Regülatör yerinde yapılacak kazılardan önce yapılacak yamaç stabilite analizleri ile regülatör çevresindeki jeolojik birimlerin kazı klasları ve güvenli şev oranları belirlenecek, bölgede olmuş ve olması muhtemel eski, potansiyel ve olası heyelan (toprak, kaya düşmesi) durumu değerlendirilerek gerekli tüm tedbirler alınacaktır. İletim tüneli güzergahında sondaj yada araştırma ve gözlem çukurları açılarak temel araştırmaları yapılacak, yeraltısuyu durumu belirlenecek alınan numuneler üzerinde laboratuar deneyleri ile kaya ve zeminlere ilişkin jeoteknik parametreler belirlenecek ve kaya sınıflaması (RMR, Q) yapılacaktır. Ayrıca İletim tüneli açımı sırasında özellikle zayıf zonlarda ve gerekli görülen bölgelerde tünel aynasında tünel kazısına paralel yeterli uzunlukta yatay sondajlar açılarak tünel güzergahındaki birimlerin litolojik ve jeoteknik parametreleri ile tünel güzergahı boyunca kayaçların kütlesel mühendislik özellikleri; Q ve RMR kaya sınıflamaları ve öngördüğü kazı yöntemi ve destek sistemleri (püskürtme beton, noktasal-sistematik bulon, çelik hasır vb.) belirlenecektir. Ayrıca kesin proje aşamasında yükleme havuzu, cebri boru güzergahı ve santral yerlerinde açılacak olan temel araştırma (jeolojik-jeoteknik etüt) sondajları ve araştırma çukurlarıyla yerinde arazi ve laboratuar deneyleri yapılarak, temel kayanın jeoteknik parametreleri belirlenecektir. Denge bacası, cebri boru, santral binası gibi sanat yapı yerlerindeki gevşek ve dayanımsız olan yamaç molozu ve toprak örtüsü gibi malzemelerin her zaman heyelan riski taşıdığı göz önüne alınarak bu alanlarda olası heyelan geometrisini ortaya koymak amacıyla gerekli olması durumunda jeoteknik sondajlar yapılarak yamaç molozu ve toprak örtüsü kalınlığı belirlenerek, yapılacak şev stabilite analizleri ile jeolojik birimlerin ayrıntılı kaya ve zemin sınıflandırmaları yapılarak kazı klası ve güvenli şev oranları belirlenerek bölgede olmuş ve olması muhtemel eski, potansiyel ve olası heyelan (toprak, kaya düşmesi) durumu değerlendirilerek gerekli tüm tedbirler alınacaktır. IV.2.3 Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yer altı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri) Taşçiftlik Regülatörü ve HES proje alanı jeolojik ve jeomorfolojik açıdan incelendiğinde; yoğun tektonizma geçirmiş olup, 1. Derece deprem bölgesinde bulunmaktadır. Litolojik açıdan metamorfik kayaç gruplarından oluştuğu (şist, filit ve kuvarsit) için bir akifer kaya özelliği göstermemektedir. İnceleme alanında mevsimsel yağışların bol olduğu özellikle bahar aylarında (Nisan-Mayıs) yer yer deşarj veren düşük debili (0,5-1 l/s) kaynaklara rastlanılmıştır. 34

53 Proje kapsamında 167 sayılı Yer altı Suları Hakkında Kanun, Yer altı sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik hususlarına riayet edilecektir. IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), Proje, Kastamonu İli, Merkez İlçesi, Karakaya Deresi üzerinde kurulması planlanmaktadır. Santralden çıkacak sular doğrudan Karakaya Deresi ne verilecek olup yağış alanı 440,7 km 2 dir. Proje sahasının yerüstü su kaynağı Karakaya Deresi dir. Karakaya Deresi irili ufaklı birçok deresinin birleşiminden oluşur ve doğu yönünde akışını sürdürür. Kastamonu il toprakları, Batı Karadeniz ve Kızılırmak havzaları olmak üzere iki ayrı su toplama havzasına bölünmüştür. Batı Karadeniz Havzası: İlin kuzey bölümü, yani Araç, Daday, Azdavay, Cide, İnebolu, Küre, Devrekani, Bozkurt ve Çatalzeytin ilçeleri bu havzada yer almaktadır. Havzanın büyük bölümü genellikle nemli, ılıman iklim kuşağındadır. Kastamonu nun Batı Karadeniz Havzası içinde kalan önemli akarsuları ise Araç ve Devrekani Çayları dır. Araç Çayı: Bu su Ilgaz Dağları ndan inen küçük derelerin birleşmesiyle oluşmuştur. Başlangıcında Ilgaz Çayı adıyla kuzey yönünde akan çay, Enbiya Köyü önlerinde bir dirsek yaparak batıya döner. Ilgaz Çayı, Araç İlçesi nden geçtikten sonra Araç Çayı adını alır. Daha sonra Kadıncı Köyü yakınlarında il sınırları dışına çıkar. Araç Çayı yıl boyunca suyu bol bir akarsudur. Devrekâni Çayı: Bu çay da Küre Dağları nın eteklerindeki küçük derelerin birleşmesinden doğmuştur. Devrekâni İlçesi nin kuzeyinde doğduktan sonra batı yönünde akan çay, bu kesimde küçük menderesler çizer. Seydiler çevresinde birçok küçük akarsuyu aldıktan sonra, Kasım Köyü önünde, Azdavay İlçesi ne doğru birden kuzeye döner. Daha sonra önce batıya, hemen sonra kuzeye sert dirseklerle dönerek akar. Sivritürbe yöresinde batıya, Ilıcaköy den sonra da kuzeybatıya döner. Kıvrımlar çizerek akan çay, Cide İlçesi nin batısında, Irmak Köyü yakınlarında Karadeniz e dökülür. Devrekani Çayı kış aylarında suyu bol olan, yaz aylarında ise debisi çok azalan bir akarsudur. Kızılırmak Havzası: Kastamonu İli nin güneyinde Taşköprü, Merkez ve Tosya ilçelerini içeren Kızılırmak Havzası, Fırat tan sonra Türkiye nin ikinci büyük havzasıdır. Havzada genel olarak Orta Anadolu nun sert ve karasal iklim özellikleri görülmektedir. Bu havza içerisinde kalan Gökırmak ile Devrez Çayı hem Kastamonu İli nin hem de Kızılırmak havzasının önemli akarsularıdır. 35

54 Proje Alanı Şekil IV Proje alanı ve çevresi mevcut ve planlanan su kullanımı haritası Kaynak: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Ayrıca proje kapsamında hazırlanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu nda da belirtildiği üzere regülatör ile santral arasında herhangi bir içme suyu, değirmen, yas sulaması ve balık çiftliği bulunmamaktadır (Bkz. Ek-4). IV.2.5. Kurulacak regülatörün su toplama havzası ile ilgili söz konusu su kaynağına (dere, çay vs.) ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama debilerinin m 3 /sn olarak verilmesi Proje kapsamında kurulacak olan Taşçiftlik Regülatör yerine ait akım değerleri eklerde sunulmuştur. 36

55 IV.2.6. Projenin yer aldığı havzanın su kullanım durumu (içme kullanma suyu amaçlı herhangi bir su kaynağı havzasında kalıp kalmadığı vs. dahil), kalması durumunda yapılacak HES lerin mutlak ve kısa mesafeli koruma alnının dışına çıkarılması v.s. dahil), yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m 3 /sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, Proje alanı herhangi bir su kaynağı havzasından yer almamakta olup, Proje kapsamında hazırlanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu nda da belirtildiği üzere regülatör ile santral arasında herhangi bir içme suyu, değirmen, yas sulaması ve balık çiftliği bulunmamaktadır (Bkz. Ek-4). IV.2.7 Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu su kaynağının (dere, çay vs.) herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, söz konusu su kaynağından (dere, çay vs.) içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, Proje alanı herhangi bir su kaynağı havzasından yer almamakta olup, Proje kapsamında hazırlanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu nda da belirtildiği üzere regülatör ile santral arasında herhangi bir içme suyu, değirmen, yas sulaması ve balık çiftliği bulunmamaktadır (Bkz. Ek-4). IV.2.8. Toprak Özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilizesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.), Kastamonu İli nde; iklim, topografya ve ana madde farklılıkları nedeniyle çeşitli büyük toprak grupları oluşmuştur. Bunların yanı sıra toprak örtüsünden yoksun bazı arazi tipleri de görülmektedir. İlçelerimiz için ayrı ayrı büyük toprak grupları alanları verilmiştir. Alüvyal Topraklar Bu topraklar akarsular tarafından taşınıp depolanan materyaller üzerinde oluşan A C profilli genç topraklardır. Mineral bileşimleri akarsu havzasının litolojik bileşimi ile jeolojik dönemlerde yer alan toprak gelişimi sırasındaki erozyon ve birikme derecelerine bağlı olup heterojendir. Profillerinde horizonlaşma ya hiç yok, ya da çok az belirgindir. Buna karşılık değişik özellikte katlar görülür. Genellikle yukarıda arazilerden yıkananlar kireççe zengindir. Bulundukları iklime uyabilen her türlü kültür bitkisinin yetiştirilmesine elverişli ve üretken topraklardır. Alüvyal topraklar Kastamonu İli nde genellikle Akarsu vadi tabanında bulunur. Çoğunlukla bulunduğu ilçeler Merkez-Araç-Azdavay-Cide-Daday-Devrekani-Taşköprü ve Tosya dır. Diğer ilçelerde de az miktarda görülmektedir. Bu topraklar hektar genişlikte olup il yüzölçümünün % 2,68 ini kaplar. 37

56 Kolüvyal Topraklar Genellikle dik eğimlerin eteklerinde yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı veya yan dereler ile kısa mesafelerden taşınarak biriktirilmiş ve kolüvyum denen materyal üzerinde oluşmuş bu topraklar, genç (A) C profilli topraklardır. Toprak karakteristikleri daha çok çevredeki yüksek arazinin topraklarınınkine benzemektedir. Yağışın veya akışın yoğunluğuna ve eğim derecesine göre değişik parça büyüklüklerini içeren ve birbirine paralel olmayan katlar ihtiva ederler. Kolüvyal topraklar ilde Azdavay ve Cide ilçe sınırları içinde kalan Valay Çayı ve bunun kollarında, Araç Çayı na bağlı yan dere kollarının memba taraflarında, Tosya ilçesinde Devrez Çayı na karışan yan derelerin iki tarafında ve bunun dışında diğer küçük dere ve akarsu vadilerinde görülür. İl de hektar bu büyük toprak grubuna girer. Hidromorfik Alüvyal Topraklar Yüksek taban suyuna ve gleyleşmiş profile sahip alüvyal topraklardır. Doğal bitki örtüleri çayır ve mera otları, saz, kamış ve sulak yerlerde yetişen bitkilerdir. Kastamonu İli nde Devrekâni İlçesi nde 69 hektar bu büyük toprak grubuna girer. Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Sulak ılımandan tropiğe kadar değişen humid iklimlerde yaşlı arazilerde görülen, iyi gelişmiş, iyi drene olmuş, asit karakterli ABC profilli derin topraklardır. Doğal bitki örtüsü; yaprağını döken, iğne yapraklı veya ikisinin karışımı ormandır. Ana madde az çok silisli ve kalsiyumca fakirdir. O horizonu incedir, altında organik mineral A1 horizonu bulunur. Açık renkli ağarmış A2 horizonu, daha killi, kırmızı, sarımsı-kırmızı veya sarı renkli B horizonu üzerinde yer almaktadır. Bu horizonu ped yüzeylerinde kil zarlarına ve blok yapıya sahiptir. Kalın ana maddeli bu toprakların alt horizonlarında karakteristik olarak kırmızı, sarı, kahverengi ve açık gri ağ şeklinde kalın çizgiler ve benekler bulunur. Kastamonu da bu topraklar sahil kesiminde Cide ve İnebolu İlçe sınırlarında görülmektedir hektar olup, il yüzölçümünün % 1,04 ü kadardır. Bunun da % 58 i ormanlık, % 28 i kuru tarım arazisidir. Gri Kahverengi Podzolik Topraklar Bunlar ABC profilli hafif podzolleşmiş topraklardır. Doğal bitki örtüsü çoğunlukla yaprağını döken ormanlardır. Yüzeylerindeki ince çürümüş olarak yaprak katı, bunun altında koyu grimsi- kahverengi granüller 5-10 cm. kalınlıkta humus katı bulunur. Humus katı geçişli olarak grimsi kahverengi mineral A1 horizonuna dönüşür. A1 horizonunda organik madde mull şeklindedir. A2 horizonları gri veya sarımsı kahverengi 12, 5-30 cm. kalınlıktadır. Bu birikme horizon yapay pulsu bir yapıyla karakterize edilir. Yıkanmaya rağmen kolloid komplekslerde önemli oranda değişebilir kalsiyum mevcuttur. B horizonunun üst kısmı sarımsı kahverengiden açık kırmızımsı kahverengiye kadar değişir. Silikat killerinin birikmesi nedeniyle bünye A horizonundan daha ağır olup çoğunlukla blok yapıdadır. Bu topraklar Kastamonu İli nin kuzey ve kuzey batısında Azdavay, Cide, İnebolu ve Taşköprü nün kuzey sınırlarında görülmektedir. İlde hektar (%13,3) gri 38

57 kahverengi podzolik topraklardan vardır. Büyük çoğunluğu % 20 den fazla eğimli ve işlenebilir tarıma uygun değildir. % 74 ü ormanlıktır. % 23 lük kısmında kuru tarım yapılmaktadır. Kahverengi Orman Toprakları Yüksek kireç içeriğe sahip ana madde üzerinde oluşurlar. Profilleri A ( B ) C şeklinde olup horizonlar birbirine tedricen geçer. A horizonu iyi gelişmiş ve belirgindir. Gözenekli veya granüler bir yapıya sahiptir. Reaksiyonu genellikle kalevi bazanda nötrdür. B horizonlarında renk açık kahve ile kırmızı arazsında değişir. Çok az miktarda kil birikmesi olabilir. Horizonun aşağı kısımlarında CaCO3 bulunur. Baz saturasyonu yüksekten ortaya kadar değişir. Toprak derinliği cm. arasındadır. Kastamonu da Cide hariç hemen hemen tüm ilçelerde kahverengi orman toprakları büyük çoğunluğunu teşkil eder. Toplam alanları hektardır. ( Kastamonu İli nin % 59,21 ini kaplar). Bunun % 24 ünde kuru tarım, % 1,2 sinde sulu tarım ve bahçe, % 7,6 sı mera ve % 66,4 ünde orman ve fundalık olarak kullanılmaktadır. Başka bir değimle % 29,4 ü işlenebilir tarıma uygun, geri kalanı işlenebilir tarıma uygun olamayan arazilerdir. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları A (B) C profiline sahip topraklardır. A horizonu iyi teşekkül etmiş gözenekli yapı arz eder. A horizonundaki organik madde genellikle asit karakterli olup mineral kısımdan ayrı veya çok az bir karışma gösterir. B horizonu zayıf teşekkül etmiş kahverengi veya koyu kahverengi granüler veya yuvarlak köşeli blok yapıdadır. ( B ) horizonunda kil birikmesi yok veya pek azdır. Slikat killeri kaolin veya illit grubundandır. Horizon hudutları geçişli ve tedricidir. Derinlikleri normal olarak cm. arasındadır. Kastamonu İli nde genellikle Taşköprü, Küre, İnebolu ve Devrekâni İlçelerinde görülür çok az olmakla Merkez ilçe Araç ve Bozkurt ta da rastlanmıştır. Toplam alanları 178 hektar olup il genel yüzölçümünün % 7,64 ünü teşkil eder. Büyük çoğunluğu % 20 den fazla eğimlerde yer alıp % 60 ı orman ile örtülüdür. % 26 sında da kuru tarım yapılmaktadır. Kestanerengi Topraklar ABC veya A (B) C profiline sahip, kalsifikasyon sonucu oluşmuş zonal topraktır. Kalsifikasyon nedeni ile profilleri kalsiyumca zengin ve baz saturasyonları yüksektir. A horizonu; cm. kalınlıkta, granüler yapıda, orta derecede organik maddeli, dağılabilir kıvamlı ve koyu kahverengidir. Organik medde mineral iyice karışmış olup miktar olarak da kahverengi topraklardan fazladır. A1 horizonunun PH sı nötr ve kalevidir. B horizonunun rengi koyu kahve veya kırmızımsı kahve; yapısı prizmatik olup kil birikmesi gösterir. B horizonunun altında ekseriye sertleşmiş halde kireç birikim horizonu yer alır. Bunun altında jips birikim horizonu bulunabilir. Bu topraklar orta derecede kalkerli olup CaC0 3 miktarı profilin aşağılarına indikçe artış gösterir. Yağış daha fazla olduğundan, kireç terakümü Kahverengi topraklardan biraz daha derinde oluşur. Profilde silikat killerinden illit grubu dominanttır. 39

58 Kastamonu da genelde Merkez, Araç, Daday, Devrekani ve Taşköprü ilçesinde görülmektedir. Toplam alanları hektardır. ( % 10,49 ) Bunun % 26 sı kuru tarım, % 68 i orman ve fundalıktır. % 40 ı işlenebilir. Tarıma uygun değildir. Kırmızı Kestanerengi Topraklar Solunum rengi hariç hemen hemen diğer özellikleri kestane renkli toprakların aynı veya benzeridir. A horizonunun rengi kırmızı kahverengi reaksiyonu nötr veya kalevidir. B horizonu daha ağır bünyeli ve kırmızımsı kahverengidir. Kastamonu İli nde Merkez, Araç, Daday ve Taşköprü İlçeleri nde görülmektedir. Toplam alanları hektar olup İlin % 2,74 ünü teşkil eder. Bunun % 47 si işlenebilir tarıma uygundur. % 52 si orman örtüsü altında, % 24 ünde kuru tarım yapılmaktadır. Kırmızımsı Kahverengi Topraklar Kalsifikasyon özellikli, ABC profilli zonal topraklardır. A horizonunun rengi kırmızımsı kahve veya kırmızı, B horizonunun ise kırmızı veya kırmızımsı kahvedir. Bunlar kahverengi topraklara göre ısının daha fazla olduğu yerlerde bulunurlar. Fazla ısı topraktaki demirin oksidasyonunu arttırdığından renkleri daha kırmızıdır. Ayrıca fazla ısı organik maddenin aşırı parçalanmasına da yol açtığından bunları A horizonları organik maddece fakirdir. 165 hektarı Araç ta fundalık, 156 hektarı Tosya da orman örtüsü altında olmak üzere Kastamonu da 321 hektar gibi çok az bir alanda bulunur. Kıyı Kumulları Kıyılarda dalgalar ve rüzgarlar tarafından biriktirilen kumların oluşturduğu kıyı kumulları toprak oluşumu bakımından herhangi bir gelişme göstermemesi nedeniyle bir arazi tipi olarak nitelendirilmektedir. Çoğunlukla fazla rüzgara maruz kaldıklarından üzerlerinde sabit bir bitki örtüsü yoktur. Kastamonu da bu tip arazilerin kapladıkları alan 362 hektar olup il genel yüzölçümünün % 0,03 ünü teşkil ederler. Çıplak Kaya ve Molozlar Üzerine toprak örtüsü bulunmayan parçalanmamış veya kısmen parçalanmış sert kaya ve taşlarla kaplı sahalardır. Genellikle bitki örtüsünden yoksundurlar. Bazen arasında toprak bulunan kaya çatlaklarında veya topraklı küçük ceplerde yetişen çok seyrek orman ağaçları, çalı ve otlar bulunabilirse de kültür bitkileri tarımında kullanmaya uygun değillerdir. Kastamonu İli nde bu tür arazilerin toplam alanı 9477 hektar olup il genel yüzölçümünün % 0,72 sini teşkil etmektedir. Irmak Taşkın Yatakları Akarsuların normal yatakları dışında feyezan halinde iken yayıldıkları alanları temsil etmektedirler. Genellikle kumlu-çakıllı ve molozlu malzeme ile kaplıdırlar. Taşkın suları ile sık sık yıkanmaya maruz kalmaları sonucu toprak materyali ihtiva etmediklerinden arazi tipi olarak nitelendirilirler. Tarıma elverişli olmadıkları gibi üzerlerinde doğal bir bitki örtüsü yoktur. Kastamonu İli nde bu tür arazilerin toplam alanı 5426 hektar olup il genel yüzölçümünün % 0,41 ini teşkil eder. 40

59 Proje Alanı Toprak Özellikleri Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin planlandığı alan büyük toprak gruplarından M (Kahverengi orman toprağı), erozyon derecesi bakımından 3. derece olan araziler üzerinde yer almaktadır. IV.2.9. Tarım Alanları (tarımsal alan varlığının olup, olmadığı, var ise tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri Kastamonu İli nin büyük bir kısmının ormanlık olması, kışların uzun ve sert geçmesi, arazi yapısının engebeli olması, 1. sınıf tarım arazisinin az olması sulama imkânlarının yetersizliği bitkisel üretimde çeşitliliği azaltmaktadır. Tarım arazilerinin darlığı tarla bitkilerinin üretimini kısıtlamakta, ilkbahar geç donları meyveciliğin ekonomik olmasını zorlaştırmaktadır. Buna karşılık hayvansal üretim daha yoğun olarak yapılmakta ve daha iyi karlılık getirmektedir. Kastamonu İli nde sebze üretimi yönünden çok zengin olmamakla birlikte, iklim ve arazi şartları imkân verdiği ölçüde değişik sebzelerin üretimi yapılmaktadır. Son yıllarda Tarım İl Müdürlüğünün ve İl Özel İdare Müdürlüğünün katkıları ile yürütülen Örtü Altı Sebze Yetiştiriciliği Projesi ile İlimizde seracılıkla ilgili önemli gelişmeler sağlanmıştır. Bu seralarda ilkbaharda hıyar, sonbahar döneminde marul, yeşil soğan ve maydanoz üretimi yapılmakta, iklim koşulları nedeniyle açıkta sebze yetiştiriciliğinin uygun olmadığı bu dönemlerde üreticiler ek bir gelir elde etmektedir Genel Tarım Sayımı sonuçlarına göre, Kastamonu İlinde adet tarımsal işletme vardır. Bu işletmelerin tamamı aile işletmesidir. Yalnız bitkisel üretim yapan işletme sayısı , yalnız hayvancılık yapan işletme sayısı adettir işletme ise hem bitkisel üretim hem de hayvancılıkla uğraşmaktadır. Arazi büyüklüklerine göre işletme sayılarına bakıldığında, işletme büyüklüklerinin 10 ile 50 dekar arasında yoğunlaştığı görülmektedir. Bu da bize il genelindeki işletmelerin küçük ve orta ölçekli tarım işletmeleri olduğunu göstermektedir. Sulanan alanlarla sulamayan alanları karşılaştırdığımızda sebze ekiliş alanları hariç, diğer bütün ürünlerde sulanan alanların daha düşük olduğu görülmektedir. Ancak sebze ekim alanlarında sulanan alanlar sulanmayan alanlardan daha fazladır. Kastamonu İli nin önemli kültür bitkilerinin üretiminde Türkiye üretimindeki payı aşağıda görülmektedir. Tablo IV Bitki Türlerinin Türkiye Üretimindeki Payları Bitki Türü Yüzde Sulama Durumu Sarımsak % 22 Sulanıyor Fiğ % 4 Sulanıyor Barbunya Fasulye % 4 Sulanıyor Pirinç % 3 Sulanıyor Şeker pancarı % 2 Sulanıyor Buğday % 1 Sulanmıyor Arpa % 1 Sulanmıyor 41

60 Bitkisel Üretim Tarla Bitkileri Kastamonu İli nde tarla bitkileri ekiliş alanları içersinde en önemli yeri buğday almaktadır. Ancak hububat ürünlerinin ilde verimliliğinin yüksek değildir. Pirinç üretimi Tosya ve Hanönü İlçelerinde yapılmakta ve ülke genelinde isim yapmış olan Tosya pirincinin ilçenin sosyo-ekonomik yapısına katkısı önemlidir. Sarımsak üretimi Taşköprü ilçesinde yapılmakta olup, nicelik ve özellikle nitelik yönünden ülkemiz sarımsak piyasasında önemli bir yeri vardır. Buğdaygiller Bölgede üretimi yapılan buğdaygillerin ( arpa, buğday, çavdar, yulaf vb.) üretim miktarları ve verimlilikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo IV Buğdaygiller Üretim Miktarları ve Verimleri Ürün Adı Ekilen Alan (ha) Üretim (Ton) Verim (Kg/ha) Buğday Arpa Mısır Yulaf Çeltik Kaplıca Çavdar Baklagiller Bölgede üretimi yapılan baklagiller (nohut, mercimek vb.) üretim miktarları ve verimlilikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo IV Baklagil Üretim Miktarları ve Verimleri Ürün Adı Ekilen Alan (ha) Üretim (Ton) Verim (Kg/ha) Fiğ ,270 Fasulye Mercimek Nohut Bakla Bezelye Yem Bitkileri Bölgede üretimi yapılan yem bitkilerinin üretim miktarları ve verimlilikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo IV Yem Bitkileri Üretim Miktarları ve Verimleri Ürün Adı Ekilen Alan (ha) Üretim (Ton) Verim (Kg/ha) Fiğ Mısır (Silaj) Korunga Yonca Mısır (Hasıl) Hayvan Pancarı

61 Bahçe Bitkileri Meyve Üretimi Bölgede üretimi yapılan meyvelerin üretim miktarları ve verimlilikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo IV Meyve Üretim Miktarları ve Verimleri Ürün Adı Ekilen Alan (ha) Üretim (Ton) Verim (Kg/Ağaç) Fındık ,45 (kg/ocak) Üzüm (kg/ha) Elma Ceviz Şeftali Kestane Erik Armut Sebze Üretimi Kastamonu İli, sebze üretimi yönünden çok zengin olmamakla birlikte, iklim ve arazi şartları imkân verdiği ölçüde değişik sebzelerin üretimi yapılmaktadır. Son yıllarda Tarım İl Müdürlüğünün ve İl Özel İdare Müdürlüğünün katkıları ile yürütülen Örtü Altı Sebze Yetiştiriciliği Projesi ile İlde seracılıkla ilgili önemli gelişmeler sağlanmıştır. Bu seralarda ilkbaharda salatalık, sonbahar döneminde marul, yeşil soğan ve maydanoz üretimi yapılmakta, iklim koşulları nedeniyle açıkta sebze yetiştiriciliğinin uygun olmadığı bu dönemlerde üreticiler ek bir gelir elde etmektedir. Bölgede üretimi yapılan sebzelerin üretim miktarları ve verimlilikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo IV Sebze Üretim Miktarları ve Verimleri Ürün Adı Ekilen Alan (ha) Üretim (Ton) Verim (kg/ha) Sarımsak (Kuru) Domates Fasulye (Taze) Salatalık Soğan (Kuru) Soğan (Taze) Barbunya Fasulye Biber (Sivri) Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin gerçekleştirileceği alanda üretimi yapılan tarım ürünleri hububat, yonca, sebze, meyve gibi türler olup, alanda kavak ağaçları da yer almaktadır. Söz konusu üretimlerle ilgili Su Kullanım Hakları Planlama Raporu nda bırakılması gerekli sulama suyu miktarları belirlenmiştir. 2 2 Kaynak: Su Kullanım Hakları Planlama Raporu 43

62 IV Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere Haritası Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin planlandığı Kastamonu İli doğal bitki örtüsü bakımından oldukça zengin olduğu görülür. İl topraklarının ha. ı ormanlık alan olup il yüz ölçümüne oranı ise %56.81 dir. Bu oran Türkiye ormanlık alanının %3.72 sidir. Ormanlık alanın hektarı Koru orman, hektarı baltalık ormandır hektar olan koru ormanı sahasının, hektarı normal koru, hektarı bozuk koru, hektarı da bozuk korudur. Proje alanında yer alan ağaç ve meşcere tipleri ise, ÇED İnceleme Değerlendirme Formuna göre, Çs (Sarıçam), Çk (Karaçam), Kn (Kayın) Kncd3 (Kayın, c çağ sınıfı hakim 3 kapalı), Knbc3 (Kayın b çağ sınıfı hakim 3 kapalı), Knab3 (Kayın a sınıfı hakim 3 kapalı), KnÇscd3 (Kayın, Sarıçam c çağ sınıfı hakim 3 kapalı), BÇk (Bozuk Karaçam), BÇkKn (Bozuk Karaçam Kayın) olarak belirlenmiştir. Proje kapsamında, orman sayılan alanlarda kamulaştırma söz konusu olmayıp, 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereği ''Orman İzni'' alınacaktır. Proje kapsamında ÇED İnceleme Değerlendirme Formu Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü nden alınmıştır (Bkz. Ek-7). Söz konusu formda, faaliyetin ormanlar ve ormancılık çalışmaları üzerinde olumsuz etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. IV Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar) Duyarlı Yöreler Bu Yönetmelik kapsamında bulunan projelere ilişkin yapılacak çalışmalar sırasında başvurulması gereken mevzuatın dökümü aşağıda yer almaktadır. Mevzuatta olabilecek değişiklikler bu bölümün ayrılmaz bir parçasıdır. 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları", Proje alanında "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları",vb. bulunmamakta olup, Abdullah Yaylası Tabiat Parkı na 30 km mesafededir. b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları", 44

63 Projenin yer aldığı alanda "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları bulunmamakta olup, Ilgaz Dağı YHGS 18 km, Elek Dağı YHGS 31 km mesafede yer almaktadır. c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. d) 31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. e) 2/11/1986 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri", Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler Proje alanı içerisinde yer alan meşcere ve ağaç türleri Bölüm IV.210 da verilmiş olup, fiilen yatırıma başlanılmadan önce orman izni alınacaktır. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. 45

64 i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, Projenin yer aldığı alanda söz konusu alanlar bulunmamaktadır. j) 17/5/2005 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar. Proje kapsamında kullanılacak Karakaya Deresi bir sulak alan olup, Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gerekleri çerçevesinde Ek-2 Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi, fiilen yatırıma başlanılmadan alınacaktır. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli a) 20/2/1984 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", b) 12/6/1981 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, ı) 23/10/1988 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, c) 14/2/1983 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, ç) 17/5/1994 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar. d) 27/7/2003 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi. Projenin yer aldığı alanda yukarıda sayılan başlıklar içerisinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı ile ilgili olarak Ankara I numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu ndan görüş alınmış olup, eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-10). 46

65 Proje Alanı 30 km 18 km 30 km Şekil IV Proje Alanının Koruma Alanlarına Olan Mesafesi Kaynak: 47

66 IV Faaliyet alanının mevcut çevresel özellikleri bölümünde yer alacak flora, fauna ve biyoçeşitlilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik detaylı araştırma ve arazi çalışmaları, biyoçeşitliliğe yönelik olarak yapılan arazi çalışmaları vejetasyon dönemini kapsamalıdır. Yapılan biyolojik çeşitlilik çalışması ile faaliyet alanı ve yakın çevresinin flora ve fauna elemanlarının detaylı incelemesi, alanın biyoçeşitlilik özellikleri irdelenmeli ve özellikle nesli tehlike altında, lokal endemik ve nadir türler belirlenmeli, faaliyet alanının habitat yapısı ve ekosistem özellikleri detaylandırılmalıdır. IV Flora; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen flora elemanlarının tümünü kapsayacak şekilde familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge lokalite, tehlike kategorileri, korunma statüsü (Ulusal Mevzuat ve Uluslar arası sözleşmeler kapsamında koruma altında bulunan türler) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, ( flora ve fauna elemanlarının tespiti alanlarında uzman iki ayrı biyolog tarafından arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) Kastamonu İli nin doğal bitki örtüsü bakımından oldukça zengin olduğu görülür. İl topraklarının ha ı ormanlık alan olup, il yüzölçümüne oranı %56.81 dir. Bu oran Türkiye ormanlık alanlarının %3.72 sidir. Ormanlık alanların hektarı koru orman, hektarı baltalık ormandır hektar olan koru ormanı sahasının hektarı normal koru, hektarı da bozuk korudur. Karadeniz Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Orman Botaniği Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Salih TERZİOĞLU tarafından Ağustos 2011 de Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi faaliyet alanı ve çevresinde yapılan literatür çalışması sonucunda, Çok Tehlikede kategorisinde yer alan veya sadece bu yörede ve çok dar alanda yayılış gösteren endemik bitki taksonlarından hiç birine proje alanı ve çevresinde rastlanılmamıştır. Bu özelliğiyle proje alanının bitkiler açısından Mutlak Koruma gerektiren bir alan olmadığı saptanmıştır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi çalışmalarına başlandığı zaman faaliyet alanı ve çevresinde görülen flora türlerine yapacağı etkiyi minimuma indirmek için aşağıdaki önlemler alınacaktır. - İnşaat aşamasında çıkacak olan hafriyat doğaya en az zarar verecek şekilde ve uygun yerlerde depolanacak, - Çıkacak olan hafriyat dolgu şevinden yamaç aşağı bırakılmayacak, - Kazı ve dolgu şevlerinde gerekli tahkimatlar yapılacak, - Hafriyatın yörede görülebilecek su ve rüzgar erozyonundan etkilenmemesi için bitkilendirme-ağaçlandırma çalışmaları yapılacak, - Dere yatakları korunarak akacak suyun yüzeyden akması sağlanacak, - Dere yatağına bırakılacak Can Suyu miktarı uzun yıllara göre hesaplanan yıllık ortalama debinin %13 ünden az olmayacaktır. Yapılan çalışma sonucunda proje alanı ve çevresinde tespit edilen flora türleri aşağıda verilmiştir. 48

67 Tablo IV Proje alanında yer alan flora türleri BİTKİ TAKSONU TÜRKÇE ADI ENDEMİK ENDER IUCN CITES BERN Abies nordmanniana ssp. bornmuelleriana Uludağ Göknarı ENDEMİK - LR - - Acer platanoides Çınar Yapraklı Karaağaç Acer hyrcanum ssp. hyrcanum Akçaağaç Acer campestre Ova Akçaağacı Achillea millefolium ssp. millefolium Civan Perçemi Agrimonia eupatoria Keklik Gözü Ajuga orientalis Doğu Mayasıl Otu Ajuga reptans Mayasıl Otu Alchemilla sericea Fındık Otu Alnus glutinosa ssp. glutinosa Adi Kızılağaç Alliaria petiolata Allium cardiostemon Yabani Soğan CITES - Alopecurus aequalis Tilki Kuyruğu Alyssum sp. Kevke Antylis vulneraria Arctium platylepis Galabak Agrimonia eupatoria Artemisia absinthium Pelin Otu, Yavaşan Otu Asplenium adianthum-nigrum Baldırıkara Asplenium septentrionale Astragalus microcephalus Avena sterilis ssp. ludoviciana Yaban Yulafı Ballota nigra ssp. nigra Yalancı Isırgan Bellis perennis Koyun Gözü Papatya Beta trigyna Yabani Pancar Berberis vulgaris Kadın Tuzluğu, Karamuk Bromus japonicus ssp. japonicus Campanula collina Çan Çiçeği Campanula olympica Çan Çiçeği

68 BİTKİ TAKSONU TÜRKÇE ADI ENDEMİK ENDER IUCN CITES BERN Campanula rapunculus Çan Çiçeği Capsella bursa-pastoris Çoban Çantası Cardamine bulbifera Carlina vulgaris Castenea sativa Anadolu Kestanesi Celtis australis Adi Çitlenbik Cephalaria rubra Cerastium purpurascens Cerinthe minör Mum Çiçeği Chelidoniummajus Kırlangıç Otu Chenopodium albüm Tel Pancarı Cichorium intybus Hindiba Cirsium arvense Köygöçüren Cirsium hypoleucum Köygöçüren Cistus laurifolius Defne yapraklı Laden Conium maculatum Baldıran Consolida orientalis Mor Çiçek Convolvulus arvensis Sarmaşık Cornus mas Kızılcık Cornus sanguinea Adi Kızılcık Coronilla varia Körigen Corydalis solida Kaz Gagası Corylus avellana var. avellana Adi Fındık Cotoneaster nummularia Taş Elması Crataegus monogyna Alıç, Maydanoz Çalısı Crataegus orientalis var. orientalis Doğu Alıcı Cyclamen coum Sıklamen, Yer Somunu Cynodon dactylon Domuz Ayrığı Dactylis glomereta sp. glomerata Dactylorhiza urvilleana Salep CITES - 50

69 BİTKİ TAKSONU TÜRKÇE ADI ENDEMİK ENDER IUCN CITES BERN Dactylorhiza incarnata Salep CITES - Daphne pontica Defne Deschampsia flexiosa Dianthus carmelitarum Yabani Karanfil ENDEMİK - LR - - Digitalis lamarckii Yüksük Otu ENDEMİK - LR - - Dipsacus pilosus Dryopteris filix-mas Eğrelti Otu Echium vulgare Engerek Otu Evhium italicum Engerek Otu Epilobium angustifolium Yakı Otu Equisetum arvense At Kuyruğu Eryngium giganteum Büyük Çakır Diken Euphorbia amygdaloides Sütleğen Euphorbia iberica Sütleğen Eupatorium cannabinum Euonymus europaeus Adi Papaz Külahı Euonymus latifolius Papaz Külahı Fagus orientalis Doğu Kayını Festuca ovina Yumak Otu Filipendula ulmaria Fragaria vesca Yabani Çilek Fraxinus angustifolia Dışbudak Fumaria vaillantii Şahtere Otu Galium aparine Yoğurt Otu Galium verum Yoğurt Otu Gentiana asclepiadea Centiyan Geranium robertianum Turna Gagası Hedera helix Duvar Sarmaşığı Helianthemum nummularium Helleborus orientalis Doğu Noel Gülü

70 BİTKİ TAKSONU TÜRKÇE ADI ENDEMİK ENDER IUCN CITES BERN Heracleum platytaenium Tavşancıl Otu ENDEMİK - LR - - Hordeum murinum Yabani Arpa Hyoscyamus niger Ban Otu Hypericum montbretii Sarı Kantaron Hypericum perforatum Binbirdelik Otu Ilex colchica Çoban Püskülü Juglans regia Adi Ceviz Juncus effusus Juniperus excelsa Boylu Ardıç Juniperus oxycedrus Katran Ardıcı Lamium album Ballıbaba Lapsana communis Lathraea squamaria Lathyrus pratensis Lathyrus laxiflorus Leonurus marrubiastrum Ligustrum vulgare Adi Kurtbağrı Lilium martagon Türk Zambağı - ENDER VU CITES - Limodorum abortivum CITES - Lithospermum purpurocaeruleum Lotus corniculatus Gazal Boynuzu Lysimachia verticillata Medicago lupulina Çevrince Melilotus officinalis Sarı Eşek Yoncası Melilotus alba Beyaz Eşek Yoncası Mentha pulegioides Adi Nane Mentha longifolia ssp. longifolia Uzun Yapraklı Nane Mespilus germanica Beşbıyık Monotropa hypopithys Muscari neglectum Arap Sümbülü CITES - 52

71 BİTKİ TAKSONU TÜRKÇE ADI ENDEMİK ENDER IUCN CITES BERN Myosotis alpestris Boncuk Otu Myricaria germanica Onobrychis sativa Korunga Ononis arvensis Kayışkıran Ophrys apifera Orkide CITES - Orchis anatolica Anadolu Salebi CITES - Orchis pallens Salep CITES - Orchis purpurea Orkide, Salep CITES - Origanum vulgare ssp. gracile Mercanköşk Ornithogalum sigmoideum Yıldız Çiçeği Ornithogalum oligophyllum Yıldız Çiçeği Orobanche nana Cüce Canavar Otu Orthilia secunda Paliurus spina-christii Karaçalı Papaver orientale Doğu Gelinciği Petasites hybridus Phleum pratense Kalp Kuyruğu Phragmites australis Kamış Pilosella hoppeana ssp. hoppeana Pinus nigra Karaçam Pinus sylvestris Sarıçam Pisum sativum Plantago major ssp. major Damar Otu Plantago lanceolata Sivri Yapraklı Sinir Otu Platanus orientalis Doğu Çınarı Poa bulbosa Polygala major Süt Otu Polygonum convolvulus Çoban Değneği Polygonum persicaria Söğüt Otu Polypodium vulgare

72 BİTKİ TAKSONU TÜRKÇE ADI ENDEMİK ENDER IUCN CITES BERN Populus tremula Titrek Kavak Populus nigra Karakavak Potentilla ruprechtii Beşparmak Otu Potentilla crantzii Beşparmak Otu Prmula acaulis Çuha Çiçeği Prunus divaricata ssp. divaricata Yaban Eriği Psoralea bituminosa Pteridium aquilinum Kartal Eğreltisi Pyrus elaeagnifolia ssp. kotschyana Ahlat Quercus petraea ssp. iberica Sapsız Meşe Ranunculus costantinopolitanus Düğün Çiçeği Reseda lutea Muhabbet Çiçeği Rhus coriaria Sumak Rosa canina Kuşburnu, Yabani Gül Rubus idaeus Ahududu Rubus hirtus Böğürtlen Ruscus hypoglossum Mercan Çalısı Salix alba Aksöğüt Salix purpurea Karşılıklı Yapraklı Söğüt Salix caprea Keçi Söğüdü Salix elaeagnos Söğüt Salix fragilis Gevrek Söğüt Salix triandra Söğüt Salvia glutinosa Adaçayı Salvia verticillata ssp. amasiaca Adaçayı, Dadırak Sambucus ebulus Otsu Mürver Sambucus nigra Siyah Mürver Sanguisorba officinalis Çayır Düğmesi Saxifraga cymbalaria Taşkıran Otu Scabiosa columbaria ssp. columbaria Uyuz Otu

73 BİTKİ TAKSONU TÜRKÇE ADI ENDEMİK ENDER IUCN CITES BERN Scilla btihynica Mavi Yıldız Sedum album Dam Koruğu Senecio vernalis Kanarya Otu Senecio vulgaris Kanarya Otu Serapias vomeracea CITES - Silene compacta Nakıl Çiçeği Smilax excels Gıcır Soligado virgaurea ssp. virgaurea Sarı Çiçek Sorbus umbellata var. cretica Üvez Sorbus torminalis Akçaağaç Yapraklı Üvez Stelleria holostea Steveniella satyrioides CITES - Tamus communis Dövülmüş Avrat Otu Tanacetum parthenium Gümüş Düğme Tanacetum vulgare Solucan Otu Teucrium orientale var. puberulens Doğu Kısamahmut Otu Teucrium polium Kısamahmut Otu Thymus praecox Kekik Tilia platyphyllos Büyük Yapraklı Ihlamur Trachystemon orientalis Tomara Tragopogon pratensis Yemlik Trifolium arvense Yonca, Üçgül, Tırfıl Trifolium canescens Yonca, Üçgül, Tırfıl Trifolium medium Yonca, Üçgül, Tırfıl Tussilago farfara Öksürük Otu Ulmus glabra Dağ Karaağcı Valeriana alliarifolia Kedi Otu Verbascum sp. Sığır Kuyruğu Vicia cracca ssp. cracca Yabani Fiğ Vicia sativa ssp. sativa Fiğ

74 IV Fauna; yapılacak arazi çalışmaları sonucu elde edilen fauna elemanlarının (sürüngenler, memeliler, kuş vb. gruplar) familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fitocoğrafik bölge, lokalite, tehlike kategorileri(iucn), populasyon durumu, korunma statüsü, kayıt alma şekli (gözlem veya örnek) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi, arazi çalışmalarının vejetasyon dönemi dikkate alınarak yapılması, RDB (Kırmızı Liste) / Bern Sözleşmesi verilmesi, Merkez Av Komisyonu Kararları, IUCN,, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu, Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, Tunceli Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Yard. Doç. Dr. Mehmet KOCABAŞ tarafından Ağustos 2011 de yerinde yapılan incelemede Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kurulması planlanan Karakaya Deresinde aşağıdaki tabloda verilen balık türlerinin yaşadığı tespit edilmiştir. Tablo IV Proje alanında bulunan balık türleri Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB IUCN BERN CITES Tatlı su kefali Squalus cephalus Gümüş balığı Chalcalburnus sp Siraz, Karabalık Capoeta sp Karadeniz Üniversitesi Orman Fakültesi Yaban Hayatı Uzmanı Doç. Dr. Şağdan BAŞKAYA tarafından Ağustos 2011 de yerinde yapılan incelemede Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi faaliyet alanı ve çevresinde aşağıdaki tabloda verilmiş olan fauna türleri tespit edilmiştir. 56

75 Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Memeli Türleri Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB IUCN BERN CITES Kirpi Erinaceus concolor - KA LC - - Sivriburunlu cücefare Sorex minutus - - LC KA - Sivriburunlu fare Sorex areneus - - LC KA - Sivriburunlu bataklık faresi Neomys anomalus - - LC KA - Bataklık faresi Neomys teres - - LC KA - Sivriburunlu bahçe faresi Corcidura suaveolens - - LC KA - Akdeniz köstebeği Talpa levantis - - LC - - Büyük nalburunlu yarasa Rhinolophus ferrumequinum - KA LC KKA - Küçük nalburunlu yarasa Rhinolophus hipposideros - KA LC KKA - Akdeniz nalburunlu yarasası Rhinolophus euryale - KA NT KKA - Nalburunlu yarasa Rhinolophus mehelyi - KA VU KKA - Küçük sakallı yarasa Myotis mystacinus - KA LC KKA - Kirpikli yarasa Myotis emerginatus - KA LC KKA - Farekulaklı büyükyarasa Myotis myotis - KA LC KKA - Farekulaklı küçükyarasa Myotis blythii - KA LC KKA - Su yarasası Myotis daubentonii - KA LC KKA - Uzunayaklı yarasa Myotis capaccinii - KA VU KKA - Cüce yarasa Pipistrellus pipistrellus - - LC KA - Pürtüklü yarasa Pipistrellus nathusii - KA LC KKA - Cüce yarasa Pipistrellus / Hypsugo savii - KA LC KKA - Genişkanatlı yarasa Eptesicus serotinus - KA LC KKA - Kahverengi uzunkulaklı yarasa Plecotus auritis - KA LC KKA - Uzunkanatlı yarasa Miniopterus schreibersii - KA NT KKA - Kuyruklu yarasa Tadarida teniotis - KA LC KKA - Yaban tavşanı Lepus europaeus AH - LC KA - Kafkas sincabı Sciurus anomalus - KA LC KKA - Tarla sincabı Spermophilus xanthoprymnus - KA NT

76 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB IUCN BERN CITES Su sıçanı Arvicola terrestris - - LC - - Kar faresi Microtus nivalis - - LC KA - Kızıl orman faresi Myodes glareolus - - LC - - Tarla faresi Microtus levis / epireticus - - LC - - Kısa kulaklı fare Microtus majori - - LC - - Küçük kazıcı fare Microtus subterraneus - - LC - - Cüce avurtlak Cricetulus migratorius - - LC - - Kayalık orman faresi Apodemus mystacinus - - LC - - Orman faresi Apodemus sylvaticus - - LC - - Sarıboyunlu orman faresi Apodemus flavicollis - - LC - - Küçük orman faresi Apodemus uralensis - - LC - - Ev faresi Mus musculus / domesticus - - LC - - Ev sıçanı Rattus rattus - - LC - - Göçmen sıçanı Rattus norvegicus - - LC - - Körfare Spalax leucodon - KA DD - - Ağaç yediuyuru Dryomys nitedula - KA LC KA - Fındıkfaresi Muscardinus avellanavius - KA LC KA - Yediuyur Glis / Myoxus glis - KA LC KA - Kurt Canis lupus - KA LC KKA/T Ek II Çakal Canis aureus AH - LC - - Tilki Vulpes vulpes AH - LC - - Ayı Ursus arctos - KA LC KKA/TR Ek II Gelincik Mustela nivalis KA - LC KA - Kokarca Mustela putorius KA - LC KA - Büyük gelincik, kakım Mustela erminea KA - LC KA - Alacasansar Vormela peregusna - KA VU KKA - Ağaç sansarı Martes martes AH - LC KA - Kaya sansarı Martes foina AH - LC KA - Porsuk Meles meles KA - LC KA - Su samuru Lutra lutra - KA NT KKA Ek I 58

77 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB IUCN BERN CITES Yaban kedisi Felis silvestris - KA LC KKA Ek II Vaşak Lynx / Felis lynx - KA LC KA Ek II Yaban domuzu Sus scrofa scrofa AH - LC - - Geyik Cervus elaphus AH KA LC KA - Karaca Capreolus capreolus AH KA LC KA - Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Kuş Türleri Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB TD IUCN BERN CITES Küçük batağan Tachybaptus ruficollis - KA A.3.1 LC KKA - Balaban Botaurus stellaris - KA A.2 LC KKA - Küçük balaban Ixobrychus minutus - KA A.2 LC KKA - Gece balıkçılı Nycticorax nycticorax - KA A.3.1 LC KKA - Alaca balıkçıl Ardeola ralloides - KA A.3 LC KKA - Sığır balıkçılı Bubulcus ibis - KA A.2 LC KKA - Küçük ak balıkçıl Egretta garzetta - KA A.3.1 LC KKA - Büyük ak balıkçıl Casmerodius albus - KA A.3 LC KKA - Gri balıkçıl Ardea cinerea KA - A.3.1 LC KA - Erguvani balıkçıl Ardea purpurea - KA A.2 LC KKA - Leylek Ciconia ciconia - KA A.3.1 LC KKA - Kuğu Cygnus olor - KA A.3.1 LC KA - Ötücü kuğu Cygnus cygnus - KA A.3 LC KKA - Tarla kazı Anser fabalis KA - B.3 LC KA - Sakarca Anser albifrons AH - B.5 LC KA - Boz kaz Anser anser KA - A.4 LC KA - Angıt Tadorna ferruginea - KA A.4 LC KA - Suna Tadorna tadorna - KA A.3.1 LC KA - Fiyu Anas penelope AH - A.5 LC KA - Boz ördek Anas strepera AH - A.4 LC KA - 59

78 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAK Ç T IU BE CIT Çamurcun Anas crecca AH - A.5 LC KA - Yeşilbaş Anas platyrhynchos AH - A.5 LC KA - Kılkuyruk Anas acuta AH - A.5 LC KA - Çıkrıkçın Anas querquedula AH - A.4 LC KA - Kaşıkgaga Anas clypeata KA - A.4 LC KA - Macar ördeği Netta rufina AH - A.5 LC KA - Elmabaş patka Aythya ferina AH - A.5 LC KA - Pasbaş patka Aythya nyroca - KA A.3 NT KA - Tepeli patka Aythya fuligula AH - A.5 LC KA - Karabaş patka Aythya marila AH - B.1.2 LC KA - Tarakdiş Aythya marila KA - B.2 LC KA - Arı şahini Mergus serrator - KA A.3 LC KKA Ek II Kara çaylak Pernis apivorus - KA A.3 LC KKA Ek II Sakallı akbaba Milvus migrans - KA A.1.2 LC KKA Ek II Küçük akbaba Gypaetus barbatus - KA A.3 EN KKA Ek II Kızıl akbaba Neophron percnopterus - KA A.2 LC KKA Ek II Kara akbaba Gyps fulvus - KA A.2 NT KKA Ek II Yılan kartalı Aegypius monachus - KA A.4 LC KKA Ek II Saz delicesi Circus aeruginosus - KA A.3 LC KKA Ek II Gökçe delice Circus cyaneus - KA A.1.2 LC KKA Ek II Çakırkuşu Accipiter gentilis - KA A.1.2 LC KKA Ek II Atmaca Accipiter nisus - KA A.3 LC KKA Ek II Şahin Buteo buteo - KA A.3 LC KKA Ek II Kızıl şahin Buteo rufinus - KA A.3 LC KKA Ek II Küçük orman kartalı Aquila pomarina - KA A.3 LC KKA Ek II Büyük orman kartalı Aquila clanga - KA B.1.2 VU KKA Ek II Bozkır kartalı Aquila nipalensis - KA A.1.2 LC KKA Ek II Şah kartal Aquila heliaca - KA A.1.2 VU KKA Ek I Altın kartal, Kaya kartalı Aquila chrysaetos - KA A.1.2 LC KKA Ek II Küçük kartal Hieraaetus pennatus - KA A.3 LC KKA Ek II 60

79 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB TD IUCN BERN CITES Tavşancıl Hieraaetus fasciatus - KA A.1.2 LC KKA Ek II Küçük kerkenez Falco naumanni - KA A.2 VU KKA Ek II Kerkenez Falco tinnunculus - KA A.2 LC KKA Ek II Ala doğan Falco vespertinus - KA B.3 NT KKA Ek II Boz doğan Falco columbarius - KA B.1.2 LC KKA Ek II Delice doğan Falco subbuteo - KA A.3.1 LC KKA Ek II Bıyıklı doğan Falco biarmicus - KA A.2 LC KKA Ek II Ulu doğan Falco cherrug - KA A.1.2 EN KKA Ek II Gök doğan Falco peregrinus - KA A.1.2 LC KKA Ek I Kınalı keklik Alectoris chukar AH - A.2 LC KA - Bıldırcın Coturnix coturnix AH - A.3 LC KA - Su kılavuzu Rallus aquaticus KA - A.3 LC KA - Benekli su yelvesi Porzana porzana - KA A.2 LC KKA - Bataklık su yelvesi Porzana parva - KA A.1.2 LC KKA - Küçük su yelvesi Porzana pusilla - KA A.1.2 LC KKA - Bıldırcın kılavuzu Crex crex - KA A.1.2 NT KKA - Su tavuğu Gallinula chloropus KA - A.3.1 LC KA - Sakarmeke Fulica atra AH - A.5 LC KA - Turna Grus grus - KA A.3 LC KKA Ek II Poyrazkuşu Haematopus ostralegus KA - A.3 LC KA - Uzunbacak Himantopus himantopus - KA A.3 LC KKA - Kocagöz Burhinus oedicnemus - KA A.2 LC KKA - Bataklık kırlangıcı Glareola pratincola - KA A.3 LC KKA - Kara kanatlı bataklık kırlangıcı Glareola nordmanni - KA A.2 NT KKA - Halkalı küçük cılıbıt Charadrius dubius - KA A.3 LC KKA - Akça cılıbıt Charadrius alexandrinus - KA A.4 LC KKA - Küçük altın yağmurcun Pluvialis fulva KA - B.6 LC KA - Altın yağmurcun Pluvialis apricaria KA - B.4 LC KA - Gümüş yağmurcun Pluvialis squatarola KA - B.3 LC KA - Kızkuşu Vanellus vanellus KA - A.5 LC KA - 61

80 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB TD IUCN BERN CITES Küçük kumkuşu Calidris minuta - KA B.5 LC KKA - Kara karınlı kumkuşu Calidris alpina - KA B.5 LC KKA - Küçük su çulluğu Lymnocryptes minimus KA - B.1.2 LC KA - Su çulluğu Gallinago gallinago AH - B.3.1 LC KA - Çulluk Scolopax rusticola AH - B.3 LC KA - Çamurçulluğu Limosa limosa KA - B.4 NT KA - Kervançulluğu Numenius arquata KA - B.3 NT KA - Kara kızılbacak Tringa ertyhropus KA - B.4 LC KA - Kızılbacak Tringa totanus KA - A.4 LC KA - Yeşilbacak Tringa nebularia KA - B.3.1 LC KA - Yeşildüdükçün Tringa ochropus - KA B.2 LC KKA - Dere düdükçünü Actitis / Tringa hypoleucos - KA A.3 LC KKA - Küçük martı Larus minutus - KA B.3 LC KKA - Karabaş martı Larus ridibundus KA - A.5 LC KA - Küçük gümüş martı Larus canus KA - B.2 LC KA - Gümüş martı Larus cachinnans KA - A.4 LC KA - Sumru Sterna hirundo - KA A.3 LC KKA - Küçük sumru Sterna albifrons - KA A.3.1 LC KKA - Ak kanatlı sumru Chlidonias leucopterus - KA A.4 LC KKA - Kaya güvercini Columba livia AH - A.5 LC KA - Gökçe güvercin Columba oenas KA - A.3.1 LC KA - Tahtalı Columba palumbus AH - A.4 LC KA - Kumru Streptopelia decaocto KA - A.5 LC KA - Üveyik Streptopelia turtur AH - A.3.1 LC KA - Guguk Cuculus canorus - KA A.2 LC KA - Peçeli baykuş Tyto alba - KA A.1.2 LC KKA Ek II İshakkuşu Otus scops - KA A.2 LC KKA Ek II Puhu Bubo bubo - KA A.1.2 LC KKA Ek II Kukumav Athene noctua - KA A.2 LC KKA Ek II Alaca baykuş Strix aluco - KA A.2 LC KKA Ek II 62

81 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB TD IUCN BERN CITES Kulaklı orman baykuşu Asio otus - KA A.2 LC KKA Ek II Kır baykuşu Asio flammeus - KA A.1.2 LC KKA Ek II Çobanaldatan Caprimulgus europaeus - KA A.1.2 LC KKA - Ebabil Apus apus - KA A.3.1 LC KA - Ak karınlı ebabil Tachymarptis / Apus melba - KA A.3.1 LC KKA - Yalıçapkını Alcedo atthis - KA A.2 LC KKA - Arıkuşu Merops apiaster - KA A.3.1 LC KKA - Gökkuzgun Coraias garrulus - KA A.2 NT KKA - İbibik Upupa epops - KA A.2 LC KKA - Boyunçeviren Jynx torquilla - KA A.1.2 LC KKA - Yeşil ağaçkakan Picus viridus - KA A.2 LC KKA - Kara ağaçkakan Dryocopus martius - KA A.1.2 LC KKA - Orman ağaçkakanı Dendrocopos major - KA A.3 LC KKA - Alaca ağaçkakan Dendrocopos syriacus - KA A.2 LC KKA - Ortanca ağaçkakan Dendrocopos medius - KA A.1.2 LC KKA - Ak sırtlı ağaçkakan Dendrocopos leucotos - KA A.1.2 LC KKA - Küçük ağaçkakan Dendrocopos minor - KA A.1.2 LC KKA - Boğmaklı toygar Melanocorypha calandra - KA A.5 LC KKA - Bozkır toygarı Calandrella brachydactyla - KA A.3 LC KKA - Çorak toygarı Calandrella rufescens - KA A.3 LC KKA - Tepeli toygar Galerida cristata KA - A.3 LC KA - Orman toygarı Lullula arborea KA - A.3 LC KA - Tarlakuşu Alauda arvensis KA - A.4 LC KA - Kulaklı toygar Eremophila alpestris - KA A.3.1 LC KKA - Kum kırlangıcı Riparia riparia - KA A.5 LC KKA - Kaya kırlangıcı Hirundo rupestris - KA A.5 LC KKA - Kırlangıç Hirundo rustica - KA A.5 LC KKA - Kızıl kırlangıç Hirundo daurica - KA A.3 LC KKA - Ev kırlangıcı Delichon urbicum - KA A.3 LC KKA - Kır incirkuşu Anthus campestris - KA A.2 LC KKA - 63

82 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB TD IUCN BERN CITES Ağaç incirkuşu Anthus trivialis - KA A.3 LC KKA - Çayır incirkuşu Anthus pratensis - KA A.3 LC KKA - Dağ incirkuşu Anthus spinoletta - KA A.3 LC KKA - Sarı kuyruksallayan Motacilla flava - KA A.3.1 LC KKA - Dağ kuyruksallayan Motacilla cinerea - KA A.2 LC KKA - Ak kuyruksallayan Motacilla alba - KA A.3.1 LC KKA - Derekuşu Cinclus cinclus - KA A.1.2 LC KKA - Çıtkuşu Troglodytes troglodytes - KA A.1.2 LC KKA - Dağbülbülü Prunella modularis - KA A.1.2 LC KKA - Kızılgerdan Erithacus rubecula - KA A.3 LC KKA - Bülbül Luscinia megarhynchos - KA A.2 LC KKA - Mavigerdan Luscinia svecica - KA A.2 LC KKA - Kara kızılkuyruk Phoenicurus ochruros - KA A.2 LC KKA - Kızılkuyruk Phoenicurus phoenicurus - KA A.3 LC KKA - Taşkuşu Saxiola torquatus / torquata - KA A.3 LC KKA - Boz kuyrukkakan Oenanthe isabellina - KA A.3 LC KKA - Kuyrukkakan Oenanthe oenanthe - KA A.3 LC KKA - Kara kulaklı kuyrukkakan Oenanthe hispanica - KA A.2 LC KKA - Taşkızılı Monticola saxatilis - KA A.1.2 LC KKA - Gökardıç Monticola solitarius - KA A.1.2 LC KKA - Boğmaklı ardıç Turdus torquatus - KA A.1.2 LC KA - Karatavuk Turdus merula AH - A.3 LC KA - Tarla ardıcı Turdus pilaris KA - B.2 LC KA - Öter ardıç Turdus phitomelos KA - A.2 LC KA - Kızıl ardıç Turdus iliacus KA - B.2 LC KA - Ökse ardıcı Turdus viscivorus KA - B.2 LC KA - Kamış bülbülü Cettia cetti - KA A.2 LC KA - Bataklık kamışçını Locustella luscinioidies - KA A.2 LC KKA - Bıyıklı kamışçın Acrocephalus melanopogon - KA A.2 LC KKA - Kındıra kamışçını Acrocephalus schoenobaenus - KA A.2 LC KKA - 64

83 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB TD IUCN BERN CITES Saz kamışçını Acrocephalus scirpaceus - KA A.2 LC KKA - Büyük kamışçın Acrocephalus arundinaceus - KA A.3 LC KKA - Ak mukallit Hippolais pallida - KA A.3 LC KKA - Maskeli ötleğen Sylvia melanocephala - KA A.3 LC KKA - Ak gözlü ötleğen Sylvia hortensis - KA A.2 LC KKA - Küçük ak gerdanlı ötleğen Sylvia curruca - KA A.2 LC KKA - Ak gerdanlı ötleğen Sylvia communis - KA A.3 LC KKA - Boz ötleğen Sylvia borin - KA B.3 LC KKA - Kara başlı ötleğen Sylvia atricapilla - KA A.2 LC KKA - Yeşil çıvgın Phylloscopus trochiloides nitidus - KA A.2 LC KKA - Boz çıvgın Phylloscopus bonelli - KA A.2 LC KKA - Çıvgın Phylloscopus collybita - KA A.3.1 LC KKA - Çalıkuşu Regulus regulus - KA A.1.2 LC KKA - Sürmeli çalıkuşu Regulus ignicapilla - KA A.2 LC KKA - Benekli sinekkapan Muscicapa striata - KA A.3 LC KKA - Küçük sinekkapan Ficedula parva - KA A.2 LC KKA - Alaca sinekkapan Ficedula semitorquata - KA A.3 NT KKA - Halkalı sinekkapan Ficedula albicollis - KA A.2 LC KKA - Kara sinekkapan Ficedula hypoleuca - KA A.1.2 LC KKA - Uzun kuyruklu baştankara Aegithalos caudatus KA - A.2 LC KA - Kayın baştankarası Parus palustris - KA A.2 LC KKA - Ak yanaklı baştankara Parus lugubris - KA A.2 LC KKA - Çam baştankarası Parus ater - KA A.3 LC KKA - Mavi baştankara Parus caeruleus - KA A.2 LC KKA - Büyük baştankara Parus major - KA A.3.1 LC KKA - Anadolu sıvacısı Sitta krueperi - KA A.2 NT KKA - Sıvacı Sitta europaea - KA A.3 LC KKA - Kaya sıvacısı Sitta neumayer - KA A.2 LC KKA - Orman tırmaşıkkuşu Certhia familiaris - KA A.1.2 LC KKA - Bahçe tırmaşıkkuşu Certhia brachydactyla - KA A.1.2 LC KKA - 65

84 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB TD IUCN BERN CITES Sarıasma Oriolus oriolus - KA A.2 LC KKA - Kızılsırtlı örümcekkuşu Lanius collurio - KA A.3 LC KKA - Kara alınlı örümcekkuşu Lanius minor - KA A.3 LC KKA - Büyük örümcekkuşu Lanius excubitor - KA A.1.2 LC KKA - Alakarga Garrulus glandarius AH - A.3.1 LC KA - Saksağan Pica pica AH - A.5 LC KA - Küçük karga Corvus monedula AH - A.5 LC KA - Ekin kargası Corvus frugilegus AH - A.5 LC KA - Leş kargası Corvus corone AH - A.5 LC KA - Kuzgun Corvus corax KA - A.5 LC KA - Sığırcık Sturnus vulgaris KA - A.5 LC KA - Serçe Passer domesticus AH - A.5 LC KA - Ağaç serçesi Passer montanus KA - A.3 LC KA - İspinoz Fringilla coelebs KA - A.4 LC KA - Dağ ispinozu Fringilla montifringilla KA - A.3 LC KA - Küçük iskete Serinus serinus - KA A.3 LC KKA - Florya Carduelis chloris - KA A.3 LC KKA - Saka Carduelis carduelis - KA A.3.1 LC KKA - Karabaşlı iskete Carduelis spinus - KA A.3 LC KKA - Ketenkuşu Carduelis cannabina - KA A.3 LC KKA - Çaprazgaga Loxia curvirostra - KA A.3 LC KKA - Çütre Carpodacus erythrinus - KA A.2 LC KKA - Şakrak Pyrrhula pyrrhula KA - A.2 LC KA - Kocabaş Coccothraustes coccothraustes - KA A.3 LC KKA - Sarı çinte Emberiza citrinella - KA A.2 LC KKA - Bahçe çintesi Emberiza cirlus - KA A.2 LC KKA - Kaya çintesi Emberiza cia - KA A.2 LC KKA - Kirazkuşu Emberiza hortulana KA - A.3 LC KA - Bataklık çintesi Emberiza schoeniclus - KA A.3 LC KKA - Karabaşlı çinte Emberiza melanocephala - KA A.4 LC KKA - 66

85 Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Amfibiler Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB IUCN BERN CITES Küçük semender Triturus vulgaris - - LC KA - Bantlı taraklı semender Ommatotriton / Triturus vittatus - - LC KA - Pürtüklü semender Triturus karelinii - - LC KKA - Siğilli kurbağa Bufo bufo - - LC KA - Gece kurbağası Pseudepidalea / bufo viridis - - LC KKA - Ağaç kurbağası Hyla arborea - - LC KKA - Ova kurbağası Rana ridibunda - - LC KA - Çevik kurbağa Rana dalmatina - - LC KKA - Uludağ kurbağası Rana macrocnemis - - LC KA - Şeritli kurbağa Rana camerani - - LC KA - Tablo IV Proje İçin Seçilen Çalışma Alanı ve Çevresindeki Sürüngen Türleri Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB IUCN BERN CITES Tosbağa Testudo graeca - KA VU KKA/TR - Benekli kaplumbağa Emys orbicularis - KA LR/NT KKA - Geniş parmaklı keler Hemidactylus turcicus - KA LC KA - İnce kertenkele Ablepharus kitaibelli - KA LC KKA - Kaya kertenkelesi Darevskia saxicola - - LC KKA - Büyük yeşilkertenkele Lacerta trilineata - KA LC KKA - Yeşilkertenkele Lacerta viridis - KA LC KKA - Tarla kertenkelesi Ophisops elegans - KA - KKA - Yılanımsı kertenkele Anguis fragilis - KA - KA - Oluklu kertenkele Ophisaurus apodus - KA - KKA - Kör yılan Typhlops vermicularis - KA - KA - Hazer yılanı Coluber caspius - KA LC KA - Sikkeli yılan Coluber nummifer - KA - KA - Avusturya yılanı Coronella austriaca - KA - KKA - Uysal yılan Eirenis modestus - KA LC KA - Eskülap yılanı, Küpeli yılan Zamenis longissimus - KA LC KKA - Sarı yılan Elaphe quatuorlineata - KA NT KKA - Ev yılanı Zamenis situla - KA LC KKA - 67

86 Türkçe Adı Bilimsel Adı MAKK ÇOB IUCN BERN CITES Yarı sucul yılan, Küpeli su yılanı Natrix natrix - KA LC KA - Su yılanı Natrix tessellata - KA - KKA - 68

87 Tablo IV Açıklamalar MAKK IUCN BERN CITES Merkez Av Komisyonu Kararına Göre Durumu (KA: Koruma Altında, AH: Yılın Belli Edilen Sürelerinde Avına İzin Verilen Türler, Av Hayvanı) IUCN e Tehlike Durumu VU: Hassas Durumda, Narin, Zarar Görebilir NT: Tehlike Altına Girmeye Yakın LC: En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip DD: Yetersiz Veri Bulunan Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesine Göre Koruma Durumu KA: Koruma Altında KKA: Kesin Koruma Altında KKA/TR: Türkiye nin İtiraz Ettiği, Kesin Koruma Altına Alınamayacak Olan Tür Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Türlerinin Uluslar arası Ticaretine İlişkin Sözleşmeye Göre Durumu Ek I: Nesli Yok Olma Tehdidi Altındaki Türler, Sadece İstisnai Durumlarda Ticaretine İzin Verilebilen Türler Ek II: Nesilleri Mutlak Yok Olma Tehlikesi Altında Olmamakla Birlikte, Nesillerini Tehlikeye Sokacak Kullanımları İ Türkiye deki Tehlike Durumu (Kiziroğlu, i., 2008) A: Türkiye de Kuluçkaya Yatan, Yerli veya Yaz Göçmeni Türler A.1.0: Doğal Yaşam Ortamlarında Yok Olmuş Türler (IUCN e göre, Dünya da Nesli Tükenmiş, EX: Extinct) A.1.1: Doğal Popülasyonları Şu Anda Tükenmiş veya En Az Son Onbeş Yirmibeş Yıldan Beri Doğal Yaşam Ortamlarında Görülemeyen, Kafes vb Yapay Ortamlarda Yaşayan Türler (IUCN e göre, Doğada Tükenmiş, EW: Extinct in Wild) A.1.2: Yaşadığı Bölgede 1 Birey 10 Çift (20 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN e göre, Vahim Durumda, Aşırı Tehlike Altında, CR: Critically Endangered) TD A.2: Yaşadığı Bölgede Çift (22 50 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN e göre, Tehlike Altında, EN: Endangered) A.3: Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN e göre, Hassas, Narin, Zarar Görebilir, VU: Vulnerable) A.3.1: Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Popülasyonları Azalan Türler (IUCN e göre, D: Declining) A.4: Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Popülasyonlarında Lokal Bir Azalma Olan Türler (IUCN e göre, Tehlike Altına Girmeye Yakın, NT: Near Threatened, R: Rare) A.5: Gözlenen Popülasyonlarında Henüz Azalma ve Tükenme Tehdidi Olmayan Türler (IUCN e göre, En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip, LC: Least Concern) A.6: Haklarında Yeterli Veri Bulunmayan, Rastlansal Türler (IUCN e göre, Yetersiz Veri Bulunan, DD: Data Deficient) A.7: Hakkında Güvenilir Veri Bulunmadığı İçin Değerlendirme Yapılamayan Türler (IUCN e göre, Değerlendirilmemiş, NvE: Not Evaluated) 69

88 B: Kış Ziyaretçisi veya Transit Göçmen Türler B.1.0: Daha Önceleri Türkiye de Kışlayan Ancak Bugün Yok Olmuş Olan Türler ((IUCN e göre, Dünyada Nesli Tükenmiş, EX: Extinct)) TD B.1.1: Doğal Popülasyonları Şu Anda Tükenmiş veya En Az Onbeş Yirmibeş Yıldan Beri Doğal Yaşam Ortamlarında Görülmeyen, Kafes vb Yapay Ortamlarda Yaşayan Türler (IUCN e göre, Doğada Tükenmiş, EW: Extinct in Wild) B.1.2: Yaşadığı Bölgede 1 Birey 10 Çift (20 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN e göre, Vahim Durumda, Aşırı Tehlike Altında, CR: Critically Endangered) B.2: Yaşadığı Bölgede Çift (22 50 Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN e göre, Tehlike Altında, EN: Endangered) B.3: Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen Türler (IUCN e göre, Hassas, Narin, Zarar Görebilir, VU: Vulnerable) B.3.1: Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Popülasyonları Azalan Türler (IUCN e göre, D: Declining) B.4: Yaşadığı Bölgede Çift ( Birey) ile Temsil Edilen ve Popülasyonlarında Lokal Bir Azalma Olan Türler (IUCN e göre, Tehlike Altına Girmeye Yakın, NT: Near Threatened, R: Rare) TD B.5: Gözlenen Popülasyonlarında Henüz Azalma ve Tükenme Tehdidi Olmayan Türler (IUCN e göre, En Az Endişe Veren, En Düşük Riske Sahip, LC: Least Concern) B.6: Haklarında Yeterli Veri Bulunmayan, Rastlansal Türler (IUCN e göre, Yetersiz Veri Bulunan, DD: Data Deficient) B.7: Hakkında Güvenilir Veri Bulunmadığı İçin Değerlendirme Yapılamayan Türler (IUCN e göre, Değerlendirilmemiş, NE: Not Evaluated) Faaliyet esnasında ortamda yaşayan fauna türlerinin olumsuz etkilenmemesi için aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir. Doğal hayat için akarsu yatağına yeterli Can Suyu bırakılacaktır, Akarsuda göceden ve aşağı yukarı hareket eden balıklar başta olmak üzere sucul canlıların yaşam alanını sınırlandıran yapı ve tesislerin bulunduğu yerlere geçişi sağlayan balık merdiveni yapılacaktır, Proje alanında yapılan bütün yapı ve tesislerin inşaat aşamasından hemen sonra rehabilitasyon işlemleri gerçekleştirilecektir, Sahada gerekli bilgilendirme çalışmaları yapılacaktır. Fauna bölümünde Bern Sözleşmesi ek-2 ve ek-3 kapsamı altında bulunan türler için, Bern sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. madde hükümlerine uyulacaktır. Bern sözleşmesine göre fauna türleri iki bölüm altında koruma altına alınmıştır. Bunlar; 1- Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri İle İlgili Olarak; Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, 70

89 Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. 2-Korunan fauna türleri ile ilgili olarak; Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. Proje sahası, Merkez Av Komisyonu tarafından, av döneminde avlanmanın yasaklandığı yerler ve Yaban hayvanı yerleştirildiği için avın yasaklandığı sahalar içerisinde kalmamaktadır. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda hazırlanan ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Av Dönemine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine ve alınacak MAK Kararlarına uygun hareket edilecektir. Fauna elemanlarından hareket etme yeteneğine sahip olanlar her an proje alanında görülebileceği için, hareketli fauna türlerine herhangi bir zarar verilmemesi amacıyla projede görev alan personele gerekli uyarılar yapılacaktır. Faaliyet alanında hiçbir endemik tür ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türlere rastlanmamıştır. Red- Data book kategorilerinden nt kategorisine giren bitkiler yaygın, bol olarak yetişen ve herhangi bir tehdidin söz konusu olmadığı endemik bitkiler için kullanılmaktadır. Bununla birlikte faaliyet alanında Bern Sözleşmesiyle koruma altına alınmış bitki türü yoktur. Alanda ve yakın çevrede tespit edilen bu türler özel habitatlara ihtiyaç göstermeyen ve Türkiye nin birçok bölgesinde rastlanabilen türlerdir. Faaliyet alanında üretime başlanmasıyla birlikte, ocak sahası dışındaki sahalarda ve diğer bölgelerde doğal hayatın üreme hızlarında veya sayılarında herhangi bir azalma beklenmemektedir. Ancak yakın çevrede yaşayan fauna türleri alandaki hareketlilikten dolayı, tekrar doğal ortamlarını bulmak için saha yakınından uzaklaşacaktır. Üretimin tamamlanmasıyla birlikte bölgeye tekrar geri dönebileceklerdir. Bununla birlikte, bu türlerin aynı ekolojik koşulları gösteren diğer bölgelerimizde de mevcut olması ve ekosistemde şu an için herhangi bir tehlike sinyali vermiyor olması ocağın işletilmesinde bir engel oluşturmamaktadır. Faaliyetin tüm aşamalarında Bern Sözleşmesi ve ekleri kapsamında koruma kriterlerine ve Merkez Av Komisyonu Kararlarına uyulacaktır. 71

90 IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları, bu ortamlar için belirlenen koruma kararları Proje alanında yer alan flora ve fauna türlerine ilişkin bilgiler ve alınması gereken önlemler ile MAK kararları Bölüm IV.2.12 de belirtilmiştir. IV Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, Proje alanında yer alan balık türleri için gerekli su yükseklikleri ve balıklara ait özellikler proje kapsamında hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporu nda belirtilmiş olup, söz konusu raporda belirtilen hususlara uyulacaktır. IV Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarlar, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), Kastamonu İli maden yönünden zengin bir potansiyele sahiptir. Küre İlçesi nde bakırlı pirit madeni çıkarılmaktadır. Eti Bakır A.Ş. Küre Bakırlı Pirit İşletmesi bakırlı pirit istihsali yapmaktadır. Üretilen bakırlı pirittin büyük bölümü ise yurt dışına ihraç edilmektedir. Ayrıca Azdavay İlçesi nde Taşkömürü, Tosya İlçesi nde Linyit kömürü üretimi özel sektör işletmelerince yapılmaktadır. Sanayi Madenleri Asbest 1. Kastamonu ili Tosya ilçesi Sinderli zuhuru: 2. Kastamonu ili Taşköprü ilçesi zuhuru: Boksit 1. Kastamonu ili Araç ilçesi Karacapınar ve Oycalı köyü civarında Nebi gölü boksit yatağı: Fe 2 O 3 %25, SiO 2 %16, Al 2 O 3 %36, TiO 2 %2,5, Rezerv 30 bin ton. Grafit 1 Kastamonu Merkez Miskinler dere grafit yatağı: Rmax 4,3-4,9 Meta Antrasit %8-15 Rezerv 137 bin ton. 2. Kastamonu ili İnebolu ilçesi Danişment Anday köyleri grafit yatağı: Serbest karbon % Rezerv 46 bin ton. 3. Kastamonu ili Küre ilçesi Tonluyurt grafit zuhuru: 4. Kastamonu ili Bozkurt ilçesi Keslik köyü grafit zuhuru: 5. Kastamonu ili Bozkurt ilçesi İnegöl, Gemiciler grafit zuhuru: 72

91 6. Kastamonu ili Bozkurt ilçesi Deliklitaşköy grafit zuhuru: Fosfat Kastamonu ili Daday ilçesi Topoğlu fosfat yatağı: Rezerv 43 bin ton. Tenör %15 Kaolen 1. Kastamonu ili Devrekâni ilçesi Örhen köyü Mağrul kaolen yatağı: Rezerv İyi kalite10 bin ton. Düşük kalite 20 bin ton. Kil 1. Kastamonu Acımaslak ve Örenli Tekkeşin kil yatakları: SiO2 %57 SO3 %0.63 Al2O3 %25 Fe2O3 %2.74 Rezerv Acımaslak 32 bin ton. Örenli Tekkeşin 5 bin ton. 2. Kastamonu ili Keşkek köyü kil yatağı: Rezerv 100 bin ton. 3. Kastamonu ili Urganlar köyü kil yatağı: 4. Kastamonu ili Maslak yolu kil yatağı: Rezerv 5 bin ton. Kireçtaşı 1. Küre Ecevid köyü kireçtaşı yatağı: 1. sınıf malzeme 2. İnebolu Andak köyü kireçtaşı yatağı: 1. sınıf malzeme 3. Seydiler Masruf köyü kireçtaşı yatağı:1. sınıf malzeme 4. Seydiler Uyuk köyü kireçtaşı yatağı:1. sınıf malzeme 5. İnebolu Zarbana Çaydüzü kireçtaşı yatağı: Rezerv 400 milyon ton Kuvarsit 1. Daday Ballıdağ kuvarsit yatağı: SiO2 %98.64 Fe2O3 %0.51 Rezerv 177 milyon ton. 2. Araç Değirmendere kuvarsit yatağı: SiO2 %96 Fe2O3 %0.88 Al2O3 %1.82 CaO %0.72 Rezerv 50 milyon ton. 3. Daday Değirmencikköy kuvarsit yatağı: SiO2 %95 Fe2O3 %1.7 Al2O3 %1 Rezerv 11 milyon ton. 1. Kastamonu ili Cide ilçesi Döngelce köyü kuvars kumu yatağı: SiO2 %96.6 Rezerv 6 milyon ton. ton. 2. Kastamonu ili Taşköprü ilçesi Elekdağ süt kuvars kumu yatağı: Rezerv 10 bin 3. Kastamonu ili Tekkeköy Gökdere kuvars kumu yatağı: 73

92 Manyezit 1. Kastamonu ili Tosya ilçesi Camiliköy manyezit yatağı: K. MERMER ton. 1. Kastamonu ili Çatalzeytin ilçesi Sökü köyü mermer yatağı: Rezerv 50 milyon 2. Kastamonu ili Taşköprü ilçesi Akkaya olekermer yatağı: Rezerv Ekonomik 3. Kastamonu ili Araç ilçesi Başköy köyü mermer yatağı: Rezerv Ekonomik ton. ton. 4. Kastamonu ili Araç ilçesi Tepeköy köyü mermer yatağı: Rezerv 100 milyon 5. Kastamonu ili Daday ilçesi Örencik köyü mermer yatağı: Rezerv 10 milyon Parke Taşı Ve Geleneksel Yapı Taşları 1. Abana İnebolu Cide arasında kıyı şeridinde: Şiferton 1. Kastamonu ili Azdavay ilçesi Söğütözü şiferton yatağı: SiO2 %42-63 Al2O3 %28-47 Rezerv 165 bin ton. 2. Kastamonu ili Cide ilçesi Pelitovası şiferton yatağı: SiO2 %42-63 Fe2O3 %8-15 Al2O3 %28-47 S.K Rezerv 120 bin ton. B.5.2. Metalik Madenler Bakır 1. Kastamonu ili Küre ilçesi Aşıköy bakır yatağı: Cu %1.77 Au % S %32.05 Ag %0.011 Rezerv 13 milyon ton. 2. Kastamonu ili Küre ilçesi Bakibaba bakır yatağı: Cu %3.25 S % Kastamonu ili Küre ilçesi Kızılsu bakır yatağı: Cu %9 Rezerv 2 milyon ton. Civa Kastamonu ili Bozkurt ilçesi Şeyhşaban Terce köyü civa yatağı: Rezerv 75 bin ton. Tenör % Demir 1. Kastamonu ili Araç ilçesi Kayabaşı köyü Ovacık ve Bulamur demir yatağı: Ovacık Fe %27.91 SiO2 %58.45 Bulamur Fe %37.42 SiO2 % Kastamonu ili Araç ilçesi Karacapınar ve Oycalı köyü Tilkitepe demir yatağı: Fe2O3 %20 SiO2 %53 74

93 3. Kastamonu ili Araç ilçesi Karacapınar, Oycalı köyü Danişmenttepe demir yatağı: Fe2O3 %26 SiO2 %50 Rezerv 2 bin ton. 4. Kastamonu ili Araç ilçesi Karacapınar Oycalı köyü Dorukyolu sırtı demir yatağı: 5. Kastamonu ili Araç ilçesi Karacapınar ve Oycalı köyü civarı Oycalı demir yatağı: Fe2O3 %30 SiO2 %57 Rezerv 90 bin ton. 6. Kastamonu ili Araç ilçesi Iğdır demir yatağı: Fe % Kastamonu ili Azdavay ilçesi Aktaş köyü civarı demir yatağı: 8. Kastamonu ili Azdavay ilçesi Sarpun köyü civarı Aşı Sırtı demir yatağı: Fe % SiO2 % Kastamonu ili Azdavay ilçesi Cebecir köyü civarı demir yatağı: 10. Kastamonu ili Azdavay ilçesi Katırkaya köyü civarı Çaltepe demir yatağı: 11. Kastamonu ili Azdavay ilçesi Abakoku köyü Kuloğlu mah. Kızıltepe demir yatağı: 12. Kastamonu ili Daday ilçesi Sarpun demir yatağı: 13. Kastamonu ili İnebolu ilçesi Hacımehmet köyü civarı demir yatağı: Fe % Rezerv 50 bin ton. 14. Kastamonu ili İnebolu ilçesi Beriğiboru Arkutça köyü Devebağırtan demir yatağı: Fe %27.92 Kromit 1. Kastamonu ili Daday ilçesi Tüfekçi kromit zuhuru: Cr2O3 %47 2. Kastamonu ili İnebolu ilçesi Sarpun ve Ersizler kromit zuhuru: ton. 3. Kastamonu ili Taşköprü ilçesi Meye ve Gökbeler kromit zuhuru: Rezerv Kastamonu ili Taşköprü ilçesi Bey köy kromit zuhuru: Manganez 1. Kastamonu ili Çatalzeytin ilçesi Terzi, Dumanlar ve Kaymazlar köyleri manganez yatağı: Fe %37 (Ortalama %11) Mn %35 (Ortalama %8) Rezerv10 milyon ton. 2. Kastamonu ili Tosya ilçesi Aşağı karaköy manganez yatağı: Fe2O3 %9 SiO2 %40 Mn %23 Rezerv 5 bin ton. 3. Kastamonu ili Tosya ilçesi Gödene manganez yatağı: Fe %0.72 SiO2 %21 MnO2 %

94 Nikel Kastamonu Merkez Çıban deresi nikel zuhuru: Enerji Madenleri Linyit: Kastamonu-Tosya sahasında yılında prospeksiyon, detay ve sondajlı etütler yapılmıştır. Sahada ortalama 3400 Kcal/Kg ton görünür, ton muhtemel olmak üzere toplam ton kömür rezervi mevcuttur. Taşkömürü: 1954 yılından 1987 yılına kadar aralıklarla Maksut, Topalakçayırı, Söğütözü sahalarında etüt ve sondajlı aramalar yapılmıştır. Sahada ton muhtemel, ton görünür olmak üzere toplam ton taşkömürü rezervi mevcuttur. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemelerden Kalker, mermer, kuvars kumu, kil ve tuğla kiremit kili rezervleri Kastamonu İli nde mevcut olup; 2007 yılı içinde üretim yapan bu ocaklar; Cide, Devrekani, Merkez İlçe, Şenpazar, Ağlı, Azdavay, İnebolu, Pınarbaşı ve Tosya da bulunmaktadır. Projenin etki alanı içerisinde devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.) bulunmamaktadır. Proje ili ilgili olarak Maden İşleri Genel Müdürlüğü nün görüşü alınmış olup, eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-20). Söz konusu görüşte alanda faaliyetin yapılmasında herhangi bir sakınca olmadığı belirtilmiştir. IV Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri) Kastamonu İli, genel olarak dağlık ve engebeli arazi yapısına sahip olup, geniş ovalar mevcut değildir. İklim ve çevre faktörleri tarla ve meyve ziraatını olumsuz yönde etkilemektedir. Bunun sonucu olarak çiftçilerimiz tarla ve meyve ziraatından daha çok hayvancılığa yönelmiştir. Önceleri ilkel şartlarda yerli ırklarla yapılan hayvancılık Kastamonu Şeker Fabrikasının etkisi ile besi ağırlıklı başlamış daha sonraları Aile işletmeciliği şeklinde süt ve damızlık yönünden gelişmiştir. İlin %58 i ormanlarla kaplı olup, tarım alanlarının toplam alanın ancak % 28 i kadardır. Nüfusumuzun %65 i köylerde yaşamakta ve tamamına yakını hayvancılık yapmaktadır. İlimiz hayvancılığında koyun ve keçi üretimi geçmiş yıllara göre sosyal ve ekonomik yapıya bağlı olarak gerilemektedir. Büyükbaş Hayvancılık Kastamonu İli, hayvancılığında sığır yetiştiriciliği ilk sırada yer almaktadır. Sığır varlığının % 45 i kültür ve melez (Holstein, Brow, Swiss, Simental ve Jersey), % 55 i yerli ırktır. Sahil ilçelerimizde ve sun i tohumlamanın yeteri kadar ulaşamadığı yüksek kesimlerde yerli ırklar yoğunlaşmıştır. Bunun yanında Merkez, Taşköprü, Devrekâni, Seydiler, Daday, Araç ve Tosya ilçelerimizde sığır ve varlığımızın % 80 i kültür ve melezdir. Hayvansal üretimimizin büyük çoğunluğunu da bu ilçelerde yapılmaktadır. 76

95 1987 yılında uygulamaya konulan % 30 KKDF çalışmaları ilde çok büyük ilgi görmüş, 1995 yılına kadar yoğun bir çalışma içersinde yaklaşık 4500 adet proje Tarım İl Müdürlüğünce onaylanmıştır. Bu projelerin çoğunluğu büyük baş hayvancılığı alt yapısını oluşturan işletmelerdir. Böylece kapasitelik tekniğe uygun hayvan yetiştirmeye müsait Or-Köy ahırları dahil ahır alt yapıları modernize edilmiştir. Tablo IV Saf Kültür Sığırı Yetiştiriciliği Erkek Dişi Tosun Düve İnek Boğa Öküz Her yaşta (Dana-Buzağı)-12 (Dana-Buzağı) ay ay +24ay +24ay +24 ay TOPLAM Tablo IV Kültür Melezi Sığır Yetiştiriciliği Erkek Dişi Tosun Düve İnek Boğa Öküz Her yaşta (Dana-Buzağı)-12 (Dana- Buzağı) ay ay +24ay +24ay +24 ay TOPLAM Su Ürünleri Kastamonu İli nde sadece tatlı su kültür balıkçılığı yapılmakta olup alabalık yetiştirilmektedir. İlimizde 2005 yılı sonu itibarı ile toplam 11 adet faal ve 2 adet inşa halinde olmak üzere toplam 13 adet kültür balıkçılığı (alabalık) işletmesi bulunmaktadır. Bu işletmelerden 12 si akarsu üzerinde, 1 i ise baraj gölü üzerinde kuruludur. Bu tesislerin yıllık üretim kapasitesi toplam 374 ton olup 2005 yılında alabalık üretimi 290 ton dur. Kürk Hayvancılığı Kastamonu İli nde kürk hayvancılığı yapan işletme bulunmamaktadır. Arıcılık ve İpekböcekçiliği Kastamonu İli nde ipek böceği yetiştiriciliği yapan işletme bulunmamaktadır Saha incelemeleri sırasında Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi yeri ve etki alanı içerisinde gürültü, toz emisyonu ve gaz oluşumuna neden olacak herhangi bir endüstriyel tesis ve kaynağa rastlanmamıştır. Ayrıca, mevcut arazilerde yapılan tarım, bahçecilik usulünde olması nedeniyle gürültü oluşumu söz konusu değildir. 77

96 IV Peyzaj Değeri Yüksek yerler ve rekreasyon alanları Proje üniteleri için gerekli toplam alan ,5 m 2 dir. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde gerçekleştirilen inceleme gezilerinde, literatür çalışmalarında peyzaj değeri yüksek yerlere ve rekreasyon alanlarına rastlanmamıştır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin inşaat aşamasının tamamlanması ile birlikte, inşaattan kaynaklanacak görsel bozukluğun giderilmesi amacıyla, sıyrılan bitkisel toprak tabakası geri örtülecek, bitki örtüsü ile uyumlu ağaç ve bitkiler kullanılarak peyzaj çalışması yapılacak ve proje alanı, inşaat öncesi haline olabilecek en yakın şekilde düzenlenecektir. Proje kapsamında hazırlanan ve Ek-22 de sunulan Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu nda yer alan hususlara riayet edilecektir. IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, Vb.) Taşçiftlik Regülatörü ve HES proje alanı ve yakın çevresinde yer alan orman sayılan alanlar, devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan arazilerdir. Bunun dışında, askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar vb. proje dahilinde bulunmamaktadır. IV Proje Yeri ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak ve Gürültü Açısından Mevcut Kirlilik Yükünün Belirlenmesi Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarından önce regülatör yerinde su kalitesi belirlenecek olup, çevresel izleme raporu ekinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. IV Diğer Özellikler Bu bölümde belirtilecek başka bir husus bulunmamaktadır. IV.3. Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi Kastamonu İli, Merkez İlçesi sınırları içerisinde planlanmakta olup, aşağıda konu ile ilgili sosyo-ekonomik etkiler incelenmiştir. IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İş gücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler) Kastamonu İli nin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler turizm, tarım, hayvancılık, madencilik ve sanayidir. Tarım Kastamonu İli arazilerinin % 59 unun ormanlık ve fundalık olması, kışların uzun ve sert geçmesi, arazi yapısının engebeli olması, birinci sınıf tarım arazisinin az olması, sulama imkânlarının yetersizliği bitkisel üretimde çeşitliliği azaltmaktadır. Tarım arazilerinin darlığı tarla bitkileri üretimini kısıtlamakta, ilkbahar geç donları meyveciliğin 78

97 ekonomik olmasını zorlaştırmaktadır. İlin bazı yöreleri hava şartları itibarıyla meyvecilik için oldukça müsait bir iklime sahiptir. Ancak; tarımsal girdi fiyatlarının yüksekliği ve uygun pazar bulunamaması sebepleri ile meyvecilik istenilen düzeyde gelişememiştir. Buna karşılık hayvansal üretim daha yoğun olarak yapılmakta ve daha iyi karlılık getirmektedir. Kesme çiçek İl süs bitkileri ve kesme çiçek yetiştiriciliği açısından diğer illere göre daha avantajlıdır. Bunun nedeni Akdeniz ve Ege bölgelerinde yaz aylarının sıcak ve kurak gitmesi ve aynı zamanda yaz aylarında yüksek sıcaklıktan dolayı çiçeklerin kalitesinin düşmesi sorununun ilimizde görülmemesidir. İlimizde gece ve gündüz sıcaklık farkının fazla olması süs bitkileri ve kesme çiçek üretimini olumlu yönde etkilemektedir. En çok üretilen kesme çiçek glayöldür Yem Bitkileri İlde 2007 yılı istatistiklerine göre toplam ha alanda yem bitkileri üretimi gerçekleştirilmiş olup, 2008 yılında yem bitkileri desteklemesi kapsamında ha alanda yem bitkileri üretimi gerçekleştirilmiştir. Bu üretimin % 84 ünü tek yıllık, % 3 ünü çok yıllık yem bitkileri oluşturmaktadır. Silajlık mısır ekiliş oranı ise % 12 dir. Sarımsak Ekiliş ve Üretimi İlin açısından sarımsak önemli bir ürün olup ülkemiz üretiminin yaklaşık dörtte biri Kastamonu da gerçekleştirilmektedir. Ayrıca topraklarımızda bulunan selenyum minerali sayesinde Kastamonu sarımsağının tat ve kalitesi diğer ürünlerden daha iyi olmaktadır. 10 yıllık dönem içersinde sarımsak ekiliş ve üretiminde dalgalanmalar olsa da yükselen bir eğilim görülmektedir. Sarımsak ekim alanlarında görülen sarımsak nematodu üretimi tehdit etmektedir. Üreticilerimiz karlı olduğu için her yıl veya en fazla bir yıl ara ile üretim yapmaktadırlar. Ancak bu zararlı 4 yıllık bir münavebe ile etkisiz hale getirilebilmektedir. Hayvancılık İl genel olarak dağlık ve engebeli arazi yapısına sahip olup, geniş ovalar mevcut değildir. İklim ve çevre faktörleri tarla ve meyve ziraatını olumsuz yönde etkilemektedir. Bunun sonucu olarak çiftçilerimiz tarla ve meyve ziraatından daha çok hayvancılığa yönelmiştir. Önceleri ilkel şartlarda yerli ırklarla yapılan hayvancılığımız Kastamonu Şeker Fabrikasının etkisi ile besi ağırlıklı başlamış daha sonraları Aile işletmeciliği şeklinde süt ve damızlık yönünden gelişmiştir. IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler) Tesis edilmesi planlanan Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi inşaat ve işletme aşamalarında olası sosyo-ekonomik etkilerin en belirgin olması tahmin edilen bölge, proje alanı yakın çevresindeki yerleşim alanıdır. Bu bölgeler birinci öncelikli olarak sosyoekonomik yönden etkilenecek yerleşim yerleridir. Bahsi geçen bu bölgede sosyoekonomik etkilerin değerlendirilmesi ve mevcut sosyo-ekonomik yapının belirlenmesi amacıyla TÜİK ten (Türkiye İstatistik Kurumu) elde edilen nüfus verileri değerlendirilmiştir yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi istatistiklerine göre proje alanının içerisinde bulunduğu Kastamonu ili ve ilçeleri nüfus istatistikleri Tablo IV de verilmiştir. 79

98 Tablo IV Kastamonu İli ve İlçeleri ne Ait Nüfus Bilgileri İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Kastamonu Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Merkez Abana Ağlı Araç Azdavay Bozkurt Cide Çatalzeytin Daday Devrekâni Doğanyurt Hanönü İhsangazi İnebolu Küre Pınarbaşı Seydiler Şenpazar Taşköprü Tosya Toplam Kaynak: Kastamonu iline ait göç istatistikleri tablo IV de verilmiştir. Tablo IV Kastamonu İli Göç İstatistikleri İl ADNKS 2012 Nüfusu Aldığı Göç Verdiği Göç Net Göç Net Göç Hızı Kastamonu ,13 Kaynak: IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir) Merkez İlçe planlı yapılaşma ve çevre düzenlemesi açısından da iyi bir durumdadır. Özellikle son yıllarda yapılan ve hızlandırılan yatırımlar ilçeyi hareketlendirmiştir Kastamonu-Taşköprü yolu modern bir hale getirilmiştir Küçük ölçeklide olsa Tekstil ve sarımsak işleme tesisleri kurulmuştur. 80

99 IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus Ve Faal Nüfusa Oranı) Türkiye İstatistik Kurumu 2010 İşgücü Göstergeleri ne göre Kastamonu İli ne ilişkin işsizlik verileri aşağıda verilmektedir. Tablo IV Kastamonu İli İşgücü Göstergeleri (15+ yaş) İşsizlik Oranı (%) İş Gücüne Katılma Oranı İstihdam Oranı (%) Kaynak: 6, IV.3.5. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu) Taşköprü İlçe Merkezi nde sağlık ocağı bulunmakta olup doktoru, ebesi, hemşireleri ve tüm ekipleriyle halkın hizmetinde çalışmaktadırlar. Halkın sağlık durumu genel olarak iyi durumdadır. Çocuklara düzenli olarak aşı yapılmaktadır. Genelde soğuk algınlığına yakalandıkları görülmektedir. Özellikle köylerde yeterince sağlıklarına dikkat etmemektedirler. Sağlık durumu genelde yaşlıların iyi değildir. En yaygın hastalıklar olarak romatizma, kalp hastalıkları, solunum yolu hastalıkları, kronik soğuk algınlıkları görülmektedir. Hastalıklar ciddi boyutta değilse büyüklerin eski usul tedavi yöntemleri, hastalık ciddi boyutta ise sağlık ocakları ve hastanelerde tedaviye başvurdukları görülmektedir. İlçenin ulaşımı karayolu ile sağlanmaktadır. İlçenin ulaşım problemi olan köyü bulunmamaktadır. IV.3.6. Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut Ve Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm Alanları Vb.) Kastamonu İli, doğal arazi yapısı, tarihi, ticari ve sosyal aktivitelerinin merkezde toplanması dolayısıyla kentin merkezinde modern şehircilik gelişimini gösterecek alanlar yoktur. Kent kuzey ve batı yönünde gelişim göstermekte, gerek toplu konut, gerekse küçük sanayi siteleri ve toptancı hali binaları, İnebolu yolu üzerinde kurulmakta olan organize sanayi bölgesi ile bu doğrulanmaktadır. Kastamonu nun gelişme yönü kuzey ve batı yönleri olarak belirlenmiştir. Planlı şehirleşme yeri olarak Kuzey kent mevkii toplu konut alanı ortaya çıkmıştır. Kentin bazı noktalarındaki boş araziler de çok katlı bina yapımı olarak kullanılmaktadır. IV.3.7. Diğer Özellikler Bu bölümde aktarılacak başka bir husus bulunmamaktadır. 81

100 BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu Bölümde Su Temini Faaliyeti İçin Bölüm IV de Verilen Mevcut Çevre Üzerinde Olması Muhtemel Etkiler Ortaya Konarak, Alınacak Önlemler Belirtilmelidir) (Bu Bölümde; Projenin Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri, Bu Etkileri Önlemek, En Aza İndirmek Ve İyileştirmek İçin Alınacak Yasal, İdari Ve Teknik Önlemler V.1 Ve V.2 Başlıkları İçin Ayrı Ayrı Ve Ayrıntılı Bir Şekilde Açıklanır) V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Projeler, Fiziksel Ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri Ve Alınacak Önlemler (Regülatör, HES, Kırma- Derivasyon tüneli, iletim Hattı, Cebri Boru ve Servis Yolları için varsa Malzeme Ocağı Beton Santrali, Kırma Eleme Tesisi, vb. dahil) yapılacak tüm çalışmalar, inşaat aşamasındaki etkiler her bir regülatör, HES ve bunlara ait iletim tesisleri ve diğer yapılar için ayrı ayrı irdelenecektir. Raporun bu bölümünde, projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamaları süresince yapılacak faaliyetlerin, proje alanına muhtemel çevresel etkileri ve bu etkilere karşı alınacak önlemler açıklanmıştır. V.1.1. Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler patlayıcı maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler etkiler ve alınacak önlemler, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum Vb. Maddelerin Nerelere Taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, hafriyat döküm alanının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 ölçekli plan ve kesit görünüşleri ile birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak görüşler ve geçici depolama alanının özellikleri Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında; regülatör, balık geçidi, iletim tüneli, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, kuyruk suyu kanalı, enerji iletimi ile ilgili tesisler, şantiye alanları, kazı fazlası malzeme stok sahaları gibi ünitelerin inşa edilmesi ve enerji üretimi yapılması planlanmaktadır. Tesislerin karakteristik verilere ve eklerde sunulan (Ek-11) fonksiyonel projeler göz önünde bulundurularak arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında her bir tesiste (ünitede) çıkarılacak hafriyat miktarları, hafriyatın nerelerde kullanılacağı ve bertaraf yöntemleri aşağıda tablo halinde verilmiştir (Bkz. Tablo V.1.1.1). Hafriyat depolama alanları ve şantiye alanlarına ait UTM 6 derecelik ve coğrafik koordinatlar, koordinat sayfasında verilmiştir. Kazı fazlası malzeme stok sahalarının yerleşim yerlerine ve derelere olan mesafeleri ise Bölüm II. Tablo II.1.1. de verilmiştir. Proje alanı ve çevresine ait 1/ ölçekli topoğrafik harita ise eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-2). 82

101 Tablo V Taşçiftlik Regülatörü ve HES Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşamasında Her Bir Tesiste Alınacak Hafriyat Miktarı, Hafriyatın Kullanılacağı Yerler ve Bertaraf Yöntemi Hafriyatı Alınacak Ünite Üniteye Ait Çıkan Hafriyat Miktarı (M 3 ) Üniteye Ait Dolgu Miktarı (m 3 ) Çıkan Hafriyat Malzemesinin Kullanılacağı Yerler Fazla Hafriyatın Bertaraf Yöntemi Taşçfitlik Regülatörü Regülatör, batardo, su alma yapısı, derivasyon kanalı Toplam= ~2.500 Dolgu ihtiyacı bulunmamaktadır. İletim Tüneli Toplam=~ Dolgu Miktarı = Yükleme Havuzu Toplam =~ Dolgu Miktarı = Cebri Boru Toplam= ~600 Dolgu ihtiyacı bulunmamaktadır. Santral Binası, şalt sahası ve Kuyruksuyu Kanalı Toplam=~2.500 Santral binası temel iç dolgu ve çevre düzenleme çalışmalarında dolgu miktarı=~1.000 Kazı fazlası malzemenin tamamının stok sahası I e nakledilerek depolanması sağlanacaktır Bir kısmı dolgu malzemesi olarak kullanıldıktan İletim tüneli açılmasından kaynaklı hafriyat malzemelerinin bir kısmı Regülatör yakınındaki 1 ve 2 nolu kazı fazlası malzeme stok sahasına, nakledilecektir. Bir kısmı dolgu malzemesi olarak kullanıldıktan sonra kazı fazlası malzemenin stok sahası II e nakledilerek depolanması sağlanacaktır. Çıkan hafriyat malzemenin tamamı, kazı fazlası malzeme stok sahalarına bırakılacaktır. Çıkan hafriyat malzemesinin bir kısmı HES binası duvar arka yüzeylerinin dolgusunda, memba ve mansap tahkimatlarında ve çevre düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır.. Fazla hafriyat ise kazı fazlası malzeme stok sahası 2 e depolanacaktır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında, genel toplamda yaklaşık m 3 hafriyat malzemesi oluşacaktır. Oluşan bu hafriyat malzemesinin yaklaşık m 3 ü dolgu işlemlerinde değerlendirilecek, geriye kalan yaklaşık m 3 ü kazı fazlası malzeme stok sahalarında depo edilecektir. Ayrıca fazla malzeme mevcut yolların iyileştirilmesinde, alt ve üst dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. Kullanılamayacak nitelikte olan malzemeler ve by-pass malzemeleri ise proje alanının mücavir alan sınırları dışında kalması nedeniyle, proje kapsamında kurulacak şantiye ve kazı fazlası malzeme stok sahaları (1 ve 2) (Söz konusu alanlar için gerekli izinler alınmıştır.) dağıtılmadan, gerekli tahkimatlar ile depolama alanı çevresi desteklendikten sonra, ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde depolanacaktır. Bu depolama öncesinde depo sahasının ilk halinde mevcut olan nebati toprak sıyrılıp depolandıktan sonra, yani dolgu sonrasında alanın üzerine serilecek, böylece alanın eski görüntüsüne yakın bir görüntü oluşturması sağlanacaktır. Söz konusu depolama alanlarının yüzey sularından veya yağmur sularından etkilenmemesi için kafa hendekleri, kuşaklama kanalları vb. yapılacaktır. Depo alanlarının, dere yatağını bozmayacak, derede yön değişikliği yapmayacak şekilde ve hafriyat çevreye dağılmadan düzenli depo edilecektir. Hafriyat çalışmaları esnasında şeve kesinlikle malzeme atılmayacaktır. Fazla hafriyat malzeme şeve ve dere yataklarına bırakılmayacaktır. Kullanılacak hafriyat depolama alanlarına malzeme depolanmadan önce gerekli tahkimat yapılacak olup, herhangi bir şekilde dere içine girilmeyecektir ve derenin akış rejimi bozulmayacaktır. 83

102 Hafriyatı Alınacak Ünite Üniteye Ait Çıkan Hafriyat Miktarı (M 3 ) Üniteye Ait Dolgu Miktarı (m 3 ) Çıkan Hafriyat Malzemesinin Kullanılacağı Yerler Fazla Hafriyatın Bertaraf Yöntemi Hafriyat depolama alanları şantiye alanları ve Toplam 6.482m 2 lik 3 adet kazı fazlası malzeme stok sahaları ve şantiye alanında yaklaşık 15 cm kalınlığında (~972,3 m 3 ) üst örtü toprağı (bitkisel toprak) alınacaktır. - DİĞER ÜNİTELER Alınan bitkisel toprak, hafriyat depolama sahalarının uç noktasında dağıtılmadan ve üzeri sürekli nemli tutularak biriktirilecektir İnşaat çalışmalarının tamamlanmasının ardından bitkisel toprak alınan sahada dolgu üzerine serilerek eski topografyasına uygun hale getirilecektir. - GENEL TOPLAM Toplam Hafriyat Miktarı=~ Bitkisel Toprak Miktarı=~972,3 Dolgu Miktarı=~

103 Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında eğimin çok yüksek olduğu bölgelerden yol güzergahları geçirilmeyecektir. Nitekim çok yüksek eğime sahip kesitlerde inşaat zorluğu ve çevreye vereceği zararlar, üst örtünün tahribatı oldukça yüksek olacaktır. Sonuç olarak; Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında kurulacak olan üniteler ve yardımcı ünitelerin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasında ortaya çıkan hafriyat malzemesinden, bir kısmı dolgu işlemlerinde, arazi tesviye ve çevre düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır. Değerlendirilmesi mümkün olmayan hafriyat malzemeleri 1,2 ve 3 nolu kazı fazlası malzeme stok sahalarında depo edilecektir. Kazı fazlası malzeme stok sahalarının kullanımları ile ilgili olarak 1/1.000 ölçekli hali hazır haritalar hazırlatılarak alanların uygunluğuna dair görüş DSİ 23. Bölge Müdürlüğü nden alınmıştır (Bkz. Ek-13). Proje kapsamında ortaya çıkması öngörülen yaklaşık m 3 hafriyatın yaklaşık m 3 ü dolgu ve çevre düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır. Geriye kalan yaklaşık m 3 hafriyat malzemesinin ise 2 adet kazı fazlası malzeme stok sahalarında depolanması öngörülmektedir. Toplam m 2 lik alana sahip bu depolama bölgesinde yaklaşık 3 m ortalama yükseklikte toplam m 3 malzeme depo edilebilir. Dolayısıyla ortaya çıkan hafriyat malzemesi için başka bir alana gereksinin duyulmadan depo edilebilecektir. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde yer alan akarsuların ve mevsimsel akış gösteren kuru dere yataklarının faaliyet sırasında zarar görmemesi, dere yataklarına ve dere yataklarına ulaşması söz konusu olabilecek yerlere pasa malzeme, hafriyat atıkları, katı ve sıvı atıkların atılmayacak, dere yatakları değiştirilmeyecek ve oluşabilecek çevre kirliliği önlenecektir. Söz konusu kazı fazlası malzeme stok sahalarında akarsu ya da kuru dere yataklarına feyezan anında malzeme taşınmasını engelleyecek şekilde gerekli tüm önlemler faaliyet sahibince alınacaktır. Proje kapsamında belirlenen kazı fazlası malzeme stok sahaları orman sayılan alanlardan ve şahıs arazilerinden oluşmaktadır. Söz konusu alanlar proje alanındaki arazi şartlarının durumu nedeniyle bu şekilde belirlenmiş olup, projenin orman sayılan alanlardan geçtiği yerlerde toprakça fakir, taşlık-kayalık alanların seçilmesine özen gösterilecek, mümkün oldukça ağaç kesiminden kaçınılacak, orman sayılan alanlarda izne konu edilecek tesisler dışında kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir. Ayrıca söz konusu alanların yakınında yer alan derelerin üzeri kapatılmayacak, derenin doğal akışını bozabilecek faaliyetlerde bulunulmayacak, taşkın ve tıkanma gibi durumlarda gerekecek makineli müdahale için dere kenarından 10 m genişliğinde bir yol şeridi bırakılacaktır. Planlanan projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasınca yapılacak hafriyat çalışmaları tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilecektir. Söz konusu projenin hafriyat çalışmaları esnasınca, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre aşağıda belirtilen kontrol önlemleri alınacaktır. - Bitkisel toprak dışındaki hafriyat toprakları öncelikle dolgu, rekreasyon, katı atık depolama alanında günlük örtü ve benzeri amaçla kullanılacak, kullanımı mümkün olmayan atıklar hafriyat döküm sahalarına nakledilecektir. - Hafriyat çalışmalarına başlanmadan önce kazı fazlası malzeme stok sahaları için, mahallin en büyük mülki amirine(valiliğe) müracaat edilerek "Atık Taşıma ve Kabul Belgesi" alınacaktır. 85

104 - Hafriyat sırasında bitkisel toprak alt topraktan ayrı olarak toplanacak ve derinliğine ve yapısına bağlı olarak kazılarak yeniden kullanılmak üzere döküm sahalarında ayrı olarak yığılacaktır. - Bitkisel toprağın saklanma sürecinde olabilecek kayıpların önlenmesi ve toprağın kalitesinin korunması amacıyla; bitkisel toprağın depolanacağı yerin % 5 den fazla eğimli olmaması sağlanacaktır. - Bitkisel toprağın uzun süre açıkta bırakılması durumunda; yüzeyinin çabuk gelişen bitkiler ile örtülmesi temin edilecektir. - Ayrı toplanan bitkisel toprak arazi tesviyesi ve rehabilitasyonun çalışmaları esnasında tekrar kullanılacaktır. - Hafriyat işlemleri sırasında kazıdan çıkacak toprak miktarı ile dolgu hacimlerinin eşitlenecek şekilde öncelikle faaliyet alanı içerisinde değerlendirilmesine çalışılacaktır. - Kazı fazlası malzeme stok sahalarında oluşabilecek oturma, çökme ve kayma gibi zemin ve gövde hareketlerinin önlenmesi için en uygun yığın ve döküm boyutlandırması yapılacaktır. - Kazı fazlası malzeme stok sahalarının yüzeyleri ve şev dibi çevresine insan ve diğer canlıların yaklaşmasını engelleyici önlemler alınacak ve uyarı levhaları konulacaktır. - Kazı fazlası malzeme stok sahalarının kapasitelerinin dolması veya herhangi bir nedenle döküm ve depolamanın sona ermesi halinde bu sahaların, insan ve diğer canlıların güvenliği, canlı yaşamının tesisi ve alanın tekrar kullanılabilmesi için doğal topografik yapıya uygun olarak rehabilite edilmesi sağlanacaktır. Yapılacak olan rehabilitasyon çalışmaları esnasında aşağıda belirtilen hususlara uygun olarak hareket edilecektir. - Rehabilitasyon çalışmaları sonucunda, sahaya doğal görünüm kazandırılacaktır. - Projenin uygulanması sonucunda ortaya çıkacak yapının veya oluşan yeni alanın kullanımı, yerel çevre koşulları ile tam uyum içinde olacak ve tüm canlılar için tartışmasız güvenli bir ortam sağlanacaktır. - İnsanların dolaşımına açılan alanlarda 3 metreden yüksek kademe ve 5 metreden dar basamak bulunmayacaktır. - Bütün şev yüzeyleri dayanma duvarı ile tutulmaksızın doğal hali ile stabil olacak şekilde düzenlenecektir. - Alanın dış çevresinde eğimli yüzey var ise taş ve parça yuvarlanmaları ile kaymalara karşı kesin önlem alınacaktır. - Rehabilitasyon sırasında, atıkların şev açılarının değiştirilmesi söz konusu ise, verilecek yeni eğim örtü toprağının serilmesine, bitki örtüsünün gelişmesine izin verecek, erozyonu ve atıkların yüzeye çıkmasını önleyecek değerlerde olacaktır. - Alan çevresi su trafiği açısından yeterince güvenli hale getirilecektir. 86

105 - Alanın üzeri yapılacak bitkilendirme çalışmasına bağlı olarak bitkisel üst örtü toprağı ile kaplanacak ve ağaçlandırılacaktır. Yapılacak olan çalışmalar esnasında; şevlerden aşağı kesinlikle malzeme bırakılmayacaktır. Tüm hafriyat çalışmalarında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uyularak hareket edilecektir. Ayrıca yapılacak çalışmalar esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Proje Kapsamında Kullanılacak Patlayıcı Maddeler ve Özellikleri: Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yapımı planlanan ünitelerin inşaatları esnasında, iletim tüneli ve cebri boru inşası için tünel güzergahı boyunca yer altında patlatma gerçekleştirilecektir. Patlayıcı olarak ANFO ve dinamit kullanılacaktır. ANFO ve dinamit proje alanında depolanmayacaktır. Kullanılacak ANFO ve dinamit günlük olarak Jandarmadan temin edilecek ve patlatmalar Jandarma kontrolünde yapılacaktır. Patlatma işlemi gerçekleştirilirken kullanılması planlanan aletler ve makineler: Patlayıcı Anfo ve yemleyici dinamit patlayıcı, Exel kapsül ateşleyici Jumbo ya da vagon drill delici makinesi, İnfilak fitili, Akım ölçüm cihazı Ana Şarj ANFO: Temel girdilerin kolay bulunabilmesi ucuz olması, üretiminin sadece mekanik bir karıştırmadan ibaret olması gibi sebeplerden ötürü kuru deliklerde kullanılan en ekonomik patlayıcı ANFO dur. ANFO ağırlıkça % 94,3 Amonyum Nitrat ve % 5,7 Fuel Oil den ibarettir. Bu karışım maksimum enerjisini % 6 yakıt içerdiği noktada açığa çıkarmaktadır. Bu nedenle ANFO nun fabrika koşullarında oksijen dengesi ayarlanmış olarak üretilmesi önemlidir. Aksi halde aşağıdaki şekilde verilen grafikte görüleceği üzere zehirli Azot Oksit gazları açığa çıkar ki bu durum kendisini atımdan sonra sarıkahverengi arası bir duman olarak belli eder. ANFO (0,8 g/cm 3 ) oksijen dengesindedir ve atımdan sonra doğaya herhangi bir zehirli gaz salınımı olmaz. 87

106 Şekil V ANFO nun Oksijen Dengesi Grafiği Ateşleme Sistemi Exel Elektriksiz Kapsüller Elektrikli kapsüllerin maruz kaldığı dezavantajlara karşı geliştirilmiş olan exel elektriksiz kapsül sistemleri aynı zamanda sarsıntı problemi ile mücadelede de son derece yararlıdır. Sarsıntı sorununu kontrol altına almanın en etkin yolu gecikme başına düşen devreye giren patlayıcı madde miktarını azaltmaktır. Bu durum exel non-electric kapsül ile sağlanabilir. Bu sistem ile her deliğe farklı gecikme verilebildiğinden her defasında devreye giren patlayıcı madde miktarı bir deliğe şarjlanan miktar kadar olacaktır. Bu projede iki tip exel elektriksiz kapsül kullanılacaktır. Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sistemi: Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sistemi nde 2 adet kapsül mevcuttur. Bunlardan ilki dinamite takılarak deliğe indirilen kapsül, diğeri de yüzey gecikme kapsülüdür. Aşağıdaki şekilde görülen bu kapsül sistemindeki delik içi kapsül dinamiti patlatabilirken yüzey gecikme kapsülü ancak elektriksiz kapsüllerin şok türünü (sinyali gönderen iletim organı) ateşleyebilmektedir. Şekil V Exel Handidet Elektriksiz Kapsül Sistemi ve Gecikme Kombinasyonları 88

107 Yukarıda daha önce belirtildiği gibi her deliğe farklı gecikme verilmesine olanak tanıyan bu kapsül sisteminin bağlantısı Şekil V de görülmektedir. Bu şekilde deliklerde Exel Handidet 25/500 Elektriksiz Kapsül Sistemi (delik içinde 500 ms, yüzey gecikme elemanı 25 ms) kullanılmıştır. Böyle bir atımda sonsuz gecikme verebilme imkanı vardır. Ayrıca bir sıradaki her delik bir önceki delikten 25 ms sonra patlayacaktır. Yani 100 delik patlatıldığında da hepsi aynı anda patlamayacak, her bir delik bir önceki delikten 25 ms sonra patlayacaktır. Şekil V Exel Handidet Bağlantı Şekli Exel HTD Yüzey Gecikme Elemanı: HTD yüzey gecikme elemanı exel handidet sistemi ile sıralar arasında gecikme vermek için kullanılan tamamlayıcı bir elemandır. Exel handidet kapsül sitemi ile her sıra kendi arasında seri şekilde bağlandıktan sonra sıralar birbirine Exel HTD Gecikme Elemanı ile bağlanır. Exel HTD nin gecikmeleri standart olup sıralar arası gecikme ile çakışmayacak şekilde tasarlanmıştır. 89

108 Şekil V Exel HTD Yüzey Bağlantı Elemanı Herhangi bir projede patlayıcı madde ihtiyacı tahmin edilirken o projedeki patlatmalı açık kazı ve yer altı kazı miktarlarının bilinmesi gerekir. Bunlar bilindikten sonra bu operasyonlardaki planlamaya göre birim tüketimler belirlenerek toplam ihtiyacın tahmini yoluna gidilir. Sahada yapılacak olan inşaat çalışmalarından kaynaklı olarak herhangi bir kimyasal madde kullanımı söz konusu değildir. Proje kapsamında yapılacak patlatma işlerinde kullanılacak patlayıcı maddeler, proje sahasında depolanmayacak, yetkili satıcılardan tedarik edilerek önceden planlanan patlatma zamanlarında ihtiyaç kadarıyla proje alanına getirtilecek ve tamamı kullanılacaktır. Projede patlatma işlerinde eğitimli ve tecrübeli ateşçiler çalıştırılacaktır. Deneyimli patlatma ve emniyet mühendisleri işlere nezaret edecektir. Patlayıcı maddeler için Kastamonu Valiliği nden gerekli izinler alınacak, patlayıcı üreticilerinden satın alınan ürünler yönetmeliklere uygun olarak proje sahasına taşınacaktır. Tünel inşaatında patlayıcı kullanılacak olup, tünel kesitindeki deliklerin yaklaşık konumlarını gösteren şekil aşağıda verilmiştir. Şekil V Tünel Kesitinde Açılması Planlanan Deliklerin Yaklaşık Konumları 90

109 Tünel tipi yapıların inşaatı sırasında patlatmalar yeraltında yapılacaktır. Bu nedenle, çevreye herhangi bir etkisi olmayacaktır. Ancak, tünel ağızları girişlerinde yapılacak olan patlatmaların çevreye olası etkilerinin en aza indirilmesi için buralarda yapılacak olan patlatmalarda deliklere konulan şarj miktarının azaltılması planlanmaktadır. İnşaat süresince açık alanda, Mart-Haziran aylarında ve Ekim-Aralık aylarında patlatma yapılmayacaktır. Proje kapsamında patlayıcı olarak ANFO ve dinamit kullanılacaktır. ANFO ve Dinamit proje alanında depolanmayacaktır. Kullanılacak ANFO ve dinamit önceden belirlenmiş atım zamanlarında ihtiyaç kadarıyla jandarma nezaretinde alınacak ve patlatmalar yine jandarma kontrolünde yapılacaktır. Hafriyat işleri ve inşaat çalışmalarında kullanılacak olan iş makineleri, her bir inşaat alanı ve kullanım türüne göre liste halinde Tablo V de verilmektedir. Kullanılacak ekipman sayısı inşaat aşamasına bağlı olarak değişebilecektir. Tablo V Hafriyat İşlemlerinde Kullanılacak Ekipmanlar Hafriyat Yapılacak Ünite Regülatör, Su Alma Yapıları, Çakıl Geçidi ve Çökeltim Havuzu Santral Binası, Kuyruksuyu Kanalı, Yükleme Havuzu ve Cebri Boru Şantiye Sahası İletim Tüneli Servis Yolları Kazı Fazlası Malzeme Alanları Arazi Nemlendirme İşlemi İçin Kullanılacak Araç ve Sayısı Hafriyat İşlemlerinde Kullanılacak Ekipmanlar 1 adet Kamyon 1 adet Ekskavatör 1 adet Lastik Tekerlekli Yükleyici 1 adet Kamyon 1 adet Ekskavatör 1 adet Yükleyici 1 adet Kamyon 1 adet Ekskavatör 2 adet kamyon 2 adet Vagon Drill 1 adet Lastik Tekerlekli Yükleyici 2 adet Kamyon 1 adet Ekskavatör 1 adet Lastik Tekerlekli Yükleyici 1 adet Kamyon 1 adet Ekskavatör 1 adet Lastik Tekerlekli Yükleyici 1 adet Arozöz Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi patlatma paterni V te verilmiştir. Proje kapsamında açık alanda patlatma işlemi yapılmayacak olup, patlatma iletim tüneli inşası sırasında yapılacaktır. Ayrıca iletim tünelinin santral binasına yakın olan çıkışında, patlatma işlemi kontrollü olarak yapılacaktır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi iletim tüneli, giriş ve çıkış aynaları olmak üzere iki aynadan yapılacaktır. Her bir aynada 16 saat esasına göre çalışılacak olup, günlük ortalama 3 patlatma yapılacaktır. Patlatma işleminde; kapsül, fitil ve dinamit (kartuş) kullanılacaktır. İletim tüneli inşası sırasında yapılacak olan patlatma işlemi için, Kastamonu Valiliği nden gerekli izinler alınacaktır. Enerji tünelinde her bir patlatmada ortalama 2,60 metre ilerleme için 50 adet kapsül, 107 kg dinamit ve 35 metre fitil kullanılacak olup özgül şarj 1,71 kg/m 3 olarak hesaplanmıştır. Tünel kazısına başlamadan önce tünel ekseni ve cidarı topograf eşliğinde kırmızı sprey boya ile işaretlenecektir. İşaretleme işleminden sonra kaya kalitesine göre tespit edilen patlatma paterni kullanılarak jumbo (yeraltı delici) ile delikler delinecektir. Patlatma paterninde V-Cut patlatma sistemi kullanılacak, delgi sıraları arasında 25 ms gecikmeli kapsül kullanılacaktır. 91

110 Tablo V Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi Enerji Tüneli Patlatma Paterni ve Patlayıcı Madde Hesabı Delik Adı Delik Sayısı (Ad) Kartuş Sayısı (Ad) Delgi Başına Kartuş Miktarı Kullanılacak Patlayıcı (kg/adet) (kg) Miktarı (kg) Çevre Delikleri ,5 1, Sıra Delikler , Sıra Delikler , Çektirme Delikleri 4 8 0, Toplam Delgi Sayısı 50 Toplam Patlayıcı Kg 107 m 3 /mt Delgi Boyu Kazı Boyu Toplam (m 3 ) Kazı Alanı 24,13 3 2,6 62,738 Kazı Miktarı (M 3 ) 62,738 Ortalama Spesifik Şarj (Kg/M 3 ) Dinamit Miktarı (Kg) 107 1,71 Delgi işlemi tamamlandıktan sonra yetkili olmayan personel, ekip ve ekipman aynadan uzaklaştırılacak delgiler patlatma paterninde gösterildiği şekilde, ehliyetli ateşçiler tarafından doldurulacak ve gerekli emniyet tedbirleri alınmasını müteakip atım yapılacaktır. Atım sonrası yeteri kadar tünel havalandırması yapılacak ve ateşçiler tarafından delgi atım kontrolleri yapılacaktır. İletim tüneli patlayıcı madde hesabı Tablo V te belirtildiği gibidir. Tablo V Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi İletim Tüneli Patlayıcı Madde Hesabı Malzeme Cinsi Birim Miktarı Toplam Miktar Nonel kapsül (adet) ,697 Elektrikli kapsül(adet) 3 6,642 Dinamit(kg) , gr infilaklı fitil (mt ) 35 77,448 Toplam tünel boyu Metre Raunt boyu 2,60 Metre Toplam raunt sayısı Adet Proje kapsamında yapılacak patlatma işlerinde patlayıcı maddeler, şantiye ve yerleşim yerlerinden uzak olacak şekilde ve yönetmelikler tarafından açıklanan uygun bir yerde gözetim altında, dinamit ve kapsül ayrı ayrı yerlerde olmak üzere, üzerleri uyarı ve ikaz levhaları ile emniyete alınmış yerlerde saklanacaktır. Proje kapsamında inşaat süresince; İnşaat aşamasında yapılacak patlatma işlemleri fauna türlerinin üreme dönemleri ve sucul ekosistemde bulunan canlıların (özellikle Karadeniz alası) üreme dönemleri dışında gerçekleştirilecek, bu dönemlerde patlatma yapılmayacak, Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacak, Akşam saatlerinde patlatma yapılmayacak, Zorunlu hallerde, akşam saatlerinde patlatma yapılması gerektiğinde, tarih ve sayılı (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği gereğince, ilgili belediyeden izin alınacak, Patlayıcı maddenin kullanılması, korunması, taşınması konuları; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 87/12028 karar sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na İlişkin Tüzük e uygun olarak yapılacak, 92

111 İşletmede tehlikeli, parlayıcı ve patlayıcı özellik gösteren maddeler ile ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük e uyulacaktır. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak patlatmalar kesinlikle galeri yöntemi ile yapılmayacaktır. Ayrıca alanda sürekli olarak çıkabilecek yangın tehlikesine karşı sürekli ve çalışır durumda yangın söndürme teçhizatı bulundurulacak ve alandan sorumlu görevlilere konu hakkında eğitim verilecek ve acil durum görev dağılımı yapılacaktır. Patlayıcı sevkiyatı sırasında patlayıcılardan sorumlu kişi gözetiminde sevkiyat yapılacak, İl Jandarma Komutanlığı na patlayıcı miktarı giriş-çıkış kayıtları hakkında raporlama yapılacaktır. V.1.2.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, sağlık koruma bandı mesafesi ( Patlatma yapılması durumunda, patlatmaların kesinlikle galeri yöntemi ile yapılmayacağına dair taahhüt, patlayıcıların yer altı suyuna ve dolaylı olarak suya etkilerinin araştırılması ve patlatma yerine başka alternatiflerin açıklanması, patlayıcıların nerelerde tutulacağı) patlayıcı miktarı ve cinsi arazi hazırlanmasında kullanılacak işler için kullanılacak aletler ve makineler Projenin tüm ünitelerinde arazi hazırlama ve inşaat çalışmaları esnasında; - Yapılacak kazı çalışmaları (yol açma, yol tesviye, iletim hattı için platform açma, tünel açma, tesis yapılarının temellerinin açılması vb.), - Kazı çalışması sonucu oluşacak dolgu malzemelerinin stoklanması, serilmesi, sıkıştırılması, - Tüm ünitelerin (regülatör, iletim tüneli, denge bacası, cebri boru, santral binası, vb.) ve tamamlayıcı tesislerin inşaatı, - Kullanılan makine ve ekipmanlardan kaza riski söz konusu olabilmektedir. Projenin arazi hazırlama ve inşaat aşamasında; Teknik olarak yönetmeliklerin şart koştuğu her türlü güvenlik tedbirleri, Personele iş sağlığı ve iş güvenliği eğitimi, Yönlendirme işaretlerinin ve ikaz levha işaretlerin yerleştirilmesi, İşçilere kişisel koruma araç ve gereçlerinin temini(giysi, maske, kulaklık vb.) Tesiste tüm giriş çıkışların kontrollü bir şekilde yapılması, Güvenlik görevlisinin bulundurulması, Tehlike, ihbar ve ikaz panolarının yerleştirilmesi, Bakımlı makine ve ekipmanların kullanılması, Kış aylarında yolların açık tutulması ve buzlanmanın önlenmesi konularında gerekli her türlü önlemler alınarak, kazaların oluşması önlenecektir. Bu konuda özellikle yapı işyerlerinde alınacak asgari sağlık ve güvenlik şartlarını içeren, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkartılarak, 23 Aralık 2003 tarih ve Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak inşaat çalışmalarının yürütülmesi sağlanacaktır. 93

112 Bu yönetmelikte geçen, açık alanlardaki çalışma yerlerinde uyulması gereken aşağıdaki asgari şartlar yerine getirilerek tüm çalışmalar yapılacaktır. Ayrıca projenin inşaat ve işletme aşamalarında oluşması muhtemel kaza risklerine (deprem, sabotaj, sel, yangın vb.) karşı alınacak önlemleri belirleyen Acil Müdahale Planı eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-13). i-sağlamlık ve dayanıklılık Alçak veya yüksek seviyede olan hareketli veya sabit çalışma yerleri; - Çalışan işçi sayısı, - Üzerlerinde bulunabilecek maksimum ağırlık ve bu ağırlığın dağılımı, - Maruz kalabileceği dış etkiler göz önüne alınarak yeterli sağlamlık ve dayanıklılıkta olacaktır. Bu çalışma yerlerinin taşıyıcı sistemleri ve diğer kısımları yapısı gereği yeterli sağlamlıkta değilse, çalışma yerinin tamamının veya bir kısmının zamansız veya kendiliğinden hareketini önlemek için, bunların dayanıklılığı uygun ve güvenilir sabitleme metotlarıyla sağlanacaktır. Çalışma yerlerinin sağlamlığı ve dayanıklılığı uygun şekilde ve özellikle de çalışma yerinin yükseklik veya derinliğinde değişiklik olduğunda kontrol edilecektir. ii-enerji dağıtım tesisleri Yapı alanındaki enerji dağıtım tesislerinin, özellikle de dış etkilere maruz kalan tesislerin, kontrol ve bakımları düzenli olarak yapılacaktır. Yapı alanında elektrik hava hatları geçiyorsa, mümkünse bunların güzergahı değiştirilerek yapı alanından uzaklaştırılacak veya hattın gerilimi kestirilecektir. Bu mümkün değilse, bariyerler veya ikaz levhalarıyla araçların ve tesislerin elektrik hattından uzak tutulması sağlanacaktır. Araçların hat altından geçmesinin zorunlu olduğu durumlarda uygun önlemler alınacak ve gerekli ikazlar yapılacaktır. iii-hava koşulları İşçiler, sağlık ve güvenliklerini etkileyebilecek hava koşullarından korunacaktır. iv-düşen cisimler Teknik olarak mümkün olduğunda işçiler düşen cisimlere karşı toplu olarak korunacaktır. Malzeme ve ekipman, yıkılma ve devrilmeleri önlenecek şekilde istiflenecek veya depolanacaktır. Gerekli yerlerde tehlikeli bölgelere girişler önlenecek veya kapalı geçitler yapılacaktır. v-yüksekten düşme Yüksekten düşmeler, özellikle yeterli yükseklikte sağlam korkuluklarla veya aynı korumayı sağlayabilen başka yollarla önlenecektir. Korkuluklarda en az; bir trabzan, orta seviyesinde bir ara korkuluk ve tabanında eteklik bulunacaktır. Yüksekte çalışmalar ancak uygun ekipmanlarla veya korkuluklar, platformlar, güvenlik ağları gibi toplu koruma araçları kullanılarak yapılacaktır. İşin doğası gereği toplu koruma önlemlerinin uygulanmasının mümkün olmadığı hallerde, çalışma yerine ulaşılması için uygun araçlar sağlanacak, çalışılan yerde vücut tipi emniyet kemeri veya benzeri güvenlik yöntemleri kullanılacaktır. 94

113 vi-iskele ve seyyar merdivenler Bütün iskeleler kendiliğinden hareket etmeyecek ve çökmeyecek şekilde tasarlanmış, yapılmış olacak ve bakımlı bulundurulacaktır. Çalışma platformları, geçitler ve iskele platformları, kişileri düşmekten ve düşen cisimlerden koruyacak şekilde yapılacak, boyutlandırılacak, kullanılacak ve muhafaza edilecektir. İskeleler; (a) Kullanılmaya başlamadan önce, (b) Daha sonra belirli aralıklarla, (c) Üzerinde değişiklik yapıldığında, belli bir süre kullanılmadığında, kötü hava şartları veya sismik sarsıntıya veya sağlamlığını ve dayanıklılığını etkileyebilecek diğer koşullara maruz kaldığında, uzman bir kişi tarafından kontrol edilecektir. Merdivenler yeterli sağlamlıkta olacak ve uygun şekilde bakım ve muhafazası sağlanacaktır. Bunlar uygun yerlerde ve amaçlarına uygun olarak doğru bir şekilde kullanılacaktır. Seyyar iskelelerin kendiliğinden hareket etmemesi için gerekli önlem alınacaktır. vii-kaldırma araçları Bütün kaldırma araçları ile bağlantıları, sabitleme ve destekleme elemanları da dahil bütün yardımcı kısımları; (a) Kullanım amacına uygun ve yeterli sağlamlıkta tasarlanmış ve imal edilmiş olacak, (b) Doğru şekilde kurulacak ve kullanılacak, (c) Her zaman iyi çalışabilir durumda olacak, (d) Yürürlükteki mevzuata göre, periyodik olarak kontrol, test ve deneyleri yapılacak, (e) Bu konuda eğitim almış ehil kişilerce kullanılacaktır. Kaldırma araçları ve yardımcı elemanlarının üzerlerine azami yük değerleri açıkça görülecek şekilde yazılacaktır. Kaldırma ekipmanı ve aksesuarları belirlenen amacı dışında kullanılmayacaktır. viii-kazı ve malzeme taşıma araç ve makineleri Bütün kazı ve malzeme taşıma araç ve makineleri; (a) (b) İyi çalışır durumda olacak, Doğru şekilde kullanılacaktır. Kazı ve malzeme taşıma işlerinde kullanılan makine ve araçların sürücü ve operatörleri özel olarak eğitilmiş olacaktır. Kazı ve malzeme taşıma işlerinde kullanılan makine ve araçların kazı çukuruna veya suya düşmemesi için gerekli koruyucu önlemler alınacaktır. ix-tesis, makine, ekipman Mekanik el aletleri de dahil olmak üzere herhangi bir güçle çalışan tesis, makine ve ekipman; (a) Mümkün olduğu kadar ergonomi prensipleri dikkate alınarak uygun şekilde tasarlanmış ve imal edilmiş olacak, (b) İyi çalışır durumda olacak, (c) Yalnız tasarlandıkları işler için kullanılacak, 95

114 (d) Uygun eğitim almış kişilerce kullanılacaktır. x- Kazı işleri ve tünel işleri Kazı işleri ve tünel çalışmalarında; (a) Uygun destekler ve setler kullanılacak, (b) Malzeme veya cisim düşmesi veya su baskını tehlikesine ve insanların düşmesine karşı uygun önlemler alınacak, (c) Sağlık için tehlikeli veya zararlı olmayan özellikte solunabilir hava sağlamak için bütün çalışma yerlerinde yeterli havalandırma yapılacak, (d) Yangın, su baskını veya göçük gibi durumlarda işçilerin güvenli bir yere ulaşmaları sağlanacaktır. Kazı alanına giriş ve çıkış için güvenli yollar sağlanacaktır. Toprak ve malzeme yığınları ve hareketli araçlar kazı yerinden uzak tutulacak ve gerekiyorsa uygun bariyerler yapılacaktır. Bunların yanı sıra proje kapsamında sahada hareket eden araçlar insan sağlığı açısından tehlike ve kaza riski oluşturmaktadır. Kaza risklerini en aza indirmek için proje sahası içerisinde çalışacak araçların bakımları periyodik olarak yapılacak, saha içerisinde her türlü çevre emniyeti alınacak ve gerekli ikaz levhaları konulacaktır. Proje kapsamında tünel ve gerekmesi durumunda hafriyat çalışmalarında kullanılmak üzere alınacak patlayıcı malzemeler için patlayıcı malzemelerin teslim alınması, taşınması, dağıtılması, geri alınması ve muhafazası bu amaçla eğitilmiş ve fenni nezaretçi tarafından görevlendirilmiş kimseler tarafından ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılacaktır. Doldurma, sıkılama, kapsül tellerinin temizlenmesi, bağlanması ve ateşlenmesi bizzat fenni ziyaretçi görevlendirilmiş, yeterlilik belgesine sahip ateşçi tarafından yapılacaktır. Patlayıcı yerleştirilen delikler çok iyi sıkılama yapılacak ve parça savrulma riskini önlemek amacıyla deliklerin üzeri örtülecektir. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede tehlikeli, parlayıcı ve patlayıcı özellik gösteren maddeler ile ilgili olarak Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Tüzüğü ne uyulacaktır. Patlatma yapıldığında (tünel dışında) çevreye taş ve kaya fırlamasını önlemek amacıyla ilk patlatmalar 1 veya 2 delik açılarak ve minimum düzeyde patlayıcı kullanılarak yapılacak ve bu şekilde kayacın patlatmaya karşı tepkisi belirlenerek, kaya fırlamalarını önleyecek patlatma dizaynına ulaşılacaktır. Ayrıca taş fırlamalarının denetlenmesi için en uygun ateşleme örgütlemesi yapılacak, ardışık gelen ateşleyicilerin bindirmeli patlatılmaları sonucu kayaların birbirlerini perdelemesi sağlanacaktır. Patlayıcı maddenin kullanılması, korunması, taşınması konuları; Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esasları na ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı resmi Gazete de yayımlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. xi-metal veya beton karkas, kalıp panoları ve ağır prefabrike elemanlar Metal veya beton karkas ve bunların parçaları, kalıp panolar, prefabrike elemanlar veya geçici destekler ve payandalar ancak uzman bir kişinin gözetimi altında kurulacak ve sökülecektir. İşçileri, yapının geçici dayanıksızlık veya kırılganlığından kaynaklanan risklerden korumak için yeterli önlemler alınacaktır. Kalıp panoları, geçici destek ve 96

115 payandaları, üzerlerine binen yüke ve gerilime dayanacak şekilde planlanacak, tasarlanacak, kurulacak ve korunacaktır. xii-çatılarda çalışma Yükseklik veya eğimin belirlenen değerleri aşması halinde; işçilerin, aletlerin veya diğer nesne veya malzemelerin düşmesini veya herhangi bir riski önlemek için toplu koruyucu önlemler alınacaktır. İşçilerin çatı üzerinde veya kenarında veya kırılgan malzemeden yapılmış herhangi bir yüzey üzerinde çalışmak zorunda olduğu hallerde; kırılgan maddeden yapılmış yüzeyde dalgınlıkla yürümelerini veya yere düşmelerini önleyecek önlemler alınacaktır. Kısaca projenin gerek inşaat gerekse işletme döneminde, gerekli tüm tedbirler alınacaktır. Projenin tüm aşamalarında, 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış ve çıkartılacak olan yönetmelik ve tüzük hükümlerine uyulacak ve olası tüm kaza ve risklerin mümkün olan en alt düzeye indirilmesi için gerekli önlemler alınacaktır. Proje dahilinde ayrıca 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun ve bu kanunlara istinaden çıkarılan ve çıkartılacak tüzük ve yönetmenlikler ile ilgili mevzuata uyulacaktır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yapımı planlanan ünitelerin inşaatları esnasında, iletim tüneli ve cebri boru inşası için tünel güzergahı boyunca yer altında patlatma gerçekleştirilecektir. Söz konusu patlatmalara ilişkin bilgiler V.1.1 bölümünde verilmiştir. V.1.3. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler, ulaştırma altyapının inşası ile ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüşler, izinler), Proje alanının ulaşımı, Kastamonu şehir merkezinden Tosya ya giden yol üzerinden stabilize köy yolları ile sağlanmaktadır. Söz konusu yollarda gerekli iyileştirmeler yapılacak olup, herhangi bir bağlantı yolu yapılmayacaktır. Proje alanı Başören Köyü Yolu na yaklaşık 50 m mesafede yer almakta olup, proje kapsamında su altında yol kalması öngörülmemektedir. Ulaşım için kullanılacak yollarının ve sanat yapılarının kullanımı süresince yolların ağır tonajlı vasıtalarla bozulması halinde gerekli onarımlar ve bakımlar vb. işler firma tarafından yerine getirilecektir. Kullanılacak yollarda gerek olması durumunda uygulanacak olan onarım ve sanat yapısı yapımı için Kastamonu İl Özel İdaresi nden görüş alınacaktır. Proje kapsamındaki nakliye güzergahı ile ilgili olarak Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü nün görüşü alınacak olup, belirtilen hususlara uyulacaktır. Proje alanı içinden, sınırından ve yakınından geçmekte olan yüzeysel su kaynakları üzerinde yol geçişinin sağlanması durumunda uygun kesitte sanat yapısı yapılarak geçişler sağlanacak ve bu konuda DSI Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Söz konusu proje kapsamında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve buna istinaden karayolları ile ilgili çıkarılan tüm kanun ve yönetmeliklere ve buna bağlı olarak yürürlükte bulunan Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında 97

116 Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca fiilen yatırıma önce başlanılmadan detaylı bir değerlendirilme yapılabilmesi için 1/2.000 ölçekli planlar Karayolları Bölge Müdürlüğü ne sunulacaktır. 2007/6 genelgesi gereği Karayolları Genel Müdürlüğü nden izinler alınacaktır. Proje kapsamında Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ile Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gerekleri yerine getirilecektir Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yollara giriş ve çıkışlarda trafik güvenliği açısından her türlü önlem, Karayolları Bölge Müdürlüğü nün görüşleri doğrultusunda yatırımcı firma tarafından alınacaktır. Proje kapsamında yapılacak olan taşımalar sırasında yollara zarar verilmeyecek olup, herhangi bir zararın oluşması durumunda Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde tüm maliyet yatırımcı firma tarafından karşılanacaktır. Karayolundaki Mevcut Trafik Yükü Proje alanın yer aldığı Merkez İlçesi bölümündeki trafik yükü (Yıllık Ortalama Günlük Trafik Değerleri) Tablo V de belirtilmiştir. 98

117 Tablo V Proje Alanına En Yakın Taşınabilir Taşıt Sayım Ve Sınıflandırma İstasyonu Verileri Faaliyet Faaliyet Taşınabilir Faaliyet Faaliyet Kapsamında Kapsamında Taşıt Sayım ve Kapsamında Ek Kapsamında Ek Araç Sayısı Araç Sayısı Sınıflandırma Trafik Yükü (%) Trafik Yükü (%) (günlük) (günlük) İstasyonu (İnşaat) (İşletme) (İnşaat) (İşletme) Otomobil ,7 2 0,3 Orta Yüklü Ticari Taşıt ,7 - - Otobüs Kamyon ,4 1 0,6 Kamyon+Römork, Çekici+Yarı Römork TOPLAM ,8 4 5,9 Kaynak: 2012 yılı trafik hacim haritası ( Şekil V.1.3. Proje Alanını Kapsayan Bölümündeki Trafik Yükü Proje kapsamında Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ile Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik gerekleri yerine getirilecektir Ayrıca proje ile ilgili olarak Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ve Alt Yapı Yatırımları Genel Müdürlüğü nün projenin yapılmasında sorun olmadığına dair görüşleri alınmıştır (Bkz. Ek ). Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları kapsamında; regülatörde, iletim yapısında, yükleme havuzunda, cebri boruda, ulaşım yollarında, santral binasında, kazı fazlası malzeme stok sahalarında ve şantiye 99

118 sahalarında yapılacak malzemenin sökülmesi, yüklenmesi, boşaltılması, taşınması işlemleri esnasında toz emisyonu oluşması söz konusudur. Oluşabilecek bu toz emisyonlarının hesaplanmasında kullanılan emisyon faktörleri, tarihli sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) Ek-12, Tablo 12.6 da verilen Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri kullanılarak hesaplanmış (Hesaplamalarda bütün çalışmaların kontrollü olarak yapılacağı varsayılarak kontrollü emisyon faktörleri kullanılmıştır.) ve SKHKKY çerçevesinde değerlendirilmiştir. Tablo V SKHKKY Tablo 12.6: Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri KAYNAKLAR Kontrolsüz Emisyon Faktörleri Kontrollü Patlatma (kg/ton) 0,080 - Sökme (kg/ton) 0,025 0,0125 Yükleme (kg/ton) 0,010 0,005 Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) (kg/ton) 0,7 0,35 Boşaltma (kg/ton) 0,010 0,005 Depolama (kg/ha.gün) 5,8 2,9 Hesaplamalarda kullanılan emisyon faktörü, saha çalışmalarında birim alan üzerinde yapılan hafriyatların kazı, dolgu, yükleme, boşaltma, taşıma ve depolama gibi tüm öğelerini içermekte olup, inşaat çalışmaların 30 ay içerisinde tamamlanacağı göz önünde bulundurularak hesaplamalar yapılmıştır. Hafriyat çalışmaları yaklaşık m 2 lik alanda yapılacak olup, proje kapsamında inşa edilecek ünitelerin kapladığı alan raporun II.2 nolu bölümünde verilmiştir (Bkz. Tablo II ). Proje kapsamında yapılacak inşaat çalışmalarının, günde 10 saat, ayda 25 gün çalışılarak yaklaşık 30 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Modelleme çalışmalarında en olumsuz şartlar göz önüne alınmış ve bütün çalışmaların aynı anda yapıldığı düşünülmüştür. Her bir ünite için yapılacak hafriyat çalışmalarının Tablo III.2.1 de verilen programa ve Bölüm V.1.1 de verilen hafriyat hesaplarına göre yapılması planlanmaktadır. Hesaplamalarda malzemeleri taşıyan araçların kapasitesinin ise 30 ton olacağı varsayılmış, malzeme yoğunluğu 1,6 ton/m 3 alınmış olup, arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonu, şu başlıklar altında irdelenmiş olup, hesaplamalar aşağıda sunulmuştur. Malzemenin sökülmesi ve araçlara yüklenmesi Malzemenin taşınması Malzemenin boşaltılması ve depolanması Malzemenin Sökülmesi ve Araçlara Yüklenmesi (0,0125 kg/ton+0,005 kg/ton=0,0175 kg/ton) Taşçiftlik Regülatörü Proje kapsamında regülatörden m 3 hafriyat malzemesi oluşacaktır. Oluşacak toz emisyonu, hafriyat çalışmalarından kaynaklanacak olup, ton (1,6x2.500 m 3 ) dur. Toz Emisyonu (E 1 ) = [4.000 ton x (0, ,005) kg/ton] / [10 ay x (250 saat/ay)] = 0,02 kg/saat 100

119 İletim Tüneli Proje kapsamında iletim tünelinden m 3 hafriyat malzemesi oluşacaktır. Oluşacak toz emisyonu, hafriyat çalışmalarından kaynaklanacak olup, ton (1,6 x m 3 ) dur. Toz Emisyonu (E 2 ) = [ ton x (0, ,005) kg/ton] / [30 ay x (250 saat/ay)] = 0,09 kg/saat Cebri boru, Yükleme Havuzu, Santral Binası Proje kapsamında Cebri boru, Yükleme Havuzu, Santral Binası ndan toplam m 3 hafriyat malzemesi oluşacaktır. Oluşacak toz emisyonu, hafriyat çalışmalarından kaynaklanacak olup, ton (1,6 x m 3 ) dur. Toz Emisyonu (E 3 ) = [9.280 ton x (0, ,005) kg/ton] / [30 ay x (250 saat/ay)] = 0,02 kg/ saat Hafriyat Malzemesi Taşınması (0,35 kg/km) Taşçiftlik Regülatörü ve İletim Tüneli nin bir kısmı 1 nolu kazı fazlası malzeme stok sahasına regülatör, su alma yapısı, batardo ve derivasyon kondüvisi kapsamında çıkacak m 3 kazı fazlası malzeme ve iletim tüneli hafriyat çalışmalarından çıkacak (regülatörden sonraki yaklaşık m den) m 3 ü olmak üzere toplam m 3 kazı fazlası malzemenin yaklaşık 500 m mesafeye stabilize yolda taşımadan toz emisyonu miktarı hesaplanmıştır. Hafriyat Miktarı = m 3 = ton = / (30 ay x 250 saat/ay) = 2,13 ton/saat /30 ton/sefer = 0,07 sefer / saat Toz Emisyonu (E 4 ) = 0,35 kg/km x (2 x 0,5 km/sefer) x ((0,07 sefer)/saat) = 0,0245 kg/saat İletim tüneli diğer kısmı, cebri boru, yükleme havuzu ve santral alanı 2 nolu kazı fazlası malzeme stok sahasına İletim tünelinin diğer kısmı, cebri boru, yükleme havuzu ve santral alanından ortaya çıkacak toplam m 3 hafriyat malzemesi depolanacaktır. Hafriyat Miktarı = m 3 = ton = / (30 ay x 250 saat/ay) = 2,41 ton/saat / 30 ton / saat = 0,08 sefer / saat Toz Emisyonu (E 5 ) = 0,35 kg/km x (2 x 0,4 km/sefer) x ((0,08 sefer)/saat) = 0,0224 kg/saat Malzemenin Boşaltılması (0,005 kg/ton) Taşçiftlik Regülatörü Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında fazla hafriyat malzemenin en kötü durumda bölge içerisinde depolandığı göz önünde bulundurularak malzemenin boşaltılması ile ortaya çıkacak toz emisyonu aşağıda hesaplanmıştır. Hafriyat Miktarı = m 3 = ton 101

120 Toz Emisyonu Toz Emisyonu (E 7 ) = ton/10 ay = 400 ton/ay = 400 ton/ay x 0,005 kg/ton x (1 ay/250 saat) = 0,008 kg/saat İletim tüneli Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında fazla hafriyat malzemenin en kötü durumda bölge içerisinde dolguda kullanıldıktan sonra depolandığı göz önünde bulundurularak malzemenin boşaltılması ile ortaya çıkacak toz emisyonu aşağıda hesaplanmıştır. Hafriyat Miktarı Toz Emisyonu Toz Emisyonu (E 11 ) = m 3 = ton = ton/30 ay = 800 ton/ay = 800 ton/ay x 0,005kg/ton x (1 ay/250 saat) = 0,016 kg/saat Cebri boru, Yükleme Havuzu, Santral Binası Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında fazla hafriyat malzemenin en kötü durumda bölge içerisinde dolguda kullanıldıktan sonra depolandığı göz önünde bulundurularak malzemenin boşaltılması ile ortaya çıkacak toz emisyonu aşağıda hesaplanmıştır. Hafriyat Miktarı Toz Emisyonu Toz Emisyonu (E 8 ) = m 3 = ton = ton/30 ay = 202,6 ton/ay = 202,6 ton/ay x 0,005 kg/ton x (1 ay/250 saat) = 0,004 kg/saat Malzemenin Depolanması (2,9 kg / ha.gün) Proje kapsamında açığa çıkacak olan m 3 lük hafriyat malzemenin m 3 lük kısmı dolguda kullanıldıktan sonra kazı fazlası malzeme stok sahalarında depolanacaktır. Depolama sırasında oluşacak emisyon miktarı ise; E 9 = 2,9 kg / ha.gün x 2,5 ha = 1,885 kg / gün = 0,07 kg / saat TOPLAM EMİSYON = 0,555 kg/saat SONUÇ VE DEĞERLENDİRME tarihli sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) Ek-2 de, hava kirlenmelerini temsil eden değerler, ölçümlerle elde edilen hava kalitesi değerleri, hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin tespit edilmesine, eğer baca dışındaki yerlerden yayılan toz emisyonları 1 kg/saat ten küçükse gerek olmadığı belirtilmektedir. Bu bağlamda hava kalitesi dağılım modellemesi yapılmamış olup, aşağıda belirtilen önlemlerin alınması gerekmektedir. 102

121 Toz Emisyonu için Alınacak Kontrol Önlemleri Taşçiftlik HES Projesi nin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları kapsamında; regülatörde, iletim yapısında, yükleme havuzunda, cebri boruda, ulaşım yollarında ve santral binalarında yapılacak kazı, dolgu ve malzeme nakli ve mobil beton santralinde beton üretiminde vb. işlemlerde yapılacak çalışmalar esnasında toz emisyonu oluşması söz konusudur. Arazide oluşabilecek tozlanmayı minimuma indirgemek SKHKKY nin İzne Tabi Tesisler İçin Emisyon Sınırları ekinde (Ek-1) belirtilen, açıkta depolanan tozlu yığma malzemelerle ilgili hava kalitesi standartlarını karşılama hususlarına uyulacaktır. Arazide oluşabilecek tozlanmayı minimuma indirgemek için emisyon kaynağında savurma yapmadan doldurma ve boşaltma işlemlerinin yapılması, yolların ıslah edilmesi, malzeme taşınması sırasında araçların üzerinin branda ile kapatılması ve malzemenin üst kısmının %10 nemde tutulması gibi önlemler alınacaktır. Proje alanı tipik Karadeniz Bölgesi özelliklerini taşımakta olduğundan, oldukça yağışlı ve nemli bir iklime sahiptir. Ancak, yağışın olmadığı, kurak dönemlerde proje alanında bulunan yollar düzenli olarak sulanacaktır. Araçlardan kaynaklanacak emisyonların da minimuma indirgenmesi için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği nin 7. Maddesi uyarınca; kullanılacak tüm araç ve ekipmanların rutin kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları bitene dek çalışmalarda başka araçlar kullanılacaktır. Ayrıca Trafik Kanunu na uygun şekilde çalışmaları konusunda uyarılarak özellikle yükleme standartlarına uygun yükleme yapmalarına dikkat edilecektir. Sonuç olarak; ISCST3 Modeli kullanılarak elde edilen Hava Kalitesine Etki Değerleri ne bakıldığında, projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasından kaynaklı muhtemel emisyonların, SKHKKY sınır eğerlerini sağladığı ve dolayısıyla faaliyetin insan ve çevre sağlığı açısından herhangi bir tehlike oluşturmayacağı öngörülmektedir. V.1.4. Zemin emniyeti, regülatör ve kanal yapılarında su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, Regülatör Yeri Jeolojisi Taşçiftlik HES regülatör yerinde metamorfik seri hakimdir. Klorit epidot şistleri serpantin, şist, grafit şist, serisit- muskovit şist, kuvarsit şist, değişik fillitler, bazı mermerler, yarı mermer ve kristalize kireçtaşları bu serinin elemanlarıdır. Ayrıca geniş serpantin, gabro kütleleri, diabaz yatakları ve mikaşistlerle beraber kırmızı radyolarit şistlerde mevcuttur. Serisit şist koyu renkli fillatlar ve yer yer kuvarsitler daha halimdir. Radyolaritler çok küçük mostra verirler. Milonitler faylar boyunca uzanan sahalarda görünürler. Regülatör yerindeki kumlu ve çakıllı alüvyon geçirimlidir. Alüvyonlar Karakaya deresinin getirdiği çakıl, kum ve çamur birikimleridir. Temeli oluşturan kaya birimlerinin yamaçların duraylılığı yönünden sorunlu olmadığı saptanmıştır. Tünel Güzergâhı Jeolojisi Tünel güzergahında regülatör yapısından sonra yaklaşık 150 m si şistler içinde geçmektedir. Geri kalan kesimde ise regülatör yerinde olduğu gibi metamorfik seri gözlenmektedir. 103

122 Cebri Boru Yeri Jeolojisi Cebri boru güzergâhında tünel güzergahında olduğu gibi metamorfik seri gözlenmektedir. Santral Yeri Jeolojisi Santral yerinde Karakaya Deresi nin getirdiği alüvyon vardır. Alüvyon altında temel kaya olarak metamorfik seri yer alır. Alüvyon zemin kaldırılarak santral binası temel kaya üzerine oturtulacaktır. V.1.5. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı Karakaya Deresi üzerinde kurulması planlanan Taşçiftlik regülatör yerine ait taşkın durumunu ortaya koymak amacıyla, taşkın yinelenme pik debileri ve taşkın yinelenme hidrografları hesaplanarak tesis yerleri için en güvenilir ve ekonomik tahminler elde edilmeye çalışılmıştır. Regülatör taşkın yinelenmeleri, gözlenmiş akımlardan faydalanarak DSİ Sentetik Yöntemi, Mockus Yöntemi ve Bölgesel Taşkın Frekansı Analizi kullanılarak hesaplanmış ve karşılaştırılmıştır. Taşkın hesap sonuçları Tablo IV de verilmiştir. Tablo V Taşçiftlik Regülatörü Taşkın Hesap Sonuçları (m 3 /sn) Yöntemler Q2 Q5 Q10 Q25 Q50 Q100 DSİ Sentetik Yöntemi 13,2 17,5 29,3 59,1 95,2 146,3 Mockus Yöntemi 28,4 12,9 15,7 42,5 85,8 155,5 Bölgesel Taşkın Analizi 28,0 47,8 62,3 82,3 98,0 115,0 Noktasal Frekans Analizi 23,5 42,8 60,5 89,9 117,8 151,7 Yukarıda elde edilen sonuçlar ışığında regülatör için projelendirme çalışmalarında Noktasal Frekans Analizi ne ait sonuçların proje boyutlandırılmasında kullanılması daha ekonomik ve güvenilir bulunmuş olup projede yer alacak tesisler bu değer ve kriterler dikkate alınarak uygun şekilde tasarlanacak ve inşa edilecektir. V.1.6. Proje Alanı İçindeki Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı, Dip Taraması Vb. İşlemler Nedeni İle Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl Ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb.) Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin, inşaata hazırlık dönemi ve inşaat aşamasında, yapılacak regülatörün gövde kısmı için, su ortamında bir dizi kazı ve dolgu işlemi yapılacaktır. Regülatörün tüm üniteleriyle yapılması noktasında ve inşaat imalatlarının tamamlanmasından sonra regülatörün mansabında her iki sahilde tahkimat yapılarak dere yatağı güvenli hale getirilecektir. Proje kapsamında regülatör inşaatı esnasında toplam m 3 (4.000 ton) kazı yapılacaktır. Çıkacak olan malzeme kamyonlarla taşınarak öncelikle, depolama alanına götürülecektir. Bu çalışmalardan dolayı çıkacak olan hafriyatın kullanılabilir kısmı, dolguda ve rehabilitasyon yapılacak yollarda sergi amaçlı kullanılacaktır. Bu çalışmalardan dolayı çıkacak olan malzemenin ne şekilde kullanılacağı, 104

123 kullanılamayacak olan malzemenin ne şekilde depo edileceği ile ilgili bilgiler raporun V.1.1 nolu bölümünde verilmiştir (Bkz. Tablo V.1.1.1). Regülatör yerinde yapılacak memba batardosu ve derivasyon kanalı kazı çalışmalarında dere ortamının geçici süre ile bulanması söz konusu olacaktır. Memba batardosunun kazı çalışmalarından sonra yapılacak dolgu ile suyun derivasyon kanalına derive edilmesinden sonra dere ortamındaki bulanıklık kaybolacaktır. Regülatör inşaat çalışmaları kuru ortamda yapılacağından dolayı memba batardosu ve derivasyon kanalının yapılmasından sonra bulanıklılık ve su debisi ile ilgili bir problem olması beklenmemektedir. V.1.7. İnşaat işlemleri süresince su ortamında, dere yatağında ve proje alanında mevcut canlı türlerine (karasal ve sucul flora fauna) olabilecek etkiler ve hassas türlerin ne şekilde korunacağı, alınacak önlemler, Faaliyetin arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında Bölüm IV.2.12 de belirtilen bitki türleri bitkisel toprak örtüsü sıyrılacağından miktar kaybına uğrayacaktır. Ancak flora türlerinin tamamen ortadan kaldırılması gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Karasal fauna türleri açısından arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında habitatlarının bozulması nedeniyle bazı olumsuz etkiler olacaktır. Ancak, fauna türleri özellikle zarar görecek türler olmayıp bu aşamada ortamdaki gürültü ve hareketlilikten dolayı bulundukları habitatları terk ederek çevredeki daha uygun alternatif yaşam alanlarına çekileceklerdir. Fauna türlerine herhangi bir zarar verilmemesi için projede görev alacak personele faaliyet sahibi tarafından gerekli uyarılar yapılacaktır. Faaliyet sahibi tarafından faaliyetin inşaat aşamasında canlıların üreme dönemlerinde patlatma yapılmayacaktır. Fauna türleri arasında Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 e göre kesin koruma altında olan ve koruma altında olan türler vardır. Bu türlerle ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. Madde hükümlerine uyulacaktır. V.1.8. Proje kapsamındaki tesislerin (Baraj, Regülatörler, HES, İletim kanalı, tünel yapımı ve servis yollarının v.s.) yapımı dolayısıyla kullanılacak malzemenin nereden, nasıl ve ne miktarda temin edileceği, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak olan malzemeler ÇED Gerekli Değildir/ÇED Olumlu kararı olan firmalardan satın alma yolu ile sağlanacak olup, proje kapsamında kırma eleme tesisi, malzeme ocakları, beton santrali vb. tesisler kurulması planlanmamaktadır. Proje kapsamında Kırma-Eleme Tesisi, Hazır Beton Santrali vb. tesislerin kurulması gerekliliği ortaya çıkması durumunda, Kastamonu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ile gerekli yazışma ve görüşmeler yapılacak, mevcut ÇED Yönetmeliği kapsamında bu tesisler için gerekli tüm başvurular yapılarak izinler alınacaktır. 105

124 V.1.9. İnşaat aşamasında kullanılmak üzere taşocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi malzeme ocaklarının (açılması durumunda) sayısı, ocakların alan büyüklükleri, işletme alan büyüklükleri ve koordinatları, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları, uygulanacak üretim yöntemleri, basamak yüksekliği, genişliği, şev açısı, basamak sayısı, ocakların başlangıç ve nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak olan malzemeler ÇED Gerekli Değildir/ÇED Olumlu kararı olan firmalardan satın alma yolu ile sağlanacak olup, proje kapsamında kırma eleme tesisi, malzeme ocakları, beton santrali vb. tesisler kurulması planlanmamaktadır. V Malzeme ocağı açılıp açılmayacağının belirtilmesi, açılması durumunda patlatma işleminin ne şekilde yapılacağının açıklanması, patlatma paterni, bir atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, hava şoku ve kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin değerlendirilmesi Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak olan malzemeler ÇED Gerekli Değildir/ÇED Olumlu kararı olan firmalardan satın alma yolu ile sağlanacak olup, proje kapsamında ocakları kurulması planlanmamaktadır. V Malzeme Ocaklarında (açılması durumunda) Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Nakliye Güzergahları, Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Ocak alanının çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri, ocak alanına ait imalat haritası ve kesiti, yakın çevresini de gösteren vaziyet planı, Kullanılacak Makine Ekipmanları, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak olan malzemeler ÇED Gerekli Değildir/ÇED Olumlu kararı olan firmalardan satın alma yolu ile sağlanacak olup, proje kapsamında malzeme ocağı kurulması planlanmamaktadır. V Kırma-Eleme Tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi, kurulması durumunda kurulacağı alanın, teknolojisi, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, koordinatları, kapladığı alan büyüklüğü, tesis kapasitesi, tesis alanı ve çevresinde yer alan en yakın yerleşim birimleri, (toz, gürültü v.s alınacak önlemler) tesis iş şeması, tesisi alanının mevcut kullanımı ve mülkiyeti, tesis alanının 1/ ölçekli haritada gösterilmesi, Kullanılacak Makine Ekipmanları, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak olan malzemeler ÇED Gerekli Değildir/ÇED Olumlu kararı olan firmalardan satın alma yolu ile sağlanacak olup, proje kapsamında Kırma Eleme Tesisi kurulması planlanmamaktadır. V Beton Santralı tesisinin kurulup kurulmayacağının belirtilmesi, kurulması durumunda kapasitesi, teknolojisi, üretim miktarlarının çalışma süreleri (Gün-Ay-Yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak olan malzemeler ÇED Gerekli Değildir/ÇED Olumlu kararı olan firmalardan 106

125 satın alma yolu ile sağlanacak olup, proje kapsamında Beton Santralı Tesisi kurulması planlanmamaktadır. V Derivasyon (Regülatör İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu Güzergahının Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla Veya Diğer Nedenlerle Akarsu Havzasında Yapılacak Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat ve Benzeri İşlemler İle Bunların Nerelerde Ne Kadar Alanı Kaplayacağı Ve Kullanılacak Malzemeler, Araç Ve Ekipmanlar, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamındaki ünitelerin yaklaşık olarak 2 yıl içerisinde tamamlanması planlanmaktadır. İnşa süresince yapılacak olan derivasyon 5 ve 10 yıllık taşkın debileri göz önüne alınarak planlanmıştır. Taşçiftlik Regülatörü için bu debi Mockus Yöntemi ne göre (22,26 31,21 m 3 /s)'dir. Derivasyon yapısının kapasitesi bu debiyi geçirecek kadardır. Derivasyon tesisleri inşaatının yaklaşık 5 aylık sürede tamamlanması planlanmaktadır. V Olabilecek heyelanlara karşı önlemler Türkiye de heyelanlar, başta Karadeniz Bölgesi olmak üzere, İç ve Doğu Anadolu Bölgelerinde, sıkça meydana gelen doğal afet olaylarıdır. Heyelanlara etki eden başlıca doğal etmenler; iklim özellikleri, yağışlar, jeolojik yapı, arazinin topografyası ve bitki örtüsü olarak sıralanabilir. Bunların dışında, nüfus artışı, yol yapımı gibi heyelan olaylarının gelişmesinde etkin olan, doğal olmayan nedenlerde mevcuttur. Heyelanların oluşmasında jeolojik faktörler en temel etkenler arasında gelir. Bu etkenler sırasıyla bölgenin sahip olduğu zayıf veya gevşek madde yapısı, hava içeriği yüksek madde yapısı, kesik, birleşik veya çatlak madde yapısı, zıt yönde etkileşen kütleler, maddelerin geçirgenlikleri arasındaki fark şeklinde sıralanabilir. Heyelanların oluşmasındaki bir diğer etkili unsur olan morfolojik etkenler de bölgenin etkisi altında olduğu tektonik veya volkanik faaliyetlerden kaynaklanan itmeler, buzul sekmeleri, eğim bitiminin veya yanal bölümlerinde meydana gelen nehir, dalga veya buzul aşınmaları, yeraltı aşınmaları, eğim üzerinde tortu birikmesi, bitki örtüsünün yok olması, erime, hava durumuna bağlı olarak gerçekleşen ani donma ve erime ile büzülme ve şişme kaynaklı aşınmalar olarak belirtilebilir. Birçok doğal afette olduğu gibi, heyelanların gerçekleşmesinde de insan parametresi önemli bir role sahiptir. İnsan kaynaklı etkenler genel anlamda mühendislik çalışmaları olarak belirtilebilir. Bu çalışmalar sırasıyla eğimin veya eğim sonunun kazılması, eğimin yüklenmesi, yer altı su kaynaklarının tüketilmesi, bölgedeki ormanların yok edilmesi, sulama çalışmaları, madencilik çalışmaları, yaratılan yapay titreşimler ve mühendislik çalışmalarından farklı olarak yerleşim birimlerinden kaynaklanan su sızıntıları şeklinde tanımlanabilir. Tablo V En Çok Heyelan Tehlikesine Maruz İller Derece İl Olay Sayısı Riske Maruz Nüfus 1 Trabzon Kastamonu Zonguldak Kahramanmaraş Erzurum Rize Malatya Sivas Ankara

126 Derece İl Olay Sayısı Riske Maruz Nüfus 10 Erzincan Sinop Çorum Bingöl Artvin İçel Toplam Kaynak: Afet İşleri Genel Müdürlüğü yılları arasındaki dönemde, Türkiye de olmuş veya muhtemel heyelanlardan 4250 yerleşme birimi etkilenmiş ve bu olaylar sonucunda 197 kişi hayatını kaybetmiştir. Afet İşleri Genel Müdürlüğü nün arşiv bilgilerine göre, bu dönemde, 63,000 konut yer değiştirerek, daha güvenli yerlere taşınmıştır. Türkiye de heyelan tehlikesi ve riski en yüksek olan üç il, Trabzon, Kastamonu ve Zonguldak tır. Türkiye de heyelan tehlikesi en yüksek olan 15 il tabloda özetlenmiştir. Kastamonu İli heyelan tehlikesine maruz kalan ilk 15 il içerisinde yer almaktadır. Faaliyet alanında, arazinin özelliğinden dolayı, heyelan riski bulunmakta olup, projelendirme ve inşaat aşamasında jeolojik ve jeoteknik etütler yaptırılarak gerekli inşaat tedbirlerinin alınması sağlanacaktır. V Yer altı Suyuna Etkiler Taşçiftlik Regülatörü ve HES proje sahasında önemli sayılabilecek bir yer altı su kaynağı bulunmamakta olup, yer altı sularına herhangi bir etki öngörülmemektedir. 3 Tünel kazısı aşamasında ortaya çıkabilecek sular uygun çöktürme havuzlarında dinlendirilecektir. Bu sular daha sonra arazide tozumayı engellemek amacı ile kullanılacaktır. Proje kapsamında yer altı sularına olumsuz etki yapabilecek tüm unsurların engellenmesi ve gerekli önlemlerin alınması yatırımcı firma tarafından sağlanacaktır. V İnşaat aşamasında kırma, öğütme, yıkama-eleme, taşıma ve depolama gibi toz yayıcı işlemler, kümülatif değerler, Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılacak olan inşaat çalışmaları esnasında toz emisyonu oluşması söz konusu olacaktır. Proje kapsamında meydana gelebilecek toz emisyonlarına ait hesaplamalar ayrıntılı bir şekilde raporun V.1.3. bölümünde verilmiştir. V Arazinin Hazırlanması, İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve Tarım Ürün Türleri, tarım arazilerinin tarım dışı kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında değerlendirilmesi. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinin planlandığı alanı gösterir 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı nda proje alanının tamamı Orman Alanı ve Makilik, Çayırlık, Fundalık Alanlar içerisinde yer almaktadır. 3 Kaynak: Taşçiftlik Regülatörü ve HES Yapılabilirlik Raporu 108

127 Proje kapsamında yapılan çalışmalar esnasında Mera Vasfında bir alan kullanımı söz konusu olur ise, söz konusu alanların kullanımı için Kastamonu Valiliği ne (Valilik Mera Komisyonu na) başvurularak gerekli izinler alınacaktır. Proje alanında yer alan tarım alanları için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu gereği, Kastamonu İl Gıda Tarım Hayvancılık Müdürlüğü nden ve/veya Gıda Tarım Hayvancılık Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır. V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Kesilecek Ağaçların Bölgedeki Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Ortadan Kaldırılacak Tabii Bitki Türleri Ve Ne Kadar Alanda Bu İşlerin Yapılacağı, Fauna Üzerine Olabilecek Etkiler, Proje alanı, Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü ne bağlı, Karadere Orman İşletmesi Akkaya Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde yer almakta olup, proje alanı çevresini gösterir 1/ ölçekli Orman Meşçere Haritası Ek-8 de sunulmuştur. Proje üniteleri için gerekli toplam alan m 2 dir. Proje alanı hakkında Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü nden tarih ve 775 sayılı yazı ile ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu alınmıştır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi için verilmiş olan ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu Ek-7 de verilmiştir. Bu sebeple projenin inşaat faaliyetleri süresince orman arazisine, müdahale söz konusu olacaktır. Proje kapsamında yapılacak olan iletim hattının m lik kısmı tünel tipi tasarlandığından ormanlık alanlara müdahale olmayacak, yalnız tünel giriş ve çıkış kısımlarında müdahale olacaktır. Projenin gerçekleştirileceği alana ait ÇED İnceleme Değerlendirme formuna göre alanın işletme şekli koru meşcere tipinde ormanlık alanlardan oluşmaktadır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi alanının m 2 lik kısmı Orman Arazisi kapsamındadır. Proje kapsamında kullanılacak ormanlık alanda kesilecek ağaç sayısı yaklaşık olarak her 500 m 2 de bir ağaç kesileceği öngörülerek 52 adet olacaktır. Söz konusu ağaçlar Kayın, Sarıçam ve Karaçam türlerinde olacaktır. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar, İnşaat aşamasında zemini hazırlayan iş makineleri ve jeneratörler dizel yakıt kullanacaktır. Ancak, araçların aşağıda belirtilen şekilde çalışacak olması nedeniyle yerel hava kalitesine olumsuz etkiler beklenmemektedir. İş makineleri kesikli olarak günde 8 iş saati çalışacaklardır. İnşaat faaliyeti sürekli olmayacak ve yaklaşık 24 ay sonunda tamamlanmış olacaktır. İş makinelerinden ve jeneratörlerden kaynaklanacak egzoz emisyonları alan dışına seyrelerek taşınacaktır. Toz yayıcı faaliyetler sırasında toz önleyici önlemler alınacaktır. Tablo V Motorinin Özellikleri Özellikler Motorin Özellikler Motorin Kıvam Çok Açık Karbon Artıkları (%) Eser Tip Damıtılmış Kükürt (%) Renk Amber Oksijen-Azot (%)

128 Yoğunluk (150c-Gr/Cm 3 ) Hidrojen (%) 12,7 Viskozite (380 c) 2.68 Karbon (%) 65,4 Akma Noktası ( 0 C) -18 Su ve Çökelti (%) Eser Atomizasyon Sıcaklığı ( 0 C) Atmosferik Kül (%) Eser Pompalama Sıcaklığı ( 0 C) Atmosferik Isı Değeri (%) Zemin hazırlayıcı bir iş makinesi bir saatte yaklaşık 4 litre mazot yakıt tüketir. Sahada saatlik mazot tüketiminin yaklaşık 25 litre olduğu varsayıldığında bir saatte yakılan mazot, 0.84 kg/lt x 25 lt/sa = 21 kg/sa olacaktır. Bu durumda makinelerden çıkan emisyon miktarları V de verilmiştir. Tablo V Diesel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Yayın Faktörü (gr/lt) KİRLETİCİ DIESEL (kg/t) Karbonmonoksit 9.7 Hidrokarbonlar 29.0 Azot Oksitler 36.0 Kükürt Oksitler 6.5 Toz 18.0 Tablo V İş Makinelerinden Kaynaklanacak Kirletici Değerleri Karbonmonoksit : 9,70 kg/t x 21,00 kg/saat /1000=0,203 kg/saat Hidrokarbonlar : 29,0 kg/t x 21,00 kg/saat /1000=0,609 kg/saat Azot Oksitler : 36,0 kg/t x 21,00 kg/saat /1000=0,756 kg/saat Kükürt Oksitler : 6,50 kg/t x 21,00 kg/saat /1000=0,136 kg/saat Toz : 18,0 kg/t x 21,00 kg/saat /1000=0,378 kg/saat Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde ( SKHKKY) belirtilen normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerinde işletme saatleri için kütlesel debilerde belirtilen; sınırların altında olduğundan mevcut hava kalitesini olumsuz yönde etkilemeyecektir. Projenin inşaat çalışmaları sırasında iş makinelerinden kaynaklanan yakıt kullanımı nedeniyle oluşacak gaz emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Bunlardan başlıcaları CO, NOx, SOx ve tozdur. Arazinin hazırlanması aşamasında kullanılacak yakıt sadece alanda kullanılacak iş makineleri için gerekli olup, ısınma vb. amaçlı yakıt tüketimi olmayacaktır. Kullanılan iş makinelerinden kaynaklanacak emisyonların minimuma indirgenmesi için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği nin 7. Maddesi uyarınca; kullanılacak tüm araç ve ekipmanların rutin kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları bitene dek çalışmalarda başka araçlar kullanılacaktır. Ayrıca Trafik Kanunu na uygun şekilde çalışmaları konusuna dikkat edilecektir. Tesis alanında kullanılacak araçlar için düzenli olarak emisyon ölçümü yapılarak emisyon pulu alınmış olmasına dikkat edilecek ve tarih ve sayılı Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Normal şartlar altında trafolarda kullanılan günümüz izolasyon yağlarının ömrünün en az yıl kadar olduğu bilinmektedir. Santralde kullanılacak trafolar güç bakımından 110

129 özel seçileceği için diğer dağıtım trafoları gibi düzensiz çalışmayacaklar aşırı yüklenmeyeceklerdir. Bakımları da santralin eğitim almış kendi personeli tarafından yapılacağından bu trafoların yağlarının normal şartlardan daha uzun kullanılacağı düşünülmektedir. Ayrıca eskidiği düşünülen nemlenmiş eskimiş izolasyon seviyesi kritik değerin altına düşmüş trafo yağları atılmayıp yağ tretmand ve tasfiye yöntemleri ile istenilen izolasyon değerlerlerinin üzerine yeniden çıkartılıp geri kazanılmakta ve bu işlemde 4-5 sefer daha yeniden tekrarlanabilmektedir. Proje kapsamında kullanılacak izolasyon yağlarının bertarafı ile ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil (PCB) ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Bu konuda gerekli analizler yaptırılarak yağ bertarafı gerekli ise sağlanacaktır. Proje inşaat aşamasında personelin ihtiyacının karşılanması için prefabrik şantiye binası kurulması planlanmaktadır ve bu kapsamda bitkisel atık yağ oluşumu söz konusu olacaktır. Söz konusu atıkların faaliyet kapsamında oluşması halinde, oluşacak atık yağlar sızdırmaz nitelikte metal veya plastik bidonlar içerisinde geçici olarak depolamanın ardından taşıma lisanslı araçlar vasıtasıyla lisanslı atık yağ geri kazanım tesislerine gönderilerek bertaraf edilecektir. Bu kapsamda; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: tarihli ve sayılı R.G.) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: tarihli ve sayılı R.G.) hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik (Değ: tarih ve sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. V Su temini sistemi planı, nerden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirilmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler izinler), Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinin inşaat ve işletme aşamasında şu amaçlarla su kullanımı olacaktır: Personelden kaynaklanan içme ve kullanma suyu Tozumanın önlenmesi amacıyla kullanılacak su 111

130 Projenin inşaat ve işletme aşamasından doğan içme suyu ihtiyacı, piyasada bulunan hijyenik damacanalardan satın alma yöntemiyle karşılanacaktır. Ayrıca personelin kullanacağı kullanma suyu, piyasadan satın alma yolu ile sağlanacaktır. Tablo V.29 da proje kapsamında su ihtiyacı, temin edileceği yer ve atık su bertaraf yöntemlerinin özeti verilmiştir. Tablo V Su Temini ve Atıksu Bertaraf Şekli Kullanılacak Yer Kullanılacak Miktar Temin Şekli Atık Su Miktarı (m 3 /gün) Atıksu Bertaraf Yeri/Şekli İnşaat aşamasında 60 kişi için içme ve kullanma suyu 60 x 140 lt/kişi. gün 4 = 8,4 m 3 /gün Satın alma yolu ile damacana ve tankerler 8,4 m 3 /gün Şantiye alanında yer alacak fosseptikte biriktirilecek olup, dolduğunda ücreti karşılığında çektirilerek bertaraf edilecektir. İşletme aşamasında 20 x 140 lt/kişi. personelden kaynaklanan gün 5 2,8 m 3 /gün içme-kullanma suyu Satın alma yolu ile damacana ve 2,8 m 3 /gün tankerler HES alanında yer alacak fosseptikte biriktirilecek olup, dolduğunda ücreti karşılığında çektirilerek bertaraf edilecektir Çalışma Bölgesinde ve kullanılacak köy yollarında tozumayı önlemek için 5,0 m 3 /gün arazöz ile nemlendirme işlemi Yüzey suyundan pompaj ile Toprak bünyesinde kalacağından atıksu oluşmayacaktır. İnşaat aşamasında tozumanın önlenmesi amacıyla kullanılacak suyun bir kısmı buharlaşacak, bir kısmı ise yüzey ve yer altı sularına karışacaktır. Bu nedenle tozumanın engellenmesinden kaynaklanacak atıksu oluşu olmayacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: tarihli ve sayılı R.G.) Madde- 32 ye göre, 84 kişi altında bulunan tesislerde arıtma tesisi yapma yükümlülüğü bulunmamakta olup, bu tesislerin evsel nitelikli atıksuları tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak olan sızdırmaz özellikteki fosseptikte toplanarak vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı tesislerine verilebileceği belirtilmektedir. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında, inşaat aşamasında 60, işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacaktır. Bu nedenle söz konusu yönetmelik gereğince proje kapsamında arıtma tesisi kurulmasına gerek bulunmamaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında oluşacak atıksuların bertarafı ile ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak (Değişik: R.G.- 13/2/ ) yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. İletim tüneli inşaatı sırasında yer altı suyu çıkması halinde oluşacak olan bulanık sular cazibe ile iletim tünelinin sonuna yapılacak olan çökeltim havuzuna alınacaktır. 4 Belediye Atıksu İstatistikleri, TUİK, Belediye Atıksu İstatistikleri, TUİK,

131 Tünel suyu içindeki mevcut partiküler (kum, çakıl, taş vb.) maddeler, zamanla zeminde bulunan kum çakıl filtre tabakasını kaplayarak örtü oluşturacaktır. Kum çakıl filtrasyonu ile bekletilen tünel suyu, bulanıklığı gittikten sonra dere yatağına tekrar bırakılacaktır. Çökeltim havuzunda biriken suların özellikleri ölçülerek, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak (Değişiklik: tarihli ve sayılı R.G.) yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo-7 deki sınır değerleri aşması durumunda, suyun kimyasal, fiziksel ve biyolojik özellikleri dikkate alınarak, uygun kimyasallar kullanılarak sınır değerlerin altına inmesi sağlanacaktır. Tünel çıkış suları Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo-7 deki deşarj değerlerini sağlaması ile dere yatağına deşarj edilecektir. Şekil V Tünel Çıkış Suyu Çökeltim Havuzu Temsili Gösterimi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği 8 Değişiklik: tarihli ve sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. İşletme aşamasında prosesten kaynaklanan atıksu oluşumu söz konusu değildir. Proje kapsamında yer altı suyu kullanılmayacaktır sayılı Su Ürünleri Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacaktır V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Meydana Gelecek Katı Atıkların cins ve Miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçları için kullanılacakları, Faaliyet kapsamında çalışacak personelden, alanda yapılacak hafriyat ve inşaat işlemleri ile tesis ekipmanları ve makinelerinin bakım-onarım işlemlerinden kaynaklanan katı atıklar açığa çıkacaktır. 113

132 Evsel Nitelikli Katı Atıklar Faaliyetin inşaat aşamasında 60 kişinin çalışması planlanmaktadır. Kişi başına üretilecek evsel katı atık miktarı 1,57 kg kabul edilirse çalışacak personelin oluşturacağı katı atık miktarı; 1,57 kg/gün-kişi x 60 kişi = 94,2 kg/gün olacaktır. 6 Faaliyetin işletme aşamasında 20 kişinin çalışması planlanmaktadır. Kişi başına üretilecek evsel katı atık miktarı 1,57 kg kabul edilirse çalışacak personelin oluşturacağı katı atık miktarı; 1,57 kg/gün-kişi x 20 kişi = 31,4 kg/gün olacaktır. Personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar tarihli Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. madde ( tarihli sayılı Değişiklik Yönetmeliği) gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve Kastamonu Belediyesi katı atık sistemine verilerek bertaraf edilecektir Katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( tarihli sayılı Değişiklik Yönetmeliği) hükümlerine uyulacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların değerlendirilebilir sınıfa girenleri (plastik, cam, kağıt, metal kutular v.b.) tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve kazanımı sağlamak için lisanslı geri kazanım verilerek bertaraf edilecektir. Ambalaj Atıkları Faaliyet kapsamında oluşması muhtemel ambalaj atıkları; yiyecek ve içecek ambalajları, kırtasiye işlemleri neticesinde oluşacak ambalaj atıkları vb. atıklardan kaynaklanacaktır. Söz konusu ambalaj atıklarının miktarının en fazla, evsel nitelikli atıkların %20 si kadar olacağı düşünülürse: Ambalaj atıklarının Miktarı (kg/gün) = Evsel nitelikli atıklar x 0,2 = 94,2 x 0,2 = 18,84 kg/gün olacaktır. Ambalaj atıklarının Miktarı (kg/gün) = Evsel nitelikli atıklar x 0,2 = 31,4 x 0,2 = 6,28 kg/gün olacaktır. Ambalaj atıkları diğer evsel nitelikli ve tehlikeli atıklardan ayrı şekilde toplanarak, yatırımcı tarafından belli periyotlarda lisanslı firmalara verilerek bertaraf edilecektir. Söz konusu bertarafa ait belgeler istenildiğinde ibraz edilmek üzere saklanacaktır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.), Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 6 Kaynak: TUİK Atık İstatistikleri,

133 Tehlikeli Atıklar İnşaat aşamasında kullanılacak iş makineleri ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları GSM ruhsatlı akaryakıt istasyonlarında yapılacağından inşaat aşamasında tehlikeli atık oluşumu beklenmemektedir. Bununla birlikte inşaat aşamasında alanda çalışacak çeşitli iş makinelerinin bakımonarım ve yağlama işlemlerinin alanda gerçekleştirilmesi neticesinde yağlı üstübü, boş yağlama yağı tenekeleri, yağlı eldiven vb. tehlikeli nitelikte atıkların oluşması durumunda, bu atıklar diğer atıklardan ayrı olarak şantiye alanında sızdırmaz variller içerisinde, varillerin üzerinde DİKKAT TEHLİKELİ ATIK ibaresi bulunacak şekilde, geçici olarak depolanacaktır. Depolanan bu atıklar UATF doldurularak, lisanslı taşıma araçlarıyla lisanslı geri kazanım veya bertaraf tesislerine gönderilerek bertaraf edileceklerdir. Bu kapsamda; tarih ve sayılı Resmi Gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği"ne ( tarih ve sayılı R.G.D) uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler (ÖTL) İnşaat aşamasında kullanılacak iş makineleri ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları yetkili servislerde yapılacağından tesiste ömrünü tamamlamış atık lastik oluşumu beklenmemektedir. Bununla birlikte, alanda ÖTL atıkları oluşması halinde, bu atıklarla ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı R.G.D) hükümlerine uygun hareket edilecektir. Ömrünü tamamlamış lastikler alanda depolanmayacak ve Yönetmeliğin 5. maddesi uyarınca lastik dağıtımını ve satışını yapan işletmelere veya yetkili taşıyıcılara teslim edilecektir. Atık Pil ve Akümülatörler Faaliyet kapsamında pil ile çalışan telsiz vb. ekipmanlar için şarjlı piller kullanılacağından Atık Pil oluşumu beklenmemektedir. Öngörülemeyen bir durumda, söz konusu atıkların faaliyet kapsamında oluşması halinde, atık piller tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarihli, sayılı R.G.), Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği'nin ilgili hükümlerine uyularak, evsel atıklardan ayrı toplanacak, pil ürünlerinin dağıtımı ve satışını yapan işletmelere veya belediyelerce oluşturulan toplama noktalarına teslim edilecektir. Faaliyet alanında kullanılacak araçların bakım ve onarımları yetkili servislerde yapılacağından Atık Akümülatör oluşumu beklenmemektedir. Öngörülemeyen bir durumda, söz konusu atıkların faaliyet kapsamında oluşması halinde atık akümülatörler, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği'nin (Değişiklik: tarihli, sayılı R.G.) ilgili hükümlerine uyularak, sızdırmasız zeminli alanda bekletilecek, alanda 90 günden fazla depolanmayacak ve Yönetmeliğin 13 üncü maddesi uyarınca akümülatör ürünlerinin dağıtım ve satışını yapan işletmelere veya araç bakım-onarım yerlerini işletenlerin oluşturduğu geçici depolama alanlarına teslim edileceklerdir. Hafriyat Atıkları Depolanacak olan kazı malzemeleri için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının 115

134 Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacak, uygun ve düzgün şekilde depolama ve bertaraf işlemleri için gerekli önlemler alınacaktır. Ayrıca proje süresince, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Hükümlerine Uyulacaktır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni İle Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları ve Seviyesi, Kümülatif Değerler, Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşaması Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında kullanılacak makine ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Arazi hazırlama ve inşaat çalışmaları aşamasında kullanılacak makine ve ekipmanların aynı zamanda ve birbirlerine uzak konumda ve dağınık çalıştığı varsayılarak en olumsuz şartlarda ortaya çıkacak toplam ses basınç düzeyi hesaplanmıştır. Planlanan projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasında meydana gelecek olan gürültü düzeyinin tespit edilmesi amacıyla yapılan hesaplamalarında gürültü kaynağı olarak seçilen araç ve ekipmanların gürültü düzeyleri hakkında bilgi söz konusu araçlara ait teknik bilgilerden temin edilmiştir. Tablo V Projenin İnşaat Aşamasında Kullanılacak Araçların Gürültü Düzeyleri Gürültü Kaynağı Adet Ses Gücü Seviyesi (db) Kamyon 5 94 Yükleyici (Loader) Ekskavatör Beton Pompası Vinç Jeneratör Araçlardan kaynaklı oluşacak olan ses basınç seviyeleri için hesaplamalar sadece 10 m için yapılmıştır. Söz konusu projenin 10 m mesafede oluşturacağı ses basınç seviyesi 93,93 dba olarak bulunur. Bu hesaplamalar 1000 Hz, 2000 Hz ve 4000 Hz frekansları içinde yapılarak değerler bulunur. Değerler aşağıda tablo ve grafiklerde verilmiştir. 116

135 Tablo V İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Ortalama Ses Basınç Seviyelerinin Mesafelere Göre Dağılımı r (m) L PT (db) Aatm (dba) DF L (dba) Aatm (db) DF L (dba) Aatm (db) DF L (dba) Aatm (db) DF L (dba) L T (dba) (f:500) (db) (f:500 Hz) (f:1000 Hz) (db) (f:1000 Hz) (f:2000 Hz) (db) (f:2000 Hz) (f:4000 Hz) (db) (f:4000) (f=500 Hz) (f=1000 Hz) (f=2000 Hz) (f=4000 Hz)

136 Şekil V Arazi Hazırlık ve İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Ortalama Ses Basınç Seviyelerinin Mesafelere Göre Dağılımı Grafiği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren ÇGDYY Ek-VIII Tablo-5 de belirtilen şantiye alanı için çevresel gürültü sınır değerleri Tablo V te verilmiştir. Tablo V Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet türü (yapım, yıkım ve onarım) L gündüz (dba) Bina 70 Yol 75 Diğer kaynaklar 70 Tablo V de verilen gürültü seviyeleri, Tablo V te verilen yönetmelik değerleriyle karşılaştırıldığında gürültü seviyelerinin proje alanından yaklaşık 150 metre sonra Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği" Ek VIII Tablo-5 te belirtilen 70 dba sınırının altında kaldığı görülmektedir. Proje alanına en yakın yerleşim yeri, proje alanının yaklaşık 900 m güneydoğusunda yer alan Aşağıtelli Mahallesi dir. Dolayısıyla, proje alanında inşaat aşamasında oluşacak gürültünün mevcut yapılarda olumsuz etki yaratması beklenmemektedir. Buna ilaveten, önlem olarak arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları sırasında kullanılacak iş makinelerinin trafik muayeneleri ve egzoz ölçümleri düzenli olarak yapılacak, bakımlı araç ve iş makinelerinin kullanımı sağlanacak ve bu makinelere bağlı gürültü oluşumu mümkün olduğunca azaltılacaktır. Ayrıca projenin işletme aşamasına geçmeden önce mevcut gürültü düzeyinin belirlenmesi için gürültü ölçümleri yapılacaktır. 118

137 Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında görev alacak işçiler için 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve faaliyet süresince Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme Aşaması Projenin işletme aşamasında, tesis içerisinde yer alan makine ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Tesis içerisinde yer alan makine ve ekipmanlardan kaynaklanacak gürültünün tesis binası duvarları tarafından yutulacağı ve tesis dışına çok az miktarda gürültü çıkacağı öngörülmektedir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Tablo-4 te belirtilen; endüstriyel tesislerden kaynaklanan çevresel gürültü düzeyi ve gürültünün önlenmesine ilişkin kabul edilebilir en yüksek gürültü seviyeleri Tablo V te verilmiştir. Tablo V Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri ALANLAR Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar Organize Sanayi Bölgesi veya İhtisas Sanayi Bölgesi içindeki her bir tesis için L gündüz (dba) L akşam (dba) L gece (dba) Şantiye alanları için çevresel gürültü kriterleri Madde 23 (1) Şantiye alanlarından çevreye yayılan gürültü seviyesi ve gürültünün önlenmesine ilişkin kriterler aşağıda belirtilmiştir: a) Şantiye alanındaki faaliyet türlerinden çevreye yayılan gürültü seviyesi bu Yönetmeliğin ekindeki Ek-VIII de yer alan Tablo-5 te verilen sınır değerleri aşamaz. b) Konut bölgeleri içinde ve yakın çevresinde gerçekleştirilen şantiye faaliyetleri gündüz zaman dilimi dışında akşam ve gece zaman dilimlerinde sürdürülemez. ç) Kamu yararı gerektiren baraj, köprü, tünel, otoyol, şehir içi anayol, toplu konut ve benzeri projelerin inşaat faaliyetleri ile şehir içinde gündüz trafiği engelleyecek inşaat faaliyetleri gündüz zaman diliminde çalışmamak koşuluyla Ek-VIII de yer alan Tablo- 5 teki gündüz değerlerinden akşam için 5 dba, gece için 10 dba çıkartılarak elde edilen sınır değerlerin sağlanması şartıyla, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün görüşü alınarak yetkili idare tarafından verilen izin çerçevesinde sürdürülebilir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) 23. Maddesi Ek-8 Tablo-5 e göre şantiye alanları için çevresel gürültü sınır değerleri 70 dba dır. Faaliyet sahasına en yakın yerleşim birimi 900 m mesafede dağınık yerleşim yerleri (konut) dir. Bu mesafede gürültü oluşturan tüm ekipmanların aynı anda çalışacağı kabulüyle, Lgündüz değerinin 53 dba olacağı öngörülmektedir (Şekil V ). Ancak, faaliyet sırasında bütün ekipmanlar aynı anda çalışmayacak olup Lgündüz sınır değerinin aşılması ihtimaline karşılık, faaliyet kapsamında oluşacak gürültünün çevreye etkisinin ihmal edilebilir seviyede kalması için 119

138 faaliyet kapsamında Akustik Rapor hazırlanacak ve gerekli görülmesi halinde akustik duvar yaptırılacak ve gerekli bütün önlemler alınacaktır. Yapılan hesaplamalar, tüm makine ve ekipmanın aynı anda çalıştığı varsayılarak yapılmıştır. İnşaat aşamasında böyle bir durum beklenmemekle birlikte bölgenin topografik yapısı da dikkate alındığında, mevcut tepe ve vadiler doğal bir perde görevi göreceğinden, hesaplamalardan daha az bir etki söz konusu olacaktır. Bununla birlikte oluşacak gürültü miktarını minimumda tutmak ve çalışacak personelin gürültüden etkilenmemesi için, makineler devamlı bakımlı tutulacak ve personel için İş Kanunu nda belirlenen hükümler doğrultusunda her türlü önlem alınacaktır. Tesis tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Ek-VII İzne Tabi Tesisler listesinde yer alan faaliyetlerden olmadığından, Gürültü Kontrol İzin Belgesi almakla yükümlü değildir. Bununla birlikte aynı yönetmelik uyarınca yetkili kurumlarca talep edilmesi halinde, yönetmelik hükümlerine uygun şekilde Çevresel Gürültü Seviyesi Değerlendirme Raporu hazırlanacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğ nin 23. maddesinde belirtilen kriterlere uyulacaktır. Bu kriterler; a) Şantiye alanındaki faaliyet türlerinden çevreye yayılan gürültü seviyesi Ek-VII de yer alan Tablo-5 te verilen sınır değerleri aşamaz. b) Konut bölgeleri içinde ve yakın çevresinde gerçekleştirilen şantiye faaliyetleri gündüz zaman dilimi dışında akşam ve gece zaman dilimlerinde sürdürülemez. c) Hafta sonu ve resmi tatil günlerinde gerçekleştirilecek şantiye faaliyetlerine, konut bölgeleri ve yakın çevresinden gelen şikayetlerin yoğunluğu dikkate alınarak, İl Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile yasaklama getirilebilir. ç) Kamu yararı gerektiren baraj, köprü, tünel, otoyol, şehir içi anayol, toplu konut gibi projelerin inşaat faaliyetleri ile şehir içinde gündüz trafiği engelleyecek inşaat faaliyetleri gündüz zaman diliminde çalışmamak koşuluyla Ek-VII de yer alan Tablo-5 teki gündüz değerlerinden akşam için 5 dba, gece için 10 dba çıkartılarak elde edilen sınır değerlerin sağlanması ve bu kapsamda alınacak İl Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile sürdürülebilir. d) Şantiye faaliyeti sonucu oluşabilecek darbe gürültüsü, LCmax gürültü göstergesi cinsinden 100 dbc yi aşamaz. e) Faaliyet sahibi tarafından şantiye alanında; inşaatın başlama, bitiş tarihleri ve çalışma periyotları ile büyükşehir belediyesi veya il/ilçe belediyesinden alınan izinlere ilişkin bilgiler inşaat alanında herkesin kolayca görebileceği bir tabelada gösterilir. f) Tatil beldelerinde ve turistik alanlarda gerçekleştirilen tüm şantiye faaliyetleri büyükşehir belediyesi ve/veya il/ilçe belediyesinin kararı doğrultusunda hafta sonları veya bir kaç ay süre ile tamamen durdurulabilir. 120

139 Ayrıca; inşaat aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.)Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 25. Maddesinde belirtilen titreşim kriterlerine titizlikle uyulacaktır. Vibrasyon Patlatma faaliyetlerinde sıkça karşılaşılan problemlerden biri patlayıcı kullanımından dolayı meydana gelen sarsıntı ve şoklardır. Patlatma işleminin boyutu büyüdükçe; nüfus artışı ve şehirleşmenin yayılımının artması ile sarsıntı nedeniyle karşılaşılan problemler de artmaktadır. Patlatma sırasında gecikmeli kapsüllerin etkili bir şekilde kullanıldığı bilinçli bir patlatma düzeneği ile patlatma etkileri en aza indirilebilir. Proje kapsamında gecikmeli kapsül kullanılacaktır. Böylece büyük şiddetli tek bir patlama yerine ardı ardına küçük şiddetli patlamalar gerçekleştirilmektedir. Böylece hava ve yer vibrasyon seviyelerinin önemli ölçüde azaltılması hedeflenmiştir. Patlatma işlemi sırasında kullanılacak patlayıcı miktarları Bölüm V.1.2 de verilmiştir. Mülga Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nın hazırladığı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik in 5.Maddesi gereğince patlatma işlemi nedeniyle oluşacak titreşim genliğinin seviyelerinin farklı özellikteki yapılar üzerinde oluşturabileceği zararlar ile ilgili bilgiler V te verilmektedir. Tablo V Titreşim Genliği Bina Hasarı İlişkisi Yapı Türü Değerli yapılar, maden kuyuları, kötü durumdaki evler, eski uygarlıklara ait anıtlar vb. Aşılmaması Gereken Titreşim Genliği (mm) 0,1 Toplu halde bulunan binalar 0,2 Birbirinden ayrı bulunan binalar 0,4 Mühendislik yapıları 0,76 Kaynak : Morris, G., Excavating with Explosives; U.K.: ICI Nobel's Explosives Company Publication, Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır A = K x W 1/2 / D A: Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) W: Bir gecikme aralığında ateşlenen patlayıcı miktarı (kg)(75 kg açık alan patlatması-22 kg tünel patlatması aşamasında) D: Patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) K: Kayaç türüne bağlı katsayı Aşağıdaki tabloda patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı azami değerleri Tablo V da verilmiştir. 121

140 Tablo V K Katsayısı Azami Değerleri Patlatma Yapılan Birim Temel Altı Kayaç Türü Minimum K Katsayısı Maksimum Kaya Kaya 0,57 1,15 Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,3 Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,3 Kil (Toprak) Kil (Toprak) 2,3 3,4 (Kaynak: Özdoğan, M, Açık Ocaklarda Dinamitleme Sonucu Oluşan Titreşimler, Hava Şokları ve Yerleşim Bölgelerinde Alınacak Önlemler) Genlik değerinin 0,05 mm nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı bilindiğinden (Armac Printing Company) maksimum patlayıcı miktarı 75 kg ile açık alanda (regülâtör, yükleme havuzu ve HES) ve 22 kg ile tünelde yapılacak atımlarda etki mesafesi; D=(0,57 75)/0,04 =123,4 m bulunur. 22 kg ile iletim tünelinde yapılacak atımlarda etki mesafesi; D=(0,57 22)/0,04 =66,8 m bulunur. Tünel kazısına başlamadan önce tünel ekseni ve cidarı topograf eşliğinde kırmızı sprey boya ile işaretlenecektir. İşaretleme işleminden sonra kaya kalitesine göre tespit edilen patlatma paterni kullanılarak jumbo (yeraltı delici) ile delikler delinecektir. Proje kapsamında görev alacak personel için inşaat faaliyeti süresince İş Kanunu nda belirtilen önlemler alınacak, çalışan personele başlık, kulaklık ve kulak tıkaçları gibi gürültüye karşı uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. İnşaat aşamasında canlıların üreme dönemlerinde (Mart-Haziran) patlatma yapılmayacaktır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal alt yapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, Proje kapsamında inşaat aşamasında 60, işletme aşamasında ise 20 kişinin çalışması planlanmaktadır. Personel ihtiyacı, büyük oranda bölge halkından temin edilecek olup, mesai bitiminde personel bölgedeki evlerine geri döneceklerdir. Yörede ikamet etmeyen personel ise, tüm ihtiyaçlarını proje alanına kurulması planlanan prefabrik şantiye alanından karşılayacaktır. Proje kapsamında kurulması planlanan prefabrik şantiye binasında, personelin gerekli tüm sosyal ihtiyaçlarını karşılayabilecek imkanlar mevcut olacaktır. Söz konusu prefabrik şantiye binasında mutfak, banyo, TV, ilk yardım çantası vb. imkânlar bulunacaktır. Acil müdahale gereken durumlarda ise, proje alanında yer alan sağlık revirinden yararlanılacak olup, yeterli olmadığı zamanlarda ise, yöreye yakın mesafede bulunan sağlık merkezinden yararlanılacaktır. 122

141 Personelin ilk yardım ihtiyaçları için şantiye binasında ilk yardım dolabı bulundurulacaktır. Personelin sağlık durumlarının denetlenmesi ve acil tedavi gibi sağlık hizmetleri için en yakın mesafede yer alan sağlık ocakları ve/veya Merkez İlçesi nde bulunan devlet hastanesinden faydalanılacaktır. V Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, Proje kapsamında yapılacak işlemler sonucu doğal ve fiziksel anlamda gerçekleşecek en büyük değişim; regülâtörde, yükleme havuzunda, cebri boruda, santral binasında ve açılacak yollarda yaşanacaktır. Bu noktalarda doğal bitki örtüsü tahrip olurken, kazı ve dolgu çalışmaları sonucunda topografya değişecek, ekosistemdeki denge, müdahaleler sonucunda geçici olarak aksaklıklara uğrayacaktır. Bu aksaklığı ortadan kaldırabilmek adına yapılacak peyzaj çalışmalarıyla; öncelikle tahrip edilen bölgenin rehabilitasyonu gerçekleştirilerek, alanın doğal peyzaj değerini tekrar kazanması için çalışmalar yapılacaktır. Arazi hazırlık çalışmaları başlamadan önce tesis ünitelerinin yapılacağı alanların fotoğrafları çekilerek alanın görsel durumu ortaya konacaktır. İnşaat çalışmaları tamamlandıktan ve işletme faaliyete geçtikten sonra bu alanlar aslına benzer, topoğrafya uygun bitkilendirilerek aynı şekilde düzenlenecektir. Alanda yapılacak bitkilendirme çalışmaları proje alanının vejetasyonuna uygun ağaçlarla yapılacaktır. ile; Ayrıca alanda yapılacak çalışmalar neticesinde peyzaj bütünlüğünü sağlamak amacı Üst örtü toprağının sıyrılması ve uygun alanlarda depolanması, Erozyon kontrolünün sağlanması amacı ile ağaçlandırma ve bitkilendirme çalışmaları, Dere yatağındaki bütünlüğü sağlamak amacı dereye düşebilecek sedimanların önlenmesi gibi çalışmalar yerine getirilecektir. V Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin sınırları içerisinde yer aldığı Kastamonu İlin de bulunan başlıca koruma alanları ve proje alanına olan mesafeleri Bölüm IV de sunulmuştur. Proje ile ilgili olarak Ankara I Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu ndan görüş alınmış olup, söz konusu görüşte 2863 sayılı yasa kapsamında herhangi bir kültür varlığına rastlanılmadığı belirtilmiştir (Bkz. Ek-10) Projenin uygulama aşamasında (arazi hazırlık ve inşaat) 2863 sayılı Kanun kapsamında kalan korunması gerekli kültür varlıklarına rastlanılması durumunda en yakın mülki amirliğe veya müze müdürlüğüne haber verilecektir. V Diğer özellikler Bu bölümde belirtilecek başka bir husus bulunmamaktadır. 123

142 V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler Raporun bu bölümünde kurulması planlanan Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin işletme aşamasında, faaliyetin proje yeri ve etki alanına muhtemel çevresel etkileri incelenmiş ve olası çevresel etkilerin en aza indirilebilmesi için alınacak önlemler detaylandırılmıştır. V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek enerji üretim miktarları (santralin çalışma süreleri) Önerilen bu proje, Bursa Temiz Enerji Üretim San. Ve Tic. A. Ş. tarafından, Kastamonu İli, Merkez İlçesi sınırları içerisinde Başören Köyü yakınlarında Karakaya Deresi üzerinde MW kurulu güce sahip Taşçiftlik Regülatörü Ve HES birimlerinden oluşan tesisin yapımını ve işletilmesini kapsamaktadır. Önerilen Taşçiftlik Regülatörü Ve HES projesi kapsamında, Karakaya Deresi üzerinde 1.105,00 m kret kotunda regülatör, çakıl geçitleri, su alma yapısı, çökeltim havuzu, yaklaşık m uzunluğundaki iletim tüneli, hat sonunda bir yükleme havuzu, 215 m uzunluğunda cebri boru, santral binası ve toplam kurulu gücü 3,794 MW olan yılda toplam 4,40 GWh ı firm (güvenilir), 10,34 GWh ı sekonder (ikincil) olmak üzere toplam 14,74 GWh lık enerji üreteceği öngörülen HES yapısı bulunmaktadır. Projeye ait Fizibilite Raporu DSİ tarafından onaylanarak EPDK ya tarih 7285 sayılı yazı ile bildirmiştir. Onaylanan Fizibilite Raporu nda iletim hattı kanal olarak planlanmıştır. Ancak Mülga Çevre ve Orman Bakanlığının tarih ve 4368 sayı ile İl Müdürlüklerine göndermiş olduğu yazıda HES Projelerinde İletim hattı tipinin kanal olarak kabul edilmeyeceği bildirilmiştir. Kanal sistemi tünele çevrilerek DSİ onayı alınmıştır. Ek rapor Ek-19 da sunulmuştur. Söz konusu proje kapsamında; -Taşçiftlik Regülatörü -Çökeltim havuzu -İletim tüneli -Yükleme havuzu -Cebri boru -İki adet 1,897 MW güce sahip Pelton türbin içeren santral binası yapılması düşünülmektedir. Söz konusu tesislere ait plan ve kesitler rapor ekinde verilmiştir (Bkz. Ek-27). Proje kapsamında yer alacak tüm ünitelerin özellikleri aşağıda verilmiştir. Taşçiftlik Regülatörü Karakaya Deresi üzerinde m talveg kotunda, beton dolu gövdeli olarak inşa edilecek olan regülatör, Q100 taşkın pikine göre boyutlandırılmış olup, kret kotu m olarak projelendirilmiştir. Regülatörde 3,00 m genişliğinde bir çakıl geçidi düşünülmüş, çakıl geçidi önüne ise kütük yönlendirme perdesi projelendirilmiştir. Regülatör priz girişine kapak konulmuş ve yüzen malzemelerin prizden çökeltim havuzuna girmemesi için 2 adet kaba ızgara 124

143 düşünülmüştür. Karşıdan alışlı priz önüne yapımı düşünülen dalgıç perdeler feyezan anında gelen yüzer maddelerin çökeltim havuzuna girmesini önleyecektir. Tablo V Su Alma Yapısı Proje Karakteristikleri Drenaj Alanı (km 2 ) 42,55 Taşkın Debisi (m 3 /s) Tip 68,25 (MOCKUS) Kapaksız Beton Dolu Gövdeli Çevre Kotu (m) 992,50 Taşçiftlik Regülatörü Maksimum Su Seviyesi (m) Kret Kotu (m) Dolu Gövde Kret Uzunluğu Enerji Su Alma Priz Yeri Çakıl Geçidi yeri Çakıl Geçidi Boyutları Normal Su Seviyesi (m) Maksimum Su Seviyesi (m) Talveg Kotu (m) Talvegden Yükseklik Temelden Yükseklik 1.107,16 m 1.105,00 m 20 m Sol Sahil Sol Sahil 3,00 x 3,00 m 1.105,00 m 1.107,16 m m 5,0 m 10,0 m İletim Tüneli ve Yükleme Havuzu Taşçiftlik Regülatörü vasıtasıyla çevrilerek su alma yapısı ile alınan dere suları, Taşçiftlik HES tesislerinde enerji üretimini sağlayabilmek amacı ile teşkil edilecek olan iletim tesislerine alınacaktır. Taşçiftlik iletim tüneli için seçilen proje debisi 4,00 m 3 /s dir. İletim tünelini inşaatı esnasında yer yer patlatmalar yapılacaktır. İletim tünelinin inşaatı esnasında oluşacak hafriyat malzemesi kamyonlar vasıtası ile hafriyat alanlarına taşınacaktır. Tablo V İletim Yapısı Proje Karakteristikleri İletim Tüneli Çökeltim Havuzu Taban Kotu Çökeltim Havuzu Su Yüzü Kotu Çöken Tane Çapı Tip Malzeme Uzunluk (m) Eğim Çap (m) Su Yüksekliği (m) 1.103, ,50 m 1.104,90 m 0,3 mm Serbest Akışlı Modifiye Atnalı Çelik m 0,00053 m/m Ø 3,00 m 1,21 m Hava Payı 0,30 m İletim tünelinden cebri boruya geçiş yerinde bir yükleme havuzu bulunacaktır. Havuzun esas görevi ünitelerin yüke girmesinde yeterli miktarda hazır su bulundurması, yükten çıkma halinde suların iletim kanalı bölgesinde kontrolsüz bir şekilde çevreye 125

144 dağılması yerine, taşma savağı vasıtası ile çevreyi tahrip etmeden dere kotuna indirilmesini temin etmektir. Arazi koşulları göz önünde bulundurularak havuzun genişliği 7,60 m olacaktır. Bu genişlikte yapılacak havuzun, hesaplamalar sonucu elde edilen ve 1,50 dakikalık sürede havuzda olması gereken 378,00 m 3 'lük efektif hacmi taşıyabilmesi için en az 42,15 m'lik bir uzunluğa sahip olacaktır. Yükleme havuzu uzunluğu ve proje debisi göz önünde bulundurularak taşma savağı uzunluğunun 7,0 m olmasına karar verilmiştir. Yükleme havuzu sol sahilde, iletim tüneli hattından sonra yer alacaktır. Proje için belirlenen firm debi 0.53 m 3 /s, proje debisi ise 4.00 m 3 /s dir. Proje debisi ile firm debi arasındaki fark göz önüne alınarak yazın akımların minimum olduğu zamanlarda depolama ihtiyacı düşünülmüştür. Yine türbinler ani kapandığında oluşacak basınç dalgalarını dengeleyecek ve türbinler ilk yüke alındığında gerekli su ihtiyacını karşılayacaktır. Yükleme havuzunun aktif kapasitesi m 3 olarak seçilmiştir. Havuzun kapasitesi aşılması durumunda suların kontrollü bir şekilde tahliyesini sağlamak amacıyla 10,00 m uzunluğunda ve 1.103,75 m kotunda bir yan savak planlanmıştır. Tablo V Yükleme Havuzu Proje Karakteristikleri Yükleme Havuzu Yeri Su Kotu Uzunluk (m) Genişlik (m) Derinlik (m) Hava Payı Sol Sahil 1.103,75 m 30 m 15 m 10 m 1 m Savak kotu 1.103,75 Cebri Boru ve Santral Binası Taşçiftlik HES projesinde, cebri boru güzergahı, topoğrafik ve jeolojik şartların en uygun olduğu yerde seçilmiştir. Cebri boru güzergahının son bölümlerinde yer alan yamaç molozu tamamen kaldırılacak, diğer bölümlerde ise tesviyeler yapılarak cebri boru mümkün olduğunca sağlam zeminden geçirilecektir. Arazi yapısından dolayı oluşan kırık noktalarda tespit kütleleri inşa edilecek ve araya genleşme contaları konacaktır. Santrale girmeden önce ikiye ayrılacak olan cebri borunun bu bölümü kütle beton içine gömülecektir. Cebri boru optimizasyonu, üretilecek enerji, cebri boru, düşü yüksekliği, standart çelik sac üretimi et kalınlığı ve kayıplar dikkate alınarak yapılmıştır. Tablo V Cebri Boru Proje Karakteristikleri Çap (m) 1,20 Yeri Sol Sahil Cebri Boru Uzunluk (m) 215 Et Kalınlığı (mm) 8 ~ 12 mm arası Branşman adedi 2 126

145 Cebri boru çapı Branşman Çapı mm Ø 950-Ø750 mm Yükleme havuzundan santrale yapılacak olan cebri boru montajı için ayrıca yaklaşım yolları yapılmayacaktır. Cebri boru montajında teleferikli raylı sistem kurulacaktır. Santral yerinden yükleme havuzuna bir teleferik kurulacak olup bu teleferik ile raylar yükleme havuzu mahalline taşınacak, oradan da santrale kadar ray döşenecektir. Raylar üzerinde hareket edecek bir vagon yerleştirilerek cebri boru bu raylı sistem ile monte edilecektir. Benzeri 1960 yılında İller Bankası tarafından inşa edilen 3,6 MW İkizdere HES cebri boru montajında kullanılmıştır. Bu sistem ile cebri boruya yaklaşım yolları açılmasına gerek kalmayacak böylece cebri boru güzergahına yakın mesafedeki bitki örtüsüne zarar verilmeyecektir. Şekil V Cebri Boru Ray Sistemi Yapısı Santral binası planları, santral binası boy kesiti, santral binası en kesiti Ek-27 de, verilmiştir. Tablo V Taşçiftlik HES e Ait Proje Karakteristikleri Taşçiftlik HES Tip Kuyruk Suyu Seviyesi (m) Kurulu Güç (MWm) Ünite Gücü Betonarme m 3,794 MW 5,835 MW 127

146 Firm Enerji Sekonder Enerji Toplam Enerji 4,40 Gwh/yıl 10,34 Gwh/yıl 14,74 Gwh/yıl Proje Debisi 4,00 m 3 /s Proje kapsamında kurulacak üniteler ve geçici depolama alanları Ek-3 te verilen 1/ ölçekli Topoğrafik Harita da gösterilmiştir. V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri (mansapta kalan yerleşim yerlerine ilişkin su hakları içme-kullanma, sulama tarımsal faaliyetler, balık üretim tesisi vb) etkileri (projenin memba ve mansap kısmında yer alan diğer projelerin ekosistem üzerindeki etkilerinin birlikte değerlendirilmesi), Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında hazırlanan ve DSİ Bölge Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile onaylanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu na göre proje alanında IV. sınıf sulu tarım yapılan alanlar yer almaktadır. Söz konusu alanlara ait su kullanımları ve bırakılması gereken su miktarları (can suyundan hariç olmak üzere) Tablo V de verilmiştir. Aylar Tablo V Regülâtörden bırakılacak su miktarları (Su Hakları) Regülatör Mansabı (L/S) Teessüs Etmiş Su Hakkı (Başören Köyü Sulaması) (L/S) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim - - Kasım Aralık Bırakılacak Toplam Su Miktarı Ayrıca hazırlanan rapor kapsamında yapılan etüt çalışmalarında proje alanında değirmen, YAS sulaması, içme ve kullanma suyu temin edilen yerler ve alabalık çiftliklerinin yer almadığı belirlenmiştir. V.2.3. Su Kullanım Hakları Raporuna (Regülatörün Yapılacağı Yer Esas Alınarak Su Kullanım Haklarının Belirlenmesi) ilişkin açıklamalar ve öneriler Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında hazırlanan ve DSİ Bölge Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile onaylanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu na göre proje alanında IV. sınıf sulu tarım yapılan alanlar yer almaktadır. 128

147 Söz konusu alanlara ait su kullanımları ve bırakılması gereken su miktarları (can suyundan hariç olmak üzere) Tablo V de verilmiştir. AYLAR Tablo V Regülatörden bırakılacak su miktarları (Su Hakları) REGÜLATÖR (L/s) MANSABI TEESSÜS ETMİŞ SU HAKKI (BAŞÖREN KÖYÜ SULAMASI) (L/s) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim - - Kasım Aralık BIRAKILACAK TOPLAM SU MİKTARI Ayrıca hazırlanan rapor kapsamında yapılan etüt çalışmaların proje alanında değirmen, YAS sulaması, içme ve kullanma suyu temin edilen yerler ve alabalık çiftliklerinin yer almadığı belirlenmiştir. V.2.4. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza akımları, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, enerji üretimine başlanıldığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonları yeri (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10 u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması için gerekli akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji ve Ekoloji bilim dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince Ekosisteme Değerlendirme Raporunun hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları ( içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] 129

148 Su Temini Çalışmaları (7) Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinin yer aldığı yağış alanı içi ve çevresindeki akım istasyonlarını gösteren gözlem ağı haritası Şekil V de verilmiştir. Şekil V Akım Gözlemlerini Gösterir Gözlem Ağı Haritası Karakaya deresi suları, bir çevirme yapısı ile alınacağından baraj gölü şeklinde bir göl oluşumu söz konusu olmayacaktır. Regülatörün bulunduğu alanda biyolojik çevre üzerine olabilecek etkilerin başında akımın azalması sonucu özellikle balıklar üzerine olabilecek etkiler gelmektedir. Proje alanında yer alan balık türleri ve özellikleri raporun IV.2.12 bölümünde verilmiştir. Faaliyetin işletme aşamasında regülatör yerinde, regülatörün memba ve mansabında yaşayan sucul canlıların yaşama ortamlarını kaybetmemeleri için regülatör yerlerinden bırakılacak su miktarının hesaplanması gerekmektedir. Proje kapsamında hazırlanan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri Raporu nda belirtilen önlemlere uyulacaktır. Tablo V Aylar İtibariyle Regülatörden Mansaba Bırakılacak Su Miktarı AYLAR Ortalama (m 3 /s) Debi Ekosistem Değerlendirme Raporuna göre (m 3 /s) ve %(Yıllık Ortalama Akım Değerine Oranı) Kadim Su Hakları Raporuna Göre (m 3 /s) Yatağa Bırakılacak Toplam Miktar (m 3 /s) Kalan Su Miktarı (m 3 /s) OCAK 1,218 0,35 (%28) - 0,35 0,868 ŞUBAT 1,424 0,35 (%24) - 0,35 1,074 MART 2,731 0,5 (%18) - 0,5 2,231 NİSAN 4,461 0,5 (%11) - 0,5 3,961 7 Kaynak: Taşçiftlik Regülatörü ve HES Yapılabilirlik Raporu 130

149 Ekosistem AYLAR Değerlendirme Kadim Su Hakları Yatağa Bırakılacak Ortalama Debi Raporuna göre Kalan Su Miktarı (m 3 /s) (m 3 Raporuna Göre Toplam Miktar /s) ve %(Yıllık (m 3 /s) (m 3 (m 3 /s) /s) Ortalama Akım Değerine Oranı) MAYIS 2,316 0,35 (%15) 0,004 0,354 1,962 HAZİRAN 1,422 0,35 (%24) 0,01 0,36 1,062 TEMMUZ 1,216 0,35 (%28) 0,014 0,364 0,852 AĞUSTOS 1,016 0,35 (%34) 0,012 0,362 0,654 EYLÜL 1,114 0,35 (%31) 0,005 0,355 0,759 EKİM 0,868 0,35 (%40) - 0,35 0,518 KASIM 0,919 0,35 (%38) - 0,35 0,569 ARALIK 1,303 0,35 (%26) - 0,35 0,953 Bırakılan cansuyu, regülatör yerine kurulacak otomatik debi ölçer cihaz ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ 15. Bölge Müdürlüğü ne (Kastamonu) ve İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne veri aktarımı sağlanacaktır. Kurulacak debi ölçer cihazı yeri DSİ 22. Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazide tespit edilecek olup, kurulacak AGİ istasyonu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. Doğal hayatın devamlılığını sağlamak üzere bırakılacak can suyu miktarının yanı sıra, bölgedeki tarımsal faaliyetler ve mevcut su hakları için Su Kullanım Hakları Planlama Raporu hazırlanmış olup, DSİ Bölge Müdürlüğü nce onaylanmıştır. Söz konusu haklarda can suyundan hariç olarak yatağa bırakılacaktır. Alanda yer alan su hakları ile ilgili olarak, ilgili Kurum ve Kuruluşların mevcut ve mutasever su haklarına riayet edilecektir. Bu debi değerlerinin yanı sıra, proje kapsamında kullanılacak olan derelere bağlı olan yan kolların dere yataklarını besleyeceği düşünüldüğünde, yukarıda belirtilen su miktarlarından daha fazlası dere yatağında bulunacaktır. Yan kollardan katılacak sularla birlikte dere yatağındaki doğal yaşamın devamlılığı daha etkin bir şeklide sağlanacaktır. Ayrıca, akım değerleri, proje debisinin üzerinde olduğu durumlarda, özellikle nisan, mayıs ve haziran aylarında, proje debisinin üstündeki debi değerlerinin tamamı yatağa bırakılacaktır. Buna ilaveten kurak dönemlerde türbinlenemeyen suyunda tamamı regülatörden dere yataklarına bırakılacaktır. Dolayısıyla proje, enerji amaçlı ve membadaki suları kullanacağından suyun akış yönü ve miktarında hiçbir değişikliğe uğramayacaktır. V.2.5. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim (Balık geçidi ve merdivenleri çalışır duruma geldiklerinde, içlerinin tam su dolu ve bölmelerin üzerinde su taşıracak halde işlevsel olması, gerektiğinde nehre kilitli olan ve kısmi göç yapan türlerin balık geçidi yaklaşım bulmalarına yardımcı ilave donanım montajının dahil edilmesi) Projenin inşaat aşamasında su ortamında gerçekleştirilecek olan faaliyetlerden dolayı kısa süreli bulanıklık söz konusu olabilecektir. Bu dönemde dere ekosistemi içerinde yer alan türler kısa süreli olumsuz yönde etkilenecektir. Su almak için yapılacak olan regülâtör depolamalı tesis olmadığından su ortamında anaerobik koşulların oluşması beklenmemektedir. İşletme aşamasında bırakılacak can suyu miktarları regülatör yerine kurulacak otomatik debi ölçer cihaz ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ 15. Bölge Müdürlüğü ne ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne veri aktarımı sağlanacaktır. 131

150 Kurulacak debi ölçer cihazı yeri DSİ Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazide tespit edilecek olup, kurulacak AGİ istasyonu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak; 4 Nisan 1971 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan 10 Mart 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Ürünleri Yönetmeliği nde ve değişikliklerinde yer alan tüm husus ve yükümlülükler aynen yerine getirilecektir. Regülatörde tutulan su herhangi bir işlemden geçirilmeden direkt elektrik üretiminde kullanıldıktan sonra tekrar dere yatağına geri verilecektir. Dolayısıyla suyun, projeden kaynaklı bir kirlenmeye maruz kalması beklenmemektedir. Proje bölgesinde bulunan balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak ve sucul ortamdaki doğal dengenin bozulmaması için proje kapsamında balık geçidi yapılacaktır. Yapılacak balık geçitlerinde balıkların geçidi bulabilmeleri amacı ile çağırma suyu donanımı ilave edilecektir. Söz konusu balık geçidine ait teknik çizim ve mansap suyu çıkış yeri eklerde sunulmuştur (Ek-7). V.2.6. Kati proje aşamasında, doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler, Projenin işletme aşamasında bırakılacak can suyu miktarları regülatör yerine kurulacak otomatik debi ölçer cihaz ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ne ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne veri aktarımı sağlanacaktır. Kurulacak debi ölçer cihazı yeri DSİ Bölge Müdürlüğü yetkilileri ile birlikte arazide tespit edilecek olup, kurulacak AGİ istasyonu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. V.2.7. Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine Etkiler, Faaliyet ünitelerinin planlandığı alanlar ile yakın çevresinde ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine olan etkiler hakkında ayrıntılı bilgiler raporun IV.2.11 bölümünde verilmiştir. V.2.8. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması, su tutulması sonucu mansapta olabilecek değişimler, bu değişimlerin su kalitesine ve su ortamındaki canlılara etkileri, doğal yaşam üzerine etkileri ( heyelan, erozyon, nehir hidrolojisi, sucul yaşam, sediment gelişi vb.) bu etkilerin ortadan kaldırılmasına yönelik alınacak önlemler (olabilecek heyelana karşı alınacak önlemler dahil) Projenin inşaat aşamasında su ortamında gerçekleştirilecek olan faaliyetlerden dolayı kısa süreli bulanıklık söz konusu olabilecektir. Bu dönemde dere ekosistemi içerinde yer alan türler kısa süreli olumsuz yönde etkilenecektir. Su almak için yapılacak olan regülâtör depolamalı tesis olmadığından su ortamında anaerobik koşulların oluşması beklenmemektedir. İşletme aşamasında bırakılacak can suyu miktarları regülatör yerine kurulacak otomatik debi ölçer cihaz ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ne ve İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne veri aktarımı sağlanacaktır. 132

151 Kurulacak debi ölçer cihazı yeri DSİ Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazide tespit edilecek olup, kurulacak AGİ istasyonu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. Planlanan faaliyetle ilgili olarak; 4 Nisan 1971 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan 10 Mart 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Ürünleri Yönetmeliği nde ve değişikliklerinde yer alan tüm husus ve yükümlülükler aynen yerine getirilecektir. Regülatörde tutulan su herhangi bir işlemden geçirilmeden direkt elektrik üretiminde kullanıldıktan sonra tekrar dere yatağına geri verilecektir. Dolayısıyla suyun, projeden kaynaklı bir kirlenmeye maruz kalması beklenmemektedir. Proje kapsamında iklimsel değişiklik beklenmediğinden buna bağlı olarak da flora, fauna ve bunların habitatları üzerinde herhangi bir etki olumsuz etki olmayacaktır. Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşaması öncesinde regülatör yerinde su kalitesi belirlenecek ve ilk ÇED İzleme Raporu ile birlikte Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. V.2.9. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler (su kullanımı (tarım alanlarının sulanması vb.), proje debisi, iletim kanalının uzunluğu, su kaynağı yatağının genişliği, alüvyon yapısı, içme suyu sondaj kuyu yerlerinin gösterilmesi vb. parametrelerinin değerlendirilmesi) Proje alanında Karakaya Deresi nde alüvyon bulunmaktadır. Bu alüvyon kumlu, çakıllı, bloklu özelliktedir. İnceleme alanında yer yer büyük bloklar bulunmaktadır. Regülatör yerindeki kumlu ve çakıllı alüvyon geçirimlidir. Alüvyonlar Karakaya deresinin getirdiği çakıl, kum ve çamur birikimleridir. Temeli oluşturan kaya birimlerinin yamaçların duraylılığı yönünden sorunlu olmadığı saptanmıştır. Santral yerinde Karakaya Deresi nin getirdiği alüvyon vardır. Alüvyon altında temel kaya olarak metamorfik seri yer alır. Alüvyon zemin kaldırılarak santral binası temel kaya üzerine oturtulacaktır. Proje kapsamında regülatörden yükleme havuzuna su iletimi için kullanılacak iletim sistemi tünel olarak projelendirilmiş olup, uzunluğu m olarak belirlenmiştir. Mansapta yer alan tarım alanları ve sulama ihtiyaçlarını belirlemek amacı ile Su Kullanım Hakları Planlama Raporu hazırlanmış olup, DSİ Bölge Müdürlüğü nce onaylanmıştır. Bu bağlamda bırakılması gereken su miktarları (can suyundan hariç olmak üzere) V.2.4. bölümünde verilmiştir. V Orman alanlarına olabilecek etki (orman yangıları da dahil) ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, Proje üniteleri için gerekli toplam alan m 2 dir. Proje alanı hakkında Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü görüşü alınmıştır. Söz konusu ÇED İnceleme Değerlendirme Formu nda projenin yapılmasında herhangi bir sorun olmadığı belirtilmiştir. Şekil V de Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü orman yangınları bakımından proje alanı, yağışın bol olmasının da etkisiyle 4. ve 5. derece yangına hassas yerler kapsamına girmektedir. 133

152 Şekil V Orman İşletme Müdürlükleri İtibariyle Yangın Risk Haritası Proje alanında yangına 2. derece yangına duyarlı yerler bulunsa da, inşaat ve işletme süresince karşılaşılabilecek orman yangınlarına karşı bir dizi önlem alınacaktır. Proje kapsamında şantiyede çalışanların orman içerisinde yanıcı ve yakıcı maddelerle ilişkileri konusuna dikkat edilecektir. Yangını önleyici tedbirler kapsamında tesis ünitelerinden kaynaklanabilecek yangınlar için; - Acil müdahale planı ile yangın ekibi oluşturulacak ve acil durumlarda tüm personelin nasıl davranacağı konusunda yazılı ve sözlü bilgilendirmeler yapılacak, bu konuda belirli aralıklarla tatbikatlar yapılacak, - Ateşleyici ve yanıcı malzeme kaynakları ayrı ve korunaklı vaziyette saklanacak, - Her an çalışabilecek durumda faal yangın söndürme cihazları bulundurulacak, - Sabit tesisat düzenli ve sık sık yetkili ve uzman kişilerce kontrol edilecek, - Acil ışıklandırma sistemi kurulacak - Özellikle rüzgarlı havada orman alanlarına yakın yerlerde ateş yakılmayacak 134

153 - Sigara izmaritleri, şişe ve cam gibi maddeler dışarıya atılmayacak, - İş Sağlığı ve Güvenliği hükümlerine titizlikle uyulacak, - Tesis içinde personelin rahat görebileceği yerlere yangın bilgilendirme afişleri asılacaktır. ÇED Raporu nun Nihai edilmesini takiben proje kapsamında 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince gerekli tüm izinler alınacaktır. İzin alınan sınırlar dışında ormanlık alana müdahale edilmeyecek, ağaç kesimi yapılmayacaktır. Proje kapsamında yapılacak olan rehabilitasyon çalışmaları kapsamında ağaçlandırma yapılacak, yapılacak olan çalışmalarda Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü ile koordine halinde olunacaktır. V Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin planlandığı alan 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planın da Ormanlık ve Makilik, Fundalık ve Çayırlık alanlar olarak görülmektedir. Proje kapsamında tarım alanlarına olabilecek etkiyi regülatör ile su tutulması sonucu sulama problemi olarak nitelendirilebilmektedir. Bu bağlamda hazırlanan ve DSİ Bölge Müdürlüğü nce onaylanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu nda gereken su miktarları tespit edilmiş olup, söz konusu miktarların can suyundan hariç olmak üzere yatağa bırakılması sonucu sulama probleminin ortadan kalkacağı öngörülmektedir. V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin işletme aşamasında 20 kişinin çalışması öngörülmekte olup, söz konusu personelin yöre halkından seçilmesi hususuna dikkat edilecektir. Çalışacak personel ve personele bağlı nüfus ihtiyaçlarını HES binasında giderebilecektir. Söz konusu alanların yetmemesi durumunda Merkez İlçe / Kastamonu İl inden temin edebilecekledir. V İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı Sonrasında Oluşacak Atık Suların Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisi Karakteristiği Prosesinin Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl Verileceği, İşletme aşamasında çalışacak 20 kişilik personelin ihtiyacı olan su, piyasadan satın alma yoluyla damacana ve tankerlerle sağlanacaktır. Personelin kullanacağı suların % 100 ünün atık su olarak geri döneceği kabulüyle, personelden kaynaklanan evsel nitelikli atıksu miktarı; Günlük atıksu miktarı = 20 kişi x 140 l/kişi-gün = l/gün = 2,8 m 3 /gün dür tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Madde- 32 ye göre, 84 kişi altında bulunan tesislerde arıtma tesisi yapma yükümlülüğü bulunmamaktadır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında, inşaat aşamasında 135

154 60, işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacaktır. Bu nedenle söz konusu yönetmelik gereğince proje kapsamında arıtma tesisi kurulmasına gerek bulunmamaktadır. Proje kapsamında açığa çıkacak atıksular sızdırmasız fosseptikte biriktirilecek ve dolduğu durumlarda ücreti karşılığı çektirilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında oluşacak atıksuların bertarafı ile ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İşletme aşamasında prosesten kaynaklanan atıksu oluşumu söz konusu değildir. Proje kapsamında yer altı suyu kullanılmayacaktır sayılı Su Ürünleri Kanunu ve ilgili yönetmeliklere uyulacaktır. V Konut, sosyal ve idari tesislerden oluşacak katı atık miktar bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, İşletme aşamasında 20 kişinin çalışması planlanmaktadır. Kişi başına üretilecek evsel katı atık miktarı 1,57 kg kabul edilirse, çalışacak personelin oluşturacağı katı atık miktarı; 1,57 kg/gün-kişi x 20 kişi = 31,4 kg/gün olacaktır. Personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar tarihli Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. madde ( tarihli sayılı Değişiklik Yönetmeliği) gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve Kastamonu Belediyesi katı atık sistemine verilerek bertaraf edilecektir HES işletmelerinde ambalaj atıklarının oluşması söz konusu değildir. Ancak geri kazanımı mümkün olan ambalaj atıkları oluşması durumunda ise, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde; santral alanı içerisinde diğer katı atıklardan ayrı olarak toplanacak ve ambalaj atığı toplama lisansına sahip firma ile yapılacak sözleşme dahilinde firmaya teslim edilecektir. Arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasında oluşacak olan tüm katı atıkların bertarafında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne ve bu yönetmelikte; tarih ve sayılı Resmi Gazete de, tarih ve sayılı Resmi Gazete de, tarih ve sayılı Resmi Gazete de, tarih ve sayılı Resmi Gazete de, tarih ve sayılı Resmi Gazete de, tarih ve sayılı Resmi Gazete de, tarih ve sayılı Resmi Gazete de, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yapılan değişikliklere uygun olarak hareket edilecektir. Bununla birlikte, projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj ve ambalaj atıkları; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. 136

155 Ayrıca, trafoda izolasyon yağları kullanılmaktadır. Tesiste büyük çaplı arıza durumlarında, yapılacak yağ transferi işlemi sırasında, meydana gelebilecek kazalar sonucunda, ortama dökülen veya taşan izolasyon yağı üzerine kum, çakıl veya talaş gibi absorban dökülerek ortama sızması önlenecek daha sonra bu karışım varillere alınarak depolanacaktır. Kullanılacak izolasyon yağının yaklaşık ömrü yıl arasındadır. Kullanım ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının bertarafı ise, lisanslı bertaraf tesislerinde, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir. Atıkların bertaraf tesislerine taşınması lisanslı taşıyıcı vasıtası ile yapılacaktır. Bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5. bölümlerde atık yağların taşınması ve depolanması ile ilgili öngörülen şartlar sağlanacak, işletme içindeki Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun olarak yapılmış geçici depolarda depolanacaktır. Daha sonra ihale yolu ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. Ayrıca söz konusu izolasyon yağlarının depolanması, taşınması ve bertarafı esnasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil (PCB) ve Poliklorlu Terfenil (PCT) lerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik ve Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. V Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültünün Kaynakları Ve Kontrolü İçin Alınacak Önlemler, Proje kapsamında inşa edilecek ünitelerin tamamı enerji amaçlıdır. Regülatör su alma yapısı ile alınan sular, iletim tüneli ile cebri boruya iletilecek, cebri boru vasıtasıyla da santralde yer alacak olan türbinlere gönderilecektir. Suyun kinetik enerjisini mekanik enerjiye çeviren türbinler jeneratörleri çevirecek ve jeneratörler bu mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirecektir. Bu kapsamda projede işletme aşamasındaki gürültü kaynakları, santral binası içerisindeki jeneratörler, türbinler ve elektrik motorları olacaktır. Söz konusu gürültü kaynağı ekipmanlar santral binası içerisinde kapalı ortamda olacaktır. Oluşacak gürültünün önlenmesi için teknik ünitelerin bulunduğu mekanlar izolasyon malzemeleri ile kaplanacak olup, tesis dışında gürültü oluşumu beklenmemektedir. Makine Mühendisleri Odası nın 1994 tarih ve 408 sayılı aylık yayınlarında hava emiş, motor, soğutma, tahrik elemanları, hidrolik sistemler ve yardımcı ekipmanları (pompa, kompresör vb.) için yaklaşık gürültü seviyeleri verilmiştir. Burada motorlar için gürültü seviyesi dba, diğer tahrik elemanları için gürültü seviyesi dba olarak verilmiştir. Bu durumda HES teki ünitelerdeki gürültü seviyesinin kaynaklarda dba arasında değişeceği öngörülmektedir. Proje alanına en yakın yerleşim birimi binası, 900 m mesafede yer alan ve dağınık yerleşim gösteren konutlardır. Regülatör yerinde, işletme aşamasında herhangi bir gürültü kaynağı oluşumu söz konusu değildir. Bölgenin coğrafyası dikkate alınırsa derin vadiler ve yamaçlar, birer doğal gürültü perdesi görevi görmektedir. Bu nedenle işletme aşamasında, en yakın yerleşim biriminde gürültü etkisi beklenmemektedir. V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri v.b.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri Hafriyat çalışmaları sırasında bitkisel toprak ve alt toprak ayrı depolanacak ve muhafaza edilecektir. Bitkisel toprağın yüzeyine çabuk gelişen bitkiler örtülecektir, ayrı 137

156 depolanan bitkisel toprak rehabilitasyon çalışmalarında yeniden kullanılacaktır. Rehabilitasyon çalışmaları sonucunda sahaya doğal görünüm kazandırılacaktır. V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi Proje kapsamında yapılacak taşımaların mevcut trafik yüküne etkileri ve alınması gereken önlemler raporun V.1.3. bölümünde detaylı olarak incelenmiştir. V Projenin işletilmesi aşamasında insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesinin işletme aşamasında, kullanılan teknoloji ve malzemelerden riskler meydana gelebilecektir. Kaynaklanabilecek ve insan sağlığı için olabilecek riskleri ortadan kaldırmak ve en aza indirmek için gerekli tüm yasal ve teknik tedbirler alınacak ve titizlikle uyulacaktır. Ayrıca çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek hususlar ile yangın vb. olaylara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. V Diğer Özellikler Raporun bu bölümünde değinilecek başkaca bir husus bulunmamaktadır. V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik Altyapı Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler, Vb. (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) Türkiye de mevcut elektrik ihtiyacının karşılanması için en önemli yenilenebilir kaynaklardan birisi de akarsulardır. Hidroelektrik santraller son dönemde elektrik ihtiyacının karşılanmasında ön planda ve yenilenebilir enerji üretiminde ilk sıralarda bulunmaktadır. Gerekli tedbirlerin alınması ile çevreye zararı en az projelerden biri olarak nitelendirilen hidroelektrik santraller elektrik enerjisi üretimi yapacağı için kamu yararı söz konusudur. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi de bu kapsamda planlanan bir faaliyettir. Projenin faaliyete geçmesi ile birlikte, MW kurulu güçteki Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesinde, 4.40 GWh firm (güvenilir), ve GWh sekonder (ikincil) olmak üzere yılda toplam 14,74 GWh enerji üretilerek ulusal ekonomiye katkıda bulunulacaktır. Proje inşaat aşamasında 60 kişinin çalıştırılması ve bu 60 kişinin mümkün mertebe bölgeden seçilmesi planlanmakta olup, her bir kişinin 4 kişilik aileye sahip olması durumunda 240 kişi, projenin inşaat süresi olan 2 yıl boyunca geçimini sağlayacaktır. Proje işletme aşamasında çalışacak 20 personelden içinden 15 kişinin bölgeden seçilmesi durumunda yine aynı şekilde 60 kişilik bir nüfusun projeden geçimini karşılaması muhtemeldir. İnşaat ve işletme aşamasında personelin gıda, giyim vb. ihtiyaçlarının yöreden karşılanacak olması, yöredeki ticaretin canlanmasında bir parçada olsa etkili olacaktır. Projenin inşaat aşamasında bölge halkından temin edilmesi düşünülen personele 2 yıllık bir süre için istihdam sağlanacaktır. İnşaat aşamasında çalışacak işçilere bilgi 138

157 verilmesi, ikaz levhaları v.b. uyarılar, inşaat sürecinde çalışacak personelin ihtiyaçlarının nerelerden ve nasıl karşılanacağın hakkında da bilgi verilmesi doğrultusunda önlemler alınacak olması, çalışanların ve çalışanlar aracılığıyla bölge halkının proje sahibine güvenmelerini sağlayacaktır. Proje hakkında, gazeteler aracılığıyla duyurusu yapılan bilgilendirme toplantısının yapılması ve toplantıda soru ve görüşlerin alınması bölge halkının projeye karşı varsa önyargılarını yıkmak ve halkı bilinçlendirmek adına önemlidir. Bu imkânlar yöre halkının gelirini artıracak ve bir süreliğine de olsa göçü önleyecektir. Ekonomik yapıdaki olumlu etki dolaylı olarak sosyal hayatı da etkileyecektir. Ayrıca işletme süresi boyunca işletme ve bakım için gerekli ihtiyaçların ve hizmetlerin önemli bir kısmı da bölgeden karşılanacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında personelin gıda, giyim vb. ihtiyaçlarının yöreden karşılanacak olması, yöredeki ticaretin canlanmasında bir parçada olsa etkili olacaktır. V.3.2. Çevresel Fayda- Maliyet Analizi Söz konusu HES projesi, çevresel fayda maliyeti açısından değerlendirildiğinde iki açıdan faydası bulunmaktadır. İlk olarak, üretilecek olan elektrik enerjisi ile Türkiye de ki mevcut enerji açığının bir kısmı karşılanmış olacaktır. İkinci faydası ise, projenin inşaat ve işletme aşamasında yöre ve yöre halkına sağlanacak istihdam ve ticaret faydasıdır. Projenin faaliyete başlaması ile birlikte yıllık 14,74 GWh enerji üretimi gerçekleşecektir. Gerekli çevresel önlemlerin alınması durumunda Türkiye ekonomisi ve enerji açığının kapanmasına sağlayacak katkısı önemlidir. Proje kapsamında hazırlanan ÇED Raporu nda belirtilen hususlara riayet edildiği takdirde çevresel etkilerin en aza indirilecektir. Projenin inşaat aşamasında 60, işletme aşamasında ise 20 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Mevcut personeller ve bu kişilerin bakmakla yükümlü olduğu kişilerle birlikte dolaylı olarak ortalama 300 kişiye fayda getirmesi düşünülmektedir. Çalışacak personelin mümkün olduğunca yöre halkından karşılanacaktır. Ayrıca faaliyet süresince personelin ihtiyacı olan her türlü gıda, içme-suyu, giyim, mazot vb. ihtiyaçlar yine yörede bulunan firmalardan karşılanacağı için ticarette de canlılık söz konusu olacaktır. Bölgede proje için açılacak servis yolları ve mevcut yollar kullanılacak, bu yolların ıslahı yapılacaktır. Açılacak yollar kamu kullanımına açık tutulacaktır. Bu da yöre halkının ulaşımı konusunda kolaylık sağlayacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında çevreye olabilecek en önemli etki, personelin ihtiyacı olan içme ve kullanma sularından oluşacak evsel nitelikli atık sular ve katı atıklardır. Bunlar için şantiye alanına paket arıtma tesisi yapılacaktır. Katı atıklar ise, ağzı kapalı çöp kutularında muhafaza edilecek olup, Kastamonu Belediyesi tarafından belirli aralıklarla toplanarak çöp depolama sahasına götürülecektir. Dolayısı ile projenin çevreye kimyasal, biyolojik açıdan olumsuz etkisi söz konusu olmayacaktır. V.3.3. Projenin gerçekleştirilmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi. (Proje Alanı Ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık, Balıkçılık, Arıcılık Vb. Faaliyetlere Etkileri, Projenin İnşası Ve İşletilmesi Aşamasında Çalışacak İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri Ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek Sosyal Sorumluluk Projeleri) Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin Kastamonu İli, Merkez İlçesi sınırları içerisinde Karakaya Deresi üzerinde gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Dolayısıyla 139

158 projeden doğrudan ya da dolaylı olarak etkilenebilecek bölge ilk etapta Başören Köyü ve diğer yakın yerleşim yerleri etkilenecektir. Bu etkilerin başında su tutulması sonucu ortaya çıkabilecek sulama sıkıntıları gelmektedir. Proje kapsamında Su Kullanım Hakları Raporu hazırlatılmış olup, sulama amaçlı kullanılması planlanan su miktarları çevresel akış miktarı dışında hesaplatılmıştır. Projenin gerçekleştirilmesi durumunda çevresel akış miktarı dışında hesaplanan miktar ayrıca Karakaya Deresi yatağına bırakılacaktır. Projenin işletme süresi boyunca bu tesislere bir etkisi olmayacaktır. İnşaat süresinde ise olabilecek etki, iletim tüneli inşası sırasında kullanılacak olan patlayıcılardan kaynaklanabilecektir. Kaynaklara yakın olan bölgelerde olabildiğince az patlatma yapılması, sondaj çalışmaları sırasında içme suyu olarak kullanılabilecek nitelikte su bulunması halinde alternatif kaynak olarak kamu kullanımına açık tutulması, kaynak ve isale hattına gelebilecek inşaat kaynaklı her türlü hasarın yatırımcı firma tarafından karşılanması ile bu etkiyi ortadan kaldırmak ve/veya en aza indirmek mümkündür. Proje kapsamında dere yatağına, doğal hayatın devamlılığını sağlamak amacıyla, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından belirlenmiş olan çevresel akış miktarı devamlı olarak Karakaya Deresi yatağına Bırakılan çevresel akış miktarı yaban hayatı ve çevrede bulunan diğer hayvanların su ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde tespit edilmiş olup, regülatör yerinde online sistemli AGİ ler kurulacaktır. Karakaya Deresi nin debisinin düştüğü aylarda regülatörden mansaba çevresel akış miktarı ve kadim su hakları (sulama, içme, vb.) bırakıldıktan sonra geriye kalan akımlar, minimum tek türbin debisini çevirebilecek kapasitede olmaması durumunda santral kapatılarak (santral devre dışı bırakılarak) akımların tamamı dere yatağına bırakılacaktır. Projenin uygulama aşamasından önce proje alanı içerisinde yer alan tarım arazilerinin tarım dışı amaçlı kullanılabilmesinin sağlanması amacıyla 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu nun 13. Maddesi gereği Kastamonu Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ne müracaat edilecek olup, gerekli izinler alınacaktır. Ayrıca ilgili alanlarda Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nce hazırlanacak Etüt Raporu ve Toprak Koruma Kurulu nun belirteceği hususlar doğrultusunda toprak koruma projeleri hazırlatılarak gerekli tedbirler alınacaktır. 140

159 Bölüm VI: İşletme Proje Kapandıktan Sonra Olabilecek Ve Süren Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Önlemler Genellikle tüm ülkelerde HES projeleri kesintisiz çalışan daimi işletmeler olarak tasarlanmaktadır. Projenin lisans süresi 49 yıldır. Ancak, hidrolik yapıların ömrü çok daha uzundur. Elektromekanik teçhizatın bakım ve onarımının düzenli bir şekilde yapılması ve gerekli görüldüğü durumlarda yenilenmesi halinde, önerilen tesisin daha uzun yıllar hizmet vermesi mümkündür. Faaliyetin sona ermesi durumunda meydana gelebilecek çevresel etkiler aşağıdaki bölümlerde açıklanmaktadır. VI.1. Arazi Islahı ve Reklamasyon Çalışmaları, Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi, ÇED Olumlu kararının alınmasını takiben, faaliyet sahibi tarafından 49 yıl işletilmesi planlanmaktadır. Genel olarak HES projelerinin kullanılabilirliği, belirtilen 49 yıllık süreden daha uzundur. Projeye ait ekipmanlar, mekanik teçhizat ve betonarme yapıların bakım, onarım (gövde yapısının ve su alma yapılarının rehabilitasyonu, kondüvilerin yenilenmesi, çöktürme havuzlarının bakımı ve gerektiğinde onarımı vb.) ve rehabilitasyonun düzenli olarak yapılması ile bu süre uzatılabilir. 49 yıllık süre sonunda projenin gerekliliğinin devam etmesi durumunda, elektromekanik teçhizatın (türbinlerin değiştirilmesi, türbin kanatlarının kavitasyon bakımı, kanat ayarları ve sızdırmazlık sistemi revizyonu, jeneratör sargılarının yenilenmesi, kontrol sistemlerinin revizyonu vb.) bakım, onarım ya da yenilenmesi, betonarme yapıların rehabilitasyonu ve gerekli izinlerin alınması ile işletmeye devam edilebilecektir. Lisans süresi sonunda işletmeye devam edilmesi durumunda, günün gereklilikleri ve mevzuatları göz önüne alınarak, geçmiş 49 yıllık işletmenin ekosisteme etkilerinin daha net gözlemlenmesi, beklenen ve elde edilen çevresel etkilerin, mevcut verilerle yeni önlem metotları ile yeniden değerlendirilmesi ve iyileştirme yoluna gidilmesinin uygun olacağı aşikârdır.49 yıllık lisans süresi sonunda projenin faaliyetine son verilmesi durumunda ise, su alma yapıları, santral binası gibi proje ünitelerinin kaldırılması konusunda DSİ 15. Bölge Müdürlüğü nün görüşüne başvurulacak ve çalışmalar Bölge Müdürlüğü nün uygun gördüğü biçimde gerçekleştirilecektir. Gerekli görülmesi durumunda akarsu membasında bulunan tüm yapılar ve çakıl geçitleri kaldırılarak mansaba aktarılacak, böylece akarsu doğal akışına geri dönecektir. Bununla birlikte ünitelerin sökülmesi durumunda bölgeye teraslama ve ağaçlandırma yapılacak, rehabilitasyon çalışmaları ile bölge, ekolojik durumuna en yakın durumda terk edilmesi için çalışılacaktır. Projenin kalıcı olan ünitelerinin yerleri, faaliyetin sonlandırılması ile arazi tesviye edilecek ve arazide meydana gelmiş olan tepecik ve çukurluklar düzeltilecek olup, peyzaj çalışmaları yapılarak bölge ekosistemi ile uyumlu bitkilerle rehabilite edilecektir. Arazi tesviyesi ve şekillendirilmesinin yanı sıra gerekli olan yerlerde teraslama işlemleri yapılacaktır. Düzeltilen arazinin üzerine bitkisel toprak serilecektir. Bu aşamada gerekli yerlere drenaj kanalları açılarak yüzey drenajı kontrol edilmeye ve alanda doğal drenaj yapısı oluşturulmaya çalışılacaktır. Bölgenin iklimsel özellikleri nedeniyle bol yağışlı olması, yapılacak olan reklamasyon çalışmalarında bitki örtüsünün kendini hızla yenilemesinde avantaj oluşturmaktadır. Ağaçlandırma çalışmaları Orman Bölge Müdürlüğü ile koordineli olarak gerçekleştirilecek ve flora listesinde bulunan, yörenin doğal bitki örtüsü içinde bulunan bitkiler kullanılarak yapılacaktır. VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi işletmeye kapandıktan sonra Karakaya Deresi kendi yatağında akacağından mevcut su kaynaklarına herhangi bir etki öngörülmemektedir. 141

160 VI.3.Olabilecek hava emisyonları Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi, işletmeye kapatıldıktan sonra herhangi bir hava emisyonunun oluşması beklenmemektedir. 142

161 BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu Bölümde Yer Seçimi, Teknoloji, Alınacak Önlemler, Alternatiflerin Karşılaştırılması Ve Tercih Sıralaması Belirtilecektir.) Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi Kastamonu İli, Merkez İlçesi sınırları içerisinde Karakaya Deresi üzerinde, m talveg kotunda yer alan regülatör, m uzunluğundaki bir tünel ve m kuyruk suyu kotunda yer alacak olan HES tesislerinden oluşmaktadır. Proje debisi 4,00 m 3 /s dir. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Fizibilite Raporu nda, projenin su potansiyeli ve taşkın debileri hesaplanmış, proje kapsamındaki yapılar için hidrolik hesaplarla boyutlandırmalar yapılmıştır. Kurulu Güç Optimizasyonu başlığı altında verilen çalışmalar sonucunda; proje debisi, tünel çapı, cebri boru çapı ve kurulu güç seçilmiştir. Projenin gerçekleştirilmesinin planlandığı sahanın belirlenmesinde aşağıdaki teknik, lojistik ve çevresel faktörler göz önüne alınmıştır; Arazinin kullanım değeri Proje sahasında mevzuat gereğince korunan alanların olmaması Proje sahasının jeolojik durumu Yüzeysuyu kaynaklarının düşü potansiyeli Derelerin yağış-akış ilişkisi ve meteorolojik-hidrolojik özellikleri Ayrıca proje kapsamında yapılan çalışmalar sonucu enerji üretiminin iyi olması ve rantabilitesinin büyük ölçüde iyi olması gibi sebeplerle herhangi alternatif arayışına gidilmemiştir. 143

162 BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VIII.1. Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı, Gerçekleştirilmesi planlanan Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi inşaat ve işletme projesi olumlu ve olumsuz tüm etkileri ÇED çalışmaları kapsamında incelenmiştir. Projenin mevzuata uygunluğu ve çevresel etkilerinin minimize edilmesi amacıyla izleme çalışmaları yapılacaktır. Çevresel etki değerlendirmesi çalışmasında projenin tüm olası etkilerinin önemi belirlenirken bu etkiler için uygun müdahalelerin kapsanmasına yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Ancak buna rağmen projenin hayata geçmesi ile birlikte öngörülmeyen etkiler ortaya çıkabilir ki, gerçekleştirilen izleme programı aracılığıyla elde edilen bilgiler bu etkilerin soruna dönüşmeden çözümüne olanak sağlayacaktır. Projenin inşaat aşamasında ÇED Raporu nda belirtilen çevresel önlemler ve verilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediği, belirlenen periyotlarda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen ÇED Yeterlik Belgesi bulunan firmalarca izlenecek ve ÇED Raporu İzleme Kontrol Formu hazırlanarak komisyonca belirlenen periyotlarda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. Projenin tüm aşamalarında, raporda yer alan tüm taahhütler yatırımcı firma tarafından yerine getirilecektir. Tablo VIII.1. de projenin izlenmesi konusunda zamanlama, izleme konusu ve izlemenin hangi aşamada yapılacağına dair bilgiler verilmiştir. İzleme aşamaları inşaat, işletme ve işletme sonrası olarak 3 aşamalıdır. Proje Aşaması Tablo VIII.1. Proje İzleme Programı İzleme Konusu İzleme Yeri İzleme Şekli İnşaat İşletme Evsel Atık Su Sızdırmasız Fosseptikte biriktirilecek ve dolduğunda ücreti karşılığı vidanjör ile çektirilecektir. Gözlemsel olarak incelenecek ve vidanjöre ait makbuzlar saklanacaktır. İnşaat İşletme Evsel Katı Atık Çalışma alanı ve çalışma alanında bulunan personel evinde bulunan evsel nitelikli katı atık kutuları Gözlemsel olarak incelenecek ve katı atıkların Kastamonu Belediye Başkanlığı na ait Katı Atık Depolama Tesisi ne gönderilmesi ile alınacak olan makbuzlar saklanacaktır. İnşaat İnşaat Hafriyat Atıkları Kültürel, Arkeolojik Varlıklar Çalışma alanı (yükleme, boşaltma vb.) İnşaatın yapılacağı arazi Gözlemsel olarak izlenecek ve DSİ 22. Bölge Müdürlüğü tarafından uygun bulunan kazı fazlası malzeme depo alanlarında toplanacaktır. Gözlemsel olarak izlenecektir. Çalışma alanında tarihi, kültürel, arkeolojik varlıklara rastlanması durumunda Müzeler Müdürlüğü ne haber verilecektir. İşletme Çevresel Akış Miktarı Karakaya Deresi yatağı Gözlemsel ve ölçümler ile izlenecek, DSİ ile koordineli olarak kurulacak AGİ ile düzenli online olarak ölçüm yapılacaktır. İnşaat Karakaya Deresi Yatağı Çalışma alanı içinde kalan çay yatağında Gözlemsel olarak izlenecek, hafriyat atıkları, diğer atıklar nedeniyle akarsu yatağına müdahale edilmemesi, daraltılmaması, kirlilik yükü oluşturulmaması nedeniyle akarsuda bulanıklık gözlemlendiğinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın yetki verdiği laboratuarlarca analiz yaptırılacaktır. 144

163 Proje Aşaması İnşaat İşletme İnşaat İşletme Sürekli İzleme Konusu Tehlikeli Atıklar İş Sağlığı ve Güvenliği Yerel Halkın Güvenliği İzleme Yeri Çalışma alanı ve personel evinde Çalışma alanında Çalışma alanı ve ulaşım yollarında İzleme Şekli Gözlemsel olarak izlenecek, tehlikeli atık biriktirilen çöp kutuları lisanslı firmalar tarafından teslim alındığına dair Ulusal Atık Taşıma Formu saklanacak ve yıllık olara atık beyanında bulunulacaktır. Gözlemsel ve yazılı liste ile izlenecek, oluşturulacak olan liste ile iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyulup uyulmadığı kontrol edilecektir. Gürültü seviyesinin ölçülerek 70db den fazla olması durumunda işçilere kulaklık vb. gereçler, çalışılan işin mahiyetine göre toz emisyonu için maskeler verilecek. Gözlemsel olarak izlenecektir. Hafriyat atıklarının taşınması sırasında kullanılacak yollarda güvenlik önlemleri alınacak, güzergah boyunca uyarı tabelaları bulundurulacak, uyarı levhalarının yerinde olup olmadığı kontrol edilecek, patlatma yapılmadan önce sesli uyarı sistemi ile halk bilgilendirilecek, patlatma öncesi alanda yetkili kişiler dışında kimsenin kalmadığı kontrol edilecek, şantiye alanına girilmesi engellenecektir. İnşaat İşletme Gürültü Çalışma alanına en yakın konut çevresinde Analiz/ölçüm yöntemiyle izleme yapılacak, şikayet durumunda ölçüm ile izlenecek olup, inşaat alanına en yakın konuta olan etkisini incelemek için belirlenen noktalarda ölçüm yapılacaktır. İnşaat İşletme Emisyon Proje alanında belirlenen noktalarda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından Yeterlilik Belgesi almış laboratuarlar tarafından ölçüm yapılacaktır. İnşaat İşletme Titreşim Patlatma yapılan yere en yakın yerleşim birimlerinde Analiz/ölçüm yöntemiyle izleme yapılacak, şikayet olması durumunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından Yeterlilik Belgesi almış kuruluşlarca ölçüm yapılacaktır. İnşaat İnşaat İnşaat İnşaat İşletme Sonrası Orman İzni Tarım İzni Peyzaj Sondaj ve Zemin Emniyeti Proje ünitelerinin orman arazisi vasfında bulunan kısımlarında Proje ünitelerinin tarım arazisi vasfında bulunan kısımlarında Proje üniteleri inşaatının tamamlanması sonucu kalan alanlar Proje alanında Yazılı izin ile Orman Ön İzni ve Kesin izin alınması için gerekli işlemler yapılacak, alınan izin ve evraklar saklanacaktır. Yazılı izin ile tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanılması için alınması gereken izinler takip edilecek ve evrakları saklanacaktır. Gözlemsel olarak izlenecek, inşaat sürecinin bitmesi ile özellikle ünite alanlarının etrafında ve bozulan diğer alanlarda bitkisel toprak tabakasının örtülüp örtülmediği kontrol edilecek, bozulan peyzaj düzenlenecektir. İnşaata başlamadan önce kesin proje aşamasında sondaj çalışmaları yapılacak, zemin emniyetinin sağlanıp sağlanmadığı, zemin yapısında uygun önlemlerin alınıp alınmadığı kontrol edilecek. 145

164 VIII.1.2. Acil Müdahale Planı İnşaat ve işletme aşamasında tesiste oluşabilecek acil durumlar yangın, su baskını (sel), deprem, salgın hastalık, iş kazaları ve çevre kazaları olarak belirlenmiştir. Bu acil durumlara hazırlıklı olmak ve acil durum anında müdahalede bulunmak üzere İşletme Müdürü liderliğinde Acil Durum Organizasyonu oluşturulacaktır. Tesis müdürü, Acil Durum Organizasyonu nu çalıştırmak ve yönetmek ile görevlidir. Acil Durum Ekibi nde söndürme, kurtarma, koruma, ilk yardım ekipleri yer almaktadır. Ekiplerin Görevleri ve Sorumlulukları a) Söndürme Ekibi: Öncelikle yangının söndürülmesinden sorumludur. Yangını haber alan ekip personeli söndürmede kullanılması gereken cihaz ve teçhizatı ile birlikte yangın mahalline en kısa sürede ulaşıp söndürme ve yangının yayılmasını önleme çalışmalarına başlar. Yangının yayılmasını önlemek için kapı ve pencereler kapalı ama kilitsiz tutulur. Görevliden başkasının yangının bulunduğu bölgeye yaklaşmasına izin verilmez. Yangın kapalı alanda ise gaz maskeleri kullanılır. Açık alandaki yangınları söndürme işlemi rüzgar arkaya alınarak önden arkaya doğru söndürülür. b) Kurtarma Ekibi: Yangının çıktığı bölgede ve yayılması muhtemel bölgede bulunan öncelikle insanları bölgeden kurtarmak ve tehlike bölgesinin dışına çıkarmakla görevlidir. Bu ekip ikinci öncelikle yangın bölgesinde bulunan değerli evrak ve malzemeler ile taşınabilir malları yangından uzaklaştırmak ve toplanma bölgesine ulaştırmakla görevlidir. Makinelerin hazır olmasından sorumludur. c) Koruma Ekibi: Kurtarma bölgesine ulaştırılan malzeme ve diğer cisimleri her türlü talana karşı ve başka şekilde zarar görmesine karşı korumak, yangın mahalline görevlilerin dışındaki çalışanların girişine engel olmakla görevlidir. Bu ekip aynı zamanda tesisteki eksik personel sayısını bildirip, bulunabileceği bölüme süratle söndürme ve kurtarma ekibine bildirecektir. d) İlk Yardım Ekibi: Toplanma bölgesinde görev yapar ve bölgeye getirilen yaralıların ilk müdahalelerinin yaparak sevkine refakat eder. Bu ekip aynı zamanda ambulans, hastane koordinasyonunu sağlamakla birlikte sevk edilen personel varsa takibini yapar. İlk yardım ekibi acil durumlarda ihtiyaç duyulabilecek her türlü malzemenin hazır bulundurulmasından da sorumludur. Projenin inşaat aşamasına geçmesi ile birlikte daha detaylı olarak hazırlanacak olan Acil Müdahale Planı için bu bölümde, örnek oluşturması gereken ve olabilecek söz konusu acil durumlara karşı başlıca yapılması gereken müdahale ve yöntemleri anlatılmaya çalışılmıştır. Deprem ve sel gibi doğal afetlere, yangın, iş kazası, çevre kazası, salgın hastalık gibi oluşabilecek olaylara karşı tesisi hazırlamak bu planın ana amacıdır. Oluşabilecek acil durumlar karşısında maddi ve manevi kayıpları en aza indirmeyi hedefleyen bu plan tüm çalışanlar için bir kaynak oluşturmaktadır. 150

165 Muhtemel acil durumlarda genel olarak hazırlanmış olan Acil Eylem Planı Şekil VIII deki gibi uygulanacaktır. Tesis için hazırlanan Acil Eylem Planı İl Sivil Savunma Müdürlüğü ne onaylatılacaktır. Şekil VIII Acil Eylem Planı Çalışanları bilinçlendirerek oluşabilecek acil durumlar karşısında en kısa sürede organize olarak müdahaleyi gerçekleştirmek suretiyle çevre ve topluma yansıyabilecek zararlı etkiyi en az düzeye indirmek bu planın amaçlarındandır. Acil durum planı, Taşçiftlik Regülatörü ve HES proje sahasında yer alan tüm ünite ve binalarda oluşabilecek acil durumlara karşı önceden alınacak tedbir ve önlemler dahil olmak üzere acil durumlara müdahale yöntem ve metotlarını içerir. 151

166 Şekil VIII Acil Durum Organizasyon Şeması VIII Acil Durum Meydana gelen acil durumlarda acil durumu ilk gören kişi ve acil durum bölgesinde olan diğer personel acil durum çağrısını alır almaz yapmaları gereken ilk müdahale var ise bu müdahaleyi hiç kimsenin talimatına gerek duymadan yapmalıdırlar. Örneğin yangının ilk başlangıcında 2 dakika içerisinde yangın söndürme tüpü ile müdahale etmek, acil durum alanında bulunan teçhizat, ekipman ve gerekiyorsa tesisi durdurmak v.b. gibi. Acil durum duyurusunu alan acil durum ekibi hangi acil durum söz konusu ise o acil durum planında belirtildiği şekilde hareket eder. Acil durum ekibinin olaya müdahale kararı acil durum ekip lideri tarafından verilir. İlgili acil durumun müdahale planında belirtildiği şekilde acil duruma ilk müdahale acil durum ekibi tarafından yapılır. Acil durum sorumlusu acil durum ekibinin acil duruma yaptığı müdahaleyi takip eder. Acil durumu komple yönetir. Gerektiğinde acil duruma müdahalede yöntem ve öncelikleri belirler. Acil duruma müdahalede profesyonel ekiplerin müdahalesine ihtiyaç olabilir. İlgili acil durum sorumlusu ve olmadığı durumlarda acil durum ekip liderinin talimatı ile dış kuruluşlardan acil yardım ve müdahale talebinde bulunulur. Dış kuruluşlar ile ilgili ilk temas nöbetçi memurluk tarafından sağlanabileceği gibi acil durum sorumlusu da direkt iletişim kurabilir. Acil durumun oluşumu ve acil durumun bildirimi ile birlikte acil durum eylem planlarında belirtildiği şekilde olay mahallinde bulunan personelin tahliyesi gerekebilir. Olay mahallinde bulunan personelin tahliye kararı acil durum ekip lideri tarafından 152

167 verilebileceği gibi deprem, yangın gibi acil durumlarda personel olay bölgesinden tahliye duyurusunu almadan da doğal olarak yapacaktır. Acil durumun sona ermesi ile beraber, olay yerinde incelemelere başlayarak son durum değerlendirmesi yapacaktır. Bu değerlendirmeler en azından aşağıdaki kapsamda yapılmalıdır: Olayın manevi ve maddi boyutu Olayın çıkış nedeni Olayın çıkışında ihmal ve tedbirsizlik var ise sorumluları Olaya müdahale sırasında başarı gösteren personelin isimleri Olaya müdahale etme süresi ve ekiplerin hareket tarzı konusunda, sorumlu kişi/kişilerin başarı veya hataları Bu değerlendirmenin ardından en kısa sürede, elde edilen bilgiler ışığında gerekli düzeltici ve/veya önleyici faaliyetlere karar verilir, bu faaliyetlerin planlaması yapılır. Tüm bu bilgiler toplantı tutanağı şeklinde rapor edilir. VIII Yangın Yangını ilk gören kişi telaşlanmadan, panik yaratmadan ve kararlı hareket ederek öncelikle telsiz kullanarak yok ise telefon ile acil durum sorumlusuna bildirir. Bildirim sırasında yanan malzeme, ortamın durumu ve tam bulunduğu yer açıkça belirtilmelidir. Eğer yangın olan bina veya sahada yangın alarm siren sistemi var ise bu düğmeler kullanılarak da yangın haber verilir. Ayrıca yangını gören kişi ve sireni duyanlar yangın var diyerek bağırırlar. Yangın söndürme tüpünü kullanan personel yangının başlangıcında mutlak suretle en yakındaki yangın söndürme tüpünü kullanır. Tesis genelinde yaygın olarak yangın söndürme tüpü bulundurulacaktır. Yangın alarmını veren kişi bulunduğu alandan acil durum ekiplerini ilk olarak olay yerine yönlendirebileceği bir yerde bekleyerek acil durum ekip üyelerine yangının yerini ve gördüklerini anlatır. Söndürme ekibi yangına müdahale ederken dikkat etmesi gerekenler: Yangın yerinde duman var ise eğilerek ilerle ve dumandan kendini koru. Tüp yangını durumunda soğutma işlemi yap, fazla yaklaşma. Yaralıları olay yerinden derhal uzaklaştır. Yangın bölgesinde sıcak malzemeleri tutarken, yanmaz eldiven kullan. Yangın söndükten sonra yeniden başlamasını engellemek için nöbet tut. Zehirlenme, baş dönmesi veya baygınlık durumu var ise dışarı çık ve durumunu ilk yardım ekibine bildir. Yangına müdahale ederken her zaman rüzgarı arkana al. 153

168 Yoğun duman çıkan yangınlarda, etkilenmemek için lansı sis pozisyonunda kullan. Sıvı yangınlarında kesinlikle su tutma. Köpüklü söndürücü kullan. İtfaiye aracının köpük tankı vanasını önce az aç, duruma göre ayarını yap. İtfaiye aracının yanına her zaman su takviyesi için arozöz çağır. Yangın hortumunu iki kişi tut. Yangın sırasında ilerlerken, bastığın yerlere dikkat et. Öncelikle kendini yangından koru. Ateşe yaklaşmadan yangın söndürme tüpünün vanasını kesinlikle açma. Kullandığın yangın söndürme tüpünü yan yatır. Gaz veya akaryakıt yangınlarında öncelikle gaz veya akaryakıt akışını mutlaka kes. Akaryakıt yangını ise yangın söndürücü tüpünü ateşin ön tarafına doğru püskürt. Ofis binalarındaki yangın ikaz alarm sistemlerinin 3 ayda bir sorumluları tarafından kontrol edilmesini ve raporlanmasını sağlamak, takip etmek. VIII Deprem Deprem sırasında ve sonrasında personelin alması gereken önlemler; Deprem esnasında; - İç mekanda iseniz sağlam bir masa veya sıra altına girin. Pencere, kapı eşiği, ağır mobilya veya araçların uzağında durun. Bina sallanırken merdiveni kullanmayın. - Dışarıda iseniz açıklığa ilerleyin, bina ve enerji hatlarından uzaklaşın, - Araba sürüyor iseniz emniyetli bir yerde durun ancak dışarı çıkmayın. Köprü üzerinde kavşakta veya tünelde durmayın. Mümkün olduğunca çabuk trafiğe çıkın. Ağaç, elektrik lambaları, enerji hatları veya levhaların altında durmayın. Depremden sonra; - Sakin kalmaya çalışın. - Derhal amirinize haber verin. Tüm elemanları sayın, emniyette ve yaralanmamış olduklarından emin olun. Yaralıları bildirin. - Kontrole çıkın. Bu aşamada öncelikler listesini izleyin. - Yapısal hasarları denetleyin. Eğer emniyetli görünmüyor ise yanına yaklaşmayın. - Denetleme ve kontrol tamamlandığında bulgularınızı derhal amirinize bildirin. 154

169 VIII İş Kazaları Amacı; kanamalı ve/veya hareket edemeyecek derecede hasar ile oluşan iş kazalarında kazazedeyi en kısa sürede gerekiyorsa ilk yardımını da yaparak kaza mahallinden en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırarak kaza sonrası kazazedede oluşabilecek kayıpları en aza indirmektir. İş kazasına maruz kalan personel, bulunduğu yerden hareket etmeden telsizi var ise telsiz ile yok ise bağırmak veya elindeki bir cisim ile vurarak ses yapmak sureti ile kendisini fark ettirmeye çalışmalıdır. İş kazasını ilk gören kişi, yaralı veya yaralıların çalışan tesis ve/veya ekipmanı durdurmak gerekiyor ise öncelikle acil durdurma düğmesini kullanarak veya telsiz ile acil durum sorumlusuna bilgi vererek ekipman veya tesisin durması sağlar. Telsizi var ise telsiz ile yok ise en yakın telefondan iş kazasının nerede olduğu, yaralıların sayısı ve durumu hakkında bilgiyi verir. Telefon veya telsize ulaşamaz ise bağırarak bizzat giderek durumu bildirir. Görevli ekipleri olay mahalline yönlendirmek için pozisyon alır. İlk yardım eğitimi var ise yaralılara ilk yardıma başlar. Yangın tehlikesi var ise yangın söndürme tüpleri ile müdahale eder. VIII Çevre Kazaları Acil durum ve arızalara bağlı olarak meydana gelebilecek çevre kazalarında, insan ve çevre sağlığına en az zarar verilecek şekilde, gerekli önlemlerin alınması, kirliliklerin uygun yöntemlerle temizlenmesi ve gerekli iletişimin sağlanmasıdır. Çevre kazalarına şu örnekler verilebilir: Tehlikeli kimyasal malzemelerin ve atıkların (yağ, mazot, asit, baz vb.) dökülmesi veya sızması sonucu toprağa, yerüstü sularına karışması Atık suların (evsel atık su veya yağlı yıkama suları) arıtılmadan ve kontrolsüz alıcı ortama deşarj edilmesi Tehlikeli Kimyasallar Sızan veya dökülen malzeme alev alabilecek bir malzeme ise buna sebep olabilecek tüm ekipmanlar kapatılır ve ateşle yaklaşılmasına engel olunur. Sızan veya dökülen malzemenin yayılmasını, içme suyu, kullanma suyu, kanalizasyon veya yağmur suyu hatlarına ve toprağa karışmasını önlemek için malzemenin etrafına tıraş ile set yapılır. Set ile çevrilen kimyasal malzeme, miktarına göre, bulunduğu bölgeden pompa, bez veya emici malzemelerle alınır. Toplanan malzemeler kapalı, güvenli varillerle, tehlikeli atık poşetlerine konur ve yine yanıcı özellik gösterebileceğinden dikkatli davranılır. Poşetlerin veya varillerin üzerlerine tehlikeli atık etiketleri yapıştırılır ve tehlikeli atık alanına götürülür. Tesis Müdürü ile irtibata geçilerek bu atıkların güvenli bir şekilde bertaraf edilmesi sağlanır. Sızıntı ve dökülmenin olduğu bölge su ile yıkanarak temizlenir. 155

170 Tehlikeli kimyasalın toprağa, yer altı ve yerüstü sularına karışması engellenememiş ise ve bu durum insan sağlığı için tehdit oluşturuyor ise tesis müdürüne haber verilerek durumun ilgili resmi kurum ve kuruluşlara aktarılması sağlanır. Atık Suların Kontrolsüz Deşarj Edilmesi Deşarj edilen atık suyun mümkün ise akışı durdurulur veya depolanması sağlanır. İnsan sağlığını tehdit edecek boyutta bir deşarj olmuş ise Tesis Müdürüne haber verilerek durumun ilgili resmi kurum ve kuruluşlara aktarılması sağlanır. Çevre kazasına neden olan arıza veya kazanın tekrarının önlenmesi için gereken tüm önlem, bakım ve tamiratlar ilgili birim sorumluları tarafından yaptırılır. Çevre kazalarından sorumlu acil durum sorumlusu ekibi toplayarak toplantı yapar. Toplantıda çalışanların, komşuların veya çevre halkının sağlığını tehdit eden ve/veya kontrol edilemeyen büyük çaplı çevre kazalarında ilgili resmi kurum ve kuruluşlara haber verilmesi kararı verilebilir. İçme ve kullanma sularını tehdit eden kazalara veya tehlikelere karşı toplantıda alınacak karar sonrası acil durum sorumlusu içme ve kullanma sularının analizi yaptırarak, gerekli önlemeler alınmasını sağlar. Gerekli olan düzeltici faaliyetlere ve önleyici faaliyet önerilerine karar verilir. Ayrıca inşaat aşamasında faaliyet sırasında kullanılacak iş makinelerinden ve nakliye araçlarından kaynaklanabilecek kazaları önlemek amacıyla; Tesis ile hafriyat alanı arasında malzeme taşımada kullanılan kamyonlardan kaynaklanabilecek olası kazaları önlemek için sürücülerin trafik kurallarına ve hız limitlerine uymaları sağlanacaktır. Faaliyet alanında yer alan iş makinelerini kullanma ehliyetine sahip operatörden başkasının kullanmasına izin verilmeyecektir. Faaliyette kullanılan iş makinelerine sorumlu personel dışında çalışanların fazla yaklaşmaması sağlanacak ve gerekli yerlere uyarı levhaları asılacaktır. Makinelerin periyodik bakımları belirlenecek işletme bakım talimatına göre yapılacaktır. Herhangi bir arıza anında çalışan makine tamamen durdurulacak, varsa elektrik bağlantısı kesilecek ve uygun iş elbiseleri ile konusunda uzman kişilerce bakım ve onarım yapılacaktır. Herhangi bir kaza durumunda en yakın sağlık merkezinden gerekli yardım istenecektir. Faaliyet sahasında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme cihazı (kazma, kürek, balta, su kovası vs.) bulundurulacak, konu ile ilgili kullanılacak araç ve gereçlerin kullanımları çalışanlara öğretilecek, şantiye hiçbir zaman boş bırakılmayacak, bunun için şantiyede sürekli bir bekçi görev alacaktır. Yangın konusunda hassas davranılacak olup sahada ateş yakılmayacak, çalışan işçiler sürekli kontrol edilecek ve uyarılacaktır. 156

171 Faaliyet sırasında 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Proje alanına uyarı levhaları asılarak yabancıların alana girmesi ve muhtemel kazalar önlenmeye çalışılacaktır. Aşağıda Acil durumda hareket planı akış diyagramı şu şekilde şematize edilmiştir: Şekil VIII Acil Durumda Hareket Tarzı Akış Diyagramı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) 157

172 Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirlenen tüm hususlara uyulacaktır. Kullanılan teknoloji ve malzemeden kaynaklanabilecek kaza riskine karşı tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden ve Taş ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzüğe uyulacaktır. Bu tüzüğe göre sahanın fenni nezaretçisi, işçi sağlığı ve iş güvenliği gereklerinin yerine getirilmesinden ve işletmenin teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılmasından sorumludur. Ayrıca iş kazası ihtimaline karşı ocak alanında uygun bir yerde yeterli donanımda bir ecza dolabı ve en yakın sağlık ocağına ulaşmak için bir araç bulundurulacaktır. Nakliye esnasında olabilecek trafik kazalarına karşı tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Ocak alanının etrafı tel örgü ile çevrilecek, görülebilecek yerlere uyarı levhaları asılacaktır. Proje alanında İl Özel İdare Müdürlüğü nün belirleyeceği sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacak ve uyarıcı tabelalar ile sivillerin alana girmesi ve muhtemel kazalar önlenmeye çalışılacaktır. Kullanılacak teknoloji ve malzemelerden kaynaklanabilecek kazalardan bir diğeri de malzeme taşımada kullanılan kamyonlardan kaynaklanabilecek olası trafik kazalarıdır. Bunlara mahal vermemek için sürücülerin trafik kurallarına ve hız limitlerine uymaları sağlanacaktır. Herhangi bir kaza durumunda en yakın sağlık merkezinden gerekli yardım istenecektir. Malzemenin taşınması sırasında yerleşim birimlerinden geçerken sürücülerin hız limitlerine uymaları sağlanacaktır. Yerleşim yerlerinden geçerken kamyon sürücüleri, daha dikkatli olmaları hususunda uyarılacaktır. Ayrıca taşıma işlemi gündüz ile saatleri arasında yapılacaktır. Nakliye sırasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca faaliyet sahasında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme cihazı (kazma, kürek, balta, su kovası vs.) bulundurulacak, şantiye hiçbir zaman boş bırakılmayacak, bunun için şantiyede sürekli bir eleman görev alacaktır. Yangın konusunda hassas davranılacak olup; sahada ateş yakılmayacak, çalışan işçiler sürekli kontrol edilecek ve uyarılacaktır. Makineler sadece ilgili operatör tarafından ve kullanım talimatına uygun olarak çalıştırılacaktır. Çalışan işçiler periyodik olarak eğitilecektir. Ayrıca makinelerin periyodik bakımları belirlenecek işletme bakım talimatına göre yapılacaktır. İşletmede orman yangını söndürme araç ve gereçleri hazır bulundurulacak, konu ile ilgili kullanılacak araç ve gereçlerin kullanımları çalışanlara öğretilecek, araç ve gereçler devamlı bakımlı bulundurulacaktır. Bu konuda en yakın Orman İdaresi ile iletişim kurulacak ve gerek işletmede gerekse civarda çıkabilecek orman yangınları ivedi olarak Orman İdaresine bildirilecek ve olası bir orman yangınında çalışanların tümü ile yangına müdahale edilecektir. Tesiste, acil bir durumda uygulanacak etkili önlemler, olası acil durumlar göz önüne alınarak tesisin proje ve inşaat aşamasında dizayn edilmiştir. Acil bir durumda meydana gelecek zararları en aza indirmek amaçlanmaktadır. Tesiste çalışan 158

173 personel, oluşabilecek acil bir durumda, müdahale organizasyonunu gerçekleştirme ve panik yaşanmaması için gerekli önlemlerin alınabilmesi konusunda bilinçlendirilecektir. Tesis yangın ekipmanları, acil durum planı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak belirlenmiştir. Tesiste bulunan tüm yangın ekipmanları, tarih ve 7/7551 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İş Yerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük ve tesisin yangından korunma tedbirleri çerçevesinde tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyularak tesisi projelendirilmiştir. Tesiste tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ne uyulacaktır. VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının İkinci Paragrafında Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi için hazırlanan ÇED Raporu na ÇED Olumlu kararının verilmesinden sonra, proje sahibi ÇED Yeterlik Belgesi ne sahip kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerine ait taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptıracaktır. Bu çerçevede tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Tebliği Ek-4 te yer alan Nihai ÇED Raporu İzleme Raporları Formu komisyonun belirleyeceği periyotlarda doldurularak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na iletilecektir. 159

174 BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) Taşçiftlik Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılan halkın katılımı toplantısının yeri ve saati konusunda Kastamonu İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü nün onayı alındıktan sonra, Halkın Katılım Toplantısı nın halka duyurulması için toplantının yerini ve saatini içeren bir ilan Kastamonu da yerel bir gazeteye (merkez ve ilçelerde yayınlanan) ve biride ulusal düzeyde yayın yapan bir gazetede yayımlanmıştır. Projenin Halkın Katılımı Toplantısı, tarihinde saat 14:30 da Kastamonu ili, Merkez ilçesi, Başören Köyü, Köy Konağı nda yapılmıştır (Bkz. Şekil X.1., Şekil X.2., Şekil X.3. ve Şekil X.4.). Toplantıya -Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yetkilileri -Kastamonu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü yetkilileri, -Kastamonu İl Özel İdaresi yetkilileri, -DSİ 23. Bölge Müdürlüğü yetkilileri, -Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü yetkilileri, -Yöre halkı ve muhtarlar, -Yatırımcı firma yetkilileri tarafından katılım olmuştur. Toplantıda proje özelliklerini belirten bir sunum power-point programı vasıtası ile yöre halkına ve ilgili kurum yetkililerine anlatılmış ve sorulara cevaplar verilmiştir. Halkın Katılımı Toplantısı nda gündeme gelen konulardan, istihdama ilişkin bilgiler raporun I. bölümünde, can suyu ve su haklarına ilişkin bilgiler V.2.3. ve V.2.4 no lu bölümlerinde açıklanmıştır. Şekil X.1. Halkın Katılımı Toplantısı ndan Görünüm 160

175 Şekil X.2. Halkın Katılımı Toplantısı ndan Görünüm Şekil X.3. Halkın Katılımı Toplantısı Sonrası Arazi Gezisinden Görünüm. 161

176 BÖLÜM X: SONUÇLAR (Yapılan Tüm Açıklamaların Teknik Olmayan Bir Özeti, Projenin Önemli Çevresel Etkilerinin Sıralandığı ve Projenin Gerçekleşmesi Halinde Olumsuz Çevresel Etkilerin Önlenmesinde Ne Ölçüde Başarı Sağlanabileceğinin Belirtildiği Genel Bir Değerlendirme, Proje Kapsamında Alternatifler Arası Seçimler ve Bu seçimlerin Nedenleri) Proje kapsamında yapılacak olan tüm çalışmaları ve bunlara karşı alınacak önlemler diğer konu başlıkları altında detaylı olarak verilmiştir. Taşçiftlik Regülatörü, iletim tüneli, yükleme havuzu, cebri boru ve HES ile ilgili kurulacak tesislere kurulu güç optimizasyonu sonucu karar verilmiştir. Proje kapsamında başka bir alternatif planlanmamış olup, topografyaya en uygun iletim yapısı Tünel Tipi ve kurulu güç 3,794MWm/3,681 MWe seçilmiştir. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi kapsamında, projenin nehir tipi santral olması ve enerji üretiminde kullanılacak suların regülatörle çevrilecek olması nedeniyle, bir depolama söz konusu değildir ve dolayısıyla bir rezervuar işletme politikası ile optimizasyon çalışması uygulanmamıştır. Proje kapsamında regülatör, m uzunluğunda iletim tüneli, bir yükleme havuzu, 2,95 m çapında ve 93,40 m uzunluğunda cebri boru ve tek santral kurulması planlanmaktadır. Proje kapsamında çalışanların sosyal ihtiyaçlarının karşılanması, iş makinelerinin ve nakliye kamyonlarının gerekli durumlarda bakım ve onarımlarının yapılabilmesi için şantiye sahası ve kazı işleri sonucu oluşacak hafriyatın depolanması amacıyla kazı fazlası malzeme depo alanları oluşturulması planlanmaktadır. Proje ünitelerinin inşasında gerekli olacak doğal gereçler ve beton malzeme, proje yakın çevresinde bulunan ruhsatlı malzeme sahaları ve hazır beton üretim tesislerinden satın alma yoluyla temin edilecektir. Projenin Çevresel Etkilerine Dair Genel Değerlendirme Proje kapsamında yer alan ünitelerin inşaatı aşamasında oluşacak toz ve gaz emisyonları, gürültü, vibrasyon, trafik yoğunluğu ve işletme döneminde su miktarının azalması gibi faktörler nedeniyle, projenin çevresel etkileri oluşacaktır. Proje kapsamında yapımı planlanan ünitelerin inşaatları esnasında, iletim tüneli ve cebri boru inşası için tünel güzergahı boyunca yer altında patlatma gerçekleştirilecektir. Patlayıcı maddeler için Kastamonu Valiliği nden gerekli izinler alınacak, patlayıcı üreticilerinden satın alınan ürünler yönetmeliklere uygun olarak proje sahasına taşınacaktır. Proje kapsamında yapılacak patlatma işlerinde kullanılacak patlayıcı maddeler, proje sahasında depolanmayacak, yetkili satıcılardan tedarik edilerek önceden planlanan patlatma zamanlarında ihtiyaç kadarıyla proje alanına getirtilecek ve tamamı kullanılacaktır. Patlatmadan kaynaklı olarak oluşması muhtemel kaya fırlaması, hava şoku gibi etmenlerin, yapılan hesaplamaların sonuçları değerlendirildiğinde, proje alanına yakın yerleşim birimlerinde olumsuz etki yaratmayacağı öngörülmektedir. Proje kapsamında oluşacak kazı fazlası malzemelerin depolanması sırasında doğal yüzey akışının bozulmamasına dikkat edilecektir. Proje kapsamında oluşacak kazı fazlası malzemelerin, eğimli arazilerden gelişigüzel Karakaya Deresi yatağına bırakılmayacaktır. Yapılacak tüm çalışmalar arazilerde tahribata neden olmayacak ve su akış rejimi ile kalitesini olumsuz yönde etkilemeyecek şekilde yürütülecektir. Depolama sırasında malzemenin yüksekliği ve eğimi, akmaları önleyecek şekilde 162

177 ayarlanacaktır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G) Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Projenin inşaat aşamasında yaklaşık 60 kişinin çalışması planlanmıştır. İnşaat aşamasında çalışacak personelin ihtiyaçları prefabrik şantiye alanından sağlanacaktır. Şantiye alanında prefabrik konteynırlar kullanılacak olup İnşaat aşamasının tamamlanmasının ardından binalar kaldırılarak şantiye sahası boşaltılacaktır. Tesisin işletme aşamasında ise 20 kişi çalışacaktır. Projenin inşaat aşamasında, alanda çalışacak iş makineleri ve kullanılacak araçlar için motorin ve madeni yağ ihtiyacı söz konusu olacaktır. İhtiyaç duyulan akaryakıt ve madeni yağlar yakın çevredeki GSM Ruhsatlı akaryakıt istasyonlarından temin edilecektir. İnşaat sırasında kazıdan çıkacak malzemeler çevreye zarar vermeyecek şekilde depolanacaktır. Projenin inşaat süresi boyunca yerel halk için büyük ölçüde iş imkanları yaratılarak yöredeki işsizliğe büyük ölçüde katkı sağlanacaktır. İnşaat aşamasında kullanılacak makine ve ekipmanların yakıt ikmalleri, bakım ve onarımları İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlı benzin istasyonlarında yapılacaktır. İnşaat aşamasında personelden kaynaklanacak yaklaşık 80,4 kg/kişi-gün miktarındaki evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. madde gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla Belediye tarafından gösterilecek uygun bir yere götürülerek bertaraf edilecektir. Katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) hükümlerine uyulacaktır. Projenin işletme aşamasında personelden kaynaklanacak yaklaşık 26,8 kg/gün miktarındaki evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazete de (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrol Yönetmeliği 18. madde gereğince çevre sağlığını bozmayacak, sızdırmaz özellikli, ağzı kapaklı çöp bidonlarında biriktirilecek ve belirli aralıklarla belediye tarafından gösterilecek uygun bir yere götürülerek bertaraf edilecektir. Katı atıkların toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) uyulacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların değerlendirilebilir sınıfa girenleri (plastik, cam, kağıt, metal kutular v.b.) tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve kazanımı sağlamak için lisanslı geri kazanım firmalarına satılarak bertaraf edilecektir. Ayrıca inşaatta kullanılacak malzemelerin değerlendirilebilir sınıfına giren çimento torbaları, saç ve metal parçaları, ambalaj ve kutular kereste vb. atıkları, kağıt ve kağıt ürünleri, plastik atıklar olarak ayrı özel konteynırlarda depolanarak toplanacak, biriktirilecek ve geri kazanımı sağlanacaktır. Ambalaj atıklarının toplanması, geri kazanımı ve bertarafı konularında tarih 163

178 ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında İnşaat aşamasında çalışacak 60 kişilik personelin kullanacağı suların % 100 ünün atık su olarak geri döneceği kabulüyle, personelden kaynaklanan evsel nitelikli atıksu miktarı; 9 m 3 /gün ve kirlilik yükü g BOI/gün olarak hesaplanmıştır. İşletme aşamasında çalışacak 20 kişilik personelin kullanacağı suların % 100 ünün atık su olarak geri döneceği kabulüyle, personelden kaynaklanan evsel nitelikli atıksu miktarı; 3 m 3 /gün ve kirlilik yükü g BOI/gün olarak hesaplanmıştır. İnşaat aşamasında tozumanın önlenmesi amacıyla kullanılacak suyun bir kısmı buharlaşacak, bir kısmı ise yüzey ve yer altı sularına karışacaktır. Bu nedenle tozumanın engellenmesinden kaynaklanacak atıksu oluşu olmayacaktır. İnşaat ve işletme aşaması için, proje alanına personelden kaynaklanan evsel nitelikli atıksular için Paket Arıtma Tesisi kurulacaktır. Oluşan atıksular tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (Değişik: tarih ve sayılı R.G.) deşarj standartlarına uygun olacaktır. Projede doğal yaşamın sağlanabilmesi amacıyla ekim, kasım, aralık, ocak, şubat, mayıs, haziran,temmuz, ağustos aylarında (10 ay) 0,35 m 3 /s, mart ve nisan aylarında (2 ay) aylarında 0,5 m 3 /sn miktarındaki çevresel akış miktarı Karakaya Deresi yatağına bırakılacaktır. Ayrıca çevresel akış miktarı suyundan ayrı olarak teessüs etmiş tüm su hakları için de Su Kullanım Hakları Raporu nda hesaplanan miktarda su bırakılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 23. Maddesi Ek-8 Tablo-5 e göre şantiye alanları için çevresel gürültü sınır değerleri 70 dba dır. Faaliyet sahasına en yakın yerleşim birimi 160 m mesafede dağınık yerleşim yerleri (konut) dir. Bu mesafede gürültü oluşturan tüm ekipmanların aynı anda çalışacağı kabulüyle, Lgündüz değerinin 72,5 dba olacağı öngörülmektedir. Ancak, faaliyet sırasında bütün ekipmanlar aynı anda çalışmayacak olup Lgündüz sınır değerinin aşılması ihtimaline karşılık, faaliyet kapsamında oluşacak gürültünün çevreye etkisinin ihmal edilebilir seviyede kalması için faaliyet kapsamında Akustik Rapor hazırlanacak ve gerekli görülmesi halinde akustik duvar yaptırılacak ve gerekli bütün önlemler alınacaktır. Tesiste gerçekleştirilecek inşaat işlemlerinden kaynaklanacak toz emisyonlarının miktarları Bölüm V.1.8. de detaylı olarak hesaplanmıştır. İnşaat aşamasında gerçekleştirilecek işlemlerden kaynaklanan toplam toz emisyonu 0,555 kg/saat olarak hesaplanmış olup, bu değer tarih ve sayılı (Değişik: tarih ve sayılı R.G.) Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tablo 2.1. de verilen, baca dışı yerlerden kaynaklanan toz oluşumu için sınır değer olan 1 kg/saat değerinden küçük olduğundan, Yönetmelik uyarınca oluşacak toz emisyonu için Gaussian Dispersiyon modeli kullanılarak Hava Kirlenmesine Katkı Değeri (HKKD) hesaplanmasına gerek duyulmamıştır. Bununla birlikte tozlanmaya karşı tarih ve sayı ile Resmi Gazete de (Değişik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak alınacak tedbirlerle oluşacak toz emisyonu değerinin çok daha az olacağı teknik ve pratik bakımdan kesindir. Bu amaçla faaliyet sırasında oluşacak tozun azaltılması için aşağıdaki önlemler alınacaktır; 164

179 Faaliyet alanı içerisinde çalışacak araçlar nedeniyle oluşacak tozlanmanın engellenebilmesi amacıyla tozlanmaya müsait yollarda sulama yapılacaktır. Yükleme ve boşaltma yapılırken savurma yapılmadan ve yavaş bir şekilde yükleme ve boşaltma yapılması sağlanacaktır. Kamyonlar aşırı yüklenmeyecek, üzeri branda ile örtülecek ve karayolları hız sınırına uyulacaktır. Açıkta depolanan yığma malzemelerden kaynaklanacak toz emisyonunu engellemek amacıyla aynı yönetmeliğin Ek-1.c maddesi uyarınca; Savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılacak, Malzeme üstü naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılacak, Üst tabakalar %10 nemde muhafaza edilmesi için gerekli donanım kurulacaktır. Ayrıca iş makinelerinin çalışması için kullanılacak olan yakıttan kaynaklanan gaz emisyonları oluşumu söz konusudur. Tesis alanında kullanılacak araçlar için düzenli olarak emisyon ölçümü yapılarak emisyon pulu alınmış olmasına dikkat edilecek ve tarih ve sayılı Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında ünitelerin faaliyete geçmesiyle birlikte çalışacak işçilerin ısınması için katalitik soba ve elektrik enerjisinden faydalanılacağından ısınma amaçlı yakıt kullanımı olmayacaktır. Projenin işletme aşamasında santralden kaynaklı emisyon oluşumu söz konusu değildir. Projede nakliye amaçlı kullanılacak araçlarla ilgili olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Karayolları Trafik Yönetmeliğine göre hız sınırına, araçların boyut ve ağırlıklarına ve araçların yükleme kurallarına uyulacaktır. Proje kapsamında BERN Sözleşmesi nin tüm kurallarına ve özellikle 6 ve 7. Madde hükümlerine, Kara Avcılığı Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkmış ve çıkacak tüm yönetmelik hükümlerine uyulacak olup ekolojik dengenin korunması ve geliştirilmesine riayet edilecek ve proje içindeki tüm taahhütler yerine getirilecektir. Projenin uygulama aşamasından önce proje alanı içerisinde yer alan tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu nun 21. maddesi (a) bendi gereğince yasal izinler alınacak ve bu izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dışı faaliyette bulunulmayacaktır. Proje kapsamındaki orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmamaktadır; bu alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince izin alınacaktır. Faaliyet süresince tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren; tarih ve sayılı (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 165

180 Faaliyetin her aşamasında dere ekosisteminin bozulmaması için her türlü önlem ve tedbirler alınacaktır. Su ortamında bulunan canlılara olabilecek etkiler konusunda 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu hükümlerine ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de (Değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik uyarınca gerekli izin ve lisanslar alınacaktır sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden yayımlanan çevre mevzuatına uyulacak ve çevre kalitesinin korunması için kirliliği önleyici her türlü tedbir alınacaktır. Taşçiftlik Regülatörü ve HES Projesi nin inşaat ve işletme aşamaları boyunca uyulacak olan başlıca kanun ve yönetmelikler şu şekildedir: 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkan 5491 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanunlara bağlı olarak çıkan ve çıkacak Yönetmelik hükümlerine, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin hükümlerine, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmelikleri hükümlerine, 4342 sayılı Mera Kanunu ve ilgili yönetmelikleri hükümlerine, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili yönetmelikleri hükümlerine, 6831 sayılı Orman Kanunu ve 5192 sayılı Orman Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve ilgili yönetmelikleri hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik hükümlerine, tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Denetimi Yönetmeliği hükümlerine, 166

181 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ''Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik'' hükümlerine, tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ''Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği'' hükümlerine, tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ''Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına Dair Yönetmelik'' hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan yönetmelik hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 167

182 NOTLAR VE KAYNAKLAR 1. Mülga T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Genel Müdürlüğü, Deprem Araştırma Dairesi Başkanlığı, Ankara 2. Toprak, H., 1999, Atıksu Arıtma Sistemlerinin Tasarım Esasları, D.E.Ü Basım Ünitesi, İzmir 3. Müezzinoglu,A., 2000, Hava Kirliliği ve Kontrolünün Esasları, D.E.Ü Yayınları, İzmir 4. Stern, A.C., 1984, Fundementals of Air Pollution, 2nd ed., Academic Press 5. TMMOB Kimya Mühendisleri odası, 1991, Hava Kirliliği Kontrol ve Denetimi sayılı Çevre Kanunu sayılı Maden Kanunu 8. Türkiye Çevre Vakfı, 1992, Türk Çevre Mevzuatı, Cilt Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih, sayılı Resmi Gazete 10. Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği, tarih,19269 sayılı Resmi Gazete 11. Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 12. Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih, sayılı Resmi Gazete 13. Mülga T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, Gürültü Kontrol Yönetmeliği, tarih, sayılı Resmi Gazete 14. T.C. Sağlık Bakanlığı, Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde yapılacak Fosseptikler Hakkında Yönetmelik, tarih, sayılı Resmi Gazete 17. Davis, P.H., 1979, Flora of Turkey, Edinburgh University Press 18. Kiziroğlu, İ., 1989, Türkiye Kuşları, Ankara 19. Heinzel, H., 1995, Türkiye ve Avrupa Kuşları, USA 20. Demirsoy, A., 1996, Memeliler, Ankara 21. Türkiye Tabiatı Koruma Derneği, 2000, Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, Ankara 22. Akman, 1995, Çevre Kirliliği ve Ekolojik Etkiler 23. TTKD, 1198, Türkiye nin Tehlike Altındaki Nadir ve Endemik Bitki Türleri 24. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Devlet Meteoroloji İstasyonu Verileri 25. Kastamonu İl Çevre Durum Raporu, Kastamonu Tarım Master Planı 27. Dinçer, B., Özaslan, M., 2004, İlçelerin Sosyo- Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması 28. Dinçer, B., Özaslan, M., Kavasoğlu, T., 2003, İllerin ve Bölgelerin Sosyo- Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması

183 EKLER DİZİNİ Ek 1 ÇED Gereklidir Kararı Ek 2 1/ Ölçekli Topografik Genel Yerleşim Planı Ek 3 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı Ek 4 Su Kullanım Hakkı Raporu Ve DSİ 23. Bölge Müdürlüğü Onay Yazısı Ek 5 DSİ Genel Müdürlüğü Etüd Ve Plan Dairesi Başkanlığı Onaylı Akımları Ek 6 Ekosistem Değerlendirme Raporu Ek 7 Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü ÇED İnceleme Ve Değerlendirme Formu Ek 8 1/ Ölçekli Orman Meşcere Haritası Ek 9 Flora Fauna Raporu Ek 10 T.C. Kültür Ve Turizm Bakanlığı Ankara I Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Görüşü Ek 11 Proje Ünitelerine Ait Plan Ve Kesitler Ek 12 Hidroloji Raporu Ek 13 DSİ 23. Bölge Müdürlüğü Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanları Uygunluk Yazısı Ek 14 Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge Müdürlüğü Görüş Yazısı Ek 15 Fizibilite Onay Yazısı Ek 16 Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Ekosistem Değerlendirme Raporu Görüşü Ek 17 Maden İşleri Genel Müdürlüğü Görüşü Ek 18 Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Görüşü Ek 19 Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Görüşü Ek-20 Jeolojik Kesitler Ek-21 Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu 150

184 ÇED RAPORUNU HAZIRLAYANLARIN TANITIMI