OSMANİYE İLİ KADİRLİ İLÇESİ

Transkript

1 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 6. BÖLGE (ADANA) MÜDÜRLÜĞÜ SAVRUN BARAJI SULAMASI, HES, MALZEME OCAKLARI, KIRMA-ELEME VE BETON SANTRALİ TESİSLERİ PROJESİ ÇED RAPORU OSMANİYE İLİ KADİRLİ İLÇESİ ÇED RAPORU NİHAİ ÇED RAPORU ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN FİRMA MGS PROJE MÜŞAVİRLİK MÜHENDİSLİK TİCARET LTD.ŞTİ. ANKARA/2013

2 PROJE SAHİBİNİN ADI DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI Cemalpaşa Mahallesi Ordu Caddesi Seyhan / ADANA Tel: : Faks : SAVRUN BARAJI SULAMASI, HES VE MALZEME OCAKLARI PROJESİ (Hazır Beton Santralı ve Kırma-Eleme Tesisi Dahil) PROJE BEDELİ ,71 TL PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) OSMANİYE İLİ, KADİRLİ İLÇESİ Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 39 Zon : 37 Ölçek Fak. : 6 derecelik PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE KAYA MALZEME OCAĞI KOORDİNATLARI : : : : : : : : : : : : : : : : :

3 : : : : A-GEÇİRİMSİZ MALZEME OCAĞI KOORDİNATLARI : : : : : : : : : : : : : B-GEÇİRİMLİ MALZEME OCAĞI KOORDİNATLARI : : : : : : : : : : : : BETON SANTRALİ KOORDİNATLARI : : : : KIRMA-ELEME TESİSİ KOORDİNATLARI : : : : ŞANTİYE TESİSİ KOORDİNATLARI :

4 : : : : : : : : : KAZI FAZLASI DEPOLAMA ALANI KOORDİNATLARI GÖL ALANI KOORDİNATLARI : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

5 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

6 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

7 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

8 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) : tarih ve sayılı ÇED Yönetmeliğine göre; Baraj: Ek-I ÇED Uygulanacak Projeler Listesinde, Madde 15. Su depolama tesisleri (Göl hacmi 10 milyon m 3 ve üzeri olan baraj ve göletler.) HES: Ek II Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi nde 32. Madde de belirtilen Kurulu Gücü 0-25 MWm arasında olan

9 nehir tipi santraller Sulama: Ek II Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi nde 29. Madde de belirtilen "Arazi kullanım vasfını değiştirmeyi amaçlayan projeler listesinde (ç) alt başlığında (Tarımsal amaçlı su yönetimi projeleri (1000 hektar ve üzeri))" Malzeme Ocakları: Ek-I ÇED Uygulanacak Projeler Listesinde, 28.Madencilik projeleri; a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler Beton Santrali: Ek II Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi nde 19.Madde belirtilen Üretim kapasitesi 100 m³/saat ve üzeri olan hazır beton tesisleri, çimento veya diğer bağlayıcı maddeler kullanılarak şekillendirilmiş malzeme üreten tesisler, ön gerilimli beton elemanı, gaz beton, betopan ve benzeri üretim yapan tesisler. Kırma-Eleme Tesisi: Ek II Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi nde Madde 49 (d) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (Ek-1 de yer almayanlar) Kapsamında değerlendirilmiştir. PTD/ÇED BAŞVURU DOSYASI/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI MGS PROJE MÜŞAVİRLİK MÜHENDİSLİK TİCARET LTD. ŞTİ PTD/ÇED BAŞVURU DOSYASI/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI PTD/ÇED BAŞVURU DOSYASI/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU TARİHİ (GÜN, AY, YIL) Şehit Cevdet Özdemir Mah Sok No:1/ Çankaya/ANKARA Tel : (0 312) Faks : (0 312) HAZİRAN-2013

10 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI İÇİNDEKİLER BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI (Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje karakteristiklerinin tanımı, proje ömrü, hizmet amaçları, Pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri) BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Faaliyetin yeri ( Proje yerinin ilgili İdaresince onanmış olan faaliyet yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı onanlı Çevre Düzeni Planı, Uygulama İmar Planı ve İmar Planları üzerinde, bu planlar yoksa ölçekli harita üzerinde gösterimi) II.2. Proje kapsamındaki ünitelerin konumu (Baraj, gövde, derivasyon. Savak tesisleri (dolusavakdipsavak), iletim kanalları, su depoları, arıtma tesisi (içme-kullanma suyunun kullanılmasında arıtma yapılacak mı, detaylandırılması), malzeme ocakları, kırma-eleme tesisi, hazır beton tesisi, teknik altyapı üniteleri, HES yapıları, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı veya kroki üzerinde gösterimi, diğer tekniklerle temsili resim veya maket benzeri gösterimler, proje kapsamında yer alan geçici ve nihayi depolama alanlarının, inşa edilecek baraj sahası içinde gerçekleştirilecek olan inşaat alanının ve Maden kanunu na göre açılacak olan taş, kum, çakıl vb. ocak alanlarının 1/25000, 1/5000 ve/veya 1/1000 lik haritalar üzerinde gösterimi, koordinatların harita üzerine işlenmesi) BÖLÜM III. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili Yatırım Programı, Finans Kaynakları III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu III.3. Projenin Fayda Maliyet Analizi (bu kapsamda baraj altında kalacak tarım alanları, bağ, bahçe gibi kıymete değer verilerin de dikkate alınarak hesaplanması) III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Faaliyet Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Faaliyetleri III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan ve Faaliyet Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı III.6. Kamulaştırma ve Yeniden Yerleşim III.7. Diğer Hususlar BÖLÜM IV: PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (Etki Alanının Nasıl Ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak Ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek) IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı V.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler; Bölgenin Genel İklim Şartları, Basınç, Sıcaklık, yağış dağılımı, Ortalama Nispi Nem, Sayılı Günler Dağılımı, Maksimum Kar Kalınlığı, Buharlaşma, Rüzgar Dağılımı ( Meteorolojik Verilerin Güncelleştirilmiş Ve Uzun Yıllar Gözlem Kayıtları, Meteorolojik Parametrelerin Dağılımlarının Tablo, Grafikler, Detaylı Anlatımı IV.2.2. Jeolojik Özellikler IV Bölgesel Jeoloji Sahanın 1/25000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası Stratigrafik Kolon Kesitleri i

11 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI IV Proje Alanı Jeolojisi, İnceleme Alanına Ait Büyük Ölçekli (1/5000 Ya Da Varsa 1/1000 Ölçekli) Jeoloji Haritası Ve Proje Kapsamındaki Ünitelerin Kesitleri, Harita Ölçekleri Ve Lejantları Metindekine Uygun Olmalı, Yapılan Büyütme Ya Da Küçültmeler Çizgisel Ölçekte Gösterilmeli, Jeolojik Harita Ve Kesitlerin Harita Alma Tekniğine Uygun Olarak Hazırlanması Jeolojik Bilgileri Formata Uygun Olarak Detaylandırılması IV Kitle Hareketleri (Heyelan/Moloz Akması), Duyarlılık Analizi, Heyelan Risk Haritası, Heyelan Yağış Ilişkisi IV Proje Sınırlari Içindeki Alan Için Yamaç Stabilizesi, Yamaçlardaki Kayma Hareketlerini Gösteren Harita, Kayma Analizi (hafriyat Atığı Olması Durumunda Da Uygulanmalıdır) IV Depremsellik ve Doğal Afet Potansiyeli IV Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Detaylı Jeoteknik Etütleri IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yer Altı Su Seviyeleri, Halen Mevcut Her Türlü Keson, Derin, Artezyen vb. Kuyu; Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Özellikleri, Yeraltı Suyunun Mevcut Ve Planlanan Kullanımı, Debileri, Proje Alanına Mesafeleri) IV.2.4. Hidrolojik Özellikler (Yüzeysel Su Kaynaklarından Deniz, Göl, Dalyan Akarsu Ve Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Ve Ekolojik Özellikleri, Debisi Ve Mevsimlik Değişimleri, Yağış-Akış İlişkisi, Ekolojik Potansiyeli, Taşkınlar, Su Toplama Havzası, Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su Kaynaklarının Kıyı Kullanımları Ve Ekosistemleri) IV.2.5. Kurulacak Barajın Su Toplama Havzası İle İlgili Savrun Çayı na İlişkin En Az 10 Yıllık Aylık Maksimum, Aylık Minimum Ve Aylık Ortalama Akım Değerlerinin m 3 /sn Olarak Verilmesi, Akım Gözlem Istasyonlari Ve Regülatör Yerlerini Temsil Eden Uzun Yillara Ait Aylık Akim Değerlerinin, Verilerin, İlgili Kurum (Bu Verilerin Temin Edildiği Kurum) Onayı Alınarak Sunulması IV.2.6. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut Ve Planlanan Kullanımı Varsa Havza Özellği (İçme Kullanma Sulama Suyu Elektrik Üretimi Baraj Göl Gölet Su Ürünleri Üretiminde Ürün Çeşidi Ve Üretim Miktarları) Proje Alanının İçme Ve Kullanma Suyu Temin Edilen Kıtaİçi YüzeyselSu Havzasında Kalıp Kalmadığı Söz Konusu Derenin Bir Göl Ekosistemini Yada Herhangi Bir İçme Suyu Kaynağını Besleyip Beslemediği İçme Suyu Kaynaklarına Mesafeleri Söz Konusu Dereden İçme Ve Kullanma Suyu Alınıp Alınmadığı IV.2.7. İç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri ( Bu Türlerin Tabii Karakterleri, Ulusal Ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler; Bunların Üreme, Beslenme, Sığınma Ve Yaşama Ortamları; Bu Ortamlar İçin Belirlenen Koruma Kararların) IV.2.8. Madenler Ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut Ve Planlanan İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri Ve Bunun Ülke Veya Yerel Kullanımları İçin Önemi Ve Ekonomik Değerleri), IV.2.9. Toprak Özellikleri Ve Kullanım Durumu (Toprağın Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri, Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması, Erozyon, Toprağın Mevcut Kullanımı, Tabii Bitki Örtüsü Olarak Kullanılanlardan Mera, Çayır Vb.) IV Tarım Alanları (Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Özel Mahsul Plantasyon Alanları) Sulu Ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü, Ürün Desenleri Ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları ii

12 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI IV Orman Alanları ( Ağaç Türleri Miktarları (m 2 ), Kapladığı Alan Büyüklükleri Ve Kapalılığı Bunların Mevcut Ve Planlanan Koruma Ve/Veya Kullanım Amaçları,1/25000 ölçekli Meşcere haritası) IV Hayvancılık ve Su Ürünleri (Türleri Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri), IV Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Yaban Hayvanı Yetiştirme Alanları, Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit Ve Koruma Alanları, Boğaziçi Kanununa Göre Koruma Altına Alınan Alanlar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, İçme Ve Kullanma Su Kaynakları İle İlgili Koruma Alanları, Turizm Alan Ve Merkezleri Ve Koruma Altına Alınmış Diğer Alanlar), IV Flora Ve Fauna (Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri, Alanda Doğal Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler, Nadir Ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler Ve Bunların Alandaki Bulunuş Yerleri, bölgedeki dağılımları endemizm durumları, bolluk miktarları, Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları Ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Türlerin kim Tarafından Ve Ne Zaman, Hangi Yöntemle (literatür, gözlem vs.) tespit edildiği, Collins Bird Guide, Türkiyenin önemli kuş alanları kitabı, Türkiye nin önemli doğa alanları kitabi, IUCN, Bern Sözleşmesi, MAK Kararları, CITES Gibi Ulusal Çalışmalar ve Uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden Ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (İnşaat Ve İşletme Aşamasında). Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi, Flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TURBİVES) Kullanılarak Kontrol Yapilması IV Sucul Flora Ve Fauna, Iç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri (Bu Türlerin Tabii Karakterleri, Ulusal Ve Uluslararasi Mevzuatla Koruma Altina Alman Türler; Bunlarin Üreme, Beslenme, Siğinma Ve Yaşama Ortamlari; Bu Ortamlar Için Belirlenen Koruma Kararlan), Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altindaki Balik Türleri Için Gerekli Optimum Su Yükseklikleri, Miktarlari, Çözünmüş Oksijen Miktari, Su Hizi Gibi Parametrelerin Incelenerek, Projenin Bu Türler Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi, Alinacak Tedbirlerin Belirtilmesi, IV Peyzaj Değeri Yüksek Yerler Ve Rekreasyon Alanlari, Benzersiz Özellikteki Jeolojik Ve Jeomorfolojik Oluşumlarin Bulunduğu Alanlar IV Devletin Yetkili Organlarinin Hüküm Ve Tasarrufu Altinda Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarina Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar Vb.) IV Proje Yeri Ve Etki Alaninin Hava, Su, Toprak Ve Gürültü Açisindan Mevcut Kirlilik Yükünün Belirlenmesi, IV Diğer özellikler IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri iii

13 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler) IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler), IV.3.3. Gelir (Yöredeki Gelirin Işkollarina Dağilimi, Işkollari Itibariyle Kişi Başina Düşen Maksimum, Minimum Ve Ortalama Gelir) IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki Işsiz Nüfus Ve Faal Nüfusa Oranı), IV.3.5. Sağlık (Bölgede Endemik Ve Sıklıkla Görülen Hastalıklar), IV.3.6. Yöredeki Sosyal Altyapi Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu) IV.3.7. Kentsel Ve Kirsal Arazi Kullanimlari (Yerleşme Alanlarinin Dağilimi, Mevcut Ve Planlanan Kullanim Alanlari, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Limanlar, Konutlar, Turizm Alanlari Vb.) IV.3.8. Diğer Özellikler Bölüm V: Projenin Bölüm IV'de Tanımlanan Alan Üzerindeki Etkileri Ve Alınacak Önlemler V.1. Arazinin Hazırlanması, inşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler (Baraj, iletim üniteleri, isale hattı, HES, malzeme ocaklar, kırma-eleme tesisi ve beton santralı vs) V.1.1. Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi V.1.2. Arazinin hazirlanmasi Için Yapilacak Işler Kapsaminda Nerelerde Ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapilacaği, Hafriyat Miktari, Hafriyat Artiği Toprak, Taş, Kum vb. Maddelerin Nerelere Nasıl Taşınacaklari Veya Hangi Amaçlar Için Kullanılacakları, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler, Hafriyat Döküm Alanlarının Koordinatlari, Özellikleri Ve 1/1000 Ölçekli Plan Ve Kesit Görünüşleri Ile Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme Ve Restorasyon Planı, Alınacak Önlemler, V.1.3. Arazinin Hazırlanması Sırasında Ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksik Ve Kimyasal Olanların Taşınımları, Depolanmaları Ve Kullanımları, Bu İşler için Kullanılacak Aletler Ve Makineler, V.1.4. Proje Kapsamında Yapılacak Olan Kaptaj Çalışmaları, Kullanılacak Boru Tipleri Ve Diğer Ünitelerin Özellikleri, Bu Ünitelerde Kullanılacak Kimyasal Maddelerin Özellikleri, Nerede, Nasıl, ne Miktarda ve Hangi Amaçla Kullanılacağı, V.1.5. Derivasyon Tünelinin Yapımı Sırasında Gerçekleştirilecek Doldurma İşleminin Ve Patlatmaların Akarsu Havzasına Etkileri, Alınacak Tedbirler, Doldurma Vb İşlemler İçin Kullanılacak Malzemenin Cinsi, Nerede Ve Ne Miktarda Kullanılacağı, V.1.6. Derivasyon (Baraj inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) ve arazi kazanmak amacıyla veya diğer nedenlerle herhangi bir su ortamında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat, vb işlemler ile bunların nerelerde yapılacağı, ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler V.1.7. Baraj İnşaatı Süresince Akarsu Yatağının Derive Edilmesi Kapsamında Dere Yatağının Kuru Kalmaması, Canlı Hayatın Devamlılığının Sağlanması Amacıyla Alınacak Önlemler iv

14 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI V.1.8. Taşkın Önleme Ve Drenaj ile İlgili işlemlerin Nerelerde Nasıl Yapılacağı, (Barajın inşası Sırasında Söz Konusu Tesise Ait Sanat Yapılarının Taşkından Korunması İçin Gerekli Tedbirler Alınmalıdır. 09 Eylül 2006 tarih ve sayılı "Dere Yatakları Ve Taşkınlar" Adı İle Yayınlanan 2006/27 Başbakanlık Genelgesine Hassasiyetle Uyularak Çalışmaların Yürütülmesi) V.1.9. Proje Kapsamında Açılacak Olan Kaya, Taşocağı, Kum Ocağı, Kil Ocağı Gibi Malzeme Ocaklarının Sayısı, Ocakların Alan Büyüklükleri, Kapasiteleri, İşletme Alan Büyüklükleri, Kapladıkları Alan, Nakliye Güzergahları Ve Ayrı Ayrı Koordinatları, Yıllara Bağlı Planlanan Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Uygulanacak Üretim Yöntemleri, Basamak Yüksekliği, Genişliği, Şev Açısı, Basamak Sayısı, Ocakların Başlangıç Ve Nihai Durumlarının İmalat Haritaları Üzerinde Gösterimi V Malzeme Ocaklarında Patlatma İşleminin Ne Şekilde Yapılacağının Açıklanması, Patlatma Paterni, Bir Atımda Kullanılacak Patlayıcı Madde Miktarı, Taşınması, Depolanmaları Ve Kullanımları, Hava Şoku Ve Kaya Fırlamaları Hesaplarının Yapılarak Etkilerinin Değerlendirilmesi V Malzeme Ocaklarında Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Nakliye Güzergahları, Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları V Kırma-Eleme Tesisinin Kapasitesi, Teknolojisi, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları V Beton Santrali Tesisinin Kapasitesi, Teknolojisi, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları V İnşaat Esnasında Tüm Ünitelerden Kaynaklanacak Toz Yayıcı İşlemler, Emisyon Dağılım Modellemesi, Kümülatif Değerler V Zemin Emniyeti, Baraj Gölünden Su Kaçağı Olmaması İçin Yapılacak İşlemler V Dere Yatağında Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri, Bulanıklık, Suyun Debisi vb. (Dere Yatağında Uygun Akış Koşullarının Sağlanması, Dere Yatağına Herhangi Bir Müdahalede Bulunulmaması, Dere Yatağına Kesinlikle Malzeme Dökülmemesi, Yatak Kesitinin Daraltılmaması Gerekmektedir.) V Proje Alanı İçindeki Kara/Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı Ve Dolgu İşlemleri Sonucu Meydana Gelecek Katı Atık Maddeler, İnşaat Artığı Malzemeler, Bu Kazıların Nerelerde, Ne Kadar Alanda, Nasıl Yapılacağı Ve Bu İşlemler Nedeni İle Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl Ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanacakları, Meydana Gelecek Kati Atik Cins Miktarı, Ne Şekilde Bertaraf Edileceği V Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı bu altyapının inşası ile ilgili işlemler; kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, alınacak önlemler, V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi (bağlantı yolu veya mevcut yollarda genişletme v

15 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI yapılıp yapılmayacağı, yapılacak ise kim tarafından yapılacağı hakkında bilgi verilmeli, baraj altında kalacak yolların alternatiflerinin belirtilmesi) V Su Temini Sistemi Planı, Nereden Temin Edileceği, Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Başlamasına Dek Yerine Getirilecek İşlemler Sonucu Meydana Getirilecek Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf Yöntemleri, Deşarj Edileceği Ortamlar, Bir Kroki Üzerinde Atıksu Hatları İle Varsa Arıtma Tesisi Yerinin Gösterilmesi, Atıksuların Biriktirilmesi Halinde Fosseptik Planının Rapora Eklenmesi, Mevcut Su Kalitesini Korumaya Yönelik Alınacak Tedbirler, (Projenin Memba Ve Mansabı Dikkate Alınarak Su Kalitesinin İlgili Mevzuat Kapsamında Bir Defaya Mahsus Çevre İznine Esas Ölçüm Ve Değerlendirmesinin Yapılması, Analiz Sonuçlarının Rapora Eklenmesi), (Alınacak Gerekli Görüşler, İzinler) V.1.21.Sulamadan Kaynaklanacak Yüksek Taban Suyunu Düşürmek İçin Uygulanacak Drenaj Sistemleri Ve Islah Tedbirleri V Sulanacak Alan Miktarı, Sulama Sistemi Yapıları, Sulama Ile Su Ve Toprakta Oluşabilecek (Azot, Bor, Tuzlaşma) Etkiler, Tarımsal Üretime Olabilecek Etkiler Ve Sulama İle Oluşacak Bitki Paterni, Sulamadan Dönen Suların Su Kalitesine Etkileri V Arazinin Hazırlanmasndan Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Yapılacak Işler Nedeni Ile Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynaklari Ve Seviyesi, Kümülatif Değerler V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Meşcere Tipi, Kapalılığı, Kesilecek Ağaçların Bölgedeki Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Orman Bölge Müdürlüğü Görüşü İle Birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme Formu, Gerekli İzinler, Görüşler, Projenin Ya Da Bir Kısmının Orman Alam Dışında Olması Halinde Orman Alanlarına Mesafesi, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler, Etkilerin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirler V Arazinin Hazırlanması, İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve Tarım Ürün Türleri, Tarım Arazilerinin Tarım Dışı Amaçla Kullanımı İle İlgili Bilgiler, Yüzeyden Sıyrılacak Bitkisel Toprak Miktarı Nerede, Nasıl Muhafaza Edileceği, Yeniden Değerlendirme Yöntemi, İnşaat Faaliyetlerinden Etkilenecek Ekili Araziler Ve Zirai Ürünler İçin İzlenecek Yol V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Yerine Getirilecek İşlerde Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde Ve Nasıl Temin Edileceği V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Sürdürülecek İşlerden, İnsan Sağlığı Ve Çevre İçin Riskli Ve Tehlikeli Olanlar V Karasal Ve Sucul Flora/Fauna Üzerine Olasi Etkiler Ve Alinacak Tedbirler V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, ekolojik peyzaj planı, V Doğaya yeniden kazandırma planı, V Diğer faaliyetler V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler vi

16 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları, V.2.2. Faaliyet Üniteleri İçin Gerekli Hammadde, Yardımcı Madde, Mamul Madde Miktarları, Taşınımları Depolanmaları V.2.3. Suyun Kalite Kriterleri Ve Uygulanması Gereken Arıtma Tipleri V.2.4. Su Tutulması Sonucu Su Kalitesine Ve Su Ortamındaki Canlılara Olabilecek Etkiler V.2.5. Su Tutulması İle Oluşabilecek İklim Değişikliği Ve Bu Değişiklik Sonucu Bitki Örtüsü, Fauna, Habitat Ve Biyotoplar Üzerine Olabilecek Etkiler, Mansapta Olabilecek Değişimler (Erozyon, Nehir Hidrolojisi, Sucul Hayat, Sediment Gelişi Vb.) V.2.6. Su Kaynağına Ait Varsa Diğer Kullanım Şekilleri Ve Etkileri, Projenin Memba Ve Mansap Kısmında Yer Alan Projeler İle Birlikte Değerlendirilmesi V.2.7. İşletme Süresince Akarsu Yatağının Derive Edilmesi Kapsamında Derive Edilecek Su Miktarı, Dere Yatağının Kuru Kalmaması, Canlı Hayatın Devamlılığı Ve Bölgenin Tarımsal Sulama Suyu İhtiyacının Sağlanması Amacıyla Alınacak Önlemler V.2.8. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza akımları, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel, varsa ulusal ve uluslararası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), Nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, debi süreklilik eğrisi grafiği ve/veya tablosu, (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10'u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Formatı doğrultusunda hazırlanacak Raporun, ÇED Raporu ekinde sunulması, Raporda belirlenen miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son W yıllık ortalamanın % 10'undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (İçme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata geçilerek ve arazide gerekli çalışmalar/araştırmalar yapılarak Su Kullanım Hakları Raporunun hazırlanması ve ilgili bölgesine müracaat edilerek Raporun onaylatılması.) V.2.9. Kati Proje Aşamasında; Doğal Hayatin Devamlılığının Sağlanabilmesi İçin Dere Yatağına Bırakılacak Su Miktarı Ölçümleri, Akim Gözlem İstasyonu Yerlerinin (Agi) İstasyon Kurulmasına Uygun Olarak Dizayn Edilmesi, Agi Kurulma Aşamasında İlgili Dsi Bölge Müdürlüğüne Müracaat Edilmesi Ve Söz Konusu İstasyonun İlgili Firma Tarafından Gprs Modemli Cihazla Donatılması İle İlgili İşlemler Ve Taahhüdün Rapora Girilmesi V İşletme Aşamasındaki Su Temini Planı, Suyun Temin Edileceği, Suyun Temin Edileceği Kaynaklardan Alınacak Su Miktarları Ve Bu Suların Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları V İşletme Aşamaşında Oluşacak Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf Yöntemleri, Deşarj Edileceği Ortamlar, (Burada Gerekli İzinler Alınmalı Ve İzin Belgeleri Rapora Eklenmelidir.) vii

17 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI V Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, alınacak izinler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile ilgili bilgi ve buna ait çizim, mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim, (uzun yıllar aylık yağış verileri kullanılarak enerji-sanayi-içme-can suyu miktarlarının işletme tablosu halinde verilmesi) V Yeraltı Ve Yüzeysel Su Kaynaklarına Olabilecek Etkiler V Ulusal Ve Uluslararasi Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine Etkiler V Orman Alanlarına Olabilecek Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin Tanımlanması, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler V Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, V Karasal flora/fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler V Proje Alanında Peyzaj Unsurları Oluşturmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemeleri V Proje Için Önerilen Sağlık Koruma Bandı Mesafesi V Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültü Kaynakları, Seviyeleri Ve Gürültü Kontrolü İçin Alınacak Önlemler V Proje Kapsamında Yapılacak Bütün Tesis İçi Ve Tesis Dişi Taşımaların Trafik (Araç) Yükünün Ve Etkilerinin Değerlendirilmesi V Proje Alanı Ve Yakın Çevresinde, Yeraltı Ve Yerüstünde Bulunan Kültür Ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel Kentsel Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara, Korunması Gerekli Doğal Değerlere) Materyal Üzerindeki Etkilerinin Şiddeti Ve Yayılım Etkisinin Belirlenmesi V Projenin İşletilmesi Sırasında Çalışacak Personel Sayısı, Bu Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut, Ulaşım Ve Diğer Sosyal/Teknik Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde, Nasıl Temin Edileceği V İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı Sonrasında Oluşacak Atık Suların Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisinin Karakteristiği, Prosesinin Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl Verileceği, Arıtma Tesisinden Oluşması Muhtemel Çamurların Miktarı, Bertaraf Yöntemleri V Konut, Sosyal Ve İdari Tesislerde Oluşacak Katı Atık Miktarı Ve Özellikleri, Bu Atıkların Nerelere Ve Nasıl Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar Için Ve Ne Şekilde Değerlendirileceği, Nasıl Bertaraf Edileceği V Projenin İşletilmesi Aşamasındaki Faaliyetlerden İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından Riskli Ve Tehlikeli Olanlar V Diğer faaliyetler V.3. Projenin Sosyo - Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik Altyapı Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler Vb. (Projenin Yapımı Dolayısıyla Etkilenecek Yöre Halkı İle Görüşmeler Yapılarak Sosyolojik Etkinin Ortaya Konulması) V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi viii

18 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI V.3.3. Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak Sosyal Etkilerin Değerlendirilmesi.( Proje Alanı Ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık, Balıkçılık, Arıcılık vb. Faaliyetlere Etkileri, Projenin İnşası Ve İşletmesi Aşamasında Çalışacak İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri Ve Sosyoekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek Sosyal Sorumluluk Projeleri) Bölüm VI: İşletme Faaliyete Kapandıktan Sonra Olabilecek Ve Süren Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Önlemler VI.1. Arazi Islahı VI.2. Rekreasyon Çalışmaları V1.3. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler VI.4. Olabilecek Hava Emisyonları Bölüm VII: Projenin Alternatifleri (Bu bölümde teknoloji alınacak önlemlerin alternatiflerin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Bölüm VIII: İzleme Programı ve Acil Eylem Planı VIII.1.Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi Ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı Ve Acil Müdahale Planı, Çevre Yönetim Ekibi VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliğinde "Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri' 1 başlığı altında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program Bölüm IX: Halkın Katılımı BÖLÜM X: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ BÖLÜM XI: SONUÇLAR ix

19 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1.Savrun Barajı Genel Yerleşim Planı Şekil 2.Savrun Barajı Google Earth görüntüsü Şekil 3.Sulama Şebekesi Genel Vaziyet Planı Şekil 4.Kadirli İçme Suyu Hattı Deplase Planı Şekil 5.Kırma-Eleme Tesisi Uydu Görüntüsü Şekil 6.Türkiye de Yılı Sulama Oranları Şekil 7. Türkiye de Sektörlere Göre Su Tüketimi Şekil Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Enerji Kaynaklarına Göre Dağılımı Şekil 9.EPDK dan Lisans Alan İşletmedeki Santrallerin Yakıt Türlerine Göre Dağılımı Şekil 10. EPDK dan Lisans Alan İnşa Halindeki Santrallerin Yakıt Türlerine Göre Dağılımı Şekil 11.Proje Alanı Yer Bulduru Haritası Şekil 12. Proje Alanı Fotoğrafları-1 (Mevcut Savrun Regülatörü) Şekil 13. Proje Alanı Fotoğrafları-2 (Baraj Alanı) Şekil 14. Proje Alanı Fotoğrafları-3 (Baraj Alanı) Şekil 15. Proje Alanı Fotoğrafları-4 (A-Geçirimsiz Malzeme Ocak Alanı) Şekil 16. Proje Alanı Fotoğrafları-5 (B-Geçirimli Malzeme Ocak Alanı) Şekil 17. Proje Alanı Fotoğrafları-6 (Kaya Malzeme Ocak Alanı) Şekil 18. Proje Alanı Uydu Fotoğrafı Şekil 19.Proje Alanı Uydu Fotoğrafı Şekil 20.Kozan Meteoroloji İstasyonu Basınç Değerleri Grafiği Şekil 21.Kozan Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Değerleri Grafiği Şekil 22.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Grafiği Şekil 23.Kozan Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri Grafiği Şekil 24.Kozan Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Grafiği Şekil 25.Kozan Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri Grafiği Şekil 26.Kozan Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı Şekil 27.Kozan Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Mevsimlere Ait Rüzgar Diyagramı Şekil 28.Kozan Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı Şekil 29.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Şekil 30.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği Şekil 31.Kozan Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği Şekil 32.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Grafiği Şekil 33.Osmaniye Ili Depremsellik Haritası Şekil 34.Türkiye Diri Fay Haritası Şekil 35.Savrun Barajı Plint Hattı Yeraltısuyu Profili Şekil 36. Osmaniye ili Maden Haritası Şekil 37. Osmaniye ili İş gücü Göstergesi TR633-Osmaniye (Kaynak: TUİK Bölgesel Göstergeler, TR63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye -2010) Şekil 38. Osmaniye ili Çalışan Sayılarının Türkiye toplamı içindeki payı (%)-2008 TR633- Osmaniye (Kaynak: TUİK Bölgesel Göstergeler, TR63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye -2010) Şekil 39.Savrun Barajı Değişik Yinelenmeli Taşkın Hidrografları Şekil 40. B-Geçirimli (Kum-Çakıl) Malzeme Ocakları İş Akış Şeması Şekil 41. Geçirimsiz (Kil) Malzeme Ocağı İş Akım Şeması Şekil 42. Kaya Malzeme Ocağına İlişkin İş Akış Şeması Şekil 43. Kademeli Çalışma Yöntemi Ve Yol Bağlantıları Perspektif Görünümü Şekil 44. Kademeli Çalışmanın Yandan Görünümü x

20 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI Şekil 45. Patlatma Dizaynı Şekil 46. Patlatma Sonrası Ortaya Çıkan Titreşimin (Vo) Mesafeye Göre Yayılımı Şekil 47. Taşocağı Tesisine Ait Kırma Eleme Tesisi İş Akım Şeması Şekil 48. Beton Santrali İş Akım Şeması Şekil 49. Karayolu Trafik Hacim Haritası Şekil 50. Arıtma Tesisi İş Akım Şeması Şekil 51. Suyun Topraktaki Hareketi Şekil 52.Savrun baraj yeri aylık ortalama akımlarının zamansal değişimi Şekil 53.Savrun Baraj Yerine Ait Debi Süreklilik Eğrileri Şekil 54.Acil Müdahale Planı Şekil 55. Halkın Katılımı Toplantısı Fotoğrafları xi

21 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1.Proje Karakteristikleri Tablo 2.Mevcut ve Yeni Sulama Sahaları Dağılımı Tablo 3.Mevcut Savrun Regülatörü Karakteristikleri Tablo 4.Mevcut Hemite Pompa İstasyonu Karakteristikleri Tablo 5.Mevcut Hediören Pompa İstasyonu Karakteristikleri Tablo 6 : Savrun Barajı İçmesuyu Tahsisi Tablo 7.Savrun HES Proje Karakteristik Bilgileri Tablo 8.Doğal Yapı Malzeme Alanlarının Baraj Yerine Uzaklığı, Alanlardaki Malzeme Miktarları Tablo Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretimi Tablo Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kaynaklara Göre Dağılımı Tablo 11. Proje Ünitelerinin Koordinatları Tablo 12. Proje Kapsamında Yer Alan Ünitelerin Kapladığı Takribi Alanlar Tablo 13.CED Süreci Zaman Tablosu Tablo 14.Savrun Barajı Uygulama Programı Tablo 15.Savrun Barajı İnşaat Süresi ve Yatırım Programı Tablo 16.Savrun Barajı Maliyetler tablosu (2012 B.F) Tablo 17.Savrun Baraji Rezervuar Alanındaki Taşınmazlarin Kamulaştırma Değerleri Tablo 18. Baraj Tesisleri ve Göl Sahasının Toplam Kamulaştırma Bedeli Tablo 19. Savrun Barajı Tesis Maliyetleri ve Yıllık Giderleri (2012 BF) Tablo 20.Savrun Barajı Tesis Maliyetleri ve Yıllık Giderleri (2012 BF) (Yenileme Giderleri) Tablo 21.Kamulaştırma Alanındaki Yerleşim Yerlerinin Nüfusları Tablo 22.Kozan Meteoroloji İstasyonları Basınç Değerleri Tablo 23.Kozan Meteoroloji İstasyonları Sıcaklık Değerleri Tablo 24.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Tablo 25.Kozan Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri Tablo 26.Kozan Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Tablosu Tablo 27.Kozan Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri Tablo 28.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Tablo 29.Kozan Meteoroloji İstasyonu İlkbahar Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Tablo 30.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yaz Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Tablo 31. Kozan Meteoroloji İstasyonu Sonbahar Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Tablo 32. Kozan Meteoroloji İstasyonu Kış Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Tablo 33.Uzun Yıllar Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı Değerleri Tablo 34.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı, Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Tablosu Tablo 35.Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Tablo 36.Proje alanının Genelleştirilmiş Stratigrafi Kesiti Tablo 37.Osmaniye İlini Etkileyen, Hasar Yapan Depremlerin Bazıları Tablo 38.Temel Boyutlarına Göre Hesaplanan ZeminTaşıma Gücü Özeti Tablo 39.Zemin Titreşimli ve Titreşimsiz Oturma Miktarları Tablo 40. Belirlenen Yük Değerlerine Karşı Hesaplanan Titreşimli ve Titreşimsiz Oturma Değerleri Tablo 41.DeSK-1 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Tablo 42. DeSK-2 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Özet Tablosu Tablo 43.DeSK-3 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Özet Tablosu Tablo 44. Q kaya kütlesi sistemine göre kaya sınıflaması ve destekleme türleri (Grimstad ve Barton 1993, Barton 1995 ve 2002) Tablo 45.Q Değerlerine Göre Destek Önerileri Tablosu Tablo 46.Terzaghi (1946) Kaya Yükü Sınıflama Sistemi tablosu Tablo 47.HES için Presiyometre Deneyleri ve Sonuçları Tablosu Tablo 48.Savrun Barajı sondaj kuyuları yeraltısuyu seviye ölçim tablosu Tablo 49.Taşkın Sahasında Taşkın Yinelenme Süresi ve Olasılıkları Tablo 50.Savrun Barajı Proje Alanı Civarındaki AGİ ve Karakteristikleri Tablo 51.Savrun barajı doğal giriş akımları ve istatistikler (m 3 /s) Tablo 52.Savrun Barajı Giriş Akımları (m 3 /s) xii

22 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI Tablo 53.Savrun baraj yeri için önerilen çevresel akış debileri (İstatistikler ve debiler m 3 /s birimindedir Gölgeli alan Yüksek akış dönemini göstermektedir.) Tablo 54.Proje Alanında Bulunan Tatlısu Alg Türleri Tablo 55. Proje alanı Zooplanktonik Organizmaları Tablo 56.Proje Alanı Bentik Organizmaları Tablo 57.Proje Alanı Sınırları Içerisindeki Balık Türleri Tablo 58.Toprakların bünye dağılımı Tablo 59.Genel Toprak Yetersizlikleri Tablo 60.Varolan Koşullarda Arazi Sınıfları Dağılımı Tablo 61. Tarım Arazilerinin Dağılımı (TÜİK, 2011) Tablo 62. Yetiştirilen Tarla Ürünleri (TÜİK, 2011) Tablo 63. Yetiştirilen Sebzeler (TÜİK, 2011) Tablo 64. Yetiştirilen Meyveler(TÜİK, 2011) Tablo 65.İşletme Şeflikleri Ormanlık Alan Verileri (OGM) Tablo 66.Orman Alan Hesaplamaları Tablo 67.Kadirli ilçesi Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim (TÜİK, 2011) Tablo 68.Osmaniye ili Su Ürünleri, Üretimi ve Değerleri Tablo 69.Savrun Barajı Floristik Listesi Tablo 70.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı İkiyaşamlı (Amphibia) Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 71.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı Sürüngen Türleri (Reptilia) ve Koruma Statüleri Tablo 72.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı Kuş Türleri (Aves) ve Koruma Statüleri Tablo 73.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı Memeli Hayvan Türleri (Mammalia) ve Koruma Statüleri Tablo 74.Proje Bölgesinde Yakalanan Ve Literatür Bilgilerine Göre Bölgede Olan Balık Türlerinin Ekolojik Özellikleri (Cows and Welcomme, 1998) Tablo 75. Proje alanı çevresinde yer alan yerleşimlerin 2011 Nüfus Verileri Tablo 76 Kadirli İlçesi Nüfus Sayım Sonuçları Tablo 77.Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye İllerinde Görülen İşsizlik verileri Tablo 78. Savrun Barajı Sulaması Projesi Kapsamında Yapılacak Kazı Miktarları Tablo 79. Proje Kapsamında Çalıştırılacak Makine Ekipman Listesi Tablo 80. Taşkın Sahasında Taşkın Yinelenme Süresi ve Olasılıkları Tablo 81. B Geçirimli Malzeme Ocağı Koordinatları (UTM 6 0 ) Tablo 82. A Geçirimsiz Malzeme Ocağı Koordinatları (UTM 6 0 ) Tablo 83. Kaya-1 Malzeme Ocağı Koordinatları (UTM 6 0 ) Tablo 84.Patlayıcı Madde Tüketim Miktarları Tablo 85.Patlatmaya İlişkin Özet Tablo Tablo 86. W=36,87 kg Alınarak Hesaplanan Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri Tablo 87. Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Tablo 88. Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981) Tablo 89. Temel Kayaç Türü ne Bağlı K Katsayı Değerleri Tablo 90.Malzeme Ocaklarında Kullanılacak Makine, Ekipman Cins Ve Sayısı Tablo 91.Kırma-Eleme Tesisi Üretim Kapasitesi Tablo 92. Kırma-Eleme Tesisindeki Mevcut Üniteler ve Eklenecek Olan Üniteler Tablo 93.Beton Santrali Tesisi Üretim Kapasitesi Tablo 94. Savrun Barajı Beton Santrali Koordinatları (UTM 6 0 ) Tablo 95. Beton Santrali Ekipmanları Tablo 96. Toz Emisyonu Kütlesel Debileri (kg/saat) Tablo 97. En Yakın Yerleşim Yerlerinde Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Tablo 98. Proje Ünite Alanlarında Meydana Gelecek Katı Atık Miktarı Tablo 99. En Yakın Yerleşim Yerlerinde Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Tablo 100. Osmaniye-Kadirli Karayolu Trafik Hacim Bilgileri Tablo 101. Osmaniye Kadirli Karayolu 2011 Yılı Mevcut Trafik Yükü ve İnşaat Faaliyetlerinden Kaynaklanacak Olan Ek Trafik Yükü Tablo 102.Proje Kapsamında Çalışacak Personel Sayısı Tablo 103. Proje Ünite Alanlarında İhtiyaç Duyulan Su Tüketim Miktarı xiii

23 ADANA SAVRUN BARAJI SULAMASI, İÇME KULLANMA SUYU TEMİNİ, HES, MALZEME OCAKLARI Tablo 104. Proje Kapsamında Su Kullanım Miktarları ve Temin Şekli Tablo 105. Evsel Nitelikli Atık Suların Bazı Tipik Özellikleri Tablo 106. Proje Kapsamında Su Kullanım ve Atıksu Oluşum Miktarları Tablo 107. Sektör: Evsel Nitelikli Atık Sular (Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOİ Olarak Kg/Gün Arasında, Nüfus = )* (SKKY Tablo 21.1) Tablo 108. Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-6 Deşarj Değerleri Tablo 109. Proje Kapsamında Su Kullanım ve Atıksu Oluşum Miktarları Tablo 110.Mevcut Durumda Ürünler ve Ekiliş Oranları Tablo 111. Projeli koşullarda Ürün deseni Tablo 112. Proje Ünite Alanlarının En Yakın Yerleşim Birimine Uzaklığı ve Bu Mesafede Hesaplanan Gürültü Seviyelerinin Yönetmelik Sınır Değerleri İle Karşılaştırılması Tablo 113.Savrun Barajı Kamulaştırma Alanında Arazi Sınıfları, Kapladıkları Saha ile Dağılım Oranları Tablo 114. Savrun Barajı Kamulaştırma Alanında Arazi Sınıfları, Üretim Kolları, Kapladıkları Saha İle Dağılım Oranları Tablo 115. Savrun Barajı Kamulaştırma Alanında Yetiştirilen Bitkiler ve Dağılımları Tablo 116.Kaza Olabilirlik Tanımları ve Değer Aralıkları Tablo 117.İnşaat Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi Tablo 118.Savrun barajı doğal giriş akımları ve istatistikler (m 3 /s) Tablo 119.Proje bölgesinde yakalanan ve literatür bilgilerine göre bölgede olan balık türlerinin ekolojik özellikleri (Cows and Welcomme, 1998) Tablo 120.Savrun Barajından Sonra Tüm Uzmanların (Ekolog, Hidrojeolog, Hidrobiyolog) Etkileşimli Değerlendirme Sonucu Ortak Görüşlerini Yansıtan Can Suyu Miktarları Tablo Hz için Ses Basıncı Hesabı (Lwt=84,80 dba için) Tablo 122. İşletme Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi Tablo 123. Çevresel Fayda/Maliyet Analizi Tablo 124.İnşaat Aşamasında Meydana Gelecek Olası Çevresel Etkiler xiv

24 ADANA EKLER EK-1: RESMİ BELGELER - İL ÖZEL İDARE GÖRÜŞÜ - KADİRLİ BELEDİYESİ GÖRÜŞÜ - DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GÖRÜŞÜ - ADANA ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ GÖRÜŞÜ - MİGEM GÖRÜŞ YAZISI - METEOROLOJİK VERİLER EK-2: HARİTA PAFTALARI - 1/ ÖLÇEKLİ TOPOĞRAFİK HARİTA -- SULAMA SAHASINI GÖSTERİR HARİTA EK-3: PLAN VE KESİTLER EK-4: BARAJ YERİ ONAYLI AKIMLARI EK-5: SAVRUN ÇAYI SU NUMUNESİ ANALİZ SONUÇLARI EK-6: 1/ ÖLÇEKLİ MEŞÇERE HARİTASI EK-7: OSMANİYE İLİ 1/ ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI VE PLAN HÜKÜMLERİ EK-8: HAVA KALİTESİ DAĞILIM MODELLEMESİ EK-9: AKUSTİK RAPOR EK-10: JEOLOJİ HARİTALARI EK-11: MALZEME OCAKLARINA İLİŞKİN İMALAT HARİTALARI EK-12: EKOSİSTEM DEĞERLENDİRME RAPORU EK-13: SOSYAL ETKİ DEĞERLENDİRME RAPORU EK-14: SIZDIRMAZ FOSSEPTİK PLANI EK-15: EKOLOJİK PEYZAJ DEĞERLENDİRME RAPORU EK-16: GEÇİRİMLİ MALZEME OCAĞI ÇEVRE YÖNETİM PLANI EK-17: KAYA MALZEME OCAĞI REHABİLİTASYON PROJESİ i

25 ADANA KISALTMALAR AGİ : Akım Gözlem İstayonu Bkz : Bakınız BOİ : Biyolojik Oksijen İhtiyacı BST : Basınçlı Su Testi CTP : Cam Elyaf Takviyeli Polyester Boru ÇED : Çevresel Etki Değerlendirmesi ÇGDYY : Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği db : Desibel DSİ : Devlet Su İşleri EİE : Elektrik İşleri Etüd İdaresi ENH : Enerji Nakil Hattı EPDK : Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ERL : European Red List GW : Gigawatt ha : Hektar HES : Hidroelektrik Santral KB : Kuzey Batı KD : Kuzey Doğu KOI : Kimyasal Oksijen İhtiyacı KVS : Kısa Vadeli Sınır Değeri Kw : Kilovaat MTA : Maden Teknik Arama MİGEM : Maden İşleri Genel Müdürlüğü MW : Megawatt OECD : Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü PE : Polietilen Boru R. G. : Resmi Gazete SKKY : Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği TEİAŞ : Türkiye Elektrik İletim A.Ş TEFE : Toptan Eşya Fiyatları Endeksi UVS : Uzun Vadeli Sınır Değeri ii

26 ADANA BÖLÜM I. PROJENİN TANIMI VE AMACI (Proje Konusu Faaliyetin, Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı, Proje Ömrü, Hizmet Amaçları, Pazar veya Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik Ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Ölçeğinde Önem ve Gereklilikleri) 1.a. Proje Konusu, Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, DSİ Genel Müdürlüğü, Adana DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından Osmaniye İli, Kadirli ilçesi sınırları içerisinde sulama, enerji temini, amacıyla Savrun Barajı Sulaması, Hidroelektrik Santrali (HES) ve Malzeme Ocakları Kırma-Eleme ve Beton Santrali Tesisleri Projesi planlanmaktadır. Yapımı planlanan Savrun Barajı ile; ha yeni sahanın sulanması, 840 ha Karakütük Köyü arazileri, 426 ha Yanıklar Köyü arazileri ve 74 ha Hediören Köyü arazileri için sulama suyu hakkı bırakılması, mevcut 2882 ha Hemite Pompaj Sulamasının ve ha Hediören Pompaj Sulamasının pompajlı sulamadan Savrun Barajından cazibeli sulamaya dönüştürülmesi, yine mevcut Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanan 3770 ha sahanın sulama suyunun Balıklıağ Deresinden karşılanmayan kısmının Savrun Barajından karşılanması amaçlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajından toplam ha brüt arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Ayrıca Savrun Barajı Dipsavağı çıkışına yapılması planlanan 1,60 MW Kurulu gücündeki Hidroelektrik Santral ile; 1,119 Gwh/yıl güvenilir enerji olmak üzere toplam 5,908 GWh/yıl Enerji üretilmesi planlanmaktadır. Savrun Barajı ile Baraj gölü altında kalacak olan m uzunluğundaki Kadirli içmesuyu iletim hattı deplase edilecek ve m uzunluğunda Ǿ 600 mm çapındaki Çelik boru hattının yeniden döşenecektir. Sonuç olarak Savrun Barajı projesi İçme suyu amaçlı kullanılmayacaktır. Savrun Barajı Sulaması, HES ve Malzeme Ocakları Projesi (Kırma-Eleme Tesisi ve Beton Santrali dahil) kapsamında baraj, dolusavak, memba-mansap batardosu, derivasyon-dipsavak, sulama ve drenaj tesisleri, hidroelektrik santrali inşası planlamaktadır. Projede öngörülen yapıların inşası aşamasında gerekli olacak Geçirimli (kumçakıl), malzemenin temini amacıyla 1 adet Kum-Çakıl (Geçirimli) Malzeme Ocağı, Geçirimsiz (Kil) Malzemenin temini amacıyla 1 adet Kil (geçirimsiz) Malzeme Ocağı ve Kaya Malzemenin temini amacıyla 1 adet Kaya Malzeme Ocağı işletilecektir. Proje kapsamında yer alan ünitelerin inşaatında kullanılacak olan betonun temini amacıyla bir adet hazır beton tesisi kurulacaktır. Bunun yanında kaya malzeme ocağından üretilecek olan malzemenin kırılıp elenmesi için kırma-eleme tesisinin işletilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında yer alan malzeme ocakları ile hazır beton santrali, kırma-eleme tesisi projenin inşaat süresi olan 4 yıllık süreç içerisinde işletilecektir. Proje kapsamında işletilecek olan kırma-eleme tesisi kaya malzeme ocağı içinde, beton santrali baraj aks yerinin doğusunda; Şantiye tesisi ise baraj aks yerinin batısında yer alacaktır. Savrun Barajı Projesinde yer alan ünitelerin ve proje kapsamında işletilecek malzeme ocaklarının yerlerini gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita EK-2 de verilmiştir

27 ADANA PROJE KAPSAMINDA YER ALAN ÜNİTELERİN TEKNİK ÖZELLİKLERİ 1) DEPOLAMA TESİSLERİ Projenin depolama tesisi Osmaniye iline bağlı Kadirli ilçesinin 12 km kuzeyinde Savrun Çayı üzerine yapımı planlanan Savrun barajıdır. Savrun barajı ile; Kadirli ilçesi ve köylerinin sulama suyu temini, Enerji üretimi ve Hidroelektrik Santral tesisinin yapımı planlanmaktadır. Savrun Barajı, Önyüzü Beton Kaplamalı Kaya Dolgu Baraj tipinde planlanmıştır. Savrun Barajı yardımcı üniteleri; dolusavak, dipsavak, derivasyon tüneli ve membamansap batardolardır. Savrun Barajı ile; ha yeni sahanın sulanması, 840 ha Karakütük Köyü arazileri, 426 ha Yanıklar Köyü arazileri ve 74 ha Hediören Köyü arazileri için sulama suyu hakkı bırakılması, mevcut 2882 ha Hemite Pompaj Sulamasının ve ha Hediören Pompaj Sulamasının pompajlı sulamadan Savrun Barajından cazibeli sulamaya dönüştürülmesi, yine mevcut Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanan 3770 ha sahanın sulama suyunun Balıklıağ Deresinden karşılanmayan kısmının Savrun Barajından karşılanması amaçlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajından toplam ha brüt arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Savrun çayının Kadirli ilçesi içinden geçen kısmı ile Kadirli ilçesinin güney batısındaki Amberin arkı köyüne kadar olan bölümünün ıslah çalışmaları tamamlanmıştır. Islah yapılan kesimin toplam uzunluğu 2500 metredir. Amberin Arkı köyünden sonra Savrun Çayının Ceyhan Nehrine döküldüğü noktaya kadar olan kısım taşkın sahası olarak çalışılmıştır. Aktif hacim miktarının artırılması (Sulama suyu ihtiyaçlarının fazla olması) aynı zamanda Baraj membasında yer alan Kalealtı HES kuyruk suyu kotunun Baraj Max Su Kotunu 249,00 olarak sınırlandırması gibi hususlar dikkate alınarak dolusavak üç açılıklı ve Kapaklı olarak planlanmıştır. Dolusavak yaklaşım kanalı taban kotu 241,00 m, kret kotu 242,00 m, Eşik boyu 11,64 m, boşaltım kanalı uzunluğu 300,00 m ve eğimi J=0,20, enerji kırıcı tipi ise Tip III havuzu olup L= 40,78 m, Duvar Yüksekliği =19,72 m dir. Dolusavağın topoğrafik ve jeolojik yönden sol sahilde gövdeden ayrı olarak inşa edilmesi planlanmaktadır. Derivasyon Tüneline tıkaç betonu ve 185,40 kotuna su alma yapısı yapılarak işletme esnasında dipsavak olarak yararlanılacaktır. Planlanan tünel başlangıcının 0+140,00 m de yapılacak tıkaç betonu ve tehlike vanası yardımı ile 278,05 m uzunluktaki Ø 1750 mm lik cebri boruya alınacaktır. Minimum su seviyesinde; ekolojik denge ve Sulama suyu ihtiyaçları için Ø1750 mm çapı ile Q=7,26 m³/s alınabilmektedir. Toplam ha (Brüt) sahanın sulama suyu ihtiyacı için dipsavaktan 7,747 m³/s su alınacaktır. (Savrun Regülatörü sulama suyu; enerjisi alındıktan sonra yatağa bırakılacaktır.) 175,00 kotundan 71,15m lik yaklaşım kanalıyla 3.00 mlik derivasyon tüneline alınan su 404,50 m uzunluktaki tünel ile 170,95 kotuna derive edilecektir m tünel çapı için seçilen memba batardo üst kotu 195,35 m, uzunluk 116,18 m dir. Memba batardosu gövdesi kil çekirdekli kaya dolgu olarak planlanmıştır. Mansap batardosu üst kotu yaklaşık derivasyon tünelinin üst kotu olacak şekilde 180,00 m olup uzunluk 76,79 m dir. Batardoların üstleri inşaat sırasında ulaşım yolu olarak kullanılacak olması nedeni ile 6,00 m olarak planlanmıştır. Mansap batardosu kayadolgu malzeme ile oluşturulacaktır

28 ADANA Memba batardo yerinin seçiminde en dar kesitin belirlenmesi etkili olmuştur. Mansap batardosu ise daha sonra gövde mansap topuğu olarak kullanılması ve dolgu gövde dolgu hacmini azaltmak amacıyla gövde topuğuna yerleştirilmiştir. Proje kapsamında yapımı önerilen Savrun Barajı ve yardımcı üniteleri gösterir yerleşim planı Şekil 1 de, Google Earth görüntüsü Şekil 2 de Proje karakteristik özellikleri Tablo 1 de verilmiştir. Şekil 1.Savrun Barajı Genel Yerleşim Planı Şekil 2.Savrun Barajı Google Earth görüntüsü - 3 -

29 ADANA Tablo 1.Proje Karakteristikleri SAVRUN BARAJI ÖZELLİKLERİ Yeri : Osmaniye Kadirli ilçesinin 12 km kuzeyinde Savrun Çayı üzerinde yer alır. Amacı : Sulama +Enerji GÖL Ölü hacim Su Seviyesi : 185,40 m Minimum Su Seviyesi : 188,65 m Maksimum ve Normal Su Seviyesi : 249,00 m Göl ölü hacmi : 1,000 hm3 Minimum Göl Hacmi : 1,666 hm3 Maksimum ve Normal Göl Hacmi : 93,454 hm3 Aktif Depolama Hacmi : 91,788 hm3 Minimum Göl Alanı : 0,240 km2 Maksimum ve Normal Göl Alanı : 3,291 km2 BARAJ GÖVDESİ Tipi : Önyüzü Bet. Kap. Kaya Dol. Brj. Talveg Kotu : 168,70 m Kret Kotu : 250,00 m Kret duvar üst kotu : 251,50 m Talvegten Yüksekliği : 81,30 m Temelden Yüksekliği : 89,30 m Kret Uzunluğu : 304,58 m Kret Genişliği : 9,00 m Memba Şevi : 1/1,4 Mansap Şevi : 1/1,5 Geçirimsiz Kil Hacmi : ,00 m³ Önyüz Betonu : ,00 m³ Filtre Dolgu Hacmi : ,00 m³ Kaya Dolgu Hacmi : ,00 m³ Geçiş Zonu Dolgu Hacmi : ,00 m³ Toplam Gövde Dolgu Hacmi : ,00 m³ MEMBA BATARDOSU Tipi : Zonlu Kaya Dolgu Talveg Kotu : 169,90 m Kret Kotu : 195,90 m Talvegden Yüksekliği : 24,00 m Temelden Yüksekliği : 30,00 m Kret Uzunluğu : 123,18 m Kret Genişliği : 6,00 m Memba Şevi : 1/2,5 Mansap Şevi : 1/2,0 Geçirimsiz Dolgu Hacmi : ,40 m³ Kaya Dolgu Hacmi : ,50 m³ Kaya Ufağı Dolgu Hacmi : 2.800,77 m³ Filtre (Fk+Fç) Dolgu Hacmi : 4.026,85 m³ - 4 -

30 ADANA Riprap Hacmi : 3.945,78 m³ Toplam Gövde Dolgu Hacmi : ,30 m³ MANSAP BATARDOSU Tipi : Kaya Dolgu Talveg Kotu : 168,00 m Kret Kotu : 180,00 m Talvegden Yüksekliği : 12,00 m Temelden Yüksekliği : 16,00 m Kret Uzunluğu : 76,79 m Kret Genişliği : 6,00 m Memba Şevi : 1/1,5 Mansap Şevi : 1/1,5 Kaya Dolgu Hacmi : ,00 m³ Toplam Gövde Dolgu Hacmi : ,00 m³ DERİVASYON VE DİPSAVAK Derivasyon Tipi : Ø 3,50 m çaplı Tünel Derivasyon Yeri : Sol Sahil Derivasyon Tüneli Çapı : 3,50 m Derivasyon Tüneli Uzunluğu : 404,50 m Derivasyon Tüneli Giriş Kotu : 174,75 m Derivasyon Tüneli Çıkış Kotu : 170,55 m Derivasyon Tüneli Eğimi : 0.01 Derivasyon Giriş Debisi (Q 25 ) : 231,68 m³/s Derivasyon Çıkış Debisi (Q 25 ) : 145,16 m³/s Derivasyon Giriş Debisi (Q 50 ) (Bat.hava payı) : 276,44 m³/s Derivasyon Çıkış Debisi (Q 50 ) (Bat.hav. payı) : 157,24 m³/s Dipsavak Tipi : Çelik Boru Cebri Boru Çapı : 1,75 m Dipsavak Cebri Boru Uzunluğu : 268,90 m Dipsavak Kapasitesi (Min.Su.Sev) : 8,79 m³/s Dipsavak Kapasitesi (Nor.Su.Sev) : 19,81 m³/s Sulama Branşmanı Çapı : 2,40 m Dereye Deşarj Boru Çapı : 1,75 m Dereye Boşaltımda Enerji Kırıcı Tipi : Çarpmalı Tip Dereye Çıkış Kotu (Vana Eksen Kotu) : 172,21 m DOLUSAVAK Yeri : Sol Sahil Boyun Tipi : Karşıdan Alışlı Radyal Kapaklı Taşkın Debisi (Qkat) : 1163,24 m³/s Proje Hesap Debisi : 1163,24 m³/s Dolusavak Kret Uzunluğu : 3x11,50=34,50 m Dolusavak Yaklaşım Kanalı Taban Kotu : 241,00 m Dolusavak Eşik Kret Kotu : 242,00 m Dolusavak Eşik Uzunluğu : 11,95 m Dolusavak Kapak Tipi : 3x(11,50 x 7,50 m) Radyal Kapak Dolusavak Boşaltım Kanalı Genişliği : 40,50-25,50 m - 5 -

31 ADANA Dolusavak Boşaltım Kan. Uzun. ve Eğimi : 290,00 m / J=0,20 Enerji Kırıcı Havuz Genişliği ve Tipi : 25,50 m, TİP II Enerji Kırıcı Havuz Uzunluğu : 43,03 m Enerji Kırıcı Havuz Taban Kotu : 155,17 m Enerji Kırıcı Havuz Duvar Yüksekliği : 20,70 m Dolusavak Mansap Kanalı Taban Kotu : 168,00 m Dolusavak Mansap Kanalı Su Kotu : 170,82 m SULAMA SİSTEMİ Savrun Barajı Sulamaları Statik Su Seviyesi : 188,65 m Başlangıç Piyezometre Kotu : 187,35 m Sulama Şebekesi : Orta ve Yüksek Basınçlı Borulu Sulama Şebekesi Toplam Boru Uzunluğu : ,00 m (4715 ha Şebekenin) Ortak İletim Hattı Uzunluğu : 2.820,00 m Ortak İletim Hattı Sulama Sahası : =10.454,00 ha Ortak İletim Hattı Baş.Debisi : 7.903,00 l/s Ortak İletim Hattı Uzunluğu : 2.820,00 m Ortak iletim Hattı Baş.Boru Çapı : Φ 2600 Spiral Kaynaklı Çelik Boru Savrun Barajı Yeni Sulama Alanı : 4.715,00 ha (Brüt) Savrun Barajı Yeni Sulama Alanı : 4.243,50 ha (Net) Sol Sahil S8 Ana iletim Hattı Sul. Sahası : = 8.557,00 ha Sol Sahil S8 Ana iletim Hattı Baş.Debisi : 6.500,00 l/s Sol Sah. S8 Ana iletim Hattı Baş.Boru Çapı : Φ 2500 Spiral Kaynaklı Çelik Boru Sol Sahil S8 Ana iletim Hattı Uzunluğu : ,00 m Sağ Sahil S9 Ana iletim Hattı Sul. Sahası : =1.897,00 ha Sağ Sahil S9 Ana iletim Hattı Baş.Kap. : 1.288,00 l/s Sağ Sahil S9 iletim Hattı Baş.Boru Çapı : Φ 1300 Spiral Kaynaklı Çelik Boru Sağ Sahil S9 Ana iletim Hattı Uzunluğu : ,00 m Karakütük S10 Pompaj Sulaması ( /2926 yazı ile Barajdan Su hakkı verildi) S8 Ana kan. Km 4+605,00 den S10 Pompajı: Hmin= 4,60 m / Hmax=65,31 m Buster Boru tipi Pompa Karakütük Pompaj Sul. Su hakkı : 840,00 ha (Brüt) Karakütük Pompaj Sulaması Su hakkı : 756,00 ha (Net) Yanıklar S11 Pompaj Ek Saha 1 Sulaması (Barajdan Su hakkı verildi) S9 Ana kan. Km 6+567,00 den S11 Pompajı: Hmin= 8,71 m / Hmax=69,12 m Buster Boru tipi Pompa Yanıklar Pom. Ek Saha 1 Sul. Su hakkı : 426,00 ha (Brüt) Yanıklar Pompaj Ek Saha 1 Sul. Su hakkı : 383,40 ha (Net) S7 Hemite Pompaj Sulamasının Cazibeye Dönüştürülmesi Hemite Pom. cazibeye dönüştürülmesi : 2.882,00 ha (Brüt) Hemite Pom. cazibeye dönüştürülmesi : 2.593,80 ha (Net) Sulama Ana Kanalı Tipi ve Uzunluğu : Klasik ,20 Sulama Şebekesi : Borulu Hediören S12 Ek Saha 2 Cazibe Sulaması (Barajdan Su hakkı verildi) S8 kanalının Km ,00 den m uzun. iletim hattı ile cazibe ile sulanacaktır. Hediören Ek Saha 2 + Hediören S13 Sul. : = ha (Brüt) Hediören Ek Saha 2 + Hediören S13 Sul. : 1.431,90 ha (Net) Hediören Ek Saha 2 Baş.Kapasitesi : 1.321,00 l/s - 6 -

32 ADANA Hediören Ek Saha 2 Baş.Boru Çapı : Φ 1300 Spiral Kaynaklı Çelik Boru Hediören Ek Saha 2 (S12) Sul. Su hakkı : 74 ha (Brüt) Hediören Ek Saha 2 (S12) Sul. Su hakkı : 66,60 ha (Net) S13 Hediören Pom.Sulaması Cazibeye Dönüştürülmesi (Barajdan Su hakkı verildi) Hediören S1 Ana Kanalının Km m sine S12 iletim hattı ile su verilecek Hediören Pompajının Cazibeye dön. : 1.517,00 ha Brüt Hediören Pompajının Cazibeye dön. : 1.365,30 ha Net Sulama Ana Kanalı Tipi ve Uzunluğu : Klasik S1:25+224,20 / S2:4+501,00 Sulama Şebekesi : Borulu Şebeke Toplamı m Savrun Regülatörü ve Sulaması Regülatör Tipi : Sabit Dolu Gövdeli Drenaj Alanı : 375,50 km 2 Yılık Ort. Akım : 216,61 hm 3 Talveg Kotu : 108,00 m Maksimum Su Kotu : 110,29 m Taşkın Debisi(Q 100 ) : 1.405,55 m 3 /s Kret Kotu : 110,35 m Talvegden Yüksekliği : 2,00 m Dolu Gövde Boyu : 75,00 m Mevcut Savrun Regülatörü Sulaması : 3.770,00 ha (Brüt) Mevcut Savrun Regülatörü Sulaması : 3.291,21 ha (Net) Sulama Şebekesi tipi : Borulu S6 Sulama Ana Kanalı Tipi ve Uzunluğu : Klasik / 5+156,11 m S6 Sulama Sahası ve Baş. Kapasitesi : 216,00 ha / 0,240 m 3 /s S7 Sulama Ana Kanalı Tipi ve Uzunluğu : Klasik / ,16 m S7 Sulama Sahası ve Baş. Kapasitesi : 3.554,00 ha / 3,560 m 3 /s HİDROELEKTRİK SANTRAL Normal Su Seviyesi : 249,000 m Taşkın Kontrol Alt Seviyesi : 249,00 m Minimum İşletme Su Seviyesi : 188,650 m Normal Su Seviyesinde Hazne Hacmi : 93,454 hm 3 Taşkın Kontrol Alt Sev. Hazne Hacmi : 93,454 hm 3 Minimum Su Seviyesinde Hazne Hacmi : 1,666 hm 3 Taşkın Kontrol Hacmi : 0,000 hm 3 Maksimum Aktif Hacim : 91,788 hm 3 Minimum Aktif Hacim : 91,788 hm 3 Yıllık Ortalama Giriş Akımı : 128,766 hm 3 Boru Şebeke İçin Alınan Yıllık Su (B) : 49,945 hm 3 Türbinlenip Dereye Bırakılan Cansuyu (D) : 20,380 hm 3 Toplam Türbinlenen Su (E) : 34,966 hm 3 Toplam Regüle Edilen Su (E+B) : 84,911 hm 3 Yıllık Türbinlenen Enerji Suyu Oranı : 27,16% Güvenilir Debi : 0,646 m³/s Santral Çıkış Suyu Kotu : 168,000 m Santral Debisi : 2,311 m³/s Santral Proje Düşüsü : 81,000 m - 7 -

33 ADANA Santral Gücü : 1,600 kw (0,800+0,800) Türbin Tipi : Yatay Eksenli Francis Ünite adedi : 2 Ağırlıklı Ort. İşletme Seviyesi : 236,153 m Yıllık Güvenilir Enerji : 1,119 GWh/yıl Yıllık Toplam Enerji : 5,908 GWh/yıl Yıllık Ortalama Yük Faktörü : 0,422 2) SULAMA VE ISLAH TESİSLERİ Savrun Barajının asıl amacı mevcut 3770 ha Savrun Regülatörü Sulamasının suyunun sürekli verilebilir hale getirilmesi, yine işletmedeki 2882 ha lık Hemite Pompaj Sulamasının sulama suyu ihtiyacının cazibeyle karşılanması, yeni yapılacak Borulu sulama şebekesi ile 4175 ha arazinin yağmurlama+damla kombinasyonu ile sulaması sağlanacaktır. Tablo 2.Mevcut ve Yeni Sulama Sahaları Dağılımı Mevcut Savrun Regülatörü Sulaması (ha) S-5 Sol Ana Kanal Toplam Sulaması 3554 S-6 Sol Ana Kanal Sulaması 216 TOPLAM 3770 Mevcut Hemite Pompaj Sulaması (ha) Sol Ana Kanal Sulaması 2882 Mevcut Hediören Pompaj Sulaması (ha) S-13(S1) Sol Ana Kanal Sulaması 1101 S-13(S2) Sol Ana Kanal Sulaması 416 Sulama Alanı 1517 ha Savrun Baraj Sulaması (ha) S-8 Sol Sahil Sulaması 3244 S-9 Sağ Sahil Sulaması 1.471,00 Karakütük Pompaj Sulaması (ha) S-10 Ana kanal Sulaması 840 Yaniklar Ek Saha 1 Pompaj Sulaması (ha) S-11 Ana kanal Sulaması 426 Hediören Ek Saha 2 Cazibe Sulaması (ha) S-12 Ana kanal Sulaması 74 PROJE TOPLAM Brüt (ha) Tablo 3.Mevcut Savrun Regülatörü Karakteristikleri Regülatör Tipi Sabit Dolu Gövdeli Drenaj alanı 375.5km 2 Yıllık Ortalama Akım 216,61 hm 3 Talveg Kotu m Maksimum Su Kotu 110,29 m Taşkın Debisi m 3 /sn Kret Kotu 110,35 Talvegden Yüksekliği 2.00 Dolu Gövde Boyu m Tablo 4.Mevcut Hemite Pompa İstasyonu Karakteristikleri Pompa Tipi ve Ünite Sayısı Yatay milli santrifüj pompa 7 adet Su alma yeri ASO (Cevdetiye Sağ sahil Sulaması) kanalı Emme havuzu Ortalama su seviyesi 52,40 m Ortalama Su basma seviyesi m Statik Su basma seviyesi 52,60m Cebri boru adeti ve çapı 2 adet 1300mm - 8 -

34 ADANA Bascağı Ortalama Debi 1,060 m 3 /sn Tablo 5.Mevcut Hediören Pompa İstasyonu Karakteristikleri Pompa tipi ve ünite sayısı Kurulu Su alma yeri Emme havuzu ort. Su seviyesi Ortalama su basma sev. Statik basma yüks. (ort.) Cebri boru boyu ve çapı Ana Kanal Uzunluğu Sulama Şebekesi Basacağı ort. Debi Çift Termikli santrifüj pompa 4 adet 4x250 KW AS0 (Cevdetiye Sağ Sahil Sul.) kanalı 57,94 m 97,00 m Hst=39,06 m / Hman=40,30 L=250,00 m Ø 1000 mm S1=14+375,00 / S2=4+501,00 Borulu Km 4x400=1600 l/s Savrun Barajın dan yeni sulanacak alanlar için DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından 2011 yılında hazırlanan Savrun Barajı Sulama Alanı Planlama Arazi Sınıflandırma ve Drenaj Raporu nda etüt edilen sahalara göre sulama şebekesi çalışılmış olup teknik olarak cazibe ile sulanabilen arazi miktarı 4715 ha dır. Bu sahaların 1471 ha lık bölümü sağ sahilde S-9 kanalı olarak isimlendirilmiştir. Kalan 3244 ha bölümü ise sol sahilde olup S-8 olara isimlendirilmiştir. Sol sahil S-8 kanalı kapasitesi 2882 ha lık Hemite Pompajı sulama ihtiyaçlarını da dikkate alınarak belirlenmiştir. Ayrıca ortak iletim hattı =7597 ha arazinin sulama suyu ihtiyacına göre boyutlandırılmış olup bu kanal uzunluğu m dir. Karakütük Sulama Tesisleri DSİ 6. Bölge Müdürlüğü teknik elemanlarınca arazide yapılan etüt sonucunda Sulama Genel Vaziye planında açık mavi renkle belirtilen 840 ha arazinin sulama suyu ihtiyacının Savrun Barajından ayrılması planlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajından toplam ha brüt sahanın sulama suyu ihtiyacı ile brüt 840 ha Karakütük Köyü arazilerinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Yanıklar Ek Saha-1 Sulama Tesisleri Prıoje kapsamında yapılan arazi etüt çalışmaları ve işletme çalışmaları neticesinde Pompajla sulanabilecek olan 426,00 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 1,915 hm³/yıl su hakkı ayrılmıştır. Bu proje kapsamında; sadece su hakkı bırakıldığı için herhangi bir tesis yapılması düşünülmemektedir. Yanıklar Ek Saha -1 Pompajına kadar Savrun yeni sulaması S-9 iletim hattı kapasitesinin arttırılması planlanmıştır. Hediören Ek Saha-2 Sulama Tesisleri: Prıoje kapsamında yapılan arazi etüt çalışmaları ve işletme çalışmaları neticesinde cazibe ile sulanabilecek olan 74,00 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 0,333 hm³/yıl su hakkı ayrılmıştır. Bu proje kapsamında; sadece su hakkı bırakıldığı için herhangi bir tesis önerilmemiştir. Hediören Ek Saha-2 Cazibe sulaması iletim hattı başlangıcına kadar Savrun yeni sulaması S-8 iletim hattı kapasitesinin arttırılması planlanmaktadır

35 ADANA AS0 Kanalı Takviyesi; AS0 kanalından yapılan pompajla sulanan ha Hemite Pompajı ve ha Hediören Pompajı sulama sahaları cazibeli olarak Savrun Barajından sulanması planlandığından AS0 kanalından alınan bu sular, Savrun barajı projesinin gerçekleşmesi ile birlikte alınmayacaktır. Hemite Pompaj Sulamasının cazibeli sulamaya dönüştürülmesi ile yılda 14,010 hm 3, Hediören Pompaj Sulamasının cazibeli sulamaya dönüştürülmesi ile yılda 8,722 hm 3 olmak üzere toplam 22,732 hm 3 /yıl suyun (Temmuz ayı değerlerine göre 2,758 m 3 /s suyun) AS0 kanalına takviye edilmesi sağlanmış olacaktır. Bu takviyenin yapılması halinde AS0 Kanalında herhangi bir yükseltme yapılmasına gerek yoktur üzere Kaplama hava paylı AS0 sulama kanalı; Hediören Pompajından sonra, 13,307 m 3 /s, Hemite Pompajından sonra ise 10,695 m 3 /s fazla su geçirebilmektedir

36 ADANA HEDİÖREN POMPAJ SULAMA ALANI SAVRUN BARAJI KARAKÜTÜK POMPAJ SULAMASI 840 HA YENİ SULAMA ALANLARI HEMİTE POMPAJ SULAMA ALANI YANIKLAR EK SAHA SAVRUN REGÜLATÖRÜ SULAMA ALANI Şekil 3.Sulama Şebekesi Genel Vaziyet Planı

37 ADANA 3) İÇME-KULLANMA VE SANAYİ SUYU TESİSLERİ Kadirli İlçesinin yapılan 2060 yılı Nüfus projeksiyonuna göre içme suyu ihtiyaçlarının mevcut kaynaklardan karşılandığı belirlenmiştir. Yapılan çalışmalar neticesinde 2060 yılı nüfus projeksiyonuna Kadirli Belediyesinde proje hedef yılına kadar geçecek olan 50 yıllık zaman diliminde içmesuyu ihtiyacı bulunmamaktadır. Bu durumda Savrun barajından, Kadirli beldesi için içmesuyu amaçlı bir tahsis söz konusu olmayacaktır. Tablo 6 : Savrun Barajı İçmesuyu Tahsisi Yıllar Su İhtiyacı (l/s) Mevcut Su Durumu (l/s) Savrun Barajı Tahsis Miktarı (l/s) Tablodan da anlaşılacağı üzere 2,17 l/s Sumbas ilçesi içme suyu ihtiyacı için Savrun Barajından iletim hattı tesisi ve Arıtma tesisi yapımı yerine mevcut su kaynaklarının geliştirilmesi düşünülmektedir Sonuç olarak Savrun Barajı projesi İçme suyu amaçlı kullanılmayacaktır. Savrun Barajı ile Baraj gölü altında kalacak olan m uzunluğundaki Kadirli içmesuyu iletim hattının deplase edilmesi ve m uzunluğunda Ǿ 600 mm çapındaki Çelik boru hattının yeniden döşenmesini planlanmaktadır

38 ADANA Şekil 4.Kadirli İçme Suyu Hattı Deplase Planı

39 ADANA 4) ENERJİ TESİSLERİ Savrun Regülatörü ha Sulama suyu, Canlı yaşamın devamı için yatağa bırakılacak su ve yapılan İşletme çalışmaları neticesinde Dolusavaktan atılacak suların bir bölümünden enerji üretilmesi planlanmaktadır. Bunun dışında HES kurulu güç optimizasyonu yapılmıştır. Yeni sulanacak ha Savrun yeni sulaması, 2882 ha Hemite Pompajı sulaması, 1517 ha Hediören Pompajı sulaması, 840 ha Karakütük Pompaj Sulaması su hakı, 426 ha Yanıklar Ek Saha-1 Pompaj sulaması ve 74 ha Hediören Ek Saha-2 cazibe sulaması olmak üzere toplam ha arazi basınçlı sistem yağmurlama olarak yapılması planlanmaktadır, bu sebeple dipsavaktan enerjisi alınmadan sulama şebekesine verilecektir. Savrun Barajı Dipsavağı çıkışına yapılması planlanan 1,60 MW Kurulu gücündeki HES ile; 1,119 Gwh/yıl güvenilir enerji olmak üzere toplam 5,908 GWh/yıl Enerji üretilmesi planlanmaktadır. Tablo 7.Savrun HES Proje Karakteristik Bilgileri HİDROELEKTRİK SANTRAL Normal Su Seviyesi : 249,000 m Taşkın Kontrol Alt Seviyesi : 249,00 m Minimum İşletme Su Seviyesi : 188,650 m Normal Su Seviyesinde Hazne Hacmi : 93,454 hm 3 Taşkın Kontrol Alt Sev. Hazne Hacmi : 93,454 hm 3 Minimum Su Seviyesinde Hazne Hacmi : 1,666 hm 3 Taşkın Kontrol Hacmi : 0,000 hm 3 Maksimum Aktif Hacim : 91,788 hm 3 Minimum Aktif Hacim : 91,788 hm 3 Yıllık Ortalama Giriş Akımı : 128,766 hm 3 Boru Şebeke İçin Alınan Yıllık Su (B) : 49,945 hm 3 Türbinlenip Dereye Bırakılan Cansuyu (D) : 20,380 hm 3 Toplam Türbinlenen Su (E) : 34,966 hm 3 Toplam Regüle Edilen Su (E+B) : 84,911 hm 3 Yıllık Türbinlenen Enerji Suyu Oranı : 27,16% Güvenilir Debi : 0,646 m³/s Santral Çıkış Suyu Kotu : 168,000 m Santral Debisi : 2,311 m³/s Santral Proje Düşüsü : 81,000 m Santral Gücü : 1,600 kw (0,800+0,800) Türbin Tipi : Yatay Eksenli Francis Ünite adedi : 2 Ağırlıklı Ort. İşletme Seviyesi : 236,153 m Yıllık Güvenilir Enerji : 1,119 GWh/yıl Yıllık Toplam Enerji : 5,908 GWh/yıl Yıllık Ortalama Yük Faktörü : 0,

40 ADANA 5) MALZEME OCAKLARI Proje kapsamında inşa edilecek üniteler için ihtiyaç duyulacak geçirimli, geçirimsiz ve kaya malzemenin temini amacıyla proje kapsamında 3 adet malzeme ocağı işletilecektir. Malzeme ocaklarında açık ocak işletmeciliği yapılacak olup, geçirimli malzeme ocağından kepçe ve/veya ekskavatör ile malzeme çıkarılacak ve kamyonlara yüklenerek baraj inşaat alanına taşınacaktır. Kaya malzeme ocağında ise üretim patlatma ile yapılacatır. Kaya ocağından çıkarılacak malzemeler baraj gövde dolgusunda kullanılmak üzere, malzeme ocağı içerisinde kurulması planlanan kırma-eleme tesisinde boyutlandırıldıktan sonra kamyonlara yüklenerek baraj alanına taşınacaktır. Proje kapsamında işletilecek malzeme ocaklarının üretim yöntemlerine ilişkin detay bilgi V.1.11 de verilmiştir. Proje kapsamında işletilecek olan kaya malzeme ocağı (II-A) için Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne Hammadde Üretim İzni Başvuruları yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Geçirimli malzeme (I-A) ocağı içinde Osmaniye İl Özel İdarelerine müracaat edilerek gerekli izinler alınacaktır. Ayrıca üretime başlanmadan önce malzeme ocakları için Osmaniye İl Özel İdaresine başvurularak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan kaya ve geçirimsiz malzeme ocakları için tarih ve sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik Ek-2, Madde 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar. ve kaya malzeme ocağı için Madde 2.17 Patlayıcı veya alev püskürtücü kullanılan taş ocakları. hükümleri gereğince üretim kapasitesi 200 ton/gün malzeme ocakları için Çevre İzni alınacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan malzeme ocakları; tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında Ek-2 de (Madde 1.3. Taş ocakları, açık ocak madenciliği, patlatma yapılarak maden çıkarılan ocaklar ) belirtilen faaliyetlerden olduğu için; Ek-2 izin belgesi için müracaat formu doldurularak Orman ve Su İşleri Bakanlığı 7. Bölge (Adana) Müdürlüğü'ne müracaat yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak üniteler için ihtiyaç duyulan doğal yapı malzemelerinin malzeme alanlarının baraj yerine uzaklığı, ocak rezerv miktarları, ocaklardan alınacak malzeme miktarları Tablo 8 olarak verilmiştir. Tablo 8.Doğal Yapı Malzeme Alanlarının Baraj Yerine Uzaklığı, Alanlardaki Malzeme Miktarları Malzeme Geçirimli Malzeme Malzeme Alanı Adı Alanı (m 2 ) Baraj Yerine Taşıma Mesafesi (km) Rezerv Miktarı (m 3 ) Ocaktan Alınacak Malzeme Miktarı (m 3 ) B ,5 km Kaya Malzemesi Kaya ,5 km Geçirimsiz Malzeme A ,3 km

41 ADANA 6) BETON SANTRALI Proje kapsamında gerekli olacak beton malzemenin temini amacıyla baraj aks yerinin doğusunda beton santralinin işletilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında kullanılacak olan beton santralinin kapasitesi 320 ton/saat olarak planlanmaktadır. Beton santralinde çimento, beton agrega malzemesi, varsa beton katkı maddesi ve su belirli oranlarda karıştırılarak beton üretimi yapılacaktır. 7) KIRMA ELEME TESİSİ Proje kapsamında Kaya malzeme ocağı içerisine kırma eleme tesisi kurulması planlanmaktadır. Kırma eleme tesisinde Kaya malzemenin boyutlandırma işleminde üst yapı kırma taş malzemesi elde edilmesi planlanmaktadır. Tesiste kaba kırıcı ve ikincil kırıcılar kullanılarak kontrollü şekilde işlem gerçekleştirilecektir. Kırma eleme tesisinin kapasitesi 350 ton/saat olması planlanmaktadır. Proje kapsamında işletilecek olan kırma-eleme tesisinde toz emisyon kaynağı olan tüm üniteler (bunker, elek, bant) kapalı ortamda olacak ve bu üniteler için toz indirgeme sistemi (torbalı filtre) kurulacaktır. Kırma-Eleme Tesisine getirilen malzeme birincil kırma olarak çeneli kırıcıda kırılacaktır. Daha sonra bantlar yardımıyla ön eleğe geçerek elenecektir. Ön eleme ile mm ufak olan parçalar ikinci eleğe (ayırıcı) gönderilecektir. Ön elek üstünde kalan malzeme çekiçli kırıcıya (Küpükser) aktarılarak ikincil kırma işlemine tabi tutulacaktır. Kırıcılarda 0-30 mm boyutuna kadar indirgenen malzeme ayırıcı eleklere boşaltılır. Elekler üst üste ve çapları üstten alta doğru azalacak şekilde dizilmiş olup malzeme elekler aracılığı ile üstten alta doğru elenir. En iri malzeme en üst elekte ve en ince malzeme en alt elekte ayrılır. En üst elekten geçemeyen malzemeler dönüş bandı ile tekrardan küpüksere gönderilir. Eleme sonucu malzeme; (0 5 mm), (5 12 mm) ve (12 30 mm) boyutlarında olmak üzere 3 cinse ayrılacaktır. Eleme sonucu elde edilen 0 5 mm boyutundaki malzemeler beton agregası, 5-12 mm boyutundaki malzemeler ve mm boyutundaki malzemeler filtre malzemesi olarak kullanılacaktır. Kırma-Eleme Tesisi, tarih ve sayılı Resmi Gazetede (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Ek-2 Tampon Bölgede Yapılması Bakanlık İznine Tabi Olan Faaliyetler Listesinde Madde 1.6 da (1 inci ve 2 nci grup madenlerin her türlü işleme sokulması (kırma-eleme, öğütme, yıkama ve benzeri) yer almaktadır. Bu doğrultuda proje faaliyetlerine başlamadan önce Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne göre izin belgesi için müracaat formu doldurularak ilgili Müdürlüğe müracaat yapılarak kırma-eleme tesisi için gerekli izin belgesi alınacaktır

42 ADANA Şekil 5.Kırma-Eleme Tesisi Uydu Görüntüsü 1.b. Projenin Ömrü Savrun Barajı projesinin ekonomik ömrü 50 yıl olarak öngörülmüştür. Proje kapsamında yapımı önerilen tüm tesislerin 4 yılda inşa edileceği öngörülmektedir. 1.c. Projenin hizmet amaçları, Pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri) Sulama; toprağın yapısına ve verimliliğine zarar vermeden, su, toprak ve işçilik israfına neden olmadan, bitkilerin etkili kök derinliğindeki elverişli nem eksikliğinin suni olarak tamamlanmasıdır. İklim şartları bitkilerin su ihtiyacını temine yeterli ise sulamaya gerek kalmayabilir. Ancak yağışın miktarı ve mevsimlere göre dağılışı sulamanın yapılıp yapılmamasında önemli rol oynar. Yağış zamanlarının bitkilerin yetişme devresi ile uyum göstermesi gerekir. Aksi halde bitkilerin yetişme periyodunda su ihtiyaçları karşılanmazsa sulama yapmak zorunlu hale gelir. Özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde tarımsal üretimin arttırılması için sulama çok önemli bir işlemdir. Bitkiler için yağışlar dışında kalan ek sulama suyunun hesaplanmasında bitkilerin su tüketimlerinin dikkate alınması gerekir. Yetiştirilecek ürünün türü, kapladığı alan ve su ihtiyaçları göz önüne alınarak sulama tesisleri kapasiteleri belirlenmektedir. Toprak ve su kaynaklarının geliştirilmesine yönelik hazırlanan sulama projelerinde amaç; tarımsal üretimi artırmak ve sonuçta tarımla uğraşan nüfusun refahını en üste çıkarmaktır. Hızla artan nüfusu beslemek, sanayi hammadde ihtiyacını karşılamak, dış ödemeler dengesinde tarım sektörünün payını arttırmak tarım alanlarındaki üretim artışına bağlıdır. Tarım alanlarının miktarını arttırma imkanı sınırlı olduğuna göre bu sektörden yararlanmak için birim alandan sağlanan tarımsal üretimi, yani verimi doğal kaynakların potansiyeline uygun bir biçimde en yüksek seviyeye ulaştırmada en etkili unsurların başında sulama gelmektedir. Türkiye nin yüzölçümü 78 milyon hektar olan topraklarının üçte biri (26 milyon hektarı) sulamaya elverişlidir. Yapılan etütlere göre ekonomik olarak sulanabilecek alan

43 ADANA 28 milyon hektardır. Türkiye de 2009 yılı sonu itibariyle toplam 5,42 milyon hektar arazi sulamaya açılmıştır. Bu miktarın 3,13 milyon hektarı DSİ tarafından inşa edilmiş modern sulama şebekesine sahiptir. 1,29 milyon hektarı mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve İl Özel İdaresince işletmeye açılmıştır. Ayrıca yaklaşık 1 milyon hektar alanda halk sulaması yapılmaktadır yılında ekonomik olarak 8,5 milyon hektar arazinin 6,5 milyon hektarının DSİ Genel Müdürlüğü tarafından işletmeye açılması hedeflenmiş olup, kalan 1,5 milyon hektar alanın diğer kamu kuruluşları tarafından işletmeye açılması ve 0,5 milyon hektarının ise halk sulamaları bünyesinde sulanacağı tahmin edilmektedir. Türkiye de 2009 yılı sulama oranları ve 2023 yılı tahmini sulama oranları Şekil 6 olarak verilmiştir. Mevcut sulanan alanın %92 sinde yüzeysel sulama (karık, tava, salma) kullanılarak sulama yapılmaktadır. Geri kalan kısmında basınçlı sulama (yağmurlama ve damla) yapılmaktadır. Son yıllarda dünyada, özellikle plastik ve makine endüstrisinde ki gelişmeler ile su ve enerjiden daha fazla tasarruf yapılmıştır. Böylece daha ekonomik ve daha etkin yeni sulama teknolojileri geliştirilmiştir. Tarımsal sulamada, kısıtlı olan tatlı su kaynaklarını doğru yöntemlerle ve tekniklerle daha az su, enerji ve işgücü kullanımı sağlayan teknolojilerin uygulamaya konulması bitkisel üretimin daha istikrarlı ve sürdürülebilir olması için büyük önem taşımaktadır. Türkiye de yapılan sulu tarımda damla sulama yöntemi son yıllarda yoğun bir şekilde kullanılmaya başlamıştır. Damla sulama yönteminin hızla yaygınlaşmasında en önemli etken, damla sulama yöntemiyle sulama yapılan tarım alanlarından alınan ürünlerde verim artışlarının yüksek olması yanında, kalite artışlarına bağlı alınan prim ödemeleri, gübre kullanımdaki azalış, hastalıklarda azalmalara bağlı olarak az ilaç tüketiminin üreticiye kar olarak kalması ve en önemlisi kısıtlı olan sulama su kaynaklarının diğer yöntemlere göre çok daha az kullanılmasıdır. Şekil 6.Türkiye de Yılı Sulama Oranları Türkiye de sektörlere göre su kullanım oranları Şekil 6 olarak verilmiştir

44 ADANA Şekil 7. Türkiye de Sektörlere Göre Su Tüketimi Savrun Barajı Projesi gerçekleşmesi ile; Savrun çayı doğal akımları ile sulama yapmak amacıyla 1995 yılında inşa edilen Savrun Regülatörü vasıtası ile kısıntılı sulama yapılan ha arazinin sulama suyu ihtiyacının düzenli olarak karşılanması, Mevcut sulamaların üst kotlarında kalan ve sulanmayan 4715 ha tarım arazisi sulama suyu ihtiyacının düzenli karşılanması, Karakütük Köyü arazilerinin 840 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacın karşılanması, Yanıklar Ek Saha-1, 426 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 1,915 hm³/yıl su hakkının ayrılması Hediören Ek Saha-2, 74 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 0,333 hm³/yıl su hakkı ayrılması Halen ASO kanalından alınan suyun Hemite pompajı ile Sulanan, 2882 ha tarım arazisi ve ha Hediören Pompajı sulama sahalarının sulama suyu ihtiyacının Savrun Barajından cazibeli olarak karşılanması sağlanacaktır. Ekolojik Denge suları, Savrun Regülatörü sulama suyu ve Dolusavaktan atılacak suların enerjisinden yararlanmak için Baraj Dipsavak çıkışına yapılacak 1,6 MW kurulu gücündeki HES ile yılda 1,119 GWh Güvenilir Enerji, olmak üzere Toplam 5,908 GWh/yıl enerji üretilerek ülke ekonomisine fayda sağlanacaktır. Yörenin sebze ve meyve tarımına yönelmesi dolayısıyla artan su ihtiyaçlarının karşılanmasıyla hem işgücü hem de milli ekonomiye sağlayacağı net gelir artışları, aynı zamanda yapılacak Savrun Barajı hidrolik Enerji potansiyelinin kullanılmasını sağlayacaktır. Proje alanında şu anda elde edilen ekonominin temeli, bitkisel ve hayvansal üretime dayanmaktadır. Bitkisel üretimde ağırlıklı olarak hububat, ayçiçeği ve az miktarlarda olmak kaydıyla dane mısır, pamuk, bostan, yer fıstığı, zeytin, susam fiğ ve sebze tarımı yapılmaktadır. Mevcut sulamaların değerlendirilmesi sonucunda, sulu tarıma geçilmesi ile dane mısır, pamuk, bostan, yer fıstığı ve sebze yetiştirilmesi öngörülmektedir

45 ADANA ENERJİ PROJESİ Enerji ve bu çerçevede elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın önemli bir göstergesidir. Kullanım kolaylığı, istenildiği anda diğer enerji türlerine dönüştürülebilmesi ve günlük hayattaki yaygınlığından dolayı bir ülkede fert başına enerji tüketimi, o ülkenin milli gelir seviyesinin ve dolayısıyla da kalkınma ve yaşam standardının bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Tüm dünyada son 25 yılda, özellikle elektrik enerjisine talebin yoğunlaştığı gözlemlenmektedir. Elektriğin 2035 yılına kadar en hızlı büyüyen (%2,5) son-kullanıcı enerji formu olması, nihai enerji tüketimindeki payının 2008'deki %17 düzeyinden 2020'de %20'ye, 2035'te ise %23'e çıkması beklenmektedir. Ancak elektrik sektörü de 2009 yılında finansal zorluklar ve zayıf talep sebebiyle ciddi şekilde etkilenmiştir. Yüzde ikiye yakın gerçekleşen talep düşüşü, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana görülen en büyük yıllık azalmaya işaret etmektedir (EÜAŞ, 2010). Uluslararası Enerji Ajansı tarafından hazırlanan senaryo çalışmasına göre (WEO2010) elektrik üretiminin, 2008'de TWh'den ortalama %2,4'lük artışlarla 2020'de TWh'ye, 2030'da TWh'ye ve 2035'de de TWh'ye yükselmesi beklenmektedir. Bu rakamlar döneminde %90'lık artışa işaret etmektedir. Benzer şekilde, ABD Enerji Bilgi İdaresi olan EIA tarafından hazırlanan Referans Senaryo Çalışması'na (IEO2010) göre ise 2007'de TWh olan elektrik üretiminin 2020'de TWh'ye yükselmesi beklenmektedir döneminde ise toplam %87,2 lik bir artışla (yıllık %2,3 lük artışlarla), 2035'de üretimin TWh'ye yükseleceği hesaplanmaktadır (EÜAŞ, 2010). Özellikle gelişmekte olan ülkelerde görülen büyük ekonomik gelişmeler elektrik talebinin de bu ülkelerde artmasına sebep olmaktadır. Kişi başına gelirin artmasıyla yaşam standartları artmakta, bu da endüstri, aydınlatma ve ev aletleri için olan elektrik talebini arttırmaktadır. Tüm dünyada elektrik enerjisi kurulu güç kapasitesinin 2035 yılına kadar brüt GW artması beklenmektedir. Bu bağlamda elektrik sektörünün, Uluslararası Enerji Ajansı tarafından hazırlanan Yeni Politikalar Senaryosu'na göre döneminde yapılması beklenen 32,8 trilyon dolarlık enerji yatırımlarındaki payının tek başına 16,6 trilyon dolar (2009 rakamlarıyla) olacağı öngörülmektedir. Geriye kalan 8 trilyon dolarlık yatırımın petrol, 7,1 trilyon dolarlık yatırımın doğal gaz ve 0,7 trilyon dolarlık yatırımın ise kömür sektöründe yapılacağı hesaplanmaktadır. Bu yatırımların %64'ünün, talep ve üretimin en hızlı arttığı OECD-dışı ülkelerde (tek başına Çin 5,1 trilyon dolar) yapılması beklenmektedir (EÜAŞ, 2010). Enerji kaynakları açısından incelendiğinde, birincil enerji arzında, petrol, doğal gaz ve kömürden oluşan fosil kaynaklı yakıtların ağırlıklı konumunun önümüzdeki yıllarda da devam etmesi beklenmekte ve enerji talebindeki artışın ( dönemi) yüzde 75,7 lik bölümünün bu kaynaklardan karşılanması öngörülmektedir. Biyokütle ve çöp için bu oran %8,5, diğer yenilenebilirler için %6,6, nükleer için %6,4, hidrolik için ise %2,8 dir yılında birincil enerji arzındaki en büyük paya (%29,8) sahip olacağı hesaplanan petrolün, 2030 ve 2035 yıllarında ilk sıradaki yerini kömüre (sırasıyla %29,1 ve %29,3) bırakacağı düşünülmektedir. Doğal gazın ise elektrik üretimindeki payını koruması (yaklaşık %21,4) beklenmektedir döneminde elektrik üretiminde ise kömür ve doğal gazın en önemli kaynaklar olmaya devam edeceği, kömürün payının %41'den %42,8 e, doğal gazın payının %21,3 ten %21,7 ye yükseleceği; petrolün payının ise %5,5 den %1,6 ya, hidroliğin payının %15,9 dan %13,3 e, nükleerin payının da %13,5 den %10,8 e düşeceği öngörülmektedir. En büyük yüzdelik artış ise rüzgârda beklenmektedir. Aynı dönemde rüzgarın %1,1 lik payının %5'e yükseleceği öngörülmektedir (EÜAŞ, 2010)

46 ADANA TEİAŞ tarafından yayımlanan 2010 Yılı Faaliyet Raporu na göre, 2010 yılı Türkiye elektrik enerjisi üretimi bir önceki yıla göre % 8,4'e karşılık gelen ,8 milyon kwh artış ile ,7 milyon kwh, tüketim ise yine % 8,4'e karşılık gelen ,8 milyon kwh artış ile ,9 milyon kwh olmuştur. Aynı rapora göre, 2010 yılında üretilen elektriğin %73,8 i termik (taşkömürü, linyit, fuel oil, doğal gaz, LPG, nafta ve diğerleri), %24,5 hidrolik ve %1,7 si jeotermal ve rüzgar santrallarından sağlanmıştır yılı için elektrik enerjisi üretim miktarları Tablo 9 olarak ve elektrik enerjisi üretim kaynaklarına göre dağılımı Tablo 10 olarak verilmiştir. Tablo Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretimi Enerji Artış Kaynakları GWSaat % GWSaat % % Termik ,4 80,5 % ,6 73,8% -0,7% Hidrolik ,4 18,5% ,5 24,5% 44% Jeo+Rüzgar 1.931,1 1,0 % 3.584,6 1,7% 85,6% Toplam ,9 100,0% ,7 100,0% 8,4% Kaynak: TEİAŞ 2010 Faaliyet Raporu Tablo Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Birincil Enerji Kaynaklara Göre Dağılımı Enerji Artış Kaynakları GWSaat % GWSaat % % Kömür ,1 26,5% ,4 26,1% -1,1% Sıvı Yakıtlar 4.803,5 2,3% 2.180,0 1,0% -54,6% Doğal Gaz ,7 45,7% ,7 46,5% 2,1% Yenilenebilir ve 340,1 0,2% 457,5 0,2% 34,5% Hidrolik ,4 17,1% ,5 24,5% 44% Jeo+Rüzgar 1.931,1 0,9% 3.584,6 1,7% 85,6% Toplam ,9 100,0% ,7 100,0% 8,4% Kaynak: TEİAŞ 2010 Faaliyet Raporu Kaynak: TEİAŞ 2010 Faaliyet Raporu Şekil Yılı Türkiye Elektrik Enerjisi Üretiminin Enerji Kaynaklarına Göre Dağılımı TEİAŞ tarafından yayımlanan 2010 Yılı Faaliyet Raporu na göre EPDK dan lisans alan işletmedeki santrallerin yakıt türlerine göre dağılımı Şekil 9 olarak, EPDK dan Lisans alan inşa halindeki santrallerin yakıt türlerine göre dağılımı Şekil 10 olarak verilmiştir. Proje kapsamında planlanan 1,6 MW'lık HES ile proje kapsamındaki enerji giderlerinin karşılanması amaçlanmaktadır

47 ADANA Kaynak: TEİAŞ 2010 Faaliyet Raporu Şekil 9.EPDK dan Lisans Alan İşletmedeki Santrallerin Yakıt Türlerine Göre Dağılımı Kaynak: TEİAŞ 2010 Faaliyet Raporu Şekil 10. EPDK dan Lisans Alan İnşa Halindeki Santrallerin Yakıt Türlerine Göre Dağılımı

48 ADANA BÖLÜM II. PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Faaliyetin Yeri ( Proje Yerinin İlgili İdaresince Onanmış Olan Faaliyet Yerinin, Lejant Ve Plan Notlarının Da Yer Aldığı Onanlı Çevre Düzeni Planı, Uygulama İmar Planı Ve İmar Planları Üzerinde, Bu Planlar Yoksa Ölçekli Harita Üzerinde Gösterimi). II.1.a. Proje Ünite Alanlarının Planlandığı Bölgelere İlişkin İmar Durumu - Çevre Düzeni Planı Projenin planlandığı bölge Kadirli Belediyesi mücavir alanında kalmamaktadır. Bu nedenle pojenin planlandığı bölgede İmar Planı, Nazım İmar Planı ve projenin imar planları açısından uygun olup olmadığı konusunda ilgili Osmaniye İl Özel İdaresine ve Kadirli Belediyesine görüş sorulmuştur. Osmaniye İl Özel İdaresi nden ve Kadirli Belediyesinden alınan görüşler EK-1'de verilmiştir. Bu doğrultuda; Osmaniye İl Özel İdaresinden projenin planlandığı bölgeye ait halihazırda İl Özel İdaresince yürütülen herhangi bir imar planı olmadığına dair görüş alınmıştır. Kadirli Belediyesi nden alınan görüşte Projenin Kadirli Belediyesi İmar Planı ve mücavir alanı dışında kaldığı belirtilmiş ilave olarak da; Baraj gölü altında kalan Kadirli İçme Suyu hattının deplase edilmesi ve çelik boru hattının yeniden döşenmesi durumunda kurumları açısından sakıncalı olmadığı bildirilmiştir. Hali hazırda Proje kapsamında içme suyu hattının deplasesi planlanmaktadır. Proje alanı Osmaniye ili 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planında Orman Alanı olarak görülmektedir. Proje alanlarının işaretlendiği Osmaniye Çevre Düzeni Planı ile onaylı 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı ve plan hükümleri EK-7 de verilmiştir. Proje kapsamında Osmaniye ili 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı hükümlerine uyulacaktır. II.1.b. Proje Ünite Yerleri Savrun Barajı, Akdeniz Bölgesi Ceyhan Havzası nda, Osmaniye iline bağlı Kadirli ilçesinin 13 km kuzeydoğusunda Savrun Çayı üzerindedir. Baraj aks yerine en yakın duyarlı yapı yaklaşık yaklaşık 200 m kuzey batısında yer alan Kokarca mahallesine bağlı konutlardır. A-Geçirimsiz (Kil) Malzeme Ocağı; Baraj memba tarafında, gölalanı içerisinde ve baraj eksen yerine 2300 m mesafede yer almaktadır. Malzeme ocağına en yakın duyarlı yapı 250 m doğusunda yer alan Süleymanlı mahallesine bağlı konutlardır. Ocak sahasının tamamı baraj rezervuar alanında kalmaktadır. B-Geçirimli (Kum-Çakıl) Malzeme Ocağı; B-Geçirimli malzeme alanı gölet aks yerinin yaklaşık 7400 m güneyinde ve Savrun Çayı nın sağ ve sol sahilinde yer almaktadır. Malzeme alanına en yakın yerleşim yeri ve en yakın duyarlı yapı yaklaşık 55 m kuzey batısında yer alan Durukanlar mahallesine bağlı konutlardır. Kaya-1 Malzeme Alanı; gölet Aks yerinin memba tarafında aks yerine yaklşık 5,5 km uzaklıkta yer almaktadır. Malzeme ocağına en yakın duyarlı yapı mesafesi yaklaşık 65 m güney batısında yer alan Kavramalar Mahallesine bağlı konutlardır

49 ADANA Malzeme ocaklarına ait koordinatlar Tablo 11 de verilmiştir. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanı; Baraj aks yerinin kuzey doğusunda, kil malzeme ocağının hemen güney doğusunda yer almaktadır. Şantiye Tesisi; Baraj aks yerinin hemen güneybatısında, İlbistanlı Köyü Kokarca mahallesinin 200 m güneyinde yer almaktadır. II.1.c. Proje Ünite Alanlarının Planlandığı Bölgenin İçme Suyu Havzalarına Göre Konumu Proje alanı içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalmamaktadır. II.1.d. Proje Ünite Alanlarının Yer Bulduru Haritaları - Fotoğrafları Savrun Barajı ve rezervuar alanını içine alan proje alanı; 1/25000 ölçekli Gaziantep N36-a2 M36-d3 paftalarında yer almaktadır. Projeye ait yer bulduru haritası Şekil 11 de, proje alanına ait fotoğraflar Şekil 12-17'de verilmiştir. Proje alanı uydu fotoğrafları Şekil 18-19'da verilmiştir. Proje ünitelerinin işaretlendiği 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek-2 de verilmiştir

50 ADANA PROJE ALANI Şekil 11.Proje Alanı Yer Bulduru Haritası

51 ADANA Şekil 12. Proje Alanı Fotoğrafları-1 (Mevcut Savrun Regülatörü) Şekil 13. Proje Alanı Fotoğrafları-2 (Baraj Alanı)

52 ADANA Şekil 14. Proje Alanı Fotoğrafları-3 (Baraj Alanı) Şekil 15. Proje Alanı Fotoğrafları-4 (A-Geçirimsiz Malzeme Ocak Alanı) Şekil 16. Proje Alanı Fotoğrafları-5 (B-Geçirimli Malzeme Ocak Alanı)

53 ADANA Şekil 17. Proje Alanı Fotoğrafları-6 (Kaya Malzeme Ocak Alanı) Şekil 18. Proje Alanı Uydu Fotoğrafı

54 ADANA Şekil 19.Proje Alanı Uydu Fotoğrafı

55 ADANA II.2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu (Baraj, Gövde, Derivasyon Savak Tesisleri (Dolusavak-Dipsavak), İletim Kanalları, Su Depoları, Arıtma Tesisi (İçme- Kullanma Suyunun Kullanılmasında Arıtma Yapılacak Mı, Detaylandırılması), Malzeme Ocakları, Kırma-Eleme Tesisi, Hazır Beton Tesisi, Teknik Altyapı Üniteleri, HES Yapıları, İdari Ve Sosyal Üniteler, Varsa Diğer Üniteler, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı Ve Açık Alan Büyüklükleri, Bu Ünitelerin Proje Alanı İçindeki Konumlarının Vaziyet Planı Veya Kroki Üzerinde Gösterimi, Diğer Tekniklerle Temsili Resim veya maket benzeri gösterimler, proje kapsamında yer alan geçici ve nihai depolama alanlarının, inşa edilecek baraj sahası içinde gerçekleştirilecek olan inşaat alanının ve maden kanunu na göre açılacak olan taş, kum, çakıl vb. Ocak alanlarının 1/25000, 1/5000 ve/veya 1/1000 lik Haritalar Üzerinde Gösterimi, Koordinatların Harita Üzerine İşlenmesi) Savrun Barajı Sulaması, HES ve Malzeme Ocakları Projesi (Kırma-Eleme Tesisi ve Beton Santrali dahil); baraj, dolusavak, memba-mansap batardosu, derivasyondipsavak, sulama-drenaj tesisleri, hidroelektrik santrali inşası ve baraj gölü altında kalacak olan Kadirli içmesuyu iletim hattının deplase edilmesi ile m uzunluğunda Ǿ 600 mm çapındaki Çelik boru hattının yeniden döşenmesini kapsamaktadır. Projede öngörülen yapıların inşası aşamasında gerekli olacak için geçirimli (kumçakıl), geçirimsiz (kil) ve kaya malzemenin temini amacıyla 1 adet geçirimli,1 adet geçirimsiz ve 1 adet kaya malzeme ocağı olmak üzere proje kapsamında toplam 3 adet malzeme ocağı işletilecektir. Proje kapsamında yer alan ünitelerin inşaatında kullanılacak olan betonun temini amacıyla bir adet hazır beton tesisi beton santrali baraj aks yerinin doğusunda kurulacaktır. Bunun yanında kaya malzeme ocağından üretilecek olan malzemenin kırılıp elenmesi için kaya malzeme ocağı içerisinde kırma-eleme tesisinin işletilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesi için zaruri olan proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleşmesi planlanan başlıca projeler; şantiyenin tesis ünitelerine ulaşım için yeni servis yolu yapımı, inşaat aşamasında çalışacak personel için sosyal hizmet tesisleri / şantiye tesisi yapılacaktır. Proje kapsamında yer alan ünitelerin koordinatları Tablo 11'de, kapladıkları takribi alanlar Tablo 12 de verilmiştir. Savrun Barajı Projesinde yer alan ünitelerin ve proje kapsamında işletilecek malzeme ocaklarının yerlerini gösterir 1/ Topoğrafik harita EK-2 de verilmiştir. Koor. Sırası Datum Türü Tablo 11. Proje Ünitelerinin Koordinatları D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. Sağa, Yukarı ED-50 UTM 6 derecelik BARAJ AKS YERİ

56 ADANA Koor. Sırası Datum Türü D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. Sağa, Yukarı ED-50 UTM 6 derecelik BARAJ REZERVUAR ALANI

57 ADANA Koor. Sırası Sağa, Yukarı Datum ED-50 Türü UTM D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. 6 derecelik

58 ADANA Koor. Sırası Sağa, Yukarı Datum ED-50 Türü UTM D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. 6 derecelik

59 ADANA Koor. Sırası Sağa, Yukarı Datum ED-50 Türü UTM D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. 6 derecelik

60 ADANA Koor. Sırası Sağa, Yukarı Datum ED-50 Türü UTM D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. 6 derecelik

61 ADANA Koor. Sırası Sağa, Yukarı Datum ED-50 Türü UTM D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. 6 derecelik SANTRAL ALANI KİL (GEÇİRİMSİZ) MALZEME OCAĞI KUM-ÇAKIL (GEÇİRİMLİ) MALZEME OCAĞI

62 ADANA Koor. Sırası Sağa, Yukarı Datum ED-50 Türü UTM D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. 6 derecelik KAYA OCAĞI KIRMA ELEME TESİSİ BETON SANTRALİ KAZI FAZLASI MALZEME DEPOLAMA SAHASI ŞANTİYE TESİSİ

63 ADANA Koor. Sırası Sağa, Yukarı Datum ED-50 Türü UTM D.O.M. 39 Zon 37 Ölçek Fak. 6 derecelik Tablo 12. Proje Kapsamında Yer Alan Ünitelerin Kapladığı Takribi Alanlar Ünite Kapladığı Takribi Alan (m 2 ) Savrun Barajı Gövde Rezervuar Alanı (M.S.S) Santral Alanı 394 Kapama Seddesi 952 Dolusavak Sulama Ana Boru Hattı Geçirimli (Kum-Çakıl) Malzeme Ocağı Geçirimsiz Malzeme Ocağı * Kaya Malzeme Ocağı Kırma-Eleme Tesisi 250** Beton Santrali 250 Kazı Fazlası Malzeme Depolama Sahası * Şantiye Tesisleri TOPLAM m 2 * Geçirimsiz malzeme ocağı ve kazı fazlası malzeme depolama alanı baraj rezervuar alanında kaldığı için toplam alan hesabına bu alanlar dikkate alınmamıştır. ** Kırma-Eleme Tesisi Kaya Malzeme ocağı içerisinde kaldığı için toplam elen hesabına katılmamıştır

64 ADANA BÖLÜM III. PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili Yatırım Programı, Finans Kaynakları Projenin uygulama aşamasındaki faaliyetlerin sade, birbirine bağımlı ve aynı zamanda sayısı sınırlı olması nedeniyle otomasyona son derece uyumlu bir uygulama süreci yaşanacaktır. Uygulama süreci tamamen yapımcı firmanın teknik-teknolojik ve finans kapasitesine bağlıdır. Uygulama süresinin ilk yıl harcama tutarı, mobilizasyon süreci, son yıl harcama tutarı ise toparlanma süreci olarak dikkate alınmak ve keşif bedeline dayandırılmak suretiyle yatırım programı hazırlanmıştır. İnşaatın 4 yıl süreceği ve yatırımın 4 yılda gerçekleştirileceği öngörülmüştür. Yatırım programında keşif bedeli cinsinden 1. yıl keşif bedelinin % 17 lik dilimi, 2. Yıl % 23 lük dilimi, 3.yıl % 31 lik dilimi 4.yıl %29 luk dilimi öngörülmüştür. III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu Projeye ilişkin ÇED süreci zamanlama tablosu Tablo 13 de, Baraj ve Tesislerin Uygulama ve Yatırım Programı Tablo 14 ve Tablo 15 de verilmiştir. Tablo 13.CED Süreci Zaman Tablosu Tamamlanmış ÇED Süreci ÇED Süreci Tarih ÇED Başvuru Dosyasının Teslim Edilmesi Halkı Bilgilendirme Toplantısı Kapsamlaştırma ve Özel Format Belirleme Toplantısı Faaliyete Özel Formatın Alınması Devam Eden ÇED Süreci ÇED Süreci ÇED Raporunun Teslim Edilmesi İnceleme Değerlendirme Süreci Kararın Halkın Görüşüne Açılması ÇED Olumlu/Olumsuz Kararının Verilmesi Haziran 2013 Temmuz 2013 Ağustos 2013 Eylül- Ekim

65 ADANA Tablo 14.Savrun Barajı Uygulama Programı No Tesis Adı İnş. Ort. Ay TOPLMA İNŞAAT SÜRESİ: 4 YIL İnş. İşin Sür. Baş. Faiz Ayı İnş. Sür. Ay Gövde 27 2, Dolusavak 31 2, Derivasyon Tüneli (Dipsavak) 23,5 1, Dipsavağa Dönüşüm 12 1, Cebi Boru+Vanalar 8 0, Memba Baterdosu 46 3, Mansap Batardosu 46 3, Enjeksiyon İşleri 12 1, Sosyal Tesisler ve Yollar 45 3, Sulama Şebekesi 15 1, Savrun HES (1,6 MW Kur.Güç) 9 0, Sulama Sahası Taş Temizliği 8 0, Sulama Şebekesi Kamulaştırma 14 Baraj Kamulaştırma 19,5 1, , ,5 3, İçmesuyu hattı deplese ed.+ Kam. 1.YIL 2.YIL 3.YIL 4.YIL

66 ADANA Tablo 15.Savrun Barajı İnşaat Süresi ve Yatırım Programı YILLARA GÖRE PARA DAĞILIMI 1.YIL AY 2. YIL AY 3.YIL AY 4.YIL AY 1.YIL TL 2.YIL TL 3.YIL TL 4.YIL TL TOPLAM TL Gövde Dolusavak Derivasyon Tüneli (Dipsavak) Dipsavağa Dönüşüm Cebi Boru+Vanalar Memba Batardosu Mansap Batardosu Enjeksiyon İşleri Sosyal Tesisler ve Yollar Sulama Şebekesi Savrun HES(1,6 MW Kur.Güç.) Baraj Kamulaştırma Sulama Şebekesi Kamulaştırma Sulama Sahası taş temizliği İçme Suyu Hattı Deplese ed.+kam TOPLAM

67 III.3. Projenin Fayda Maliyet Analizi (bu kapsamda baraj altında kalacak tarım alanları, bağ, bahçe gibi kıymete değer verilerin de dikkate alınarak hesaplanması) Maliyetlerin ve Yıllık Giderlerin Hesaplanmasındaki Esaslar Savrun Barajı keşfi projelendirme çalışmalarından üretilen metrajlar esas alınarak 2012 yılı DSİ Birim Fiyatları ile hesaplanmıştır. Döviz kuru olarak; 1 $ = 1,7354 TL alınmıştır. İnşaat malzemelerinden demirin İskenderun Demir ve Çelik Fabrikasından, çimentonun Adana Çimento Fabrikasından, Önyüzü Beton Kaplamalı Kaya Dolgu Baraj inşaatında kullanılacak diğer malzemeler raporda belirtilen yerlere göre taşıma mesafeleri ve bedelleri bulunmuştur. Keşif maliyetlerine % 15 bilinmeyen gider ler eklenerek Tesis maliyetleri, tesis maliyetlerine % 15 Proje Kontrollük hizmetleri maliyetleri ile kamulaştırma gerektiren, taşınmaz malların kamulaştırma bedelleri eklenmek suretiyle Proje Maliyetleri hesaplanmıştır. Ekonomik analizin Yıllık Fayda-Yıllık gider oranı ile de yapılabilmesi (Rantablite) için Yatırım Maliyetleri hesaplanmıştır. Maliyetler Savrun Barajı gövde metrajları sahada alınan 1/1000 ölçekli harita üzerinde yerleştirilen baraj üzerinden elde edilen enkesit ve boykesit yardımı ile elde edilmiştir. Baraj keşfinde ulaşım yolları ve ölçüm tesisleri için özel birim fiyat kullanılmıştır. Baraj temelinde geçirimsizliğin enjeksiyon perdesi ile sağlanması planlanmaktadır. Savrun Barajı dolusavak metrajları sahada alınan 1/1000 ölçekli harita üzerinde yerleştirilen dolusavak üzerinden elde edilen enkesit ve boykesit yardımı ile elde edilmiştir dolusavak sol sahilde kapaklı ve karşıdan alışlı düşünülmüştür. En ekonomik dolusavak genişliği 3x11,5 m olarak belirlenmiştir. Yapılan hidrolik hesaplara göre belirlenen derivasyon tüneli ve dipsavak tünel çapları ve batardo üst kotları için maliyetler hesaplanarak optimizasyon çalışması yapılmış en ekonomik Tünel çapı Ø 3,50 m olarak belirlenmiştir. Ayrıca yine cebri boru çapı tehlike anında barajın boşaltma süresi kriteri dikkate alınarak Ø1750 mm et kalınlığı 17,5 mm olarak belirlenmiştir. Batardo metrajlarında batardo temelindeki alüvyonun 2 m lik kısmının kaldırılması düşünülmüştür. Memba batardosunda geçirimsizliği sağlamak için, batardo kret kotunda ortalama 7-8 m sedde ekseni doğrultusunda ileriye uzatmak sureti ile yaklaşık 140 m uzunluğunda enjeksiyon perdesi oluşturulmalıdır. Ø 3,50 m çapındaki Tünel ve Konduvi çapına göre belirlenen 195,90 kotundaki memba batardosu; Kaya dolgu tipinde ve memba yüzü Y:2,50 D:1,00 mansap yüzü Y:2,00 D:1,00 şev eğimlerine göre yapılması öngörülen Memba Batardo keşifleri bu boyutlara göre çıkarılmıştır. Mansap Batardosu kret kotu 180,00 m olup gövde topuğu olarak kullanılması öngörülmüştür. Kaya dolgu tipinde memba yüzü Y:1,50 D:1,00 mansap yüzü Y:1,50 D:1,00 şev eğimlerine göre yapılması öngörülen Mansap Batardo keşifleri bu boyutlara göre çıkarılmıştır. Hes Tesis Maliyetleri hesbında; Elektromekanik donanım için; 300 $/kw, Şalt tesisleri için 40 $/kw ve santral binası için; 120 $/kw birim tesis bedeli kabul edilmiş ve bunların toplamı olan 460 $/kw maliyet %15 oranında artırılarak 529 $/kw proje bedeli için kullanılmıştır

68 Savrun Barajının asıl amacı mevcut ha Savrun Regülatörü Sulamasının suyunun sürekli verilebilir hale getirilmesi, işletmedeki ha lık Hemite Pompaj Sulamasının sulama suyu ihtiyacının cazibeyle karşılanması, işletmedeki ha lık Hemite Pompaj Sulamasının sulama suyu ihtiyacının cazibeyle karşılanması ve yeni yapılacak Borulu sulama şebekesi ile ha arazinin yağmurlama+damla kombinasyonu ile sulaması sağlanacaktır. Ayrıca proje kapsamında 840 ha Karakütük köyü, ha lık Hemite Pompaj Sulamasının sulama suyu ihtiyacının cazibeyle karşılanması, 426 ha Yanıklar Ek Saha -1 Pompaj Sulaması ve 74 ha Hediören Ek Saha-2 cazibe sulaması arazileri için sulama suyu ihtiyacı ayrılmıştır. Yukarıda açıklanan metrajlar esas alınarak keşif maliyetleri hesaplanmıştır. Bu Toplam toplam keşif maliyetine bilinmeyen giderlerin karşılığı olarak Toplam Keşif Maliyetinin %15 i eklenmiş ve Tesis Maliyeti hesaplanmış Tablo 16 olarak verilmiştir. Tablo 16.Savrun Barajı Maliyetler tablosu (2012 B.F) ÜNiTE KEŞİF BEDELİ BİLİNMEYEN MASRAF-%15 TESİS BEDELİ TL TESİS BEDELİ $ A-) GÖVDE (KAPAMA SEDDESI DAHIL) , , , ,57 B-) DOLUSAVAK , , , ,69 C-) DERIVASYON TÜNELI (DIPSAVAK) , , , ,87 C-1 Dipsavağa Dönüşüm , , ,33 C-2 Cebri Boru+Vanalar , , , ,65 D-) MEMBA BATARDOSU , , , ,71 E-) MANSAP BATARDOSU , , , ,94 F-) ENJEKSIYON , , , ,17 G-) SOSYAL TESISLER VE YOLLAR , , , ,00 H-) SULAMA ŞEBEKESI , , , ,62 I-) SAVRUN HES (1,6 MW KURULU GÜCÜNDE) , , , ,00 TOPLAM PROJE BEDELİ , , , ,57 Baraj tesisleri ve göl sahası arazilerinin kamulaştırma bedelleri Tablo 17 olarak gösterilen kamulaştırma alanlarının 2011 yılı birim fiyatlarıyla hesap edilmiştir. Tablo 17.Savrun Baraji Rezervuar Alanındaki Taşınmazlarin Kamulaştırma Değerleri MİKTARI BİRİM FİYATI TUTARI KAMULAŞTIRILAN TAŞINMAZIN CİNSİ (DA- ADET - (TL/DA) (TL) ST ,30 ST ,00 KT(ZEYTİN) ,00 KYT ,60 KAVAK , ,00 ORMAN , ,40 BİNA ,36 STABİLİZE YOL ,00 ENERJİ NAKİL HATTI (34,5kw) 5 54,52 272,60 ENERJİ NAKİL HATTI (380kw) ,09 42,

69 MİKTARI BİRİM FİYATI TUTARI KAMULAŞTIRILAN TAŞINMAZIN CİNSİ (DA- ADET - (TL/DA) (TL) TELEKOM İLETİŞİM HATTI 5 18,90 94,50 İÇME SUYU HATTI (ESKİ) , ,64 KÖPRÜ 1 634,11 634,11 TOPLAM ,81 Baraj Tesisleri ve Göl Sahasının Toplam Kamulaştırma Bedeli Tablo 18. Baraj Tesisleri ve Göl Sahasının Toplam Kamulaştırma Bedeli ÜNİTE Baraj Kamulaştırma Sulama Şebekesi Kamulaştırma İçme Suyu Yenilemesi Kamulaştırma TOPLAM KAMULAŞTIRMA NET GELİR KAYBI KAM. BED. KAM. BED. DEĞER KAY. DEĞER KAY. TL (2011) TL (2012) TL (2011) TL (2012) , , , , , , , , , , , , , , , ,04 Baraj malzeme sahaları ve İçme suyu iletim hattı yenilemesi Toplam Kamulaştırma bedeli 2011 yılı rayiçleri ile ,52 TL olarak belirlenmiş ve Tablo 17 de gösterilmiştir. Baraj malzeme sahaları ve İçme suyu iletim hattı yenilemesi Toplam Net gelir kaybı bedeli 2011 yılı rayiçleri ile ,22 TL olarak belirlenmiş ve Tablo 18 de gösterilmiştir. Bu değerle 2012 yılı 1,08 TEFE katsayısı ile çevrilmiştir. Yatırım Maliyeti (Proje Maliyeti ) Proje maliyeti, projenin yatırım giderleri olan Tesis Bedeli, Etüt-Proje ve Kontrollük Hizmetleri Giderleri ile Kamulaştırma Bedeli toplamak suretiyle hesaplanmıştır. Yıllık İşletme Bakım ve Yenileme Giderleri Baraj Tesislerinin İşletme Bakım Giderleri DSİ Genel Müdürlüğü nün genel bünyesinde uygulana gelmekte olan işletme ve Bakım faktörleri ile hesaplanmıştır. İşletme Bakım ve yenileme giderleri, Baraj yapılarının keşiflerinden gidilerek hesaplanmıştır. Yenileme faktörleri imalat cinsine göre değişiklik göstermektedir. Yıllık işletme bakım ve yenileme giderleri Tablo 18 ve Tablo 19 da hesaplanmış ve aşağıda özetlenmiştir. Yıllık işletme bakım gideri = 1,15 x ünite keşfi x İşletme bakım faktörü Yıllık yenileme gideri = 1,15 x ünite keşfi x yenileme faktörü formülü ile hesaplanmıştır. Buna göre yıllık işletme bakım ve yenileme giderleri aşağıda hesaplanmıştır

70 Tablo 19. Savrun Barajı Tesis Maliyetleri ve Yıllık Giderleri (2012 BF) ÜNİTE İnşaat Faiz Süresi KEŞİF BEDELİ TESİS BEDELİ PROJE VE KONT. PROJE BEDELİ %5 den FAİZ (HES için %9.5) YATIRIM BEDELİ Gövde 0,12 2, , , , , , ,36 Dolusavak 0,13 2, , , , , , ,26 Derivasyon Tüneli (Dipsavak) 0,10 1, , , , , , ,14 Dipsavağa Dönüşüm 0,05 1, , , , , , ,11 Cebi Boru+Vanalar 0,03 0, , , , , , ,96 Memba Batardosu 0,21 3, , , , , , ,63 Mansap Batardosu 0,21 3, , , , , , ,54 Enjeksiyon işleri 0,05 1, , , , , , ,17 Sosyal Tesisler ve Yollar 0,20 3, , , , , , ,34 Sulama Şebekesi 0,06 1, , , , , , ,04 Savrun HES (1,60 MW Kur.Güç) 0,07 0, , , , , , ,53 Baraj Kamulaştırma 0,17 3, , , ,51 Sulama Şebekesi Kamulaştırma 0,08 1, , , ,78 Sulama Sahası taş temizliği 0,03 0, , , ,68 İçmesuyu hattı deplese ed.+ Kam. 0,16 3, , , ,66 TOPLAMLAR , , , , , ,71 Tablo 20.Savrun Barajı Tesis Maliyetleri ve Yıllık Giderleri (2012 BF) (Yenileme Giderleri) ÜNİTE KEŞİF BEDELİ TESİS BEDELİ PROJE VE KONT. PROJE BEDELİ %5 den FAİZ (HES için %9.5) YATIRIM BEDELİ YENİ. FAKT. Yenileme Gideri Gövde , , , , , ,36 0, ,71 Dolusavak , , , , , ,26 0, ,75 Derivasyon Tüneli (Dipsavak) , , , , , ,14 0, ,89 Dipsavağa Dönüşüm , , , , , ,11 0, ,69 Cebi Boru+Vanalar , , , , , ,96 0, ,15 Memba Batardosu , , , , , ,63 0, ,89 Mansap Batardosu , , , , , ,54 0, ,64 Enjeksiyon işleri , , , , , ,17 0, ,00 Sosyal Tesisler ve Yollar , , , , , ,34 0, ,32 Sulama Şebekesi , , , , , ,04 0, ,81 Savrun HES (1,60 MW Kur.Güç) , , , , , ,53 0, ,64 Baraj Kamulaştırma , , ,51 Sulama Şebekesi Kamulaştırma , , ,78 Sulama Sahası taş temizliği , , ,68 İçmesuyu hattı deplese ed.+ Kam , , ,66 TOPLAMLAR , , , , , , ,50 Faiz + Amortisman Giderleri Faiz+Amortisman gideri projenin yatırım maliyetinin 50 yıllık ekonomik ömür içinde %5 (HES için %9,5 alınmıştır) faiz için belirlenen (faiz+sermaye kurtarma) faktörü ile çarpılması suretiyle hesaplanmıştır. Baraj + Diğer yapılara ait Faiz +Amortisman Gideri = ,91 TL dir Yatırım Maliyetleri ve Yıllık Giderlerin Bugünkü Değeri Önerilen Önyüzü Beton Kaplamalı Kaya Dolgu Baraj projesi için toplam yatırım bedeli ,71 TL olmaktadır

71 5.Yıldan itibaren yıllık Faiz amortisman yenileme (F.A.Y.) ve işletme bakım giderleri 20,25,35,45 ve 50. yıllar hariç üniform olarak devam edecek bu yıllarda ise yenilemeden dolayı artışlar olacaktır. Bu durumda F.A.Y. gideri ,91 TL, İşletme bakım gideri ,14 TLolmak üzere Toplam Sabit giderler ,04 TL hesaplanmıştır. Savrun Barajı inşaatında kullanılacak ve yurt dışından ithal edilecek makine ve teçhizat için ihtiyaç duyulacak döviz miktarları hesaplanmış TL ( ,11 $ ) olarak bulunmuştur. III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Faaliyet Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Faaliyetleri Söz konusu proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleştirilmesine bağlı olarak faaliyet sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından enerji nakil hattı, köprü, Telekom iletişim hattı faaliyetleri yapılacaktır. III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan ve Faaliyet Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleştirilmesi Planlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesi için zaruri olan proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleşmesi planlanan başlıca projeler; şantiyenin elektrik ihtiyacının karşılanması için elektrik temini, tesis ünitelerine ulaşım için yeni servis yolu yapımı, inşaat aşamasında çalışacak personel için sosyal hizmet tesisleri / şantiye tesisleri yapılacaktır. Elektrik Temini Projenin inşası aşamasında şantiye tesislerinin elektrik ihtiyacını karşılamak için gerekli olan elektrik; bölgede mevcut olan enerji nakil hatlarından ilgili kurumlarla irtibatlaşılarak temin edilecektir. Su Temini İnşaat için betonda kullanılacak su, Savrun deresinden; içme ve kullanma suyu ise çevredeki kaynak sularından veya köy çeşmelerinden temin edilecektir. Köy sularının kullanımı için muhtarlıklardan, yüzeysel su kaynakları için DSİ 6. Bölge Müdürlüğünden gerekli su kullanım izni alınacaktır. Şantiye Tesisi Proje kapsamında çalışacak işçi ve diğer personel için, iş kanunu ve halk sağlığı ile ilgili düzenlemelerin gerektirdiği yeterli miktarda yatakhane, yemekhane, mutfak, kantin, banyo WC vb. tesisleri içeren şantiye tesisi kurulacaktır. Şantiye tesisi yeri EK-2 de verilen 1/25000 Ölçekli Topografik Harita üzerinde işaretlenmiştir. Ayrıca Örnek şantiye tesis planı Ek-3 de verilmiştir Şantiye tesisi, inşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra proje alanından sökülerek kaldırılacaktır

72 III.6. Kamulaştırma ve Yeniden Yerleşim Rezervuar alanındaki kamulaştırmalardan İlbistanlı ve Koçlu köyleri etkilenecektir. Kamulaştırmadan; tapulama sınırları içerisindeki taşınmazlarının bir kısmı ya da tamamı su altında kalarak bir şekilde etkilenen yerleşim birimlerine ait nüfuslar Tablo 21 de 1990,2000 ve 2010 yılları itibariyle verilmiştir. Yerleşim yerleri nüfusları, TUİK adrese dayalı kayıt sisteminden alınmıştır. Tablo 21.Kamulaştırma Alanındaki Yerleşim Yerlerinin Nüfusları KÖYLER İlbistan Koçlu Yk.Bozkuyu Aş.Bozkuyu Köyyeri Yusuf İzzettin Alibeyli Armağanlı TOPLAM Etüt sahasında nüfus azalışının olduğu görülmektedir. Rezervuar alanında arazi kıt ve pahalı olduğu için, toprağı az veya hiç olmayan genç nüfus Kadirli, Osmaniye ve Adana gibi yerlerde iş bularak köyleri terk etmektedir. Ancak topraktan ve köyden kesin kopuş yaşanmamakta, arazileri ve evleri köylerde yer almaktadır. Etüt sahasında toplu yerleşim söz konusudur. Yerleşim merkezlerindeki konutların bir kısmı betonarme yapı tarzında olup köy standartlarının üzerindedir. Önemli miktarda kargir yapılara da rastlanmıştır. Rezervuar alanında yer alan 3291 dekar arazinin 210 dekarı ST1 ( karışık meyve), 1150 dekarı ST2 (Sulu Tarla), 300 dekarı KT (Zeytin ), 290 dekarı da KYT (Kuru Yamaç Arazi) arazi vasfındadır. Savrun Barajı kamulaştırma alanında sanayi gelişmemiştir. Savrun Barajı kamulaştırma alanlarında işletilmekte olan herhangi bir maden ocağı bulunmamaktadır. Savrun barajı kamulaştırma alanlarında turizme yönelik her hangi bir tesis ve tarihi eser bulunmamaktadır. Ancak yörenin ormanlık olması ve doğal güzelliği nedeniyle son yıllarda yayla turizmi ivme kazanmıştır. Baraj rezervuar alanında yer alan tarım arazileri sulama alanı iletim hatları ve malzeme alanında yer alan arazilerden daha kıymetlidir. Rezervuar alanındaki arazilerin kıymetli olmasındaki birinci faktör, arazinin çok kıt olmasıdır. İkinci faktör, son yıllarda rezervuar alanına ve yakınına yazlık konut, çiftlik evi yapımı gibi taleplerin çok artmasıdır. Bu talepler kıt olan arazi fiyatlarını yukarı çekmektedir. Savrun Barajı proje alanının özellikleri ve hekterajları aşağıda topluca gösterilmiştir;

73 Rezervuar kamulaştırma alanı; Hacim-alan grafiğine göre; 168,70 m olan talveg kotu ile 249,00 m olan maksimum su seviyesi arasında 3291 dekarlık alanı kapsamaktadır. İKES Hattı: Baraj rezervuar alanından, Kadirli ye su sağlayan içme suyu hattı geçmektedir. Su altında kalan Kadirli İçme Suyu Hattının toplam uzunluğu 5500 metredir. İller Bankası Genel Müdürlüğü İçme Suları Daire Başkanlığından alınan bilgilere göre; Kadirli içme suyu hattı 2005 yılında yapılmıştır. İçme suyu hattının yeni güzergâhı planlamacı tarafından belirlenmiştir. İçme suyu yeni iletim hattı toplam uzunluğu m, kamulaştırma genişliği 8 metredir. Toplam 88 dekar araziden geçmektedir. Ortak İletim Hattı: Savrun baraj aksından sulama sahasının bir kısmını da içine alacak şekilde devam etmektedir. Toplam uzunluğu km dir. Daha sonra sağ sahilde S-9, sol sahilde ise S-8 hattı devam etmekte, bu hatlardan yedek hatlar vasıtasıyla sahanın sulanması planlanmaktadır. Ortak iletim hattının km sinde kamulaştırma yapılacak, kalan kısım yola denk geldiği ve yol kenarındaki servis yollarından yararlanılacağı için, planlamacı tarafından bu kısım için kamulaştırma şerit genişliği verilmemiştir. Ortak iletim hattında kamulaştırılacak hat uzunluğu: 1650 m Kamulaştırma şerit genişliği: 5,84 m Kamulaştırılacak Alan:1650x5,84=9636 m 2 =10 dekar kabul edilmiştir. S-8 Hattı: Toplam uzunluğu km dir. Planlamacı tarafından km ile km arasında kamulaştırma şerit genişliği verilmiştir. Ayrıca km arasında km lik kısım için kamulaştırma şerit genişliği verilmiştir. Bu bölümde km yol kenarı olduğu için kamulaştırmaya gerek duyulmamıştır. Mevcut DSİ Hemite Pompaj S-7 kanalını takip eden km için kamulaştırmaya gerek duyulmaktadır. S-8 hattında kamulaştırılacak ilk hat uzunluğu:1400 m ( km arası) Kamulaştırma şerit genişliği: 5,84 m Kamulaştırılacak Alan:1400x5,84=8176 m 2 =8 dekar kabul edilmiştir. S-8 hattında kamulaştırılacak ikinci hat uzunluğu:10975 m Kamulaştırma şerit genişliği: 5 m Kamulaştırılacak Alan:10975x5=54875 m 2 =55 dekar kabul edilmiştir. S-8 Hattında Kamulaştırılacak Toplam Alan:8+55=63 dekardır. S-9 Hattı: Toplam uzunluğu km dir. Mevcut DSİ Mehmetli (Kesiksuyu) sulaması S-1 kanalını takip eden bölümünde mevcut kanal servis yolları yeterli olmadığından kamulaştırmaya konu olmaktadır km ile km arasında kalan km si için kamulaştırmaya gerek vardır. S-9 Hattında Kamulaştırılacak Toplam Alan: 8656x5=43280 m 2 =43 dekar kabul edilmiştir

74 Malzeme Alanları: A-Geçirimsiz Malzeme Alanı 11,13 hektar alan kaplamaktadır. Rezervuar alanı içinde kalmaktadır. Bu nedenle ayrıca kamulaştırma çalışması yapılmayıp, rezervuar kamulaştırması içerisinde değerlendirilmiştir. B- Geçirimli Malzeme alanı: Savrun Çayının sağ ve sol sahilinde Durukanlar mahallesinin güneyinde yer almaktadır. Dere yatağı ve ST (sulu arazilerden) oluşmaktadır. Malzeme Alanı yaklaşık 14,61 hektar alan kaplamaktadır. Kaya-1 Gereç Alanı: Savrun barajının doğusunda yer almakta olup alanı yaklaşık 20 hektardır. Hazine ve bozuk orman arazilerinden oluşmaktadır. Tarım arazilerindeki arazi sınıfları ile ürün desenleri gerek yerinde yapılan arazi çalışmaları ve gerekse üreticiden alınan bilgilerle belirlenmiştir. Kamulaştırma alanında yer alan tarım arazilerinin, ST1 (k.meyve), ST2 (sulu tarla), ST3 (sulu Tarla), KT (zeytin), KYT (kuru Yamaç Tarla) Niteliğindeki arazilerden oluştuğu, yerinde yapılan tespitlerle ve çiftçilerle yapılan anket çalışmaları sonucunda saptanmıştır. ST1 arazilerinde karışık meyve, ST2 ve ST3 arazilerinde dane mısır, bostan ve yer fıstığı, KT arazilerinde zeytin, KYT arazilerinde hububat, tarımı yapılmaktadır. Planlama firması kamulaştırma raporuna göre Savrun Barajı rezervuar sahası içerisinde, Koçlu köyünün Kocabağlar mahallesine ait 13 konut ve yardımcı binaları, Torunlar Mahallesine ( Süleymanlı ) ait 8 adet konut ve yardımcı binaları, Süleymanlı mahallesi Kocamanlar a ait 7 adet konut ve yardımcı binaları ile Kavramalar-Kale ye ait 9 adet konut ve yardımcı binaları kalmaktadır. Ayrıca bir cami ve okulda göl alanında kalmaktadır. Toplamda 60 adet bina kamulaştırmadan etkilenecektir. Orman alanları için toprak bedeli söz konusu olmayıp ilgili kuruluşlar arasında kullanım hakkının devir işlemleri yapılmaktadır. Özellikle baraj göl sahalarında kalan orman alanlarının temizlenmesi ve çıkan emvalin belli bir yere nakledilmesi için gereken gider DSİ tarafından karşılanmaktadır. Orman emvalinin araziden temizlenmesi ve elde edilen ürünün belli bir uzaklığa götürülmesi işlemleri için gerekli bedel, kamulaştırma tespitlerinin yapıldığı yılda geçerli olan birim fiyatlar kullanılarak, ilgili orman dairesince hesaplanmaktadır. Stabilize Yol: Savrun barajı rezervuar alanında yaklaşık 12 km, stabilize yol, projeden etkilenecektir. Tarlalara giden tali yollar ile orman içi yollar dikkate alınmamıştır. Mevcut yollar iyi durumda olup, tarlalara ve mahallelere ulaşım amacıyla da köylüler tarafından kullanılmaktadır. Köprü: Savrun Barajı rezervuar alanında, Koçlu köyünü İlbistanlı ya bağlayan 35 m uzunluğundaki Gürükhasan Köprüsü su altında kalmaktadır. Enerji Nakil Hattı: Savrun Barajı rezervuar alanında yaklaşık olarak km 34,5 kw enerji nakil hattı ile 75 metrelik 380 kw enerji nakil hattı su altında kalmaktadır. Telekom İletişim Hattı: Savrun Barajı rezervuar alanında yaklaşık olarak km lik Telekom iletim hattı su altında kalmaktadır. İçme Suyu Hattı (Göl Alanında Kalan Eski Hat): Rezervuar sahası içerisinde Kadirli içme suyu isale hattının kilometresi su altında kalmaktadır

75 Baraj Yapıldıktan Sonra Dışarıda Kalan Tarlalara Ulaşım Savrun Barajı yapımının, rezervuar sahası dışında kalan tarlalara ulaşımı engellemeyecek şekilde yeni yol bağlanımlarının planlamacı tarafından etüt edilerek sağlanması gerekmektedir. Kamulaştırma Dışında Kalan Arazilerin Geçindirebileceği Aile Sayısı Rezervuar alanındaki tarım arazilerinin, kamulaştırılması, yörenin sosyo-ekonomik yapısında olumsuz etki yaratacaktır. Koçlu ve İlbistanlı köylerinin gerek arazileri gerekse konutları barajın yapılmasından etkilenecektir. Koçlu ve İlbistanlı nın rezervuar alanı dışında arazileri bulunmakla beraber özellikle Koçlu köyünün arazilerinin büyük çoğunluğu rezervuar alanında kalmaktadır. Yeniden İskân İsteyenlerin Sayısı ve İskân Şartları Savrun Barajı rezervuar sahası içinde yer alan Koçlu köyünün Kocabağlar, Torunlar, Süleymanlı-Kocamanlar, Kavramalar Kale mahallelerinin başka bir yere nakledilmesi gerekecektir. Proje alanında kalan tarım alanları kamulaştırılacaktır. Kamulaştırmada taşınmazların fiili ödeme değerleri ile net gelir kayıp değerleri dikkate alınarak kamulaştırma değerleri belirlenecektir. Proje kapsamında kullanılacak tarım arazileri için 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri doğrultusunda Osmaniye Tarım Gıda ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden tarım dışı amaçla kullanım izni alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak olan orman alanların kamulaştırılması söz konusu olmadığından bu alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17 nci maddesi gereğince izin alınacaktır. Mera alanları ise 4342 sayılı mera kanunu dikkate alınarak mera vasfı değişikliği yapılacaktır. Proje kapsamında proje alanında kalan tarım alanları ve tarım dışı taşınmazlar DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından 4650 sayılı yasa ile değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu na göre kamulaştırılacaktır. Kamulaştırmada taşınmazların fiili ödeme değerleri ile net gelir kayıp değerleri dikkate alınarak kamulaştırma değerleri belirlenecektir. III.7. Diğer Hususlar Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır

76 BÖLÜM IV: PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri atında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir. IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (Etki Alanının Nasıl Ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak Ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek) Projeden kaynaklanabilecek çevresel etkiler hususunda; fiziksel-biyolojik çevreye olası etkiler, doğal coğrafya ve jeolojik yapı üzerine etkiler, meteorolojik ve iklimsel değişimler, su kaynaklarına etkiler, su ekosistemine etkiler, kara ekosistemine etkiler, toprak kaynaklarına etkiler, arazi kullanımına etkiler, hava kalitesine etkiler, gürültü ve vibrasyon etkileri ve altyapı hizmetlerine etkiler olarak incelenebilirken bunların yanı sıra sosyo-ekonomik çevreye olası etkilerden kamulaştırma etkileri, su hakları, sosyal yapıya etkiler ve ekonomik yapıya etkilerden söz edilebilir. Bu etkiler dikkate alınarak proje etki alanında kalan alanları aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz. a) Proje faaliyetlerinden sürekli etkilenecek alanlar, yani projeden kaynaklı doğal özelliği kaybedilen alanlar Proje kapsamında yapılması planlanan tüm ünitelerin inşa alanı ile baraj rezervuar alanında kalan alanda doğal ekosistem ortadan kaldırılacaktır. Bu alanlarda doğal özellikler tamamen ortadan kalkacaktır. b) Projenin inşaat faaliyetlerinden etkilenen fakat inşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra etkilerin ortadan kalktığı alanlar Projenin inşaat aşamasındaki çevresel etkiler (toz-gürültü-vibrasyon-trafik vb.) dikkate alındığında proje etki alanı Bölüm V.1 de yapılan modellemeler sonucunda 250 m (ilgili yönetmelik sınır değerlerin sağlandığı mesafe ) belirlenmektedir. c) Proje sınırlarında kalan dere yatakları, Barajın inşa edilebilmesi ile baraj mansabında suyun akış rejimi azalacaktır. Baraj mansabında akış rejiminin azalmasına bağlı olarak sucul habitatın olumsuz etkilenmesi muhtemeldir. Bu nedenle bu olumsuz etkinin minimize edilmesi ve sucul ekosistemin devamlılığı için barajın mansabına belirli oranda su bırakılacaktır. d) Projeden etkilenen yerleşimler (sosyo-ekonomik etkiler) Projenin gerçekleştirilmesine bağlı olarak, projeden etkilenecek yerleşimler: Karakütük, İlbistanlı ve Koçlu köyleridir. Proje çevresinde yer alan tüm yerleşimler projeden sosyal-ekonomik yönden etkilenecektir. Projenin sosyo-ekonomik yapıya en büyük etkisi proje ünitelerin inşa edileceği alanlarda kalan taşınmazların elden çıkarılmasına bağlı olarak yapılacak olan kamulaştırma hizmetleridir. Proje kapsamında ünitelerin inşa edileceği alanda kalan taşınmazlar genelde tarım arazisidir. Proje kapsamında tarım alanlarının elden

77 çıkarılmasına bağlı olarak yöre halkının gelir kaynaklarından olan tarım arazileri daralacaktır. Ancak projenin sulama amaçlı olmasından dolayı sulamaya bağlı olarak ürün desenlerinde ve miktarlarında artış beklenmektedir. IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı V.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler; Bölgenin Genel İklim Şartları, Basınç, Sıcaklık, Yağış Dağılımı, Ortalama Nispi Nem, Sayılı Günler Dağılımı, Maksimum Kar Kalınlığı, Buharlaşma, Rüzgar Dağılımı ( Meteorolojik Verilerin Güncelleştirilmiş Ve Uzun Yıllar Gözlem Kayıtları, Meteorolojik Parametrelerin Dağılımlarının Tablo, Grafikler, Detaylı Anlatımı a)bölgenin Genel İklim Şartları: b) Basınç b-1) Ortalama Basınç: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama basınç 999,475hPa'dır. b-2) Maksimum Basınç: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre ölçülen maksimum basınç 1018,7 hpa ile Şubat ayında gerçekleşmiştir. b-3) Minimum Basınç: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre ölçülen maksimum basınç 977 hpa ile Aralık ayında gerçekleşmiştir Tablo 22.Kozan Meteoroloji İstasyonları Basınç Değerleri Basınç Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn 1004, 1002, 1000, 995, , Maksimum 1016, 1018, 1013, 1011, 1006, 100 Basınç (hpa) Minimum 985, Basınç (hpa) 981,7 984,4 980,1 986,8 986,1 7 Ort. (hpa) Tem z 992, 2 998, 9 985, 1 Agu s Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 993, 1001, 1005, 999, , , 1003, 1010, 1015, 1018, 1018, , 1 988,9 989,4 987, Şekil 20.Kozan Meteoroloji İstasyonu Basınç Değerleri Grafiği

78 c) Sıcaklık c-1) Ortalama Sıcaklık: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 19,3 0 C dir. c-2) Maksimum Sıcaklık: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum sıcaklık 45,4 0 C olarak 30 Temmuz 2007 tarihinde ölçülmüştür. c-3) Minimum Sıcaklık: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre minimum sıcaklık -5 0 C olarak 21 Şubat 1985 tarihinde ölçülmüştür. Tablo 23.Kozan Meteoroloji İstasyonları Sıcaklık Değerleri Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklık Günü Maksimum Sıcaklık Yılı Minimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık Günü Minimum Sıcaklık Yılı Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 9,6 10,4 13,6 17,6 21,9 26,1 28, ,3 21,8 15, ,3 27,5 26,9 32,2 37,5 41,5 43,2 45,4 44,8 43,4 39,5 32,4 30,6 45, ,6 2 5, ,8 12 3,6 0,6-2, Şekil 21.Kozan Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Değerleri Grafiği ç)yağış:

79 ç-1) Toplam Yağış Ortalaması: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 832,7 mm dir. ç-2) Günlük Maksimum Yağış Miktarı: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum yağış miktarı 152,5 mm ile Kasım ayında geçekleşmiştir. Tablo 24.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Tem Agu Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık Toplam Yağış Ortalaması (mm) 97,6 85, ,5 83,1 56,2 26,4 25, ,1 78,6 106,9 832,7 Maksimum Yağış (mm) 135,1 60,1 54, , ,1 60,9 134,2 93,8 152, ,5 Şekil 22.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yağış Değerleri Grafiği ç-3) Standart Zamanlarda Gözlenen En Büyük Yağış Değerleri, Tekerrür Grafikleri: Kozan meteoroloji istasyonu standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış değerleri ve yağış şiddet-süre-tekerrür eğrileri EK-1 de verilmiştir. d) Ortalama Nem: Kozan meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama nispi nem %58,63 tür. Tablo 25.Kozan Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri Ortalama Nem (%) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 56,3 57, ,6 61,5 59,4 61,9 62,4 56,8 51,6 54,3 58,3 58,

80 Şekil 23.Kozan Meteoroloji İstasyonları Ortalama Nem Değerleri Grafiği e) Sayılı Günler: e-1) Kar Yağışlı Günler Sayısı: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar yağışlı günler sayısı 0,3 tür. e-2) Kar Örtülü Günler Sayısı: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar örtülü günler sayısı 0 dır. e-3) Sisli Günler Sayısı: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sisli günler sayısı 2,8 dir. e-4) Dolulu Günler Sayısı Ortalaması: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama dolulu günler sayısı 1,4 tür. e-5) Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kırağılı günler sayısı 2,8 dir. e-6) Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama orajlı günler sayısı 44,9 dur. Tablo 26.Kozan Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Tablosu Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 0,1 0, , ,1 0,2 0,5 0,6 0,9 0,2 0,2 0, ,8 0 0,1 0,4 0,4 0,2 0, , ,4-55 -

81 Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 1,2 0,8 0,1 0,1 0,6 2,8 1 1,7 4 6,2 8,5 5,9 2,6 2,9 4,2 4,7 2 1,2 44,9 Şekil 24.Kozan Meteoroloji İstasyonu Sayılı Günler Grafiği f)maksimum Kar Kalınlığı: Kar Kalınlığı ölçülmemiştir. g)buharlaşma: g-1) Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama açık yüzey buharlaşması 1799 mm' dir. En yüksek aylık ortalama açık yüzey buharlaşması 249,3 mm ile Temmuz ayında olmuştur. g-2) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama açık yüzey buharlaşması 22,6 mm ile Temmuz ayında olmuştur. Tablo 27.Kozan Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 71,7 75,1 104,2 122,5 170,5 230,8 249, ,9 170,3 113,4 73, ,1 10,1 10,7 13,3 14,9 21,6 22,6 20,5 20,8 16,5 13,8 6,7 22,6-56 -

82 Şekil 25.Kozan Meteoroloji İstasyonu Buharlaşma Değerleri Grafiği ğ) Rüzgâr: ğ-1) Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgâr Yönü: Uzun Yıllar Yönlere Göre Rüzgârın Esme Sayıları: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yönlere göre rüzgârın esme sayıları toplamları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 28.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Meteorolojik Elemanlar KOZAN METEOROLOJİ İSTASYONU Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Yıllık

83 Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre birinci derecede hakim rüzgar yönü N (Kuzey), ikinci derecede hakim rüzgar yönü NNW (KuzeyKuzeyBatı), üçüncü derecede hakim rüzgar yönü ise SE (GüneyDoğu) dır. Şekil 26.Kozan Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı Tablo 29.Kozan Meteoroloji İstasyonu İlkbahar Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Mart Nisan Mayıs Mevsimlik N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Tablo 30.Kozan Meteoroloji İstasyonu Yaz Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Haziran Temmuz Ağustos Mevsimlik N NNE NE ENE E ESE

84 Haziran Temmuz Ağustos Mevsimlik SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Tablo 31. Kozan Meteoroloji İstasyonu Sonbahar Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Eylül Ekim Kasım Mevsimlik N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Tablo 32. Kozan Meteoroloji İstasyonu Kış Mevsimindeki Rüzgârın Esme Sayıları Aralık Ocak Şubat Mevsimlik N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW

85 Şekil 27.Kozan Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Mevsimlere Ait Rüzgar Diyagramı

86 Şekil 28.Kozan Meteoroloji İstasyonu Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı

87 ğ-2) Yönlere Göre Rüzgâr Hızı: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre, yönlere göre ortalama rüzgâr hızları tabloda verilmiştir. Tablo 33.Uzun Yıllar Yönlere Göre Ortalama Rüzgar Hızı Değerleri Yönler Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık N 2,6 2,7 2,1 1,7 1,6 1,5 1,6 1,6 1,8 2,1 2,4 2,4 2,0 NNE 1,9 2 1,8 1,4 1,3 1,3 1,1 1,1 1,3 1,6 1,8 1,8 1,5 NE 2,7 2,7 2, ,8 1,6 1,7 2,1 2,7 2,9 2,4 2,3 ENE 1,2 1,3 1,3 1 0,6 0,8 0,6 0,5 0,5 0,8 1 1,2 0,9 E 1,9 2,1 1,9 1,6 1,2 1,1 1,2 1,2 0,9 1,2 1,4 1,7 1,5 ESE 1,3 1,3 1,3 1,2 1 1,1 1,2 1,2 0,9 0,9 1 1,1 1,1 SE 1,6 1,7 1,5 1,5 1,3 1,4 1,5 1,7 1,3 1,3 1,2 1,8 1,5 SSE 1 1,2 1,3 1,2 1,2 1,3 1,3 1,4 1,3 1,1 0,9 0,8 1,2 S 0,9 1,1 1,3 1,2 1,2 1,2 1,3 1,2 1,1 0,9 0,9 0,9 1,1 SSW 0,9 1,3 1,4 1,6 1,6 1,8 1,9 1,5 1,4 1,1 0,8 0,8 1,3 SW 0,9 1,1 1,2 1,5 1,4 1,6 1,6 1,5 1,2 1 0,9 0,8 1,2 WSW 0,7 0,8 0,9 1,1 1 1,1 1,1 0,9 0,7 0,9 0,7 0,6 0,9 W 1,1 1,2 1,2 1,2 1,2 1,3 1,3 1,4 1,3 1,1 0,9 0,9 1,2 WNW 1,4 1,3 1, ,1 1,4 1,1 1,1 1,1 1,3 1,2 1,2 NW 2,8 2,6 2,4 2 1,7 2,3 2,8 2,9 2,6 2,6 2,7 2,7 2,5 NNW 2,7 2,7 2,4 2 1,8 1,9 1,8 1,8 2 2,5 2,7 2,5 2,2 Şekil 29.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgâr Hızına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı ğ-3) Ortalama Rüzgâr Hızı: Kozan meteoroloji istasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama rüzgâr hızı 1,73 m/sec'dir ğ-4) Maksimum Rüzgâr Hızı ve Yönü: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum rüzgârın yönü NNW (KuzeyKuzeyBatı) olup, maksimum rüzgârın hızı ise 23,4 m/sec ile Ocak ayında görülmüştür

88 Tablo 34.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı, Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Tablosu Ort. Rüz. Hızı (m/s) Maksi mum Rüzgâ r Hızı ve Yönü Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Tem Agu Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 2,2 2,2 1,9 1,5 1,4 1,4 1,4 1,4 1,4 1,8 2 2,1 1,73 23,4 NNW 20,1 NNW 17,7 ENE 18,5 N 19,1 NW 20,2 SSW 19,6 W 21,4 NW 21,7 W 21,0 SSW 23,0 NNW 19,9 SSW 23,4 NNW Şekil 30.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği Şekil 31.Kozan Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği

89 ğ-5) Ortalama Fırtınalı Günler Sayısı: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama fırtınalı günler sayısı 1,8 dir. ğ-6) Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı: Kozan Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kuvvetli rüzgarlı günler sayısı 20,6 dır. Tablo 35.Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması Ock Şbt Mrt Nsn Mys Hzn Temz Agus Eyl Ekm Ksm Arlk Yıllık 0,2 0,3 0,1 0,1 0 0,2 0,1 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 1,8 2,5 2,3 1,8 1,1 1,4 1,9 1,3 1,2 1,5 1,8 1,8 2 20,6 Grafiği Şekil 32.Kozan Meteoroloji İstasyonu Ortalama Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı IV.2.2. Jeolojik Özellikler IV Bölgesel Jeoloji, Sahanın 1/25000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası, Stratigrafik Kolon Kesitleri Proje alanı ve çevresindeki jeolojik birimler genel olarak Alt-Orta Eosen yaşlı kongomera, kumtaşı, silttaşı ve kiltaşından oluşan, içerisinde olistrostrom halinde değişik yaşlı kireçtaşı ile Kretase yaşlı ofiyolit içeren Andırın Formasyonu, Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı konglomera, kumtaşı, killi kireçtaşı, kilaşı ve marndan oluşan Kadirli Formasyonu ile Kuvaterner yaşlı alüvyonlardır. Proje sahasının genelleştirilmiş stratigrafik kesiti Tablo 36 olarak verilmiştir. a- Stratigrafik Jeoloji: Çalışma alanındaki litolojik birimler aşağıdaki gibi sıralanmıştır

90 Tablo 36.Proje alanının Genelleştirilmiş Stratigrafi Kesiti ÜST SİSTEM SİSTEM SERİ ALT SERİ FORMASYON SİMGE İŞARET LİTOLOJİ KUVATERNER HOLOSEN Qal Alüvyon Moloz, çakıl, kum, silt, kil karışımı SENOZOYİK TERSİYER NEOJEN PALEOJEN PLİYOSEN MİYOSEN EOSEN Üst Orta Alt Kadirli Andırın Tka Tma Kçt m Of Konglomera, kumtaşı, kumlu kireçtaşı, kiltaşı, marn Konglomera, kumtaşı, killi kireçtaşı, kiltaşı, marn, olistolit şeklinde kireçtaşı ve ofiyolit blokları Çökel Kayalar Senozoyik- Tersiyer- Alt-Orta Eosen Andırın Formasyonu (Tma) Birim andırın İlçesi ve civarında yüzeylenir. Eroskay ve Diğ, (1976) Andırın kireçtaşı adını kullanmışlardır. Bazen çok iri olistolitler kapsayan seviyeli, taşınmış ofiyolitik kayaçlı, değişik yaşlı kireçtaşı ve ofiyolit blokları içeren kumtaşı marn ve kireçtaşı içeren birime Andırın Formasyonu denir. Proje sahasının hemen hemen tamamını kapsar ve yaygın olarak görülen birimdir. Yanal ve düşey değişim gösteren birime tek tipik yer verilemez. Proje sahası dışında Kadirli-Andırın yolu Çatak değirmen mevkii, Andırın Kahramanmaraş yol bakım evi Sarıtepe ile proje sahasında Güzelbeyli-Savrun deresi arası formasyon için tip kesit yerleridir. Formasyonun genel görünümü çeşitli renklerdedir. Renk hakim olan litolojiye göre değişir. Matriks filiş olup, bazen havzaya gelen malzeme matriksten fazla olduğu için melanj görünümündedir. Filiş; ince katmanlı kumtaşı ve marn ardalanmasından oluşur. Açık sarı, krem, boz renklidir. Filişin olistosromal görünüm kazandığı seviyeler daha yaygındır. Olistostrom seviyeleri kumtaşı, konglomeratik kumtaşı ve konglomeralar şeklindedir. İçerisinde Paleozoyik-Kretase yaşlı kireçtaşı blokları ile çok değişik mağmatik ve volkanik blokları bulundurur. Birimde serpantinleşmiş peridotit seviyeleri yaygındır. Proje sahasında tabanı görülmeyen birimin alt dokanağı üzerine Kadirli Formasyonu açısal diskordans ile gelir. Formasyon tektonik hareketlere maruz kaldığından tekrarlanma gösterir. Kalınlığı net ölçülmemiş olup, birkaç bin metre kalınlığa eriştiği tahmin edilmektedir. Proje sahasının daha güneyinde görülen Mesozoyik yaşlı Hamidiye dağı kireçtaşları ve proje sahasında görülen Aşağı Gürdağı-Çalımbaşı Tepe arasındaki kireçtaşı yükseltileri, birim içine girmiş olistrostromdur. Aksın kuzeydoğusunda görülen ofiyolitler ve kireçtaşları gene birim için girmiş olistrostromdur

91 Birim içinde yer alan kireçtaşı bloklarından alınan örneklerle Triyas-Paleosen arasını temsil eden fosiller bulunmuştur. Filiş içinden derlenen Nummulites, Alveolina, Sphaorogypsina, Rotalia, Miliolidae, Tekstularia gibi fosillere göre yaşı Alt-Orta Eosendir. Andırın Formasyonu, Üst Lütesiyen trangresyonu ile başlar, Orta Eosende çökelim azalır, denizel Oligosen yersel görülür. Birimin genel eğimi membaya doğrudur. Yol ve temel sondaj çalışmaları için açılan yarmalarda birim izlenmektedir. Birimdeki ince taneli sedimanterlerin tabakalanmaları (marn, kiltaşı ve silttaşları) genelde lamine şeklinde veya ince tabakalıdır. Kumtaşları ve konglomera tabaka kalınlıkları cm kalınlığındadır. Saha orman örülü olduğundan Yol yarmalarında İncelenen az sayıda mostralarda eklem takımları ölçülebilmiştir. Üst Miyosen-Pliyosen: Kadirli Formasyonu (Tka) Birim adını ilk olarak SCHMİDT (1961) kullanmıştır. Kadirli deki güncel oluşuklar ile Osmaniye-Haruniyede görülen genç karasal oluşuklar birlikte mütalaa edilmiştir. Proje sahası Güneyinde, aksın Doğu ve Batı tarafında dar bir alanda görülür. Birim Kadirli İlçesinden başlayarak Doğuya doğru karayolu boyunca tipik olarak görülür. Aslantaş ve Mehmetli baraj yerlerinde de tipik olarak görülür. Formasyon başlıca az tutturulmuş konglomera, kumtaşı, killi kireçtaşı, kiltaşı ve marnlardan oluşur. Seviyeler yataya yakın konumdadır. Konglomeralar çevrede bulunan daha yaşlı formasyonların (çoğun Mesozoyik yaşlı kireçtaşı ve ofiyolit) kırıntılarından oluşur. Bezen iyi yuvarlaklaşmış bazen de köşeli çakılları içerir. Kiltaşları; Gri renkli, yer yer bol gastropod kavkılıdır. Kumtaşları kalın katmanlı, ince taneli ve gevşek çimentoludur. Rengi açık sarımsı gri okup çok kırılgandır. Mehmetli barajına doğru açık renkli marn ve ince-orta katmanlı kumtaşı ardalanmalı istif görülür. Marnlarda kömürleşmiş bitki artıkları bulunmaktadır. Birim tabandaki Andırın formasyonunu diskordan olarak örter. Birim üzerine akarsu vadilerinde görülen alüvyonlar diskordan olarak gelmektedir. Birim kalınlığı Schmidt (1961) tarafından 4000 m olarak verilmektedir. Ancak birimin gerçek kalınlık tahminini yapmak güçtür. Birim yanal olarak fazla değişim göstermez. Konglomera ve kumtaşları kamalanmaları görülür. Birim içinde b ulunan Cyprideis cf. Torosa (JONES), Cyprideis cf. Maksima, Candona gibi fosillere göre Üst Miyosen-Pliyosen yaşı verilmektedir. Kadirli formasyonu bölgeyi oluşturan ana hareketler sonrası çökelmiştir. Formasyonun yatay katmanlı olması buna işarettir. Fosil kapsamı birimin tatlı suda çökeldiğini gösterir. Aynı zaman aralığında çökelen Adana ve İskenderun Havzalarındaki birimler düşünülürse istifin denizden uzak olmayan gölsel bir ortamda çökeldiği anlaşılır

92 Kuvaterner Alüvyon (Qal) Çalışma alanınında Savrun Çayı boyunca aktif feyezan alanında satıhta ve düzlüklerde bitkisel toprak altında alüvyon oluşumları görülür (Jeolojik Haritar-Ek-10). Alüvyal birikintiler; akarsuların taşımış olduğu tutturulmamış kil, kum, çakıl, blok karışımları olarak görülmektedir. Plintte açılan SK-4 nolu temel araştırma sondaj kuyusunda 3,5 m kalınlıklı bitkisel toprak altında 1,50 m kalınlıklı alüvyon geçilmiştir. Yine plintte açılan SK-5 nolu temel araştırma sondaj kuyusunda 3,0 m kalınlıklı bitkisel toprak altında 3,50 m kalınlıklı alüvyon geçilmiştir. Savrun Çayı kenarında açılan MaSK-1 nolu temel araştırma sondaj kuyusunda 1,0 m kalınlıklı bitkisel toprak altında 3,30 m kalınlıklı alüvyon geçilmiştir. MeSK-2 nolu temel araştırma sondaj kuyusunda 0,00-4,00 metreler arası alüvyon geçilmiştir. Genel jeoloji, aks jeoloji haritaları incelendiğinde vadi tabanında alüvyonun m eninde şerit şeklinde uzanım gösterdiği görülür. Aks bölgesinde ise alüvyon m eninde olup 5-6 m derinlikte olması beklenmektedir. Arazide yapılan gözlemlerde alüvyonun akarsu enerjisinin fazla olması nedeniyle cm çaplı %30-40 oranında bloklu olduğu gözlenmektedir. IV Proje Alanı Jeolojisi, İnceleme Alanına Ait Büyük Ölçekli (1/5000 Ya Da Varsa 1/1000 Ölçekli) Jeoloji Haritası Ve Proje Kapsamındaki Ünitelerin Kesitleri, Harita Ölçekleri Ve Lejantları Metindekine Uygun Olmalı, Yapılan Büyütme Ya Da Küçültmeler Çizgisel Ölçekte Gösterilmeli, Jeolojik Harita Ve Kesitlerin Harita Alma Tekniğine Uygun Olarak Hazırlanması Jeolojik Bilgileri Formata Uygun Olarak Detaylandırılması Osmaniye Kadirli Savrun Barajı yerinde, birimlerin temel özelliklerini araştırmak amacıyla 22 adet, toplam 1133 m derinliğinde temel araştırma sondaj kuyusu açılmıştır. Aks yeri Jeolojisi ve temel araştırma sondaj kuyu yerleri, Kuyu kesitleri Yeraltı suyu ve Sızdırmazlık profilleri, Baraj ve yapı yerlerinin kesitleri, temel sondaj kuyu bilgileri Ek- 10 da verilmiştir. Geçirimsizlik ve Stabilite ile İlgili Etütler Baraj Yerinin Geçirimliliği Ana Gövde, Topuk Plağı (Plinth) Ekseni Boyunca Zeminin Geçirimliliği Savrun Barajı plinth aksı boyunca; sol sahilde 3 adet (SK-1, SK-2, SK-3), Talveg seviyesinde 1 adet, (SK4) ve sağ sahil boyunca 3 adet (SK-5,SK,6,SK-7) olmak üzere toplam 7 adet araştırma sondaj kuyusu açılmıştır. Açılan kuyuların toplam derinliği 468, 00 m olmuştur. Sondaj Kuyu verileri ve saha gözlemlerine göre, Savrun Barajı ana gövdesinin oturduğu yer ve göl alanında, alt-orta Eosen yaşlı Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı ve kiltaşı ardalanmasından oluşan birimleri hâkim litolojiler olarak görülmektedir. Açılmış olan bu araştırma sondaj kuyularında, basınçlı ve basınçsız su sızdırmazlık deneyleri gerçekleştirilmiştir. Sondaj kuyularının litolojik özellikleri ve geçirimlilik durumları incelendiğinde;

93 SK-1 Nolu kuyu 90,00 m olup, ilk 24,0 m çok geçirimli, geçirimli 63,0-90,0 m arası geçirimsiz arada ise geçirimli, az geçirimli, kısmen geçirimsiz özellik göstermektedir. Başka bir deyişle, 63,0 m den sonra tamamen geçirimsiz özelliktedir. SK- 2 Nolu kuyu 70,00 m derinliğindedir. İlk 12,00 m çok geçirimli, geçirimli, 12,00-15,00 m arası geçirimsiz, 15,00 18,00 m arası çok geçirimlidir. 18,00 m den itibaren ise tamamen geçirimsiz özelliktedir. SK-3 Nolu kuyu 60,00 m derinliğindedir. İlk 6,00 m çok geçirimli, 6,00-9,00 m arası az geçirimli 9,00 m den sonra ise tamamen geçirimsiz özelliktedir. SK-4 nolu sondaj kuyusu, Talveg seviyesinde açılmış olup, 50 m derinliktedir. Yüzeyden 3,00-6,00 m arası çok geçirimli, diğer bütün seviyeler geçirimsiz özellik göstermektedir. Sağ sahilde açılmış olan kuyulardan talveg seviyesine yakın olan SK-5 nolu sondaj kuyusunda 3,00-6,00 m arası çok geçirimli diğer seviyeler ise tamamen geçirimsizdir. Sağ sahilde açılan SK-6 nolu kuyuda ise 6,00-9,00 m arası ve 33,00-39,00 m arası geçirimli diğer seviyeler ise tamamen geçirimsiz özelliktedir. Sağ sahilde SK-7 nolu kuyuda ise 12,00-18,00 m arası ile 27,00-33,00 m arası geçirimli olup diğer seviyeler tamamen geçirimsiz özellik göstermektedir. EK-10 da verilen geçirimlilik profillerinde görüleceği gibi; baraj gövdesi plinth ekseninde sağ sahilde yaklaşık 165 m kotu ve 200 m kotu arası geçirimsiz, 200 m kotu üstünde geçirimli olduğu görülmektedir. Sol sahilde ise yaklaşık 165 m kotundan yani talveg seviyesinin altından başlayarak SK-2 ve SK-1 istikametinde birimlerin artarak geçirimli özellik gösterdiği görülmektedir. Ana gövdenin oturacağı sol sahil, topoğrafik olarak, güneydoğu-kuzeybatı istikametinde uzanan boyun şeklinde uzanmaktadır. Boynun kuzey yamacı kısmı 249,00 kotuna kadar göl alanı içinde kalacaktır. IV Kitle Hareketleri (Heyelan/Moloz Akması), Duyarlılık Analizi, Heyelan Risk Haritası, Heyelan Yağış Ilişkisi Proje alanında yamaçlarda duraylılığı bozacak heyelan, kaya kopması gibi yapısal herhangi bir bozukluk bulunmamaktadır. Alüvyon, bitkisel toprak ve ayrışma zonlarının sıyrılarak kaldırılmasından sonra baraj gövdesinin oturacağı bölümlerde, santral binasının oturacağı zeminde duraylılık sorunu beklenmemektedir, Göl alanı topoğrafik olarak dik ve bitki örtüsü ile kaplı alanlardır. Göl alanında duraylılık açısından sorun beklenmemektedir. Sulama güzergâhı Boru güzergâhı genellikle ana asfalt yol kenarları ve klasik sulama kenarlarından geçecektir. Topoğrafya genellikle düz ve hafif engebeli olup, sistem borulu olduğundan duraylılık yönünden herhangi bir problem beklenmemektedir. Baraj yerinde yamaç stabilitesini bozacak herhangi bir heyelana veya kütle hareketine rastlanmamış olup, baraj yerinde duraylılık açısından bir sorun beklenilmemektedir. Baraj yeri ve diğer yapıların duraylılık analizleri Bölüm IV da verilmiştir

94 IV Proje Sınırları İçindeki Alan Için Yamaç Stabilizesi, Yamaçlardaki Kayma Hareketlerini Gösteren Harita, Kayma Analizi (hafriyat Atığı Olması Durumunda Da Uygulanmalıdır) Göl alanı bitkisel toprak altında Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimlerinden, Savrun Barajı sulama güzergâhı Andırın, Formasyonu Kadirli Formasyonu ve Alüvyon birimlerden geçecektir, bu alanlarda yamaç stabilitesi açısından sorun beklenmemektedir. IV Depremsellik ve Doğal Afet Potansiyeli Proje alanı ve yakın çevresi, T.C Bayındırlık ve İskân Bakanlığı (mülga) Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Dairesi nin 1996 yılında hazırladığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre II. ve III. Derece Deprem Bölgesi sınırında yer almaktadır. Savrun Barajı Projesinde, T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı (mülga) tarafından yayınlanan Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik esaslarına göre belirlenen Etkin Yer İvmesi Katsayısı kullanılmalıdır. Bu Yönetmelikte Etkin Yer İvmesi Katsayısı II. derece deprem bölgesi için A0=0,1 olarak alınabilir. Osmaniye İli depremsellik haritası Şekil 33 olarak verilmiştir. Savrun Barajı Projesinin deprem risk analiz çalışmaları ayrıca hazırlanacaktır. Osmaniye Kadirli Savrun Barajı, proje alanı ve çevresinde; Adana-Ceyhan-Karataş deprem sahası ve Yumurtalık Fayı, Doğu Anadolu Fay Zonu, Karataş-Osmaniye Fayı, Ecemiş Fayı, Karsantı-Karaisalı Fayı gibi sismotektonik yapılar bulunmaktadır. Proje alanı Şekil 33.Osmaniye Ili Depremsellik Haritası

95 Proje alanı Şekil 34.Türkiye Diri Fay Haritası Projenin yer aldığı Osmaniye ili; aktifliği gerek tarihsel dönemlerde gerekse aletsel dönemlerde ürettiği depremlerle ispatlanmış olan Doğu Anadolu Fay Zonu içerisinde yer almaktadır. Bir çok kollardan (segmentlerden) oluşan Doğu Anadolu Fayı (DAF) Karlıova, Palu (Bingöl), Göynük, Sivrice (Elazığ), Pötürge (Malatya) üzerinden gelerek Türkoğlu (Maraş) ta ikiye ayrılmakta, bir kol güneye Antakya ya doğru giderek Ölüdeniz Fayı ile birleşmekte, diğer ikinci kol ise Türkoğlu ndan güneybatıya doğru ilerleyerek önce Bahçe yakın doğusundan daha sonra Osmaniye içerisinden geçip bir çok küçük kollara ayrılarak Gökdereli köyüne doğru ilerlemekte ve daha sonra İskenderun körfezinde denize girmeden önce güncel alüvyonlar altında kaybolmaktadır. Bu kolun devamı sayılabilecek bir fay (Karataş -Yumurtalık fayı) ise Toprakkale batısında yaklaşık 10 km lik bir sola sıçrama yaptıktan sonra Yumurtalık kuzeyinden geçerek Karataş kasabası civarında denize girmektedir. Bu çalışmada DAF ın bu koluna Osmaniye fayı adı verilmiştir. Osmaniye de bu faydan bir kol ayrılarak batıya Ceyhan a doğru ilerlemekte ve burada Misis-Ceyhan fayı ile birleşmektedir. Çetin ve diğ. (1999b; 2000) DAF ın Palu ile Sincik arasında kalan iki segmenti üzerinde Paleosismolojik kazı çalışmaları yaparak fayın geçmiş dönemlerde bir çok defa hareket ederek büyük depremlere neden olduğunu açıklamışlardır. İnceleme alanı içeren Adana-Ceyhan-Kahramanmaraş yörelerinde tarihte şiddetleri V ila IX arasında değişen bir çok büyük depremin meydana geldiği belirtilmektedir. (Ambraseys ve Finkel, 1995; Demirtaş ve Yılmaz,1996). Temiziç ve Karakuş (1999) tarafından İller Bankası Genel Müdürlüğü adına yapılan, Osmaniye kenti imar planına esas gözlemsel jeolojik çalışmada kentin doğu kenarından geçen ve anakaya ile alüvyal yelpaze çökelleri arasında sınır oluşturan bir fayın varlığından söz edilmiş, planlamaya geçilmeden önce bu fayın diri (aktif) olup olmadığının tespit edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Fayın aktif olması durumunda fay boyunca belli bir hattın planlama dışı tutularak yapılaşmaya kapatılması gerektiği belirtilmiştir. Söz konusu fay bu çalışmada Osmaniye fayı olarak isimlendirilmiştir. İller Bankası raporunda bahsedilmeyen ancak varlığı bu çalışma kapsamında yapılan ayrıntılı saha çalışmaları sonucu ortaya çıkarılan ve Toprakkale fayı olarak isimlendirilen ikinci bir fay Osmaniye fayından ayrılarak Karasu (Karaçay) çayı boyunca ilerleyerek, Toprakkale

96 kasabası güneyinde Toprak Tepe nin kuzey yamacını izleyerek batıya Ceyhan a doğru ilerlemekte ve burada Misis-Ceyhan fayı ile birleşmektedir. Osmaniye; Bahçe, Düziçi, Hasanbeyli, Toprakkale, İskenderun körfezinden başlatıp Bingöl ve Tunceli bölgesinden geçen birinci derecede, Kadirli ikinci derecede, Sumbas üçüncü derecede deprem kuşağında yer almaktadır. Osmaniye il genelinde ve merkezde son on yıl içinde oluşan depremler; a) Depremi: Merkezde 4,8 büyüklüğünde meydana gelen depremde can ve mal kaybı meydana gelmemiştir. Depremin etkisiyle bazı camilerin minareleri hasar görmüş, bazı binaların duvarlarında hafif çatlaklar oluşmuştur. b) Depremi: Merkez üssü Osmaniye ili olmak üzere 4,9 büyüklüğünde meydana gelen depremde can ve mal kaybı olmamıştır. Bazı binaların duvarlarında çatlaklar oluşmuştur. c) Depremi: Merkez üssü Teçhi ve Devrişiye Köyleri olmak üzere 5.5 şiddetinde meydana gelen depremde can ve mal kabı meydana gelmemiştir. 170 kişi yaralanmıştır. Başta Devrişiye ve Teçhi Köyü olmak üzere çok sayıda ev hasar görmüştür.1867 hasarlı konut tespit edildi. d) Depremi: Merkez üssü Osmaniye olan ve 5.2 şiddetinde meydana gelen depremde Kazmacalı, Bahçe ve Karateper Köylerimizde çok sayıda ev ağır hasar görmüş ve oturulamaz duruma gelmiştir. Depremde 348 hasarlı konut tespit edilmiştir. Kadirli İlçesinde olan depremler: 3.derece deprem bölgesindedir. M= 4.9 M= 4.8 (Hafif hasar gömüştür.) Tablo 37.Osmaniye İlini Etkileyen, Hasar Yapan Depremlerin Bazıları YIL MAG YER Misis Adana-Ceyhan Misis Kozan İskenderun Körfezi Kadirli Ceyhan İskenderun Ceyhan-Adana Adana Osmaniye Osmaniye Osmaniye Osmaniye Osmaniye Osmaniye Kaynak: MTA Doğu Akdeniz Bölge Müdürlüğü

97 Heyalan ve Çığlar: Proje alanında çığ ve heyelan olayına rastlanmamıştır. Osmaniye ilinde ise heyelana maruz alanlara, topografyanın ve eğimin oldukça yüksek olduğu bölgelerde kendini tutamayan (stabil olmayan) zeminlerde rastlanmaktadır. Bahçe ilçesinin bazı köylerinde ve Kadirli İlçesinde yol yarmalarında yer yer heyelanlı bölgelere rastlanmıştır. Osmaniye ilinde heyelanların başlıca sebepleri eğimin yüksek olduğu yerlerde alanın doğal stabilitesinin bozulmasından kaynaklanmaktadır. Yağışlar heyelan olması muhtemel bölgelerde yer altı su seviyesini yükseltmekte, yapılan her türlü kazıyla beraber bu tip sahalardaki stabilteyi azaltmakta ve heyelana sebep olmaktadır. Seller Kadirli İlçesinin kuzeyinden güneyine doğru akan Savrun Çayı ilçe merkezinden geçerek ovaya iner. İlçe merkezinde belediye diğer kırsal alanda DSİ tarafından iki taraflı sedde takviyesi ile kontrol altına alınan Savrun Çayı, yağışların mevsim normallerinin üzerine çıktığı dönemlerde çay kenarındaki köyleri ve tarlaları sel baskınına maruz bırakır.( Sağ sedde tozlu köyü ve tekeli köyü, sol sedde kümbetlidedir.) Osmaniye ili Sumbas İlçesinden geçen Sumbas Çayı kışın yağışların fazla olduğu dönemlerde taştığından Sumbas İlçesindeki ekili tarım arazilerine maddi hasar vermektedir. Ancak Sumbas Çayı Mecidiye köyü batısında Savrun Çayı ile birleşerek Ceyhan Nehrine kavuşur. Bu kavuşmadan önce Sumbas Çayı kuzeyde bir kanal içerisinde akar. Fırtınalar Proje alanında fırtına gözlemlenmemiştir. Osmaniye ilinde tarihinde Kadirli İlçesi Durmuşsofular ve Sofular Köyünde hortum meydana gelmiştir. Meydana gelen hortum sonucu can kaybı görülmemiştir. Ancak yapılarda hasar meydana gelmiştir 2007 yılında da Kadirli İlçesinde küçük çapta hortum meydana gelmiştir. Evlerin çatılarının uçtuğu belirtilmiş, başka kayda değer bir fırtınanın olmadığı gözlemlenmiştir. IV Jeolojik-Jeoteknik Etüt Raporu Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Detaylı Jeoteknik Etütleri Stabilite (Duraylılık) Etütleri Baraj Yeri ve Diğer Yapıların Duraylılığı Savrun Barajı aks yerinde ve plinth ekseni boyunca açılmış olan sondaj verilerine göre, Savrun Baraj gövdesi ve diğer yapılar; bitkisel toprak, ayrışma zonları ile Savrun Deresi alüvyonun altında yer alan alt-orta Eosen yaşlı Andırın Formasyonu üzerinde yer almaktadır. Andırın Formasyonu; konglomera, kumtaşı ve kiltaşlarının ardalanmasından oluşan birimlerden oluşmaktadır. Savrun Deresi kenarında açılmış olan SK-4 ve SK-5 nolu kuyularda alüvyon kalınlığı yaklaşık 6,5 m civarındadır. Yamaçlarda açılan kuyu verilerine göre, talvegten üst yamaca doğru 4,5 m ile 3 m arasında değişen kalınlıkta Bitkisel toprak ayrışmış az kumlu, çakıllı, killerden oluşan bozuşma zonları yer almaktadır

98 Alüvyon ile bitkisel toprak ve ayrışma zonlarının sıyrılarak kaldırılması gereklidir. Bu zayıf kısımların sıyrılarak kaldırılmasından sonra baraj gövdesinin oturacağı bölümlerde duraylılık sorunu beklenmemektedir. Savrun Barajı alüvyonunun ince ve kaldırılacak olması altta ise sağlam birimlerin olması nedeniyle SPT deneyleri yapılmamıştır. Burada açılmış olan kuyularda temel zeminin emniyetli taşıma gücü ve proje yükleri altında oluşabilecek oturmaların belirlenmesi için DSİ Genel Müdürlüğü tarafından Presiyometre deneyleri yapılmıştır. Presiyometre deney sonuçları aşağıda özetle verilmiştir. Presiyometre Deneyleri ve Sonuçları DSİ Genel Müdürlüğü Jeoteknik ve YAS Daire Başkanlığı elemanları tarafından Savrun Barajı araştırma sondaj kuyularında yerinde presiyometre deneyleri yapılmıştır. Bu deneyler, Baraj aks yeri (talvegde), sol ve sağ plinth plağında, <enerji santral yerinde olmak üzere toplam 210 m derinlikte açılan 7 adet sondaj kuyusunda olmak üzere her 2,00 m de bir adet olmak üzere toplam 105 adet presiyometre deneyi yapılmıştır. Presiyometre deneyleri ile temel zemin birimlerinin mukavemet parametreleri Limit Basınç (P L ) ve Menard Elastik Modül (Ep) değerleri elde edilmiştir. Deney sonunda yapılacak hesaplar için Temel derinlikleri (Df) m olarak Temel Boyutları ise B=10,00, L=100 m olarak alınmıştır. Yapılan hesaplamalar sonunda elde edilen Taşıma Gücü Değerleri Tablo 38, Oturma Miktarı Değerleri Tablo 39 ve belirlenen yük değerlerine karşı hesaplanan titreşimli ve titreşimsiz oturma değerleri Tablo 40 da verilmiştir. Tablo 38.Temel Boyutlarına Göre Hesaplanan ZeminTaşıma Gücü Özeti Kuyu No Kuyunun Açıldığı Yer Öngörülen Temel Derinliği Df (m) Öngörülen Temel Boyutları BxL (mxm) Temel Seviyesi Jeolojik Birim Taşıma Gücü, q u (kg/cm 2 ) Sürsajsız Zemin Emniyetli Taşıma Gücü q a (kg/cm 2 ) Sürsajlı Zemin Emniyetli Taşıma Gücü q a (kg/cm 2 ) SK-2 Sol Omuz Plinth 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Konglomera 79,23 / 73,23 26,41/ 24,41 36,41 / 44,41 SK-3 Sol Omuz Plinth 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Kumtaşı 83,1 /80,31 27,70 / 26,77 37,70 / 46,77 SK-4 Talveg 5,00 / 12,00 10,00x100,00 Kumtaşı SK-6 Aks SK-2 Do SK-1 Sol Omuz Plinth (Yol) Aks Ekseni Talveg Dolusavak Girişi 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Konglomera 5,00 / 12,00 10,00x100,00 Kumtaşı 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Kumtaşı 31,20 / 77,28 80,34 / 77,37 24,96 / 62,19 43,65 / 50,10 10,40 / 25,76 20,40 / 49,76 26,78 / 25,79 36,78 / 45,79 8,32 / 20,73 18,32 / 44,73 13,55 /16,70 23,55 /36,70 ESK- 1 Enerji Santrali 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Siltaşı 35,43 61,59 11,81 /20,53 21,81 /40,

99 Tablo 39.Zemin Titreşimli ve Titreşimsiz Oturma Miktarları Kuyu No SK-2 SK-3 Kuyunun Açıldığı Yer Sol Omuz Plinth Sol Omuz Plinth Öngörülen Temel Derinliği Df (m) Öngörülen Temel Boyutları BxL (mxm) Temel Seviyesi Jeolojik Birim Titreşimsiz Oturma Miktarı (x P cm) Titreşimli Oturma Miktarı ( cm) 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Konglomera 0,07 / 0,06 0,09 / 0,08 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Kumtaşı 0,06 / 0,06 0,08 / 0,08 SK-4 Talveg 5,00 / 12,00 10,00x100,00 Kumtaşı 0,12 / 0,07 0,16 / 0,09 SK-6 Sol Omuz Plinth (Yol) 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Konglomera 0,06 / 0,06 0,08 / 0,08 AksSK-2 DoSK-1 ESK-1 Aks Ekseni Talveg Dolusavak Girişi Enerji Santrali 5,00 / 12,00 10,00x100,00 Kumtaşı 0,48 / 0,06 0,62 / 0,08 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Kumtaşı 0,44 / 0,09 0,60 / 0,12 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Siltaşı 0,11 / 0,10 0,14 / 0,13 Yukarıdaki tabloda bulunmuş olan zemin oturma değerleri belirlenen yapı yükleri için hesaplanmış ve aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 40. Belirlenen Yük Değerlerine Karşı Hesaplanan Titreşimli ve Titreşimsiz Oturma Değerleri Kuyu No SK-2 SK-3 Kuyunun Açıldığı Yer Sol Omuz Plinth Sol Omuz Plinth Öngörülen Temel Derinliği Df (m) Öngörülen Temel Boyutlar I BxL (mxm) Temel Seviyesi Jeolojik Birim Yaklaşık Yük Değerleri Kgf/cm 2 Titreşimsiz Oturma Miktarı (cm) Titreşimli Oturma Miktarı ( cm) 5,00/ 10,00 10,00x100,00 Konglomera 2,804 0,20 / 0,17 0,25/ 0,22 5,00/ 10,00 10,00x100,00 Kumtaşı 5,765 0,35 / 0,35 0,46 / 0,46 SK-4 Talveg 5,00/ 12,00 10,00x100,00 Kumtaşı 6,720 0,81 / 0,47 1,08 / 0,60 SK-6 AksSK-2 DoSK-1 ESK-1 Sol Omuz Plinth (Yol) Aks Ekseni Talveg Dolusavak Girişi Enerji Santrali 5,00/ 10,00 10,00x100,00 Konglomera 3,035 0,18 / 0,18 0,24 / 0,24 5,00/ 12,00 10,00x100,00 Kumtaşı 17,39 8,35 / 1,04 10,78/ 1,39 5,00/ 10,00 10,00x100,00 Kumtaşı 0,44 / 0,09 0,60 / 0,12 5,00/ 10,00 10,00x100,00 Siltaşı 0,11 / 0,10 0,14 / 0,13 Yukarıdaki tabloda de görüleceği gibi, Baraj gövdesinde zemine gelen en fazla yük, baraj kret aksının talveg üzerine gelen bölgesinde olmaktadır. Burada hesaplanan baraj gövde yükü 17,39 kg/cm 2 olarak belirlenmiştir. Zeminde en fazla oturma bu bölgede

100 miktarı titreşimsiz olarak 5 m temel derinliği için 8,35 cm 10 m temel derinliği için 1,04 cm olarak, titreşimli olarak ise olarak 5 m temel derinliği için 10,78 cm, 10m temel derinliği için ise 1,39 cm olarak hesaplanmıştır. Jeolojik Şartların Projeye Etkisi Göl Alanının Geçirimliliği Savrun Barajı gölalanı Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimlerinden oluşmaktadır. Genel eğim yönleri kuzeybatı yönündedir. Birimler kendi içinde yanal ve düşey yönlerde geçişli olduğundan göl alanında geçirimlilik beklenmemektedir. Ancak göl alanının baraj gövdesinin oturacağı ince boyun kısmında açılmış olan sondaj verilerine göre bu bölümde göl alanından kaçaklar oluşması beklenmektedir. Bu bölümde oluşabilecek kaçakları önleme için gerekli enjeksiyon önlemleri alınacaktır. Göl Alanının Duraylılığı Gölalanı topoğrafik olarak dik ve bitki örtüsü ile kaplı alanlardır. Göl alanında bitkisel toprak altında Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimlerinden oluşmaktadır. Göl alanında duraylılık açısından sorun beklenmemektedir. Diğer Yapıların Mühendislik Jeolojisi Dolusavak Savrun Barajının dolusavak yapısı jeoteknik açıdan her iki sahilde yapılması uygun olmakla birlikte, topoğrafik olarak sol sahilde yapılması uygun görülmüştür. Sol sahilde dolusavak ekseni boyunca zemin özelliklerini belirlemek amacı ile DoSK-1, DoSK-2 DoSK-3 olmak üzere 3 adet araştırma sondaj kuyusu açılmıştır. DoSK-1 No lu kuyu boyun üzerinde yaklaşık 265,16 kotunda 90,0 m derinliğinde açılmıştır. Kuyu da yüzeyden itibaren yaklaşık 0,50 m Bitkisel toprak ve altında yaklaşık 4,50 m kalınlığında ayrışmış kiltaşı, bunların altında alt-orta Eosen yaşlı Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimleri yer almaktadır. Bu kuyuda yapılan su sızdırmazlık deneylerine göre, yüzeyden 27,00 m derinliğe kadar çok geçirimli, geçirimli özellikte ve 15,00-18,00 m arası ve 27 m den sonra tamamen geçirimsiz özelliktedir. Açılan kuyuda YAS seviyesi 18,00 m olarak ölçülmüştür. DoSK-2 Nolu kuyu ise DoSK-1 nolu kuyunun güneyinde 204,43 kotunda ve 30,00 m derinliğinde açılmıştır. Kuyu da yüzeyden itibaren yaklaşık 1,50 m Bitkisel toprak ve altında Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimleri yer almaktadır. Bu kuyuda yapılan su sızdırmazlık deneylerine göre, yüzeyden 27,00 m derinliğe kadar çok geçirimli, geçirimli özellikte ve 27,00-30,00 m arası az geçirimli özelliktedir. DoSK-3 kuyusu ise talveg seviyesine yakın olup, 177,1 kotunda 30,00 m derinliğinde açılmıştır. Kuyu da yüzeyden itibaren 2,50 m siltli kil ve altında Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimleri yer almaktadır. Bu kuyuda yapılan su sızdırmazlık deneylerine göre, yüzeyden 3,00 6,00 m arası geçirimli diğer seviyeler tamamen geçirimsiz özelliktedir

101 Sondaj kesitlerinde görüldüğü gibi üst kotlarda 6,00 m kalınlığında olan bitkisel toprak ve ayrışma zonları alta doğru 2,00-3,00 m derinliğe düşmekte olup bu zonun tamamen sıyrılarak kaldırılması gerekmektedir. Eşik yapısının kotu 242,00 m Karşıdan alışlı ve kapaklı olarak tasarlanan dolusavak yapısı boşaltım kanalı uzunluğu eşik kotundan itibaren Düşü havuzuna kadar 300,0 m uzunluğundadır. 40,78 m uzunluğunda enerji kırıcı havuz planlanmıştır. Düşü havuzundan sonra trapez kanal ile Savrun Çayına uzatılmaktadır. Dolusavak eşik bölgesi ve düşü havuzununun olduğu bölgede kazı derinliği yaklaşık 24,0 m civarındadır. Zemin yapısını oluşturan formasyonda duraysızlık sorunu beklenmemektedir. Kazı yan şevler 2/1 şev açısı ile yapılması uygun görülmektedir. 4,00 m düşey/2 m yatay şevler ile 3,00 m yol genişliğinde palye oluşturulabilir. Derivasyon Tüneli Derivasyon Tüneli yapısına ilişkin jeolojik harita kesit EK-10 da olarak verilmiştir. Sol yamaçta planlanan derivasyon tüneli tamamen Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, silttaşı ve kiltaşı ardalanmasından oluşan birim içinde açılacaktır. Derivasyon tüneli boyunca birimin jeoteknik özelliklerini belirlemek amacıyla DeSK-1, DeSK-2 ve DeSK-3 olmak üzere üç adet, temel sondaj kuyusu açılmıştır. Bu sondajlara ait bilgiler aşağıda özet olarak tablolarda verilmiştir. Tablo 41.DeSK-1 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Derinlik Litoloji Karot m Yüzdesi 0,00-3,00 B.T, Az Kumlu Kil 100 RQD Çatlak Sıklığı Ayrışma Derecesi Geçirimlilik Geçirimli 3,00-6,00 Kil Ara Katkılı Kumtaşı W3 Geçirimsiz 6,00-9, ,00-12, W4 Geçirimsiz 12,00-15,00 15,00-18, W3 Geçirimsiz Kiltaşı 18,00-21, ,00-24,00 27,00-27,00 27,00-30, W2 Geçirimsiz DeSK-1 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Savrun Barajının batısında boynun kuzey kesiminde menba tarafında 182,60 m kotunda, 30,00 m derinliğinde açılmış olup derivasyonun giriş kısmındadır. Karot yüzdesi ortalama %66 olup, Kaya niteliği (RQD) arasında olup zayıf niteliklidir. Çatlak sıklığı en düşük 6-en yüksek 55 olup çok çatlaklı ve kırıklı yapıdadır. Yüzeyden 21,00 m ye kadar orta ve çok ayrışmış, 21,00-30,00 m arasında ise az ayrışmış özelliktedir.yapılan sızdırmazlık testlerine göre, İlk 3,00 m hariç tamamen geçirimsiz özelliktedir. DeSK-2 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu DeSK-2 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Savrun Barajının batısında boynun hemen hemen tepe noktasında 265,32 m kotunda, 100,00 m derinliğinde açılmıştır

102 Karot yüzdesi ortalama %86 olup, Kaya niteliği (RQD) arasında olup orta ve zayıf niteliklidir. Çatlak sıklığı en düşük 5, en yüksek 25 olup kırıklı ve çok çatlaklı yapıdadır. Yüzeyden 28,00 m ye kadar orta derece ayrışmış, 28,00-100,00 m arasında ise az ayrışmış özelliktedir. 48,00-57,00 m, 66,00-72,00 m, 81,00-84,00 m ve 99,00-100,0 m araları geçirimsiz diğer seviyeler geçirimli özelliktedir. Tablo 42. DeSK-2 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Özet Tablosu Derinlik Litoloji Karot RQD Çatlak Ayrışma Geçirimlilik m Yüzdesi Sıklığı Derecesi 0,00-3,00 B.T, Az Kumlu Kil 100 Geçirimli 3,00-12, W3 Geçirimli Kumtaşı 12,00-17, W3 Geçirimli 17,00-28,00 Çakıllı Kumtaşı W3 Geçirimli 28,00-48, W2 Geçirimli 48,00-57, Geçirimsiz Kum Ara Bantlı Kiltaşı 57,00-60, W2 Geçirimli 60,00-63,00 50 Çok Geçirimli 63,00-66,00 Konglomera W1 Geçirimli 66,00-72, Geçirimsiz 72,00-75, ,00-81, Geçirimli 81,00-84, Geçirimsiz Kum Ara Bantlı Kiltaşı 75 5 W2 84,00-87, ,00-96, Geçirimli 96,00-99, ,00-100,0 100 Geçirimsiz Tablo 43.DeSK-3 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Özet Tablosu Derinlik Litoloji Karot RQD Çatlak Ayrışma Geçirimlilik m Yüzdesi Sıklığı Derecesi 0,00-1,50 B.T 100 1,5-6,00 Kum ve Çakıl içerikli 100 6,00-9,00 bej kiltaşı 5 47 W5 Geçirimli 9,00-12,00 12,00-15,00 15,00-18,00 Kumtaşı ve azçakıl 75 Az Geçirimli W3 18,00-21,00 içerikli gri renkli kiltaşı 21,00-27,00 27,00-28,00 Geçirimsiz 28,50-29,00 Çakıltaşı 95 1 W ,00-30,00 Kiltaşı 30 8 W3 DeSK-3 Derivasyon Temel Araştırma Sondaj Kuyusu Savrun Barajının batısında boynun hemen hemen tepe noktasında 187,54 m kotunda, 30,00 m derinliğinde açılmıştır. Karot yüzdesi ortalama %83 olup, Kaya niteliği (RQD) 5-30 arasında olup zayıf niteliklidir. Çatlak sıklığı en düşük 8-en yüksek 47 olup kırıklı ve çok çatlaklı yapıdadır. Yüzeyden 9,00 m ye kadar çok ayrışmış, 9,00-30,00 m arasında ise orta derece ayrışmış özelliktedir. 0,00-15,00 m, geçirimli, 15,00-18,00 m az geçirimli 18,00-30,0 m arası geçirimsiz özelliktedir. Derivasyon tüneli için açılmış olan araştırma sondaj verileri yukarda özet tablolarda görüleceği gibi formasyonun genel yapısı tünel girişinde çok ayrışmış, çok çatlak ve kırıklı yapıda ve zayıf kaya niteliğinde geçirimsiz yapıda olduğu görülmektedir. Derivasyonun en derin yeri olan orta kısımlarda az ayrışmış, kırıklı iyi kaya niteliğinde ve kısmen geçirimli özellikte olduğu, Çıkış kısmında ise çok çatlaklı, kırıklı, orta derece ayrışmış ve zayıf kaya nitelikli kısmen geçirimli bir yapı görülmektedir. Tünel

103 güzergâhından alınan karot örneklerinde giriş ve çıkışlar çok kırıklı çatlaklı yapıda olduğu için dayanım deneyleri yapılamamıştır. Orta kesimler de ise nispeten daha az çatlaklı yapıda olduğundan karot örneklerinde sadece birim ağırlık ve üç eksenli kesme deneyleri yapılabilmiştir. Yüzey jeolojisi ile DeSK 1, DeSK 2 ve DeSK 3 nolu sondaj verileri değerlendirilerek Q kaya kütlesi sistemine göre kaya sınıflaması ve destekleme türleri (Grimstad ve Barton 1993, Barton 1995 ve 2002) aşağıda tablo olarak verilmiştir. Tablo 44. Q kaya kütlesi sistemine göre kaya sınıflaması ve destekleme türleri (Grimstad ve Barton 1993, Barton 1995 ve 2002) Sınıflmaya ait parametreler En iyi koşullar En kötü koşullar RQD (kaya kalitesi değeri %) 65 5 Jn (çatlak takım sayısı) 4 6 Jr (çatlak pürüzlülük değeri) Ja (çatlak azaltma değeri) 1 3 Jw (çatlak suyu azaltma faktörü) SRF (gerilim azaltma faktörü) 2,5 2,5 Q değeri 13 (orta kaya) 0,11 (çok zayıf kaya) ESR 1,6 1.6 Eşdeğer boyut 1,875 1,875 Tahkimatsız açıklık (makx.) 6.40 m 2.21 m Tavan destek basıncı (kg/cm 2 ) Tablo 45.Q Değerlerine Göre Destek Önerileri Tablosu

104 Q DEĞERİ Q>13 Derivasyon tüneli 0,11<Q 13 0,08<Q 0,11 DESTEK ÖNERİSİ Genelde destek gerekmez, kısmi olarak kemerde 5 cm tek kat püskürtme betonu ve noktasal 2,50 m boyunda kaya bulonu Lokal olarak yer yer 5 cm kalınlığında püskürtme betonu, noktasal veya yer yer sistematik 2,5 m boyunda Ǿ=26 nervürlü enjeksiyonlu kaya bulonu 5+5 cm iki kat püskürtme betonu, hasır çelik, özellikle üst yarıda ve duvar alt kesimlerinde 2x2 m karelajlı 2,50 m boyunda Ǿ=26 nervürlü enjeksiyonlu kaya bulonu, yersel 1,5-2 m aralıklı çelik iksa. Tablo 46.Terzaghi (1946) Kaya Yükü Sınıflama Sistemi tablosu Sı nı f N o 1 2 FİZİKSEL ÖZELLİK Sağlam ve çatlaksız Sağlam tabakalı ve şistozite yüzeyli AÇIKLAMA Mağmatik kayaçlar, tabaka kalınlığı tünel boyutunun yanında önemsiz kalan sedimanter kayaçlar Seyrek eklemli ve çatlaklı sedimanter kayaçlar, çok hafif metamorfizma geçirmiş şistler DÜŞEY YÜK KAYA YÜKÜ (Hp) 0 0-0,05 B DESTEKLEME ŞEKLİ Eğer parçalanma ve patlama oluyorsa, sadece hafif kaplama yeterlidir. Ayrılmalara karşı koruyucu önlem olarak hafif destek 3 Tabakasız, orta derecede eklemli Mağmatik, metamorfik, çökel kayaçlar, orta derecede eklemli ve çatlaklı, gibi çatlak rasında kuvars ve kalist bağlayıcılar iyi, kil kötü yönde etkir 0-0,25B Kaya bulonu veya geçici destek Parçalı veya çatlaklı Çok parçalı ve çatlaklı Tamamen parçalanmış, ancak kimyasal yönden ayrışmamış Sıkışabilen kaya (orta derinde) Sıkışabilen kaya (çok derinde) 9 Şişen Makaslama ve fay zonları yakınında ortalama 10 cm den büyük aralı eklemli, çatlaklı ve parçalı kayaçlar Makaslama ve fay zonlarında 10 cm den ufak aralıklı, çok parçalı, çatlaklı kayaçlar. Tamamen parçalanmış, sıkışmamış, kohezyonu çok az, ince taneli hale gelmiş veya kimyasal ve fiziksel etkilerle belirli bir surede bu hale gelebilen kayaç Killer ve kil minerallerini içeren kayaçlar. Az şişen killer ve kaolen mineralli) Çok şişen killer ( montmorillonit, bentonit vb.) B: Tünelin Taban Genişliği (m) Ht: Tünelin Yüksekliği (m) 0,25B- 0,35(B+ Ht) 0,35-1,10 (B+Ht) 1,10(B+ Ht) (1,10-2,10) (B+Ht) 2,10-4,50) (B+Ht) 4,50 (B+Ht)- 75 m Sıkı kaya bulonlu(2 m aralıklı) veya kalıcı-geçici destek Yan Basınç yo veya çok az Önemli miktarda yan basınç,tünelin tabanına doğrusızıntı etkisiyle yumuşama, sürekli destek gerektirir. (dairesel destek) Çok fazla yan basınç, kaplama gerektirir. Dairesel destek önerilir. Çok fazla yan basınç, kaplama gerektirir. Dairesel destek önerilir. Dairesel destek gereklidir. Daha kötü durumlarda esnek destek kullanılır. Yukarıda tablolarda ve açıklamalarda görüleceği gibi Terzaghi Kaya Sınıflamasına göre Derivasyon güzergâhı boyunca 4 Sınıf özellikte olduğu, parçalı ve çatlaklı fiziksel özelliklere sahip olduğu, ortalama 10 cm den büyük aralı eklemli, çatlaklı parçalı kayaçlar olduğu görülmektedir. Bu durumda Tünelin Destekleme şekli sıkı kaya blonlu (2m aralıklı) veya kalıcı geçici desteklenmesi gerekmektedir. Giriş ve çıkış ağızlarında ayna üstü şevlerin 1 yatay 2 düşey alınması uygun olacaktır. Bu kazılarda özellikle sol duvarlarda vadiye doğru olabilecek düzlemsel

105 kaymalara karşı kaya sistematik bulonu kullanılmalıdır. Ayrıca çok parçalı ve kırıklı kaya kısımlarında da püskürtme betonu ve tel kafesle gerekli destekleme önlemleri alınmalıdır. Derivasyon tüneli boyunca kaplama betonu ile formasyon arasındaki boşlukları, beton prizini aldıktan sonra meydana gelen rötre çatlakların ve boşlukları doldurmak ve zeminle kaplama betonu arasında teması sağlamak amacı ile kontak enjeksiyonu yapılacaktır. Ayrıca derivasyon tünelini çevreleyen ana kayanın mukavemetini arttırmak için konsolidasyon enjeksiyonları yapılacaktır. Derivasyon tünelinde 0+0,00 m ile 0+404,50 m leri arasında tünel boyunca kontak; 0+0,00 m ile m leri arasında konsolidasyon enjeksiyonları yapılacaktır. Vana odasından sonra konsolidasyon enjeksiyonları yapılmayacaktır. Derivasyon tüneli iç çapı 3.00 m dir. Kesitlerde ilk önce kontak enjeksiyonu sonra aynı deliklerden konsolidasyon enjeksiyonu yapılacaktır. Kontak delgileri ve enjeksiyonu, üzengi hattı üzerinde ana kayada 25 cm ilerledikten sonra enjeksiyonu yapılacaktır. Boru bırakılmamışsa kontak boşluklarının doldurulması ve kaplama betonu ile içindeki donatının fazla hasar görmemesi için kontak deliklerinin su sirkülasyonlu rotary makinalar ile delinecektir. Konsolidasyon Delgileri ve enjeksiyonu, tünel aksı boyunca 24 m lik anolar şeklinde en az 3 anonun kontak enjeksiyonunu tamamladıktan sonra konsolidasyon enjeksiyonları yapılacaktır. Kontak enjeksiyonlarının yapılmasından en az 15 gün geçtikten sonra konsalidasyon enjeksiyonuna başlanacaktır. Konsolidasyon delgi boyu; L = Diç / 2 L = Konsolidasyon delgi boyları Diç: Nihai beton kaplama iç çapı (m). Barajda Diç: 3,00 m dir Tünelin çapı 3.00 m olan yerlerde 1,50 m ilerlenmelidir. (Ana kaya içinde) L = 3,00 = 1,50 m. 2 Tıkaç bölgesinde çap3,00 m. olduğu için delgi boyları 3,00 m. metre alınacaktır. Diç = L L = 3,00 m. Vana odasında çap 4,00 m. olduğu için delgi boyları 4,00 m. metre alınacaktır. Diç = L L = 4,00 m. Derivasyon tünelinde konsolidasyon delgisi her kesitte 4 delik ardışık, kesitler şaşırtmalı olacak şekilde açılacaktır. Konsolidasyon delgileri kontak kuyuları gibi tek no lu kesitlerde çıkıştan bakılarak tabandaki kuyuya (a) değerleri saat akrebi dönüş yönüne doğru A ve B diye isimlendirilecektir. Kesit ile birlikte Ks3A,Ks4B şeklinde adlandırılacaktır

106 Drenaj Kuyuları Derivasyon tünelinde kontak konsolidasyon ve derz enjeksiyonları tamamlandıktan sonra drenaj delikleri açılacaktır. Bu drenaj deliklerinin amacı su seviyesinin yükselmesinden dolayı yer altındaki YAS seviyesine yapacağı hidrolik basınçların tünele zarar vermeden kontrolü bir şekilde drenajını sağlamaktır. Bu nedenle ,50 metreler arasına kadar ki bölümünde tünel tabanına dik 3 er m ara ile ve 3.00 m derinliğinde açılacaktır. Kuyularda yıkıntı olursa kuyu içine 2 lik perfore boru bırakılıp etrafı çakıllanacaktır ve ağız kısımlarında bir dirsek konularak mansap etrafına çevrili bırakılacaktır. Kuyular 3 lik çapta açılacaktır. Tünel yeraltı suyu seviyesinin altında açılacaktır. Ancak tünel güzergahı boyunca yapılan basınçlı su deneylerine göre kayacın geçirimsizliği düşüktür. Tünelde boyunca gelebilecek toplam su miktarı 4,7 lt/s olarak hesaplanmıştır. Açım sırasında toplanacak suların pompayla veya iyi bir tünel içi drenajla tahliyesi mümkündür. Kapama Seddesi Sol sahilde ana gövdenin oturduğu topografik olarak boyun yapısının, maksimum su kotu altında kalan kısmında kapama seddesi yapılması gerekmektedir. Kapama seddesi; yaklaşık 3 m sıyırma kazısı ve mevcut topografik kottan 3 m yükseltmek sureti ile toplam yüksekliği yaklaşık 6 m olacaktır. Kapama Seddesi aksında 90 m derinliğinde 1 adet temel sondaj kuyusu açılmıştır. KaSK-1 Numarasıyla açılan Sondaj Kuyusunda Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı ve kiltaşı seviyeleri geçilmiştir. KaSK-1Kuyusunda; 0,00-9,00 m, 12,00-15,00 m ve 45,00-51,00 m ler arası çok geçirimlidir. 18,00-24,00 m, 39,00-45,00 m ve 51,00-54,00 m ler arası geçirimli ve 9,00-12,00 m, 27,00-33,00 m ve 36,00-39,00 m ler arası az geçirimli diğer seviyeler ise geçirimsizdir. Kapama seddesinin alltında yer alan zemindeki kaçakların önlenmesi; kapama seddesi altında yapılacak enjeksiyon ile mümkün olacaktır. Burada yapılacak enjeksiyon ve maliyetleri Bölüm de anlatılmıştır. Batardolar Memba Batardosu Menba Batardosu gövdeden ayrı olarak Savrun çayının kurp yaptığı yerden başlayacak şekilde planlanmıştır. Kret kotu 195,35 m dir. Menba batardosunun düşünüldüğü yerde 3 adet araştırma sondajıaçılmıştır. MeSK-1 Nolu kuyu sol sahilde 190,74 m kotunda 25 m derinliğinde açılmıştır. 1,30 m kumlu, çakıllı, kil den sonra konglomera ve kumtaşları hâkim litolojidir. Birimlerde yapılan basınçlı su testlerine göre tamamen geçirimsiz yapıdadır. MeSK-2 Nolu kuyu sol sahilde 181,60 m kotunda 25 m derinliğinde açılmıştır. 4,00 m kalılığında alüvyon dan sonra kumtaşı ve konglomera hakim litolojidir. Birimlerde yapılan basınçlı su testlerine alüvyon hariç göre tamamen geçirimsiz yapıdadır. MeSK-3 Nolu kuyu sağ sahilde 173,50 m kotunda 25 m derinliğinde açılmıştır. 4,00 m kalılığında alüvyon dan sonra kumtaşı ve konglomera, kumtaşı hakim litolojidir

107 Birimlerde yapılan basınçlı su testlerine yüzeyden itibaren 9 m kısım hariç göre tamamen geçirimsiz yapıdadır. Menba batardosu zonlu kaya dolgu tipinde tasarlanmıştır. Alüvyon ile bitkisel toprak ve ayrışma zonlarının sıyrılarak kaldırılması gereklidir. Bu zayıf kısımların sıyrılarak kaldırılmasından sonra batardonun oturacağı bölümlerde duraylılık sorunu beklenmemektedir. Mansap Batardosu Mansap Batardosu, baraj gövdesinin mansabında ve gövde içinde kalacak şekilde planlanmıştır. Mansap Batardosu Savrun Çayı kenarında 177,08 m kotunda 20,0 m derinliğinde açılmış olan MaSK-1 nolu kuyusunda alüvyon kalınlığı yaklaşık 4,30 m civarındadır. Daha sonra kumtaşı ve konglomera hâkim litoloji olarak görülmektedir. Bu kuyuda 3,00-9,00m arası geçirimli, 9,00-20,00 m arası geçirimsiz yapıdadır. Alüvyon ile bitkisel toprak ve ayrışma zonlarının sıyrılarak kaldırılması gereklidir. Bu zayıf kısımların sıyrılarak kaldırılmasından sonra baraj gövdesinin oturacağı bölümlerde duraylılık sorunu beklenmemektedir. Hidroelektrik Santral Binası HES yapılması öngörülen alanda 2 adet temel sondaj kuyusu açılmıştır. ESK-1 Numaralarıyla 171,59 m kotunda 30,00 m derinliğinde açılan Sondaj Kuyusunda 3,00 m bitkisel toprak ve kil den oluşan bozuşma zonu ve altında Andırın Formasyonunun, kumtaşı ve kiltaşı seviyeleri geçilmiştir. Birimler, yüzeyden 9,00 m geçirimli, daha sonra geçirimsiz özelliktedir. ESK-2 Nolu araştırma kuyusu 173,46 m kotunda 30,0 m derinliğinde açılmıştır. Bu kuyuda 2 m kil den oluşan bozuşma zonundan sonra konglomera ve kiltaşlarından oluşan litolojik yapı hâkim durumdadır. Bu kuyuda yapılan geçirimlilik testlerinde ilk 15,0 m geçirimli, 15,00-30,00 m arası geçirimsiz özelliktedir. Alüvyon ile bitkisel toprak ve ayrışma zonlarının sıyrılarak kaldırılması gereklidir. Bu zayıf kısımların sıyrılarak kaldırılmasından sonra santral binasının oturacağı bölümlerde duraylılık sorunu beklenmemektedir. HES için Presiyometre Deneyleri ve Sonuçları aşağıda verilmiştir. Tablo 47.HES için Presiyometre Deneyleri ve Sonuçları Tablosu Kuyu No Kuyunun Açıldığı Yer Öngörülen Temel Derinliği Df Öngörülen Temel Boyutlar Temel Seviyesi Jeolojik Birim Taşıma Gücü, (kg/cm2) Sürsajsız Zemin Em. Taşıma Gücü (kg/cm2) Sürsajlı Zemin Em. Taşıma Gücü (kg/cm2) (m) I BxL (mxm) Birim q u q a q a ESK-1 Enerji Santrali 5,00 / 10,00 10,00x100,00 Siltaşı 35,43 61,59 11,81 /20,53 21,81 /40,53 Sulama Kanalı Güzergah Jeolojisi Savrun Barajı Sulaması için mevcut sulama alanında yer alan ana sulama kanal güzergahları esas alınarak borulu sistemde sulamaya dönüştürülmesi planlanmaktadır

108 1985 yılında DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından Kesiksuyu-Savrun Revizyon Projesi Sulama Kanallarının Planlama aşaması Mühendislik Jeolojisi Raporu hazırlanmıştır. Mevcut ana kanal güzergahları ile borulu sistem güzergahları aynı olacağından, Savrun Barajından borulu sistem ile sulanacak sahalarda S-5,S-6 ve S-7 ana kanalları aynı güzergahta yer almaktadır. Bu nedenle bu kanallar için hazırlanan güzergah çalışmaları Mühendislik çalışmaları için DSİ tarafından hazırlanan rapordaki çalışmalar kullanılmıştır. Çökel Kayaçlar: Sulama alanında tamamen çökel kayaçlar yer almaktadır. Çökel kayaçlar yaşlıdan gence sırasıyle aşağıda özetlenmiştir. Sulama Kanalları Jeoloji Haritası Ek-10 da verilmiştir. Jura Kretase Kireçtaşı (Jkr) Hamite Köyü ve çevresinde izlenir. Bozkara, kahverenkli, sert, sağlam, sık eklemli, ve çatlaklıdır. Çatlaklar düzensizdir. Kalsit dolgulu ve yer yer erime boşlukludur. Miyosen Kireçtaşı(m1): Çalışma alanı içinde geniş alan kaplamaz. Kirli ve beyaz renklidir. Marn düzeyleri içerir. Orta sertliktedir. Kiltaşı-Kumtaşı-Marn (m2): Haritada m 2 ile gösterilen birimler güney tarafta izlenir. Birim içinde gevşek çimentolu konglomera, kumtaşı, kumlu kireçtaşı, kiltaşı ve marn görülür. Genellikle birimler yamaç molozu ve killi silt ile örtülüdür. İnceleme alanı içerisinde ardalanma gösterirler. Kuvaterner Teras konglomerası(t): Kuvaterner yaşlı teras konglomerası silis karbonat çimentolu, ve sıkı tutturulmuştur. Çevrede bulunan yaşlı birimlerin (kireçtaşı ve ofiyolit) bazen iyi yuvarlanmış bazende köşeli çakıllarını içermektedir. Alüvyon.(Al): Topoğrafyanın düz olduğu kısımlarda kum-çakıl-silt ve kilden oluşur. Yüzeyde kahverenkli ince çakıllı organik madde kapsayan kil vardır. Kalınlığı değişkendir. Eldeki verilere göre en kalın yerş 25 m dir. Kanal Güzergâhı Mühendislik Jeolojisi S-5 Kanal Güzergâhı: vardır km: Alüvyon. Üst kısımlarda 1.00 m siltli kil, alt kısımlarda kum çakıl Eb.1 Nolu kuyu: km 1,90m derinliğinde 0,00-1,00m siltli kil, 1,00-1,90m kum- çakıl km: Alüvyon. Yaklaşık 1,80 m siltli kil, alt kısımlarda siltli kum çakıl izlenir km: Yaklaşık 1,00 m yamaç molozu ve siltli kil. Alt kısımlarda kiltaşı, kumtaşı ardalanması bulunur km Alüvyon. 2,00-3,00 m derinliktedir. Altında marn başlamaktadır km Alüvyon Siltli kil ve ince çakıl şeklinde izlenir. <yaklaşık 1,00 m derinlikte marn görülür

109 Eb2 Nolu kuyu km 1,25cm derinliğinde, 0,00-1,00 m siltli kil ve ince çakıl. 1,00-1,25 m yumuşak ve ince tabakalı marn düzeyleri km Marn ve ince tabakalımkumtaşı izlenir. İstifin üzerinde yer yer kaliçi mostraları görülmektedir. Kalınlıkları değişkendir. 2-3 m arasında değişir km- Yaklaşık 1 m kalınlığında silt ve çakıl örtüsü alt kısımlarda marn düzeyleri görülür km: Alüvyon. Üst kısımlarda kil alt kısımlarda siltli kil şeklinde izlenmiştir. Eb-3 Nolu kuyu km: 1,50 m derinliğinde 0,00-0,50 m kil, 0,50-1,25 m siltli kil. Alt kısımlar kiltaşıdır km: Alüvyon. Üst kısımlarda yaklaşık 1 m kil örtü, alta doğru siltli ve ince çakıllı kil izlenir km: Alüvyon. 0,50-1,0 m arasında değişen kil örtüsü. Alt kısımlarda siltli kil vardır. Eb.4 Nolu kuyu: 14,000 km 2,00 m derinliğinde, 0,00-1,00 m kil, 1,00-1,60 m siltli kil, 1,60-2,00 m siltli kil ve ince çakıl km: Alüvyon. Üst kısımlarda 1 m ye yakın kil düzeyi, altında siltli kil yer yer çakıl içerir km: Alüvyon. 1 m kalınlığında kil düzeyi altında ince çakıllı siltli kil bulunur. Eb-5 Nolu kuyu: km 2,00 m derinlik, 0,00-0,80 m kil, 0,80-1,50 m siltli kil, 1,50-2,00 m siltli kil ve çakıl km: Alüvyon. Üst kısımlarda yaklaşık 0,50-1,00 m kil, altta siltli kil devam etmektedir km: Alüvyon. Üst kısımlarda kil, altta silt ve kil bantlar şeklinde görülür. Eb-6 Nolu kuyu: km 2,00 m derinliğinde. 0,00-1,00 m siltli kil, 1,00-2,00 m kil ve silt bantları izlenir. S-6 KANALI: km: Alüvyon. Üst kısımlarda, 50 m kalınlığında siltli kum, alt kısımlarda kum, çakıl olarak izlenmiştir. Eb-1 Nolu kuyu: km 1,75 deriliğindedir. 0,00-0,50 m kil, 0, m siltli kum, 1,50-1,75 m derinliğinde siltli killi ince çakıl km: Alüvyon. 2m derinliğe kadar siltli kil, alt kısımlarda siltli kum ve çakıl bulunur km: Alüvyon. 0,75 m kil, aşağıda siltli kil. Eb-2 Nolu Kuyu: km 1,40 m derinliğinde. 0,00-0,70 m kil, 0,70-1,40 m siltli kil ve ince çakıl km: Alüvyon. Yaklaşık 1 m kalınlğında kil ve siltli kil bulunur. Eb-3 Nolu Kuyu: km de 1,50 m derinliğindedir. 0,00-0,70 m kil, 0,70-1,50 m siltli kil dir km: Alüvyon. 0,50 m kalınlığında siltli kil, alt kısımlarda iri çakıl km: Alüvyon. 2,00-3,00 m arası değişen siltli, çakıllı ve killi seviyler izlenmektedir. Eb-4 Nolu Kuyu: km Derinlik: 0,00-0,50 m kil, 0,50-0,75 m çakıllı kil, Çakılllı seviyeler olduğundan burgu ilerleyemedi. S-7 KANALI km: Sert çimentolu karstik kireçtaşı km: Kireçtaşı. Sert çimentolu ve karstik Yer yer 0,30-0,50 m lik kil örtüsü vardır

110 km: Kireçtaşı. Üstünde 0,50-1,00 m arasında değişen kil örtüsü bulunur km: Alüvyon. 1,50-2,00 m kalınlığında kil örtüsü, alt kısımlarda sitli kil, kum ve çakıl vardır. Eb-1 Nolu Kuyu: km. 1,40 m derinliğindedir. 0,00-0,50 m kil, 0,50-1,40 m siltli kil km Alüvyon. 1,50-2,00 m kil, alt kısımlarda marn birimi vardır km: Kireçtaşı. Üzerinde 0,50-1,00 m kalınlığında kil örtüsü vardır km: Kireçtaşı blokları. Bazı yerleri 1,00 m kalınlığında sitli ve ince çakıllı kil ile örtülüdür km yaklaşık 1,50 m kalınlığında siltli, killi ve çakıllı seviyeler. Alt kısımlarda marn bulunur km: Alüvyon. 1,50 m derinliğinde siltli, killi ve çakıllı seviyeler, alt kısımlarda marn tabakaları görülmektedir km: Üst kısımlarda 1,00 m lik ki ve yamaç molozu örtüsü vardır km: Yaklaşık 1,50 m kalınlığında kil örtüsü altta marn seviyeleri bulunur. Eb-3 Nolu Kuyu: km 1,60 m derinliğindedir. 0,00-0,50m kil ve yamaç molozu örtüsü, 0,50-1,50 m kil ve arada ince silt bantları, 1,50-1,60 m arası Marn geçilmiştir km: Alüvyon. Siltli killi ve çakıllıdır. Eb-4Nolu Kuyu: km 1,50 m derinliğindedir. 0,00-0,75 m kil, 0,75-1,25 m siltli kil, 1,25-1,50 m siltli çakıllı kil km Alüvyon. Üst kısımlarda siltli kil, alta inildiğinde ince çakıllı seviyeler görülür. Eb-5 Nolu Kuyu: km 1,70 m derinliğindedir. 0,00-0,80 m kil, 0,80-1,10 m siltli kil, 1,10-1,75 m siltli ve ince çakıllı kil. IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yer Altı Su Seviyeleri, Halen Mevcut Her Türlü Keson, Derin, Artezyen vb. Kuyu; Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Özellikleri, Yeraltı Suyunun Mevcut Ve Planlanan Kullanımı, Debileri, Proje Alanına Mesafeleri) Göl alanında, Andırın Formasyonunun Konglomera, kumtaşı ve silttaşından oluşan birimleri hakimdir. Birimler kendi arasında yatay ve düşey geçişler göstermektedir. Yeraltı suyu Savrun Çayını beslemektedir. Sulama Kanal güzergahının üst kotlarında yani topoğrafyanın engebeli olduğu yerlerde YAS düzeyi kanal tabanının altındadır. Arazinin düz olduğu ova kısımlarında YAS düzeyi 1,50 ie 5,00 m arasında değişmektedir. Yağışa bağlı olarak YAS seviyelerinde değişmeler olacaktır. Osmaniye Kadirli Savrun Barajı aksı ve sanat yapılarında açılan temel sondaj kuyularında yapılan yeraltısuyu seviye ölçümleri Tablo 48 de verilmiştir. Bu verilerden faydalanılarak hazırlanan plint kesiti yeraltısuyu profili aşağıda Şekil 35 de verilmiştir. Yapılan değerlendirmede kuyu kotuna bağlı olarak yeraltısuyunun farklı seviyelerde oluştuğu tablo ve şekilden anlaşılmaktadır. 171,57 m zemin kotlu ESK-1 kuyusunda minimum yeraltısuyu seviyesi 169,17 m ile Nisan 2012 de, 247,03 m zemin kotlu KaSK-1 kuyusunda maksimum yeraltısuyu seviyesi 236,33 m ile Mart 2012 de oluşmuştur. Tablo 48.Savrun Barajı sondaj kuyuları yeraltısuyu seviye ölçim tablosu Kuyu YAS Seviyesi (kotu m) No Kotu (m)

111 AksSK-1 191,1 184,8 184,3 174,5 AksSK-2 176,42 170,27 170,22 170,17 DoSK-1 265,16 231,01 232,26 230,96 DoSK-2 204,43 190,48 186,93 185,53 DoSK-3 177,21 170,71 171,01 175,56 DeSK-1 182,63 175,83 176,13 175,93 DeSK-2 265,32 205,27 200,12 200,92 DeSK-3 187,54 179,74 181,29 177,245 ESK-1 171,57 169,32 169,62 169,17 ESK-2 173,46 170,96 170,96 169,51 KaSK-1 247,03 234,63 236,33 233,03 MaSK-1 177,08 170,38 170,28 169,88 MeSK-1 190,74 186,94 186,74 185,84 MeSK-2 181,6 176,4 176,1 176,45 MeSK-3 181, ,7 177,15 SK-1 250,67 205,87 202,77 206,17 SK-2 219,55 203,45 203,05 203,3 SK-3 192,5 187,1 187,5 186,5 SK-4 174,71 171,11 170,56 169,46 SK-5 176,95 171,35 171,3 171,1 SK-6 221,19 200,19 202,24 199,86 SK-7 219,92 188,82 189,67 188,82 Şekil 35.Savrun Barajı Plint Hattı Yeraltısuyu Profili DeSK-2 ve SK-1 kuyularının zemin kotu yüksek iken yeraltısuyu seviyelerinin KaSK-1 kuyusuna göre düşük olması bu kuyuların boşalıma yakın olmasındandır. Yeraltısuyu profili incelendiğinde sağ sahilde yeraltısuyunun akarsuyu beslediği ve beslenme azlığına bağlı olarak su kotunda aylar arasında bir azalma olduğu görülmektedir. Sol sahilde ise SK-1 ile SK-4 kuyuları arasında akarsuyu besler durumda iken DeSK-2 ile SK-1 arasında yeraltısuyu seviyesinde düşme (azalma) görülür. Kuyularda yapılan BST deneylerinden de görüldüğü gibi formasyon sol yamaçta nispeten geçirimlidir. Sol yamaçta oluşan yeraltısuyunun daha kısa mesafe olan ve aksın mansap ve memba tarafına yöneldiği anlaşılmaktadır. Sol yamaçta yeraltısuyu kotunun dere kotundan yüksek olması genelde yeraltısuyunun dereyi beslediğini gösterir. DeSK-2 de yeraltısuyu seviyesindeki düşük olması, formasyon geçirimliliğine bağlıdır

112 IV.2.4. Hidrolojik Özellikler (Yüzeysel Su Kaynaklarından Deniz, Göl, Dalyan Akarsu Ve Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Ve Ekolojik Özellikleri, Debisi Ve Mevsimlik Değişimleri, Yağış-Akış İlişkisi, Ekolojik Potansiyeli, Taşkınlar, Su Toplama Havzası, Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su Kaynaklarının Kıyı Kullanımları Ve Ekosistemleri) Projenin ana su kaynağı Savrun Çayı dır. Savrun barajının yağış alanı aks yeri itibariyle 242,65 km 2 dir. Proje 20 nolu Ceyhan havzasında yer almaktadır. Çokak beldesinin kuzeyinde Çiçekyurdu Mahallesi mevkiinde Köpekgüney Tepesi eteklerinden 1880 kotlarından doğan Savrun Çayı güneybatı yönünde akarken yan kolları da bünyesine alır. Kokarca mahallesi mevkii yakınlarında Savrun Barajı aks yerine ulaşır. Daha sonra akışına devam eden Savrun Çayına Bılızören Mevkii civarında sağ sahilden en önemli kolu olan Balıklağ deresi katılır. Yapılan arazi çalışmaları sırasında Balıklağ deresinin büyük ölçüde kaynak orijinli olduğu belirlenmiştir. Sağ sahilden Balıklağ deresini bünyesine alan Savrun Çayı akışına devam ederken Savrun regülatörüne ulaşır ve akışına devam ederek Kadirli ilçesi içinden geçer ve Ceyhan nehrine katılır. Su Kalitesi Savrun baraj kesitinden alınan sulama suyu örneğinin kalite raporuna göre sulama suyunun sulamaya uygunluk sınıfı C2S1 olarak belirlenmiştir. Sedimantasyon Savrun Barajı için sediment veriminin hesaplanmasında EİE Genel Müdürlüğü nün yayını olan Türkiye Akarsularında Sediment Gözlemleri ve Sediment Taşınım Miktarları adlı yayından faydalanılmıştır. Söz konusu yayında 2008 no.lu Savrun Deresi- Kadirli akım gözlem istasyonunun ortalama Sediment verimi 99 ton/yıl//km 2 olarak belirtilmektedir. Sediment yoğunluğu 1,8 alınarak Sediment verimi 55 m 3 /km 2 /yıl olarak hesaplanmıştır. Buna göre barajın ölü hacmi (Vö) aşağıdaki bağıntıdan 0,67 hm 3 olarak hesaplanmıştır. Vö=r*Ad*50/10 6 Bağıntıda; Vö= Ölü Hacim(hm 3 ) Ad=Barajın Yağış Alanı (km 2-242,65) r=sediment Verimi (55 m 3 /km 2 /yıl) DSİ 6. Bölge Müdürlüğü yetkililerinin de konu ile ilgili görüşleri alınarak Savrun Barajı için ölü hacim 1,0 hm 3 olarak belirlenmiştir. Taşkın Savrun Çayı 2009 taşkınının debisi, Kadirli ilçesi 2008 nolu EİE İstasyonu, Yıllık ekstrem ve ortalama akımlarına göre 277 m 3 /s dir taşkınının ise 159 m 3 /s dir. Dere yatağının taşkına neden olmaksızın geçirebileceği azami su miktarı (emniyetli yatak kapasitesi) 150 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Taşkın tekerrürleri ise, 2008 nolu istasyonun yılda anlık maksimum debilerinin Kolmogorov-Simirnof testi ile hidrolojik çalışmalarda belirlenmiştir. DSİ 6.Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanıp 21 Mayıs 2008 tarihinde onaylanan Osmaniye Kadirli Merkez Savrun Çayı Islahı Taşkın Korumasına ait Ön İnceleme Raporu na göre ıslah projesi hazırlanmıştır. Bu Rapora göre Savrun Çayı Kadirli

113 (2008) nolu AGİ yılları arasındaki yıllık ani maksimum debi kullanılarak hesaplanan yinelemeli taşkın debileri; Tablo 49 da verilmiştir. Tablo 49.Taşkın Sahasında Taşkın Yinelenme Süresi ve Olasılıkları Debi ( Q) m 3 /s Yinelenme Süresi ( N ) Yinelenme Olasılığı % (1/N ) 150,49 2 0,50 237,54 5 0,20 300, ,10 386, ,04 470, ,02 564, ,01 Bu debilere göre daha önce Kesiksuyu Savrun Sulama Projesi kapsamında ıslah edilen kesimlerin mansabında kalan Amberinarkı Köyünden ile Kadirli Belediyesi yerleşim alanına doğru m lik bölüm b= 50 m şev 1 düşey 2 yatay olarak h= 3,00-3,60 m yüksekliğinde istifli taş tahkimatlı olarak inşaa edilmiştir. Proje alanının topoğrafik karakteri sonucunda oluşan dere ve kuru derelerin kapasitelerinin yeterli olması, yapılan etütler sırasında etüt alanında taşkın sorununun bulunmaması sonucunda proje alanında taşkın sorununun olmadığı saptanmıştır. Yağış-Akış İlişkisi Savrun barajı yağış alanı 242,65 km 2 dir. Etüt alanında yağış, yağmur formunda düşmektedir. Yıllık toplam yağış 832,7 mm'dir. Proje alanı yağış değerleri Kozan DMİ değerlerinden alınmıştır. Proje alanı yağış değerleri incelendiğinde, en yüksek yağışın aralık ayında (106,9 mm), en düşük yağışın temmuz ayında (26,4 mm) düştüğü görülmektedir. Proje alanı içinde, Savrun vadisi boyunca şerit halinde yer alan dar taban arazi, Savrun çayından uzaklaştıkça şerit halinde yamaç araziye dönüşmekte ve bu alanların etüt alanı dışındaki havzaları da dik eğimli yamaç arazi formundadır. Dolayısıyla bu bölümdeki araziler, topoğrafik ve hidrolojik yapısına uygun olarak, Savrun çayı boyunca, doğal drenaj açısından, sayıca ve kapasite olarak yeterli yandere ağına sahiptir. Savrun çayı ve Balıklağ deresi boyunca genel eğim Kuzey-güney istikametinde olup, aynı zamanda derelerin sağ ve sol sahilinde yamaçlardan, dereye doğrudur. Bu bölümde yamaç suları açısından herhangi bir sorun yoktur. Proje alanının, diğer bölümü; Kadirli yerleşimi güneyi ve Hediören yerleşimi arasında kalan bölüm de tamamen yamaç arazi karakterinde olup, bu arazilerin proje alanı dışındaki havzaları da dik eğimli yamaç arazi formundadır. Dolayısıyla bu bölümdeki araziler de, topoğrafik ve hidrolojik yapısına uygun olarak, doğal drenaj açısından, sayıca ve kapasite olarak yeterli sık yandere ağına sahiptir. Bu bölümde genel doğu-batı istikametindedir. Bu bölümde de yamaç suları açısından herhangi bir sorun yoktur. Proje alanındaki mevcut, daimi akıma sahip olan dere, Savrun çayı ve Balıklağ deresidir. Savrun çayına bağlanan Ballıdere, Kırıklı dere, Karakütük deresi ve kollarıdır. Balıklağ deresine bağlanan dereler ise; Hançer deresi, Pilav dere, Hebilli deresi ve Böcü dereleridir. Ayrıca etüt alanından Kesiksuyu na bağlanan Kocadere, Çayraz dere, Keklikpınarı, Anıber ve Ağılca dereleri mevcuttur. Etüt alanında Kadirli yerleşiminin güneyinde; Kamışlı ve kolu doğancı dere, Dağılgan dere, Cıvık dere, Gözlügöl dere, Çaykara deresi, Çorak dere ve kolları bulunmaktadır

114 Sulama sahası içerisinde yer alan mevcut dere ve kuru derelerin taşkın sorunu yoktur. Bu dereler sulama ve yağış sularının doğal tahliyesi için yeterlidir. Ekolojik Potansiyel Yapımı planlanan Savrun Barajı projesinin işletmeye geçtiğinde mevcut sucul ortam ve çevresindeki ekosistemlerin devamlılığını sağlanması için mansaba bırakılacak olan can suyu değerlerinin hesaplanabilmesi için Ekosistem Değerlendirme Raporu" hazırlatılmış ve EK-12 de sunulmuştur. Savrun Barajı-HES projesi ile ilgili olarak doğal ortamlarda tesis edilmesi planlanan söz konusu kalıcı yapılar nedeniyle yöredeki doğal yaşamın tamamen olumsuz etkilenmeyeceği; yine bu nedenle bazı lokal fauna bileşenlerinin yok olmasına neden olunmayacaktır. Akarsu yatağının susuz kalma riskine karşılık akarsu yatağında bulunması gereken su miktarı uzun yıllara ait yağış ve iklim verileri yanında jeolojik yapı, hidrolojik özellikler gibi çeşitli ve kapsamlı parametreler göz önünde bulundurularak hesaplanmıştır. Bölüm V.2.8. de konuyla ilgili detaylı bilgi verilmektedir. Bölgede yaşayan sucul canlılar içinde en belirteç grup balıklardır. Balıklar açısından yapılan değerlendirmeler diğer sucul canlılar açısından da kabul edilebilir niteliktedir. Bölgenin balık türlerinin ekolojik özelliklerine bakıldığında yaşayabildikleri minimum derinliğin 15 cm ve minimum akıntının da 0.20 m/s olması gerekmektedir. Bu minimum fiziksel koşulların sağlanması durumunda sucul yaşamın devamlılığının da sağlanacağı düşünülmektedir. Proje bölgesi ve yakın çevresindeki balıklarının belli bir stok oluşturması ve çoğalabilmesi için gerekli koşullar dikkate alındığında, bırakılması önerilen can suyu değerleri uzun yıllar aylık ortalamalara göre değerlendirilmektedir. Balıklar ve diğer sucul canlılar olan algler, zooplanktonik organizmalar ve bentik canlıların üreme dönemleri Mart sonu Haziran sonu arasında en üst düzeydedir. Bu dönemde artan biyolojik aktivite fazla besin maddesine ihtiyaç duymaktadır. Besin maddeleri de su debisi ile ilişkili olabildiği gibi çalışmanın yapıldığı su sisteminin ekolojik koşulları ile de ilgilidir. Yapılan hesaplamalarda, balıkların mevcudiyetlerini sürdürebilmesi için gerekli minimum değerler temelinde (minimum derinlik ve minimum akım hızı) bırakılması gerekli can suyu miktarları hesaplanmıştır. (bkz. Bölüm V.2.8. Tablo Savrun Barajından Sonra Tüm Uzmanların (Ekolog, Hidrojeolog, Hidrobiyolog) Etkileşimli Değerlendirme Sonucu Ortak Görüşlerini Yansıtan Can Suyu Miktarları) Savrun barajının kurulacağı Savrun çayında yaşayan sucul canlıların minimum derinlik ve minimum akım değerleri Bölüm V.2.8. de Proje bölgesinde yakalanan ve literatür bilgilerine göre bölgede olan balık türlerinin ekolojik özellikleri tablosunda verilmektedir. Sonuç olarak, Ekosistem Değerlendirme Raporu nda önerilen çevresel akış debilerinin işletme sırasında başta hassas türler olmak üzere mansaptaki sucul ve karasal ekosistemlerin sürdürülebilirliği açısından uygun koşullar sağlayacağı kanaatine varılmıştır

115 Drenaj Proje alanı, yeterli eğim ve drenaj ağına sahip olup, genelde yamaç arazi konumundadır. Etüt sırasında, şebeke alanı içerisinde herhangi bir sızma etkisi ve mücavir alan beslenme bulgusu ile karşılaşılmamıştır. Proje alanında; yağışlar ve sulamadan dönecek suların araziden uzaklaştırılması için, mevcut durumda yeterli sayıda dere ve bu derelere bağlanan sayıca ve kapasitece yeterli kuru dereler sahiptir. Proje alanı havzası üst kotların yamaç arazi niteliği, etüt alanının genel olarak yamaç arazi karakteri, mansap koşullarının yeterli olması mevcut doğal drenaj sistemini yeterli kılmaktadır. Proje alanı dışında ve içindeki mevcut kuru dere havzalarının yüksek eğimli topoğrafik karakteri, etüt alanı içinde kuru derelerin yeterli boyut ve sıklıkta olması, etüt alanı doğal drenajının yeterli olmasına yol açtığından, etüt alanında gereksinilecek ilave yüzeysel drenaj sistemi ihtiyacı, sadece çiftçi hendekleridir. Çiftçi hendekleri çiftçi imkanlarıyla gerçekleştirilebilecektir. Proje alanında proje kriterlerini oluşturan etmenler yağışlar, topoğrafya ve toprak yapısıdır. Alanda yağışların etkileri yağmur suları ve kar yağışları şeklindedir. Yağışlar doğal eğimlere uygun olarak akışa geçmekte ve yan dereler veya ana yataklar aracılığı ile tahliye olmaktadır. Topoğrafik eğimin yüksek oluşu ve yan derelerin ve doğal boşaltım yataklarının yeterli olmasından dolayı alanda drenaj aksamamaktadır. Özellikle Kadirli ovası bölgesinde açılmış olan drenaj kanalları da doğal boşaltıma olumlu etkide bulunmaktadır. Proje alanında toplam 34 ha alanda taban suyu cm ler arasında yer almaktadır. Geçirgenliğin iyi oluşunun yanısıra toprak bünyesinin de etkisi ile alanda tuzluluk ve sodyumluluk sorunları asgari düzeyde yer almaktadır. Alanda 1629 ha da 1. sınıf, 368 ha da 2. sınıf tuzluluk mevcuttur. Mevcut durumu ile fazla sorun olmayan alanda özellikle Kadirli ovasındaki değerler çok eski yıllara dayanmaktadır. Alanda açılan drenaj kanalları ve alınan önlemler neticesinde taban suyu yanısıra tuzluluk ve sodyumluluğun da giderildiği düşünülmektedir. Bu nedenlerden dolayı alanının tamamında yüzeysel drenajın yeterli olacağı kanaatine varılmıştır. Alanın parçalı topoğrafyaya sahip olması ve taban arazilerde drenaj önlemlerinin alınmış olması nedeniyle alanda yüzeysel drenajın çiftçi hendekleri ile sağlanabileceği düşünülmüş ve ayrıca yüzeysel toplama kanalları önerilmemiştir

116 IV.2.5. Kurulacak Barajın Su Toplama Havzası İle İlgili Savrun Çayı na İlişkin En Az 10 Yıllık Aylık Maksimum, Aylık Minimum Ve Aylık Ortalama Akım Değerlerinin m 3 /sn Olarak Verilmesi, Akım Gözlem Istasyonlari Ve Regülatör Yerlerini Temsil Eden Uzun Yillara Ait Aylık Akım Değerlerinin, Verilerin, İlgili Kurum (Bu Verilerin Temin Edildiği Kurum) Onayı Alınarak Sunulması Savrun barajının yağış alanı aks yeri itibariyle 242,65 km 2 dir. Proje 20 nolu Ceyhan havzasında yer almaktadır. Projenin ana su kaynağı olan Savrun Çayı, Çokak beldesinin kuzeyinde Çiçekyurdu Mahallesi mevkiinde Köpekgüney Tepesi eteklerinden 1880 kotlarından doğan ve güneybatı yönünde akarken yan kolları da bünyesine alır. Kokarca mahallesi mevkii yakınlarında Savrun Barajı aks yerine ulaşır. Daha sonra akışına devam eden Savrun Çayına Bılızören Mevkii civarında sağ sahilden en önemli kolu olan Balıklağ deresi katılır. Yapılan arazi çalışmaları sırasında Balıklağ deresinin büyük ölçüde kaynak orijinli olduğu belirlenmiştir. Sağ sahilden Balıklağ deresini bünyesine alan Savrun Çayı akışına devam ederken Savrun regülatörüne ulaşır ve akışına devam ederek Kadirli ilçesi içinden geçer ve Ceyhan nehrine katılır. Savrun Çayının önemli bir kolu olan Balıklağ deresinin akımları büyük oranda kaynak beslenmeli bir akarsu karakterinde olduğundan, baraj aks yeri akımlarının hatalı hesaplanabileceği gerekçesiyle, bu derenin ortalama akımları, Savrun Çayı üzerinde bulunan 2008 nolu EİE akım gözlem istasyonunun tüm yıllarının akım değerlerinden çıkarıldıktan sonra Savrun Çayı akımlarının doğallaştırılması yapılmıştır. Proje alanı ve civarında yer alan akım gözlem istasyonları ve karakteristikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 50.Savrun Barajı Proje Alanı Civarındaki AGİ ve Karakteristikleri İst. No İşleten Kurum Su ve İstasyon Adı Kot(m) Yağış Alanı(km 2 ) Gözlem Periyodu 2008 EİE Savrun d-kadirli , EİE Sonbos ç.-çukurköprü , DSİ Andırın s.-tokmaklı , DSİ Körsulu ç.-sisne , DSİ Keşiş s.-sarıdanışmanlı , DSİ Han d.-hakkıbeyli , DSİ Çepelce d.-imamoğlu , Son 10 Yıllık Akımlar Savrun Barajı son on yıllık doğal giriş akımları ve son on yıllık giriş akımları aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 51.Savrun barajı doğal giriş akımları ve istatistikler (m 3 /s) Su Yılı EKM KSM ARLK OCK ŞBT MRT NSN MYS HAZ TEM AĞS EYL YIL.ORT

117 Ortalama Standart Sapma Medyan Minimum Maksimum Ortalama_SOY Tablo 52.Savrun Barajı Giriş Akımları (m 3 /s) SAVRUN BARAJI Giriş Akımları Tablosu Yağış Alanı 242,65 km 2 Birim m 3 Yıl/Ay Ekim Kasım Aralık Ock Şbt Mrt Nsn Mys Haz Tem Agu Eylül Toplam ORT Tablo 53.Savrun baraj yeri için önerilen çevresel akış debileri (İstatistikler ve debiler m 3 /s birimindedir Gölgeli alan Yüksek akış dönemini göstermektedir.) Değişken Ortalama EKM KSM ARL K OCK ŞBT MRT NSN MYS HAZ TEM AĞS EYL YIL.O RT Standart Sapma Medyan Minimum Maksimum Ortalama_SOY Akış Dönemi Düşü Düşü Düşü Yüks Yüks Yüks Yüks Yüks Düş Düşü Düşü Düşü k k k ek ek ek ek ek ük k k k Sucul Dönem Büyü Kışla Kışla Kışla Kışla Kışla Ürem Ürem Üre Büyü Büyü Büyü me ma ma ma ma ma e e me me me me Q_Can (hesaplanan) Q_Can (önerilen) Q_Can_Hesap/Y OA (%) Q_Can_Öneri/YO A (%) Q_Can/YOA_SOY (%) 2.4% 5.6% 9.4% 10.0 % 11.0 % 10.0 % 11.0 % 10.0 % 11.0 % 13.1 % 13.1 % 14.5 % 13.6 % 13.6 % 15.0 % 25.2 % 25.2 % 27.8 % 32.9 % 32.9 % 36.4 % 19.1 % 6.7% 3.0% 1.7% 1.7% 11.2% % % % % % 14.5% % % % % % 16.0%

118 IV.2.6. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut Ve Planlanan Kullanımı Varsa Havza Özellği (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Elektrik Üretimi, Baraj, Göl, Gölet, Su Ürünleri Üretiminde Ürün Çeşidi Ve Üretim Miktarları), Proje Alanının İçme Ve Kullanma Suyu Temin Edilen Kıta İçi Yüzeysel Su Havzasında Kalıp Kalmadığı, Söz Konusu Derenin Bir Göl Ekosistemini ya da Herhangi Bir İçme Suyu Kaynağını Besleyip Beslemediği, İçme Suyu Kaynaklarına Mesafeleri, Söz Konusu Dereden İçme Ve Kullanma Suyu Alınıp Alınmadığı, Mevcut Kullanımlar Savrun Barajının ana su kaynağı Savrun Çayı olup, mevcut durumda taban arazilerin sulanmasında kullanılmaktadır. Proje alanındaki projeler; Cevdetiye Sulaması Projesi, Kesiksuyu ve Savrun Projesi olarak incelenmiştir. Bu proje kapsamında yer alan Kesiksuyu (Mehmetli) Barajı yapımı 1968 yılında başlamış 1971 yılında tamamlanmıştır. Kesiksuyu regülatörü ve sulama şebekesinin yapımına 1991 yılında başlanmış aşamalı olarak işletmeye açılarak 2000 yılında tamamı bitirilmiştir. Böylece regülatörden ayrılan S1 kanalı sağ sahilde ha, S2 Kanalı sol sahilde ha olmak üzere brüt ha arazi sulanabilir hale gelmiştir. Halen inşaatı devam eden Mehmetli Barajı yükseltilmesi ile mevcut sulamalara ilave olarak ha arazinin sulanması ve Savrun Sulaması S5 kanalına da ha arazinin sulama suyu ihtiyacının takviyesi öngörülmüştür. Böylece Mehmetli Barajının yükseltilmesi ile toplam ha arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Savrun Projesi; Bu projede, Kadirli ovasında Savrun çayı sağ ve sola sahilinde bulunan ha arazinin, Savrun çayı doğal akımlarından yararlanarak yapılan Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanmaktadır. Ayrıca bu proje kapsamında 2882 ha arazinin Cevdetiye sulaması AS0 kanalından pompaja sulanmasını sağlayan Hemite Pompajı S7 ana kanalı ve sulama şebekesi yer almaktadır. Bu projenin uygulanmasına 1995 yılında başlanmış ve kademeli olarak 2005 yılında tüm proje uygulamaya alınmıştır. Mevcut koşullarda bitki deseninde en fazla ekimi yapılan bitki % 56 ile hububattır. Hububatı % 23 ile ayçiçeği, % 5 ile dane mısır, % 5 zeytin, % 3 susam, % 3 yer fıstığı, % 2 bostan, % 1 sebze ve % 1 fiğ izlemektedir. Ayrıca proje alanında % 2 ikinci ürün dane mısır ile % 2 turp ekimi söz konusudur. Mevcut koşullardaki bitki deseni, V açıklanmıştır. Planlanan Kullanımlar Savrun Barajı ile mevcut Savrun regülatöründen sulanan mevcut ha arazinin sulama suyu ihtiyacının Savrun Barajından düzenli olarak karşılanacaktır. AS0 kanalından Pompajla sulanan 2882 ha arazinin sulama suyu ihtiyacı cazibeli olarak Savrun Barajından yeni yapılacak iletim hatlarının kapasitesi arttırılarak karşılanacaktır. Mevcut sulamaların üst kotlarında kalan toplam 4715 ha arazinin iletim kanaları ve borulu sulama şebekesi projesi ve 840 ha Karakütük Köyü arazilerinin sulanması için sulama suyu hakkı bırakılması projenin kapsamında yer almaktadır

119 Yine baraj dipsavak çıkışına 1,60 MW kurulu gücündeki bir HES yapımı bu proje kapsamında önerilmektedir. Ayrıca bu projeden gerçekleştirilmesi ile Baraj gölü altında kalacak olan m uzunluğundaki Kadirli içmesuyu iletim hattının deplase edilmesi ile m uzunluğunda Ǿ 600 mm çapındaki Çelik boru hattının yeniden döşenmesini kapsamaktadır. Projenin gerçekleşmesiyle halen tarımı yapılan bitkilerin verimlerinin artacağı, münavebe sisteminin uygulanacağı, sulu koşulların gerektirdiği girdi ( gübre, ilaç v.b.) kullanımının yaygınlık kazanacağı ve yeterli suyun zamanında bulunabilmesi ( yani temin garantisinin olması koşullarının sağlanacağı) varsayılmaktadır. Projeli koşullarda yukarıda bahsedilen varsayımların gerçekleşmesi durumunda, bölge ekolojik koşullarında ekimi yapılabilecek, ancak sulama suyu olmadığı için ekimi yapılamayan bitkilerin, proje sahasında ekim şansı bulacağı düşünülmektedir. Projenin gerçekleşmesiyle beklenen bitki deseni Bölüm V de açıklanmıştır. Havzanın Değerlendirilmesi Proje alanı içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalmamaktadır. Söz Konusu Derenin Bir Göl Ekosistemini Ya da Herhangi Bir İçme Suyu Kaynağını Besleyip Beslemediği, İçme Suyu Kaynaklarına Mesafeleri, Söz Konusu Dereden İçme Ve Kullanma Suyu Alınıp Alınmadığı Projenin ana su kaynağı Savrun Çayı dır. Savrun barajının yağış alanı aks yeri itibariyle 242,65 km 2 dir. Proje 20 nolu Ceyhan havzasında yer almaktadır. Çokak beldesinin kuzeyinde Çiçekyurdu Mahallesi mevkiinde Köpekgüney Tepesi eteklerinden 1880 kotlarından doğan Savrun Çayı güneybatı yönünde akarken yan kolları da bünyesine alır. Kokarca mahallesi mevkii yakınlarında Savrun Barajı aks yerine ulaşır. Daha sonra akışına devam eden Savrun Çayına Bılızören Mevkii civarında sağ sahilden en önemli kolu olan Balıklağ deresi katılır. Yapılan arazi çalışmaları sırasında Balıklağ deresinin büyük ölçüde kaynak orijinli olduğu belirlenmiştir. Sağ sahilden Balıklağ deresini bünyesine alan Savrun Çayı akışına devam ederken Savrun regülatörüne ulaşır ve akışına devam ederek Kadirli ilçesi içinden geçer ve Ceyhan nehrine katılır. Öncelikle Savrun Çayının önemli bir kolu olan Balıklağ deresinin akımları büyük oranda kaynak beslenmeli bir akarsu karakterinde olduğundan bu derenin ortalama akımları, Savrun Çayı üzerinde bulunan 2008 nolu EİE akım gözlem istasyonunun tüm yıllarının akım değerlerinden çıkarıldıktan sonra Savrun Çayı akımlarının doğallaştırılması yapılmıştır. İller Bankası Adana Bölge Müdürlüğünden alınan bilgiye göre Savrun Barajının menbaındaki kaynaklardan kadirli için 376 l/s su içme suyu olarak alınmaktadır. Bu miktar dikkate alınarak Savrun Barajı göre aks kesitinde giriş akımları ortalama 128,77 hm 3 /yıl olarak hesaplanmıştır. Proje sulama amaçlıdır. Projenin gerçekleşmesinden sonra herhangi bir su hakkı sorunu beklenmemektedir

120 IV.2.7. İç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri ( Bu Türlerin Tabii Karakterleri, Ulusal Ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler; Bunların Üreme, Beslenme, Sığınma Ve Yaşama Ortamları; Bu Ortamlar İçin Belirlenen Koruma Kararların) Savrun Barajı Sulaması, HES ve Malzeme Ocakları Projesi Adana İli, Kadirli İlçesi sınırlarında Savrun Çayı üzerinde kurulacaktır. Proje kapsamında canlıların saptanmasında Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlatılmış ve sucul canlıların bilgileri için bu rapor kaynak olarak alınmıştır. EK-12'de verilen Ekosistem Değerlendirme Raporunda, proje alanında bulunan sucul canlıların teşhisi için, Savrun Çayı nda bulunan mevcut sucul canlılara (tatlısu algleri, zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve balıklar) ilişkin örneklemeler gerçekleştirilmiştir. TATLISU ALGLERİ Proje alanı içerisindeki örnekleme alanlarından toplanan ve teşhisleri gerçekleştirilen algler Tablo 54 de verilmiştir. Tablo 54.Proje Alanında Bulunan Tatlısu Alg Türleri BACILLARIOPHYCEA Achnanthes sp. A. lanceolata (Breb.) Grun. Amphora sp. A. commutata Grun. A. ovalis Kütz. Anomoeoneis costata (Kütz) Hust. A. sphaerophora (Ehr.) Pf. Bacillaria paradoxa Gmelin Caloneis alpestris (Grun.) Cl. C. amphisbaena (Bory.) Cl. C. silicula (Ehr.) Cl. Campylodiscus nobilis Cocconeis placentula Ehr. C. comta (Ehr.) Kütz. C. meneghiniana Kütz. C. ocellata Pantocksek Cymatepleura elliptica (Breb.) W. S. C. solea (Breb.) W. S. Cymbella affinis Kütz. C. cistula (Hemprich) Grun. C. minuta Hilse ex. Rabh. C. prostrata (Berk.) Cl. C. tumidula C. turgida (Gregory) Cl. Denticula elagans Kütz. D. elliptica (Kütz.) Cleve D. vulgare Bory. Didymosphenia geminata (Lyng.) Sch. Epithemia adnata (Kütz.) Breb. E. sorex Kütz

121 Fragilaria brevistriata Grun. F. contruens (Ehr.) Grun. F. pinnata Ehr. Fragilaria vaucheriae (Kütz.) Peters. Gomphonema abbreviatum Ag., Kütz. G. acuminatum Ehr. G. affine Kütz. G. brebissonii Kütz. G. constrictum Ehr. G. lanceolatum Ehr. G. olivaceum (Lyng.) Kütz. Gyrosigma acuminatum (Kütz.) Rabh. Hannaea arcus (Ehr.) Melosira granulata (Ehr.) Ralfs. Mastogloia braunii M. smithii Thwaites Meridion circulare (Grev.) Ag. Navicula sp. N. capitata Ehr. N. cryptocephala Kütz. N. cuspidata (Kütz.) Kütz. N. oblonga Kütz. N. radiosa Kütz. Nitzschia sp. N. amphibia Grun. N. angustata (W. S.) Grun. N. gracilis Hantz. N. obtusa (Grun.) Hust. N. recta Hantz. N. sigmoidea (Ehr.) W. S. N. tryblionella Hantz. Pinnularia biceps Greg. P. borealis Ehr. P. microstauron (Ehr.) Cl. P. viridis (Nitz.) Ehr. Rhoicosphenia curvata (Kütz.) Grun. Rhopalodia gibba (Ehr.) O. Müll. Stauroneis smithii Grun. Stephanodiscus astraea Grun. S. biseriata Breb. S. ovata Kütz. Synedra acus Kütz. S. capitata Ehr. S. ulna (Nitzsch) Ehr. CHLOROPHYCEA Carteria sp. C. klepsii Cerasterias staurasroides W. and W. Chlamydomonas sp. C. globosa Snow. Chlorella sp

122 Chlorella ellipsoidea Gernech. Cladophora sp. C. fracta (Dillw.) Kütz. C. microporum C. rostratum Ehr. Cosmarium sp. Cosmarium abbreviatum Racib. C. formosolum Hoff. C. obtusatum (Sch.) Sch. Crucigenia irregularis Wille Euastrum insulare (Wittr.) Roy. Eudorina sp. Kirchneriella sp. Mougeotia sp. Oedogonium sp. Oocystis sp. O. crassa Wittrock. O. elliptica W. West. Pediastrum boryanum (Turp.) Mene. P. simplex Meyer Scenedesmus sp. Scenedesmus acuminatus (Lage.) Cho. S. ecornis (Ralfs.) Chod. S. quadricauda (Tur.) Bre. Spirogyra sp. S. granulata Jao. S. varians (Hass.) Kütz. S. gracile Ralfs. Tedraedron minimum (A. Braun) Han. Ulotrix sp. Zygnema sp. CYANOPHYCEA Anabaena affinis Lemm. Aphanocapsa sp. Chroococcus sp. C. minutus (Kütz.) Naeg. Coelosphaerium sp. Gleocapsa sp. G. aponina Kütz. Lyngbya sp. L. hieronymusii Lemm. Merismopedia sp. M. glauca (Ehr.) Naeg. Microcystis sp. M. aeruginosa Kütz. Nodularia sp. Nostoc sp. Oscillatoria sp. O. amphibia Agardh O. limnetica Lemm. O. rubescens Gom

123 O. tenuis Ag. Spirulina sp. Tetrapedia sp. EUGLENOPHYCEA Euglena sp. Euglena acus E. polymorpha Dang. E. viridis Lepocinclus acuta Presc. Phacus sp. P. acuminatus Stok. P. caudatus Hüb. Trachelomonas sp. T. hispidata (Perty.) St. DİNOPHYCEA Gymnodinium sp. Peridinium sp. P. cinctum Tatlısu alglerinden 5 ayrı alg sınıfına ait toplam 146 takson teşhis edilmiştir. Bunlardan Bacillariophyceae ye ait 74, Chlorophyceae'ya ait 37 ve Cyanophyceae ya ait 22, Euglenophycea ya ait 10 ve Dinophyceae ait 3 takson bulunmaktadır. Tespit edilen türlerin sucul sistem içersinde yaşadıkları habitatlara bakıldığında özellikle bağlı alglerin çok büyük bir yüzde ile temsil edildikleri görülmektedir. Akıntılı ortamlarda planktonik formda yaşayan türler, akıntının olumsuz etkisinden dolayı oldukça az tür ve yoğunluğa sahiptirler. Proje bölgesindeki dereler her ne kadar akıntılı bir sistem olsa da, geniş su kütlesi ve yüzey alanına sahip olmasından dolayı, özellikle akıntının azaldığı kesimlerde fitoplankton barındırmıştır Algler fotosentez için ışığa gereksinim duyarlar ve ışığın su içerisindeki yayılışına bağlı olarak dağılım gösterirler. Suda asılı duran partiküller, ışığın alt katmanlara inmesini engeller ve buda alg gelişimini olumsuz etkiler. Örnekleme alanlarının tümünde ışık geçirgenliği su tabanına kadar ulaşmaktadır ve algler için olumsuz bir partikül birikimi söz konusu değildir. Genel olarak teşhisi yapılan tatlısu alg türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike altında olan bir tür bulunmamaktadır. ZOOPLANKTONİK ORGANİZMALAR Proje alanı içerisindeki örnekleme alanlarından toplanan ve teşhisleri gerçekleştirilen zooplanktonik organizmalar Tablo 55 de verilmiştir. ROTİFERA Tablo 55. Proje alanı Zooplanktonik Organizmaları Ascomorpha saltans Bartsch Asplanchna priodonta Gosse Asplanchna sieboldi (Leydig) Brachionus angularis Gosse Brachionus calyciflorus Pallas

124 Brachionus urceolaris O. F. M. Cephalodella gibba (Ehrenberg) Filinia longiseta Ehrenberg Hexarthra fennica Levander Hexarthra intermedia Wıerzejski Kellicottia longispina (Kelllicott) Keratella cochlearis (Gosse) Keratella quadrata (O. F. M.) Lecane bulla (Gosse) Lecane luna (O. F. M.) Lepadella quinquecostata Synchaeta pectinata Ehrenberg CLADOCERA Diaphanosoma lacustris Korinek,1981 COPEPODA Cyclops vicinus Uljanin, 1875 Eucyclops serrulatus (Fischer, 1851 ) Faaliyet alanı ve çevresindeki akıntılı su ortamları değerlendirildiğinde zooplanktonik organizmalar açısından uygun habitat özelliği taşımadıkları görülmüştür. Bunun yanısıra faaliyet alanının akış aşağısında yer alan Proje alanındaki derelerin su debisi ve kısmen durgun özellikleri bakımından özellikle Rotifera için uygun koşullara sahiptir. Yapılan örneklemelerde zooplanktonlar içerisindeki Cladocera ya bağlı 1 ve Copepoda gruplarına ait 2 tür yakalanırken Rotifera grubuna ait 17 tür teşhisi yapılmıştır. Cladocera ve Copepoda nın asıl yaşam alanlarının durgun sular olmasından dolayı geçici derelerde bulunamamaları doğaldır. Ayrıca Savrun Barajı kapsamındaki derelerin örnekleme sonuçlarına göre, durgun su sistemlerinde yoğun olarak bulunan, ancak taş altlarında da bağlı olarak yaşayabilen Rotifera grubuna bağlı türler içerisinde Brachionus angularis un diğer taksonlara göre daha baskın olduğu tespit edilmiştir. BENTİK ORGANİZMALAR Proje alanı içerisindeki örnekleme alanlarından toplanan ve teşhisleri gerçekleştirilen bentik organizmalar Tablo 56'da verilmiştir. Tablo 56.Proje Alanı Bentik Organizmaları TAKSON Şube: MOLLUSCA Gastropoda Ordo: Bassomatophora Familya : Lymnaeidae Lymnaea stagnalis (L., 1758) Familya : Planorbidae Planorbis planorbis (L., 1758) Ordo: Eulamellibranchiata Familya: Planorbidae Gyraulus albus Müller

125 Familya: Ancylidae Ancylus fluviatilis Müller Şube: ANNELIDA Sınıf: CLITELLATA Takım: HIRUDINEA Familya: Erpobdellidae Erpobdella octoculata L. Hiruido sp. Takım: OLIGOCHAETA Familya: Archoligochaeta Tubifex sp. Lumbricus sp. Şube: PLATYHELMİNTHES Sınıf: TURBELLARIA Takım: TRICLADİDA Planaria sp. Şube: ARTHROPODA Sınıf: CRUSTACEA Takım: AMPHIPODA Familya: Gammaridae Gammarus pulex L. Gammarus lacustris Takım: ISOPODA Familya: Oniscidae Oniscus sp. Takım: DECAPODA Familya: Oniscidae Potamon sp. Sınıf: INSECTA Takım: HEMİPTERA Familya:Hydrometridae Hydrometra sp. Familya:Corixidae Corixa sp. Familya:Gerridae Geris sp. Familya:Notonectidae Notonecta sp. Takım: DİPTERA Familya:Chrinomidae Orthacladiinae sp. Familya:Culicidae Culex sp. Anopheles sp

126 Familya: Simuliidae Simulium sp. Familya: Tipulidae Tipula(Lunatipula) spp. Familya: Tabanidae Haematopota sp. Takım: EPHEMEROPTERA Familya:Baetidae Baetis spp. Heptageniidae Rhithrogena spp. Ecdyonurus ornatipennis Tshernova, 1938 Iron alpestris Braasch Heptagenia sp. Oligoneuriidae Oligoneuriella spp. Familya: Ephemerellidae Ephemerella ignita Poda Takım: PLECOPTERA Familya: Perlodidae Isoperla obscura Zett. Familya: Perlidae Perla marginata Pz. Takım: COLEOPTERA Familya: Hydrophilidae Hydrobius sp. Familya: Noteridae Noterus clavicornis (Deg.) Familya: Elmidae Elmis sp. Limnius sp Takım: TRICHOPTERA Familya: Psychomyidae Psychomyia pusilla Fbr. Familya: Limnephilidae Limnephilus sp. Familya: Hydropsychidae Hydropsyche sp. Takım: ODONATA Familya: Aeshnidae Anax sp. Familya: Libellulidae Libellula sp. Sınıf: ARACHNIDAE

127 Takım: Aranea Familya: Aracnidae Aranea gen sp Çalışma bölgesindeki örneklemelere göre dört büyük şubeye ait toplam 42 bentik omurgasız türü teşhis edilmiştir. Bunlardan 4 ü Mollusca, 4'ü Annelida, 1 i Platyhelminthes ve 33 ü Artropoda şubelerine bağlıdır. Artropoda içindeki takson dağılımına bakıldığında 4 takson Crustacea sınıfına ait olmakla birlikte diğerleri Insecta ya bağlı türlerdir. Insecta içerisinde Hemiptera 4, Diptera 6, Ephemeroptera 7, Coleoptera 4, Plecoptera 2, Trichoptera 3 ve Odonata 2 takson ile temsil edilmektedir. Aranea sınıfı ise tek bir cins taksonuna sahiptir. Bentik omurgasız canlılardan elde edilen bulgulara göre bir değerlendirme yapıldığında şu sonuçların elde edilmiştir. Genel tür komposizyonlu; dağlık, hızlı akan, temiz ve oksijenli bir ortam görünümündedir. Sucul ekosistemlerde, bentik organizmalar önemli oranda indikatör türlere sahiplerdir, bu canlılar özellikle antropojenik etkiler sonucu kirlenen veya stres altında olan komünitelerin de indikatör (belirteç) grubudur. Örnekleme sonuçlarına göre kirlilik indikatörü olarak nitelendirilebilecek bir tür bulunamamıştır. Bunun yanısıra yüksek dağ sularında bulunan ve temiz su indikatörü olarak kabul edilen ve Insecta'ya bağlı Ephemeroptera ve Trichoptera'ya bağlı türlerin çeşitlilik bakımından ön planda oldukları görülmektedir. Genel olarak bakıldığında temiz su indikatörü türlerin bol olarak bulunmuştur. Crustacea üyeleri ve Iron alpestris gibi türler kirliliğe toleransı olmayan temiz su indikatörleridir. Özellikle Ephemeroptera takımından Heptageniidae familyası temiz su indikatörü olan türleri kapsar ve bu türler çalışma alanında bol olarak bulunmuştur. BALIKLAR Balıklar, sucul sistemlerdeki besin zincirinin üst halkasında yer alan önemli biyolojik bileşenlerdir. Ekolojik olarak alg, zooplankton ya da bentik canlılarla beslenen balıklar su içerisindeki zincirin en üst halkasında yer almaktadırlar. Ekolojik olduğu kadar ekonomik önemleri bakımından da önemli bir girdi kaynağını oluşturmaktadırlar. Bölgedeki balık türleri Tablo 57 de verilmiştir. Tablo 57.Proje Alanı Sınırları Içerisindeki Balık Türleri Latince İsmi Familya Türkçe İsmi Ekzotik Tür Doğal Tür Endemik Kaynak BERN ERL CITES Luciobarbus pectoralis Cyprinidae Şirink - X - Literatür - NE - Alburnus orontis Cyprinidae Gümüş Balığı - X - Gözlem - EN - Capoeta angorae Cyprinidae Karabalık - X - Gözlem - NE - Chondrostoma regium Cyprinidae Kababurun - X - Gözlem - NE - Garra rufa Cyprinidae Doktor balığı - X - Gözlem - NE - Squalius kottelati Cyprinidae Tatlısu Kefali - X - Gözlem - NE - Salmo trutta macrostigma Salmonidae Dağ Alası - X - Literatür - NE - Oxynemacheilus sp. Balitoridae Çöpçü Balığı - X - Literatür - NE - Schistura sp. Balitoridae Çöpçü Balığı - X - Gözlem - NE

128 Latince İsmi Familya Türkçe İsmi Ekzotik Tür Doğal Tür Endemik Kaynak BERN ERL CITES Salaria fluviatilis Blenniidae Horozbina - X - Gözlem - LC - EN: Tehlikede LC: Tehdit altında değil DD: Veri Eksik NE: Değerlendirilmemiş Çalışma alanına ilişkin olarak 4 ayrı familya'ya ait 10 balık türü belirlenmiştir. Cyprinidae familyası en fazla türle (6 tür) temsil edilmektedir. Bu familya içerisinde Capoeta angorae, Alburnus orontis ve Squalius kottelati en önemli türler olarak dikkati çekmektedir. Bu taksonlar, Ceyhan havzasında yaygın ve bol olarak bulunmaktadır. Balık türlerinin uluslar arası koruma statülerine göre değerlendirmesi, CITES, Avrupa Kırmızı Listesi ve Bern Sözleşmesine göre yapılmıştır. Buna göre, CITES ve Bern Sözleşmesi (Ek III) listesine giren herhangi bir tür bulunmaktadır. Alburnus orontis ERL koruma statüsünde teplikede (EN) olarak verilirken Salaria fluviatilis ERL koruma sınıflandırmasına göre LC (Düşük riskli), diğer türlerin hepside değerlendirilmemiş (NE) olarak sınıflandırılmışlardır. IV.2.8. Madenler Ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut Ve Planlanan İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri Ve Bunun Ülke Veya Yerel Kullanımları İçin Önemi Ve Ekonomik Değerleri), Proje sahasında işletilmekte olan her hangi bir maden rezervi bulunmamaktadır. Proje sahası yakın çevresinde Maden Kanununa tabi doğal malzemeler kapsamında ÇED gerekli değildi kararı alınmış kaya ve kum çakıl malzeme ocakları yer almaktadır. Osmaniye İl sınırları içerisinde fosil yakıt olarak petrol rezervi ve rafineri bulunmamaktadır. Taşkömürü ve linyit zuhuru bulunmakla birlikte üretimi yoktur. MTA Genel Müdürlüğü Osmaniye il ve yakın çevresinde yaptığı çalışmalar sonucunda demir, kükürt ve manyezit yatak ve zuhurları ortaya konulmuştur. İldeki demir yatak ve zuhurları Merkez ilçe Yarpuz bucağında yer almaktadır. Yarpuz- Ağoluk demir yatağındaki tenör yüksek ve düşük olmak üzere iki kısımda incelenmiştir. Yatakta %50 Fe tenörlü görünür rezerv ton, % 25 Fe tenörlü görünür rezerv ise tondur. Yataktan geçmiş yıllarda üretim yapılmış ve cevher kalmamıştır. İlçedeki diğer demir yatakları Yuntmağara ve Kokarca yataklarıdır. Yuntmağara yatağında ortalama % Fe, % SiO2 ve % 0.53 Al2O3 tenörlü 1800 ton, Kokarca yatağında ise ortalama % Fe, % SiO2, %9.67 Al2O3 ve % 0.50 P2O5 tenörlü 7618 ton görünür rezerv tespit edilmiştir. Kızılyüce demir zuhurunda ise % Fe tenörlü ton görünür rezervin varlığından bahsedilmektedir. İldeki bir diğer yer altı kaynağı Issızca sahasındaki % 15 S tenörlü ve ton görünür, % 35 S tenörlü ton görünür+muhtemel rezerve sahip kükürt oluşumlarıdır. Kükürtler, markasit minerallerine bağlı olarak oluşmuştur. Yapılan teknolojik analiz sonuçlarına göre 1 kg cevherden % 37.8 tenörlü 0.2 kg konsantre kükürt elde edilmiş olup randıman % 53.6 tür

129 Bahçe ilçesinde yer alan manyezitlerde ise ton görünür rezerv belirlenmiş olup, %45.1 MgO içeriğine sahiptir. Yarpuz Bucağında silisli ve hematitli lateritik zuhurlar üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda Ni mineralizasyonlarına rastlanmış olup, ekonomik bir değeri olmadığı belirtilmiştir. Osmaniye ilinde enerji hammaddelerine yönelik çalışmalarla Kaypak, Yarpuz, Kızıldere ve Çindere sahalarında linyit oluşumları belirlenmiştir ancak ekonomik boyutlu olmayan küçük zuhurlardır. Ayrıca, Haruniye ilçesinde de C sıcaklığa sahip doğal sıcak su çıkşları tespit edilmiş olup, debisi 22 lt/sn olarak hesaplanmıştır. Şekil 36 da Osmaniye İli Maden Haritası verilmiştir. DEMİR (Fe) Osmaniye-Yarpuz-Ağoluk Demir Sahası Tenör :% Fe2O3 Rezerv : ton görünür olup cevherin tamamı alınmıştır. Osmaniye-Yarpuz-Yuntmağara, Kokarca, Kızılyüce Demir Sahası Tenör :% Fe2O3 Rezerv : ton toplam rezerv. KÜKÜRT (S) Adana-Osmaniye-Issızca Tenör :% S Rezerv :% 15 S tenörlü ton görünür, % 35 S tenörlü ton görünür+muhtemel rezerv. Kükürt markasit minerallerine bağlı olarak oluşmuştur. Yapılan teknolojik analiz sonuçlarına göre 1 kg cevherden % 37.8 tenörlü 0.2 kg konsantre kükürt elde edilmiş olup randıman % 53.6 tür. MANYEZİT (Mag) Bahçe-Haruniye Sahası Tenör :% 45.1 MgO Rezerv :8.000 ton görünür rezerv. NİKEL (Ni) Osmaniye-Yarpuz Tenör :% 2 Ni Rezerv :Zuhur olduğundan rezerve yönelik çalışma yoktur. JEOTERMAL Haruniye de C sıcaklıkta ve 22 lt/sn debili kaynak vardır. Sondajda 33,8 C sıcaklık ölçülmüştür. Kaplıca olarak kullanılan kurulu tesis bulunmaktadır (MTA, 2005)

130 Şekil 36. Osmaniye ili Maden Haritası IV.2.9. Toprak Özellikleri Ve Kullanım Durumu (Toprağın Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri, Arazi Kullanım Kabiliyeti Sınıflaması, Erozyon, Toprağın Mevcut Kullanımı, Tabii Bitki Örtüsü Olarak Kullanılanlardan Mera, Çayır Vb.) Proje alanı, Kadirli ilçesi kuzeyi ve güneyinde yer alan arazileri kapsamaktadır. Proje alanını iki bölümde incelenebilir. Birinci kısım; Kadirli ilçesi kuzeyinde yer alan Savrun ve Balıklağ dereleri boyunca uzanan, Savrun çayı ve Balıklağ deresi boyunca

131 uzanan, genel olarak yamaç arazi görünümünde ve kompleks eğimli alanlardan oluşmaktadır. Proje alanında, Savrun Çayı ve Balıklağ deresi boyunca, derelere yakın şerit halinde dar taban arazi, Savrun ve Balıklağ deresinden uzaklaşıldıkça, taban araziler yerini yamaç karakterli araziye terk eder. Toprağın Fiziksel Nitelikleri Proje alanında, toprakların ilk 30 cm'lik üst katmanda bünyeleri, genellikle ağır ve orta olarak değişmektedir. Üst toprak bünyesi, genel alanın % 63,57 si olan ha alanda ağır, genel alanın % 24,10 u olan ha alanda orta ve genel alanın % 1,36 sı olan 174 ha alanda hafif bünye olarak tespit edilmiştir. Alt toprak bünyesi, genel alanın % 66,09 u olan ha alanda ağır, % 20,77 si olan ha alanda orta ve % 2,17 si olan 277 ha alanda hafif bünye olarak tespit edilmiştir. Toprakların bünye dağılımı Tablo 58 'de verilmiştir. Tablo 58.Toprakların bünye dağılımı BÜNYE DAĞILIM TABLOSU Bünye ha % Bünye ha % h/h ,15 m/m 784 6,14 h/hb2 13 0,10 m/mb3 26 0,20 h/he 323 2,53 m/me 200 1,57 h/hk 207 1,62 m/me2 35 0,27 h/hk ,37 m/me ,90 h/hz 637 4,99 m/mk 41 0,32 h/m 547 4,28 m/mk2 49 0,38 h/mk 127 1,00 m/mz 620 4,86 h/mz 68 0,53 m/mz2 41 0,32 m/h 919 7,20 L/L 174 1,36 m/hk 66 0,52 Toplam ,03 m/hz 78 0,61 6. Sınıf ,97 m/l 103 0,81 G. Toplam ,00 Proje alanında çeşitli derinliklerde profili kısıtlayan etmenler; z (yumuşak kireç tabakasına olan sığ derinlik), e (toprakla karışık taş veya çakıla olan sığ derinlik), b (geçirimsiz tabakaya olan sığ derinlik), k (kaba kum ve çakıla olan sığ derinlik)'dir. Proje alanında toprakların profil derinliği; genel alanın % 10,99 u olan ha alanda profil (z) ile, genel alanın % 0,32 si olan 41 ha alanda profil (z 2 ) ile, genel alanın % 0,10 u olan 13 ha alanda profil (b 2 ) ile, genel alanın % 0.20 si olan 26 ha alanda profil (b 3 ) ile, genel alanın % 4,10 u olan 523 ha alanda profil (e) ile, genel alanın % 0,27 si olan 35 ha alanda profil (e 2 ) ile, genel alanın % 0,90 ı olan 115 ha alanda profil (e 3 ) ile, genel alanın % 3,46 sı olan 444 ha alanda profil (k) ile, genel alanın % 0,38 i olan 49 ha alanda profil (k 2 ) ile ve genele alanın % 3,37 si olan 430 ha alanda profil (k 3 ) ile sınırlıdır. Toprak rengi üst katmanlarda kahverengi, kırmızımsı-kahverengi ve kahverenginin açık tonlarında, alt katmanlarda ise kahverenginin değişik tonlarındadır. Proje alanında genel olarak renk lekesine rastlanılmamıştır

132 Üst toprak katmanlarında toprak yapısı granüler, alt katmanlarda ise teksel, blok ya da masiftir. Saturasyon yüzdesi toprağın kil, kum ve silt oranlarına bağlı olarak, kilde % , killi tında % 46-61, siltli kilde % 57, kumlu killi tında % 41-50, kumlu tında % 41 arasında değiştiği belirlenmiştir. Proje alanında, genel alanın %16,53 ü olan 2111 ha alanda bünye ağır, geçirgenlik cm/h arasında (hp 3 ), genel alanın %2,20'si olan 281 ha alanda bünye ağır, geçirgenlik cm/h arasında (hp 2 ), genel alanın %0,41'i olan 52 ha alanda bünye orta olup geçirgenlik cm/h arasında (p 3 ) ve genel alanın %0,59'u olan 75 ha alanda bünye orta olup geçirgenlik cm/h arasındadır (p 2 ) olduğu saptanmıştır. Diğer alanlarda geçirgenlik 0,50 cm/h ın üzerindedir. Proje alanında Kadirli ovasında infiltrasyon testi yapılmamıştır. Köyiçi göletinin kapsadığı alanın da küçük oluşu dikkate alınarak alanın infiltrasyon değerleri olarak Savrun barajı için yapılan değerler alınmıştır. Proje alanında, toprakların büyük bir çoğunluğunun üst katmanları ağır ve orta bünyeye sahip olduğundan infiltrasyon testi ağır ve orta bünye için yapılmıştır. Proje alanı toprakları için infiltrasyon değerleri; ağır bünye için ortalama 0.27 ve 0.23 mm/h, orta bünye için ise ve 0.94 mm/h olarak bulunmuştur. Proje alanında Kadirli ovası için RAM değerlerinin olmaması yanı sıra Köyiçi göletinin de alansal olarak az yer tutması dikkate alınarak RAM değeri ve su denge bilançosu değerleri olarak Savrun barajı değerlerinin kullanılması uygun görülmüştür. Proje alanı topraklarında değişik bünyelere ve katmanlara ilişkin faydalı su tutma kapasitesi (RAM), laboratuvar analiz sonuçlarına göre hesaplanmıştır. Proje alanına ait değişik bünye ve profil derinliklerindeki ortalama TAM değerlerinden hareket edilerek proje alanı için RAM değeri 79 mm olarak bulunmuştur. Yapılan değerlendirmeler sonucu bitki gelişim sürecindeki toplam evapotranspirasyonun, toplam yağış miktarından yüksek olduğu ve yıllık yağış rejiminin çok dengesiz olduğu saptanmıştır. Proje alanında, mevcut yağış rejimi içinde; Yaz mevsiminde Sonbahar başlarında, bitki kök bölgesindeki nem miktarı su tüketimi karşılayamamaktadır, bu dönemde yağış oldukça yetersizdir. Proje alanında, mevcut iklim koşullarında, sulu tarım uygulanabilmesi için, sulamaya mutlaka ihtiyaç olduğu anlaşılmaktadır. Toprağın Kimyasal Nitelikleri Proje alanında; genel alanın % 12,76 sı olan ha alanda 1. sınıf (% ) limitlerde, genel alanın % 2,88 i olan 368 ha alanda 2. sınıf (% ) limitlerde tuzluluk belirlenmiştir. Proje alanında, toprak reaksiyonu, bölgenin iklim ve toprak ana materyaline bağlı olarak bazik karakter göstermektedir. Toprak reaksiyonu (ph) saturasyon çamurunda arasında, 1/5'lik çözeltide ise arasında değişmektedir ve bu değerler tarımsal üretim için uygundur. Alınan toprak örneklerinde yapılan kireç analizi sonucuna göre, toprak kireç oranlarının % limitleri arasında olduğu saptanmıştır. Topraklar kireç oranı bakımından zengindir. Bu toprak kireç limitleri tarımsal üretim açısından uygun limitlerdedir

133 Proje alanında bazı kuyularda değişik profil derinliklerinden alınan toprak örneklerinde yapılan organik madde analizi sonucu toprakların % arasında organik madde bulunmuştur. Toprakların, genel olarak ilk 30 cm'de organik madde oranı % 1'in civarında olup, topraklar organik maddece fakirdir. Optimal tarımsal üretim için, hayvansal gübre ve organik suni gübre uygulanması önerilir. Genel toprak yetersizlikleri Tablo 59 da verilmiştir. Tablo 59.Genel Toprak Yetersizlikleri Ünite k k 2 k 3 e e 2 e 3 b 2 b 3 ha % 3,46 0,38 3,37 4,10 0,27 0,90 0,10 0,20 Ünite z z 2 hp 2 hp 3 p 2 p 3 a a 2 ha % 10,99 0,32 2,20 16,53 0,59 0,41 12,76 2,88 Var Olan Koşullarda Arazi Sınıflandırma Koşulları Proje alanında varolan koşullarda toplam ha alanın; 555 ha'ı 1. sınıf, 5884 ha'ı 2. sınıf ve 4928 ha'ı 3. sınıf olmak üzere toplam ha alan sulanabilir, 1401 ha'ı 6. sınıf (sulanamaz) arazi olarak tespit edilmiştir ha sulanabilir alan içerisinde; 555 ha (genel alanın %4,35 i) 1. sınıf, 5884 ha (genel alanın % 4,35 i) olan 2. sınıf arazinin; 3013 ha (genel alanın % 23,60 ı) toprak yetersizliğinden 2s, 1347 ha (genel alanın % 10,55 i) topografya yetersizliğinden 2t, 1460 ha (genel alanın % 11,43 ü) toprak ve topografya yetersizliğinden 2st ve 64 ha (genel alanın % 0,50 si) toprak ve drenaj yetersizliğinden 2sd alt sınıfına ve 4928 ha (genel alanın % 38,60 ı) olan 3. Sınıf arazinin; 2135 ha (genel alanın % 16,72 si) toprak yetersizliğinden 3s, 355 ha (genel alanın % 2,78 i) topografya yetersizliğinden 3t, 2400 ha (genel alanın % 18,80 i) toprak ve topografya yetersizliğinden 3st ve 38 ha ( genel alanın % 0,30 u) toprak ve drenaj yetersizliğinden 3sd alt sınıfına alınmıştır. Proje alanına ait varolan koşullarda arazi sınıfları dağılımı Tablo 60 'da verilmiştir. Tablo 60.Varolan Koşullarda Arazi Sınıfları Dağılımı Sulanabilir alan Geçici sulanamaz alan 6.Sınıf Alanlar Genel Sınıf Toplam ha % 4,35 46,08 38,60 0,00 89,03 0,00 10,97 100,00 Proje alanında; genel alanın % 12,76 sı olan ha alanda 1. sınıf (% ) limitlerde, genel alanın % 2,88 i olan 368 ha alanda 2. sınıf (% ) limitlerde tuzluluk belirlenmiştir. Proje alanında sulanabilir alan içinde; genel alanın % 6,71 i olan 857 ha alanda 1. sınıf limitlerde (0-10 m 3 /da), genel alanın %7,57 si olan 966 ha alanda 2. sınıf limitlerde (10-25 m 3 /da) ve genel alanın %1,00 i olan 128 ha alanda 3. sınıf limitlerde (25-45 m 3 /da) yüzeytaşı yetersizliği belirlenmiştir. Proje alanında genel alanın %0,55 i olan 70 ha alanda 1. sınıf düzeyde (0-10 m 3 /da) tesviye gereksinimi saptanmıştır

134 Proje alanında 1. sınıf yüzeysel taşlılık ve yüzey kayası temizliği ile tesviye gereksinimi çiftçi olanakları ile yapılması öngörülmektedir. Proje alanında, genel olarak kuru tarım yapılmaktadır. Mevcut durumda en çok tarımı yapılan ürün hububattır. Proje alanında proje kriterlerini oluşturan etmenler yağışlar, topoğrafya ve toprak yapısıdır. Alanda yağışların etkileri yağmur suları ve kar yağışları şeklindedir.yağışlar doğal eğimlere uygun olarak akışa geçmekte ve yan dereler veya ana yataklar aracılığı ile tahliye olmaktadır. Topoğrafik eğimin yüksek oluşu ve yan derelerin ve doğal boşaltım yataklarının yeterli olmasından dolayı alanda drenaj aksamamaktadır. Özellikle Kadirli ovası bölgesinde açılmış olan drenaj kanalları da doğal boşaltıma olumlu etkide bulunmaktadır. Proje alanında toplam 34 ha alanda taban suyu cm ler arasında yer almaktadır. Geçirgenliğin iyi oluşunun yanısıra toprak bünyesinin de etkisi ile alanda tuzluluk ve sodyumluluk sorunları asgari düzeyde yer almaktadır. Alanda 1629 ha da 1. sınıf, 368 ha da 2. sınıf tuzluluk mevcuttur. Alanın parçalı topoğrafyaya sahip olması ve taban arazilerde drenaj önlemlerinin alınmış olması nedeniyle alanda yüzeysel drenajın çiftçi hendekleri ile sağlanacaktır. Hendekler çiftçiler tarafından açılacaktır. Açılacak hendeklerin güzergâh ve boyutları çiftçiler ve topoğrafik yapıya göre oluşacaktır. IV Tarım Alanları (Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Özel Mahsul Plantasyon Alanları) Sulu Ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü, Ürün Desenleri Ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Türkiye de yerfıstığı tarımının en fazla yapıldığı yerler sırasıyla Osmaniye, Adana, İçel, Aydın, Kahramanmaraş, Antalya, Muğla ve Hatay illeridir. Türkiye de üretimin yaklaşık 2/3 si Çukurova bölgesinde gerçekleştirilmektedir. Osmaniye yerfıstığı üretimi yönünden hem ülkemizde, hem Akdeniz Bölgesi nde, hem de Çukurova bölümünde önemli bir yere sahiptir. Nitekim Türkiye de yerfıstığı üretiminin yaklaşık olarak % 89 u Akdeniz Bölgesi, % 80 i Çukurova bölümü ve % 37 si ise Osmaniye de üretilmektedir. Osmaniye, Türkiye de en fazla yerfıstığı üretiminin yapıldığı ve bu üretime dayalı ticaret ve sanayinin geliştiği bir ildir. Çukurova da 1980 li yıllardan sonra önemli bir ürün haline gelmeye başlayan yerfıstığı, özellikle 1990 lı yıllarda, bölge halkının bu ürüne olan ilgisi, iyi gelir getiren bir ürün olması, bölgede pamuğun önemini gitgide yitirmesiyle birlikte onun yerini alması gibi nedenlerden dolayı, Osmaniye nin ve Kadirli nin bir üretim ve ticaret merkezi durumuna gelmesini sağlamıştır. Osmaniye merkez ilçede bugün yerfıstığını işleyen ve pazarlayan 14 tane entegre tesis ile Osmaniye Ticaret Borsası na kayıtlı yaklaşık 250 tane de atölye yer almaktadır. Atölye sayısı sadece borsaya kayıtlı olanlarla kalmayıp yaklaşık 350 tane de kayıtsız faaliyet gösteren işyeri de bulunmaktadır. Böylece toplam 600 tane atölyede yerfıstığı belirli işlemlerden geçirildikten sonra ticarete konu olmaktadır. Yerfıstığı yetiştirilen işletmelerde elde edilen ürünün yaklaşık % 94 ü piyasaya sunulmaktadır. Geriye kalan bölüm ise tohumluk (% 5), aile tüketimi, akraba ve tanıdıklara hediye (% 1) şeklinde değerlendirilmektedir. Hasat edilen yerfıstıkları üreticiler tarafından tüccar ve kooperatife (Çukobirlik) satılmaktadır. Tüccarların yerfıstığı alımındaki payı % 92,4 ile Çukobirlik e oranla oldukça

135 yüksek bir değer göstermektedir. Yerel tüccarlar yerfıstığını bir süre depoladıktan sonra uygun fiyat bulunca toptancı tüccarlara satmaktadırlar. Toptancı tüccarların satışlarını büyük oranda Türkiye nin tüm yöresindeki toptancı ve perakendeci kuru yemişçiler oluşturmaktadır. Diğer satış yerleri ise, çikolata-şekerleme fabrikaları, Osmaniye de bulunan fıstık işleme tesisleridir. Ayrıca tohumluk olarak da üreticilere bir miktar yerfıstığı satışı yapılmaktadır. Kadirli ekonomisindeki diğer önemli ürünlerden birisi de turptur.türkiye de tüketilen kırmızı turpun % 70 i Kadirli de üretilir. Son yıllarda kırmızı turpun yanı sıra siyah ve beyaz turp da (Japon turpu) ilçede yetiştirilmeye başlanılmıştır. Yörede turp, ikinci ürün olarak hububat veya mısırdan sonra yetiştirilmektedir. Son yıllarda Kadirli ilçesinde zeytin ekim alanları gittikçe artmaktadır. Zeytin ekim alanları da ilçenin doğusundaki engebeli alanlarda önemli yer işgal etmektedir. Zeytinin diğer ürünlere göre daha uzun yıllık bir ürün olmasına rağmen, verim vermeye başladıktan sonra daha kazançlı olacağı düşünülerek dikiminin yaygınlaşması için çabalar harcanmaktadır. Üretim hem aile içi tüketimde değerlendirildiği gibi, özellikle yağ olarak yerel pazarlarda satılmaktadır. İlçe Adı Tablo 61. Tarım Arazilerinin Dağılımı (TÜİK, 2011) Toplam Alan(dekar) Ekilen tarla alanı(dekar) Nadas alanı(dekar) Sebze bahçeleri alanı(dekar) Meyve alanı(dekar) Kadirli Tablo 62. Yetiştirilen Tarla Ürünleri (TÜİK, 2011) Grup adı Ürün adı Ekilen Hasat edilen alan(dekar) alan(dekar) Üretim(ton) Verim(kg/da) Tahıllar Yulaf (Dane) Baklagiller Endüstriyel Bitkiler Mısır (Dane) Buğday (Diğer) Arpa (Diğer) Toplam Nohut Fasulye (Kuru) Bakla (Yemeklik) Pamuk (Kütlü) Pamuk (Lif) Toplam Yağlı Tohumlar Susam Pamuk Tohumu (Çiğit) Yerfıstığı Soya Ayçiçeği (Yağlık) Toplam Yumru Bitkiler Soğan (Kuru) Sarımsak (Kuru) Toplam Yem Bitkileri Yonca (Yeşil Ot) Fig (Yesil Ot) Mısır (Silajlık) Toplam

136 Tablo 63. Yetiştirilen Sebzeler (TÜİK, 2011) Grup adı Ürün adı Üretim(ton) Yaprağı Yenen Sebzeler Lahana (Beyaz) 3.6 Lahana (Karayaprak) 225 Marul (Göbekli) 3 Marul (Kıvırcık) 150 Ispanak 2.52 Pırasa 2.8 Marul (Aysberg) 150 Baklagil Sebzeler Fasulye (Taze) 800 Bezelye (Taze) 240 Meyvesi Yenen Sebzeler Bamya 70 Kavun 3.75 Karpuz Kabak (Sakız) 225 Patlıcan 1.2 Biber (Sivri) 180 Biber (Salçalık) 7.5 Hıyar (Sofralık) 312 Domates (Sofralık) 3.6 Soğansı-Yumru-Kök Sebzeler Sarımsak (Taze) 180 Soğan (Taze) 400 Turp (Kırmızı) 105 Tablo 64. Yetiştirilen Meyveler(TÜİK, 2011) Grup adı Ürün adı Toplu meyveliklerin alanı(dekar) Üretim(ton) Ağaç başına ortalama verim(kg) Meyve veren yaşta ağaç sayısı Meyve vermeyen yaşta ağaç sayısı Toplam ağaç sayısı Yumuşak Çekirdekliler Armut Ayva Yenidünya Elma (Golden) Elma (Starking) Elma (Amasya) Elma (Diğer) Taş Çekirdekliler Erik Kayısı Kiraz Kızılcık Vişne

137 Şeftali (Nektarin) Şeftali (Diğer) Turunçgiller Limon Portakal (Washington) Portakal (Diğer) Mandalina (Clementin) Mandalina (King) Sert Kabuklular Ceviz Üzüm Ve Üzümsüler Dut Zeytin İncir Nar Trabzon Hurması Üzüm (Sofralık- Çekirdekli) Zeytin (Sofralık) Zeytin (Yağlık) IV Orman Alanları ( Ağaç Türleri Miktarları (m 2 ), Kapladığı Alan Büyüklükleri Ve Kapalılığı Bunların Mevcut Ve Planlanan Koruma Ve/Veya Kullanım Amaçları,1/25000 ölçekli Meşcere haritası) Projenin gerçekleştirileceği bölge; Adana Orman Bölge Müdürlüğü, Kadirli Orman İşletme Müdürlüğü, Savrun İşletme Şefliği sınırları içerisinde yer almaktadır. İşletme şefliğine ait ormanlık saha miktarı Tablo 65 de verilmiştir. Tablo 65.İşletme Şeflikleri Ormanlık Alan Verileri (OGM) Proje için hazırlatılan Kamulaştırma Raporu çalışmalarında proje kapsamında kullanılacak ormanlık alan miktarı m 2 olarak tespit edilmiştir. Bu alanda kullanılacak ormanlık alanın mesçeresi Çz (kızılçam) ve K (Karışık ağaç türleri) dir. Arazide yapılan gözlemlerde kızılçam, meşe ve çam ağaçları tespit edilmiş olup, barajda su tutmaya başlamadan önce bu ağaçlarının kesimi yapılacaktır. Ancak kesilecek ağaç sayısı Orman Bölge Müdürlüğü nden alınacak izin aşamasında hazırlatılacak olan ağaç röleve planları ile netleştirilecektir. Proje kapsamında kesilecek ağaçlar için ilgili Orman Bölge Müdürlüğünden izin-irtifa hakkı alınacaktır

138 Proje kapsamında orman alanların kamulaştırılması söz konusu olmadığından bu alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17 nci ve 16. maddesi gereğince gerekli tüm izinler alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak olan ormanlık alanlar içerisinde 6831 sayılı Kanunun 18. Maddesinde yer alan Yangın Görmüş Orman Alanı, gençleştirmeye ayrılmış veya ağaçlandırılan sahalar yer almamaktadır. Savrun Barajı, Sulaması, HES ve Malzeme Ocakları projesi için hazırlanan ÇED İnceleme ve Değerlendirme Formu ve proje alanını gösterir Meşçere Haritası EK-6 da verilmiştir. Savrun Barajı Kamulaştırma Raporu kapsamında Kadirli Orman İşletme şefliğinden alınan veriler doğrultusunda Meşçere tiplerine göre Servet ve servet artışlarının yaklaşık, % 80 ının yapacak, % 40 ının yakacak olarak alınmış ve bir ster 0,7m 3 / ha kabul edilmiştir. Mevcut servetin yakacak ve yapacak cinsinden miktarları ile 1 m 3 yapacak ile 1 ster yakacağın fiyatları da ilgili orman işletme müdürlük ve şefliklerinden alınmıştır. Meş cere Tipi Bu doğrultuda orman alanlarının Hesaplamaları Tablo 66'da verilmiştir. Tablo 66.Orman Alan Hesaplamaları Orm an alanı Ha Dağılı m (%) Serv et Mikt arı (m 3 /h a) Tartı lı Ort. İle Serv et m 3 /h a Yapac ak (%80) (m 3 /ha ) Yakac ak (%20) (m 3 /ha ) Ster Yakaca ğın 0,60 ı (ster/ha ) Servet Artışı (m 3 /ha/ yıl) Tartılı ort. İle servet artışı (m 3 /ha/ yıl) Servet artışı yapac ak (%80) m 3 /ha/ yıl Ort. servet artışı yakaca k (%20) m 3, ster/ha /yıl BÇz 3,26 3,0 12 0,36 0,35 0,01 BKBt 34,2 50,7 31, ,00 1,59 ÇBÇz,ÇBKBt 1,63 1,5 12 0,18 0,35 0,01 Çzab3 53,2 154, 49, ,88 17,72 Çzcd1 9,75 9,1 69 6,23 2,00 0,18 Çzcd2 3,22 3, ,66 8,00 0,24 MGnbc2 0,35 0, ,41 2,00 0,01 NKBt 2,14 2, ,4 8,00 0,16 TOPLAM 107, 224, 179,27 44, ,70 61,58 19,91 15,928 3,98 IV Hayvancılık ve Su Ürünleri (Türleri Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri Ve Değeri), Osmaniye ilinde Hayvansal Üretim Osmaniye Çevre Durum Raaporu (2010) ndan alınan verilere göre Osmaniye ilinde büyükbaş hayvancılık süt, besi ve damızlık amaçlı olarak yapılmakta olup Ülkemizin birçok yerine Osmaniye ilinden damızlık hayvan gönderilmektedir. Hayvancılıktan elde edilen hayvansal ürünler (Et, Süt ve mamulleri ile gübre gibi) İl içi ve İl Dışına pazarlanmakta ve değerlendirilmektedir. Osmaniye ilinde Kıl Keçilerinin yerine Ormana zarar vermeyen Zaanen Keçilerinin yaygınlaştırılması için çalışmalar devam etmektedir. Osmaniye ilinde tiftik keçisi yetiştirilmemektedir. Ayrıca Osmaniye ilinde sakız, ivesi ve yerli ırklara mensup baş koyun bulunmaktadır. Küçükbaş hayvancılık daha çok dağlık ve kırsal kesimde

139 yapılmakta sütünden, etinden, kıl, yün ve bunlara bağlı ürünler ile gübrelerinden tarımsal alanda kullanılarak faydalanılmaktadır. Osmaniye ilinde aile işletmeciliği şeklinde yumurta tavukçuluğu yapılmakta isede Merkez İlçede 1 adet Kanatlı/Dönem, Toprakkale İlçesinde 1 Adet Kanatlı/Dönem; Kadirli İlesinde 3 adet Kapasiteli etçi broiler tavuk yetiştiriciliği yapılmaktadır. Tavukçuluk et ve yumurta tavukçuluğu olarak yapılmakta ve iç piyasada pazarlaması yapılmakta olup ihracat yoktur. Osmaniye ilinde arıcılık sektöründe hızlı bir artış gözlenmekte buna bağlı olarak arıların tozlaşmayı sağlamsı dolayısıyla tarımsal üretimde mutlak bir artış sağlanmış ayrıca arı mevcudu ve arı ürünleri(bal, polen,bal mumu,arısütü, propolis) gibi ürünler önemli ölçüde artmıştır. Üretilen arı ürünleri İl içi ve İl dışında Pazar bulmaktadır. Osmaniye ilinde 650 üye kayıtlı Arı yetiştiriciliği Birliği vardır. Osmaniye ilinde sektöründe hızlı bir artış gözlenmekte buna bağlı olarak arıların tozlaşmayı sağlamsı dolayısıyla tarımsal üretimde mutlak bir artış sağlanmış ayrıca arı mevcudu ve arı ürünleri(bal, polen, bal mumu, arısütü, propolis)gibi ürünler önemli ölçüde artmıştır. Üretilen arı ürünleri İl içi ve İl dışında Pazar bulmaktadır. Osmaniye ilinde ipek böcekçiliği yapılmamaktadır. Kadirli, İlçesinde 2011 yılı istatistiklerine göre hayvan sayısı ve hayvansal üretim değerleri Tablo 67 olarak verilmiştir. Tablo 67.Kadirli ilçesi Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim (TÜİK, 2011) Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Büyükbaş Hayvan Sağılan hayvan sayısı Toplam (baş) Süt (Ton) Sığır (Kültür) ,900 Manda ,437 Sığır(Melez) ,000 Sığır(Yerli) ,084 Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Küçükbaş Hayvan Sağılan hayvan sayısı Toplam (baş) Süt (Ton) Deri yavru Deri toplam (adet) (adet) Kırkılan hayvan sayısı (baş) Yün kıl tiftik (ton) Koyun (Yerli) , ,400 Keçi(Kıl) , ,458 Hayvan Adı Köy sayısı Yeni kovan sayısı Arıcılık Eski kovan sayısı Toplam kovan Bal üretimi (ton)) Balmumu üretimi (ton Arıcılık ,000 5,000 Hayvan Adı Mevcut sayı Kümes Hayvancılığı Kesilen sayı Kümes et (ton) Et Tavuğu Tek Tırnaklılar Yumurta sayısı (1000 Adet) - Yetişkin (baş) Genç-Yavru (baş) Toplam At

140 Katır Eşek Tablo 68.Osmaniye ili Su Ürünleri, Üretimi ve Değerleri Ürünün Adı Ürün Miktarı (Kg) Fiyatı (TL/Kg) Üretim Değeri Akbalık , Alabalık , Aynalı Sazan , Gümüş , Karabalık , Sazan , Yayın Balığı , Toplam Kadirli ilçesinde her hangi bir su ürünü işletmesi bulunmamaktadır. IV Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Yaban Hayvanı Yetiştirme Alanları, Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit Ve Koruma Alanları, Boğaziçi Kanununa Göre Koruma Altına Alınan Alanlar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, İçme Ve Kullanma Su Kaynakları İle İlgili Koruma Alanları, Turizm Alan Ve Merkezleri Ve Koruma Altına Alınmış Diğer Alanlar), Proje alanında; ÇED Yönetmeliği Ek-5 de verilen; 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) Proje alanı ve proje etki alanında 09/08/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. b) Proje alanı ve proje etki alanında 01/07/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. c) Proje alanı ve proje etki alanında 21/07/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar bulunmamaktadır. Ancak proje inşaat çalışmaları kapsamında herhangi bir taşınır/taşınmaz kültür varlığıyla karşılaşılması durumunda, inşaat faaliyetleri durdurularak en yakın müze müdürlüğüne ve/veya Koruma Kuruluna haber verilecektir. ç) Savrun Çayı, 22/03/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahasıdır

141 d) Proje alanı ve proje etki alanında 31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. e) Proje alanı ve proje etki alanında 02/11/1986 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri" bulunmamaktadır. f) Proje alanı ve proje etki alanında 09/08/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. g) Proje alanı ve proje etki alanında 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır. ğ) Proje alanı ve proje etki alanında 31/08/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler bulunmaktadır. Proje kapsamında kullanılacak ormanlık alanlarla ilgili olarak 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 16 ve 17 nci maddesi gereğince izin alınacaktır. h) Proje alanı ve proje etki alanında 04/04/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar bulunmamaktadır. ı) Proje alanı ve proje etki alanında 26/01/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar bulunmaktadır. i) Proje alanı ve proje etki alanında 25/02/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. Proje kapsamında mera alanlarının kullanımı söz konusu olduğunda mera vasfındaki araziler için Mera Kanununu 14. maddesi gereğince İl Mera Komisyonuna tahsis amacı değişikliği talebinde bulunulacaktır. j) Proje alanı ve proje etki alanında 17/05/2005 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen sulak alan olarak Savrun Çayı bulunmaktadır. Dolayısı ile Savrun Çayının bir sulak alan olması nedeniyle Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Ek-2 Tampon Bölgede Yapılması Bakanlık İznine Tabi Olan Faaliyetler Listesinde Madde de (Su depolama tesisleri (baraj ve göletler)) yer almaktadır. Bu doğrultuda projenin inşaat faaliyetlerine başlamadan önce tarih ve sayılı Resmi Gazete de (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne göre izin belgesi için müracaat formu doldurularak Orman ve Su İşleri Bakanlığı 7. Bölge Müdürlüğü'ne müracaat yapılarak gerekli izin belgesi alınacaktır. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) Proje alanı ve yakın çevresinde; tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" bulunmamaktadır. b) Proje alanı ve yakın çevresinde; tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar bulunmamaktadır

142 ı) Proje alanı ve yakın çevresinde; tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. ıı) Proje alanı ve yakın çevresinde; tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. ııı) Proje alanı ve yakın çevresinde; Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar bulunmamaktadır c) Proje alanı ve yakın çevresinde; tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar bulunmamaktadır. ç) Proje alanı ve yakın çevresinde; tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanla bulunmamaktadır. 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri) alanlar: Proje alanı ve yakın çevresinde tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar bulunmamaktadır. b) Tarım Alanları: Proje alanı ve etki alanında tarım alanı bulunmaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler: Proje; Savrun Çayının bir sulak alan olması nedeniyle Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Ek-2 Tampon Bölgede Yapılması Bakanlık İznine Tabi Olan Faaliyetler Listesinde Madde de (Su depolama tesisleri (baraj ve göletler)) yer almaktadır. Bu doğrultuda projenin inşaat faaliyetlerine başlamadan önce tarih ve sayılı Resmi Gazetede (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne göre izin belgesi için müracaat formu doldurularak Orman ve Su İşleri Bakanlığı VII. Bölge Müdürlüğü'ne müracaat yapılarak gerekli izin belgesi alınacaktır. Proje inşaat aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne göre gerekli izinler alınarak, yönetmelik hükümlerine titizlikle uyulacaktır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları: Proje kapsamındaki en önemli akarsu Savrun çayıdır. d) Proje alanı ve proje etki alanında, Bilimsel araştırmalar için önem arz eden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları,

143 benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. IV Flora Ve Fauna (Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri, Alanda Doğal Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal Ve Uluslar Arası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler, Nadir Ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler Ve Bunların Alandaki Bulunuş Yerleri, bölgedeki dağılımları endemizm durumları, bolluk miktarları, Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları Ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Türlerin kim Tarafından Ve Ne Zaman, Hangi Yöntemle (literatür, gözlem vs.) tespit edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye nin önemli kuş alanları kitabı, Türkiye nin önemli doğa alanları kitabi, IUCN, Bern Sözleşmesi, MAK Kararları, CITES Gibi Ulusal Çalışmalar ve Uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden Ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (İnşaat Ve İşletme Aşamasında). Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi, Flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TURBİVES) Kullanılarak Kontrol Yapılması FLORA MATERYAL VE METOD Savrun Barajı, Osmaniye İli, Kadirli İlçesi sınırları içerisinde kalan Savrun Çayı üzerinde sulama amacıyla planlanmaktadır. Savrun Baraj projesi kapsamında alanda hakim olan floral yapıyı meydana getiren bitki türlerini, bu türlerin koruma statülerini ve bu türlerin karşı karşıya bulundukları riskler ile alınması gereken koruma önlemlerini belirleyebilmek amacıyla 2012 yılı içerisinde tarafımızdan açık alan çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Açık alan çalışmaları sırasında alandan bitki örnekleri toplanmıştır. Toplanan bu yaş bitki örnekleri herbaryum tekniğine uygun olarak kurutulmuştur. Kurutulan bitki örneklerinin teşhis edilmesi aşamasında "Flora of Turkey And East Aegean Islands" adlı kaynaktan yararlanılmıştır. Teşhis edilen bitkilerin listesi aşağıda tablo olarak verilmiştir. Oluşturulan floristik listede alanda mevcut olduğu belirlenen bitkilerin sistematik konumları kontrollerde kolaylık sağlaması bakımından alfabetik olarak verilmiştir. Birinci sütunda familya, İkinci takson, üçüncü sütunda endemizm durumu, dördüncü sütunda biliniyor ise fitocoğrafik bölgesi, beşinci sütunda bitkinin Türkçe adı verilmiştir. Bitkilerin Türkçe adlarının belirlenmesinde Şinasi Akalın tarafından hazırlanmış olan "Büyük Bitkiler Kılavuzu" ve Prof. Dr. Turhan Baytop tarafından hazırlanmış olan "Türkçe Bitki adları" adlı kaynaklardan faydalanılmıştır. Tablonun altıncı ve son sütununda taksonun tehlike kategorisi verilmektedir. Bitkilerin tehlike kategorileri IUCN komisyonunun tespit ettiği kriterlere göre ve Ekim v.d. tarafından hazırlanmış ve Türkiye Tabiatını Koruma Derneği tarafından yayınlanmış olan "Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı" adlı kaynaktan faydalanılmıştır. Bitki türlerinin tehlike kategorilerinin tesbitinde kullanılan kısaltmalar ve açıklamaları: EX: Tükenmiş EW: Doğada tükenmiş CR: Çok tehlikede EN: Tehlikede VU: Zarar görebilir LC: Az tehdit altında DD: Veri yetersiz NT: Tehlike altına girmeye aday

144 Habitat Sınıfları: 1- Orman 2- Maki 3- Frigana (Çoğu dikenli, alçak boylu ve yumak yastık oluşturan bitkiler 4- Kültür alanları (Bağ, bahçe v.b.) 5- Kuru çayır 6- Nemli çayır, Bataklık ve Sulak Alan 7- Yol kenarı 8- Kayalık Nisbi Bolluk Sınıfları: 1- Çok nadir 2- Nadir 3- Orta derecede bol 4- Bol 5- Çok bol Endemizm: L- Lokal endemik B- Bölgesel endemik Y- Yaygın endemik VEJETASYON Osmaniye ili, Kadirli ilçesi sınırları içerisinde bulunan Savrun Barajı proje sahasına yapılan arazi çalışmaları sırasında alanın dominant vejetasyon yapısı da tespit edilmiştir. Proje sahasında; 1- Pinus brutia Ten. (Kızılçam) orman vejetasyonu 2- Tarım alanları 3- Riparian vejetasyonu tespit edilmiştir. 1- Orman Vejetasyonu Pinus brutia Ten. (Kızılçam) baskın orman türünün bulunduğu alanlarda; Achillea biebersteinii Afan. (Civanperçemi), Aethorhiza bulbosa (L.) Cass. subsp. microcephala Rech. fil. (-), Centaurea aggregata Gisch. & Mey. ex DC. subsp. aggregata (Yanardöner), Crepis sancta (L.) Babcock (Hindiba), Logfia arvensis (L.) Holub. (-), Picris xauriculoides (A.F.Lang) Sell & West (-), Alyssum strigosum Banks. & Sol. subsp. strigosum (Uyuz otu), Cardamine graeca L. (Yaban teresi), Campanula rapunculus L. var. rapunculus (Çan çiçeği), Astragalus schizopterus Boiss. (Geven), Hymenocarpus circinnatus (-), Quercus coccifera L. (Meşe) ve Phlomis viscosa Poiret (Kudus ada çayı) gibi türler tespit edilmiştir. 2- Tarım Alanları Savrun Barajı proje alanında, tarım alanları da tespit edilmiştir. 3-Riparian Vejetasyon Riparian vejetasyonda ve kenarlarında ise; Caucalis platycarpos L. (-), Nerium olender L. (Zakkum), Xanthium strumarium L. subsp. cavanillesii (Schouw) D. Löve & P. Danserau (Pıtrak), Xanthium spinosum (Pıtrak), Erophila verna (L.) Chevall subsp. praecox (Stev.) Walters (Çırçır otu), Holosteum umbellatum L. var. umbellatum (Holosteum), Ranunculus ficaria L. subsp. ficariiformis Rouy & Fouc. (Düğün çiçeği) ve Tamarix smyrnensis Bunge

145 (Ilgın) gibi türler tespit edilmiştir. FLORİSTİK ANALİZ Osmaniye illi, Kadirli İlçesi sınırları içerisinde kalan Savrun Baraj sahasında toplanan bitkilerin değerlendirilmesi ve alana yakın yerlerde, benzer ekolojik yapıyı gösteren yerlerde yapılan floristik çalışmalardan faydalanarak oluşturulan floristik listede; 38 familyaya ait 133 cins, 157 tür, 16 alttür ve 4 varyete tespit edilmiştir. Çalışma alanından tespit edilen bitkilerin fitocoğrafik bölgelere dağılımı ise; Iran-Turan 9, Avrupa- Sibirya 6, Öksin elementi 1 ve Akdeniz elementi 37 şeklindedir. 103 tür birden fazla fitocoğrafik bölgeye ait ya da fitocoğrafik bölgesi bilinmeyenler grubundadır. Proje sahasında 5 endemik bitki türü tespit edilmiştir. Tespit edilen endemik türler; Campanula lyrata Lam. subsp. lyrata (Çan çiçeği, LC), Astragalus schizopterus Boiss. (Geven, LC), Stachys pumila Banks. & Sol. (Karabaş, NT), Centaurea lycopifolia Boiss. & Kotschy (Yanar döner, NT) ve Verbascum luridiflorum Hub.-Mor. (Sığır kuyruğu, LC) dir

146 Tablo 69.Savrun Barajı Floristik Listesi Familyalar Takson Türkçe Adı PTERIDOPHYTA Adianthaceae SPERMATOPHYTA Adiantum capillus-veneris L. Ceterach officinarum DC. Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Eğrelti - X X LC Şerit eğrelti - X X LC GYMNOSPERMAE Cupressaceae Juniperus oxycedrus L. Katran ardıcı - X X LC subsp. oxycedrus Pinaceae Pinus brutia Ten. Kızılçam - X X LC ANGIOSPERMAE DICOTYLEDONES Anacardiaceae Apiaceae Pistacia terebinthus L. subsp. palaestina (Boiss.) Engler Anthriscus nemorosa (Bieb.) Sprengel Apium nodiflorum (L.) Lag. Caucalis platycarpos L. Menengiç Akd. ele. X X LC Frenk maydanozu - X X LC Kereviz - X X LC - - X X LC Daucus carota L. Havuç - X X LC Eryngium falcatum Delar. Çakır dikeni Akd. ele. X X LC Lecokia cretica - (Lam.) DC. - X X LC Torilis arvensis - (Huds.) Link Torilis X X LC subsp. arvensis Torilis leptophylla (L.) Reichb. Torilis - X X LC

147 Familyalar Takson Türkçe Adı Apocynaceae Asteraceae Nerium oleander L. Achillea biebersteinii Afan. Aethorhiza bulbosa (L.) Cass. Subsp. microcephala Rech. fil. Anthemis cretica L. subsp. cassia (Boiss.) Grierson Anthemis tinctoria L. var. discoidea (All.) DC. Calendula arvensis L. Carduus pycnocephalus L. subsp. pycnocephalus Carthamus dentatus Vahl. Centaurea aggregata Gisch. & Mey. ex DC. subsp. aggregata Centaurea lycopifolia Boiss. & Kotschy Centaurea solstitialis L. subsp. solstitialis Centaurea urvillei DC. subsp. armata Wagenitz Cichorium intybus L. Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Zakkum Akd. ele. X X LC Civan perçemi Ir.-Tur. ele. X X LC - Akd. ele. X X LC Papatya - X X LC Sarı papatya - X X LC Şamdan çiçeği - X X LC Saka dikeni - X X X LC Kartam - X X X LC Yanardöner - X X X LC Yanardöner Akd. ele. X X X NT Yanardöner - X X X LC Yanardöner Akd. ele. X X LC Hindiba - X X LC

148 Familyalar Takson Türkçe Adı Cirsium vulgare (Savi) Ten. Crepis foetida L. subsp. foetida Crepis foetida L. subsp. rhoeadifolia (Bieb.) Celak. Crepis sancta (L.) Babcock Crupina crupinastrum L. Filago eriocephala Guss. Helichrysum stoechas (L.) Moench Leontodon oxylepis Boiss. & Heldr. var. oxylepis Logfia arvensis (L.) Holub. Pallenis spinosa (L.) Cass. Picnomon acarna (L.) Cass. Picris xauriculoides (A.F.Lang) Sell & West Senecio vulgaris L. Sonchus asper (L.) Hill subsp. glaucescens (Jordan) Ball Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Deve dikeni - X X X X LC Hindiba - X X X X LC Hindiba - X X X LC Hindiba - X X X LC - - X X LC - Akd. ele. X X X X LC Ölmez otu - X X X LC Arslan dişi Akd. ele. X X LC - - X X LC Buhuru meryem Akd. ele. X X X LC - Akd. ele. X X X LC - - X X X X X LC Kanarya otu - X X X LC Eşek marulu - X X X LC

149 Familyalar Takson Türkçe Adı Boraginaceae Brassicaceae Taraxacum hellenicum Dahlst Tripleurospermum oreades (Boiss.) Rech. Fil. Var. oreades Urospermum picroides (L.) F.W.Schmidt Xanthium spinosum L. Xanthium strumarium L. subsp. cavanillesii (Schouw) D. Löve & P. Danserau Xeranthemum annuum L. Anchusa aucheri DC. Echium plantagineum L. Heliotropium europaeum L. Myosotis ramossisima Rochel ex Steudel subsp. ramossisima Aethionema heterocarpum J. Gay Alyssum desertorum Stapf. var. desertorum Alyssum linifolium Steph. ex Willd. var. linifolium Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Arslan dişi Akd. ele. X X LC - - X X LC - Akd. ele. X X LC Pıtrak - X X X LC Pıtrak - X X X LC Ölmez otu - X X LC Sığır dili - X X LC Engerek otu Akd. ele. X X X LC Bambul otu Akd. ele. X X X X LC Unutma beni çiçeği - X X LC Taş çanta - X X LC Uyuz otu - X X X LC Uyuz otu - X X LC

150 Familyalar Takson Türkçe Adı Campanulaceae Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Alyssum strigosum Banks & Sol. subsp. Uyuz otu - X X X LC strigosum Arabis caucasica Willd. subsp. brevifolia (DC.) Kaz teresi Akd. ele. X X LC Cullen Capsella bursapastoris (L.) Çoban çantası - X X X LC Medik. Cardamine graeca L. Yaban teresi - X X LC Clypeola jonthlaspi L. - - X X LC Draba muralis L. Kaya çiçeği - X X X LC Erophila verna (L.) Chevall. subsp. praecox Çırçır otu - X X X LC (Stev.) Walters Fibigia macrocarpa Fibigya - X X LC (Boiss.) Boiss. Raphanus raphanistrum L. Turp, Hardal - X X X LC Sisiymbrium altissimum L. Bülbül otu - X X X LC Thlaspi perfoliatum L. Akça çiçeği - X X X LC Asyneuma - rigidum (Willd.) Ir.-Tur. ele. X X X LC Grossh. Subsp. rigidum Campanula lyrata Lam. subsp. Çan çiçeği - X X x LC lyrata

151 Familyalar Takson Türkçe Adı Caryophyllaceae Cistaceae Crassulaceae Dipsacaceae Ericaceae Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Campanula rapunculus L. var. rapunculus Çan çiçeği - X X LC Dianthus zonatus Fenzl var. Karanfil - X X LC zonatus Holosteum umbellatum L. Holosteum - X X X X LC var. umbellatum Minuartia hamata (Hausskn.) Mattf. Minuatya - X X LC Silene aegyptiaca - (L.) L. Fil. subsp. Nakıl X X X X LC aegyptiaca Velezia rigida L. - - X X X LC Cistus creticus L. Laden - X X X LC Fumana arabica (L.) Spach var. Kırgülü - X X X LC arabica Helianthemum Güneşgülü kotschyanum Ir.-Tur. ele. X X LC Boiss. Sedum caespitosum Dam koruğu Akd. ele. X X LC (Cav.) DC. Sedum pallidum Bieb. var. Dam koruğu - X X LC pallidum Umblicus erectus DC. Göbek otu - X X LC Knautia integrifolia (L.) Bert. var. Eşek kulağı Akd. ele. X X X LC integrifolia Arbutus andrachne L. Sandal ağacı - X X LC

152 Familyalar Takson Türkçe Adı Euphorbiaceae Fabaceae Euphorbia rigida L. Euphorbia falcata L. subsp. falcata var. falcata Anthyllis tetraphylla L. Astragalus schizopterus Boiss. Calicotome villosa (Poiret) Link Coronilla scorpioides (L.) Koch Coronilla varia L. subsp. varia Hymenocarpus circinnatus (L.) Savi Lathyrus laxiflorus (Desf.) O. Kuntze subsp. laxiflorus Lotus corniculatus L. var. tenuifolius L. Medicago minima (L.) Bart. var. minima Medicago rigidula (L.) All. Var. rigidula Onobrychis caputgalli (L.) Lam. Trifolium angustifolium L. var. angustifolium Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Sütleğen - X X LC Sütleğen - X X X LC - Akd. ele. X X LC Geven Akd. ele. X X X LC - Akd. ele. X X LC Koronilla - X X LC Koronilla - X X X LC - Akd. ele. X X X LC Mürdümük - X X LC Lüfer otu - X X LC Yonca - X X X LC Yonca - X X X X LC Korunga Akd. ele. X X X LC Üçgül - X X X LC

153 Fagaceae Familyalar Takson Türkçe Adı Geraniaceae Lamiaceae Trifolium speciosum Willd. Trigonella crassipes Boiss. Trigonella monspeliaca L. Vicia villosa Roth subsp. villosa Quercus coccifera L. Quercus petraea (Mattuschka) Liebl. Subsp. pinnatiloba (C.Koch) Menitsky Erodium cicutarium (L.) L Herit subsp. cicutarium Geranium dissectum L. Geranium lucidum L. Ajuga chamaepitys (L.) Schreber subsp. chia (Schreber) Arcangeli var. chia Lamium garganicum L. subsp. reniforme (Montbret & Aucher ex Bentham) R. Mill Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Üçgül - X X X LC Buy, Boy, Çemen Buy, Boy, Çemen Ir.-Tur. ele. X X X LC Akd. ele. X X LC Fiğ - X X LC Meşe Akd. ele. X X LC Meşe - X X LC Turnagagası - X X X LC Turnagagası - X X LC Turnagagası - X X LC Mayasıl otu - X X LC Ballıbaba - X X LC

154 Malvaceae Oleaceae Familyalar Takson Türkçe Adı Papaveraceae Platanaceae Primulaceae Ranunculaceae Origanum syriacum L. var. bevanii (Holmes) Ietswaart Phlomis viscosa Poiret Salvia verticillata L. subsp. verticillata Stachys annua (L.) L. subsp. annua var. annua Stachys pumila Banks & Sol. Teucrium chamaedrys L. subsp. chamaedrys L. Malva neglecta Wallr. Phillyrea latifolia L. Fumaria asepala Boiss. Papaver rhoeas L. Platanus orientalis L. Cyclamen persicum Miller Anemone blanda Schott & Kotschy Ranunculus millefolius Banks & Sol. Subsp. millefolius Mercan köşk Kudus ada çayı Fitocoğrafik Bölge Akd. ele. Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN X X LC Akd. ele. X X LC Ada çayı Avr.-Sib. ele. X X X LC Karabaş - X X X LC Karabaş Akd. ele. X X X NT Yer meşesi Avr.-Sib. ele. X X X LC Ebe gümeci - X X LC Akça kesme Akd. ele. X X LC Şahtere Ir.-Tur. ele. X X LC Gelincik - X X LC Çınar - X X LC Sılkamen - X X LC Dağ lalesi - X X LC Düğün çiçeği - X X X LC

155 Familyalar Takson Türkçe Adı Rhamnaceae Rosaceae Rubiaceae Scrophulariaceae Ranunculus ficaria L. subsp. ficariiformis Rouy & Fouc. Paliurus spinachristi Miller Potentilla recta L. Rubus discolor Weihle & Nees. Sanguisorba minor Scop. subsp. muricata (Spach) Briq. Asperula stricta Boiss. subsp. stricta Crucianella latifolia L. Galium verum L. subsp. glabrescens Ehrend. Galium canum Req. ex DC. subsp. ovatum Ehrend Scrophularia libanotica Boiss. subsp. libanotica var. libanotica Verbascum lasianthum Boiss. ex Bentham Verbascum luridiflorum Hub.- Mor. Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Düğün çiçeği - X X LC Kara çalı - X X X LC Beşparmak otu - X X LC Böğürtlen - X X LC Küçük çayır düğmesi - X X X LC Asperula Akd. ele. X X LC - Akd. ele. X X X LC Yoğurt otu Ir.-Tur. ele. X X LC Yoğurt otu Akd. ele. X X LC Sıraca otu Akd. ele. X X LC Sığır kuyruğu - X X X LC Sığır kuyruğu Ir.-Tur. ele. X X X X LC

156 Familyalar Takson Türkçe Adı Styracaceae Tamaricaceae Thymaleaceae Valerianaceae Violaceae MONOCOTYLEDONES Araceae Liliaceae Veronica multifida L. Styrax officinalis L. Tamarix smyrnensis Bunge Daphne sericea Vahl Valerianella pumila (L.) DC. Valerianella vesicaria (L.) Moench Viola modesta Fenzl. Arum detruncatum C.A.Meyer var. detruncatum Allium scorodoprasum L. subsp. rotundum (L.) Stearn Asphodelus aestivus Brot. Muscari armeniacum Leichtlin ex Baker Muscari neglectum Guss. Ornithogalum armeniacum Baker Ruscus aculeatusl. Var. aculeatus Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Yavşan otu Ir.-Tur. ele. X X LC Ayı fındığı Akd. ele. X X LC Ilgın - X X LC Yalancı defne Akd. ele. X X LC Kedi otu - X X LC Kedi otu - X X LC Menekşe - X X LC Yılan yastığı - X X LC Soğan Avr.-Sib. ele. X X X LC Çiriş otu Akd. ele. X X X LC Misk - X X LC Misk - X X X X LC Tükürük otu - X X LC Köpek memesi - X X LC

157 Poaceae Familyalar Takson Türkçe Adı Fitocoğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Durumu Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Scilla bifolia L. Silla Akd. ele. X X X LC Smilax excelsa L. Sılcan otu Öksin ele. X X LC Alopecurus utriculatus Sol. Tilki kuyruğu Ir.-Tur. ele. X X LC subsp. utriculatus Avena sterilis L. subsp. sterilis Yulaf - X X LC Bromus madritensis L. Brom - X X LC Catapodium rigidum (L.) C.E.Hubbard ex - Dony subsp. - X X LC rigidum var. rigidum Chrysopogon gryllus (L.) Trin. - - X X X LC subsp. gryllus Lolium perene L. - Avr.-Sib. ele. X X LC Phleum pratense L. Phleum Avr.-Sib. ele. X X LC Phragmites australis (Cav.) Kamış Avr.-Sib. ele. X X LC Trin ex Steudel Poa bulbosa L. Orman salkım otu - X X LC Poa sterilis Bıeb. Orman salkım otu - X X LC Rostraria cristata(l.) Tzvelev var. glabriflora - - X X LC (Trautv.) M. Doğan

158 FAUNA Osmaniye İli, Kadirli İlçesi sınırları içerisinde akmakta olan Savrun Çayı üzerinde tesis edilmesi planlanan Savrun Barajı ve HES projesinin tesis edileceği kesimler ile komşu yaşam alanlarında yaşayan karasal fauna bileşenlerini belirleyebilmek; bu türlerin bölgedeki özellikleri ve faaliyetle etkileşimlerini ortaya koyabilmek amacıyla 2012 yılı içerisinde tarafımızdan gerçekleştirilen saha çalışmaları kapsamında gözlemler, habitat kontrolleri ve incelemeler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca proje alanının da içinde yer aldığı kesimlerde tarafımızdan 1999, 2009, 2010, 2011 ve 2012 yılları içerisinde, farklı projeler kapsamında bölgede tarafımızdan gerçekleştirilmiş saha çalışmalarında elde edilmiş olan verilerden de yararlanılmıştır. Saha çalışmaları esnasında proje alanı sınırları içerisinde ve yakın çevrede mevcut karasal fauna bileşenlerinin hangileri olduğu, alandaki konumları, populasyon yoğunlukları, koruma statüleri, faaliyetin karasal fauna bileşenleri üzerine olası etkileri ve faaliyetin bu bileşenler üzerine olumsuz etkilerini engelleyebilmek amacıyla yapılması gerekenler değerlendirilmiştir. Karasal fauna bileşenleriyle ilgili olarak gerçekleştirilen çalışmalar kapsamında İkiyaşamlılar (Amphibia), Sürüngenler (Reptilia), Kuşlar (Aves) ve Memeli Hayvanlar (Mammalia) sınıflarına bağlı türler ve bu türlerin habitatlarıyla ilgili çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Proje alanı ve yakın çevrede ekolojik olarak birbirinin devamı niteliğindeki alanlarda tespit edilen türlerle ilgili olarak ulusal ve uluslar arası koruma statüleri de değerlendirilmiştir. Bu amaçla IUCN tarafından hazırlanan ve düzenli olarak güncellenen Avrupa Kırmızı Listesi (ERL); Bern Sözleşmesi kriterleri ve koruma listelerinin en son güncellenmiş halleri; Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu (MAK) tarafından dönemi için hazırlanmış Koruma Listelerinden yararlanılmıştır. Ayrıca yörede yaşadığı belirlenen yabanıl formlar arasında endemik türler bulunup bulunmadığı da değerlendirilmiştir. Çalışmalar esnasında bazı yöre sakinleri ile görüşmeler yapılmış, değerlendirme aşamasında literatür kontrolleri de gerçekleştirilmiştir. PROJE SAHASI FAUNA BİLEŞENLERİ Faaliyetin hayata geçirilmesi planlanan kesimlerde yaşadığı belirlenen fauna bileşenlerine yönelik çalışmalar kapsamında İkiyaşamlılar, Sürüngenler, Kuşlar ve Memeli Hayvanlar sınıfların yönelik olarak tespit ve değerlendirmeler yapılmıştır. İKİYAŞAMLILAR (AMPHIBIA) İkiyaşamlılar sınıfının Türkiye deki en önemli bileşenleri kuyruklu kurbağalar yani semenderler ile kuyruksuz kurbağalardır. Bu gruplara bağlı türler en azından üremek amacıyla suya bağımlı olan formlardır. Bu nedenle bu türler ile ilgili olarak gerçekleştirilen çalışmalarda proje alanı sınırları içerisindeki sulak ve nemli alanlar özellikle incelenmiştir. Ayrıca üreme dönemi dışında karasal ortamlarda bulunmayı tercih eden kurbağa türleri açısından uygun habitatlar da dikkatle değerlendirilmiştir. Savrun Çayı nispeten hızlı akmakta olan ve bol su taşıyan bir akarsu olmasından dolayı anakol üzerinde, hızlı akan kesimlerde İkiyaşamlı türlerine rastlamak mümkün olmamıştır. Sadece akarsuyun kıyılarda kıvrımlar oluşturduğu ve yavaşladığı kesimlerde; İkiyaşamlı örneklerinin büyük bir kısmı Savrun Çayı na bağlanan küçük ölçekli yan kollarda ve Savrun Çayı nın kenarında su taşkınlarıyla şekillenen geçici gölcüklerde rastlanmıştır

159 Gerçekleştirilen çalışmalarda proje sahasında ve yakın kesimlerde 3 Amfibi türünün yaşadığı belirlenmiştir. Bu türler ve sahip oldukları koruma statüleri Tablo 70 üzerinde verilmektedir. Proje kapsamında tesis edilecek baraj gövdesi ile santral ve diğer ilgili tesislerinin kurulacağı kesimler ile malzeme ve şantiye alanları içerisinde sınırları içerisinde yaşamakta olan İkiyaşamlı türleri arasında yer alan Değişkendesenli Gece kurbağası Bern Sözleşmesi Koruma Listelerinden Ek-II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler listesinde, bulunmakta, geriye kalan İkiyaşamlı türleri ise Ek-III de, yani Koruma Altındaki Türler listesinde yer almaktadırlar. Avrupa Kırmızı Listesi nin güncellemiş olan listeleri baz alınarak gerçekleştirilen çalışmalara göre faaliyet alanında kaydedilmiş olan ikiyaşamlı türlerinin tamamı LC (=Least Concern) yani En Düşük Derecede Tehlike Altında kategorisinde yer almaktadırlar. Yörede yaşadığı belirlenen ikiyaşamlı türleri arasında herhangi bir endemik tür bulunmamaktadır. SÜRÜNGEN TÜRLERİ (REPTILIA) Savrun-HES projesinin gerçekleştirilmesi planlanan kesimler ile bu kesimlere komşu alanlarda yaşayan Sürüngen türlerinin hangileri olduğunun belirlenmesi amacıyla proje alanı içerisinde ve komşu habitatlarda sürüngen türleri tarafından tercih edilmesi olan kesimler kontrol edilmiştir. Bu amaçla Savrun Çayı kıyısına, nehir kenarındaki su birikintilerinin civarına, alan içerisindeki kalın gövdeli ağaçların kovuklarına, kökleri arasındaki boşluklara; yine alan içerisinde taşınma ile sıkça ortaya çıkan taşlık alanlara; tarım yapılan alanların sınırlarındaki taş duvarlara; taşların arasına ve altlarına; bitki artıklarının içine ve toprak oyuklarına bakılmıştır. Hayvanlara verilebilecek olası zararlar göz önüne alınarak, genellikle tuzak kurarak yakalamaktan kaçınılmıştır. Gerektiğinde tür tespiti amacıyla fotoğraf kaydı yapılmıştır. Daha sonra bu kayıtların anahtarlar, yardımcı kitaplar veya konunun uzmanları yardımıyla değerlendirilmesi sonucu arazide teşhisinde zorluk çekilen türlerin sağlıklı bir şekilde belirlenmesi yoluna gidilmiştir. Saha çalışmaları, anket ve literatür kontrolleri sonuçlarına göre proje alanında ve civarında on sürüngen türünün yaşadığı belirlenmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde var olduğu belirlenen Sürüngen türleri ile bu türlere ait ulusal ve uluslar arası koruma statüleri, habitat özellikleri ve kayıt şekilleri Tablo 71 de verilmektedir. Sürüngen Türlerinin Koruma Statüleri Bern Sözleşmesi ne göre; Tablo 2 den de görülebileceği gibi Savrun-HES proje alanı sınırları içerisinde ve komşu alanlarda yaşamakta olduğu belirlenen Sürüngen türlerinden 5 i Bern Listesi EK- II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler listesinde yer almakta olup kalan 5 sürüngen türü ise EK-III de, yani Koruma Altındaki Türler listesinde yer almaktadırlar

160 Avrupa Kırmızı Listesi ne göre; Avrupa Kırmızı Listesi (ERL) baz alınarak alınan değerlendirmeye göre alanda var olduğu belirlenen sürüngen türleri arasından sadece Adi Tosbağa (Testudo graeca) VU (=Vulnerable) Zarar Görebilir, Hassas türler kategorisinde yer almaktadır. Geriye kalan Sürüngen türleri arasından 4 tür LC (=Least Concern) yani En düşük Derecede Tehdit Altındaki Türler kategorisinde bulunmakta, geriye kalan 5 Sürüngen türü ise Avrupa Kırmızı Listesi nde herhangi bir kategoriye girmemektedir. Merkez Av Komisyonu Kararları na göre; Merkez Av Komisyonu tarafından sezonuna mahsus olarak güncellenmiş olan koruma listeleri baz alınarak yapılan değerlendirme sonuçlarına göre faaliyet alanı içerisinde kaydedilmiş olan Sürüngen türlerini tamamı EK-I de, yani Bakanlık Tarafından Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları listesinde yer almaktadır. Endemizm Proje sahası içerisinde ve yakın çevrede yaşadığı belirlenen sürüngen türleri arasında endemik bir tür bulunmamaktadır. KUŞ TÜRLERİ (AVES) Savrun Barajı ve HES proje alanı ve yakın çevresindeki habitatlarda farklı nedenlerle bulunan kuş türlerini, bu türlerin habitat olarak seçtikleri kesimleri, proje sahası civarında kuşlar tarafından değişik amaçlarla tercih edilen alanların bulunup bulunmadığı; kuş türlerinin proje sahası civarında bulunma nedenleri ile bu türlerin karşı karşıya bulundukları tehlike kategorileri ve korunma durumlarını ortaya koyabilmek amacıyla, adı geçen alanda tarafımızdan 2012 yılı içerisinde ornitolojik gözlemler ve incelemeler gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarda proje alanına yakın kesimlerde geçmiş dönemlerde farklı nedenlerle gerçekleştirilmiş gözlem ve araştırmalarda elde edilmiş verilerden de yararlanılmıştır. Saha gözlemlerini tamamlatıcı ve destekleyici olarak proje alanı içerisinde veya yakın yerleşimlerde yaşayan yöre sakinleri ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiş, kapsamlı literatür kontrolleri de yapılmıştır. Gözlem, inceleme ve değerlendirme çalışmaları sonuçlarına göre faaliyet alanı ve yakın çevresinde sürekli olarak bulunan veya belirli zamanlarda bu kesimleri ziyaret eden kuş türü sayısı 61 olarak belirlenmiştir. Saha çalışmaları sonucunda proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde belirlenmiş olan kuş türlerinin koruma statüleriyle ilgili olarak gerçekleştirilen değerlendirme sonuçları Tablo 72 de verilmektedir. Proje Alanı Kuş Türleri koruma Statüleri Bern Sözleşmesi ne göre; Bern Sözleşmesi ek listelerine göre yapılan değerlendirme sonucu bu türler arasından 46 kuş türünün Bern Listesi Ek-II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler Listesi nde yer almaktadır. Kalan türler arasından 11 kuş türü Bern Listesi Ek-III te, yani Koruma Altındaki Türler Listesi nde yer almakta, kalan 4 kuş türü ise her iki listede de yer almamaktadır

161 Avrupa Kırmızı Listesi ne göre; Uluslararası Doğayı ve Doğal habitatları Koruma Birliği tarafından hazırlanmış ve güncellenmiş Avrupa Kırmızı Listesi ne göre yapılan değerlendirme sonucuna göre ise proje alanı ve yakın çevrede var olduğu belirlenen kuş türleri arasında yer alan ve yaz göçmeni olan Mavi Kuzgun (Coracias garrulus) un NT, (Near Threatened) yani Tehlikeye Yakın türler kategorisine girmekte olduğu, kalan kuş türlerinin ise LC kategorisinde, yani En Düşük Derecede Tehdit Altında olan türler kategorisinde yer almaktadır. Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi ne göre; Türkiye de bugüne kadar kaydedilmiş olan kuş türleri için hazırlanmış olan Kırmızı Liste (R.D.B=Red Data Book for Turkish Bird Species) kriterleri esas alınarak yapılan değerlendirme sonuçlarına göre ise 1 kuş türü A.1.2 kategorisinde, 18 kuş türü A. 2 kategorisinde, 23 kuş türü A. 3 kategorisinde, 4 kuş türü A.3.1 kategorisinde, 8 kuş türü A. 4 kategorisinde, 6 kuş türü A. 5 kategorisinde, 1 kuş türü A. 6 kategorisinde yer almaktadır. Not: Kategorilerin açıklamaları ilgili tablonun sonunda verilmektedir. Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre; Merkez Av Komisyonu tarafından sezonuna yönelik olarak hazırlanmış ve güncellenmiş Koruma Listeleri esas alınarak yapılan değerlendirme sonucunda 48 kuş türünün EK-I de, yani Bakanlık Tarafından Koruma Altına Alınmış Olan Av Hayvanları listesinde yer aldıkları; 7 kuş türünün EK-II de, yani Merkez Av Komisyonu Tarafından Koruma Altına Alınan Av Hayvanları listesinde yer aldıkları; 6 kuş türünün ise EK-III de, yani Avına Belli Edilen Zamanlarda İzin Verilen Av Hayvanları listesinde yer aldıkları belirlenmiştir. Endemizm Durumu: Proje alanı ve yakın çevresindeki habitatlarda kaydedilmiş olan kuş türlerinden hiçbirisi endemik değildir. Memeli Hayvan Türleri (Mammalia) Faaliyet sahası içerisinde ve yakın çevrede tarafımızdan gerçekleştirilmiş olan faunistik gözlem ve çalışmalarla, Memeli hayvan türleri, yani Böcekçiller, Yarasalar, Tavşanlar, Kemiriciler, Yırtıcılar ve Toynaklılar gruplarına dahil olan türler ve bu türlerin habitat tercihleri araştırılmıştır. Çalışmalar proje sahası ve benzer habitat özelliklerine sahip yakın çevreyi de kapsayacak şekilde gerçekleştirilmiştir

162 Memeli hayvan türleri ile ilgili çalışmalar İkiyaşamlı ve Sürüngen türleri ile ilgili olarak gerçekleştirilen çalışma tiplerine benzerler. Memeli hayvan türleri kendilerinden önce gelen tüm omurgalı gruplarına göre gelişmişlik açısından daha ileri olduklarından dolayı yakalanmaları ve izlenmeleri çok daha zordur. Ayrıca yaşanan global ölçekli çevre kirliliğinden en büyük payı alan gruplardan olmalarından dolayı yaşam alanları gün geçtikçe daralmakta, sayıları da gittikçe azalmaktadır. Kalan bireyler ise hayatlarını devam ettirebilmek için çok iyi uyum ve saklanma stratejileri geliştirmek zorunda kalmışlarıdır. Bu nedenle memeli hayvanlar ile ilgili çalışmalar özel izleme ve çok özel yakalama yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Tuzaklar kurarak yakalama tarafımızdan en son düşünülmesi gereken bir yöntem olarak düşünülmektedir. Sonuçta nadir bir türe ait bireyleri yaralama, sakat bırakma hatta öldürme riski söz konusudur. Bu nedenle gözlemler esnasında uzun süre ve sabır gerektiren gözlemlerden kaçınılmamış, ayrıca yöre halkı ile yüz yüze ve destekleyici görsel materyaller kullanılarak anket çalışmalarından yararlanma yoluna gidilmiştir. Bu çalışmalara ek olarak literatür kontrolleri de gerçekleştirilmiştir. Tüm bu gözlem ve değerlendirme çalışmalarından elde edilen sonuçları yansıtan tür envanteri Tablo 73 de verilmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde var olduğu belirlenen memeli hayvan türlerinin koruma statülerinin değerlendirilmesi aşamasında ulusal ve taraf olunan uluslararası koruma listelerinden istifade edilmiştir. Memeli hayvan Türlerinin Koruma Statüleri Saha gözlemleri, incelemeler ve değerlendirme çalışmalar sonucunda proje alanı içerisinde ve yakın çevrede 12 Memeli Hayvan türünün var olduğu belirlenmiştir. Bu türlerin büyük bir kısmı tarafımızdan gerçekleştirilen gözlemlerle, kalan kısmı ise yöre sakinlerinin ifadeleri ve literatür kontrolleri sonrasında listelere eklenmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde yaşadığı belirlenen yabanıl memeli hayvan türleri arasında yaygın, tehlike altında olmayan türler olduğu gibi nadir, koruma altındaki türler de bulunmaktadır. Bu türlerin ulusal ve uluslararası koruma statülerinin belirlenmesiyle ilgili değerlendirmeler sonucu aşağıda verilen sonuçlar ortaya çıkmıştır: Bern Sözleşmesi ne göre; Sözleşmenin koruma altındaki fauna bileşenlerini içeren ek listelerine göre yapılan değerlendirme sonuçlarına göre ise proje alanı ve yakın çevrede var olduğu belirlenen yabanıl hayvan türleri arasından 3 memeli hayvan türü EK-II ye, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler listesine girmekte, kalan türler arasından 4 memeli hayvan türü ise EK-III te, yani Koruma Altındaki Türler listesinde yer almakta, kalan 5 memeli hayvan türü ise Bern Sözleşmesi ek listelerinde yer almamaktadır. Avrupa Kırmızı Listesi ne göre; IUCN tarafından hazırlanmış ve güncellenmiş olan Avrupa Kırmızı Listesi ne göre yapılan değerlendirme sonucu yörede var olduğu belirlenmiş olan yabanıl memeli hayvan türleri arasından 11 memeli hayvan türü LC (=Least Concern) yani En Düşük Derecede Tehdit Altında kategorisinde yer almakta, geriye kalan Körfare ise DD (=Data Deficient), yani Yetersiz Veri kategorisinde yer almaktadır

163 Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Merkez Av Komisyonu tarafından hazırlanmış ve sezonu için güncellenmiş olan koruma listelerine göre yapılan değerlendirme sonucu; 5 Memeli Hayvan türü Ek Liste-I e, yani Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları listesine; 3 Memeli Hayvan türü Ek Liste-III e, yani Belli Edilen Zamanlarda Avına izin Verilen Av Hayvanları listesine girmekte olup, geriye kalan 4 Memeli hayvan türü ise MAK tarafından hazırlanan koruma listelerinde yer almamaktadırlar

164 Tablo 70.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı İkiyaşamlı (Amphibia) Türleri ve Koruma Statüleri TÜRÜN BİLİMSEL ADI TÜRÜN TÜRKÇE ADI REG ALANI HES ALANI YAKIN ÇEVRE POP. DUR. ERL (IUCN) BERN END KAYIT ŞEKLİ URODELA KUYRUKLU KURBAĞALAR SALAMANDRIDAE SEMENDERLER Salamandra s. Salamandra Sarı Benekli Semender Nadir LC EK-III -- G ANURA KUYRUKSUZ KURBAĞALAR BUFONIDAE KARAKURBAĞALARI Pseudepidalea variabilis Değişkendesenli Gece Kurbağası Az LC EK-II -- G RANIDAE SU KURBAĞALARI Pelophylax ridibundus Ova/Su kurbağası Bol LC Ek-III -- G Tablo 71.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı Sürüngen Türleri (Reptilia) ve Koruma Statüleri TÜRÜN BİLİMSEL ADI TÜRÜN TÜRKÇE ADI CHELONIA KAPLUMBAĞALAR TESTUDINIDAE TOSBAĞALAR Testudo graeca Adi Tosbağa Bol VU EK-II EK-I G SQUAMATA YILAN VE KERTENKELELER GEKKONIDAE KELERLER Laudakio stellio Dikenli Keler Bol LC EK-II EK-I G SCINCIDAE İNCE KERTENKELELER Ablepharus kitaibelli İnce kertenkele Nadir -- EK-III EK-I G Mabuya vittata Şeritli Kertenkele Bol -- EK-III EK-I G LACERTIDAE GERÇEK KERTENKELELER Lacerta cappadocica Kapadokya Kertenkelesi Bol LC EK-III EK-I G Lacerta danfordi Toros Kertenkelesi Bol LC EK-III EK-I G Lacerta trilineata İri Yeşil Kertenkele Bol LC EK-II EK-I G SERPENTES (=OPHIDIA) YILANLAR COLUBRIDAE KIRBAÇ YILANLARI Dolichopis caspius Hazer Yılanı Bol -- Ek-III EK-I L, A Hierophis jugularis Karayılan Bol -- Ek-II EK-I G Natrix tessellata Su yılanı Az -- EK-II EK-I G 139 REG ALN. HES ALANI YKN ÇEVRE POP. DUR. ERL (IUCN) BERN MAK KAYIT ŞEKLİ

165 Tablo 72.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı Kuş Türleri (Aves) ve Koruma Statüleri TÜRÜN BİLİMSEL ADI TÜRÜN TÜRKÇE ADI REG ALN. HES ALANI YAKIN ÇEVRE RDB (ERL) IUCN END BERN MAK POP. DUR. KAYIT ŞEKLİ NONPASSERES ÖTÜCÜ OLMAYANLAR PODICIPEDIFORMES LOPLU DALGIÇLAR Tachybaptus ruficollis Küçük Batağan A.3 LC -- EK-II EK-I Az G CICONIIFORMES LEYLEKSİLER ARDEIDAE BALIKÇILLAR Ardea cinerea Gri Balıkçıl A.3 LC -- EK-III EK-I Nadir G Egretta garzetta Küçük Akbalıkçıl A.2 LC -- EK-II EK-I Nadir G CICONIIDAE LEYLEKLER Ciconia ciconia Akleylek A.2 LC -- EK-II EK-I Az G ANSERIFORMES ÖRDEKLER ANATIDAE ÖRDEKGİLLER Anas platyrhynchos Yeşilbaş Ördek A.4 LC -- EK-III EK-III Az A ACCIPITRIFORMES YIRTICI KUŞLAR ACCIPITRIDAE ATMACA ve KARTALLAR Milvus migrans Kara Çaylak A.4 LC _ EK-II EK-I Nadir G Circaetus gallicus Yılan Kartalı A.3 LC -- EK-II EK-I Nadir G Buteo ruffinus Kızıl şahin A.2 LC -- EK-II EK-I Az G Buteo buteo Şahin A.3 LC -- EK-II EK-I Az L Aquila chrysaetos Kaya Kartalı A.1.2 LC -- EK-II EK-I Nadir G Aquila pomarina Küçük Orman Kartalı A.2 LC -- EK-II EK-I Nadir G FALCONIFORMES DOĞANLAR FALCONIDAE DOĞANGİLLER Falco tinnunculus Kerkenez A.2 LC -- EK-II EK-I Nadir G Falco subbuteo Delice Doğan A.3.1 LC -- EK-II EK-I Nadir G CHARADRIIFORMES YAĞMURKUŞLARI CHARADRIIDAE YAĞMURKUŞUGİLLER Charadrius alexandrinus Akça cılıbıt A.2 LC -- EK-II EK-I Az G SCOLOPACIDAE ÇULLUKGİLLER Tringa hypoleucos Akkarın Yeşillbacak A.3 LC -- EK-II EK-II Nadir G COLUMBIFORMES GÜVERCİNLER COLUMBIDAE GÜVERCİNGİLLER Columba livia Kaya güvercini A.5 LC -- EK-III EK-III Az G Streptopelia turtur Üveyik A.2 LC -- EK-III EK-III Az G

166 TÜRÜN BİLİMSEL ADI TÜRÜN TÜRKÇE ADI REG ALN. HES ALANI YAKIN ÇEVRE RDB (ERL) IUCN END BERN MAK POP. DUR. KAYIT ŞEKLİ STRIGIFORMES GECE YIRTICILARI STRIGIDAE BAYKUŞGİLLER Athene noctua Kukumav A.3 LC -- EK-II EK-I Nadir G APODIFORMES SAĞANLAR APODIDAE EBABİLGİLLER Apus apus Ebabil, Kara sağan A.4 LC -- EK-III EK-I Bol G CORACIIFORMES KUZGUNKUŞLARI MEROPIDAE ARIKUŞLARI Merops apiaster Arıkuşu A.4 LC -- EK-II EK-I Az G CORACIIDAE KUZGUNGİLLER Coracias garrulus Mavi kuzgun A.2 NT -- EK-II EK-I Nadir G UPUPIDAE ÇAVUŞKUŞUGİLLER Upupa epops İbibik A.2 LC -- EK-II EK-I Az G PICIDAE AĞAÇKAKANGİLLER Dendrocopus syriacus Alaca Ağaçkakan A.3 LC -- EK-II EK-I Az G PASSERES ÖTÜCÜLER PASSERIFORMES ÖTÜCÜ KUŞLAR ALAUDIDAE TARLA KUŞLARI Galerida cristata Tepeli toygar A.3 LC -- EK-III EK-II Bol G HIRUNDINIDAE KIRLANGIÇGİLLER Hirundo rustica İs kırlangıcı A.5 LC -- EK-II EK-I Bol G Delichon urbica Pencere kırlangıcı A.4 LC -- EK-II EK-I Bol G Ptyonoprogne rupestris Kaya kırlangıcı A.5 LC -- EK-II EK-I Bol G CINCLIDAE SU KARATAVUKLARI Cinclus cinclus Su Karatavuğu A.3 LC -- EK-II EK-I Nadir G MOTACILLIDAE KUYRUKSALLAYANLAR Motacilla alba Ak kuyruksallayan A.4 LC -- EK-II EK-I Bol G Motacilla cinerea Dağ kuyruksallayanı A.2 LC -- EK-II EK-I Az G TURDIDAE ARDIÇKUŞUGİLLER Erythropygia galactotes Kızıl Çalıbülbülü A.3 LC -- EK-II EK-I Nadir G Erithacus rubecula Kızılgerdan A.3 LC -- EK-II EK-I Az G Luscinia megarynchos Bülbül A.3 LC -- EK-II EK-I Az G Phoenicurus ochruros Kara kızılkuyruk A.2 LC -- EK-II EK-I Az G Phoenicurus phoenicurus Kızılkuyruk A.3 LC -- EK-II EK-I Bol G Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan A.3 LC -- EK-II EK-I Bol G Turdus merula Karatavuk A.3 LC -- EK-III EK-I Bol G

167 TÜRÜN BİLİMSEL ADI TÜRÜN TÜRKÇE ADI REG ALN. HES ALANI YAKIN ÇEVRE RDB (ERL) IUCN END BERN MAK POP. DUR. KAYIT ŞEKLİ Turdus philomelos Öter Ardıç A.2. LC -- EK-II EK-I Az G SYLVIDAE ÖTLEĞENGİLLER Sylvia atricapilla Karabaşlı ötleğen A.2 LC -- EK-II EK-I Az G Sylvia communis Akgerdanlı Ötleğen A.3 LC -- EK-II EK-I Az L Phylloscopus sibilatrix Orman Söğütbülbülü A.2 LC -- EK-II EK-I Bol G MUSCICAPIDAE SİNEKKAPANGİLLER Muscicapa striata Benekli Sinekkapan A.3 LC -- EK-II EK-I Bol G Ficedula albicollis Bandlı Sinekkapan A.2 LC -- EK-II EK-I Az G PARIDAE BAŞTANKARAGİLLER Parus major Büyük baştankara A.3.1 LC -- EK-II EK-I Bol G Parus ater Çam Baştankarası A.3 LC -- EK-II EK-I Az G Parus lugubris Mahzun Baştankara A.2 LC -- EK-II EK-I Az SITTIDAE SIVACIKUŞUGİLLER Sitta europaea Sıvacıkuşu A.3 LC -- EK-II EK-I Az G Sitta neumayer Kaya Sıvacısı A.2 LC -- EK-II EK-I Az G LANIIDAE ÇEKİRGE KUŞLARI Lanius collurio Çekirgekuşu A.3 LC -- EK-II EK-I Az G CORVIDAE KARGAGİLLER Garrulus glandarius Kestane kargası A.3.1 LC EK-III Bol G Pica pica Saksağan A.5 LC EK-III Az G Corvus corone Leş Kargası A.5 LC EK-III Bol G PASSERIDAE SERÇEGİLLER Passer domesticus Ev Serçesi A.5 LC EK-III Bol G Passer montanus Dağ Serçesi A.3 LC -- EK-III EK-II Bol G FRINGILLIDAE İSPİNOZGİLLER Fringilla coelebs İspinoz A.4 LC -- EK-III EK-II Bol G Carduelis chloris Florya A.3 LC -- EK-II EK-I Bol G Carduelis carduelis Saka A.3.1 LC -- EK-II EK-II Bol G Carduelis cannabina Ketenkuşu A.3 LC -- EK-II EK-I Bol G EMBERIZIDAE KİRAZKUŞLARI Emberiza hortulana Kirazkuşu A.2 LC -- EK-III EK-II Az G

168 TÜRÜN BİLİMSEL ADI TÜRÜN TÜRKÇE ADI REG ALN. HES ALANI YAKIN ÇEVRE RDB (ERL) IUCN END BERN MAK POP. DUR. KAYIT ŞEKLİ Emberiza melanocephala Karabaşlı kirazkuşu A.4 LC -- EK-II EK-I Az G Emberiza calandra Tarla kirazkuşu A.6 LC -- EK-III EK-II Bol G Türkiye Kuşları Kırmızı Liste (R.D.B) Kategori Açıklamaları A.1.2= Bu kuş türlerinin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmıştır. İzlendikleri bölgelerde 1 birey-10 çift( =1-20 birey) ile temsil edilirler. A.2= Bu kuş türlerinin sayıları, gözlendikleri bölgelerde çift(22-50 birey) arasında değişmektedir. A.3= Bu kuş türlerinin Türkiye genelindeki nüfusları, gözlendikleri bölgelerde genel olarak çift( birey) arasında değişmektedir. A.3.1=Bu kuş türlerinin populasyonlarında, gözlendikleri bölgelerde azalma söz konusudur. Bu türlerin nüfusu da çift ( birey) arasında değişmektedir. A.4= Bu türlerin IUCN ve ATS ölçütlerine göre yoğunlukları, gözlendikleri bölgelerde henüz tükenme tehdidi altına girmemiş olmakla birlikte, populasyonlarında lokal bir azalma söz konusudur. Ayrıca bu eğilimin sürmesi durumunda zamanla tükenme tehdidi altına girmeye adaydırlar. Bu türlerin populasyonları gözlendikleri bölgelerde çift (= birey), arasında değişmektedir. A.5= Bu kuş türlerinin gözlenen populasyonlarında henüz bir azalma veya tükenme tehdidi gibi bir durum söz konusu değildir. A.6= Bu kategori yeterince araştırılmamış ve haklarında sağlıklı veri olmayan türleri içerir. Sadece rastlantısal tür olarak bir veya en fazla iki gözleme dayandıkları için, şu an güvenilir bir değerlendirme şansı yoktur ve araştırılmaları gerekmektedir. Tablo 73.Savrun Barajı ve HES Proje Alanı Memeli Hayvan Türleri (Mammalia) ve Koruma Statüleri Türün Bilimsel Adı Türkçe Adı REG. ALN. HES. ALANI YAKIN ÇEVRE POP. DUR. ERL. (IUCN) BERN MAK END KAYIT ŞEKLİ INSECTIVORA BÖCEKYİYENLER ERINACEIDAE KİRPİLER Erinaceus concolor Kirpi Az LC EK-III EK-I -- G HYSTRICIDAE OKLU KİRPİLER Hystrix indica Oklu Kirpi Az LC EK-II EK-I -- G CHIROPTERA YARASALAR RHINOLOPHIDAE NALBURUNLUYARASALAR Rhinolophus ferrumequinum Büyük Nalburunlu yarasa Az LC EK-II EK-I -- G VESPERTILIONIDAE DÜZBURUNLUYARASALAR Pipistrellus pipistrellus Cüce Yarasa Bol LC EK-III L, G LAGOMORPHA TAVŞANLAR LEPORIDAE TAVŞANLAR Lepus capensis Yabani tavşan Az LC EK-III EK-III -- A RODENTIA KEMİRİCİLER SCIURIDAE SİNCAPGİLLER Sciurus anomalus Sincap Bol LC EK-II EK-I -- G MURIDAE FARELER, SIÇANLAR

169 Türün Bilimsel Adı Türkçe Adı REG. ALN. HES. ALANI YAKIN ÇEVRE POP. DUR. ERL. (IUCN) BERN MAK END KAYIT ŞEKLİ Apodemus sylvaticus Ormanfaresi Az LC G,L SPALACIDAE KÖRFARELER Nannospalax leucodon Kör Fare Az DD G, L HYSTRICIDAE OKLU KİRPİLER Hystrix indica Oklu Kirpi Az LC -- EK-I -- G,L,A CARNIVORA ETÇİLLER, YIRTICILAR CANIDAE KÖPEKGİLLER Vulpes vulpes Kızıl tilki Az LC -- EK-III -- G,A MUSTELIDAE SANSARLAR Mustela nivalis Gelincik Nadir LC EK-III A ARTIODACTYLA ÇİFT TIRNAKLILAR SUIDAE ESKİ DÜNYA DOMUZLARI Sus scrofa scrofa Yabani domuz Bol LC -- EK-III -- G, A Tablolardaki sembollerin açıklamaları: VU= Zarar Görebilir LC= En Düşük Düzeyde Tehlike Altında NT= Tehlikeye Yakın (Near Threaten G= Gözlem, L= Literatür, A= Anket

170 IV Sucul Flora Ve Fauna, İç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri (Bu Türlerin Tabii Karakterleri, Ulusal Ve Uluslararasi Mevzuatla Koruma Altina Alman Türler; Bunlarin Üreme, Beslenme, Siğinma Ve Yaşama Ortamlari; Bu Ortamlar Için Belirlenen Koruma Kararlan), Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altindaki Balik Türleri Için Gerekli Optimum Su Yükseklikleri, Miktarlari, Çözünmüş Oksijen Miktari, Su Hizi Gibi Parametrelerin Incelenerek, Projenin Bu Türler Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi, Alinacak Tedbirlerin Belirtilmesi, Savrun Barajı Sulaması, HES ve Malzeme Ocakları Projesi Adana İli, Kadirli İlçesi sınırlarında Savrun Çayı üzerinde kurulacaktır. Proje kapsamında canlıların saptanmasında Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlatılmış olup, sucul canlı türleri ile ilgili detaylı bilgi Ekte verilen Ekosistem Değerlendirme Raporu nda ve IV.2.7 başlığı altında verilmiştir. Proje alanında yapılan çalışmalarda genel olarak teşhisi yapılan tatlısu alg türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike altında olan bir tür bulunmamaktadır. Zooplanktonik organizmalar açısından bir değerlendirme yapıldığında ise dere kısımlarındaki tür çeşitliliğinin zengin olmadığı görülmüş olup, kozmopolit türlerin bulunduğu belirlenmiştir. Bentik omurgasız canlılardan elde edilen bulgulara göre; dağlık, hızlı akan, temiz ve oksijenli bir ortam görünümündedir. Sucul ekosistemlerde, bentik organizmalar önemli oranda indikatör türlere sahiplerdir, bu canlılar özellikle antropojenik etkiler sonucu kirlenen veya stres altında olan komünitelerin de indikatör (belirteç) grubudur. Örnekleme sonuçlarına göre kirlilik indikatörü olarak nitelendirilebilecek bir tür bulunamamıştır. Bunun yanısıra yüksek dağ sularında bulunan ve temiz su indikatörü olarak kabul edilen ve Insecta'ya bağlı Ephemeroptera ve Trichoptera'ya bağlı türlerin çeşitlilik bakımından ön planda oldukları görülmektedir. Genel olarak bakıldığında temiz su indikatörü türlerin bol olarak bulunmuştur. Crustacea üyeleri ve Iron alpestris gibi türler kirliliğe toleransı olmayan temiz su indikatörleridir. Özellikle Ephemeroptera takımından Heptageniidae familyası temiz su indikatörü olan türleri kapsar ve bu türler çalışma alanında bol olarak bulunmuştur. Proje alanına ilişkin olarak 4 ayrı familya'ya ait 10 balık türü belirlenmiştir. Cyprinidae familyası en fazla türle (6 tür) temsil edilmektedir. Bu familya içerisinde Capoeta angorae, Alburnus orontis ve Squalius kottelati en önemli türler olarak dikkati çekmektedir. Bu taksonlar, Ceyhan havzasında yaygın ve bol olarak bulunmaktadır. Proje kapsamında belirlenen balık türlerinin özellikleri Tablo 74 de verilmektedir. Tablo 74.Proje Bölgesinde Yakalanan Ve Literatür Bilgilerine Göre Bölgede Olan Balık Türlerinin Ekolojik Özellikleri (Cows and Welcomme, 1998). Balık Türü Minimum Derinlik (m) Minimum Akım Hızı (m/s) Capoeta angorae 0,15 0,20 Salaria fluviatilis 0,10 0,20 Luciobarbus pectoralis 0,10 0,20 Alburnus orontis 0,15 0,20 Squalius kottelati 0,15 0,20 Balık türlerinin uluslararası koruma statülerine göre değerlendirmesi, CITES, Avrupa Kırmızı Listesi ve Bern Sözleşmesine göre yapılmıştır. Buna göre, CITES ve Bern Sözleşmesi (Ek III) listesine giren herhangi bir tür bulunmaktadır. Alburnus orontis ERL koruma statüsünde teplikede (EN) olarak verilirken Salaria fluviatilis ERL koruma sınıflandırmasına göre LC (Düşük riskli), diğer türlerin hepside değerlendirilmemiş (NE) olarak sınıflandırılmışlardır

171 Savrun Çayı, rithron ve potamon olarak tanımlanan hızlı ve durgun su habitatlarına sahiptir. Ancak hızlı akıntı bölgelerin daha az oranda temsil edildiği çoğunlukla normal ve nispeten yavaş akıntılı habitat yapısının daha baskın olduğu gözlenmiştir. Doğu Anadolu akarsu ekosistemleri değerlendirildiğinde ve aynı zamanda mevcut sucul canlı türleri karşılaştırıldığında, proje alanının diğerlerinden çok farklı ve kendine özgü bir hassaslık ve enderlik durum söz konusu değildir. Projenin İnşaat Öncesi Ve İşletme Aşamasında Sucul Ekosisteme Etkileri Ve Alınması Gereken Önlemler Çevre sorunlarına yol açma bakımından, baraj ve regülatörler en az zararlı etkileri yaratan enerji üretim tesisleridir. Bu tür tesisler hava, su kirliliği, katı atık ve radyoaktif sızıntı tehlikesi yaratmazlar. Savrun Çayı üzerine inşa edilecek olan baraj ve HES, inşaat aşaması ve işletme dönemlerinde, doğal sistemde bir takım etkilere neden olabilecektir. Bu etkiler ve alınması gereken önlemler aşağıda maddeler halinde değerlendirilmiştir. Savrun Barajı projesi kapsamındaki baraj yapımı tamamlandıktan sonra kısmen durgunlaşan su algler için yeni habitat oluşturacaktır. Akarsu ortamında, bağlı olarak yaşayan türler, göl ve gölet oluşumu ile serbest yaşayan planktonik formlar halinde bol olarak bulunacaklardır. Bununla birlikte durgun su ortamlarında yine sedimen, taş ve bitkiler üzerinde bağlı yaşayan algler, özellikle ipliksi formlar derelerde taşlar üzerinde bol miktarda gözleneceklerdir. Zooplanktonik organizmaların yaşam ortamlarının durgun sular olduğu dikkate alındığında, baraj sahalarında oluşan durgun su kütlesi bu canlıların önemli oranda artışı ile sonuçlanması beklenmektedir. Özellikle akıntılı ortamlarda az bulunan Cladocera ve Copepoda türlerinin sayısı artmış göstereceklerdir. Suyun mekanik etkisinin ortadan kalkması ve bu canlıların besinlerini oluşturan fitoplanktonik organizmaların artışları zooplankton açısından olumlu sonuç doğuracak ve gerek yoğunluk gerekse de tür çeşitliliğinde bir artış görülecektir. Akıntılı suya adaptasyon gösteren bentik canlıların, durgun su olan regülatör ve baraj göllerinin kapladığı alanlardan uzaklaşarak kendileri için uygun habitatlar bulmaları beklenmektedir. Barajın oluşumundan sonra, su toplama alanındaki bentik tür kompozisyonu nitelik ve nicelik açısından değişecektir. Bu alanlardaki akıntının azalması ve hatta yok olması ile birlikte dip yapısı da değişecek, derin bölgelere gidildikçe gelen sedimanın birikmesiyle çakıllı ve büyük kayalıklı zemin yapısı yerine, çamur ve balçıklı alanlar oluşacaktır. Alanda yaşadığı belirlenmiş olan balık türlerinin önemli bir kısmı, ülkemizde yaygın ve genellikle göl ekosistemine adapte olabilen türleri içermektedir. Durgun su sistemine adapte olamayan bazı türler ise baraj girişinde ve sonrasındaki akıntılı alanlarda yaşamlarını sürdüreceklerdir. Proje inşaat aşaması tamamlandıktan sonra oluşacak baraj alanında durgun su oluşumu sonrasında, balıkların besinlerini oluşturan fitoplanktonik ve zooplanktonik türlerin nitel ve nicel artışları balık populasyonlarını da olumlu olarak etkileyecektir. İnşaatlar sırasında, kazıma çalışmaları sonucu bazı materyaller su kütlesine karışarak bulanıklığı arttırabilir ve sucul canlılara olumsuz etkisi olabilir. Aynı zamanda akış aşağıya gelen bu materyaller su kalitesinde bazı değişimlere neden olabilmektedir

172 Bunun için, baraj gövdesinin inşaatı sırasında, faaliyetin sürdürüleceği kısımda suyun yatağı değiştirilmeli ve oluşan hafriyatın, su ile temas edilmeyecek şekilde kazıma çalışmaları yapılmalıdır. Böylece oluşacak silt ve malzemenin de akış aşağı gitmesi kısmen engellenmiş olacaktır. Yapılan arazi çalışmasında dere yatağına müdahale edilmesini gerektirecek faaliyetlerin tamamlandığı gözlenmiştir. Geçmiş süreçteki müdahalelerin herhangi bir etkisinin kalmadığı ve sucul ekosistemin normal koşullara sahip olduğu görülmüştür. Sucul canlılarından algler (özellikle fitoplanktonik organizmalar) ve zooplanktonik organizmalar açısından, yapılacak olan projenin herhangi bir olumsuz etkisi olmayacaktır. Üstelik oluşacak durgun su alanı bu canlılar için uygun bir habitat sağlayacaktır. Bu nedenle planktonik organizmalar durgun ortamlarda hem çeşitlilik hem de yoğunluk bakımından fazla sayılara ulaşabileceklerdir. Bentik canlılardan akıntılı ortamlarda yaşayanlar, baraj öncesi ve sonrasındaki uygun habitatları kullanmaya devam edeceklerdir. Ayrıca durgun ortamların zeminlerine gömülü olarak yaşayan bazı böcek takımlarının da baraj göl alanındaki sayılarının artacakları düşünülmektedir. Proje bölgesinin balıkları durgun su ekosistemlerinde de kolaylıkla yaşayabilecek ekolojik toleransa sahiplerdir. Ayrıca yapımı gerçekleştirilen balık geçitleri de standart özelliklere sahip nitelikte olduğunda balıklar tarafından kullanılabilecektir. Balıkların göçlerini engelleyen bir yapı olarak görülen baraj yapısındaki olumsuzluklar, balık geçitleri ile kısmen çözümlenebilmektedir. Proje kapsamında, yapımı gerçekleştirilen barajın konumuna ve özelliklerine göre düzenlenecektir. Baraj yapıları üst havzalardan gelen sedimanı tutacaklarından dolayı bazı habitat kayıplarının görülmesine neden olabilir. Akıntı ile gelen askıdaki katı madde durgun alanlara çökmekte ve bu alanlar özellikle balıklar açısından uygun beslenme ve yumurtlama alanları oluşturabilmektedir. Sediman barajlarda tutulunca balık habitatlarında bir takım değişimler oluşabilecektir. Bu durumu önlemek için baraj gövdesine inşa edilecek olan çakıl geçidi belli dönemlerde açılmakta ve biriken sediman tekrar akış aşağıya verilmektedir. Proje bölgesindeki balık türlerinin üreme dönemleri Mart-Haziran aylarında gerçekleşmektedir. Bu dönemde bırakılması gereken su miktarı, yağışlardan dolayı yüksek oranlarda olacaktır. Proje debisinin üzerinde gelecek olan su savaktan dere yatağına bırakılacak ve balıkların mevcudiyetleri ve üremelerinin gerçekleştirmeleri için yeterli su verilecektir. Savrun Barajı ve HES Projesinde inşaat faaliyetinin gerçekleştirileceği alan ve şantiye derelerin kenarında olması durumunda, şantiyenin atıkları dereye bırakılmayacaktır. Projede çalışan işçilerin oluşturduğu kanalizasyon ve diğer atıklar dereye deşarj edilmeden bertaraf edilecektir. İşletme aşamasında, barajdan iletim kanalına su alınan bölgeye balıkların kanala geçmesini engellemek için ızgaralar yerleştirilecektir. IV Peyzaj Değeri Yüksek Yerler Ve Rekreasyon Alanlari, Benzersiz Özellikteki Jeolojik Ve Jeomorfolojik Oluşumlarin Bulunduğu Alanlar Savrun Barajı Projesi kapsamında yapılacak tüm ünite alanlarını kapsayan proje alanında herhangi bir peyzaj değeri yüksek yer ve rekreasyon alanı bulunmamaktadır

173 IV Devletin Yetkili Organlarinin Hüküm Ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum Ve Kuruluşlarina Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar Vb.) Proje alanı ve etki alanı içerisinde devlet yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında sadece orman alanları bulunmaktadır. Ormanlık alanların dışında proje alanı ve etki alanı içerisinde devlet yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Sınırlandırılmış Alanlar vb. alanlar bulunmamaktadır. Proje kapsamında kullanılacak ormanlık alanlarla ilgili olarak 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 16 ve 17 nci maddesi gereğince izin alınacaktır. IV Proje Yeri Ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak Ve Gürültü Açısından Mevcut Kirlilik Yükünün Belirlenmesi, Hava Kirliliği Proje alanı ve yakın çevresinde bugüne kadar hava kalitesi tespitine yönelik bir çalışma yapılmamıştır. Proje alanı ve etki alanı çevresinde gelişmiş sanayi kuruluşları bulunmamaktadır. Bu nedenle bölgede sanayi kaynaklı hava kirliliği söz konusu değildir. Proje alanı ve etki alanı çevresinde kış aylarında ısınmada genelde kömür, odun vb. yakıtlar kullanılmaktadır. Bu nedenle bölgede kış aylarında ısınmadan kaynaklı hava kirliliği artmaktadır. Proje alanı ve yakın çevresinde yalnızca mahalle ve köy yerleşimleri gibi küçük yerleşimler olması, bölgede hava kirliliği yayacak herhangi bir sanayi faaliyeti bulunmaması nedeniyle kirlilik yükü yok denecek kadar azdır. Su Kirliliği Projenin su kaynağı Savrun çayı, baraj kesitinden alınan sulama suyu örneğinin kalite raporu EK-5 de verilmiştir. Analiz sonuçlarına göre mevcut su kaynaklarının sulama su kalitesi C2C1 sınıfındadır. Ayrıca su kaynaklarının tuzluluk zararı orta sodyum zararı düşük seviyededir. Toprak Kirliliği Proje kapsamında planlanan Savrun Baraj alanında ve çevresinde endüstri ve sanayi tesisi bulunmadığından bölgede toprak kirliliği görülmemektedir. Gürültü Kirliliği Savrun Barajı çevresinde endüstri ve sanayi tesisi bulunmadığından dolayı önemli bir gürültü söz konusu değildir. Proje alanı çevresinde bulunan karayollarından kaynaklı gürültü kirliliği bulunmaktadır. Proje inşaat aşamasında oluşacak gürültü süreklilik göstermeyecek olup, inşaat aşaması tamamlanarak baraj işletmeye alındığında gürültü oluşumu söz konusu olmayacaktır. IV Diğer özellikler. Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır

174 IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal Ve Hizmet Üretiminin Yöre Ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri Ve Önemi, Diğer Bilgiler) Proje alanında ekonominin temeli, bitkisel ve hayvansal üretime dayanmaktadır. Bitkisel üretimde ağırlıklı olarak hububat, ayçiçeği ve az miktarlarda olmak kaydıyla dane mısır, pamuk, bostan, yer fıstığı, zeytin, susam fiğ ve sebze tarımı yapılmaktadır. Hububat tarımı, proje alanında özellikle kuru tarım arazilerinde en etkin tarım şekli olarak görülmektedir. Bu grup bitkilerden ağırlıklı olarak buğday tarımı ön plandadır. Değişik ekmeklik ve makarnalık çeşitlerin tarımı yapılabilmektedir. Arpa üretimi hayvansal üretime dönük olarak çok az yapılmaktadır. Kuru tarım arazilerinde önemli miktarda zeytin tarımı da yapılmaktadır. Sulanan alanlarda ise, karışık meyve, dane mısır, yer fıstığı, bostan ve aile ihtiyacı için sebze yetiştirilmektedir. Mevcut sulamalar, Savrun çayından yapılmaktadır. Proje alanında üreticiler, Tarımsal kalkınma Kooperatifi ve Sulama Birliği çatısı altında örgütlenmişlerdir. Proje alanında 8 adet tarımsal kalkınma kooperatifine 950 kişi üyedir. IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel Ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler), Savrun Barajı Osmaniye ili, Kadirli ilçesi sınırlarında planlanmakta olup, Osmaniye ilinin genel nüfusu 2011 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine (ADNKS) göre kişi, Kadirli ilçesinin genel nüfusu ise kişi olarak belirlenmiştir. Proje alanı çevresinde yer alan yerleşimlerin nüfusları Tablo 75 olarak gösterilmektedir. Tablo 75. Proje alanı çevresinde yer alan yerleşimlerin 2011 Nüfus Verileri Tarih İtibariyle Toplam Erkek Kadın Osmaniye İl Nüfusu Kadirli İlçesi Toplam Nüfusu Kadirli Merkez Nüfusu Kadirli Belde/Köy Nüfusu Akköprü Akova Anberinarkı Aşağıbozkuyu Aşağıçiyanlı Aydınlar Azaplı Bahadırlı Bekereci Coşkunlar Çaygeçit Çığcık Çınar Çiğdemli Çukurköprü Değirmendere Durmuşsofular

175 Erdoğdu Göztaşı Hacıhaliloğlu Halitağalar Hardallık Harkaştığı İlbistanlı Kabayar Karabacak Karakütük Karatepe Kayasuyu Kerimli Kesikkeli Kesim Kızyusuflu Kiremitli Koçlu Kösepınarı Kümbet Mecidiye Mehedinli Mezretli Narlıkışla Oruçbey Öksüzlü Sarıtanışmanlı Sofular Söğütlüdere Şabaplı Tahta Tatarlı Tekeli Topraktepe Tozlu Vayvaylı Yalnızdut Yenigün Yeniköy Yoğunoluk Yukarıbozkuyu Yukarıçiyanlı Yusufizzettin Sumbas Belde/Köy Nüfusu Akçataş Akdam (B) Alibeyli Armağanlı Çiçeklidere Esenli Gafarlı Hüyük Kızılömerli Köseli Küçükçınar (B) Mehmetli Reşadiye Yazıboyu Yeşilyayla Kaynak: TUİK Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi 2011 Verileri

176 Kadirli Belediyesi nüfus gelişimi incelendiğinde Türkiye geneli ortalamasına yakın nüfus artışı olan bir ilçedir. Yıllar itibariyle sayım sonuçlarına göre Kadirli ilçesinin nüfus değerleri ve nüfus artış oranları aşağıda verilmiştir: Tablo 76 Kadirli İlçesi Nüfus Sayım Sonuçları YILLAR NÜFUSLAR (Tüm Sayımlardaki Artışa Göre) NÜFUS ARTIŞ ORANLARI (Binde) , , , , , , , , , ,13 IV.3.3. Gelir (Yöredeki Gelirin Işkollarina Dağilimi, Işkollari Itibariyle Kişi Başina Düşen Maksimum, Minimum Ve Ortalama Gelir) 2001 TÜİK raporunda yer alan illerin Türkiye ekonomisine katkı payları göz önünde bulundurularak satınalma gücü paritesine göre (SAGP) gayrısafi yurtiçi hasılanın il düzeyine indirgenip illerin 2010 nüfusuna bölünmesiyle Osmaniye ilinde kişi başına yıllık gelir $ 6986 olarak hesaplanmıştır. Proje alanında ekonomik gelirin temeli, bitkisel ve hayvansal üretime dayanmaktadır. Proje alanında yer fıstığı ve turpun özel bir önemi vardır. Türkiye de yerfıstığı tarımının en fazla yapıldığı yerler sırasıyla Osmaniye, Adana, İçel, Aydın, Kahramanmaraş, Antalya, Muğla ve Hatay illeridir. Türkiye de üretimin yaklaşık 2/3 si Çukurova bölgesinde gerçekleştirilmektedir. Osmaniye yerfıstığı üretimi yönünden hem ülkemizde, hem Akdeniz Bölgesi nde, hem de Çukurova bölümünde önemli bir yere sahiptir. Nitekim Türkiye de yerfıstığı üretiminin yaklaşık olarak % 89 u Akdeniz Bölgesi, % 80 i Çukurova bölümü ve % 37 si ise Osmaniye de üretilmektedir. Osmaniye, Türkiye de en fazla yerfıstığı üretiminin yapıldığı ve bu üretime dayalı ticaret ve sanayinin geliştiği bir ildir. Çukurova da 1980 li yıllardan sonra önemli bir ürün haline gelmeye başlayan yerfıstığı, özellikle 1990 lı yıllarda, bölge halkının bu ürüne olan ilgisi, iyi gelir getiren bir ürün olması, bölgede pamuğun önemini gitgide yitirmesiyle birlikte onun yerini alması gibi nedenlerden dolayı, Osmaniye nin ve Kadirli nin bir üretim ve ticaret merkezi durumuna gelmesini sağlamıştır. Osmaniye merkez ilçede bugün yerfıstığını işleyen ve pazarlayan 14 tane entegre tesis ile Osmaniye Ticaret Borsası na kayıtlı yaklaşık 250 tane de atölye yer almaktadır. Atölye sayısı sadece borsaya kayıtlı olanlarla kalmayıp yaklaşık 350 tane de kayıtsız faaliyet gösteren işyeri de bulunmaktadır. Böylece toplam 600 tane atölyede yerfıstığı belirli işlemlerden geçirildikten sonra ticarete konu olmaktadır

177 Yerfıstığı yetiştirilen işletmelerde elde edilen ürünün yaklaşık % 94 ü piyasaya sunulmaktadır. Geriye kalan bölüm ise tohumluk (% 5), aile tüketimi, akraba ve tanıdıklara hediye (% 1) şeklinde değerlendirilmektedir. Hasat edilen yerfıstıkları üreticiler tarafından tüccar ve kooperatife (Çukobirlik) satılmaktadır. Tüccarların yerfıstığı alımındaki payı % 92,4 ile Çukobirlik e oranla oldukça yüksek bir değer göstermektedir. Yerel tüccarlar yerfıstığını bir süre depoladıktan sonra uygun fiyat bulunca toptancı tüccarlara satmaktadırlar. Toptancı tüccarların satışlarını büyük oranda Türkiye nin tüm yöresindeki toptancı ve perakendeci kuru yemişçiler oluşturmaktadır. Diğer satış yerleri ise, çikolata-şekerleme fabrikaları, Osmaniye de bulunan fıstık işleme tesisleridir. Ayrıca tohumluk olarak da üreticilere bir miktar yerfıstığı satışı yapılmaktadır. Osmaniye de toplanan yerfıstığının % 90 ı Osmaniye de işlenmekte, % 10 u ise Adana ve Mersin gibi yerlerde işlenip satışa çıkarılmaktadır. Yerfıstığı kabukları, Konya, Kayseri, Antep, Hatay, Malatya daki yem fabrikalarına satılmaktadır. Bu kabuklar daha çok hayvan yemi imalinde katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Bir miktar sunta yapımında kullanılsa da (Tarsus, Hatay gibi sunta yapan yerlere satış yapılmakta) yoğunlukla yem sanayinde değerlendirilmektedir. Kadirli ekonomisindeki diğer önemli ürünlerden birisi de turptur. Türkiye de tüketilen kırmızı turpun % 70 i Kadirli de üretilir. Son yıllarda kırmızı turpun yanı sıra siyah ve beyaz turp da (Japon turpu) ilçede yetiştirilmeye başlanılmıştır. Yörede turp, ikinci ürün olarak hububat veya mısırdan sonra yetiştirilmektedir. Son yıllarda Kadirli ilçesinde zeytin ekim alanları gittikçe artmaktadır. Zeytin ekim alanları da ilçenin doğusundaki engebeli alanlarda önemli yer işgal etmektedir. Zeytinin diğer ürünlere göre daha uzun yıllık bir ürün olmasına rağmen, verim vermeye başladıktan sonra daha kazançlı olacağı düşünülerek dikiminin yaygınlaşması için çabalar harcanmaktadır. Üretim hem aile içi tüketimde değerlendirildiği gibi, özellikle yağ olarak yerel pazarlarda satılmaktadır. Hayvancılık, proje alanında son yıllarda oldukça ivme kazanmıştır lar, Sanayi faaliyetleri İlçenin büyüklüğüne ve potansiyeline göre gelişmemiştir. İlçede Ticaret Odasına kayıtlı 11 Kolektif, 103 Ltd., 11 Ltd. şubesi, 8 Anonim olmak üzere toplam 133 şirket, 755 şahıs işletmesi ve 1 diğer işletme (Belediye su otobüs işletmesi ) bulunmaktadır. Esnaf ve Sanatkarlar Odasına kayıtlı küçük işletme sayısı ise 2624 dır. Belli başlı sanayi kuruluşları Çırçır ve Prese Fabrikaları, un fabrikaları ve mısır kurutma tesisleridir. Orta ölçekli sanayiinin geliştirilebilmesi için Organize Sanayi Bölgesi kuruluş çalışmaları sürdürülmektedir. Kadirli ilçesi Osmaniye deki sanayi kurumlarından da yaralanmaktadır. Osmaniye merkez ilçede, yerfıstığını işleyen ve pazarlayan 14 tane entegre tesis ile Osmaniye Ticaret Borsası na kayıtlı yaklaşık 250 tane de atölye yer almaktadır. Atölye sayısı sadece borsaya kayıtlı olanlarla kalmayıp yaklaşık 350 tane de kayıtsız faaliyet gösteren işyeri de bulunmaktadır. Böylece toplam 600 tane atölyede yerfıstığı belirli işlemlerden geçirildikten sonra ticarete konu olmaktadır. Kadirli'de ticaret, tarımsal ürünlerin dışa pazarlanması ve yöre halkının tüketim ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik iç ticaretten oluşmaktadır

178 IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki Işsiz Nüfus Ve Faal Nüfusa Oranı), Osmaniye ili şehirleşme oranı, kişi başına gayri safi yurtiçi hasıla ve sanayi iş kolunda çalışanların toplam istihdama oranı bakımından Türkiye ortalamalarının altındadır. Yıllık nüfus artış hızı ve tarım kolunda çalışanların toplam istihdama oranı ise Türkiye ortalamasının üstündedir. Halk, geçimini öncelikle hayvancılık ve tarımdan sağlamaktadır. Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye İllerinde yılları arasında kaydedilen işsizlik verileri Tablo 77'de verilmektedir. Tablo 77.Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye İllerinde Görülen İşsizlik verileri Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye Kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus 459 İşgücü 175 İstihdam edilenler 139 Eksik istihdam - Zamana bağlı eksik istihdam 7 Yetersiz istihdam 3 İssiz 36 İşgücüne katılma oranı % 38,2 İşsizlik oranı % 20,7 Tarım dışı işsizlik oranı % 27,0 İstihdam oranı % 30,3 Eksik istihdamda olanların işgücüne oranı % - İşgücüne dahil olmayan nüfus 284 Kaynak: TUİK, İşgücü İstatistikleri 2011 Şekil 37. Osmaniye ili İş gücü Göstergesi TR633-Osmaniye (Kaynak: TUİK Bölgesel Göstergeler, TR63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye -2010)

179 Şekil 38. Osmaniye ili Çalışan Sayılarının Türkiye toplamı içindeki payı (%)-2008 TR633-Osmaniye (Kaynak: TUİK Bölgesel Göstergeler, TR63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye -2010) IV.3.5. Sağlık (Bölgede Endemik Ve Sıklıkla Görülen Hastalıklar), Proje alanında halkın işgücünü etkileyen önemli bir sağlık problemi yoktur. IV.3.6. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu) Proje alanında yerleşim birimlerinin tamamında, okul mevcuttur. Yörede ilköğretimden sonraki eğitime, Kadirli ilçe merkezleri ile Osmaniye il merkezinde devam edilmektedir. Kadirli ilçesinde 13 adet lise faaliyet göstermektedir. Kadirli meslek yüksekokulu bilgisayar teknolojisi ve programlama, endüstriyel elektronik programı, muhasebe programları dallarında eğitim vermektedir. Üniversite eğitimi için Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi ile Çukurova Üniversitesi tercih edilmektedir. İlk kuruluşu 1976 yılında meslek yüksekokulu olarak başlayan Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, halen bünyesinde Fen ve Edebiyat Fakültesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi ve mühendislik fakültelerini barındırmaktadır. Üniversiteye bağlı Bahçe, Düziçi, Erzin, Kadirli ve Osmaniye Meslek Yüksekokulları da faaliyet göstermektedir. Proje alanında, halkın eğitim düzeyi yüksek ve yeniliklere açıktırlar. Proje sahasındaki yerleşim birimlerinden Yukarı Bozkuyu da sağlık evi, Topraktepe de sağlık ocağı, Kırmacalı da ise sağlık ocağı bulunmaktadır. Diğer köylerde aile hekimliği uygulaması başlamış olup, haftada bir kez aile hekimleri gelerek hizmet vermektedirler. Kadirli ilçesinde bir adet Devlet Hastanesi ile iki adet özel hastane faaliyet göstermektedir. Önemli sağlık problemleri öncelikle ilçe merkezindeki sağlık kuruluşunda halledilmeye çalışılmakta, önem gösteren konularda Osmaniye ve Adana il merkezinde yer alan sağlık kurumlarından yararlanılmaktadır. Osmaniye ilinde toplam 565 yatak kapasiteli 4 adet devlet hastanesi, toplam yatak kapasitesi 172 olan 4 adet özel hastane, yatak kapasitesi 98 olan 1 adet kadın doğum ve çocuk hastanesi, Düziçi ilçesinde 200 yatak kapasiteli 1 adet termal tesis yer almaktadır. Şehirde 175 uzman doktor, 226 pratisyen doktor, 62 diş tabibi,128 eczacı, 670 sağlık memuru, 607 hemşire ve 435 ebe bulunmaktadır

180 IV.3.7. Kentsel Ve Kırsal Arazi Kullanımlari (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut Ve Planlanan Kullanim Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Limanlar, Konutlar, Turizm Alanları Vb.) Yerleşme Alanlarının Dağılımı Kadirli ilçesinin İçinden geçmekte olan Savrun çayı, gerek nüfus ve yerleşme ve gerekse ekonomik faaliyetler üzerindeki etkisi bakımından Kadirli ye ayrı bir özellik kazandırmıştır. Savrun çayının doğusundaki eğimli yüzeylerde başlayan yerleşme, özellikle 1965 yılından sonraki nüfus artışıyla birlikte bu kesimdeki tarım alanları üzerinde ve Savrun çayının batısında gelişme göstermiştir. Buna bağlı olarak verimli tarım alanları da konut alanları haline dönüşmeye başlamıştır. Böylece hızlı artan nüfusa yer seçimi problemi, tarım alanlarının yerleşime açılmasıyla çözümlenmiş; bununla birlikte yanlış arazi kullanımı sorunu ortaya çıkmıştır. Kadirli de nüfusun kalabalık olduğu kesimler, Savrun çayı çevresi ve şehrin kuzeyi ve güneyi arasındaki tümüyle doğu kesimlerinde yer alan derelerin çevreleridir. Savrun çayı ve kollarının Kadirli ilçesinde nüfus ve yerleşmenin dağılışı üzerinde önemli etkisi olduğunu görülmektedir. Şehirde en fazla nüfus barındıran mahalleler genellikle şehrin güneydoğu diliminde toplanmıştır. Sanayi 1930 lar, Sanayi faaliyetleri İlçenin büyüklüğüne ve potansiyeline göre gelişmemiştir. İlçede Ticaret Odasına kayıtlı 11 Kolektif, 103 Ltd. 11 Ltd. şubesi, 8 Anonim olmak üzere toplam 133 şirket, 755 şahıs işletmesi ve 1 diğer işletme (Belediye su otobüs işletmesi ) bulunmaktadır. Esnaf ve Sanatkarlar Odasına kayıtlı küçük işletme sayısı ise 2624 dır. Belli başlı sanayi kuruluşları Çırçır ve Prese Fabrikaları, un fabrikaları ve mısır kurutma tesisleridir. Orta ölçekli sanayiinin geliştirilebilmesi için Organize Sanayi Bölgesi kuruluş çalışmaları sürdürülmektedir. Kadirli ilçesi Osmaniye deki sanayi kurumlarından da yaralanmaktadır. Osmaniye merkez ilçede, yerfıstığını işleyen ve pazarlayan 14 tane entegre tesis ile Osmaniye Ticaret Borsası na kayıtlı yaklaşık 250 tane de atölye yer almaktadır. Atölye sayısı sadece borsaya kayıtlı olanlarla kalmayıp yaklaşık 350 tane de kayıtsız faaliyet gösteren işyeri de bulunmaktadır. Böylece toplam 600 tane atölyede yerfıstığı belirli işlemlerden geçirildikten sonra ticarete konu olmaktadır. Ticaret Kadirli'de ticaret, tarımsal ürünlerin dışa pazarlanması ve yöre halkının tüketim ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik iç ticaretten oluşmaktadır. En önemli tarımsal metalar hububat, yer fıstığı, dane mısır, zeytin ile diğer tarımsal ürünlerdir. Yöredeki başlıca ticaret merkezleri Kadirli ilçesi ile Osmaniye ilidir. Proje sahasına yılın her mevsiminde ulaşım asfalt yollarla sağlanmaktadır. Bitkisel ve hayvansal ürünlerin pazara nakli konusunda herhangi bir sorun bulunmamaktadır

181 Turizm 1999 yılından bu yana Ocak ayında gerçekleştirilen Turp Festivali yörenin sosyal yaşamına renk katmaktadır Gezi ve mesire yeri olarak Kadirli ilçesi içindeki Sülemiş Çamlığı, Maarif Ormanlığı ve Karatepe Milli Parkı bulunmaktadır. İlçede Maksutoğlu yaylası, Yoğunoluk yaylası, Bağdaş yaylası, Elmacık ve Savrun Vadisi yaylaları ve yeni kurulmakta olan Akarca yaylası bulunmaktadır. Sağlık Turizmi Yöredeki bazı sağlık turizmi merkezleri şöyledir Haruniye Kaplıcaları (Düziçi): Osmaniye Düziçi ilçesinin 15 km kuzeyinde Ceyhan Nehri kenarında, Kuşçu Köyü ndeki Haruniye Kaplıcalarının suyunun, İstanbul Üniversitesi Tıbbi Ekoloji ve Hidroklimatoloji Anabilim Dalı Balneoloji Laboratuarı nda yapılan incelemeler sonucunda doğal sıcaklığının 20 C'nin (32 C) üzerinde olduğu ve toplam mineralizasyonun ise 1000mg/L (2191,32 mg/l) üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Bu özelliklerinden ötürü de Termomineral sular gurubundan olduğu anlaşılmıştır. Kokar Kaplıcaları (Kadirli): Osmaniye ili Kadirli ilçesinin Koçlu (Avluk) Köyü sınırları içerisinde bulunan Kokar Kaplıcaları ilçe merkezine 15 km. uzaklıktadır.. Arkeolojik Durumu Yöre de günümüze gelebilen tarihi eserler arasında; Karatepe Hitit Yerleşimi, Hierapolis Kastabala kenti kalıntıları, Hemit Köyü nde Hemite Kalesi, Çardak Kalesi, Gastabala Kalesi, Savranda Kalesi (Kaypak Kalesi), Toprakkael, Karakışla Kalesi, Kırıklı Kalesi, Aslantaş Hitit Kalesi, Aslantaş Açıkhava Müzesi ve Ala Camii bulunmaktadır. Karatepe Aslantaş Açık Hava Müzesi: Kadirli İlçesi Kızyusuflu Köyü sınırları içerisindedir. Kadirli'ye 22 Km. uzaklıktadır.karatepe geç hitit çağında (M.Ö.8. yy) Adana ovası hükümdarı Asativatas tarafından krallığını kuzeydeki vahşi kavimlere karşı korumak üzere bir hudut kalesi olarak yaptırılmıştır.asativadaya adını alan bu yer M.Ö tarihleri arasında Asur Kralı 5. Salamondor veya M.Ö. 680 yılında Asarhoddon tarafından elegeçirilmiş yıkılıp yakılmıştır.tepenin zirvesinde saray kalıntıları olduğu tahmin edilen iki tane yanmış bina harabesi ve zahire kuyuları mevcuttur. Kalenin biri güneybatısında diğeri kuzeydoğusunda olmak üzere iki kapısı vardır. Hierapolis Kastabala: Kadirlinin 35 km güney doğusunda olup ceyhan ırmağının Osmaniye-Kadirli arasında yaptığı dirseğin batı yakıasındadır. Bodrum kaleside olarak bilinen Hierapolis Kastabala M.Ö. 1 yy. ikinci yarısından M.S. takriben 17 yılına kadar hüküm sürdüğü bilinmektedir. Kastabalada bulunan ana tanrıça artemiz Kültü ve Kültün tapınağı, bu kentin antik devir din tarihinde büyük rol oynamasına sebep olur her yıl düzenlenen kült törenlerine Ceyhan nehri kıyısında bulunan bir çok kent katılırdı. Bu kült törenlerinin en büyük özelliği rahibelerin kor haline gelmiş kızgın közler üzerinden çıplak ayakla yürümeleriydi. Alacami: Ayasofya gibi dünyada kilise ve cami olarak kullanılan iki nadide eserden birisidir.roma antik kenti FLAVİAS ın görkemli bir eseri olan ve M.S 70 li yıllarda Roma da işbaşında bulunan FLAVİEN hanedanı tarafından yapılan bu tarihi yapı yaklaşık 2000 yıldır zamana meydan okuyor. Dulkadiroğulları Türkmen beyi, Alaüddevle nin oğlu Sarı Kaplan zamanında takriben 1480 li yıllarda tarihi kilise, iç kısmına kıble yönünde bir mihrap, anıtsal yapının kuzeybatı yönündeki duvarının üzerine de bir minare eklenerek

182 camii ye çevrilmişti.2005 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yaklaşık 1 trilyon ödenekle başlatılan restorasyon çalışmaları, 2007 yılında tamamlanmıştır. IV.3.8. Diğer Özellikler Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır

183 Bölüm V: Projenin Bölüm IV'de Tanımlanan Alan Üzerindeki Etkileri Ve Alınacak Önlemler (**) (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır). (**) Bu bölümde. Bölüm IV'de verilen mevcut çevre üzerinde olması muhtemel etkiler ortaya konarak, alınacak önlemler belirtilmelidir. V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler (Baraj, iletim üniteleri, isale hattı, HES, malzeme ocaklar, kırma-eleme tesisi ve beton santralı vs) V.1.1. Proje Yeri Ve Etki Alanının Hava, Su, Toprak Ve Gürültü Açısından Mevcut Kirlilik Yükünün Belirlenmesi. Bölüm IV de açıklanmıştır. V.1.2. Arazinin hazırlanması İçin Yapılacak Işler Kapsamında Nerelerde Ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacaği, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum vb. Maddelerin Nerelere Nasıl Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler, Hafriyat Döküm Alanlarının Koordinatları, Özellikleri Ve 1/1000 Ölçekli Plan Ve Kesit Görünüşleri İle Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme Ve Restorasyon Planı, Alınacak Önlemler, Savrun Barajı Projesi inşaatı sırasında kazı, dolgu, yol düzeltme, yol iyileştirme, malzeme alımı-boşaltımı gibi işlemler nedeniyle mevcut arazinin topografik yapısında kısmi değişiklikler olacaktır. Hafriyat işlemleri; baraj gövde ve diğer yardımcı ünitelerin oturacağı alanlarda, sulama iletim hattında boruların döşeneceği güzergahta yapılacaktır. Proje kapsamında ünite alanlarında yapılacak olan hafriyat miktarı Tablo 78'de verilmiştir. Kazı miktarları Savrun Barajı Sulaması Planlama raporundan temin edilmiştir. Tablo 78. Savrun Barajı Sulaması Projesi Kapsamında Yapılacak Kazı Miktarları Kalemler Kazı Miktarı (m 3 ) Dolgu Miktarı (m 3 ) Savrun Barajı Gövde Derivasyon Kondüvisi Batardolar Dolusavak Sulama İletim Borusu GENEL TOPLAM Yukarıda verilen tablodan da görüleceği üzere proje ünitelerinin inşası aşamasında toplam m 3 kazı yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak kazı işlemleri için öncelikle gerekli yerlerdeki yüzeydeki bitkisel toprak sıyrılacaktır. Proje kapsamında topografik yapı ve toprak özellikleri dikkate alındığında yamaç molozu ve küskülük zeminde yapılacak hafriyatın yaklaşık %5 inin (20-30 cm) bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda m 3 hafriyatın yaklaşık m 3 ü bitkisel toprak olacaktır. Yüzeyden sıyrılan bu bitkisel topraklar, daha sonra proje alanın peyzaj düzenlenmesinde kullanılmak üzere, Kazı Fazlası Malzeme Depolama alanında geçici olarak depolanacak ve proje bitimine yakın peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı olarak kullanılacaktır

184 Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanı, baraj rezervuar alanı içerisinde yer almakta olup, yaklaşık m 2 alan kaplamaktadır. Proje kapsamında işletilecek olan Kazı Fazlası Malzeme Depolama alanı yeri Ek- 2 de verilen 1/25000 ölçekli Genel Vaziyet Planında işaretlenmiştir. Bitkisel toprak dışında oluşacak m 3 kazı fazlası malzeme malzemeler, kazı fazlası malzeme depolama alanı olarak belirtilmiş alanda bitkisel topraklardan ayrı olarak geçici depolanacak ve gerektiğinde gövde duvar arkası dolgusunda, yol iyileştirme çalışmalarında stabilize sergi malzemesi ve proje kapsamında işletilecek kaya malzeme ocağında malzeme alındıktan sonra oluşan basamakların tesviyesinde kullanılacaktır. Sulama boru hattı güzergahında takribi olarak m 3 kazı yapılacaktır. Sulama borularının geçeceği güzergahta önce bitkisel toprak yüzeyden sıyrılarak alınacak ve alt toprak kazılacaktır. Sulama sahasından sıyrılan alt toprak ve bitkisel topraklar günü birlik olarak hendek kenarlarında yığılıp, aynı gün hendek üstü dolgusunda kullanılacağı için bir depolama alanında geçici depolanması söz konusu olmayacaktır. Kazı malzemeleri, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan 2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi hükümlerine göre dere ve kuru dere yataklarına dökülmeyecektir. Proje kapsamında oluşacak olan kazı fazlası malzemelerin geçici depolanmasında, geri kullanımı ve bertarafında tarih, sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uyulacaktır. Proje kapsamında kazı faaliyetlerinde ve diğer inşaat faaliyetlerinde kullanılacak ekipman listesi Tablo 79 de verilmiştir. Tablo 79. Proje Kapsamında Çalıştırılacak Makine Ekipman Listesi Hafriyat Yapılacak Ünite Baraj Gövde Sulama Şebekesi Ana İletim Hattı Kil Malzeme Ocağı Kum Çakıl Malzeme Ocağı Hafriyat İçin Kullanılacak Ekipmanlar 20 adet Kamyon (20 ton kapasiteli) 4 adet Yükleyici 4 adet Dozer 2 adet Vibrasyonlu Silindir 1 adet Jack Hammer 4 adet Ekskavatör 2 adet Arazöz 3 adet Transmikser 3 adet Beton Pompası 1 adet Enjeksiyon Makinesi 1 adet Jeneratör Vinç 3 adet Kamyon 3 adet Yükleyici 1 adet Dozer 2 adet Vibrasyonlu Silindir 2 adet Ekskavatör 2 adet Arazöz 1 adet Transmikser 1 adet Ekskavatör 1 adet Kamyon 1 adet Arazöz 1 adet Ekskavatör 2 adet Kamyon 1 adet Arazöz 1 adet Yükleyici

185 Hafriyat Yapılacak Ünite Kaya Malzeme Ocakları Yol İyileştirme Çalışmaları Hafriyat İçin Kullanılacak Ekipmanlar 2 adet Ekskavatör 11 adet Kamyon 1 adet Yükleyici 1 adet Kaya Delici 1 adet Kompresör 1 adet Arazöz 2 adet Kamyon 1 adet Yükleyici 1 adet Ekskavatör 1 adet Vibrasyonlu Silindir 1 adet Dozer 1 adet Arazöz 1 adet Kompresör 1 adet Asfalt Distribütörü 1 adet Asfalt Finişer V.1.3. Arazinin Hazırlanması Sırasında Ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksik Ve Kimyasal Olanların Taşınımları, Depolanmaları Ve Kullanımları, Bu İşler için Kullanılacak Aletler Ve Makineler, Proje kapsamında işletilecek olan kaya malzeme ocağında üretim işlemleri sırasında patlatma yapılacaktır. Ayrıca kazı işlemleri yapılırken sert kayaçlarda ilerlenebilmesi için kırıcı ekskavatörü kullanımının yeterli olmadığı durumunda gevşetme patlatmaları yapılacaktır. Proje kapsamında patlayıcı olarak ANFO ve Dinamit kullanılacaktır. ANFO ve Dinamit proje alanında depolanmayacak olup, kullanılacak ANFO ve dinamit günlük olarak Jandarmadan temin edilecek ve patlatmalar Jandarma kontrolünde yapılacaktır. İnşaat alanına patlayıcının emniyetli bir şekilde nakledilmesi, depolanması ve kullanılması, delik paterni, metot ve kullanılacak patlayıcı miktarı, patlatma ile ilgili hava şoku sismik hareket ve taş fırlamaları hususundaki her türlü tedbir bir plan dahilinde yüklenici firma tarafından alınacaktır. Patlatma yapılacağı sırada personel emniyetli mesafelere yerleştirilip manyeto yardımıyla patlatma yapılacaktır. Patlatmadan kaynaklanacak darbe gürültüsünün daha alt değerde kalması için, basamaklarda milisaniye gecikmeli patlatma yapılacak, böylece çevreye yayılan gürültünün seviyesi de azalmış olacaktır. Patlatma işlerinde eğitimli ve tecrübeli ateşçiler çalıştırılacaktır. Deneyimli patlatma ve emniyet mühendisleri işlere nezaret edecektir. Proje kapsamında sert zeminlerde yapılacak gevşetme patlatmalarında 1 ton malzemesinin sökümü için 0,313 kg/ton ANFO ya da emilsiyon patlayıcı, 0,056 kg/ton dinamit kullanılması öngörülmektedir. Bu doğrultuda proje kapsamında yapılacak gevşetme patlatmaları için bir patlatmada toplam 5530,5 kg ANFO kg dinamit (yemleme)= 6530,5 kullanılması öngörülmektedir. Gevşetme patlama paterni bilgileri aşağıda detaylı verilmiştir. Proje kapsamında işletilecek Kaya Malzeme Ocağında yıllık toplam kg /yıl (331,830 ton/yıl) patlayıcı (ANFO) kullanılacaktır. Kaya malzeme ocaklarında uygulanacak patlatma paterni detayları Bölüm V da verilmiştir. Bunun dışında projenin inşaat aşamasında, inşaat ekipmanları tarafından kullanılacak olan mazot benzin gibi akaryakıtlar, en yakın ruhsatlı petrol

186 istasyonlarından temin edilecektir. İnşaat ekipmanlarının kullanımlarına bağlı olarak mazotun, belirli periyotlarla (günlük, iki günde bir vs.) petrol istasyonunun kendi dağıtım aracı ile makinelere dağıtımları sağlanacaktır. Bu şekilde proje alanında bir depolamanın yapılması söz konusu olmayacaktır. Gevşetme Patlatmaları İnşaat aşamasında yapılacak kazılarında çok sert zeminlere rastlanması durumunda gevşetme patlatmaları yapılacaktır. Gevşetme patlatmaların yapılması durumunda 1 ton malzemesinin sökümü için 0,313 kg/ton ANFO ya da emilsiyon patlayıcı, 0,056 kg/ton dinamit kullanılması öngörülmektedir. İnşaat aşamasında tam olarak kaç ton malzemenin patlatma ile söküleceği bilinememektedir. Yapılacak kazının tamamın patlatılarak kazılabileceği kabul edilerek patlayıcı malzeme miktarı hesaplanmıştır m 3 malzemenin patlatılarak alınması öngörüsü ile kullanılacak patlayıcı miktarı; (sert kaya yoğunluğu d=2,7 ton/m 3 alınmıştır) aşağıda hesaplanmıştır m 3 x 2,7 ton/m 3 x 0,369 kg/ton (0, ,056 =0,369 kg/ton) = ,5 kg (389,5 ton) patlayıcı kullanılacaktır. Proje kapsamında patlayıcı olarak dinamit ve ANFO nun kullanımı için valilikten gerekli izinler alınacaktır. İnşaat sırasında kullanılacak olan parlayıcı ve patlayıcı maddelerin güvenli bir şekilde nakledilmesi ve kullanılması faaliyet sahibinin yükümlülüğünde olacak ve "Patlayıcı, Parlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışacak iş Yerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük" ve 29 Eylül 1987 gün ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esaslarına ilişkin Tüzük'te belirtilen esaslara uygun olarak yapılacaktır. Patlatma işlemi gerçekleştirilirken kullanılacak olan aletler ve makineler: - Anfo ve dinamit patlayıcı - Exel kapsül ateşleyici (Her bir delik için 1 kapsül) - Akım ölçüm cihazı ve - Ateşleyici manyeto - Jack Hammer ya da rockdrıll delici makinesi, - İnfilak fitili - Akım ölçüm cihazıdır. V.1.4. Proje Kapsamında Yapılacak Olan Kaptaj Çalışmaları, Kullanılacak Boru Tipleri Ve Diğer Ünitelerin Özellikleri, Bu Ünitelerde Kullanılacak Kimyasal Maddelerin Özellikleri, Nerede, Nasıl, ne Miktarda ve Hangi Amaçla Kullanılacağı, Proje kapsamında yer altı suyundan su temini yapılması söz konusu değildir. V.1.5. Derivasyon Tünelinin Yapımı Sırasında Gerçekleştirilecek Doldurma İşleminin Ve Patlatmaların Akarsu Havzasına Etkileri, Alınacak Tedbirler, Doldurma Vb İşlemler İçin Kullanılacak Malzemenin Cinsi, Nerede Ve Ne Miktarda Kullanılacağı, Proje kapsamında baraj alanında dere sularının en kısa zamanda derive edilerek baraj yerinin kuruya alınması için yapılması planlanan derivasyon tüneli genel özellikleri aşağıda açıklanmaktadır

187 Derivasyon tüneli için açılmış olan araştırma sondaj verilerine göre formasyonun genel yapısı tünel girişinde çok ayrışmış, çok çatlak ve kırıklı yapıda ve zayıf kaya niteliğinde geçirimsiz yapıdadır. Derivasyonun en derin yeri olan orta kısımlarda az ayrışmış, kırıklı iyi kaya niteliğinde ve kısmen geçirimli özellikte olduğu, Çıkış kısmında ise çok çatlaklı, kırıklı, orta derece ayrışmış ve zayıf kaya nitelikli kısmen geçirimli bir yapı ile karşılaşılacağı görülmektedir. Bu yapıya göre yukarıda önerilen tahkimat ve tedbirlerin alınması gereklidir. Zeminin en kısa sürede hava ile teması kesilmelidir. Yer yer çatlaklardan ve geçirimli birimlerden gelecek olan yeraltı suyu akımlarının tahliyesi için tedbirli davranılmalıdır. 174,75 kotundan 71,15m lik yaklaşım kanalıyla 3.50 mlik derivasyon tüneline alınan su 404,50 m uzunluktaki tünel ile 170,55 kotuna derive edilecektir. Mansap batardosu üst kotu yaklaşık derivasyon tünelinin üst kotu olacak şekilde 180,00 m olup uzunluk 76,79 m dir. Batardoların üstleri inşaat sırasında ulaşım yolu olarak kullanılacak olması nedeni ile 6,00 m olarak planlanmıştır. Tünel patlatmalarında delikler, özellikle kesme bölgesinde birbirine çok yakın delinmektedir. Gerekli önlemler alındığı takdirde; Birbirine yakın deliklerde bir önceki sırada patlayan delik, bir sonraki sırada patlatması gereken deliği, siyaret patlaması yolu ile ateşleyebilmektedir. Pratikte bir tünelde, kesit genişliğinin 2/3 ünden fazla ilerleme hedeflenmemesi gerekir. Çevreye verilen sarsıntı açısından bir sınırlandırma söz konusu ise, yine patlayıcı maddeyi azaltmak amacı ile ilerleme gereğinden kısa tutulabilir. Tünel kazısında, delmepatlatma, yükleme, taşıma ve destekleme fazlarının eşgüdümü açısından ilerleme boyu sınırlandırılabilir. Tünel patlatmalarında kesit alanı yaklaşık 10 m 2 alındığında bu alanda açılabilecek 40 mm çapında delik sayısı ortalama 20 adet olacaktır. Tünel patlatmalarında yeraltı suyuna rastlanması durumunda gerekli drenaj, iksa ve enjeksiyon uygulamalarıyla gerekli önlemler alınacaktır. Tünelin inşaatı esnasında boşalım verecek yer altı suları, tünel tabanı kenarlarında açılan hendeklerle (drenaj kanalları ile) tünel giriş ve çıkışına yapılacak çökeltim havuzlarına verilecek, çökeltim havuzlarından da Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde belirtilen deşarj standartları sağlandıktan sonra derelere deşarj edilecektir. Çökeltim havuzları, tünelin boyutuna ve jeolojik özelliklerine bağlı olarak, tünelde oluşacak yer altı sularını karşılayabilecek uygun boyutlarda ve gözlerde inşaata esas uygulama projelerinin hazırlanması sırasında boyutlandırılacaktır. V.1.6. Derivasyon (Baraj inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) ve arazi kazanmak amacıyla veya diğer nedenlerle herhangi bir su ortamında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat, vb işlemler ile bunların nerelerde yapılacağı, ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler Proje kapsamında baraj alanında dere sularının en kısa zamanda derive edilerek baraj yerinin kuruya alınması için derivasyon tüneli inşa edilecektir. Yapılması planlanan derivasyon tüneli genel özellikleri Bölüm V.1.6. da verilmektedir. Proje kapsamında baraj yerlerini kuruya alabilmek için derivasyon tüneli ve memba batardosu dışında başka bir tesis inşa edilmeyecektir

188 Proje kapsamında yapılacak derivasyon tesisleri için gerekli beton ihtiyacı proje kapsamında işletilecek olan hazır beton santrallerinden, batardolar için ihtiyaç duyulacak dolgu malzemesi proje kapsamında ihtiyaç duyulacak malzeme ocaklarından karşılanacaktır. V.1.7. Baraj İnşaatı Süresince Akarsu Yatağının Derive Edilmesi Kapsamında Dere Yatağının Kuru Kalmaması, Canlı Hayatın Devamlılığının Sağlanması Amacıyla Alınacak Önlemler Derivasyon işlemleri sırasında Savrun Deresinde suyun akış aşağıya aktarılması aşamasında kısmi bir bulanıklık olacaktır. Baraj inşaatı aşamasında meydana gelecek olumsuz etkilerden sucul flora-faunanın etkilenmemesi için suyun en az olduğu dönemde derivasyon işlemi yapılacak ve inşaat aşamasında derede daimi olarak suyun akması sağlanacaktır. V.1.8. Taşkın Önleme Ve Drenaj ile İlgili işlemlerin Nerelerde Nasıl Yapılacağı, (Barajın inşası Sırasında Söz Konusu Tesise Ait Sanat Yapılarının Taşkından Korunması İçin Gerekli Tedbirler Alınmalıdır. 09 Eylül 2006 tarih ve sayılı "Dere Yatakları Ve Taşkınlar" Adı İle Yayınlanan 2006/27 Başbakanlık Genelgesine Hassasiyetle Uyularak Çalışmaların Yürütülmesi) Proje Taşkın Durumu Proje yağış alanının iklim özelliklerine göre, kış aylarında düşen yağışların akışa geçme oranları diğer mevsimlere göre daha yüksektir. Yörede taşkınlar genellikle Ocak, Mart ve Mayıs aylarında gerçekleşmektedir. Taşkınlar yağmur akışından oluşmaktadır. Kadirli ilçesi 2008 nolu EİE İstasyonu, Yıllık ekstrem ve ortalama akımlarına göre 277 m 3 /s dir taşkınının ise 159 m 3 /s dir. Dere yatağının taşkına neden olmaksızın geçirebileceği azami su miktarı (emniyetli yatak kapasitesi) 150 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Taşkın tekerrürleri ise, 2008 nolu istasyonun yılda anlık maksimum debilerinin Kolmogorov-Simirnof testi ile hidrolojik çalışmalarda belirlenmiştir. Tablo 80 de Taşkın sahasında taşkın yinelenme süresi ve olasılıkları verilmiştir; Q(m3/s) Q =616,3 m 3 /s V = 33,6 hm 3 Q 1000 = 469,5 m 3 /s V 1000 = 26,1 hm 3 Q 500 = 425,3 m 3 /s T(Saat) Şekil 39.Savrun Barajı Değişik Yinelenmeli Taşkın Hidrografları

189 Tablo 80. Taşkın Sahasında Taşkın Yinelenme Süresi ve Olasılıkları Debi ( Q) m 3 Yinelenme Süresi ( N /s ) Yinelenme Olasılığı % (1/N ) 140,2 2 0, ,3 5,0 0, ,2 10,0 0, ,8 25,0 0, ,3 50,0 0, ,3 100,0 0,010 Taşkın Önleme Proje kapsamında barajının inşası süresince inşaat sahası, memba batardosu ve derivasyon tünelinden oluşan derivasyon sistemi vasıtası ile taşkınlıklardan korunacaktır. Memba batardoları inşa edilirken feyezan durumlarına dikkat edilecektir. Taşkınlardan korunmak ve tehlike anında baraj gölündeki suyu kısa zamanda boşaltmak amacıyla planlanan dipsavak ve dolusavak yapılarının hesaplarında uzun süreli akım değerleri ile proje taşkın debileri göz önüne alınmış olup, herhangi bir taşkın problemi söz konusu değildir. Proje inşaat ve işletme aşamasında tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan 2006/27 sayılı genelge hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Kum-Çakıl (Geçirimli) Malzeme Ocağı Sahası Taşkın Önleme Proje kapsamında işletilmesi planlanan Kum-Çakıl malzeme ocağı yaz kış akış gösteren Savrun Çayı üzerinde yer almaktadır. Aşırı yağışlar sonucu muhtemel taşkın ve su baskınlarında ocak sahalarının etkilenmemesi için çalışan bölge çevresinde küçük eğimler oluşturmak suretiyle ocak alanının su ile dolması engellenecektir. Ayrıca fırtınalı ve yağmurlu havalarda herhangi bir faaliyet yapılmayacaktır. Ocak sahasının çevresinde gerekli eğimler ve yağmur suyu drenaj kanalları oluşturulacaktır. V.1.9. Proje Kapsamında Açılacak Olan Kaya, Taşocağı, Kum Ocağı, Kil Ocağı Gibi Malzeme Ocaklarının Sayısı, Ocakların Alan Büyüklükleri, Kapasiteleri, İşletme Alan Büyüklükleri, Kapladıkları Alan, Nakliye Güzergahları Ve Ayrı Ayrı Koordinatları, Yıllara Bağlı Planlanan Üretim Miktarları, İş Akım Şeması, Uygulanacak Üretim Yöntemleri, Basamak Yüksekliği, Genişliği, Şev Açısı, Basamak Sayısı, Ocakların Başlangıç Ve Nihai Durumlarının İmalat Haritaları Üzerinde Gösterimi Baraj ve diğer ünitelerin inşası için geçirimli (kum-çakıl), geçirimsiz (kil) ve kaya malzemenin temini amacıyla 1 adet geçirimli,1 adet geçirimsiz ve 1 adet kaya malzeme ocağı olmak üzere proje kapsamında toplam 3 adet malzeme ocağı işletilecektir. Malzeme ocaklarının yeri EK-2'de verilen 1/ Ölçekli Topoğrafik Haritada işlenmiştir. Proje kapsamında yer alan ünitelerin inşaatında kullanılacak olan betonun temini amacıyla bir adet hazır beton tesisi kurulacaktır. Bunun yanında kaya malzeme ocağından üretilecek olan malzemenin kırılıp elenmesi için kırma-eleme tesisinin işletilmesi planlanmaktadır. Kırma-Eleme tesisine ilişkin bilgiler Bölüm V.1.12 de ve Beton santraline ilişkin bilgiler Bölüm V.1.13'de verilmiştir. Savrun Barajı projesi kapsamında yer alan ünitelerin inşası için ihtiyaç duyulacak yaklaşık malzeme cins ve miktarları şöyledir;

190 Kil = m 3 Kaya + Kaya Ufağı+ Riprap = m 3 Kum-Çakıl + Beton Agregası = m 3 Ayrıca proje kapsamında kayalık zeminlerde yapılacak kazı malzemelerinden uygun olanları, dolgu malzemesi (riprap) olarak proje kapsamında kullanılması planlanmaktadır. Proje kapsamında işletilecek olan Kaya malzeme ocağı (II-A maden grubu) için Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne, Geçirimli Malzeme ocağı (I-B maden grubu) için İl Özel idaresine başvurularak Hammadde Üretim İzni Başvuruları yapılacak ve gerekli izinler alınacaktır. Geçirimsiz malzeme ocağı (I-B maden grubu) baraj rezervuar alanında kaldığı için hammadde üretim iznine ihtiyaç duyulmamaktadır. Malzeme ocaklarında üretime başlanmadan önce Osmaniye İl Özel İdaresine başvurularak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır tarih ve sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik Ek-2, Madde 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar. ve Madde 2.17 Patlayıcı veya alev püskürtücü kullanılan taş ocakları hükümleri gereğince kaya malzeme ocağı için ve A-Kil ocağı için Çevre İzni alınacaktır. Ayrıca; proje kapsamında işletilecek olan kaya, geçirimli ve Geçirimsiz malzeme ocakları; Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında Ek-2 de (Madde 1.3.) Taş ocakları, açık ocak madenciliği, patlatma yapılarak maden çıkarılan ocaklar ) kapsamında yer alan faaliyetlerden olduğu için; Ek-2 izin belgesi için müracaat formu doldurularak Orman ve Su İşleri Bakanlığı 7. (Osmaniye) Bölge Müdürlüğü'ne müracaat yapılarak gerekli izin belgesi alınacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan malzeme ocaklarına ilişkin bilgiler aşağıda verilmiştir. 1) B-GEÇİRİMLİ (KUM ÇAKIL) MALZEME OCAĞI Ocak Yeri B-Geçirimli malzeme alanı gölet aks yerinin yaklaşık 7400 m güneyinde ve Savrun Çayı nın sağ ve sol sahilinde yer almaktadır. Malzeme alanına en yakın yerleşim yeri Durukanlar mahallesine bağlı konutlardır. B-Geçirimli malzeme ocağı koordinatları Tablo 80 de verilmiş olup, EK-2 de verilen Genel Vaziyet Planında ocak yeri işaretlenmiştir. Mülkiyeti Malzeme Alanın dereye yakın kesimleri hazine arazisi olup, kamulaştırma sorunu yoktur. Dereden uzaklaşıldıkça şahıs mülkiyetindeki tarım alanları yer almaktadır

191 Nakliye Yolu Güzergahı B-Geçirimli malzeme ocağı barajı aks yerine 7386 m taşıma mesafesinde olup, Yolun m si asfalt, kalan 646 m si ham yoldur. Yolun ıslah edilmesi planlanmaktadır. Malzeme alanına her mevsim ulaşım müsaittir. Ocak sahasından Baraj sahasına ulaşımda kullanılacak yol güzergâhı EK-2 de verilen 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde işaretlenmiştir. Ocak sahasından baraj aks yerine ulaşımda kullanılacak nakliye yolu güzergâhında köy evlerinden geçmektedir. Bu nedenle nakliye aşamasında kamyonların üzeri kapalı olacak ve kamyonlara hız sınırlaması getirilecektir. Nakliye yolu güzergâhı arazözle belirli periyotlarda sulanacaktır. Nakliye aşamasında civardaki tarım arazilerine ve evlere zarar verilmeyecektir. Kapladığı Alan B-Geçirimli malzeme ocağı yaklaşık m 2 (14,61 ha) alan kaplamaktadır. Malzeme ocağına ilişkin koordinatlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 81. B Geçirimli Malzeme Ocağı Koordinatları (UTM 6 0 ) Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) Alan m 2 Proje kapsamında kullanılacak olan B-Geçirimli malzeme ocağının etrafı beton poligon taşları ile çevrilecek ve ocak sahası dışında malzeme alınmayacaktır. Üretim Planı Ocak sahası üzerinde 0,50 m'lik bitkisel toprak örtü tabakası bulunmaktadır. Üretime paralel olarak ocak sahasında öncelikle bitkisel toprak tabakası sıyrılacak ve ocak alanı içerisinde yer alacak bitkisel toprak depolama alanında geçici olarak depolanacaktır. Bitkisel toprak daha sonra proje kapsamında yapılacak peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı olarak kullanılacaktır. Bitkisel toprak sıyırma çalışmaları üretime paralel yapılacaktır. Ocak sahasından bitkisel toprak sıyrıldıktan sonra yaklaşık 2 m derinliğinde geçirimli malzeme ekskavatör yardımıyla alınacak ve kamyonlara yüklenerek Baraj alanına taşınacaktır. Üretimde patlatma yapılmayacaktır. Üretim sırasında bir basamak oluşturulacak olup, basamak yüksekliği yaklaşık 1-1,5 m, basamak genişliği m olacak şekilde

192 ocak dizaynı oluşturulacaktır. Kazı şevleri o olacak şekilde olacağı öngörülmektedir. B-Geçirimli malzeme ocağına ait imalat haritası EK-11 de verilmiştir. B-Geçirimli malzeme ocağına ilişkin İş Akış Şeması Şekil 40 da verilmiştir. B-Geçirimli (Kum-Çakıl) malzeme ocağının işletilmesi aşamasında tarih ve sayılı R.G de yayımlanarak yürürlüğe giren Kum Çakıl ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi ve Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Ayrıca söz konu malzeme ocağı için; Kum Çakıl ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi ve Kontrolü Yönetmeliği nin Ek-1 de formatı verilen Çevre Yönetim Planı hazırlanmıştır. Çevre Yönetim Planı EK-16 olarak verilmiştir. Gürültü Malzeme Ocağı Sahasındaki Bitkisel Toprağın Sıyrılması Toz Gürültü Malzemenin Dere Yatağından Çıkarılması Toz Gürültü Malzemenin Kamyonlara Yüklenmesi Toz Gürültü Malzemenin Baraj inşaat alanına Taşınması Toz Gürültü Malzemenin Baraj Dolgusunda Geçirimli Dolgu Malzemesi Olarak Kullanılması Toz Şekil 40. B-Geçirimli (Kum-Çakıl) Malzeme Ocakları İş Akış Şeması Kapasitesi Baraj inşaatı kapsamında toplam geçirimli malzeme ihtiyacı yaklaşık m 3 dür. Proje kapsamında 4 yıl işletilecek olan B-Geçirimli malzemenin yoğunluğu yaklaşık d=1,9 ton/m 3 (planlama raporu deney sonuçları dikkate alınmıştır) olarak alınarak, malzeme ocağına ilişkin üretim bilgileri aşağıda verilmiştir. Toplam Üretim Miktarı : m 3 = ton Yıllık Üretim Miktarı : ton Aylık Üretim Miktarı : ton Günlük Üretim Miktarı : 274 ton Saatlik Üretim Miktarı : 27,4 ton Çalışma Süreleri :Toplam 4 yıl, Yıl/10 ay, Yıl/260 gün, Ay/ 26 gün, gün/10 saat Malzeme alanı 2,00 m kazı ile m 3 malzeme temin edilebilir kapasitededir

193 Çalışacak Personel Sayısı ve Kullanılacak Ekipman Listesi B-Geçirimli malzeme ocağında üretim işlemleri sırasında 1 adet Ekskavatör, 2 adet Kamyon, 1 arazöz ve 1 adet yükleyici kullanılacaktır. B-Geçirimli malzeme ocağının işletilmesi aşamasında 5 personelin çalıştırılması planlanmaktadır. Malzemenin Özelliği Malzeme alanında 7 adet araştırma gözlem çukuru açılmıştır. 4 adet Örnek alınarak laboratuvara gönderilmiştir. Malzeme GW niteliğindedir. Alanda açılan çukurlarda genelde 1,5 m derinlikten sonra yeraltı suyu çıkmakta ve çukur açımı imkânsızlaşmaktadır. Malzemenin 7,5 cm üzerindeki blok oranı %25-35 oranındadır. Malzeme alanının ortalama elek analizi dağılımı; % 5,43 İnce malzeme (kil ve silt), % 20,42 Kum,% 48,83 Çakıl, % 25,32 Taş tır 2) A-GEÇİRİMSİZ (KİL) MALZEME OCAĞI Ocak Yeri Malzeme ocağı Baraj ekseni memba tarafında, kuzeyde, göl alanı içerisinde ve baraj eksen yerine 2300 m mesafede yer almaktadır. Malzeme ocağına en yakın yerleşim yeri Kocaboğalar mahallesine bağlı konutlardır. Ocak sahasının tamamı baraj rezervuar alanında kalmaktadır. A-Geçirimsiz malzeme ocağı koordinatları Tablo 82 de verilmiş olup, EK-2 de verilen Genel Vaziyet Planında ocak yeri işaretlenmiştir. Mülkiyeti Malzeme alanı tapulu tarım arazilerinden meydana gelmektedir. Ancak baraj rezervuar alanında kalan tapulu tarım alanları kamulaştırılacağı için ocak sahası için tekrar kamulaştırma yapılmayacaktır. Nakliye Yolu Güzergâhı Malzeme ocağından baraj aksına ulaşım 1900 m stabilize yol, 400 m ham yol ile sağlanmaktadır. Yolun iyileştirilmesi planlanmaktadır. Ocak sahasından Baraj sahasına ulaşımda kullanılacak yol güzergâhı EK-2 de verilen 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde işaretlenmiştir. Ocak sahasından baraj aks yerine ulaşımda kullanılacak nakliye yolu, herhangi bir yerleşim yerinden geçmemektedir. Kapladığı Alan A-Geçirimsiz malzeme ocağı yaklaşık m 2 (11,13 ha) alan kaplamaktadır. Tablo 82. A Geçirimsiz Malzeme Ocağı Koordinatları (UTM 6 0 ) Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı)

194 Alan m 2 Üretim Planı Ocak sahası üzerinde 20 cm'lik bitkisel toprak örtü tabakası bulunmaktadır. Üretime paralel olarak ocak sahasında öncelikle bitkisel toprak tabakası sıyrılacak ve ocak alanı içerisinde yer alacak bitkisel toprak depolama alanında geçici olarak depolanacaktır. Bitkisel toprak daha sonra proje bitimine yakın peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı olarak kullanılacaktır. Ocak sahasından bitkisel toprak sıyrıldıktan sonra 1-1,5 m derinliğinde geçirimsiz malzeme ekskavatör yardımıyla alınacak ve kamyonlara yüklenerek Baraj alanına taşınacaktır. Üretimde patlatma yapılmayacaktır. Üretim sırasında bir basamak oluşturulacak olup, basamak yüksekliği yaklaşık 1-1,5 m, basamak genişliği m olacak şekilde ocak dizaynı oluşturulacaktır. Kazı şevleri o olacak şekilde planlanmıştır. A- Geçirimsiz malzeme ocağına ait imalat haritası EK-11 de verilmiştir. A-Geçirimsiz malzeme ocağına ilişkin İş Akış Şeması Şekil 41'de verilmiştir. Proje kapsamında kullanılacak olan geçirimsiz malzeme ocağının etrafı beton poligon taşları ile çevrilecek ve ocak sahası dışında malzeme alınmayacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan A-Geçirimsiz Malzeme Ocağı alanı göl alanında kalmaktadır. Bu nedenle tarih ve sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, orman sayılan alanlar, tarım veya mera alanları, (Mülga ibare:rg-27/9/ ) ( )su kaynaklarının korunması ile ilgili mevzuata uyulması şartı ile baraj ve gölet projelerinde rezervuar altında kalacak alanlar dışındaki madencilik faaliyetleri, malzeme ve toprak temini için arazide yapılan kazılar, dökümler ve doğaya bırakılan atıklarla bozulan doğal yapının yeniden kazanılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar maddesi gereği doğaya yeniden kazandırma planı hazırlanmamıştır

195 Bitkisel Toprağın Sıyrılması Bitkisel Toprak Depolama Alanına Nakli Toz Gürültü Toz Malzemesinin Ocaktan Çıkarılması Toz Gürültü Bitkisel Toprak Depolama Malzemesinin Kamyonlara Yüklenmesi Toz Gürültü Malzemesinin Baraj Gövde ve Batardolara Taşınması Şekil 41. Geçirimsiz (Kil) Malzeme Ocağı İş Akım Şeması Kapasitesi Baraj inşaatı kapsamında toplam geçirimli malzeme ihtiyacı yaklaşık m 3 dür. Proje kapsamında 4 yıl işletilecek olan Geçirimsiz malzemenin yoğunluğu yaklaşık d=2,1 ton/m 3 (planlama raporu deney sonuçları dikkate alınmıştır) olarak alınarak, malzeme ocağına ilişkin üretim bilgileri aşağıda verilmiştir. Toplam Üretim Miktarı Yıllık Üretim Miktarı Aylık Üretim Miktarı Günlük Üretim Miktarı Saatlik Üretim Miktarı Çalışma Süreleri gün/10 saat : m 3 = ton : ton : 6300 ton : 242,3 ton : 24,23 ton :Toplam 4 yıl, Yıl/10 ay, Yıl/260 gün, Ay/ 26 gün, Çalışacak Personel Sayısı ve Kullanılacak Ekipman Listesi A-Geçirimsiz malzeme ocağında üretim işlemleri sırasında 1 adet Ekskavatör, 1 adet Kamyon, 1 adet yükleyici ve 1 adet arazöz kullanılacaktır. A-Geçirimsiz malzeme ocağının işletilmesi aşamasında 4 personelin çalıştırılması planlanmaktadır. Malzemenin Özelliği Sahada 8 adet gözlem çukuru açılmıştır. Alınan örnekte özgül ağırlık; 2,51 gr/cm 3, Likit limit; %41,0, plastik limit;%15,0, doğal su içeriği;10,6 22,2, optimum su içeriği 14,2, permeabilite; 9,7*10-6 cm/s, kohezyon c;55,62 knm 2, içsel sürtünme açısı Φ=23 0 derecedir. Elastisite modülü 1,63 kg/cm 2, serbest basınç mukavemeti 10,71 kg/cm 2, maksimum kuru birim hacim ağırlığı 1,62 gr/cm 3 olup, malzeme CI niteliğindedir. Sahadaki malzemenin ortalama değerleri % 23,30 çakıl, % 12,30 kum, % 64,40 silt ve kil bulunmuştur

196 3) KAYA-1 MALZEME OCAĞI Ocak Yeri Malzeme sahası gölet Aks yerinin memba tarafında aks yerine kuş uçuşu 4 km uzaklıkta Süleymanlı köyü Kavramalar Mahallesi doğusunda Jura-Kretase yaşlı kireçtaşlarıdır. Kaya-1 malzeme ocağı koordinatları Tablo 83 de verilmiş olup, ocak yeri EK-2 de verilen Genel Vaziyet Planında işaretlenmiştir. Alandan üç adet kaya örneği alınmıştır. Laboratuvar sonuçlarına göre özgül ağırlık 2,755-2,714 gr/cm 3, su emme %0,3-0,7, Los Angeles aşınma kaybı 100 devirde %4,1-5,5, 500 devirde 15,3-20,0, Magnezyum sülfat ile don kaybı %5,1-11,3 olup, kullanıma uygun bulunmaktadır. Malzeme alanı 30 m lik kazı ile m³ kaya malzemesi alınabilecek rezerv miktarına sahiptir. Mülkiyeti Malzeme alanının tamamı hazine arazisidir. Nakliye Yolu Güzergâhı Malzeme alanı gölet aksına m uzaklıktadır. Yolun m si stabilizeyol, kalan 566 m si ham yoldur. Yolun iyileştirilmesi planlanmaktadır. Ocak sahasına ulaşımda kullanılacak yol güzergâhı EK-2 de verilen 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde işaretlenmiştir. Ocak sahasından baraj sahasına ulaşımda kullanılacak nakliye yolu üzerinde herhangi bir yerleşim bulunmamaktadır. Kapladığı Alan Kaya-1 malzeme ocağı yaklaşık m 2 (20 ha) alan kaplamakta olup, malzeme ocağına ilişkin koordinatlar Tablo 83 de verilmiştir. Tablo 83. Kaya-1 Malzeme Ocağı Koordinatları (UTM 6 0 ) Nokta No Y(Sağa) X(Yukarı) Alan m

197 Üretim Planı Kaya malzeme ocağında üretim faaliyetleri, açık işletme yöntemiyle gerçekleştirilecektir. Kaya malzeme ocak alanında yer yer bitkisel toprak örtüsü bulunmamaktadır. Ocak alanında yer alan bitkisel toprak örtüsü üretim işlemlerine paralel olarak yüzeyden sıyrılacaktır. Daha sonra ocaktan malzemenin çıkarılabilmesi için delme ve patlatma yapılacaktır. Delici ile kaya kütlesi üzerinde delikler açılacak ve daha sonra açılan deliklere patlayıcılar yerleştirilerek gerekli güvenlik önlemleri alındıktan sonra patlatma işlemi yapılacaktır. Delme-patlama yönteminde bir veya birden fazla sıralı delikler açılarak patlayıcılarla doldurulup ve ateşleme yapılacaktır. Kaya Ocağında uygulanacak üretime ilişkin iş akım şeması Şekil 42'de verilmiştir. Üretim sırasında; 4 basamak oluşturulacağı, basamakların yüksekliğinin 10 m, genişliğinin ise araçların rahat hareket edebileceği şekilde m civarında olacağı ön görülmektedir. Basamak şevleri olacak şekilde ayarlanacaktır. Kaya-1 ocağına ilişkin imalat (üretim) haritası EK-11 de verilmiştir. Proje kapsamında işletilecek olan Kaya-1 Malzeme Ocağı na ait rehabilitasyon projesi hazırlamış ve EK- 17 olarak sunulmuştur. Ocakta üretime başlanmadan önce Osmaniye İl Özel İdaresine başvurularak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı alınacaktır tarih ve sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik Ek-2, Madde 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar. ve Madde 2.17 Patlayıcı veya alev püskürtücü kullanılan taş ocakları. hükümleri gereğince kaya malzeme ocağı için Çevre İzni alınacaktır. Ayrıca; proje kapsamında işletilecek olan kaya malzeme ocağı; Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında Ek-2 de (Madde 1.3.) Taş ocakları, açık ocak madenciliği, patlatma yapılarak maden çıkarılan ocaklar ) kapsamında yer alan faaliyetlerden olduğu için; Ek-2 izin belgesi için müracaat formu doldurularak Orman ve Su İşleri Bakanlığı 7. (Osmaniye) Bölge Müdürlüğü'ne müracaat yapılarak gerekli izin belgesi alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak olan kaya ocağının etrafı beton poligon taşları ile çevrilecek ve ocak sahası dışında malzeme alınmayacaktır

198 Ocaktan Bitkisel Toprağın Sıyrılması ve Ocak sahası İçerisinde Bitkisel Toprak İçin Ayrılan Depolama Alanında Geçici Depolanması Gürültü, Toz Deliklerin Delinmesi Gürültü Deliklerin Patlayıcı Madde İle Doldurulması Patlatma Gürültü, Toz Madenin Ekskavatör İle Alınması ve Kamyonlara Yüklenmesi Kırmataş Elde Edilmesi Malzemenin Dolgu Malzemesi Olarak Kullanılması Durumunda Malzemenin Kırma-Eleme Tesisine Taşınması Dolgu Malzemesi Olarak Kullanılmak Üzere İlgili Yapı Yerine Malzemenin Taşınması Gürültü, Toz Şekil 42. Kaya Malzeme Ocağına İlişkin İş Akış Şeması Kapasitesi Baraj inşaatı kapsamında toplam kaya malzeme ihtiyacı yaklaşık m 3 dür. Proje kapsamında 4 yıl işletilecek olan Kaya malzemenin yoğunluğu yaklaşık d=2,7 gr/cm 3 (planlama raporu deney sonuçları dikkate alınmıştır) olarak alınarak, malzeme ocağına ilişkin üretim bilgileri aşağıda verilmiştir. Toplam Üretim Miktarı Yıllık Üretim Miktarı Aylık Üretim Miktarı Günlük Üretim Miktarı Saatlik Üretim Miktarı Çalışma Süreleri gün/10 saat : m 3 = ton : ton : ton : 4060,4 ton : 406,04 ton :Toplam 4 yıl, Yıl/10 ay, Yıl/260 gün, Ay/ 26 gün, Çalışacak Personel Sayısı ve Kullanılacak Ekipman Listesi Kaya-1 malzeme ocağında üretim işlemleri sırasında 2 adet Ekskavatör, 11 adet Kamyon ve 1 adet yükleyici, 1 adet arazöz, 1 adet kompresör ve 1 adet kaya delici

199 kullanılacaktır. Kaya malzeme ocağının işletilmesi aşamasında 16 personelin çalıştırılması planlanmaktadır. Malzemenin Özelliği Kaya Malzeme Andırın Formasyonu içerisinde yer alan Jura-Kretase yaşlı kireçtaşlarıdır. Kireçtaşlarının batı kenarı faylanma ile sınırlanmıştır. Alandan üç adet kaya örneği alınmıştır. Laboratuvar sonuçlarına göre özgül ağırlık 2,755-2,714 gr/cm 3, su emme %0,3-0,7, Los Angeles aşınma kaybı 100 devirde %4,1-5,5, 500 devirde 15,3-20,0, Magnezyum sülfat ile don kaybı %5,1-11,3 olup, kullanıma uygun bulunmaktadır. V Malzeme Ocaklarında Patlatma İşleminin Ne Şekilde Yapılacağının Açıklanması, Patlatma Paterni, Bir Atımda Kullanılacak Patlayıcı Madde Miktarı, Taşınması, Depolanmaları Ve Kullanımları, Hava Şoku Ve Kaya Fırlamaları Hesaplarının Yapılarak Etkilerinin Değerlendirilmesi Patlayıcı maddelerin yerleştirileceği delikler vagon-drill ile delinecektir. Deliklerin delinmesine müteakip, açılmış olan bu deliklere patlayıcı maddeler ile elektrik kapsülü ve ateşleme kabloları yerleştirilecektir. Patlatma sırasında ortaya çıkabilecek etkilere karşı; Kapsül kablolarına ilave edilecek uzatma kablolarının bağlantıları itina ile yapılacak ve izole bantla iyi bir şekilde izole edilecektir. Yemleyici dinamitin kartuşları kablo ile bir demet şeklinde bağlanacak ve bu demet, kablo yardımı ile sarkıtılarak indirilecektir. Sıkılama sırasında elektrik kablolarının zedelenmemesine dikkat edilecektir. Patlatmanın Yapılması: Patlayıcı maddelerin ve patlatma için yardımcı elamanların yerleştirilmesinden sonra patlatma işlemi gerçekleştirilecektir. Patlatma öncesi ve patlatma sonrasında; Ateşleme devresi kabloları manyetoya bağlanmadan önce devrenin direnç kontrolü yapılacaktır. Ateşleme yapmadan önce siren ile alarm verilecek ve ayrıca flamalı gözcüler önemli noktalara dikilecektir. Ateşleme kablosu uygun bir uzaklıktaki ateşleme cebine kadar uzatılarak vakit geçirmeden ateşleme yapılacaktır. Yağışlı havalarda statik elektrik tehlikesi göz önüne alınarak gerektiğinde ateşlemeden vazgeçilecektir. Ateşleme sahasına yetkililerden başkası girmeyecektir. Patlatma işlemi uzman kişiler tarafından yapılacaktır

200 Patlayıcı maddeler ateşleme yerine özel bir araçta getirilecek, dinamit ve kapsüller ayrı ayrı araçlarda nakledilecektir. Patlamayan delikler için gereken emniyet tedbirleri alınacak ve usulüne uygun olarak zararsız hale getirilecektir. Ateşleme yapıldıktan sonra ateşleme bölgesi sorumlu kişiler tarafından kontrol edilecek ve iş makinelerini tehlikeye sokacak bloklar, basamak şevinde askıda kalmış ise gerekli önlemler alınacaktır. Kaya Malzeme Ocağında gerçekleştirilecek kademeli çalışma yöntemi ve yol bağlantıları perspektif görünümü Şekil 43 de ve kademeli çalışmanın yandan görünümü Şekil 44 de verilmiştir. 2. Kademe Yolu 2. Kademe Sahası 1. Kademe Yolu 1. Kademe Sahası Şekil 43. Kademeli Çalışma Yöntemi Ve Yol Bağlantıları Perspektif Görünümü Ayna tabanı Yol ve rampa genişliği Basamak Basamak tepesi Basamak aynası Basamak şev açısı Eklem Ocak tabanı Basamak yüksekliği Tabaka düzlemi Genel ocak eğim açısı Taban taşı yapısı Şekil 44. Kademeli Çalışmanın Yandan Görünümü Sahada yapılacak olan patlatma dizaynı aşağıda verilmiştir

201 2 m 2 m H K u d Şekil 45. Patlatma Dizaynı H(Delik boyu)=10,873 m K(Basamak yüksekliği)=10 m U(Delik taban payı)=87,3 cm Delik aralığı=2 m Delik Çapı (d)= 89 mm 9 cm Patlatma İçin Gerekli Patlayıcı Madde Hesabı Delik Çapı :9 cm Delik Boyu :10,873 m Delik Alanı :(9/2) 2 x 3,14=63,585 cm 2 Basamak Yüksekliği : 10 m Delik Hacmi :63,585 cm 2 x 1087,3 cm =69136 cm 3 Delik boyunun 1/3 lük kısmına sıkılama malzemesi, kalan 2/3 lük kısmına ise ANFO konulacaktır. ANFO Hacmi :69136 cm 3 x 2/3=46091 cm 3 ANFO Yoğunluğu :0,8 gr/ cm 3 ANFO Miktarı (gr/delik):0,8 gr/ cm 3 x cm 3 =36872,80 gr=36,87 kg/delik Bir Patlatmadan Alınacak Malzeme Miktarı Patlatma öncesi delinecek olan delikler arası mesafe 2 metre, delik derinliği ise 10,873 m olacaktır. Buna göre bir delikten alınabilecek malzeme miktarı; 2 m x 2 m x 10,873 m =43,49 m 3 Bir patlatmada maksimum 150 adet delik delineceği öngörülmektedir. Buna göre bir patlatmadan alınacak malzeme miktarı: 43,49 m 3 x 150 delik=6523,5 m 3 => 6523,5 m 3 x 2,7 ton/m 3 =17613,45 ton ton

202 Bir patlatmada maksimum 150 adet delinerek ortalama ton kireçtaşı patlatma ile yerinden sökülecektir. Bir delikte 36,87 kg ANFO kullanılacaktır. Bir patlatmada maksimum 150 adet delik delineceğinden; Bir patlatmadaki ANFO miktarı: 36,87 kg/1 delik x 150 delik=5530,5 kg ANFO kullanılacaktır. 1 yılda yapılacak patlatma sayısı=yıllık üretim (ton) /bir patlatmada alınacak malzeme miktarı Yıllık üretim miktarı: ton, Bir patlatmada alınacak malzeme miktarı: ton / =59,93 60 Yılda toplam 16 adet patlatma yapılacaktır. Buna göre; Yıllık ANFO ihtiyacı: 5530,5 kg x 60= kg 331,830 ton ANFO ihtiyacı olacaktır. Cinsi Tablo 84.Patlayıcı Madde Tüketim Miktarları Bir Delik İçin Patlayıcı Miktarı Amonyum Nitrat 36,87 kg 5530,5 kg DYNEX Emülsiyon Jelatinit 1 adet 150 adet Elektrikli Kapsül 1 adet 150 adet Ateşleme Kablosu m Bir Patlatmada (150 delik) Kullanılan Patlayıcı Miktarı Yapılan patlatma dizaynına göre yılda toplam 60 adet patlatma yapılacak olup, yılda ortalama 4-5 günde 1 kez patlatma yapılacaktır. Patlatmanın yapılacağı gün ve saat en yakın yerleşim merkezi halkına önceden haber verilecektir. Delikler şeş-beş (şaşırtmalı) sistemine göre delinecek, sarsıntıların azaltılmasını sağlamak için gecikmeli ateşleme sistemi kullanılacaktır. Patlatma öncesi gerekli güvenlik önlemleri alınarak Jandarma kontrolünde yapılacaktır. Sorumlu kişi tarafından ateşleme yapıldıktan sonra, ateşleme alanı yine sorumlu kişiler tarafından kontrol edilerek iş makinelerinin ve can güvenliğini tehlikeye sokacak olan bloklar, askıda kalmış olan bloklar kepçe ve ekskavatör yardımı ile sabit bir alana indirgenecektir. İşletmede ihtiyaç olunan patlayıcı madde, patlatmanın yapılacağı gün şehir merkezinden getirilecektir. Saha içinde patlayıcı madde deposu bulunmayacaktır. İşletme sırasında çevre ve toplum sağlığını olumsuz etkileyecek hususlar ile yangın ve patlamalara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. Patlayıcı maddelerin getirilmesi ve kullanımında Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması Depolanması Satışı Yapılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na ilişkin tarih ve sayılı, 87/12028 karar sayılı Tüzük hükümlerine uyulacaktır

203 Kazı ve Patlatma Sırasında Maden ve Taş Ocakları İsletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük ve Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük te belirtilen hususlara kesinlikle uyulacaktır. Tablo 85.Patlatmaya İlişkin Özet Tablo Bir Delik İçin Patlayıcı Miktarı 36,87 kg Bir Patlatmada (50 delik) Kullanılan Patlayıcı Miktarı 5530,5 kg Bir Delikten Alınabilecek Malzeme Miktarı 43,49 m 3 Bir Patlatmadan Alınacak Malzeme Miktarı 6523,5 m 3 (17614 ton) Yıllık Anfo İhtiyacı kg (331,83 ton) Yıllık Patlatma Sayısı 60 adet Patlatmaya Bağlı Meydana Gelecek Hava Şoku (Vibrasyon) Patlatmalı kazı çalışmalarında patlatmanın asıl amacının kayayı kırarak gevşetmektir. Burada kırma işlemini yerine getiren şok dalgası, sağlam kayaç içerisinde sismik dalgalar şeklinde yayılmaktadır. Sismik dalgaların enerjileri tükeninceye kadar yayılmaya devam edecekleri bir gerçektir. Enerji sönmesinin iki nedeni vardır. Bunlardan birincisi kaya yapısının gerek fiziksel, gerekse jeolojik olarak gösterdiği direnç, ikincisi ise geometrik olarak sismik dalganın kaynağından uzaklaştıkça daha geniş bir alana yayılmasıdır. Bu enerji, patlatma kaynağından uzaklaşarak sönümleninceye kadar uzun bir mesafe kat edecektir. Bu zaman sürecinde, kaya yapılarında ve binalarda hasarlara ve yerleşim yeri sakinlerinin tedirgin olmasına neden olabilmektedir. Buradaki çevresel problemler patlayıcı madde enerjisinin tamamının parçalanma için kullanılmadığının bir göstergesidir. Patlatmadan kaynaklanan etkiler, patlatma sırasında açığa çıkan enerjinin parçalama ve öteleme işlemlerinden arta kalan kısmının, kaya içerisinde veya atmosferdeki hareketlerinden meydana gelmektedir. Bu durum dikkate alındığında çevresel etkilerden arındırılmış bir patlatma tasarımı aynı zamanda patlayıcı enerjisinin de en iyi şekilde kullanıldığı tasarımdır. Kaya ocağında delme-patlatma yöntemi ile üretim yapıldığından, patlatmadan kaynaklanacak olan vibrasyon ortaya çıkacaktır. Patlatmadan kaynaklanabilecek olan vibrasyon hesapları ve yakın çevreye olan etkileri aşağıda verilmiştir. Kaya ocağının işletmesinde yapılacak olan patlatma sırasında anlık şarjda 36,87 kg patlayıcı maddeye ihtiyaç duyulacaktır. Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir. Devine Bağıntısı ; D v k W 16. v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (mm/sn) k= Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) D= Patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (metre) W= Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (kg) Yukarıda verilen formül ile kayaç içinde yayılan titreşim hızı olan V(mm/sn) değeri hesaplanır. Patlatmadan kaynaklı vibrasyonun en yakın bina temelinde meydana gelen titreşim hızı olan Vo (mm/sn) değeri için; Vo=(1/2V-1/5V) (Forssland, 1981)

204 Formülü kullanılarak hesaplamalar yapılabilmektedir. Devine bağıntısındaki; k katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 260 sayısına yaklaştırmaktadır. Kalker ocağında yapılacak olan patlatmada kullanılacak olan k katsayısı madenin kırıksız olduğu (en kötü şartlarda) varsayımından hareketle 260 olarak alınmıştır. Aşağıda kayalık zeminlerde yapılacak patlatma ile oluşacak vibrasyon hız değerleri hesaplanmıştır. Tablo 86. W=36,87 kg Alınarak Hesaplanan Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri k D (m) V(mm/sn) 1/5*V (mm/sn) 1/2*V (mm/sn) Vo (mm/sn) V(inç/sn) 1/5V(inç/sn) 1/2V(inç/sn) feet = m 1 libre = kg 1 inç = 25.4 mm Tabloda; V = mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı Vo= Bina temelindeki titreşim hızı Kayaç içi titreşim hızının (V) 1/2-1/5 i Vo değeri olarak kabul edilmektedir

205 Şekil 46. Patlatma Sonrası Ortaya Çıkan Titreşimin (Vo) Mesafeye Göre Yayılımı Tablo 87. Maden ve Taş Ocakları ile Benzeri Alanlarda Patlama Nedeniyle Oluşacak Titreşimlerin En Yakın Çok Hassas Kullanım Alanının Dışında Yaratacağı Zemin Titreşimlerinin İzin Verilen En Yüksek Değerleri Titreşim Frekansı (Hz) İzin Verilen En Yüksek Titreşim Hızı (Tepe Değeri-mm/s) (1 Hz- 4 Hz arasında 5 mm/s den 19 mm/s ye; 10 Hz- 30 Hz arasında 19 mm/s den 50 mm/s ye, logaritmik çizilen grafikte doğrusal olarak yükselmektedir) Patlatma sonrası oluşacak olan vibrasyon (Vo) değeri Tablo 86 olarak görüleceği üzere, 35 metrede Tarih ve Sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin madde 29 a bendine göre yönetmelik Ek- VIII deki Tablo-6 da verilen 5 mm/s değerinin altına düşmektedir. Tablo 88. Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981) Bina Türü Vo (mm/sn) a- Yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 2 b- Sıvalı briket, kerpiç, yığma tuğla evler 5 c- Betonarme binalar 10 d- Fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar Yöre yerleşim yerlerindeki en hassas yapının Tablo 87 olarak verildiği üzere b tipi binalar olduğu kabul edilirse V 0 hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir Tablo incelendiğinde 36,87 kg lık şarjın etkisi ile oluşan titreşim hızı patlatma noktasından itibaren yaklaşık 35 metreden itibaren 5 mm/sn nin altına inmektedir. Bu durumda maksimum anlık şarj (36,87 kg) ile yapılan patlatmalar sonucu oluşan vibrasyonun yerleşim birimine (Tablo 10, b tipi binalar) olumsuz etkisinin olmayacağı ortaya çıkmaktadır. Patlatma sonrası ortaya çıkacak olan vibrasyon (Vo) değeri yaklaşık 700 metre mesafede 0,0 mm/sn ye düşmektedir

206 Bu nedenle patlatma sonrası meydana gelecek olan vibrasyon değeri tarih ve sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin belirlemiş olduğu 5 m/sn altına 35 metreden itibaren düştüğünden en yakın yerleşimin vibrasyondan etkilenmesi beklenmemektedir. Ayrıca patlatma sırasında ortaya çıkacak olan titreşimi azaltmak amacıyla gecikmeli kapsül kullanılarak patlatma yapılacaktır. Binalardaki hasarların titreşim genliği yönünden incelenmesi Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. (Armac Printing Company). A K W D A = Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) W= Bir gecikme aralığında ateşlenen patlayıcı miktarı (kg) D = Patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) K = Kayaç türüne bağlı katsayısı Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsayısı asgari ve azami değerleri (Armac Printing Company). Tablo 89. Temel Kayaç Türü ne Bağlı K Katsayı Değerleri Patlatma Yapılan Birim Temel Altı Kayaç Türü K Katsayısı Minimum Maksimum 1-Kaya Kaya ,15 2-Kaya Kil (Toprak) ,30 3-Kil (Toprak Kaya ,30 4-Kil (Toprak Kil (Toprak) Genlik değerinin 0,05 mm nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı bilindiğinden (Armac Printing Company) maksimum patlayıcı miktarı (36,87 kg) ile yapılan atımlarda etki mesafesi; Patlatma sırasında 36,87 kg patlayıcı madde kullanılacağından; D = (K W) / A = (1,15 36,87) / 0,05 = 139,65 m Şiddetli etki zonu : D< 5 W Orta şiddetli etki zonu : 5 W< D< 10 W Hafif etki zonu :10 W <D< 15 W formüllerinden; D=Etkili zon ağırlığı (m) W=Bir gecikme aralığında atılan patlatıcı madde miktarı (anlık şarj) (kg) Şiddetli etki zonu Orta şiddetli etki zonu Hafif etki zonu : 0 30,35 m : 30,35 60,7 m : 60,7 91,05m dir. Patlatma sırasında kullanılacak olan 36,87 kg lık patlayıcı maddenin patlatılması sonrası ortaya çıkacak olan hava şoku 0-30,35 metrede şiddetli, 30,35-60,7 metrede orta şiddetli ve 60,7-91,05m metrede ise hafif şiddetli olacaktır. Patlatma sırasında kullanılacak olan 36,87 kg lık patlayıcı maddenin maksimum etki mesafesi ise 139,61 m hesaplanmıştır

207 Malzeme ocağına en yakın duyarlı yapı mesafesi yaklaşık 65 m güney batısında yer alan Kavramalar Mahallesine bağlı konutlardır. 36,87 kg lık patlayıcının Hafif etki zonunda kalmaktadır. Bu nedenle proje kapsamında yapılacak patlatmalardan dolayı en yakın yerleşimlerin olumsuz etkilenmeyeceği öngörülmektedir. Kaya Fırlaması Patlatma işlemi sırasında patlayıcı madde kaya kütlesi içinde yeterince hapsedilemezse reaksiyon sonucu oluşan yüksek basınçlı gazlar atmosfere erken deşarj olur. Bu yüksek hızlı gaz boşalımının etkisiyle bazı kayaç parçaları kaya kütlesinden ayrılır ve çok uzak mesafelere savrulabilir. Savrulan taş parçaları insan yaralanmalarına ve yapılarda ciddi hasarlara neden olabilir (Bilgin, 1999). Kaya malzeme ocağında yapılacak patlatmalar delme-patlatma yöntemiyle yapılacaktır. Patlatmalarda açılacak delik çapı maksimum 90 mm olacaktır. Patlatma sırasında taş savrulma mesafesinin tahmini için literatürde çeşitli ampirik modeller mevcuttur. Aşağıda İsveç Detonik Araştırma Kurumu (SVEDEFO) tarafından geliştirilen eşitlik kullanılarak bir ön tahmin hesaplaması yapılmıştır. Bu eşitlik yoluyla maksimum taş savrulma mesafesi ve savrulan kaya parçalarının boyutu öngörülebilir. L m = 260 x d 2/3 L m = Maksimum taş savrulması D = Delik çapı = 90 mm = 0,09 m L m = 260 x (0,09) 2/3 = 52,2 m (maksimum taş savrulması) Ø=0,1 x d 2/3 Ø= Patlama nedeniyle fırlayan taş parçalarının boyutu (m) d = Delik çapı Ø=0,1 x (0,09 m) 2/3 Ø=0,020 m = 20 mm (patlatma sonucu fırlayacak kayaç parçacıklarının boyutu) Patlatma sırasında ortaya çıkacak taş maksimum 52,2 metreye kadar savrulacaktır. Bu mesafe içerisinde gerekli güvenlik önlemleri alınacak ve canlılar yaklaştırılmayacaktır. V Malzeme Ocaklarında Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Nakliye Güzergahları, Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları Malzeme ocaklarında üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl Malzeme Ocaklarında proje inşaat süresi olan 4 yıl boyunca, Yılda 10 ay, ayda 26 gün ve günde 10 saat üretim yapılacaktır. Malzeme ocaklarında nakliye güzergahları, ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler B-Geçirimli malzeme ocağı barajı aks yerine 7386 m taşıma mesafesinde olup, Yolun m si asfalt, kalan 646 m si ham yoldur. Yolun ıslah edilmesi gerekir. Malzeme alanına her mevsim ulaşım müsaittir. Ocak sahasından baraj aks yerine ulaşımda kullanılacak nakliye yolu güzergâhında köy evlerinden geçmektedir. Bu nedenle nakliye aşamasında kamyonların üzeri kapalı olacak ve kamyonlara hız sınırlaması getirilecektir. Nakliye yolu güzergâhı arazözle belirli periyotlarda sulanacaktır. Nakliye aşamasında civardaki tarım arazilerine zarar verilmeyecektir

208 A-Geçirimsiz Malzeme ocağından baraj aksına ulaşım 1900 m stabilize yol, 400 m ham yol ile sağlanmaktadır. Yolun iyileştirilmesi planlanmaktadır. Ocak sahasından baraj aks yerine ulaşımda kullanılacak nakliye yolu, herhangi bir yerleşim yerinden geçmemektedir. Kaya Malzeme alanı gölet aksına m uzaklıktadır. Yolun m si stabilize yol, kalan 566 m si ham yoldur. Yolun iyileştirilmesi planlanmaktadır. Ocak sahasından baraj sahasına ulaşımda kullanılacak nakliye yolu üzerinde herhangi bir yerleşim bulunmamaktadır. B-Geçirimli, A-Geçirimsiz ve Kaya Ocak sahalarına ulaşımda kullanılacak yol güzergâhları EK-2 de verilen 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde işaretlenmiştir. Malzeme ocaklarında kullanılacak makine ekipmanlar Aşağıdaki tabloda malzeme ocaklarında kullanılacak Makine ve ekipman cinsleri ve sayıları verilmiştir. Tablo 90.Malzeme Ocaklarında Kullanılacak Makine, Ekipman Cins Ve Sayısı Damperli Kaya Malzeme Ocağı Ekskavatör Yükleyici, Arazöz Kompresör Kamyon Delici B-Geçirimli Malzeme Ocağı 1 Adet 1 Adet 2 Adet 1 Adet - - A-Geçirimsiz Malzeme Ocağı 1 Adet 1 Adet 1 Adet 1 Adet - - Kaya Malzeme Ocağı 2 Adet 1 Adet 11 Adet 1 Adet 1 Adet 1 Adet V Kırma-Eleme Tesisinin Kapasitesi, Teknolojisi, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları Kırma-Eleme Tesisinin Kapasitesi Proje kapsamında Kaya malzeme ocağı içerisinde kırma eleme tesisi kurulması planlanmaktadır. Kırma eleme tesisinde Kaya malzemenin boyutlandırma işleminde üst yapı kırma taş malzemesi elde edilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında krmataş ihtiyacı yaklaşık m 3 dür Kırma-eleme tesisinin, proje inşa süresince yapılacak imalata bağlı olarak, 4 yıllık inşaat programı içerisinde kesikli şekilde işletilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında kurulması planlanan kırma eleme tesisi kapasitesinin 350 ton/saat olması planlanmaktadır. Kırma-eleme tesisinin tam kapasite ile çalışması durumunda Üretim durumu Tablo 91 olarak verilmiştir. Tablo 91.Kırma-Eleme Tesisi Üretim Kapasitesi Kırma-Eleme Tesisi Yıllık Çalışma Süresi 10 ay/yıl, 26 gün/ay, 8 saat/gün Kırma-Eleme Tesisi Toplam İşlenecek Miktar m 3 Kırma-Eleme Tesisi Yıllık İşlenecek Miktar ton *Kırma-Eleme Tesisi Maksimum Saatlik Kapasitesi 350 ton * Kırma-eleme tesisi kapasitesi maksimum olarak belirlenmiştir. Kırma-eleme tesislerinin inşaat süresince malzeme ihtiyacı oldukça çalıştırılması planlanmaktadır

209 Kırma-Eleme Tesisinin Teknolojisi Açık işletmede çıkarılan malzeme, pazarlama ve satış aşamasından önce çeşitli işlemlere tabii tutulur. Genel olarak bu işlemler madeni ufalama, eleme, fiziksel ya da kimyasal işlemleri kapsayan bir zenginleştirmeyi ihtiva eden karmaşık bir işlem olabileceği gibi, basit bir boyut azaltma işlemi de olabilir. Kırma, malzemeyi hazırlama metotlarının en temel aşamasıdır. Bu nedenle, kırıcılar malzemeyi uygun boyutlara indirgeme ve hazırlama tesislerindeki işlemlerde sık sık kullanılırlar. Kırma ve öğütme işlemlerinde ihtiyaç duyulan enerji oldukça yüksektir. Cevher hazırlama işlemlerinde kullanılan birçok boyut küçültme ekipmanları bulunmakla beraber uygun ekipman seçimi ve kırıcı özelliklerinin optimizasyonu boyut küçültme işlemleri açısından önemlidir. Çeneli kırıcıların ilk yatırım ve bakım masrafları diğer kırıcılara nazaran daha küçüktür. Ayrıca, boyut küçültme oranının değiştirilme kolaylığı, taşınması sırasında sökülüp parçalara ayrılabilmesi ve bakım açısından diğer kırıcılara oranla daha kolaydır. Taşocağı içerisinde yapılması planlanan kırma-eleme tesisinde, malzemenin taşını boyutlandırma işleminde üst yapı kırma taş malzemesi elde edilmesi planlandığından kaba kırıcı ve ikincil kırıcılar kullanılarak kontrollü şekilde gerçekleştirilecektir. Kaya malzeme ocağında çıkan malzeme, yine ocak içerisinde yer alacak olan Kırma Eleme Tesisi içerisine taşınırken toz oluşumunu engellemek amacıyla spreyleme yöntemi ile sulama yapılacaktır. Tesiste kaba kırıcı ve ikincil kırıcılar kullanılarak kontrollü şekilde işlem gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında işletilecek olan kırma-eleme tesisinde toz emisyon kaynağı olan tüm üniteler (bunker, elek, bant) kapalı ortamda olacak ve bu üniteler için toz indirgeme sistemi (torbalı filtre) kurulacaktır. Kırma-Eleme Tesisine getirilen malzeme birincil kırma olarak çeneli kırıcıda kırılacaktır. Daha sonra bantlar yardımıyla ön eleğe geçerek elenecektir. Ön eleme ile mm ufak olan parçalar ikinci eleğe (ayırıcı) gönderilecektir. Ön elek üstünde kalan malzeme çekiçli kırıcıya (Küpükser) aktarılarak ikincil kırma işlemine tabi tutulacaktır. Kırıcılarda 0-30 mm boyutuna kadar indirgenen malzeme ayırıcı eleklere boşaltılır. Elekler üst üste ve çapları üstten alta doğru azalacak şekilde dizilmiş olup malzeme elekler aracılığı ile üstten alta doğru elenir. En iri malzeme en üst elekte ve en ince malzeme en alt elekte ayrılır. En üst elekten geçemeyen malzemeler dönüş bandı ile tekrardan küpüksere gönderilir. Eleme sonucu malzeme; (0 5 mm), (5 12 mm) ve (12 30 mm) boyutlarında olmak üzere 3 cinse ayrılacaktır. Eleme sonucu elde edilen 0 5 mm boyutundaki malzemeler beton agregası, 5-12 mm boyutundaki malzemeler ve mm boyutundaki malzemeler filtre malzemesi olarak kullanılacaktır. Kırma-eleme tesisi iş akım şeması Şekil 47 de verilmiştir. Kırma-Eleme Tesisi, tarih ve sayılı Resmi Gazetede (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Ek-2 Tampon Bölgede Yapılması Bakanlık İznine Tabi Olan Faaliyetler Listesinde Madde 1.6 da (1 inci ve 2 nci grup madenlerin her türlü işleme sokulması (kırma-eleme, öğütme, yıkama ve benzeri) yer almaktadır. Bu doğrultuda proje faaliyetlerine başlamadan önce Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne göre izin belgesi için müracaat formu doldurularak ilgili Müdürlüğe müracaat yapılarak kırma-eleme tesisi için gerekli izin belgesi alınacaktır

210 Proje kapsamında işletilecek olan kırma-yıkama-eleme tesisinde toz emisyon kaynağı olan tüm üniteler (bunker, elek, bant) kapalı ortamda olacak ve bu üniteler için toz indirgeme sistemi (torbalı filtre) kurulacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan Kırmaeleme-yıkama tesisinde toz emisyon kaynağı olan tüm üniteler (bunker, elek, bant) kapalı ortamda olacak ve bu üniteler için toz indirgeme sistemi (torbalı filtre, sulu sistemler, pulvarize vb) kurulacaktır. Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü nün (mülga) tarih ve sayılı Kırma-Eleme Tesisi adlı yazısında belirtildiği üzere tarih ve sayılı ÇED uygulamaları adlı genelgede belirtilen sadece torbalı filtre sistemini değil diğer toz bastırma ve tutma sistemlerini de (filtreler, sulu sistemler, pulvarize vb.) kapsamaktadır. Kırma-eleme tesisinin işletilmesi aşamasında Çevre ve Orman Bakanlığı ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü nün (mülga) tarih ve sayılı ÇED uygulamaları adlı yazısında ve tarih ve sayılı Kırma-Eleme Tesisi adlı yazısında belirtilen hususlara titizlikle uyulacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan kırma-eleme tesisi için tarih ve sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik Ek-2, Madde 2.19 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin ve cüruf ve molozların kırılması, öğütülmesi, elenmesi için kurulan tesisler. hükümleri gereğince Çevre İzni alınacaktır. Ayrıca Kırma-eleme tesisleri ile ilgili olarak, tarih ve sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğe göre İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı ilgili kurumdan alınacaktır. KAYA MALZEME Elek Kaba Kırma Elek Üstü Bunkeri Besleme Elek Besleme Elek Elek Altı Bunkeri Ürün Elek Üstü Malzeme Bunkeri İkincil Kırıcı Elek Altı Ürün Bunkeri Elek Üstü Bunkeri Besleme Elek Besleme Elek Elek Altı Bunkeri Ürün Elek Üstü Malzeme Bunkeri Elek Altı Ürün Bunkeri Şekil 47. Taşocağı Tesisine Ait Kırma Eleme Tesisi İş Akım Şeması

211 Kırma-Eleme Tesisi Çalışma Süreleri (gün-ay-yıl) Kırma-eleme tesisinin, proje inşa süresince yapılacak imalata bağlı olarak, 4 yıllık inşaat programı içerisinde kesikli şekilde işletilmesi planlanmaktadır. Kırma eleme tesisi ile ilgili hesaplamalar yapılırken yılın 10 ayı, ayda 26 gün, günde 8 saat olarak çalışılacağı düşünülerek hesaplama yapılmıştır. Kırma-Eleme Tesisi Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler Kırma-Eleme Tesisi Kaya malzeme ocağı içerisinde işletilmesi planlanmaktadır. Malzeme alanı gölet aksına m uzaklıktadır. Yolun m si stabilize yol, kalan 566 m si ham yoldur. Yolun iyileştirilmesi planlanmaktadır. Kırma-Eleme tesisi ve Kaya Ocak sahasına ulaşımda kullanılacak yol güzergâhı EK-2 de verilen 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde işaretlenmiştir. Baraj sahasına ulaşımda kullanılacak nakliye yolu üzerinde herhangi bir yerleşim bulunmamaktadır. Kırma-Eleme Tesisi Kullanılacak Makine Ekipmanlar Kırma-eleme tesisi iki kırıcılı ve elek sisteminden oluşacaktır. Kırma Eleme tesisi ekipman listesi Tablo 92 de verilmiştir. Tablo 92. Kırma-Eleme Tesisindeki Mevcut Üniteler ve Eklenecek Olan Üniteler Ünite Adı Gücü (HP) Titreşimli Besleyici 11 Bypass Bandı 5,5 Bypass Eleği 11 Primer Kırıcı 75 Primer Kırıcı Çıkış Bandı 5,5 1. Elek Besleme Bandı 5,5 1. Elek 11 Sekonder Kırıcı Besleme Bandı 5,5 Sekonder Kırıcı 75 Sekonder Kırıcı Çıkış Bandı 5,5 2. Elek Dönüş Bandı 5,5 2. Elek 11 Silo - V Beton Santrali Tesisinin Kapasitesi, Teknolojisi, Üretim Miktarlarının Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl), Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler, Kullanılacak Makine Ekipmanları Beton Santrali Tesisinin Kapasitesi Proje kapsamında kullanılacak olan beton santralinin kapasitesi 320 ton/saat olarak planlanmaktadır. Proje kapsamında beton ihtiyacı yaklaşık m 3 dür Beton Santrali Tesisi, proje inşa süresince yapılacak imalata bağlı olarak, 4 yıllık inşaat programı içerisinde kesikli şekilde işletilmesi planlanmaktadır

212 Proje kapsamında kurulması planlanan Beton Santrali tesisi kapasitesinin 320 ton/saat olması planlanmaktadır. Beton Santralinin tam kapasite ile çalışması durumunda Üretim durumu Tablo 93 olarak verilmiştir. Tablo 93.Beton Santrali Tesisi Üretim Kapasitesi Beton Santrali Tesisi Yıllık Çalışma Süresi 10 ay/yıl, 26 gün/ay, 8 saat/gün Beton Santrali Tesisi Toplam İşlenecek Miktar m 3 Beton Santrali Tesisi Yıllık İşlenecek Miktar ton * Beton Santrali Tesisi Maksimum Saatlik Kapasitesi 320 ton * Beton Santrali tesisi kapasitesi maksimum olarak belirlenmiştir. Beton Santralinin inşaat süresince malzeme ihtiyacı oldukça çalıştırılması planlanmaktadır. Beton Santrali Teknolojisi Kaya malzeme ocağında kırma-eleme tesisinde kırılan malzeme, beton santraline getirildikten sonra burada beton agrega malzemesi, çimento ve su belirli oranlarda karıştırılarak beton üretimi yapılacak ve beton pompaları sayesinde baraj yapımında kullanılacaktır. Hazır beton; çimento, agrega (kum, çakıl, kırma taş), su ve gerektiğinde bazı katkı maddelerinin belli bir üretim teknolojisine uygun olarak karıştırılmasıyla elde edilen, şekil verilebilen ve zamanla katılaşıp sertleşerek, mukavemet kazanan önemli bir yapı malzemesidir. Beton, hacim olarak %75 oranında agrega, %10 oranında çimento ve %15 oranında sudan oluşur. Gerektiğinde, çimento ağırlığının %2'sinden fazla olmamak kaydı ile katkı maddesi ilave edilebilir. Proje kapsamında üretilecek olan betona katkı maddesi olarak mineral katkı maddeleri (cüruf, uçucu kül, silis dumanı, taş unu, vb.) ilave edilerek yüksek dayanımlı beton üretiminde sağlanacaktır. Proje kapsamında üretilecek betona suda çözünebilen kimyasal katkı maddesi ilavesi yapılmayacaktır. Bu nedenle beton katkı maddelerinden kaynaklı herhangi bir olumsuz etki söz konusu olmayacaktır. Beton santralleri yaş ve kuru karışımlı olarak ikiye ayrılır. Kuru sistemde agrega ve çimentosu beton santralinde ölçülüp santralde veya transmikserde karıştırılan, suyu ve varsa diğer katkı maddeleri (tras, yüksek fırın cürufu) teslim yerinde ölçülüp karıştırılarak ilave edilir. Agrega ve çimento, tartı bunkerlerinde tartılmak suretiyle istenilen dozajlarda hazırlanır ve kuru karışım olarak transmikserlere yüklenir. Su, transmikser üzerindeki su deposuna doldurulur. Kullanım esnasında (beton dökme noktasında) ilgili beton formülünde belirtilen miktar kadar su transmikser kazanı içerisine alınır ve transmikser kazanını döndürmek suretiyle agrega, çimento, su karışımı (beton) sağlanır. Yaş sistem ise, su dahil tüm bileşenleri beton santralinde ölçülüp karıştırılır. Projede işletilecek olan beton santralinde yaş sistem kullanılacaktır. Agrega ve çimento, tartı bunkerlerinde tartılmak suretiyle istenilen dozajlarda hazırlanır. Hazırlanan malzemeler sabit miksere alınır ve karıştırılmak suretiyle istenen özellikteki beton elde edilir. Hazırlanan beton sabit mikserin alt kapağı açılarak transmiksere yüklenir. Kullanım esnasına kadar transmikser döndürülerek betonun sertleşmesi önlenir (Kaynak. Türkiye Hazır Beton Birliği). Önce, hazır betonun üretiminde kullanılacak, ayrı bölmelerde stoklanmış bulunan agrega, çimento ve su aynı anda tartılır. Daha sonra tartılmış agrega bant veya kovayla taşınarak mikser kazanına aktarılacaktır. Bu sırada çimento, su ve diğer katkı maddeleri de (akışkanlaştırıcı, mevsim şartlarına göre priz hızlandırıcı ve priz geciktirici) ilave edilerek kazana aktarılarak homojen karışım sağlanacaktır. Yeterince karıştırılmış olan harman, transmiksere

213 boşaltılarak, proje ünitelerinde kullanılmak üzere nakledilecektir. Ekipmanların açıklaması ise aşağıda verilmiştir. Beton santrali İş akım şeması Şekil 48 de verilmiştir. ÇİMENTO SİLOLARI AGREGA SİLOLARI TARTI BUNKERİ YAŞ SİSTEM KURU SİSTEM SU MİKSER KATKI DOLUM DOLUM Şekil 48. Beton Santrali İş Akım Şeması Beton Santrali Çalışma Süreleri (Gün-Ay-Yıl) Proje kapsamında beton santrallerinin yapılacak imalata bağlı olarak tesislerin 4 yıllık iş programı içerisinde kesikli şekilde işletilmesi planlanmaktadır. Santralin yılda 10 ay, ayda 26 gün ve 8 saat işletilmeleri planlanmaktadır. Beton Santrali Ulaşım Altyapısı Planı, Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler Proje kapsamında gerekli olacak beton malzemenin temini amacıyla baraj aks yerinin doğusunda beton santralinin işletilmesi planlanmaktadır. Beton Santrali için ulaşımda kullanılacak yol güzergâhı EK-2 de verilen 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde işaretlenmiştir. Baraj sahasına ulaşımda kullanılacak nakliye yolu üzerinde herhangi bir yerleşim bulunmamaktadır. Tablo 94. Savrun Barajı Beton Santrali Koordinatları (UTM 6 0 ) Nokta Adı X Y Beton Santralinde Kullanılacak Makine Ekipmanlar Beton santrali ekipmanları Tablo 95 de verilmiştir

214 Tablo 95. Beton Santrali Ekipmanları Adet Ekipman ve Gücü 1 Agrega Bunkeri 1 Tartım bandı, 1 Çimento tartı bunkeri 1 Su tartı bunkeri 1 Katkı bunkeri 1 Cebri mikser 1 Çimento silosu 1 Çimento helezon konveyörü, 1 Su tankı pompası 1 Katkı tankı pompası Agrega Bunkerleri: Agreganın tartı kabına dengeli boşalması için bunkerde pnömatik piston ve akış gözü bulunmaktadır. İnce agrega bunkerinde akışkanlığı hızlandırmak amacıyla vibromotor bulunmaktadır. Agrega bunkerinden miksere malzeme beslenmesi yapılmaktadır. Mikser: Karıştırma beton üretim işleminde en kritik aşamadır. Betonun homojen olarak karılma işlemi, Karıştırıcılardaki (Mikserler) teknelerin içerisine yerleştirilmiş malzemelerin döndürülmesi ve alt-üst edilmesi sağlanarak gerçekleştirilir. Betonun homojen karıştırılması için çift milli karıştırıcı, tek milli karıştırıcı, pan tipi karıştırıcı, planetr tipi karıştırıcı kullanılmaktadır. Proje kapsamında mikser tipi yüklenici firma tarafından belirlenecektir. Çimento Siloları: Miksere beslenecek olan çimentonun depolanmasında kullanılacaktır. Kapasiteleri ve miktarları çimento tedarik edilen yerin uzaklığına göre tercih edilecektir. Çimento Helezonları: Çimento silolarından santrale çimento taşımak için kullanılır. Çap ve uzunlukları santral kapasitesi ve çelik konstrüksiyona göre değişmektedir. Bantlı Konveyör: Beton santralinde bantlı konveyörler bunkerin altında tartım yapıldıktan sonra taşıyıcı banda aktarmak için, tartım bandından biriktirme bunkerine aktarmak için kullanılmaktadır. Beton santraline getirilecek agrega malzeme doğrudan bunkere beslenecek olup ham malzemenin depolanması, alanda bekletilmesi söz konusu değildir. Beton santralinde kullanılacak olan çimentolar kapalı silolarda depolanacaktır. Projenin inşaat aşamasında hazır beton taşıyan araçlar, nakliye güzergahı üzerindeki yol kenarlarına, köy yerleşim alanları ve civarına gelişi güzel beton dökülmemesine özen gösterilecektir. V İnşaat Esnasında Tüm Ünitelerden Kaynaklanacak Toz Yayıcı İşlemler, Emisyon Dağılım Modellemesi, Kümülatif Değerler İnşaat esnasında tüm ünitelerden kaynaklanacak Toz Yayıcı Mekanik İşlemler Proje inşaat aşamasında yapılacak kazı, dolgu, kazı malzemesi yükleme, taşıma, kazı malzemelerinin depolanması sırasında, araçların proje alanında hareketleri sırasında toz emisyonu meydana gelecektir. Proje kapsamında ele alınan ana emisyon kaynakları şunlardır;

215 a) Baraj Sahası b) Malzeme Ocak Sahaları c) Kırma-Eleme Tesisi d) Beton Santrali Yukarıda verilen emisyon kaynaklarından kaynaklanacak kütlesel debiler; Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde taş çıkarma, kırma ve sınıflandırma tesislerinde gerçekleştirilen işlemlerden kaynaklanan toz emisyonları için verilen emisyon faktörleri doğrultusunda kontrollü ve kontrolsüz durum için hesaplanmıştır. Tüm yapılan hesaplamalar Tablo 96 da verilmiştir. Tablo 96. Toz Emisyonu Kütlesel Debileri (kg/saat) Faaliyetler Toplam Kütlesel Debi (kg/saat) Kontrolsüz Kontrollü Baraj Sahası 29,,36 14,68 Kaya Malzeme Ocağı 221,63 35,835 A- Geçirimsiz Malzeme Ocağı 1,295 0,647 B- Geçirimli Malzeme Ocağı 1,449 0,724 Beton Santrali 6,356 3,178 Kazı Fazlası Depolama Alanı 2,149 1,0748 Yapılan Hesaplamalarda toplam toz emisyonu kütlesel debisi Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.1 de verilen Normal işletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için verilen kütlesel debi (>1,0 kg/saat) (Baca dışındaki yerler) değerinin üzerinde çıkmaktadır. Bu nedenle toz emisyonlarının hava kalitesi dağılım modellemesinin yapılması gerekmektedir. Hava kalitesi modelleme çalışması ve toz emisyonu kütlesel hesaplamaları EK-8 de verilmiştir. Hava kalitesi dağılım modellemesi çalışması ile emisyon kaynaklarından kaynaklanacak kirletici emisyonların etki alanında mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde yayılacağı, bu yayılma sonucunda söz konusu kirletici emisyonların neden olacağı muhtemel yer seviyesi konsantrasyonları incelenmiştir. Yayılım hesapları ISC3 (Industrial Source Complex) modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek 2 si kapsamında emisyon kaynaklarının yüzey dağılımı 0,04 km 2 den büyükse, tesis etki alanı bir kenar uzunluğu 2 km olan kare şeklindeki alandır. Baraj sahası Kümülatif değerlendirme yapılması nedeniyle daha da emniyetli tarafta kalınarak 5 km x 5,5 km lik bir alan etki alanı B Geçirimli malzeme ocağı alanı ise 2,75 km x 2,75 km lik bir alan etki alanı olarak seçilmiştir. Her 2 alan 250 m x 250 m boyutlarında alıcı ortam elemanlarına ayrılmıştır. Hava kalitesi dağılım modellemesi çalışması ile kirletici emisyonlar için her bir alıcı ortam elemanının köşe noktalarında oluşan yer seviyesi konsantrasyonları (YSK), bir yıllık modelleme süresi için günlük ve yıllık olarak hesaplanmıştır. Model Sonuçlarına en yakın yerleşim yerlei için hesaplanan hava kalitesi katkı değerleri Tablo 96 'da verilmiştir. Tablo verilen değerler incelendiğinde yerleşim yerleri için hesaplanan KVD ve UVD değerleri yönetmelik sınır değerlerin oldukça altında kalmaktadır

216 Tablo 97. En Yakın Yerleşim Yerlerinde Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Yerleşim Yeri Adı ve Koordinatı Partikül Madde µg/m 3 Çöken Toz mg/m 2 /gün Partikül Madde µg/m 3 Çöken Toz mg/m 2 /gün KVD UVD KVD UVD KVD UVD KVD UVD Kokarca Mahallesi (247032, ) Süleymanlı Mahallesi (248518, ) Kavramalar Mahallesi (249976, ) Durukanlar Mahallesi (245398, ) 22,02 2,94 12,52 1,40 11,01 1,42 3,65 0,46 11,03 3,99 28,78 3,60 5,21 1,85 6,86 1,08 251,90 37,52 949,93 72,20 37,45 5,65 101,99 7,32 0, , ,11 0, İnşaat aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik te hükümlerine uyulacaktır. V Zemin Emniyeti, Baraj Gölünden Su Kaçağı Olmaması İçin Yapılacak İşlemler Baraj Yeri ve Diğer Yapıların Duraylılığı Savrun Barajı aks yerinde ve plinth ekseni boyunca açılmış olan sondaj verilerine göre, Savrun Baraj gövdesi ve diğer yapılar; bitkisel toprak, ayrışma zonları ile Savrun Deresi alüvyonun altında yer alan alt-orta Eosen yaşlı Andırın Formasyonu üzerinde yer almaktadır. Andırın Formasyonu; konglomera, kumtaşı ve kiltaşlarının ardalanmasından oluşan birimlerden oluşmaktadır. Savrun Deresi kenarında açılmış olan kuyularda alüvyon kalınlığı yaklaşık 6,5 m civarındadır. Yamaçlarda açılan kuyu verilerine göre, talvegten üst yamaca doğru 4,5 m ile 3 m arasında değişen kalınlıkta Bitkisel toprak ayrışmış az kumlu, çakıllı, killerden oluşan bozuşma zonları yer almaktadır. Alüvyon ile bitkisel toprak ve ayrışma zonlarının sıyrılarak kaldırılması gereklidir. Bu zayıf kısımların sıyrılarak kaldırılmasından sonra baraj gövdesinin oturacağı bölümlerde duraylılık sorunu beklenmemektedir. Savrun Barajı alüvyonunun ince ve kaldırılacak olması altta ise sağlam birimlerin olması nedeniyle açılmış olan kuyularda temel zeminin emniyetli taşıma gücü ve proje yükleri altında oluşabilecek oturmaların belirlenmesi için DSİ Genel Müdürlüğü tarafından Presiyometre deneyleri yapılmıştır. DSİ Genel Müdürlüğü Jeoteknik ve YAS Daire Başkanlığı elemanları tarafından Savrun Barajı araştırma sondaj kuyularında yerinde presiyometre deneyleri yapılmıştır. Bu deneyler, Baraj aks yeri (talvegde), sol ve sağ plinth plağında, <enerji santral yerinde olmak üzere toplam 210 m derinlikte açılan 7 adet sondaj kuyusunda olmak üzere her 2,00 m de bir adet olmak üzere toplam 105 adet presiyometre deneyi yapılmıştır

217 Presiyometre deneyleri ile temel zemin birimlerinin mukavemet parametreleri Limit Basınç (P L ) ve Menard Elastik Modül (Ep) değerleri elde edilmiştir. Deney sonunda yapılacak hesaplar için Temel derinlikleri (Df) m olarak Temel Boyutları ise B=10,00, L=100 m olarak alınmıştır. Yapılan hesaplamalar sonunda elde edilen Taşıma Gücü Değerleri, Oturma Miktarı Değerleri ve belirlenen yük değerlerine karşı hesaplanan titreşimli- titreşimsiz oturma değerleri Bölüm IV de verilmiştir. Baraj gövdesinde zemine gelen en fazla yük, baraj kret aksının talveg üzerine gelen bölgesinde olmaktadır. Göl Alanının Geçirimliliği Savrun Barajı gölalanı Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimlerinden oluşmaktadır. Genel eğim yönleri kuzeybatı yönündedir. Birimler kendi içinde yanal ve düşey yönlerde geçişli olduğundan göl alanında geçirimlilik beklenmemektedir. Ancak göl alanının baraj gövdesinin oturacağı ince boyun kısmında açılmış olan sondaj verilerine göre bu bölümde göl alanından kaçaklar oluşması beklenmektedir. Bu bölümde oluşabilecek kaçakları önleme için gerekli enjeksiyon önlemleri alınacaktır. Göl Alanının Duraylılığı Gölalanı topoğrafik olarak dik ve bitki örtüsü ile kaplı alanlardır. Göl alanında bitkisel toprak altında Andırın Formasyonunun konglomera, kumtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan birimlerinden oluşmaktadır. Göl alanında duraylılık açısından sorun beklenmemektedir. V Dere Yatağında Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri, Bulanıklık, Suyun Debisi vb. (Dere Yatağında Uygun Akış Koşullarının Sağlanması, Dere Yatağına Herhangi Bir Müdahalede Bulunulmaması, Dere Yatağına Kesinlikle Malzeme Dökülmemesi, Yatak Kesitinin Daraltılmaması Gerekmektedir.) İnşaat çalışmaları sırasında, kazıma çalışmaları sonucu oluşabilecek hafriyat malzemesi akış aşağıya akarak su kalitesinde bazı değişimlere neden olabilmektedir. Ancak, baraj gövdesinin inşaatı sırasında, faaliyetin sürdürüleceği kısımda suyun yatağı derivasyon tüneli ve/veya derivasyon kondüvisi ile mansaba aktarılacakdır. Baraj gövde alanı kuruya alınacağından, kazı işlemleri sırasında su ile temas edilmeyecektir. Böylece kazı çalışmaları sonucu oluşacak silt ve malzemenin de akış aşağı gitmesini engellenecektir. Derivasyon işlemleri sırasında suyun membadan mansaba doğru akış aşağıya aktarılması aşamasında kısmi bir bulanıklık olacaktır. Baraj inşaatı aşamasında meydana gelecek olumsuz etkilerden sucul flora-faunanın etkilenmemesi için suyun en az olduğu dönemde derivasyon işlemi yapılacak ve inşaat aşamasında derede daimi olarak suyun akması sağlanacaktır. İnşaat aşamasından kaynaklı meydana gelecek olan atık sular hiç bir şekilde Savrun Çayına direk deşarj edilmeyecektir

218 V Proje Alanı İçindeki Kara/Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı ve Dolgu İşlemleri Sonucu Meydana Gelecek Katı Atık Maddeler, İnşaat Artığı Malzemeler, Bu Kazıların Nerelerde, Ne Kadar Alanda, Nasıl Yapılacağı ve Bu İşlemler Nedeni İle Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar İçin Kullanacakları, Meydana Gelecek Kati Atık Cins Miktarı, Ne Şekilde Bertaraf Edileceği Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında; a) Çalışanların günlük ihtiyaçlarının karşılanması sonucu oluşacak evsel nitelikli katı atıklar ve ambalaj atıkları, b) Kazı çalışmaları sonucu açığa çıkacak kazı fazlası malzeme, c) İnşaattan kaynaklı inşaat atıkları, d) Tıbbi atık, e) Tehlikeli atıklar, f) Atık pil, akümülatör, g) Ömrünü tamamlamış lastikler, h) Paket atık su arıtma tesisi çamurları, i) Atık Yağ ve Bitkisel Atık yağ meydana gelecektir. Projenin inşası aşamasında çalışacak personel için Savrun Barajı yakınında 1 adet ana şantiye tesisi kurulması planlanmaktadır. Ayrıca proje alanının çok geniş olması ve ünite alanlarının dağınık olması nedeniyle A-geçirimsiz malzeme ocağı hariç diğer malzeme ocaklarında karavan tipte (mobil) şantiyeler kullanılacaktır. Kırma-Eleme Tesisinin Kaya Malzeme Ocağı sınırları içerisinde işletilmesi planlanmaktadır. Hazır Beton Santrali ise Savrun Barajı aksının işletilecektir. Kaya ve Geçirimsiz Malzeme ocaklarında çalışacak personel ise malzeme ocak alanlarının içerisine kurulacak olan karavan tipte şantiyeleri kullanacaklardır. Aşağıda Savrun Barajı ve HES inşaatında oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı hesaplanmış olup, tüm ünite alanları için katı atık miktarı ayrı ayrı Tablo 98 de verilmiştir. a) Personelden Kaynaklı Evsel Nitelikli Katı Atıklar ve Ambalaj Atıkları Savrun Barajı ve HES inşaatında kullanılacak şantiye tesislerinden faydalanacak toplam 250 personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık meydana gelecektir. Evsel nitelikli katı atık miktarı; 1,14 kg değeri kullanılarak aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. Çalışan Sayısı : 250 kişi Birim katı atık miktarı : 1,14 kg/kişi/gün 1 Katı atık miktarı : 250 x 1,14 = 285 kg/gün Evsel nitelikli katı atıklar içerisinde; değerlendirilebilir (kağıt, cam, plastik, metal kutular vb.) sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve tarih ve yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümleri doğrultusunda çevre izin ve lisansı almış firmalara verilecektir. 1 TUİK, 2010 Yılı Belediye Katı Atık İstatistikleri

219 İnşaat aşamasında oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtildiği üzere yapılacaktır. Evsel nitelikli katı atıklar, proje alanında bulundurulacak ağzı kapalı konteynırlarda biriktirilecek ve Kadirli Belediyesi ve veya Osmaniye Belediyesi tarafından proje alanından alınması sağlanacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete ile yayınlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Tablo 98. Proje Ünite Alanlarında Meydana Gelecek Katı Atık Miktarı Ünite Personel Sayısı Katı Atık Miktarı Savrun Ana Şantiye Tesisi /HES/Hazır Beton Santrali /A ,36 kg/gün Geçirimsiz Malzeme Ocağı B Geçirimli Malzeme Ocağı 5 5,7 kg/gün Kaya Malzeme Ocağı/ Kırma- Yıkama Tesisi 21 23,94 kg/gün GENEL TOPLAM kg/gün Bertaraf Şekli Osmaniye/Kadirli Belediyesi Çöp Toplama Sahası b) Kazı Fazlası Malzeme Proje ünitelerinin inşası aşamasında toplam m 3 kazı yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak kazı işlemleri için öncelikle gerekli yerlerdeki yüzeydeki bitkisel toprak sıyrılacaktır. Proje kapsamında topoğrafik yapı ve toprak özellikleri dikkate alındığında yamaç molozu ve küskülük zeminde yapılacak hafriyatın yaklaşık %5'inin bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda m 3 hafriyatın yaklaşık m 3 ü bitkisel toprak olacaktır. Yüzeyden sıyrılan bu bitkisel topraklar, daha sonra proje alanın peyzaj düzenlenmesinde kullanılmak üzere, Kazı Fazlası Malzeme Depolama alanında geçici olarak depolanacak ve proje bitimine yakın peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı olarak kullanılacaktır. Proje bitimine yakın Kaya Malzeme Ocağında Rehabilitasyon çalışmalarında, duvar arkası dolguda ve peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı olarak kullanılacaktır. Bitkisel toprak dışında oluşacak m 3 kazı fazlası malzeme malzemeler, kazı fazlası malzeme depolama alanı olarak belirtilmiş alanda bitkisel topraklardan ayrı olarak geçici depolanacak ve gerektiğinde gövde duvar arkası dolgusunda, yol iyileştirme çalışmalarında stabilize sergi malzemesi ve proje kapsamında işletilecek kaya malzeme ocağında malzeme alındıktan sonra oluşan basamakların tesviyesinde kullanılacaktır. İletim hattında cebri borularının geçeceği güzergahta önce bitkisel toprak yüzeyden sıyrılarak alınacak ve alt toprak kazılacaktır. İletim hattı güzergahında yapılacak kazı işlemlerinden kaynaklı meydana gelecek hafriyat toprağı (alt toprak ve bitkisel topraklar) günü birlik olarak hendek kenarlarında yığılıp, aynı gün hendek üstü dolgusunda kullanılacağı için bir depolama alanında geçici depolanması söz konusu olmayacaktır. Kazı malzemeleri, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan 2006/27 sayılı Başbakanlık Genelgesi hükümlerine göre dere ve kuru dere yataklarına dökülmeyecektir. Proje kapsamında oluşacak olan kazı fazlası malzemelerin geçici depolanmasında, geri kullanımı ve bertarafında tarih, sayılı R.G. de

220 yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uyulacaktır. c) İnşaattan Kaynaklanan Katı Atıklar İnşaat çalışmaları esnasında, kalıplık kereste artıkları, çimento ambalaj kağıdı, inşaat demiri, çelik, sac, beton artığı malzemeler vb. atıkların oluşumu söz konusu olacaktır. İnşaat atıklarının miktarı değişken olabileceği için atık miktarı verilmemiştir. İnşaat aşamasında meydana gelecek inşaat atıkları, şantiye alanı içerisinde uygun bölgelerde türlerine göre ayrı ayrı toplanarak, çevre izin ve lisanslı geri kazanım tesislerine verilerek geri kazanımı sağlanacaktır. Beton atığı malzemeler ise proje kapsamında gövde duvar arkası dolgusunda dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. d) Tıbbi Atıklar İnşaat aşamasında çalışacak personele acil durumlarda ilk yardım ve acil tedavi gibi sağlık hizmetlerinin verilmesi amacıyla SavrunBarajı ana şantiye tesisinde revir ünitesi kurulacaktır. Oluşacak tıbbi atıkların miktarı kişi sayısına bağlıdır, ancak yapılacak olan tıbbi müdahale cinsi ve özellikleri önceden kestirilemediği için oluşacak tıbbi atık miktarı hakkında kesin bir bilgi verilememektedir. Proje kapsamında revir ünitelerinden kaynaklı; yara bandı, enjeksiyon, sargı bezi, pansuman ekipmanları, vb. tıbbi atıklar meydana gelecektir. İnşaat aşamasında kurulacak revir ünitesinden kaynaklı oluşacak tıbbi atıklar, Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 13. maddesi gereği diğer atıklardan ayrı, özel sızdırmaz özellikteki tıbbi atık poşetlerinde biriktirilecektir. Tıbbi atıklar, lisanlı ve çevre izni almış tıbbi atık bertaraf - tıbbi atık sterilizasyon tesislerine verilecektir. Tıbbi atıkların toplanması ve bertaraftı, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin (değişiklik tarih ve sayılı Resmi Gazete) ilgili hükümleri doğrultusunda yapılacaktır. e) Tehlikeli Atıklar Projenin inşaat aşamasında iş makinelerinin bakım-onarımlarının şantiye alanları içerisinde yer alacak olan makine parkında yapılacaktır. İş makinelerinin bakım ve onarımından kaynaklı; atık yağ ile kirlenmiş bez ve üstübü atıkları meydana gelmesi söz konusudur. İnşaat aşamasında meydana gelecek tehlikeli atıklar, makine parkı içinde tehlikeli atıkların toplanması için ayrılan geçici tehlikeli depolama alanında toplanacak ve taşıma lisansı olan taşıyıcı firmalar tarafından proje alanından alınarak çevre izin ve lisanslı bertaraf tesislerine verilecektir. Faaliyet sahibi tarafından tehlikeli atıkların taşınması sırasında Atık Taşıma Formu doldurularak, taşıma formunun bir nüshası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacak ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden alınacak şifre ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın internet sitesine bildirimleri yapılacaktır. Ayrıca faaliyet sahibi tarafından taşıma formunu üç yıl süre ile saklanacak ve denetimlerde yetkili idarelerce istendiğinde yetkili idareye sunulacaktır

221 İnşaat aşamasında; tarih ve sayılı (değişiklik tarih ve sayılı R.G.) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. f) Atık Pil, Akümülatörler İnşaat aşamasında çalışacak iş makinelerinin bakım-onarım faaliyetleri aşamasında akü değişim işlemleri yapılacaktır. Ancak akü değişim işlemleri değişimi yapan yetkili firmaya verilerek dolusu ile değiştirilecektir. İnşaat aşamasında meydana gelecek atık piller, şantiye alanlarında bulunacak olan atık pil kumbaralarında Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin 13. Maddesinde belirtilen hususlar dikkate alınarak toplanacak ve belirli aralıklarla çevre lisansı almış Atık Pil Geri Kazanım tesislerine gönderilecektir. Atık pillerin ve akülerin toplanmasında ve bertrafında tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik tarih ve sayılı R.G.) yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. g) Ömrünü Tamamlamış Lastikler İnşaat aşamalarında iş makinelerinin bakım ve onarım faaliyetlerinden kaynaklı meydana gelmesi muhtemel ömrünü tamamlamış lastik atıkları, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak (değişiklik tarih ve sayılı Resmi Gazete) yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince, çevre lisanslı geri kazanım tesislerine verilerek bertaraf edilecektir. h) Paket Atıksu Arıtma Tesisi Çamuru Miktarı İnşaat çalışmaları sırasında işletilecek olan paket atıksu arıtma tesisinden kaynaklı arıtma çamuru oluşacaktır. Proje kapsamında Savrun Barajı ana şantiye alanında olmak üzere bir adet paket atıksu arıtma tesisi kurulacaktır. Söz konusu paket atıksu arıtma tesisinin 250 kişi kapasiteli olması planlanmaktadır. Bu durumda arıtma tesisnden kaynaklı atık çamur miktarı; kişi başına günde yaklaşık 0,15-0,20 kg çamur (Sanin, F., D., 2007) üretildiği dikkate alınarak; Çalışan kişi sayısı = 250 kişi Kişi başına günlük çamur üretimi = 0,15 kg/kişi.gün Toplam arıtma çamuru = 250 kişi x 0,15 kg/kişi.gün = 37,5 kg/gün atıksu arıtma çamuru oluşacağı düşünülmektedir. İnşaat aşamasında kullanılacak olan paket atıksu arıtma tesisinden kaynaklı oluşacak olan arıtma çamurları, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre analizleri yaptırılarak tehlikeli atık olup, olmadığı belirlenecektir. Analiz sonuçlarına göre atık çamurlarının tehlikeli atık çıkmaması durumunda arıtma çamurları tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik hükümleri doğrultusunda II. Sınıf düzenli depolama alanlarında bertarafı sağlanacaktır. Tehlikeli atık çıkma durumunda ise tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümleri uyarınca çevre izin ve lisanslı tehlikeli atık geri kazanım veya bertaraf tesislerine verilerek bertaraf edilecektir

222 i) Atık Yağlar Proje kapsamında çalışacak araç ve ağır iş makinelerinin bakım-yağ değişim işlemlerinden kaynaklı atık yağ oluşumu söz konusu olacaktır. İnşaat aşamasında meydana gelecek atık yağlar, Savrun Barajı ana şantiye alanında yer alacak makine parkında sızdırmaz zemin üzerinde yer alacak atık yağ tanklarında biriktirilecektir. Atık yağların taşınması, toplanması ve bertaraftı konusunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de (değişiklik 30/03/2010 tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Madde 9 da (Atık yağ Üreticisinin Yükümlülükleri) belirtilen hükümlere uyularak, oluşacak atık yağların söz konusu yönetmelik hükümlerine uygun şekilde bertaraftı sağlanacaktır. Bu doğrultuda faaliyet süresince, söz konusu yönetmelik hükümleri uyarınca, oluşacak atık yağları en az düzeye indirecek şekilde gerekli tedbirler alınacak, atık yağların aynı yönetmeliğin Ek- 1 de verilen parametrelere göre analizlerini yaptırılarak kategorisi belirlenecek, oluşacak atık yağların çevre lisanslı taşıyıcı firmalar ile taşınması sağlanacak ve çevre lisansı almış bertaraf tesislerine verilerek bertarafı sağlanacaktır. Projenin inşat aşamasında çalışacak olan personelin yemekleri dışarıdan yemek firmalarından hazır ya da şantiye binasında pişirilerek karşılanması planlanmaktadır. İnşaat aşamasında personelin yemek ihtiyacı şantiye binasında pişirilmesi durumunda bitkisel atık yağ oluşumu söz konusu olacaktır. İnşaat aşamasında oluşması muhtemel bitkisel atık yağlar, sızdırmaz, iç ve dış yüzeyleri korozyona dayanıklı bidonlarda toplanarak çevre izin ve lisanslı bitkisel atık yağ geri kazanım tesislerine verilerek geri kazanımı sağlanacaktır. Bitkisel atık yağların bertarafında; tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak (değişiklik tarih ve sayılı Resmi Gazete) yürürlüğe giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V Proje Kapsamındaki Ulaşım Altyapısı Planı Bu Altyapının İnşası İle İlgili İşlemler; Kullanılacak Malzemeler, Kimyasal Maddeler, Araçlar, Makineler; Altyapının İnşası Sırasında Kırma, Öğütme, Taşıma, Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik İşlemler, Alınacak Önlemler, Savrun Baraj yerine, Kadirliden Karakütük- İlbistanlı yolunu kullanarak ulaşılmaktadır. Rezervuar alanına kadar yol asfalttır. Rezervuar alanı içinde ise stabilizedir. Bu yollar her mevsim ulaşıma açıktır. Baraj yeri Kadirli ilçesine yaklaşık 12 km mesafededir. Proje kapsamında işletilecek malzeme ocaklarına ulaşım genellikle köy yolları sayesinde gerçekleştirlecektir. Proje kapsamında yapılacak ulaşım-servis yolu yapım ve yol iyileştirme çalışmaları yatırıma başlanan ilk 6 ay içerisinde tamamlanması planlanmaktadır. Proje kapsamında yapılacak olan yeni servis yolları ile mevcut stabilize yolların iyileştirmesinde güzergah üzerine sadece stabilize malzemenin serilmesi ve silindirle düzeltilmesi işlemleri yapılacaktır. Bu işlemler sırasında toz çıkışının önlenmesi için nemlendirme çalışmaları yapılacaktır. Toz Yayıcı Mekanik İşlemler hakkında detaylı açıklama Bölüm V.1.14 de verilmektedir

223 Hava kalitesi dağılım modellemesi çalışması ile emisyon kaynaklarından kaynaklanacak kirletici emisyonların etki alanında mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde yayılacağı, bu yayılma sonucunda söz konusu kirletici emisyonların neden olacağı muhtemel yer seviyesi konsantrasyonları incelenmiştir. Yayılım hesapları ISC3 (Industrial Source Complex) modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek 2 si kapsamında emisyon kaynaklarının yüzey dağılımı 0,04 km 2 den büyükse, tesis etki alanı bir kenar uzunluğu 2 km olan kare şeklindeki alandır. Baraj sahası Kümülatif değerlendirme yapılması nedeniyle daha da emniyetli tarafta kalınarak 5 km x 5,5 km lik bir alan etki alanı B Geçirimli malzeme ocağı alanı ise 2,75 km x 2,75 km lik bir alan etki alanı olarak seçilmiştir. Her 2 alan 250 m x 250 m boyutlarında alıcı ortam elemanlarına ayrılmıştır. Hava kalitesi dağılım modellemesi çalışması ile kirletici emisyonlar için her bir alıcı ortam elemanının köşe noktalarında oluşan yer seviyesi konsantrasyonları (YSK), bir yıllık modelleme süresi için günlük ve yıllık olarak hesaplanmıştır. Model Sonuçlarına en yakın yerleşim yerleri için hesaplanan hava kalitesi katkı değerleri Tablo 99'da verilmiştir. Tablo verilen değerler incelendiğinde yerleşim yerleri için hesaplanan KVD ve UVD değerleri yönetmelik sınır değerlerin oldukça altında kalmaktadır. İnşaat aşamasında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik de hükümlerine uyulacaktır. Tablo 99. En Yakın Yerleşim Yerlerinde Görülmesi Muhtemel Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri Kontrolsüz Durum Kontrollü Durum Yerleşim Yeri Adı ve Koordinatı Partikül Madde µg/m 3 Çöken Toz mg/m 2 /gün Partikül Madde µg/m 3 Çöken Toz mg/m 2 /gün KVD UVD KVD UVD KVD UVD KVD UVD Kokarca Mahallesi (247032, ) Süleymanlı Mahallesi (248518, ) Kavramalar Mahallesi (249976, ) Durukanlar Mahallesi (245398, ) 22,02 2,94 12,52 1,40 11,01 1,42 3,65 0,46 11,03 3,99 28,78 3,60 5,21 1,85 6,86 1,08 251,90 37,52 949,93 72,20 37,45 5,65 101,99 7,32 0, , ,11 0, V Proje Kapsamında Yapılacak Bütün Tesis İçi Ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik (araç) Yükünün Ve Etkilerinin Değerlendirilmesi (bağlantı yolu veya mevcut yollarda genişletme yapılıp yapılmayacağı, yapılacak ise kim tarafından yapılacağı hakkında bilgi verilmeli, baraj altında kalacak yolların alternatiflerinin belirtilmesi) Savrun Baraj yerine, Kadirliden Karakütük- İlbistanlı yolunu kullanarak ulaşmak mümkündür

224 Osmaniye Kadirli yolundan ayrılaran köy yolları ile sulama alanlarına ulaşım sağlanacaktır. Baraj inşaatı sırasında gerekli malzemenin temini amacıyla işletilecek malzeme ocaklarının aks yerine ulaşımları sırasında ana yola (Kadirli-Osmaniye) çıkılmayacaktır. İşletilecek malzeme ocaklarına ulaşım genellikle köy yolları sayesinde gerçekleştirlecektir. İnşaat aşamasında çalışan personelin taşınması, sulama alanlarına gerekli malzemenin taşınması sırasında mevcut trafik yüküne etki olacaktır. Proje alanında inşaat faaliyetlerinde sürekli kullanılacak olan ekipmanlar trafik yüküne etkisi dikkate alınmamıştır. Barajlarda çalışacak personelin %90 ının proje alanına servis araçları (otobüs) ile %10 nun ise kendi otomobili ile geldiği varsayımı ile ortaya çıkacak olan ek trafik yükü hesaplanmıştır. İnşaat aşamasında çalışacak 250 personelin %90 ının proje alanına 45 kişi kapasiteli servis araçları (otobüs) ile taşındığı varsayımı ile ortaya çıkacak olan ek trafik yükü aşağıda verilmiştir. Sefer Sayısı = 225 (kişi/gün)/45 kişi/sefer Sefer Sayısı 5 sefer/gün olacaktır. Çalışan personelin proje alanına geliş gidişi ile birlikte 10 otobüs/sefer (gidiş/dönüş) yükü olacaktır. İnşaat aşamasında ihtiyaç duyulacak malzemelerin taşınmasında kullanılacak kamyon sayısının maksimum ihtiyaçların olduğu dönemde 30 kamyon/sefer (60 kamyon gidiş/dönüş) olacağı öngörülmektedir. İnşaat aşamasında çalışacak personelin %10 unun kendi araçları ile geleceği öngörüsü ile 25 otomobil (50 sefer (gidiş/dönüş) yükü olacaktır. Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet Etütleri Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası (2011) Şekil 49 da, Osmaniye-Kadirli Karayolundaki trafik hacmi Tablo 100 de verilmiştir. Tablo 100. Osmaniye-Kadirli Karayolu Trafik Hacim Bilgileri Araç Türü Osmaniye-Kadirli Otomobil 2864 Orta Yüklü Ticari Taşıt 289 Otobüs 46 Kamyon 599 Kamyon+Römork, Çekici+Yan Römork 173 Toplam

225 Şekil 49. Karayolu Trafik Hacim Haritası Tablo 101. Osmaniye Kadirli Karayolu 2011 Yılı Mevcut Trafik Yükü ve İnşaat Faaliyetlerinden Kaynaklanacak Olan Ek Trafik Yükü Taşıt Osmaniye Kadirli Karayolu Mevcut Trafik Hacmi (Taşıt/gün) Ek Trafik Yükü (Taşıt/gün) Toplam Trafik (mevcut+ek yük) Otomobil ,8 Orta Ticari Taşıt Otobüs Ek Trafik Yükü (%) Kamyon Kamyon+Römork+çekici+ yarı römork Toplam ,49 ~ 1,

226 Proje ile birlikte %1,5 lik araç yükünü artacaktır. Proje kapsamında malzeme ocaklarından ve şantiye tesislerinden proje alanına taşımalarda köy yolları kullanılacaktır. Malzeme taşımada kullanılacak köy yolları mevcut durumda köyler arası ulaşımda kullanılmaktadır. Proje kapsamında malzeme ocaklarından proje alanına malzeme taşımada meskun mahallerden geçişlerde hız sınırlarına dikkat edilecek ve gereksiz gürültü oluşturacak korna çalınmayacaktır. Meskun mahallerden geçişlerde trafik sıkışıklığına neden olmamak için arka arkaya iki araç çıkmayacak ve sürücüden kaynaklı trafik kazalarını önleyebilmek için trafik kurallarına uyulacaktır. Ayrıca, malzemenin baraj alanına nakliyesi sırasında trafik yasası ile belirlenmiş tonaj sınırlarına uyulacak, kamyonlara 20 tondan fazla yükleme yapılmayacaktır. Nakliye sırasında araçların üstü branda ile örtülecek ve nakliye güzergahları günün belli saatlerinde arozöz ile sulanacaktır. Proje inşa aşamasında yapılacak tüm nakliye çalışmalarında mevcut köy yollarına ve devlet karayoluna zarar verilmeyecek olup, taşıma faaliyetleri sırasında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb. maddeler yola doğru verilmeyecek, istiap halinde fazla yükleme yapılmayacak, köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları, menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına zarar verilmeyecektir. Taşımalar sırasında yollara ve bu yapılara zarar verilmesi durumunda zarar, İl Özel İdaresi ve Karayolları Bölge Müdürlüğü ile yapılacak protokol çerçevesinde faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. Proje kapsamında ana yolların kullanılmasında ise, mümkün olduğunca ana yollarda trafiğin yoğun olmadığı zamanlarda trafiğe çıkılacak, trafiğe çıkan her tür araca hız, yük sınırlaması getirilecek. Sürücülerin trafik kurallarına uyması sağlanacaktır. Taşıma faaliyetleri sırasında ve şantiyeye giriş-çıkışlarda 2918 sayılı Trafik Kanunu nun ilgili maddelerine ve tarih ve sayılı Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve aynı yönetmelikte tarih sayılı değişikliğe, tarih ve sayılı Karayolları Trafik Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir Nakliye çalışmalarında mevcut köy yollarına ve devlet karayoluna zarar verilmeyecek olup, taşıma faaliyetleri sırasında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb. maddeler yola doğru verilmeyecek, istiap halinde fazla yükleme yapılmayacak, köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları, menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına zarar verilmeyecektir. Bu yapılara zarar verilmesi durumunda bu zarar faaliyet sahibi tarafından karşılanacaktır. V Su Temini Sistemi Planı, Nereden Temin Edileceği, Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Başlamasına Dek Yerine Getirilecek İşlemler Sonucu Meydana Getirilecek Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf Yöntemleri, Deşarj Edileceği Ortamlar, Bir Kroki Üzerinde Atıksu Hatları İle Varsa Arıtma Tesisi Yerinin Gösterilmesi, Atıksuların Biriktirilmesi Halinde Fosseptik Planının Rapora Eklenmesi, Mevcut Su Kalitesini Korumaya Yönelik Alınacak Tedbirler, (Projenin Memba Ve Mansabı Dikkate Alınarak Su Kalitesinin İlgili Mevzuat Kapsamında Bir Defaya Mahsus Çevre İznine Esas Ölçüm Ve Değerlendirmesinin Yapılması, Analiz Sonuçlarının Rapora Eklenmesi), (Alınacak Gerekli Görüşler, İzinler) Arazinin hazırlanması-inşaat aşamasına kadar başlıca su kullanımı noktaları aşağıda verilmektedir; a) Tozumanın Önlenmesi Amaçlı Sulama Suyu,

227 b) Çalışanlar İçin İçme-Kullanma Suyu, c) Beton Karma Suyu, d) Beton Santrali Ekipmanlarının Yıkanmasında Kullanılacak Su, e) Kırma-Eleme Tesisinde Pulvarize Sistemle Kullanılacak Su, Proje kapsamında gereli olacak içme suyu proje alanına yakın olan köy çeşmelerinden temin edilecektir. Köy çeşme sularını kullanımı için inşaata başlamadan önce köy muhtarlıklarından izin alınacaktır. Köy sularının; 17 Şubat 2005 tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik de belirtilen niteliklere uygunluğu kontrol edilecektir. Gerektiğinde ise personelin içme suyu ihtiyacı proje alanına en yakın su satış istasyonlarından damacanalarla temin edilecektir. Projedeki diğer kullanma suları ise civardaki en yakın yüzey su kaynağından (Savrun Dere vb.) temin edilecektir. Kullanım Amaçlarına Göre Su Kullanım Miktarları a) Arozözle Sulama Suyu Miktarı İnşaat aşamasında proje alanı ve nakliye güzergahında tozlanmayı önlemek için yapılacak arozözle sulama çalışmalarında kullanılacak olan su miktarı kesin olarak belirlenememekle birlikte, bölgede yağışlı günlerin dışında uygulanacak bu işlem için baraj sahasında 50 m 3 /gün, İletim hattı güzergahında 20 m 3 /gün ve HES yapı yerlerinde 15 m 3 /gün, her bir malzeme ocağı sahasında 20 m 3 /gün olarak öngörülmektedir. Günlük arazözle sulama suyu ihtiyacı kurak dönemlerde toplam 180 m 3 /gün olacaktır. b) Personelin İçme Kullanma Suyu Miktarı Proje kapsamında her bir ünite için çalışacak personel sayıları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Ünite Tablo 102.Proje Kapsamında Çalışacak Personel Sayısı Savrun Barajı 200 HES 15 A Geçirimsiz (Kil) Malzeme Ocağı 4 B Geçirimli (Kum-Çakıl) Malzeme Ocağı 5 Kaya Malzeme Ocağı 16 Kırma-Yıkama Tesisi 5 Hazır Beton Santrali 5 TOPLAM Çalışacak Personel Sayısı 250 Personel Projenin inşası aşamasında çalışacak personel için Savrun Baraj yakınlarında 1 adet ana şantiye tesisi kurulması planlanmaktadır. Ayrıca proje alanının çok geniş olması ve ünite alanlarının dağınık olması nedeniyle Kaya ve Geçirimli malzeme ocaklarında karavan tipte (mobil) şantiyeler kullanılacaktır

228 Kırma-ElemeTesisinin Kaya Malzeme Ocağı içerisinde işletilmesi planlanmaktadır. Hazır beton santrali baraj mansap tarafında gövdenin yakınında işletilecektir. Malzeme ocaklarında çalışacak personel; malzeme ocak alanlarının içerisine kurulacak olan karavan tipte şantiyeleri kullanacaklardır. Aşağıda Savrun Barajı projesi kapsamında ihtiyaç duyulacak toplam içmekullanma suyu miktarı hesaplanmış olup, tüm ünite alanları için su tüketim miktarı Tablo 103 olarak verilmiştir. Savrun Barajı ve HES inşaatında çalışacak ve söz konusu şantiye tesislerinden faydalanacak toplam 250 kişiye bağlı su tüketimi söz konusu olacaktır. Kişi başına günlük ortalama su tüketimi 150 litre (İller Bankası) kabul edilerek hesaplanmıştır. Kullanma suyu ihtiyacı = kişi x ort. su tüketimi = 250 x 150 = lt/gün Tablo 103. Proje Ünite Alanlarında İhtiyaç Duyulan Su Tüketim Miktarı Ünite Personel Sayısı Su Tüketim Miktarları Savrun Barajı ,0 m 3 /gün HES 15 2,25 m 3 /gün A Geçirimsiz (Kil) Malzeme Ocağı 4 0,60 m 3 /gün B Geçirimli (Kum-Çakıl) Malzeme Ocağı 5 0,75 m 3 /gün Kaya Malzeme Ocağı 16 2,4 m 3 /gün Kırma-Yıkama Tesisi 5 0,75 m 3 /gün Hazır Beton Santrali 5 0,75 m 3 /gün GENEL TOPLAM ,5 m 3 /gün c) Beton Karma Suyu Beton, hacim olarak %75 oranında agrega, %10 oranında çimento ve %15 oranında sudan oluşur. Bu nedenle hazır beton üretimi sırasında proses suyu ihtiyacı olacaktır. Hazır beton tesisinde günlük maksimum m 3 (d=2,2 ton/m 3, ton) beton üretimi yapılacaktır. Maksimum günlük m 3 beton üretimi dikkate alındığında yaklaşık 174,5 m 3 /gün su beton karma suyu olarak kullanılacaktır. d) Beton Santralinde Yer Alan Ekipmanları Yıkanma Suyu Beton santralinde üretilen betonun transmikserler ile kullanım alanlarına naklini yapıp tesis alanına geri döndüklerinde tekrar betonun yüklenebilmesi için, transmikserlerin içinin yıkanması gerekmektedir. Bu işlemler için proses suyuna ihtiyaç duyulacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan beton santralinin max. kapasitesi m 3 /gün olacaktır. Günlük üretim miktarı söz konusu olduğundan ve bir transmikserin ortalama kapasitesi 15 m 3 alındığında bir günde 78 (1.163 m 3 15 m 3 =77,5) defa beton nakli yapılacaktır. Bu da gösteriyor ki bir gün içerisinde transmikserlerin 78 defa yıkanması gerekmektedir. Bir transmikserin yıkanması ve içindeki beton kalıntılarının temizlenmesi için araç başına ortalama 0,5 m 3 su kullanılacaktır. Bir günde ortalama 78 seferin yapıldığı kabulü ile transmikserlerin yıkanması sırasında toplam 39 m 3 /gün yıkama suyuna ihtiyaç duyulacaktır

229 e) Kırma-ElemeTesisinde Agrega Malzemesinin Nemlendirilmesi Amacıyla Pulvarize Sistemde Su Kullanımı Kırma-eleme tesisinde toz indirgeme sistemi (sulu sistem veya pulvarize sistem) kurularak, ortaya çıkacak olan tozlar yerinde bastırılarak çevreye yayılması engellenecektir Pulvarize sistemler hava ve su ile çalışmakta olup, sistemde ton başına 1-2 litre su kullanılmaktadır. Kırma-Eleme Tesisinin, proje inşa süresince yapılacak imalata bağlı olarak, 4 yıllık inşaat programı içerisinde kesikli şekilde işletilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında işletilmesi planlanan kırma eleme tesisinde yıllık maksimum ton malzeme işlenecek olup, günlük malzeme işleme kapasitesi maksimum 350 ton dur. Bu durumda tesiste; 350 ton/gün X 2 litre/ton=700 litre/gün (0,7 m 3 /gün) su kullanılacaktır. Yukarıda verilenler doğrultusunda proje kapsamında su tüketim miktarı ve temin şekilleri aşağıda Tablo 104 de verilmiştir. Tablo 104. Proje Kapsamında Su Kullanım Miktarları ve Temin Şekli Su Tüketim Kaynağı Günlük Su Tüketim Miktarı Temin Şekli Personel İçme Kullanma Suyu 37,5 m 3 Toz Önlemeye Yönelik Sulama Suyu 180 m 3 Beton Karma Suyu 174,5 m 3 Beton Santrali Ekipmanlarını Yıkama 39 m 3 Kırma-Eleme Tesisinde Pulvarize Sistemde 0,7 m 3 Kullanılacak Su Toplam 431,7 m 3 Köy çeşme sularından ve gerektiğinde ise personelin içme suyu ihtiyacı proje alanına en yakın su satış istasyonlarından damacanalarla temin edilecektir. Savrun Çayından temin edilecektir. Atıksu Oluşum Kaynakları İnşaat aşamasında; a) Çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu, b) Hazır beton santrali ekipmanlarının yıkanmasından kaynaklı yüksek askıda katı madde içeren atıksu, oluşacaktır. Çalışma sahasında tozumayı önlemek amacıyla yapılacak sulama çalışmalarında kullanılacak su buharlaşacağı için ve beton karma suyu çimento ile hidratasyon sağlayarak beton yapısında kalacağı için atıksu olarak geri dönmesi konusu olmayacaktır. Ayrıca Pulvarize sistemde kullanılacak suyun büyük bir kısmı kırma ve eleme işlemi sonucunda malzemeye yapışmakta bir kısmı da alan üzerinden zamanla buharlaşarak

230 kaybolmaktadır. Bu nedenle kırma-eleme tesisinden kaynaklı atıksu oluşumu söz konusu olmayacaktır. a) Personelden Kaynaklı Evsel Nitelikli Atıksu Proje kapsamında çalışacak toplam 250 kişiden kaynaklı evsel nitelikli sıvı atık meydana gelecektir. Aşağıda toplam çalışan personel sayısı dikkate alınarak atıksu hesabı yapılmış olup, Tablo 106 da diğer tüm ünite alanları için sıvı atık miktarı ayrı ayrı verilmiştir. Evsel atıksular askıda, koloidal ve çözünmüş halde organik ve inorganik maddeler içerir. İklimsel şartları, insanların yaşam standartları ve kültürel alışkanlıklar atıksu özelliğini önemli ölçüde etkiler. Konsantrasyonlar kişi başına günlük su kullanımı değerlerine bağlı olarak da değişir. Her ne kadar suya deşarj edilen atık miktarı toplumların özelliklerine göre farklılıklar gösterse de, bu fark çok yüksek değildir. Tablo 105 de ham, yani hiç arıtılmamış ve bir işleme tabi tutulmamış tipik evsel atıksu özellikleri verilmektedir. Tablodan da görüleceği gibi, atıklar çok büyük oranda karbon, azot, fosfor gibi organik besinlerden ve yüksek konsantrasyonda mikroorganizmalardan oluşmaktadır. Bunlar hemen bozunmaya yatkın olup, kanallardan akarken bile biyolojik bozunmaları devam eder. Böylece zaman içinde atık suyun bazı özellikleri de değişmektedir. Tablodaki bütün değerler, projelendirmede kolay kullanılmaları ve farklı toplumlar için kolay kıyaslanmaları bakımından g/kişi-gün biriminde verilmiştir. Tablo 105. Evsel Nitelikli Atık Suların Bazı Tipik Özellikleri 2 Parametre BOİ KOİ Toplam Organik Karbon Konsantrasyonları (g/kişi-gün) 1,6 1,9 X BOI 0,6 1,0 X BOI Askıda Katı Madde Klorür 4 8 Toplam Azot 6 12 Serbest Amonyak 0,6 X Toplam N Toplam Fosfor 0,6 4,5 İnorganik (Polifosfat) 0,7 X P İçmesuyu ve atıksu miktarları ile atıksudan kaynaklanan kirlilik yükü Tablo 105 de verilen değerler kullanılarak aşağıda hesaplanmıştır. Hesaplamalarda kişi başına günlük ortalama su tüketimi 150 litre kabul edilmiştir. İçme suyu ihtiyacı = kişi x ort. su tüketimi = 250 x 150 = lt/gün Personel tarafından kullanılan suyun %100 ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile Atıksu miktarı = içmesuyu ihtiyacı x intikal yüzdesi = x 1 = lt/gün olmaktadır. 2 S. J. Arceivala. (2002). Çevre Kirliliği Kontrolünde Atıksu Arıtımı. (Çeviren: V. Balman). Tata Mc Graw Hill

231 Toplam kirlilik yükü = 250 x 54 = g BOI/gün KOI = 1,9 x = g KOI/gün Toplam Organik Karbon = 1 x = g TOC/gün AKM = 250 x 220 = g/gün Klorür = 250 x 8 = g/gün Toplam N = 12 x 250 = g /gün Serbest Amonyak = 0,6 x 3000 = 1800 g/gün Toplam P = 4,5 x 250 = g /gün İnorganik = 0,7 x 1125 = 787,5 g/gün İnşaat aşamasında; çalışan personelden kaynaklı oluşacak evsel nitelikli atıksular; fiziksel ve biyolojik prosesleri içeren evsel nitelikli paket arıtma tesisinde arıtılacaktır. Atıksu arıtma tesisi; dengeleme havuzu, havalandırma havuzu, çökeltme tankı ve çamur arıtma üniteleri bulunacaktır. Böylece ham atıksuyun doğrudan su ortamına deşarj edilmesi önlenecektir. Müteahhit firma tarafından atıksu arıtma tesisleri için 14/02/2013 tarih ve sayılı Atıksu Arıtma/Derin Deniz Deşarjı Proje Onayı genelgesi kapsamında Atıksu Arıtma Tesisi Projesi hazırlatarak ilgili mercilerden Proje Onaylatılacaktır. Proje kapsamında şantiye tesisinden uzakta olan diğer ünite alanlarında çalışacak personelden kaynaklı atıksular fosseptiklerde toplanacak ve vidanjörlerle şantiye tesisinde işletilecek olan paket atıksu arıtma tesisine taşınacaktır. Tablo 106. Proje Kapsamında Su Kullanım ve Atıksu Oluşum Miktarları Ünite Personel Sayısı Atıksu Miktarı Bertaraf Şekli Savrun Ana Şantiye Tesisi /HES/Hazır Beton Santrali /A Geçirimsiz Malzeme Ocağı B Geçirimli Malzeme Ocağı Kaya Malzeme Ocağı/ Kırma-Yıkama Tesisi ,35 m 3 /gün 5 0,75 m 3 /gün 21 3,15 m 3 /gün GENEL TOPLAM ,5 m 3 /gün Atıksu Arıtma Tesisi + Savrun Deresine Deşarj Seyyar Karavan tipli şantiye tesisinde ye alacak sızdırmaz fosseptik tanklarda ya da sızdırmaz fosseptik çukurunda depolanacak ve dolduğunda Vidanjörle çektirilerek şantiye tesisinde yer alan paket atıksu arıtma tesisine taşınacaktır. Paket Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi Özellikleri Proje kapsamında Şantiye alanında paket atıksu arıtma tesisi kurulacaktır. Paket atıksu arıtma tesisi kapasitesi minumum 30 m 3 /gün olacaktır. Paket Arıtma Tesisi; Ön Çöktürme Havuzu Dengeleme Havuzu Biyolojik Reaktör ünitelerinden oluşacaktır

232 Arıtma tesisi inşaat aşamasında kurulacak olup, işletme aşamasında kullanılmayacaktır. Çöktürme Haznesi Ön çökeltme havuzunun başlıca amacı atıksuyu iki temel bileşene; çamur ve çökelmiş atıksuya ayırmaktır. Böylece bu iki bileşen ayrı ayrı arıtılabilir. Ön çökeltme havuzlarında askıdaki katı maddelerin %50-70'i ve BOİ'nin % 25-40'ı uzaklaştırılabilir. Çöktürme havuzu arıtma tesisinin ilk giriş kapısıdır. Atık su ile beraber tesise giriş yapan biyolojik olarak arıtılamayacak katı maddelerden çökebilenleri haznenin tabanında yüzenler ise havuzun yüzeyinde toplanır. Çöken ve yüzen maddeler içerisinde biyolojik olarak çözünen maddeler var ise zamanla çürüyerek suya karıştıklarından havuz tabanında veya yüzeyinde aşır birikmeye yol açmazlar. Biyolojik olarak arıtılamayan ve havuzda biriken katı maddeler yılda birkaç kez vidanjörle çekilerek havuzdan uzaklaştırılacaktır. Katı madde içermeyen atık su, havuz yarı seviyesinden terfi haznesine alınır. Bu hazne sayesinde arıtma tesisi difizör hatlarının ve sistem içerinde çalışan pompa vs. ekipmanların katı maddelerden zarar görmesi önlenmiş olur. Ön çöktürme havuzu bulunan arıtma tesisinde atık su girişine konulan kaba ızgara, pislik tutucu gibi ekipmanların kullanılmasına gerek kalmayacaktır. Ön çökeltme havuzlarında atıksuyun bekletilme süresi 1,5 2,5 saat arasında değişebilmektedir. Dengeleme Havuzu ve Besleme Pompası Ön çöktürme havuzundan geçen atık sular toplandığı ve atıksuyun debi ve konsantrasyon yönünden dengelenerek, arıtma tesisine homojen ve düzenli bir atıksu transferinin sağlandığı havuzdur. Burada homojen bir atık su karışımı sağlanır. Ayrıca pik debilerle aşırı atık su gelişini dengeleyen bir havuzdur. Biyolojik Reaktör ve Temiz Su Deposu Dengele havuzundan sonra ardışık kesikli reaktöre geçen atıksular burada aktif çamur ile temas ettirilmektedir. Ardışık kesikli reaktörde, atıksuların içerdiği organik kirlilikler aerobik bakteriler yardımı ile CO 2 ve suya dönüştürülmektedir. Bunun için gerekli oksijen ve karışım havası, ünite bünyesinde bulunan blower ile sağlanmaktadır. Blowerden sağlanan hava, ince hava kabarcığı veren membranlı kauçuk difüzörlerle tüm reaktöre eşit olarak dağıtılmaktadır. Ardışık kesikli reaktörde organik kirliliği giderilen atıksular içerdiği bakteri yumaklarıyla çökelmeye bırakılmaktadır. Çökeltime bırakılarak bakteri yumaklarından ayrılan arıtılmış su, dalgıç tip tahliye pompası ile tahliye edilirken dozaj pompası ile hipoklorit dozlaşarak dezenfekte edilmekte ve su arıtma işlemi tamamlanmaktadır. Tüm sistem tamamen otomatik olarak çalışmaktadır. Sistemde zamanla oluşan ve belirli zamanlarda atılması gerekli atık çamurlar Dalgıç tip çamur pompası ile çamur depo havuzuna transfer edilir. Çamur depo havuzunda depolanan atık çamurlar belirli aralıklarla öngörülen yöntemlerle sistemden uzaklaştırılacaktır

233 Paket atıksu arıtma tesisi çelik tank şeklinde olacağı için inşaat aşaması tamamlandıktan sonra taşınarak proje alanından kaldırılacaktır. Izgara Atıksu Girişi Ön Çöktürme Havuzu Dengeleme Havuzu Tahliye Pompası Terfi Pompası Biyolojik Reaktör Blower Arıtılmış Su Fazla Çamur Havuzu Şekil 50. Arıtma Tesisi İş Akım Şeması Arıtma Tesisi Çıkış Suları Kalitesi tarihli ve sayılı R.G. de (değişiklik tarih ve R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde verilen Tablo 21.1 de Evsel Nitelikli Atıksuların Alıcı Ortama Deşarj Standartları nı sağlar vaziyette olması için arıtılmış suda bulunmasına izin verilen maksimum kirletici konsantrasyonları Tablo 107 de verilmiştir. Tablo 107. Sektör: Evsel Nitelikli Atık Sular (Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham BOİ Olarak Kg/Gün Arasında, Nüfus = )* (SKKY Tablo 21.1) KOMPOZİT NUMUNE KOMPOZİT NUMUNE PARAMETRE BİRİM 2 SAATLİK 24 SAATLİK Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ 5 ) (mg/l) Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) (mg/l) Askıda Katı Madde (AKM) (mg/l) ph *Köyler için tabloda verilen deşarj limitleri yada parametreler için en az %60 arıtma verimi uygulanacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında kullanılacak paket atıksu arıtma tesisi, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde verilen Evsel Nitelikli Atıksuların Alıcı Ortama Deşarj Standartlarını (Tablo 21.1) ve tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Su Ürünleri Yönetmeliği Ek 6 da verilen sınır değerleri sağlayacak şekilde işletilecektir. Tablo 108. Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-6 Deşarj Değerleri Parametre Birim SÜY, EK-6 Parametre Birim SÜY, EK-6 BOI mg/l 50 BOI mg/l

234 KOI mg/l 170 KOI mg/l 170 Askıda katı madde mg/l 200 Askıda katı madde mg/l 200 Yağ ve gres mg/l 30 Yağ ve gres mg/l 30 Fenoller mg/l 5 Fenoller mg/l 5 Serbest siyanür mg/l 0.06 Serbest siyanür mg/l 0.06 Toplam siyanür mg/l 0.3 Toplam siyanür mg/l 0.3 Serbest klor mg/l 0.5 Serbest klor mg/l 0.5 Toplam sülfür mg/l 1 Toplam sülfür mg/l 1 Nitrat azotu mg/l 5 Nitrat azotu mg/l 5 Toplam fosfor mg/l 1 Toplam fosfor mg/l 1 Amonyak azotu mg/l 0.2 Amonyak azotu mg/l 0.2 Florür mg/l 20 Florür mg/l 20 Civa mg/l 0.01 Civa mg/l 0.01 Kadmiyum mg/l 0.05 Kadmiyum mg/l 0.05 Kurşun mg/l 0.5 Kurşun mg/l 0.5 Arsenik mg/l 0.5 Arsenik mg/l 0.5 Toplam krom mg/l 0.5 Toplam krom mg/l 0.5 Bakır mg/l 0.5 Bakır mg/l 0.5 Nikel mg/l 0.5 Nikel mg/l 0.5 Çinko mg/l 2 Çinko mg/l 2 ph - ph - Arıtılmış Atıksu Bertarafı Proje kapsamında işletilecek olan atıksu arıtma tesisi çıkış suları SKKY Tablo 21.1 de verilen sınır değerleri ve tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Su Ürünleri Yönetmeliği Ek 6 da verilen sınır değerleri sağlayacak olup, arıtma tesisi çıkış suları tarih sayılı R.G.'de yayımlanan Atıksu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliği'n Madde 22.'de verilen sınır değerleri sağladığı taktirde inşaat aşamasında (geri dönüşümlü kullanılmak üzere) arazözle sulama suyu olarak kullanılması planlanmaktadır. İnşaat aşamasında arazözle sulamaya ihtiyaç duyulmadığı dönemlerde arıtma tesisi çıkış suları Savrun Deresine deşarj edilecektir. Atıksu arıtma tesisi çıkış sularının deşarjı için tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik uyarınca, alıcı ortama yapılacak deşarj konulu Çevre İzni Osmaniye Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden alınacaktır. İnşaat aşamasında meydana gelecek evsel nitelikli atıksuların bertarafında; Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne (Değişiklik Sayılı Resmi Gazete, tarih ve sayılı Resmi Gazete ve tarih ve sayılı R.G.) tarih sayılı R.G.'de yayımlanan Atıksu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliği, tarihli sayılı Su Ürünleri Yönetmeliği ne uygun olarak bertaraf edilecektir

235 b) Beton Santralinden Kaynaklı Atıksu Beton santrallerinde taşıma yapan mikserler beton taşırken ve beton dökümünden sonra mutlaka tesise dönüp yıkanmalıdır. Proje kapsamında işletilecek olan beton santrallerinde, mikserin yıkanması işlemi sonucu atıksu oluşacaktır. Ortaya çıkacak atıksulardaki AKM konsantrasyonu ve bulanıklık oldukça yüksektir. Bu sular, şantiye sahasında yıkama-eleme tesisi yakınlarında inşa edilecek olan çökeltim havuzuna verilecektir. Proje kapsamında işletilecek olan beton santralinin max. kapasitesi m 3 /gün olacaktır. Günlük üretim miktarı söz konusu olduğundan ve bir transmikserin ortalama kapasitesi 15 m 3 alındığında bir günde 78 (1.163 m 3 15 m 3 =77,5 defa beton nakli yapılacaktır. Bu da gösteriyor ki bir gün içerisinde transmikserlerin 78 defa yıkanması gerekmektedir. Bir transmikserin yıkanması ve içindeki beton kalıntılarının temizlenmesi için araç başına ortalama 0,5 m 3 su kullanılacaktır. Yıkamada kullanılacak suyun tamamı atıksu olarak geri dönecektir. Bu durumda bir günde ortalama 78 seferin yapıldığı kabulü ile transmikserlerin yıkanması sırasında toplam 39 m 3 /gün atıksu meydana gelecektir. Proje kapsamında beton santralinden kaynaklı atıksular, tesis yakınlarında inşa edilecek olan çökeltim havuzuna verilecektir. Beton santralinden kaynaklı 39 m 3 /gün atıksu oluşacaktır. Mikser yıkama sularının bertarafı için 1 adet 24 saat bekletmeli öngörülen hacmi 48 m 3 (4 m x 4 m x 3 m) (B X L X h ) çökeltme havuzu (üç bölmeli) planlanmaktadır. Bu durumda yukarıda verilen bilgiler doğrultusunda proje kapsamında kullanılması planlanan su miktarları ve atıksu oluşum miktarları Tablo 109 da verilmiştir. Tablo 109. Proje Kapsamında Su Kullanım ve Atıksu Oluşum Miktarları Su Tüketim Kaynağı Günlük Su Atıksu Tüketim Miktarı Oluşumu Bertaraf Şekli Personel İçme Kullanma Suyu 37,5 m 3 37,5 m 3 Paket Atıksu Arıtma Tesisi Toz Önlemeye Yönelik Sulama Suyu 180 m Beton Santrali Ekipmanlarını Yıkama 39 m 3 39 m 3 Çökeltim Havuzu + arazöz sulama suyu Beton Karma Suyu 174,5 m Kırma-Eleme Tesisinde Pulvarize Sistemde Kullanılacak Su 0,7 m İnşaat aşamasında meydana gelecek evsel nitelikli atıksuların bertarafında; Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne (Değişiklik Sayılı Resmi Gazete, tarih ve sayılı Resmi Gazete ve tarih ve sayılı R.G.) tarih sayılı R.G.'de yayımlanan Atıksu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliği, tarihli sayılı Su Ürünleri Yönetmeliği ne uygun olarak bertaraf edilecektir

236 V.1.21.Sulamadan Kaynaklanacak Yüksek Taban Suyunu Düşürmek İçin Uygulanacak Drenaj Sistemleri Ve Islah Tedbirleri Proje alanında proje kriterlerini oluşturan etmenler yağışlar, topoğrafya ve toprak yapısıdır. Alanda yağışların etkileri yağmur suları ve kar yağışları şeklindedir. Yağışlar doğal eğimlere uygun olarak akışa geçmekte ve yan dereler veya ana yataklar aracılığı ile tahliye olmaktadır. Topoğrafik eğimin yüksek oluşu ve yan derelerin ve doğal boşaltım yataklarının yeterli olmasından dolayı alanda drenaj aksamamaktadır. Özellikle Kadirli ovası bölgesinde açılmış olan drenaj kanalları da doğal boşaltıma olumlu etkide bulunmaktadır. Proje alanında toplam 34 ha alanda taban suyu cm ler arasında yer almaktadır. Geçirgenliğin iyi oluşunun yanı sıra toprak bünyesinin de etkisi ile alanda tuzluluk ve sodyumluluk sorunları asgari düzeyde yer almaktadır. Alanda 1629 ha da 1. sınıf, 368 ha da 2. sınıf tuzluluk mevcuttur. Mevcut durumu ile fazla sorun olmayan alanda özellikle Kadirli ovasındaki değerler çok eski yıllara dayanmaktadır. Alanda açılan drenaj kanalları ve alınan önlemler neticesinde taban suyu yanı sıra tuzluluk ve sodyumluluğun da giderildiği düşünülmektedir. Bu nedenlerden dolayı alanında tamamında yüzeysel drenajın yeterli olacağı kanaatine varılmıştır. Alanın parçalı topografyaya sahip olması ve taban arazilerde drenaj önlemlerinin alınmış olması nedeniyle alanda yüzeysel drenajın çiftçi hendekleri ile sağlanması uygundur. Boşaltım Olanakları Proje alanında; yağışlar ve sulamadan dönecek suların araziden uzaklaştırılması için, mevcut durumda yeterli sayıda dere ve bu derelere bağlanan sayıca ve kapasitece yeterli kuru dereler sahiptir. Proje alanı havzası üst kotların yamaç arazi niteliği, etüt alanının genel olarak yamaç arazi karakteri, mansap koşullarının yeterli olması mevcut doğal drenaj sistemini yeterli kılmaktadır. Proje alanı dışında ve içindeki mevcut kuru dere havzalarının yüksek eğimli topoğrafik karakteri, etüt alanı içinde kuru derelerin yeterli boyut ve sıklıkta olması, etüt alanı doğal drenajının yeterli olmasına yol açtığından, etüt alanında gereksinilecek ilave yüzeysel drenaj sistemi ihtiyacı, sadece çiftçi hendekleridir. Çiftçi hendekleri çiftçi imkanlarıyla gerçekleştirilebileceğinden, doğal olarak bu hususta drenaj maliyeti hesabına gereksinim duyulmamıştır. Proje alanında, sulamadan ve yağıştan dönecek suların drenajını sağlamakta olan ve projeli koşullarda da sağlayabileceği saptanan, doğal drenaj sisteminin, etüt alanı topoğrafik karakterinin uygun olması sebebiyle, mansap koşulları da yeterli düzeydedir

237 Toprak Islah Gereksinimi ve Olanakları Proje alanında; genel alanın % 12,76 sı olan ha alanda 1. sınıf (% ) limitlerde, genel alanın % 2,88 i olan 368 ha alanda 2. sınıf (% ) limitlerde tuzluluk belirlenmiştir. Proje alanında sulanabilir alan içinde; genel alanın % 6,71 i olan 857 ha alanda 1. sınıf limitlerde (0-10 m 3 /da), genel alanın %7,57 si olan 966 ha alanda 2. sınıf limitlerde (10-25 m 3 /da) ve genel alanın %1,00 i olan 128 ha alanda 3. sınıf limitlerde (25-45 m 3 /da) yüzeytaşı yetersizliği belirlenmiştir. Proje alanında genel alanın %0,55 i olan 70 ha alanda 1. sınıf düzeyde (0-10 m 3 /da) tesviye gereksinimi saptanmıştır. Proje alanında 1. sınıf yüzeysel taşlılık ve yüzey kayası temizliği ile tesviye gereksinimi çiftçi olanakları yapılacaktır. V Sulanacak Alan Miktarı, Sulama Sistemi Yapıları, Sulama Ile Su Ve Toprakta Oluşabilecek (Azot, Bor, Tuzlaşma) Etkiler, Tarımsal Üretime Olabilecek Etkiler Ve Sulama İle Oluşacak Bitki Paterni, Sulamadan Dönen Suların Su Kalitesine Etkileri Sulanacak Alan Miktarı, Sulama Sistemi Yapıları Yapımı planlanan Savrun Barajı ile; ha yeni sahanın sulanması, 840 ha Karakütük Köyü arazileri, 426 ha Yanıklar Köyü arazileri ve 74 ha Hediören Köyü arazileri için sulama suyu hakkı bırakılması, mevcut 2882 ha Hemite Pompaj Sulamasının ve ha Hediören Pompaj Sulamasının pompajlı sulamadan Savrun Barajından cazibeli sulamaya dönüştürülmesi, yine mevcut Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanan 3770 ha sahanın sulama suyunun Balıklıdağ Deresinden karşılanmayan kısmının Savrun Barajından karşılanması amaçlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajından toplam ha brüt arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. İletim hatlarında ağırlıklı olarak mevcut kanal ve yol güzergâhlarının kenarları tercih edilecektir. DSİ 6. Bölge Müdürlüğü teknik elemanlarınca arazide yapılan etüt sonucunda Sulama Genel Vaziyet planında açık mavi renkle belirtilen 840 ha arazinin sulama suyu ihtiyacının Savrun Barajından ayrılması planlanmaktadır. Prıoje kapsamında yapılan arazi etüt çalışmaları ve işletme çalışmaları neticesinde Pompajla sulanabilecek olan 426,00 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 1,915 hm³/yıl su hakkı ayrılmıştır. Bu proje kapsamında; sadece su hakkı bırakıldığı için herhangi bir tesis yapılması düşünülmemektedir. Yanıklar Ek Saha -1 Pompajına kadar Savrun yeni sulaması S-9 iletim hattı kapasitesinin arttırılması planlanmıştır. Proje kapsamında yapılan arazi etüt çalışmaları ve işletme çalışmaları neticesinde cazibe ile sulanabilecek olan 74,00 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 0,333 hm³/yıl su hakkı ayrılmıştır. Bu proje kapsamında; sadece su hakkı bırakıldığı için herhangi bir tesis önerilmemiştir. Hediören Ek Saha-2 Cazibe sulaması iletim hattı başlangıcına kadar Savrun yeni sulaması S-8 iletim hattı kapasitesinin arttırılması planlanmaktadır. AS0 kanalından yapılan pompajla sulanan ha Hemite Pompajı ve ha Hediören Pompajı sulama sahaları cazibeli olarak Savrun Barajından sulanması planlandığından AS0 kanalından alınan bu sular, Savrun barajı projesinin gerçekleşmesi ile birlikte alınmayacaktır

238 Sulama İle Su Ve Toprakta Oluşabilecek (Azot, Bor, Tuzlaşma)Etkiler Tuzlulaşma Sulamayla toprak-su ve bitki arasında olumlu bir dengenin yaratılması temel amaçtır. Bu nedenle sulama, bitki gelişmesi için yeterli nem koşulunu sağlayan bir işlem olarak da tanımlanır. Eğer, toprakta gereğinden fazla nem varsa sulama ile ürün miktarında bir azalma ve daha önemlisi, toprakta tuzluluk, alkalilik ve taban suyu gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Taban suyu, toprakta geçirimsiz bir katman üzerinde bulunan ve bulunduğu düzeyin altındaki toprak katlarını sürekli doygun halde tuttuğu için bitkilere zararlı olan su katmanı diye tanımlanır. En iyi nitelikteki sulama suyu bile tuz getireceğinden, su bitki tarafından kullanılırken ve buharlaşırken tuz kalıntıları, bitki kök bölgesinde birikir. Bitki istemini geçen yağmur ve sulamanın her ikisi de tuz kalıntılarını profil içerisinde daha derinlere yıkar ve böylece kalıntılar bu yolla yeraltı sularına geçerler. Toprağın kök bölgesinde biriken tuzlar, nitelikleri ve konsantrasyonlarına bağlı olarak bitki ve toprağı olumlu veya olumsuz (çoğu kez) yönde etkilerler. Sulanan alanlarda görülen tuzluluk, üretime yönelik arazi kaybının temel nedeni ve çabuk yayılabilen olumsuz çevresel etkilerden biridir. Topraklarda tuzlu koşullar bitki seçimini sınırlandırırken, bitkinin çimlenmesini ve verimi ters yönde etkiler. Yıkama, sulama programı ve metodunun değiştirilmesi, yüzey altı drenaj sisteminin kurulması, toprak işleme tekniklerinin değiştirilmesi, bitki deseninin değiştirilmesi ve toprak ıslahı gibi çalışmalar tuzluluk oranını azaltarak bitkiye olan etkisini minimize edebilir. Proje kapsamında yapılacak sulamayla sulanan toprakların yapısında herhangi bir olumsuzluk beklenmemektedir. Yapılacak drenaj kanallarıyla bitki kök bölgesinden fazla sular uzaklaştırılarak toprağın havalanması sağlanacaktır. Böylelikle bitkinin kök bölgesinin derinliği artarak iyi beslenecek ve toprakta faydalı bakteri faaliyeti gerçekleşecektir. Ayrıca toprakta tuz birikimi önlenmiş olacak ve toprağın işlenmesi kolaylaşacaktır. Bor Etkisi Bitkiler genellikle bor toksititesine çok hassastırlar. Toprak veya sudaki küçük bor değişimleri toksititeye neden olabilmektedir. Sulama sularının ve bu sularla sulanan tarım alanlarının çeşitli toksik elementlerce kirlenmesi tarımsal üretimi sınırlayan en önemli faktörlerden birisidir. Sulama suyundaki bor derişiminin belirli sınırları aşması halinde bitki büyümesi durur. Bitki yaprağında sararma, yanma ve yanıklar, büyüme hızının yavaşlaması ile bitki veriminin azaldığı gözlenmektedir. Bitkiler için gerekli olan, ancak özellikle 1 ppm 'den fazla bor içeriğine sahip suların sulamada kullanılması bitkilerde ve topraklarda sorun yaratabilmektedir (FAO 1976). Gübre Kullanımının Toprak Üzerine Etkisi Tarımda kullanılan gübreler kimyasal ve organik olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Kimyasal Gübreler

239 Toprakta olması gereken inorganik maddelerin eksik olması durumunda desteklemek amacıyla (resfiriksiyon) doğal olmayan kimyasal yöntemlerle üretilen maddelere kimyasal gübre denir. Kimyasal gübre toprağa verildiğinde ilk olarak toprağın ph ını değiştirir ve topraktaki organizmaların çalışmasını engeller. Topraktaki kimyasalların etkisiyle meydana gelen reaksiyonlar mikroorganizmal dengeyi bozar. Mikroorganizmal yaşamın olmadığı bir toprakta bitki böcek artıklarının toprağa geri dönüşümü olmaz ve toprak sürekli fakirleşir. Normalde bitki topraktan aldığı enerjinin %3 ile%15 oranını ürün vermeye ayırır. %85 ile%97 oranında ise ürün dökümü veya yaprak yani artık madde olarak toprağa geri verir. Oysa bir bitki topraktan aldığı enerjinin üç katını güneşten (fotosentez, kemosentez yolları ile) alır ve topraktan aldığı enerjinin üç katına yakınını toprağa geri verir. Kimyasal gübre kullanımıyla toprakta eksik veya alınmayacak olan bitki besin elementleri bitkinin kullanımına kimyasal gübre ile sunulmuştur. Bu yüzden sadece bitki düşünülmüş, toprak yapısı gözönüne toprakta eksik alınmamıştır. Bozuk topraklarda bitki toprak besinlerinden yararlanamaz bu yüzden gübre oranı arttırılır ve toprak organik maddelerce fakirleşmeye başlar ve toprak canlılarının biyolojik faaliyetleri azalır, toprak yapısında bozulmalar görülür. Bu nedenle toprağın üst kısımları kumlaşırken alt kısımlarda taşlaşmalar başlar ve bunun sonucunda topraklarda; Tuz konsantrasyonunun yükselmesine Yer altı suyunun kirlenmesine Mikroorganizmal faaliyetlerinin azalmasına Kimyasal olarak verilen gübrenin topraktan çabuk yıkanmasına Verim ve elde edilen ürünün kalitesinin düşmesine Erozyon ile toprak kaybına neden olmaktadır. Azotlu ve Fosforlu Gübreler Bitkilerin sağlıklı büyümeleri ve yaşamaları için azot, fosfor, potasyum, kalsiyum, magnezyum, kükürt, demir, mangan, bakır, çinko, bor, bazı hallerde de molibden gibi elementlere ihtiyaçları vardır. Bunlar arasında da en önemlileri azot, fosfor ve potasyumdur. Yüksek düzeyde azotlu gübre kullanılması sonucu topraktan yıkanmalarla, içme suları ve akarsulara karışan nitrat miktarı artmaktadır. Fosforlu gübrelerin yüzey akışlarıyla taşınması sonucu içme suları ve diğer akarsularda bulunan fosfat miktarı yükselmektedir. Ayrıca fazla azotlu gübre uygulanmış topraklarda yetişen bitkilerde zararlı bazı maddeler üretilmektedir. Yoğun kimyasal gübreleme sonucu toprak organik maddelerce fakirleşmekte dolayısıyla biyolojik faaliyet azalması toprağın yapısının bozulmasını da beraberinde getirmektedir. Bu şekilde devam edilmesi halinde de her sene topraklar daha da bozulacak, bitki gelişmesi yapılan kimyasal gübrelemenin yoğunluğuna bağlı olarak yavaşlayacak ve duracak, verim düşüşü yaşanacaktır. Yoğun yapılan kimyasal gübreleme sonucunda toprakta organik madde miktarı, topraktaki humus oranı azalacak ve biyolojik aktivite azalıp verilen gübreler toprakta tutunamadığı için yıkanıp gidecektir. Bitki besin elementlerinin, bitkilerin alabileceği şekle dönüşmeleri duracak ve böylece toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri bozulacaktır. Gübreleme teknikleri uygulanmadan kullanılan kimyasal gübre tıpkı sanayi emisyonları gibi toprağı kirletmektedir. Sulamanın yoğunlaşması ve yanlış sulama

240 teknikleri tuzlanmaya yol açmaya ve ürün desenlerini daha fazla kimyasal gübre kullanımına yol açmaktadır. Organik Gübreler Bitki besin maddelerini bünyesinde organik bileşikler halinde bulunduran, asıl amacı toprağın fiziksel ve kimyasal yapısını düzelterek bitki besin maddelerinin alımını kolaylaştıran, canlılara ait (bitki, hayvan vb) atıklardan veya yan ürünlerinden hazırlanmış bir üründür. Organik Gübre, yüksek organik madde içeriğiyle, kimyasal gübre kullanımı sonucunda ortaya çıkan olumsuz etkilerin tersine döndürülmesinde ve toprakların veriminin artırılmasında kullanılacak çok önemli bir araçtır. Yıllardır kimyasal gübrelerin kullanımı verimi artırmanın yanında, toprakta yorgunluğa ve canlılığın azalmasına sebep olmuştur. Bu durum ne yazık ki, topraklarımızın çoraklaşmasını hızlandırmaktadır. Toprakta su ve oksijeni tutan, besin maddelerini absorbe eden, mikro-organizma faaliyetini hızlandıran en önemli etmen organik maddelerdir. Organik gübreler toprak üzerine etkileri şöyle sıralanabilir; 1) Toprağın fiziksel özelliklerini düzeltir. Toprağın su tutma kapasitesini dengeler, Toprağın havalanma kapasitesini dengeler, Toprağın kolay ısınmasını sağlar, Toprakta kaymak tabakası oluşumunu ve toprağın çatlamasını azaltır, Toprak erozyonunu azaltır. 2) Toprağın kimyasal özelliklerini düzeltir. Toprakta yarayışsız olan bitki besinlerini yarayışlı hale gelmesine yardımcı olarak bitkinin beslenmesini kolaylaştırır, Toprağın ph değerinin dengede kalmasını sağlar, Toprağın besin maddesi tutma kapasitesini artırır ve toprakta besin maddesi yıkanmasını azaltır. Toprakta tamponlama yaparak toksiteyi önler, Toprak tuzluluğunun azalmasına yardımcı olur, Organik madde toprakta ayrışmaya uğrarken bünyesindeki besin maddelerini toprağa vererek bitkinin beslenmesine yardımcı olur. Toprakta bitkinin kök gelişmesini teşvik eder, 3) Toprakta mikrobiyolojik aktiviteyi artırır. Toprakta mikroorganizma populasyonunun artmasına yardımcı olur, Organik maddenin toprakta ayrışması esnasında ortama verdiği organik bileşikler ile bitkinin kök sisteminin gelişmesine olumlu yönde uyarıcı etkiler gösterir. Söz konusu proje kapsamında çiftçilere gereğinden fazla kimyasal gübre kullanmamaları ve zirai ilaçlamada organik gübreleri tercih etmeleri konusunda zaman zaman eğitim programları düzenlenerek kimyasal gübre kullanıma bağlı olumsuz etkilerin önüne geçilecektir

241 Sulama İle Oluşacak Bitki Paterni Ön çalışma yapılarak mevcut koşullarda yetiştirilen ürünler ve ekiliş oranları belirlenmiştir. Mevcut koşullarda bitki deseninde en fazla ekimi yapılan bitki % 56 ile hububattır. Hububatı % 23 ile ayçiçeği, % 5 ile dane mısır, % 5 zeytin, % 3 susam, % 3 yer fıstığı, % 2 bostan, % 1 sebze ve % 1 fiğ izlemektedir. Ayrıca etüt alanında % 2 ikinci ürün dane mısır ile % 2 turp ekimi söz konusudur. Mevcut koşullardaki bitki deseni, Tablo 110 da gösterilmiştir Tablo 110.Mevcut Durumda Ürünler ve Ekiliş Oranları Ürün Cinsi Ekiliş oranı (%) Hububat 56.0 Susam 3.0 Ayçiçeği 23.0 Fiğ 1.0 Dane Mısır 5.0 Pamuk 1.0 Yer Fıstığı 3.0 Bostan 2.0 Sebze 1.0 Zeytin (M) 5.0 II. Ürün Dane Mısır 2.0 II. Ürün Turp 2.0 TOPLAM Sulama projesinin gerçekleşmesi durumunda, yetiştirilecek ürünler ve ekiliş oranları belirlenirken aşağıdaki konular dikkate alınmıştır. Bunlar; - Bölgenin iklim şartları, - Türkiye nin genel tarım politikaları, - Ortalama mülk ve işletme arazi genişliği, - Yakın sulamaların bitki deseni, - Üreticilerin eğilimleri, - Bitkilerin nispi avantajları ile yetişme süreleri, - Münavebe sistemi, - Ürünlerin iç ve dış pazar talepleri, - Etüt sahasının işgücü potansiyeli, - Tarımsal araştırma ve yayın kuruluşlarının araştırma sonuçları, - Tarımsal finans kurumlarının ürünler bazındaki kredileri ile etüdü yapan teknik elemanların öngörü ve yaklaşımları olarak sıralanabilir. Projenin gerçekleşmesiyle halen tarımı yapılan bitkilerin verimlerinin artacağı, münavebe sisteminin uygulanacağı, sulu koşulların gerektirdiği girdi ( gübre, ilaç v.b.) kullanımının yaygınlık kazanacağı ve yeterli suyun zamanında bulunabilmesi ( yani temin garantisinin olması koşullarının sağlanacağı) varsayılmaktadır. Projeli koşullarda yukarıda bahsedilen varsayımların gerçekleşmesi durumunda, bölge ekolojik koşullarında ekimi yapılabilecek, ancak sulama suyu olmadığı için ekimi yapılamayan bitkilerin, proje sahasında ekim şansı bulacağı düşünülmektedir. Projeli koşullarda gerçekleşmesi beklenen bitki deseni belirlenerek Tablo 111 de gösterilmiştir

242 Tablo 111. Projeli koşullarda Ürün deseni ÜRÜN CİNSİ YILLARA GÖRE ÜRÜN DESENİ (%) Hububat Dane Mısır Yer Fıstığı Pamuk Sebze Bostan Zeytin (M) Zeytin (M)(YT) Meyve (M)(YT) II. Ürün Dane Mısır II. Ürün Dane Turp II. Ürün Yer Fıstığı TOPLAM Kadirli İlçesinin güneydoğusundan başlayarak kuzeyine kadar devam eden alçak plato sahalarının büyük oranda zeytinliklere dönüştürülmesi, tarımsal arazi kullanılışında yeni eğilimlerin ortaya çıkmasına ve dolayısıyla bu bölgedeki halkın ekonomik gelir seviyesinin yükselmesine yol açmıştır. Yeni dikilen zeytin fidelerinin ürün vermeye başlamasıyla birlikte gelir seviyesinde ve iş olanaklarında artma yaşanacağı muhtemeldir. Proje alanında bu durum gözetilerek zeytin oranı artırılarak, % 8 önerilmiştir. Mevcut zeytinlikler Edremit ve Kilis cinsleridir. Yağlık ve salamuralık üretim yapılmaktadır. Meyvecilik etüt alanında henüz pazara yönelik olarak yeni yeni dikim şansı bulmakla birlikte, sulama projesi gerçekleştiğinde, sulama garantisinin üreticiyi meyveciliğe yönlendirilmesi planlanmaktadır. Sabit tesisler çıktıktan sonra kalan arazide Hububat projeli bitki deseninde, birinci olarak % 29 oranında yer almaktadır. İkinci olarak dane mısır ve pamuk olarak tasarlanmıştır. Münavebede üçüncü ayak olarak da, yer fıstığı, bostan ve sebze önerilmiştir. Kadirli ilçesinde son 10 yılda halkın en fazla ürettiği ve bundan çok iyi gelir elde ettiği ürünlerden biriside yerfıstığı bitkisidir. Son 5 yılda yerfıstığı toplama makinesinin bölgede yaygın olarak kullanılması da daha önce yaşanan işçi problemlerinin ortadan kalkmasına neden olmuştur. Yerfıstığı toprağı yoran bir bitki olduğu için münavebeli (dönüşümlü) ekim gerektirmektedir. Aynı tarlaya 3-4 yıl üst üste yerfıstığı ekildiği zaman verim düşmekte ve ayrıca tarlada bir takım bakteriler üremektedir. Bu nedenle çok iyi getirisi olmasına rağmen birinci ürün olarak % 10 önerilmiştir. Proje sahasında sebze tarımı projeli bitki deseninde % 9, bostan tarımı ise % 10 oranında önerilmiştir. Her iki ürünün de gerek Kadirli gerekse Osmaniye de pazarı bulunmaktadır. Yörenin iklimi II. ürün ekimine uygundur. Projeli koşullarda II. ürün olarak dane mısır, yer fıstığı ve turp önerilmiştir. Kadirli nin bacasız sanayi diye adlandırılan turp üretiminde, Türkiye de tüketilen kırmızı turpun % 70 i Kadirli de üretilir. Son yıllarda kırmızı turpun yanı sıra siyah ve

243 beyaz turp da (Japon turpu) ilçede yetiştirilmeye başlanılmıştır. Yörede turp, ikinci ürün olarak hububat veya mısırdan sonra yetiştirilmektedir. % 10 oranında önerilmiştir. Projeli koşullarda münavebe sistemi aşağıdaki gibi tasarlanmıştır; Üçlü Münavebe Sabit tesis % 13 ( % 8 zeytin,% 5 meyve,) Hububat % 29 Dane Mısır, Pamuk ( % 20 % 9 ) Yer fıstığı, Sebze, Bostan (% 10,% 9,%10 ) Sulama projesi gerçekleştiğinde, proje formülasyonu gereğince borulu sistemle sulama yapılacaktır. Osmaniye Kadirli Savrun Barajı Planlama Revizyonu işi kapsamında Savrun Regülatör sulamasının su ihtiyacının karşılanması ve Hemite Pompaj sulamasından sulanabilen alanın cazibeli sulamaya dönüştürülmesi yer almaktadır. Bu kapsamda her iki sulamanın bitki su ihtiyaçlarında kullanılmasına yönelik olarak bitki desenlerinin belirlenmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Savrun Sulamasının son on yıllık, Hemite Pompaj Sulamasının 6 yıllık bitki desenleri ortalaması alınarak, mevcut koşullarda bu sulamalarda gerçekleşen bitki deseni tespit edilmiştir. Sulamalar yeni sulamalar olduğu için, henüz bitki desenleri oturmamıştır. Sulamaların fiziksel sorunları nedeniyle de alanların tamamının sulanmadığı tespit edilmiştir. Şebeke alanı içinde sulanmayan alanlarda genellikle hububat tarımı yapıldığı izlenmiştir. Her iki sulamanın sorunları çözüldüğünde ortaya çıkacak tablo ile ilgili öngörüde bulunularak yeni bitki desenleri belirlenmiştir. Yeni bitki desenleri belirlenirken; mevcut sulamaların ortalama bitki desenleri olabildiğince korunmaya çalışılmıştır. Şebeke içinde yer alan ve çeşitli nedenlerle sulanamayan alanların tamamen sulu tarıma geçmesiyle ortaya çıkacak bitki deseni, etüt çalışmalarındaki tespitlerle örtüştürülerek, fiili durumu en iyi şekilde temsil edebilecek şekilde oluşturulmaya çalışılmıştır. Projenin gerçekleşmesiyle halen tarımı yapılan bitkilerin verimlerinin artacağı, münavebe sisteminin uygulanacağı, sulu koşulların gerektirdiği girdi (gübre, ilaç v.b.) kullanımının yaygınlık kazanacağı ve yeterli suyun zamanında bulunabilmesi (yani temin garantisinin olması koşullarının sağlanacağı) varsayılmaktadır. Projeli koşullarda yukarıda bahsedilen varsayımların gerçekleşmesi durumunda, bölge ekolojik koşullarında ekimi yapılabilecek, ancak sulama suyu olmadığı için ekimi yapılamayan bitkilerin, proje sahasında ekim şansı bulacağı düşünülmektedir. Sulamadan Dönen Suların Su Kalitesine Etkileri Sulamadan dönen su; sisteme yağış ve sulamayla verilip, bitkiler tarafından kullanılmayıp yüzey ve yeraltı sularına dönen su (yüzey akış ve derine sızma) olup sulama suyundan daha kalitesizdir. Toprağa verilen sulama suyunun bir kısmı bitkinin kök bölgesinde depolanırken, bir kısmı da derine sızarak yeraltı suyuna karışır. Derine sızan sular aşağı doğru olan bu hareket sırasında toprakta bulunan eriyebilir katı maddeleri ve kimyasal gübreleri eriterek bünyelerine alırlar. Bunun sonucunda kaliteleri büyük ölçüde değişime uğramış olur. Bu şekilde yeraltı suyuna karışan sular, yeraltı suyunun kalitesinin kötüleşmesine neden olur. Doğal drenajın yeterli olmadığı alanlarda, yeraltı suyunun bu şekilde beslenmesi sonucunda, taban suyu seviyesi yükselerek kök bölgesine kadar ulaşabilir (Bkz. Şekil 51)

244 Şekil 51. Suyun Topraktaki Hareketi Kök bölgesinde bulunan taban suyu toprak yüzeyinden doğrudan buharlaşabilir. Ayrıca kök bölgesinde aşırı su bulunması sonucu bitkinin su kullanımı da artar. Taban suyu düzeyinin kök bölgesinden aşağıda olduğu durumda ise kök bölgesine doğru kapilar bir su hareketi söz konusudur. Bitkinin topraktan aldığı su ve topraktan buharlaşan saf su sonucunda kök bölgesinde bir tuz birikmesi oluşur (Öztürk A.). Sulu tarımda suyun aşırı ve yanlış kullanımı büyük ölçekte su ile doygunluğa, tuzluluğa ve yer altı suyu kaynaklarının aşırı tüketilmesine sebep olmanın yanında mansap kullanıcılarının yeterli sudan yoksun kalmasına, sulamadan dönen akışın karışması ile tatlı su kaynaklarının kirlenmesine ve derine sızma kayıpları gibi olumsuzluklara neden olmaktadır. Normal koşullar altında sulamadan dönen sular, yaklaşık olarak %10-15 civarında olmaktadır. Proje alanında sulamadan ve yağıştan dönen suları araziden uzaklaştırmak için alanın tamamında yüzeysel drenaj önlemlerinin alınması yeterli olacaktır. V Arazinin Hazırlanmasndan Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni Ile Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynaklari Ve Seviyesi, Kümülatif Değerler Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek gerçekleştirilecek faaliyetler aşamasında iş makinelerinin kullanımından, kırma-eleme ve beton santralinden kaynaklı ve kaya ocağında yapılacak patlatmadan kaynaklı gürültü ve patlamadan kaynaklı vibrasyon oluşumu söz konusu olacaktır tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2 listesinde yer almamaktadır tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (ÇGDYY) hükümlerince Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek- 2 listesinde yer alan işletme ve tesisler için Akustik Rapor hazırlanmalıdır. Bu doğrultuda;

245 Proje kapsamında işletilecek olan beton santrali; Madde 2.14 "Üretim kapasitesi 10 m 3 /saat veya üzerinde olan, çimento kullanarak beton, harç veya yol malzemesi üreten tesisler; malzemelerin sadece kuru oldukları zaman karıştırıldıkları yerler dahil. (Kuruldukları yerde bir yıldan az kalacak tesisler hariçtir)", Proje kapsamında işletilecek olan kırma-eleme tesisi; Madde 2.19 "Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin ve cüruf ve molozların kırılması, öğütülmesi, elenmesi için kurulan tesisler", Kaya Malzeme Ocağı; Madde 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar. Ve Madde 2.17 Patlayıcı veya alev püskürtücü kullanılan taş ocakları., A-Geçirimsiz malzeme ocağı ise Madde 2.18 Üretim kapasitesi 200 ton/gün ve üzeri olan ve 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun I.Grup b, II.Grup (kireçtaşı dahil), IV.Grup, V.Grup larında yer alan madenlerin çıkartıldığı ocaklar. Kapsamında yer almaktadır. Proje kapsamında inşa edilecek HES ve baraj yapıları ile proje kapsamında işletilecek olan B-Geçirimli malzeme ocağı; tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2 listesinde yer almamaktadır tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (ÇGDYY) hükümlerince Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2 listesinde yer alan işletme ve tesisler için Akustik Rapor hazırlanmalıdır. Ancak söz konusu proje entegre olduğu için HES, baraj ile B-Geçirimli malzeme ocağı için sadece inşaat aşamasındaki faaliyetlerden kaynaklı meydana gelecek olan gürültü seviyeleri Akustik Rapor kapsamında hesaplanmıştır. Bu nedenle beton santrali, kırma-eleme tesisi, kaya malzeme ocağı ve A- Geçirimsiz malzeme ocağı için Akustik Rapor hazırlanmış olup, EK-9 da sunulmuştur. Ancak söz konusu proje entegre olduğu için baraj ile B-Geçirimli malzeme ocağı için sadece inşaat aşamasındaki faaliyetlerden kaynaklı meydana gelecek olan gürültü seviyeleri Akustik Rapor kapsamında hesaplanmıştır. Akustik raporda; gürültü hesaplamaları proje ünitelerinin konumları dikkate alınarak; 1) Savrun Barajı, HES sahası ve Beton Santrali 2) Kaya Malzeme Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi için kümülatif gürültü hesabı yapılmıştır. 3) A-Geçirimsiz Malzeme Ocağı, 4) B-Geçirimli Malzeme Ocağı için ayrı ayrı gürültü hesabı yapılmıştır. EK-9 da verilen Akustik Raporda; arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında meydana gelecek gürültü seviyeleri her bir ünite alanı için hesaplanmış ve en yakın

246 yerleşim yeri dikkate alınarak tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-7 de Tablo 5 de Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri ve Malzeme ocakları için ÇGDY Yönetmeliğinin Ek-7 de Tablo 4 ile karşılaştırılmıştır. Proje ünite alanlarına en yakın duyarlı alan ve bu alanlar için hesaplanan gürültü seviyeleri Tablo 112 de verilmiştir. Tablo 112. Proje Ünite Alanlarının En Yakın Yerleşim Birimine Uzaklığı ve Bu Mesafede Hesaplanan Gürültü Seviyelerinin Yönetmelik Sınır Değerleri İle Karşılaştırılması Ünite En Yakın Duyarlı Yapı Mesafesi Hesaplanan Gürültü Seviyesi Sınır Değer Değerlendirme Savrun Barajı- HES-Beton Santrali 200 m dBA 70 dba Sınır Değerlerin Altında A-Geçirimsiz Malzeme Ocağı 250 m dba 65 dba Sınır Değerlerin Altında B-Geçirimli Malzeme Ocağı 55 m dba 65 dba Sınır Değerlerin Altında Kaya Malzeme Ocağı-Kırma Eleme Tesisi 65 m dba 70 dba Sınır Değerlerin Altında Tablodan da görüleceği gibi tüm ünite alanları için hesaplanan Lgündüz değeri en yakın yerleşim yeri mesafesinde yönetmelik sınır değerlerin altındadır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında; İş makinelerinin bakımı yapılarak gürültü düzeyleri düşürülmeye çalışılacaktır. Kaya malzeme ocağında yapılacak patlatmalara bağlı olarak ortaya çıkacak olan vibrasyonun, patlatma yapılacak alanlara en yakın olan evlere olan etkisi Bölüm V.1.10 da değerlendirilmiş olup, ocakta yapılacak patlatmalar sonrası ortaya çıkacak olan vibrasyon (Vo) değeri, 35 metrede 5 mm/s değerinin altına düşmektedir. Patlatma sonrası ortaya çıkacak olan vibrasyonu en aza indirgemek amacıyla, patlatma sırasında gecikmeli kapsül kullanılacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 23. Maddesinde belirtilen kriterlere uyulacaktır. Ayrıca; inşaat aşamasında Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 25. Maddesinde belirtilen titreşim kriterlerine titizlikle uyulacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında; iş makinelerinin bakımı yapılarak gürültü düzeyleri düşürülmeye çalışılacaktır. İnşaat aşamasında makine ve ekipmanlarda meydana gelecek gürültüden çalışanları koruyabilmek ve gerektiğinde; 4857 sayılı İş Kanunu ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca, proje alanında, inşaat aşamasında meydana gelecek gürültü konusunda Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nin Ek-7, Tablo 4 ve Tablo 5 de yer alan sınır değerlere dikkat edilecektir. İnşaat aşamasında programlı, programsız veya şikayete istinaden yapılacak denetimlerde, yetkili idarenin talebine istinaden çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlatılacaktır. İnşaat aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır

247 V Arazinin Hazırlanması Ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Kesilecek Ağaçların Tür Ve Sayıları, Meşcere Tipi, Kapalılığı, Kesilecek Ağaçların Bölgedeki Orman Ekosistemi Üzerine Etkileri, Orman Bölge Müdürlüğü Görüşü İle Birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme Formu, Gerekli İzinler, Görüşler, Projenin Ya Da Bir Kısmının Orman Alam Dışında Olması Halinde Orman Alanlarına Mesafesi, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler, Etkilerin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirler Savrun Barajı Sulaması, HES ve Malzeme Ocakları Projesi için tüm alanlar Adana Orman Bölge Müdürlüğü, Kadirli Orman İşletme Müdürlüğü, Savrun İşletme Şefliği sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje alanlarının büyük bir kısmı ormanlık alanda kalmaktadır. Baraj alanlarında meşcere tipleri, orman alan miktarları, ağaç tipleri vb. bilgiler Bölüm IV.2.11 de verilmektedir. Tesislerin kurulacağı kesimler ile rezervuarın oluşacağı alanda hâlihazırda mevcut olan bitki örtüsü oldukça seyrek olsa da yapraklı ağaç ve çalı formların baskın olduğu özelliktedir. Bu bitki örtüsü proje alanı sınırları içerisinde akarsuyun akmakta olduğu kesimlerde daha yoğundur. Akarsu kenarından perifere doğru çıkıldığında bazı kesimlerinde çalı formlarının meydana getirdiği topluluklar göze çarpmaktadır. Tarım alanlarından geriye kalan kesimler ise sadece ot veya kısa boylu çalıların baskın olduğu step formasyonu şeklindedir. Projenin hayata geçirilmesi aşamasında, rezervuarın meydana geleceği ve tesislerin kurulacağı kesimlerdeki bitkisel formasyona yönelik olarak bir tıraşlama faaliyeti gerçekleştirilecektir. Öncelikle bu kesimlerde bulunan ağaçlar kesilecek, daha küçük boylu, çalı ve benzeri bitkiler ise tıraşlanarak buradan uzaklaştırılacaklardır. Yani çalı formların yanında, özellikle de akarsu kıyısında sınırlı miktarda da olsa ağaçların kesilmesi söz konusu olacaktır. Bitkisel yapının temizlenmemesi durumunda su altında kalacak bitkilerin çürümesini takiben derecesi değişen bir ötrofikasyon süreci gündeme gelecektir. Bu da su kalitesinde bir düşme gibi değişik süreçleri beraberinde getirebilecektir. Proje alanının tamamında gerçekleştirilmiş olan gözlem ve incelemeler esnasında ötücü kuş türleri, sürüngenler ile sincap ve kemirgenler gibi bazı karasal omurgalı hayvan türlerinin bu bitki formasyonunu ve bu formasyonun bulunduğu kesimlerdeki habitatları değişik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullandıkları belirlenmiştir. Ağaç ve çalı formlarının kesilmesi sürecinde bu kesimleri kullanan fauna bileşenleriyle ilgili olarak bazı önlemler alınacaktır. Böylelikle bu habitatlardan değişik şekillerde istifade eden yabanıl formların zarar görme, yaralanma veya ölme riski gündeme gelebilecektir. Risk altında bulunan yabanıl formlar arasında ulusal ve uluslar arası koruma statülerine sahip türler bulunmaktadır. Nadir veya korunan türlere ait bireylerin zarar görmesine ek olarak bu formlara zarar verilmesi ulusal ölçekli koruma önlemleri dışında uluslar arası sözleşmelere de ters düşmektedir. Bu durum ülke bazında değişik yaptırımları gündeme getirebilecektir. Her iki yönüyle de istenmeyen bu durumun önüne geçilebilmesi amacıyla, kesim/tıraşlama öncesinde yabanıl fauna bileşenlerinin alanda bulunmadığına, uzaklaşmış olduklarına emin olunacaktır. Kesim öncesi gerçekleştirilecek görsel kontrollerde rastlanan hayvanlar ya zarar vermeden rahatsız edilerek bu kesimlerden uzaklaşmaya zorlanacaklardır. Bu süreçte, örneğin yüksek volümlü seslerin kullanılması ile şekillenecek rahatsızlıklar sonucunda bitkilerin içine, arasına veya altına saklanan formlar ortaya çıkarak yakın alanlarda, kendilerini daha güvenli hissedecekleri habitatlara uzaklaşmak zorunda kalacaklardır. Eğer bu uygulamadan sonuç alınamazsa kepçe, atrap gibi uygun donanımlardan istifade edilerek yakalanan formlar eldivenle tutularak veya bez torbalara konulacak ve çalışma alanı dışında, olumsuz etkilenmeyecekleri habitatlarda serbest bırakılacaklardır

248 Bir sonraki adımda, taşımanın hemen öncesinde ilgili alanlardan kesilmiş ağaç ve çalıları kontrol edilecektir. Çıplak gözle gerçekleştirilecek kontrollerde rastlanan kirpi, kertenkele ve hatta yılan gibi omurgalı hayvan türleri benzer şekilde uygun yakalama donanımı ile ve zarar verilmeden yakalanacak, taşınacak ve çalışmalardan olumsuz etkilenmeyecekleri doğal ortamlarda serbest bırakılacaklardır. Baraj gölünün oluşacağı kesimlerdeki çalı ve ağaçların tıraşlanmasını takiben zemin çeşitli şekillerde işlenecektir. Bu işlemlere başlanmadan hemen önce çalışma yapılacak kesimler dikkatlice gözden geçirilecektir. Bu kontroller esnasında, zeminde barınan kertenkele, yılan, kurbağa, fare gibi türlere ait yuva giriş delikleri ile zemin üzerinde, Körfareler (Nannospalax sp.) tarafından oluşturulmuş tümseklerin yerleri belirlenecektir. Bu kesimlerde yapılacak çalışmalarda özellikle dikkatli olunacaktır. Çünkü toprak içerisinde, yüzeye yakın kesimlerde Körfare, kurbağa, kertenkele, yılan ve diğer memeli formların bulunması olasılığı söz konusudur. Bu kesimlerde bu yabanıl formların mevcut olduğu durumlarda iş makinelerinin faaliyeti esnasında açığa çıkabilecek, hatta bu esnada çeşitli derecelerde zarara uğrayabileceklerdir. İstenmeyen bu durumun önüne geçebilmek, yani hayvanların makinelerden etkilenmesinin önüne geçebilmek için ya kendiliklerinden kaçmalarına müsaade edilecek ya da yine uygun donanım ve yöntem ile alan dışına taşınacaklardır. Doğal bir alanda, özellikle de yoğun orman ağırlıklı bir ortamda gerçekleştirilmesi planlanan her türlü faaliyetin bölgenin doğal bitkisel formasyonu üzerine olumsuz etkileri olması kaçınılmazdır. Bu durum karasal vejetasyon yanında sucul vejetasyon için de geçerlidir. Bu durumda üzerinde durulması gereken en önemli nokta, faaliyet nedeniyle ortaya çıkacak dönüşümlerin değerlendirilmesi süreciyle ilgilidir. Bazı kesimlerde, özellikle de proje kapsamında tesis edilecek kalıcı yapıların yer alacağı kesimlerde meydana gelecek dönüşümün geriye dönme şansı bulunmamaktadır. Bu nedenle çalışmalar öncesi burada bulunan meyve, tohum, kozalak, çiçek soğanı gibi bitkisel materyalin canlı olarak veya ağaçların en azından kereste olarak değerlendirilmesi düşünülmelidir. Geriye kalan kesimlerde ortaya çıkacak tahribat daha sonra, inşaat faaliyetlerinin tamamlanması sonrasında gerçekleştirilecek rehabilitasyon çalışmaları, peyzajla ilgili düzenlemeler ve doğal süreç içerisinde kendiliğinde de düzelebilecek, bu kesimler eski haline gelebilecektir. Bu durum özellikle kozmopolit bitkisel bileşenler açısından geçerlidir. Fakat nadir, koruma altında olan ve endemik bitkiler açısından durum biraz daha farklıdır. Gerek kalıcı, gerekse de geçici dönüşümlerin meydana geleceği kesimlerde bulunan söz konusu bitki türlerinin alandaki, bölgedeki hatta ülkedeki devamlılığının sağlanması şansa bırakılamayacak kadar önemlidir. Bu nedenle bu konuya yönelik olarak bazı uygulamalar yapılması gerekecektir. Bu uygulamalar içerisinde en önemlileri tohumların toplanarak saklanması veya nadir bitkisel formların müdahale edilecek kesimlerden toplanarak yakın coğrafyada, faaliyetten etkilenmeyecek kesimlerde, söz konusu bitki türlerinin tercih ettikleri ortamlara taşınmalarıdır. Söz konusu uygulamanın doğru zamanda, uygun yöntemler kullanılarak, deneyim sahibi kişilerce yapılması önemlidir. Bu tip bir uygulamada başarı şansı oldukça yüksektir. Projenin inşaat aşamasında olabilecek etkilerinin başında ağaç kesimi yer almaktadır. Savrun Barajı projesi kapsamında tekabül ettiği ormanlık alanlarda kesilecek ağaçlara ait bilgiler; proje için devam eden tasarım çalışmaları sonucunda belirlenecek ve inşaat öncesinde alınması gereken izinler kapsamında 1/1000 ölçekli Ağaç Röleve Planı hazırlanarak Orman Genel Müdürlüğü nden izinler alınacaktır. İnşaat faaliyetleri sadece proje alanlarında gerçekleştirilecek olup, çevredeki orman alanlarına iş makinelerinin girmesi, ormanlık alanlara zarar verilmesi engellenecektir

249 Söz konusu proje sulama projesi olup, sulamanın ormanlık alanlara olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Ayrıca proje kapsamında erozyonu önlemeye yönelik barajların rezervuar alanı çevresinde yapılacak olan ağaçlandırma çalışmaları da, baraj projelerinin orman ekosistemi üzerine olumlu etkisidir. Orman yangınlarının önlenmesi ve söndürülmesiyle ilgili tarihinden itibaren yürürlüğe giren 285 Sayılı "Orman Yangınlarının Önlenmesi ve Söndürülmesinde Uygulama Esasları" tebliğine, ilgili şantiye sorumluları ve taşeronlar uyacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde orman yangınları görülmesi durumunda seri bir şekilde ve 177 numaralı Alo Yangın hattı aranacak. Orman İşletme Şefliğine haber verilecek ve gerek görüldüğünde olası yangınlara müdahalede şantiye personeli de görevlendirilecektir. Projede kullanılacak ormanlık alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17 nci maddeleri kapsamında izin alınacaktır. V Arazinin Hazırlanması, İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri Ve Tarım Ürün Türleri, Tarım Arazilerinin Tarım Dışı Amaçla Kullanımı İle İlgili Bilgiler, Yüzeyden Sıyrılacak Bitkisel Toprak Miktarı Nerede, Nasıl Muhafaza Edileceği, Yeniden Değerlendirme Yöntemi, İnşaat Faaliyetlerinden Etkilenecek Ekili Araziler Ve Zirai Ürünler İçin İzlenecek Yol Kamulaştırma alanında yer alan tarım arazilerinin, - ST1 (k.meyve), - ST2 (sulu tarla) - ST3 (sulu Tarla) - KT (zeytin) - KYT (kuru Yamaç Tarla) Niteliğindeki arazilerden oluştuğu, yerinde yapılan tespitlerle ve çiftçilerle yapılan anket çalışmaları sonucunda saptanmıştır. ST1 arazilerinde karışık meyve, ST2 ve ST3 arazilerinde dane mısır, bostan ve yer fıstığı, KT arazilerinde zeytin, KYT arazilerinde hububat, tarımı yapılmaktadır. Aşağıdaki tablolarda kamulaştırma alanlarındaki arazi sınıfları, kapladıkları saha, dağılım oranları ve tarım ürün türleri verilmiştir. Tablo 113.Savrun Barajı Kamulaştırma Alanında Arazi Sınıfları, Kapladıkları Saha ile Dağılım Oranları Arazi Sınıfı Kapladığı Alan (Da) Dağılım(%) REZERVUAR ALANI ST1 210 ST KT ( ZEYTİN) 300 KYT 290 TOPLAM DERE YATAĞI+HAZİNE ORMAN GENEL TOPLAM ,0 İKES HATTI (Yeni Yapılacak Hat)

250 KYT ORMAN HAZİNE 8 9 TOPLAM ORTAK İLETİM HATTI ST BOZUK ORMAN+BOŞ 6 60 S-8 İLETİM HATTI ST BOZUK ORMAN+BOŞ 5 8 TOPLAM S-9 İLETİM HATTI ST A-GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI REZERVUAR ALANI İÇİ B- GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI ST DERE YATAĞI+BOŞ ARAZİ TOPLAM K-1 KAYA GEREÇ ALANI HAZİNE ARAZİSİ Kaynak: Savrun Barajı Kamulaştırma Raporu Tablo 114. Savrun Barajı Kamulaştırma Alanında Arazi Sınıfları, Üretim Kolları, Kapladıkları Saha İle Dağılım Oranları Arazi Sınıfı Üretim Kolları Ekim Sahası (da) Dağılım (%) ST1 K.Meyve ST2 Dane Mısır Yer Fıstığı Bostan TOPLAM ST3 Dane Mısır Yer Fıstığı Bostan TOPLAM KT Zeytin KYT Hububat Kaynak: Savrun Barajı Kamulaştırma Raporu Tablo 115. Savrun Barajı Kamulaştırma Alanında Yetiştirilen Bitkiler ve Dağılımları Arazi Sınıfı Üretim Kolu Dağılım (%) REZERVUAR ALANI VE İKES HATTI ST1 Meyve 100 ST2 Dane Mısır Yer Fıstığı Bostan TOPLAM 100 KT Zeytin 100 KYT Hububat

251 ST3 Kaynak: Savrun Barajı Kamulaştırma Raporu MALZEME ALANLARI-İLETİM HATLARI Dane Mısır Yer Fıstığı Bostan Proje alanında kalan tarım alanları kamulaştırılacaktır. Kamulaştırmada taşınmazların fiili ödeme değerleri ile net gelir kayıp değerleri dikkate alınarak kamulaştırma değerleri belirlenecektir. Proje kapsamında kullanılacak tarım arazileri için 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri doğrultusunda Osmaniye Tarım Gıda ve Hayvancılık İl Müdürlüğü nden tarım dışı amaçla kullanım izni alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak olan orman alanların kamulaştırılması söz konusu olmadığından bu alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17 nci maddesi gereğince izin alınacaktır. Mera alanları ise 4342 sayılı mera kanunu dikkate alınarak mera vasfı değişikliği yapılacaktır. Proje kapsamında proje alanında kalan tarım alanları ve tarım dışı taşınmazlar DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından 4650 sayılı yasa ile değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu na göre kamulaştırılacaktır. Kamulaştırmada taşınmazların fiili ödeme değerleri ile net gelir kayıp değerleri dikkate alınarak kamulaştırma değerleri belirlenecektir. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Yerine Getirilecek İşlerde Çalışacak Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut Ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde Ve Nasıl Temin Edileceği İnşaat aşamasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek gerçekleştirilecek olan inşaat faaliyetlerinde (malzeme ocakları dahil) yaklaşık 250 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Gerekli olan personel, öncelikle yakın yöreden seçilecektir. Yakın yerleşimlerden gelecek personel için servis hizmetleri verilecektir. Projenin inşası aşamasında çalışacak personel için Savrun Baraj sahasına yakın olmak üzere şantiye tesisi kurulacaktır. Şantiye sahasında çalışacak personel için misafirhane, kantin, mutfak, banyo, tuvalet, revir vb. üniteler yer alacaktır. Personele bağlı nüfus için herhangi bir lojman vs. yapılması düşünülmemektedir. Ayrıca proje alanının çok geniş olması ve ünite alanlarının dağınık olması nedeniyle malzeme ocakları sahasında mobil şantiye tesisi (karavan tip) kullanılacaktır. Proje inşaat aşamasında çalışacak olan personelin evsel nitelikli atıksuları baraj yakınlarında kurulacak Şantiye tesisinde inşa edilecek paket atıksu arıtma tesisine verilecektir. Mobil şantiye tesislerinde ise atık sular sızdırmaz fosseptik tanklarda ve/veya sızdırmaz fossetik çukurlarda toplanacak ve belirli aralıklarla vidanjörlerle çektirilerek şantiye tesisinde yer alan atıksu arıtma tesisine verilecektir. Personelin; yeme-içme, konaklama vb. ihtiyaçları şantiye alanında yer alan hizmet binasında karşılanacaktır. Personelin ilk yardım ihtiyaçları, şantiye tesisinde kurulacak revir bölümünde giderilecektir. Proje alanında olası kaza ve yaralanmalarda hasta ya da yaralı Osmaniye şehir merkezinde yer alan hastanelere götürülecektir

252 İnşaat aşaması sonunda şantiye tesisi ve şantiye tesisi içinde kurulacak olan paket arıtma tesisi kuruldukları yerden sökülerek kaldırılacaktır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Sürdürülecek İşlerden, İnsan Sağlığı Ve Çevre İçin Riskli Ve Tehlikeli Olanlar Proje kapsamında insan sağlığı ve çevre için risk taşıyabilecek faaliyetler, iş kazaları, nakliye sırasında yollara malzeme dökülmesi, patlatma, toz ve gürültü oluşumudur. Proje kapsamında yapılacak olan çalışmalarda personelin dikkatsizliği ve güvenlik talimatlarına uymaması, güvenli araç ve gereçlerinin kullanılmaması durumunda iş kazalarının olması muhtemeldir. İş kazalarının asgariye indirilmesi amacıyla, kalifiye eleman çalıştırılmasına ve personelin iş emniyeti konusunda eğitilmesi yoluna gidilecektir. Bu aşamada her türlü iş kazasının önlenmesi için çalışma alanlarına uyarıcı levhalar konulacak ve çalışanlara kişisel koruyucu ekipmanlar verilecektir. Özellikle iş makineleri çevresinde bulunması gereken personel, sözlü olarak da uyarılacaktır. İş makineleri çalışırken, zorunlu olmaksızın diğer personel 20 metreden fazla yaklaşmamaları konusunda uyarılacaktır. Çalışma süreleri içerisinde kısa molalar verilerek konsantrasyonun azalmasına bağlı iş kazalarının oluşma riskinin önüne geçilecektir. İş makineleri operatörleri ve kamyon şoförlerine toz maskesi ve kulak tıkacı gibi kişisel koruyucu malzeme sağlanarak bu tür risk ortamlarına karşı gerekli önlemler alınacaktır. Oluşacak gürültünün ise, açık alanda bertaraf edilmesi mümkün değildir ancak; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. İnşaat aşamasındaki faaliyetler sırasında oluşabilecek tehlike ve riskleri önlemek amacıyla; Proje kapsamında gerekli malzemenin taşınması sırasında kamyonları üzeri kapalı olacaktır. Proje alanında nakliye işlemleri sırasında ve meskun mahallerden geçişlerde araçlara hız sınırlaması getirilecektir İşçilerin toz ve gürültüden etkilenmemeleri için toz maskesi ve kulaklık kullanmaları sağlanacaktır. Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iş kazaları (araç devrilmesi, çarpması, araç çarpışması vs.) olabilir. Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için personele eğitim yaptırılacak, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere uyarı levhaları asılacaktır. Proje alanında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı yangın söndürme ekipmanı (yangın söndürme tüpü, su kovası, kazma, kürek vs.) hazır bulundurulacaktır. İnşaat işlemleri sırasında, inşaat alanları dışına çıkılmayacak, derelere hiçbir şekilde atık (sıvı atık, hafriyat atığı, katı atık, vb.) atılmayacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır

253 Ayrıca kırma-eleme tesislerinde ve hazır beton tesisinde az da olsa kaza riski mevcuttur. Teorik olarak bunlar; çeneler arasına düşmek, volan kayışlarına takılmak ve hatta döner kasnaklardan fırlayabilecek taş parçalarına hedef olmak vs. gibi risklerdir. Proje sahasında sürekli kask, gürültü önleyici kulaklık takılarak ve uygun ayakkabılarla çalışılarak bu kaza risklerinden korunmak mümkündür. Proje inşaat aşamasında kaza risklerinden korunmak için gerekli önlemler alınacak ve bu önlemlere titizlikle uyulacaktır. Kırma-eleme tesisinde toz kaynağı olan tüm üniteler kapalı ortama alınacaktır. Ayrıca beton santralinde kullanılacak olan çimentolar kapalı silolarda bekletilecektir. Proje kapsamında iş kazalarının olabilirlik tanımları Tablo 116 da verilmiştir. Tablo 116.Kaza Olabilirlik Tanımları ve Değer Aralıkları Kaza Olabilirliği Çok Düşük Düşük Görece Düşük Ortalama Sık Çok Sık Tanım Bu tip bir kazanın bu tip bir proje süresince görülme olasılığı çok düşüktür Bu tipte kaza bu tip bir proje süresince düşük olasılıkla görülebilir Düşük ile ortalama arasında görülen kaza Sık olmamakla birlikte gerçekleşmesi muhtemel kaza Proje süresince, yaşanması oldukça muhtemel kaza Kazanın, bu tip bir projede görülmemesi olanaksızdır İnşaat aşamasında yapılacak iş ve işler kapsamında risk durumlarında alınacak önlemler Tablo 117 de verilmiştir. Tablo 117.İnşaat Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi Yeri Kaza Riski Oluşma Sıklığı Önlemler İnşaat Aşaması - Şantiye Sahası Hareket halinde iş makineleri ve ağır vasıta kazaları Yüksekten insan düşmesi Malzeme sıçraması Kazı kenarlarının göçmesi Yapı çökmesi Elektrik çarpması Malzeme altında/arasında uzuv sıkışması Ortalama Düşük Sık Ortalama Çok Düşük Çok Düşük Ortalama T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliği Tüzüğü ndeki hükümlere uyulacaktır. Şantiye sahaları içerisinde her türlü çevre emniyeti alınacak ve tüm saha çevresinde gerekli ikaz levhaları konulacaktır. Personel iş ve güvenlik kuralları konusunda eğitilerek iş kazalarının önlenmesi için güvenlik kurallarına uymaları sağlanacaktır. Yangın söndürme cihazları uygun yerlere yerleştirilecektir. Sabote, patlama, doğal afet, kaza, yangın gibi bir durumda telefonlarla gerekli irtibatları kurma ve olası bir durumda yapması gereken İlk Yardım müdahaleleri ve Sivil Savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitimi de verilecektir. İlk yardım müdahaleleri için şantiye binasında bir ilk yardım dolabı bulundurulacak ve sabotaj ihtimaline karşı tesiste 24 saat güvenlik görevlisi bulundurulacaktır. Keskin kenarlı cisimlerle yaralanma Çok Düşük Araçlara ve iş makinelerine hız sınırlaması getirilecektir. Çalışma sahası çevresine gerekli ikaz levhaları asılacaktır

254 Yeri Kaza Riski Oluşma Sıklığı Önlemler Yangın, sabotaj Çok Düşük Trafik Kazaları Görece Düşük Projenin inşaat ve işletme aşamalarında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın gün ve sayılı Resmi gazetede yayınlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Patlatmaların İnsan Sağlığı Ve Çevre İçin Oluşturacağı Riskler Proje kapsamında işletilecek kaya malzeme ocağında üretim işlemleri sırasında patlatma yapılacaktır. Proje kapsamında patlayıcı olarak anfo ve dinamit kullanılacaktır. Patlatma yapılacağı önceden duyurulacak, patlatma yapılacak alana kimse alınmayacaktır. Patlatma öncesi anonslarla yöre halkı uyarılacaktır. Proje kapsamında yapılacak patlatma faaliyetleri ve diğer faaliyetler sırasında oluşabilecek tehlike ve riskleri önlemek amacıyla; Ateşleme yapmadan önce siren ile alarm verilecek ve ayrıca flamalı gözcüler önemli noktalara dikilecektir. Patlatma işlemi uzman kişiler tarafından yapılacaktır. Patlayıcı maddeler ateşleme yerine özel bir araçta getirilecek, dinamit ve kapsüller ayrı ayrı araçlarda nakledilecektir. Patlamayan delikler için gereken emniyet tedbirleri alınacak ve usulüne uygun olarak zararsız hale getirilecektir. Patlatmalar kesinlikle galeri yöntemiyle yapılmayacaktır. Patlayıcı maddelerin sahaya taşınması, kullanımı ve depolanması ilgili olarak 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşıması, Saklanması, Depolanması Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi, Usul ve Esasları Tüzüğü hükümlerine uyulacaktır. Kazı ve Patlatma Sırasında Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İsçi Sağlığı ve Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzük ve Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük te belirtilen hususlara kesinlikle uyulacaktır. Sağlık Koruma Bandı Proje kapsamında işletilecek olan kaya malzeme ocağında patlatma yapılacağı için kaya malzeme ocağının etrafında 20 m sağlık koruma bandı mesafesi bırakılması öngörülmektedir. Diğer malzeme ocakları etrafında 10 m sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacaktır

255 Ancak malzeme ocakları etrafında bırakılacak sağlık koruma bandı mesafesi ruhsat aşamasında İnceleme Kurulu tarafından netleştirilecek olup, inceleme kurulu tarafından belirlenecek olup, belirlenecek olan sağlık koruma bandı mesafesine işletme aşamasında uyulacaktır. V Karasal Ve Sucul Flora/Fauna Üzerine Olasi Etkiler Ve Alinacak Tedbirler Projenin bileşenlerinin hayata geçirilmesi aşamasında faaliyet alanı olarak belirlenen kesimlerdeki doğal ortamlarda bazı kalıcı ve geçici dönüşümler meydana gelecektir. Bu süreçte doğal ortamdaki en büyük dönüşümler ilgili tesisler ile baraj rezervuarının şekilleneceği kesimler ve Savrun Çayı nda meydana gelecektir. Savrun Çayı nın önünün uygun bir coğrafyada inşa edilecek bir baraj gövdesi ile kesilmesi sonucunda, gövde arkasında toplanan suyun miktarına göre büyüklüğü değişebilen bir rezervuar meydana gelecektir. Bu baraj gölü öncelikle göl alanında baraj yapımı öncesinde mevcut olan flora ve fauna bileşenlerini doğrudan veya dolaylı olarak değişik şekillerde etkileyecektir. Proje kapsamında karasal ve sucul flora ile fauna türleri üzerine gerçekleşecek etkiler ile koruma önlemleri Ekosistem Değerlendirme Raporunda verilmektedir. Flora Türlerine Olası Etkiler ve Koruma Önlemleri Osmaniye illi, Kadirli İlçesi sınırları içerisinde kalan Savrun Baraj proje sahasından Astragalus schizopterus Boiss. (Geven, LC), Campanula lyrata Lam. subsp. lyrata (Çan çiçeği, LC), Stachys pumila Banks. & Sol. (Karabaş, NT), Verbascum luridflorum Hub.- Mor. (Sığır kuyruğu, LC) ve Centaurea lycopifolia Boiss. & Kotschy, endemik bitki türleri tespit edilmiştir. Proje sahasında tespit edilen endemik bitki türleri için alınması gereken koruma önlemleri verilen Ekosistem Değerlendirme Raporunda detaylı olarak verilmiştir. İnşaat Aşamasından Önce Alınacak Önlemler Proje sahasında inşaat aşamasından önce alınması gereken önlemler iki aşamada olmalıdır. Birinci aşama proje sahasından tespit edilen endemik bitki türlerinin hepsi IUCN kriterlerine göre LC kategorisinde olduğundan inşaat öncesinde ya da inşaat sonrasında bu türlerin korunmasına yönelik önlem alınmasına gerek yoktur. İkinci aşamada ise proje sahasında toprağın verimli tabakası olan yaklaşık ilk 10 cm lik kısmının sıyrılması ve inşaat tamamlandıktan sonra peyzaj çalışmalarında kullanılması için uygun alanlarda depolanması. Depolanacak toprak düz bir zeminde, en fazla 3 m uzunluğunda 1 metre yüksekliğini geçmeyecek şekilde depolanmalıdır. İnşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra bu toprak alanın yeniden eski haline getirilmesinde kullanılmalıdır. Depolanan toprağın içinde bulunan tohumlar toprak yeniden serildiğinde çimlenecek ve alanın eski haline gelmesi daha kısa zamanda olacaktır. İnşaat Aşamasında Alınacak Önlemler Savrun Barajı proje sahasında inşaat aşamasında özellikle çıkacak toza karşı önlem alınması gerekmektedir. İnşaat aşamasında çıkan toz, özellikle bitkilerin yapraklarının üzerinde bir tabaka oluşturmakta, bitkilerin stomalarının kapanmasına, gaz alış-verişinin engellenmesine neden olmaktadır. Belli bir zaman sonra bitkinin yapraklarının pörsümesine, kurumasına ve döllenemeden solmasına neden olmaktadır. Ayrıca çiçeklerin döllenmesin de, özellikle tozlar stamenleri (erkek üreme organları) üzerini kapatarak tozlaşmanın olmasını engellemektedir. Bu olumsuz durumların engellenmesi için özellikle inşaat aşamasında sıcaklığa bağlı olarak toz çıkışını engellemek için arazözlerle sulama yapılması gerekmektedir. Döllenemeyen çiçeklerin bir sonraki yıl çiçeklenme dönemlerinde populasyonlarında azalma olmakta, bu durum eğer

256 yapılıyor ise arıcılığı büyük bir oranda engellemektedir. Bir yıllık ya da iki yıllık bitkilerde toz bitkilerin döllenmesinde olumsuz bir rol oynamaktadır. Fakat çok yıllık ağaç ya da çalı türlerinde bu durum biraz daha tolere edilebilmektedir. Çok yıllık bitkilerin adaptasyonu bir ya da iki yıllık bitkilere göre daha kolay olmaktadır. Fauna Türlerine Olası Etkiler ve Koruma Önlemleri Akarsu ortamının durgun su habitatına dönüşümü bu kesimde bulunan faunal yapı üzerinde de bazı değişim ve dönüşümlere de sebep olacaktır. Bilindiği gibi doğal ortamdaki bazı yabanıl türler hem akarsu, hem de durgun su ekosisteminde yaşayabilme özelliğine sahiptirler. Bazı canlı türleri ise sadece akarsu ya da durgun suya adapte olmuşturlar. Özellikle sucul canlılar da bu uyum daha keskin olduğundan dolayı baraj yapımı ile ortaya çıkan bu dönüşümden önemli şekilde etkileneceklerdir. Bu etkilenme sonucunda sucul canlıların tür kompozisyonlarında kısmen veya tamamen bir değişim ortaya çıkabilecektir. Buna bağlı olarak da göç hareketleri kaçınılmaz hale gelebilecektir. Baraj gölü oluşumu sonrasında meydana gelecek yeni su yüzeyinin kıyı bandındaki topografik koşullar ve rezervuardaki yıllık seviye değişimlerine, özellikle de su seviyesindeki düşüşlerle bağlantılı olarak değişik habitat çeşitleri meydana gelebilecektir. Su seviyesi yüksekken yetişen bitki türleri su seviyesi alçaldığında kuruyacak; su seviyesi alçakken yetişen vejetasyon su seviyesi yükselince ışık alamayacaktır. Bu seviye düşüşünün meydana geldiği bölgelerde sucul vejetasyon eksikliği meydana gelecektir. Boşluklarda ve oyuklarda gelişme olanağı bulan suya bağımlı vejetasyonun kıyı şeridinde gelişmesi özellikle su kuşları ve bazı memeli hayvanlar için saklanma ve beslenmeye uygun özellikte yeni habitatlar meydana getirmesi açısından olumlu bir etki yaratacağı düşünülmektedir. Baraj gölü oluşumu sonrasında ortaya çıkabilecek ve fauna bileşenlerini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyebilecek faktörlerden bir diğeri baraj gölünün meydana geleceği alandaki su yüzeyinin ve seviyesinin kayda değer boyutlarda artacak olmasıdır. Baraj gölü oluşumuna paralel olarak su seviyesinde meydana gelecek artış her ne kadar doğal göller kadar olmasa da, özellikle kış mevsimini bu kesimlerde geçiren su kuşları açısından olumlu etkiler meydana getirecektir. Diğer taraftan rezervuarın kaplayacağı alanın büyüklüğüne paralel olarak bu alanlarda yuvası bulunan karasal omurgalı türlerinin de sayısal olarak o derece daha fazla olması olasılığı da yüksek olacaktır. Baraj oluşumundan olumsuz etkilenecek, yuvaları su altında kalacak olan türler rezervuar alanı dışında yeni yuva veya barınma yerleri bulmak zorunda kalacaklardır. Bu alanlarda, özellikle zeminde yuvalanan türlerin beslenme, dinlenme ve üreme alanları, özellikle de yuvaları su altında kalacak ve bir daha kullanılamayacak hale gelecektir. Ortaya çıkan bu yeni durum sonucunda etkilenen bu türler yakın alanlarda benzer özellikteki habitatlara göç etmek ve buralarda yeni yuva olanakları bulmak zorunda kalacaklardır. Hayvanlar alemi içerisinde hareket yeteneği en yüksek sınıf olan kuş türlerinin de ortaya çıkan bu yeni durumdan diğer omurgalı faunası bileşenleri kadar olumsuz etkilenmeleri beklenmemektedir. Proje kapsamında inşaat çalışmalarında ve işletme aşamasında meydana gelecek etkiler başlıklar halinde Ekosistem Değerlendirme Raporunda incelenmiştir. Barajın su tutmaya başlaması ile ortamın nem miktarında meydana gelecek değişim, inşaat aşamasında oluşacak toz ve gürültü kirliliği ile araçlardan kaynaklanan kirlilik ayrı ayrı incelenmiş olup, alınacak önlemler belirlenmiştir. Proje alanının bulunduğu Savrun Çayı nın akmakta olduğu akarsu vadisinin kuş göç yolları açısından değerlendirildiğinde göç hareketliliği yaşanan bir vadi konumunda olmadığı belirlenmiştir

257 Savrun Barajı ve HES tesislerinin yer alacağı kesimlerde yaşadığı tespit edilen fauna bileşenleri arasında hem ulusal, hem de uluslar arası koruma statülerine sahip türler bulunmaktadır. Bu türlerle ilgili olarak; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda hazırlanan Av Dönemine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilecektir. Proje kapsamında tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca BERN Sözleşmesi ve CITES Sözleşmesi hükümlerine de riayet edilecektir. V Proje Alanında Peyzaj Öğeleri Yaratmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemelerinin (Ağaçlandırmalar, Yeşil Alan Düzenlemeleri vb.) Ne kadar Alanda Nasıl Yapılacağı, Bunun İçin Seçilecek Bitki Ve Ağaç Türleri, Ekolojik Peyzaj Planı, Proje kapsamında özellikle baraj yapı alanında, kamulaştırma sınırı içerisinde kalacak alanlarda peyzaj çalışmaları yapılacaktır. Projenin inşaatı ile birlikte baraj rezervuar alanının üst kısımlarında gerek erozyonun önlenmesi gerekse peyzaj öğeleri yaratmak amacıyla gerek duyulan yerlerde ağaçlandırma çalışması yapılacaktır. Proje kapsamında yapılacak olan ağaçlandırmada bölgenin iklim ve ekolojisine uygun bitkilendirmenin yapılmasına dikkat edilecektir. Proje konusu faaliyette ünitelerin çevresinde, Avrupa Peyzaj Sözleşmesi uyarınca, doğal vejetasyon yapısına uygun olarak peyzaj çalışması yapılması planlanmaktadır. Peyzaj çalışmaları için daha sonra peyzaj projeleri hazırlatılacaktır. V Doğaya yeniden kazandırma planı, Proje kapsamında işletilecek olan malzeme ocaklarından Geçirimsiz Malzeme Ocağı baraj rezervuar alanında kaldığı için Geçirimsiz Malzeme Ocağı için doğaya yeniden kazandırma planı hazırlamamıştır. Kaya ocağında İşletmeciliğe uygun şev açısı ve yüksekliği bırakılarak oluşturulan basamaklara faaliyet sona erdikten sonra bir teras görünümü vermek mümkün olacaktır. Bu anlamda yapılacak işlem ise toprağın zemine tutunabilmesi için basamakların eğimlerini bir miktar daha düşürmek olacaktır. Faaliyetin tamamlanıp arazinin terk edilmesinden sonra saha; arazi ıslah çalışmaları kapsamında bölgenin iklim ve bitki örtüsüne uygun ağaç türleri ile ağaçlandırılacaktır. Sahada üretim sonrası oluşacak basamakların yükseklikleri 10 metre civarında olacaktır. Üretim sonrası o civarında olacak basamak şev açısı üretim sonrası yapılacak olan arazi düzenlemesinde o arasına indirgenecektir. Bu açı yakın çevredeki topografyaya uygun bir açı olup, alan üzerinde herhangi bir çukur veya yükselti oluşturmayacaktır. Arazi ıslahı sonrası meydana gelecek olan genel şev açısının o arasında olması, alan üzerine serilen bitkisel toprağın erozyon sonucu taşınımını engelleyecektir. Bitkisel toprak içindeki otsu türlerin bahar aylarında doğal olarak tekrar filizlenmesi ile zemin duraylılığı sağlanmış olacaktır. Proje kapsamında işletilecek olan kaya malzeme ocağı alanı orman arazisidir. Bu nedenle kaya malzeme ocağı için ÇED Raporunda, tarih ve sayılı

258 Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, orman sayılan alanlar, tarım veya mera alanları, 17/7/2008 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamı dışında olan madencilik faaliyetleri, su kaynaklarının korunması ile ilgili mevzuata uyulması şartı ile baraj ve gölet projelerinde rezervuar altında kalacak alanlar dışındaki madencilik faaliyetleri, malzeme ve toprak temini için arazide yapılan kazılar, dökümler ve doğaya bırakılan atıklarla bozulan doğal yapının yeniden kazanılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar maddesi gereği doğaya yeniden kazandırma planı hazırlanmamıştır. Proje kapsamında işletilecek olan kaya malzeme ocağı için rehabilitasyon projesi hazırlanmış olup EK-17 de kaya malzeme ocağının üretim sonrası haritası ise EK-11 de verilmiştir. V Diğer faaliyetler. Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler V.2.1. Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Ünitelerde Üretilecek Mal Ve/Veya Hizmetler, Nihai Ve Yan Ürünlerin Üretim Miktarları, Savrun Barajı Projesi kapsamında yer alan üniteler aşağıda verilmiştir. 1) Savrun çayı üzerinde Savrun Barajı ve yardımcı tesisleri ( gövde + memba batardosu + mansap batardosu + dolusavak + derivasyon ve dipsavak ) 2) Sulama Tesisleri 3) 1,60 MW Kurulu gücünde yapılması planlanan HES ve tesisleri Savrun barajı ile; Kadirli ilçesi ve köylerinin sulama suyu temini, Hidroelektrik Santral tesisinin yapımı ile Enerji üretimi planlanmaktadır. Yapımı planlanan Savrun Barajı ile; ha yeni sahanın sulanması, 840 ha Karakütük Köyü arazileri, 426 ha Yanıklar Köyü arazileri ve 74 ha Hediören Köyü arazileri için sulama suyu hakkı bırakılması, mevcut 2882 ha Hemite Pompaj Sulamasının ve ha Hediören Pompaj Sulamasının pompajlı sulamadan Savrun Barajından cazibeli sulamaya dönüştürülmesi, yine mevcut Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanan 3770 ha sahanın sulama suyunun Balıklıağ Deresinden karşılanmayan kısmının Savrun Barajından karşılanması amaçlanmaktadır. Savrun Barajından toplam ha bürüt arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Yörenin sebze ve meyve tarımına yönelmesi dolayısıyla artan su ihtiyaçlarının karşılanmasıyla hem işgücü hem de milli ekonomiye sağlayacağı net gelir artışları, aynı zamanda yapılacak Savrun Barajı hidrolik Enerji potansiyelinin kullanılmasını sağlayacaktır. Proje alanında şu anda elde edilen ekonominin temeli, bitkisel ve hayvansal üretime dayanmaktadır. Bitkisel üretimde ağırlıklı olarak hububat, ayçiçeği ve az miktarlarda olmak kaydıyla dane mısır, pamuk, bostan, yer fıstığı, zeytin, susam fiğ ve sebze tarımı yapılmaktadır. Mevcut sulamaların değerlendirilmesi sonucunda, sulu tarıma

259 geçilmesi ile dane mısır, pamuk, bostan, yer fıstığı ve sebze yetiştirilmesi öngörülmektedir. Projenin işletme aşamasında gerçekleşecek faaliyetler, bu faaliyetlerin özellikleri aşağıda açıklanmıştır. 1) SAVRUN BARAJI Savrun Barajı ile; 4715 ha yeni sahanın sulanması, 2882 ha sulama sahasının pompajlı sulamadan cazibeli sulamaya dönüştürülmesi, yine mevcut Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanan 3770 ha sahanın sulama suyunun depolanması olmak üzere toplam ha bürüt sahanın, (su hakları ile beraber toplam brüt ha sahanın) sulama suyu ihtiyaçları karşılanacaktır. Baraj Gövde Tipi: Kret Kotu 249,00 m. memba şevi 1,4/1 mansap şevi 1,5/1 olan, Önyüzü Beton Kaplamalı Kaya Dolgu Baraj olarak planlanmaktadır. Dolusavak: Sol sahilde 3x11,50 m genişliğinde karşıdan alışlı Radyal Kapaklı Dolusavak yapımı planlanmaktadır. Derivasyon Tüneli ve Dipsavak: Sol sahilde Ø 3,50 m çapında 404,50 m uzunluğundadır. Dipsavak olarak Ø mm cebri boru kullanımı planlanmaktdır. Memba Batardosu: Yapılan optimizasyon çalışmalarına göre (Tünel Çapına göre) 195,90m kotunda ve Kil çekirdekli Kaya dolgu tipinde Batardo yapımı planlamaktadır. Mansap Batardosu: Derivasyon tüneli çıkış yeri ve kotuna göre projelendirilen Memba Batardosu; 180 m kotunda ve Kaya dolgu tipindedir. 2) SULAMA VE ISLAH TESİSLERİ Savrun Barajının asıl amacı mevcut 3770 ha Savrun Regülatörü Sulamasının suyunun sürekli verilebilir hale getirilmesi, yine işletmedeki 2882 ha lık Hemite Pompaj Sulamasının sulama suyu ihtiyacının cazibeyle karşılanması, yeni yapılacak Borulu sulama şebekesi ile 4175 ha arazinin yağmurlama+damla kombinasyonu ile sulaması sağlanacaktır. Karakütük Sulama Tesisleri DSİ 6. Bölge Müdürlüğü teknik elemanlarınca arazide yapılan etüt sonucunda Sulama Genel Vaziye planında açık mavi renkle belirtilen 840 ha arazinin sulama suyu ihtiyacının Savrun Barajından ayrılması planlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajından toplam ha brüt sahanın sulama suyu ihtiyacı ile brüt 840 ha Karakütük Köyü arazilerinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Yanıklar Ek Saha-1 Sulama Tesisleri Prıoje kapsamında yapılan arazi etüt çalışmaları ve işletme çalışmaları neticesinde Pompajla sulanabilecek olan 426,00 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 1,915 hm³/yıl su hakkı ayrılmıştır. Bu proje kapsamında; sadece su hakkı bırakıldığı için herhangi bir tesis yapılması düşünülmemektedir. Yanıklar Ek Saha -1 Pompajına kadar Savrun yeni sulaması S-9 iletim hattı kapasitesinin arttırılması planlanmıştır

260 Hediören Ek Saha-2 Sulama Tesisleri: Prıoje kapsamında yapılan arazi etüt çalışmaları ve işletme çalışmaları neticesinde cazibe ile sulanabilecek olan 74,00 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 0,333 hm³/yıl su hakkı ayrılmıştır. Bu proje kapsamında; sadece su hakkı bırakıldığı için herhangi bir tesis önerilmemiştir. Hediören Ek Saha-2 Cazibe sulaması iletim hattı başlangıcına kadar Savrun yeni sulaması S-8 iletim hattı kapasitesinin arttırılması planlanmaktadır. AS0 Kanalı Takviyesi; AS0 kanalından yapılan pompajla sulanan ha Hemite Pompajı ve ha Hediören Pompajı sulama sahaları cazibeli olarak Savrun Barajından sulanması planlandığından AS0 kanalından alınan bu sular, Savrun barajı projesinin gerçekleşmesi ile birlikte alınmayacaktır. Hemite Pompaj Sulamasının cazibeli sulamaya dönüştürülmesi ile yılda 14,010 hm 3, Hediören Pompaj Sulamasının cazibeli sulamaya dönüştürülmesi ile yılda 8,722 hm 3 olmak üzere toplam 22,732 hm 3 /yıl suyun (Temmuz ayı değerlerine göre 2,758 m 3 /s suyun) AS0 kanalına takviye edilmesi sağlanmış olacaktır. Bu takviyenin yapılması halinde AS0 Kanalında herhangi bir yükseltme yapılmasına gerek yoktur üzere Kaplama hava paylı AS0 sulama kanalı; Hediören Pompajından sonra, 13,307 m 3 /s, Hemite Pompajından sonra ise 10,695 m 3 /s fazla su geçirebilmektedir. 3) ENERJİ TESİSLERİ Ekolojik Denge suları, Savrun Regülatörü sulama suyu ve Dolusavaktan atılacak suların enerjisinden yararlanmak için Baraj Dipsavak çıkışına yapılacak 1,60 MW kurulu gücündeki HES ile yılda 1,119 GWh/yıl Güvenilir Enerji, 4,789 GWh/yıl Sekonder enerji olmak üzere Toplam 5,908 GWh/yıl enerji üretilerek ülke ekonomisine fayda sağlanacaktır. V.2.2. Faaliyet Üniteleri İçin Gerekli Hammadde, Yardımcı Madde, Mamul Madde Miktarları, Taşınımları Depolanmaları Projenin inşaat aşamasında kaya kil dolgu malzemesine, beton agrega malzemesine, filtre dolgu malzemesine, demir ve çimentoya ihtiyaç vardır. Çimento, demir ve çelik ihtiyaçları Osmaniye ve/veya Adana da bulunan çimento ve demir-çelik fabrikalarından temin edilecektir. Proje kapsamında gerekli olan kil, kaya, kum-çakıl vb. malzemeler ise proje kapsamında işletilecek olan malzeme ocaklarından temin edilecektir. Çimento proje kapsamında işletilecek olan hazır beton santralinde kapalı silolarda depolanacaktır. Demir malzeme ise dışarıdan ihtiyaç miktarı kadar taşınacak olup, proje alanında sürekli depolanmayacaktır. V.2.3. Suyun Kalite Kriterleri Ve Uygulanması Gereken Arıtma Tipleri Yapılan çalışmalar neticesinde 2060 yılı nüfus projeksiyonuna Kadirli Belediyesinde proje hedef yılına kadar geçecek olan 50 yıllık zaman diliminde içme suyu

261 ihtiyacı bulunmamaktadır. Bu durumda Savrun barajından, Kadirli beldesi için içmesuyu amaçlı bir tahsis söz konusu olmayacaktır. Baraj rezervuar alanından, Kadirli ye su sağlayan içme suyu hattı geçmektedir. Su altında kalan Kadirli İçme Suyu Hattının toplam uzunluğu 5500 metredir. Baraj gölü altında kalacak olan m uzunluğundaki Kadirli içmesuyu iletim hattının deplase edilmesi ile m uzunluğunda Ǿ 600 mm çapındaki Çelik boru hattının yeniden döşenmesi planlanmaktadır. İçme suyu isale hattı sonunda inşa edilecek olan atıksu arıtma tesisi projesi bu proje kapsamında yer almamaktadır. V.2.4. Su Tutulması Sonucu Su Kalitesine Ve Su Ortamındaki Canlılara Olabilecek Etkiler Biotik Yaşamın Değişimi Baraj göl alanında kalacak karasal ortam ile nehir yatağı, küçük bir durgun su ekosistemine dönüşecektir. Bu tür faaliyetler, kirlilik yaratacak faaliyetler içerisinde bulunmamaktadır. İnşaat aşamasında yıkıcı bir takım etkiler olabilirse de bu durum kalıcı olmayıp kısa sürede sistem kendini toparlayacaktır. Su kalitesinde olumsuz değişiklikler yaratmaması için su tutma alanı altında kalacak çalı ve ağaç gibi organik maddelerin çürümesinin engellenmesi için sıyrılma yapılacaktır. Çalışma alanı içerisinde yer alan istasyonlardaki sucul sistemlerinin çevresi çok yoğun ağaç örtüsü olmamakla birlikte bu alanlarda sıyırma işleminin yapılması, barajın uzun ömürlü olması açısından önemlidir. Bu sıyırma işleminin yapılmaması durumunda, kısa sürede ayrışmaya başlayacak olan bitki toplulukları aşırı besin maddesi birikimine neden olabilmektedirler. Bu durum doğal ortamlarda ötrofikasyon sürecini hızlandırır. Besin maddesinin artışı fitoplanktonik organizmaların zaman zaman patlama düzeyinde artışlarına neden olabilir ve sistemin ekolojik dengesinin bozulması anlamına gelmektedir. Bu tür gelişmeler baraj yapılarının ömrü ve rekreasyon amaçlı kullanımı için olumsuz sonuçlar doğurur. Savrun Barajı yapımı ile durgunlaşan su, algler için yeni habitat oluşması anlamına gelmektedir. Akarsu ortamında, bağlı olarak yaşayan türler, göl ve gölet oluşumu ile serbest yaşayan planktonik formlar halinde görülmeye başlayacaklardır. Durgun su ortamlarında; sedimen, taş ve bitkiler üzerinde bağlı yaşayan algler yine mevcudiyetlerini sürdüreceklerdir. Önceden, akıntılı dönemlerde oldukça az bulunan fitoplanktonik formlar ise baraj gölü oluşumundan sonra oldukça artacaktır. Durgunlaşan su askıdaki partiküllerden kurtulacağı için ışığın derinlere kadar inmesi de sağlanabilecektir. Taşlara, bitkilere ve sedimene bağlı yaşayan türler yaşamlarını, göl kenarlarında ve ışığın derinlere girebildiği yere kadar devam ettireceklerdir. Artan fitoplanktonik (serbest hareket edebilen algler) organizmalar gölalanı içerisinde zooplanktonik organizmalara besin kaynağı olacaklardır. Zooplanktonik organizmaların yaşam ortamlarının durgun sular olduğu dikkate alınacak olunursa, yapımı düşünülen baraj sahasında oluşacak durgun su kütlesi bu canlıların önemli oranda artışı ile sonuçlanacaktır. Suyun mekanik etkisinin ortadan kalkması ve bu canlıların besinlerini oluşturan fitoplanktonik organizmaların artışları zooplankton açısından olumlu sonuçlar doğuracak ve gerek yoğunluk gerekse de tür çeşitliliğinde bir artış olacaktır. Akıntılı suya adaptasyon gösteren bentik canlılar, durgun su olan baraj gölünün kapladığı alanlardan uzaklaşacaklardır. Ayrıca sürüklenme davranışı gösteren türlerin dağılımında değişiklik ortaya çıkabilecektir. Baraj oluşumundan sonra, su toplama alanındaki bentik tür kompozisyonu nitelik ve nicelik açısından değiştirecektir. Bu

262 alanlardaki akıntının azalması ve hatta yok olması ile birlikte dip yapısı da değişecektir. Çakıllı ve büyük kayalıklı zemin yapısı yerine, sediman ile birlikte gelip birikim yapabilen çamur ve balçıklı alanlar küçük bir bölgede yoğunlaşacaktır. Akarsular kompleks ve dinamik ekosistemlerdir. Bu alanların değiştirilmesi ile lotik türler önemli ölçüde ortam değişimiyle birlikte üreme alanlarının kaybolmasından etkilenecek ve azalacaklardır. Nehir türleri normal olarak fazla derin olmayan yerlerde yaşayıp yumurtlarlar ve baraj gölünün oluşmasından sonra bu tip habitatları ararlar. Bulamadıkları durumlarda ekolojik nişlerinin farklılığı nedeniyle diğer lentik türlerle rekabeti kaybetmekle karşı karşıyadırlar. Savrun Barajında durgun su oluşumundan sonra, balıkların besinlerini oluşturan fitoplanktonik ve zooplanktonik türlerin nitel ve nicel artışlarının beklenmesi nedeniyle, bu durumun balık populasyonlarını da olumlu olarak etkileyeceği düşünülmektedir. Ayrıca oluşacak su tutma alanı ile su kuşları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı oluşacağından dolayı farklı türlerin bulunmasına imkan sağlanabilecektir. Su Kalitesi Değişimleri Akıntılı su sistemlerindeki fiziksel koşullar ile durgun sistemlerdeki koşullar birbirinden farklıdır. Bu nedenle su kalitelerinde de farklılık görülür. Örneğin akıntılı ortamların su sıcaklığı düşük ve çözünmüş oksijen değerleri ise yüksektir. Durgun alanlarda ise bu durum tersi olabilir. Baraj yapımından sonra akıntılı su sistemi yerine küçük de olsa durgun bir alan olacak ve su kalitesi bir miktar değişebilecektir. Özellikle üst havzadaki sel suları ile gelen sediman ve bazı yerleşim bölgelerinden gelen kirletici besin maddelerinin birikmesi ile baraj su toplama ortamında su kalitesi değerleri düşürebilir. Ancak proje kapsamında uygulanacak olan çakıl geçidi ile balık geçidi bu etkinin azalmasını sağlayacaktır. Akış Aşağıdaki Doğal Yapıya Etkiler Baraj yapıları üst havzalardan gelen sedimanı tutacaklarından dolayı, alt kesimlere materyal geçişini engellenmektedir. Tutulan sediman alta kısma geçemediği için bazı habitat kayıpları oluşabilir. Ancak proje kapsamında uygulanacak olan çakıl geçidi ile bu etkinin azalmasını sağlayacaktır. Akıntı ile gelen askıdaki katı madde durgun alanlara çökmekte ve bu alanlar özellikle balıklar açısından uygun beslenme ve yumurtlama alanları oluşturabilmektedir. Savrun Barajı Balık Geçidi Projesinin Değerlendirilmesi Balık geçitleri, projelendirme yapılırken mutlaka düşünülmesi gereken yapılardır. Fiziksel bir engel olarak baraj yapıları nehrin üst kısımları ve alt kısımları arasında hareket eden türlerin geçişini engellemektedir. Baraj gövdeleri bu tür göçleri farklı derecelerde engelleyebilmektedir. Balıkların göçlerini engelleyen bir yapı olarak görülen barajların bu olumsuzlukları, balık geçitleri ile kısmen çözümlenebilmektedir. Balık geçitleri, yapımı gerçekleştirilen barajın konumuna ve özelliklerine göre düzenlenmektedir. Bölgedeki balık türleri içinde belirgin olarak göç etme davranışı sergileyen bir tür bulunmamaktadır. Bununla birlikte, inşa edilecek olan baraj ve regülatörler, derelerin alt ve üst kesimlerindeki canlı türlerinin gen akışını engellememelidir. Bu nedenle baraj üzerine kurulacak balık geçitleri bu canlıların alandaki mevcudiyetleri açısından büyük önem taşımaktadır Sayılı Su Ürünleri Kanununun 22. maddesi ve gün ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununa dayalı olarak hazırlanan Su Ürünleri Yönetmeliğinin 8. maddesi

263 gereği; regülatörlerin ve barajların kurulduğu yerlere su ürünlerinin geçmesine mahsus balık geçidi veya asansörlerin yapılması ve bunların devamlı olarak işler durumda bulundurulması mecburidir. Bölgede yumurtlama döneminde ya da beslenmek için kendilerine uygun yer arayan türlerin hareketlerini sürdürebilmeleri için balık geçidi yapılarak devamlı olarak işler durumda bulundurulmalıdır Sayılı Su Ürünleri kanunun 20. maddesi ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Yönetmeliğinin 11. maddesi gereğince de "Su ürünlerine veya bunları tüketenlerin veya kullananların sağlığına veya istihsa vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara ve denizlerdeki istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmesi ve dökülecek şekilde tesisat yapılması yasaktır. Dökülmesi yasak olan zararlı maddeler ve alıcı ortama ait kabul edilebilir değerler, Su Ürünleri yönetmeliğinin: sayılı EK inde gösterilmiştir" hükmü bulunduğundan, ilgili kanun maddesi gereğince inşaat aşamasında ve Savrun Barajı işletme aşamasında Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 ve Ek-6 ya uygunluğu da sağlanacaktır. Savrun Barajı ve HES Projesinin balık geçidi planlanırken, bölge balıklarının biyolojik ve ekolojik özelliklerinin dikkate alınarak düzenlenmesi gerekmektedir. Balıkların geçide yönlendirilmesi, basamaklar arasındaki mesafe ve genel eğimleri açısından yönlendirici ve uygun özelliklere sahip olmalıdır. Ayrıca balık merdivenlerinin derinliği ve basamakların alt ve üst kesimlerindeki geçiş deliklerinin büyüklükleri ve konumlarına da dikkat edilmelidir. Balıklar, çabuk bir şekilde geçit yapılarını bulabilmelidir ve geçitten gelen akıntılar balıkları doğal olarak girişe götürebilmelidir. Balıklar, genellikle, taban kısmındaki güçlü türbülanslı bölgelerden dolayı sürüklenip uzaklaşmaktadır. Böyle zonlara ulaşmadan hemen önce balıkların düzenli bir akıntı tarafından yönlendirilmesi gerekmektedir. Bu akıntı güçlü olmakla birlikte balıkların yüzme kapasitelerini olumsuz yönde etkilememeli ve toplam akıntı oranının % 1-5 arasında olmalıdır. Balık geçitlerinin eğimi % 10 dan büyük olmamalıdır. Eğimin fazla olması, akıntı hızını arttıracağından dolayı olumsuz koşullar yaratabilecektir. Havuzlar arasında su geçişleri için oluşturulan bölmelerin ortalama büyüklüğü 20 cm den küçük olmamalıdır. Ayrıca havuzlarda suyun toplanabilmesi için yeterli derinlik olmalıdır, bu sayede balıkların dinlenebilecekleri durgun bölümler oluşabilecektir. Balık geçitleri ve onların giriş kısımları kuş ve karnivor balıklar gibi hedef türü tehlikeye sokacak canlılardan korunmalı ve balıkçılık bu zonlarda yasaklanmalıdır. Balık geçitleri, erozyon, sediman birikimi, akıntı ile gelen materyaller gibi birçok etkenden dolayı problemlerle karşı karşıya kalabilir ve bu yüzden düzenli olarak bakım gerektirmektedir. Bu durum tercih edilecek olan sistem kadar önemlidir ve yapım aşamasında göz ardı edilmemelidir. Yukarıda verilen teknik özellikler dikkate alınarak, baraj yapısına bağlı olarak değişik tiplerde balık geçitleri (havuzlu geçitler, dikey yarıklı geçitler ters akışlı geçitler, balık asansörleri) bulunmaktadır. Proje bölgesi baraj ve regülatörlerinin özellikleri dikkate alındığında en uygun balık geçidi yapısının havuzlu geçitler olduğu görülmektedir. Bu barajda yapılacak balık geçidinin planları incelendiğinde, bölge balıklarının biyolojik ve ekolojik özelliklerinin dikkate alındığı görülmektedir. Proje alanı derelerinin, önemli türleri açısından yapılan değerlendirmede ortalama uzunluğun cm olduğu görülmektedir. Havuzlar arasındaki geçiş bölmelerinin yükseklik ve enleri 20 cm den büyük olup balıkların bu bölmelerden geçebilmesi için uygun niteliktedir. Ayrıca balık merdivenlerinin derinliği ve basamaklar arasındaki yükseklik standartlara uygundur. Balık geçit yapısına ilişkin proje, basamaklar arasındaki mesafe ve genel eğimleri açısından da uygun özelliktedir

264 Savrun Barajı üzerinde, yukarıda verilmiş olan kriterleri sağlayabilecek uygun niteliklere sahip balık geçidi inşa edilecektir. Projelendirilen balık geçidi, FAO nun ve DSİ nin öngördüğü koşulları taşımakta ve DSİ nin onaylayacağı niteliklere sahip olup bölge balıklarının biyolojik ve ekolojik özellikleri açısından yeterli teknik niteliklere sahiptir. V.2.5. Su Tutulması İle Oluşabilecek İklim Değişikliği Ve Bu Değişiklik Sonucu Bitki Örtüsü, Fauna, Habitat Ve Biyotoplar Üzerine Olabilecek Etkiler, Mansapta Olabilecek Değişimler (Erozyon, Nehir Hidrolojisi, Sucul Hayat, Sediment Gelişi Vb.) İklim Değişikliği Büyük su kütlelerinin (büyük göl, deniz vb.) iklim parametrelerinden olan rüzgar, yağış, hava sıcaklığı vb. meteorolojik parametreleri etkilediği bilinmektedir. Savrun Barajı rezervuar alanı 3,291 km 2 olup, baraj sonrasında beklenen olası iklimsel değişiklikler aşağıda verilmiştir. Sıcaklık Su kütlesinin yansıtma gücünün (albedosu) düşük olmasından dolayı rezervuarlar gelen güneş radyasyonunu büyük oranda absorbe ederler. Su karaya nazaran geç ısınıp geç soğumasından dolayı bahar ve yaz aylarında havayı soğuturlar. Sonbahar ve kış aylarında ise havayı ısıtırlar. Yapılan çeşitli araştırmalar baraj öncesi ve sonrasında hava sıcaklıklarında C lik kaymaya neden olduğunu göstermiştir. Sıcaklıkların bu şekilde su kütleleri tarafından düzenlenmesi baraj çevresindeki konvektif hareketleri ve dolayısıyla konvektif yağışları azaltmaktadır. Fakat sonbahar ve kış aylarında ise nispeten konvektif hareketleri artırmaktadır. Rüzgâr Oluşacak göl alanı su yüzeyinin düzgün bir satıh olmasından dolayı rüzgarın sürtünme tabakasındaki sürtünme katsayısı çok küçük olduğunda rüzgar hızlarında baraj öncesine göre %25-30 artış olabilecektir. Bu artış baraj gölünün fetch (rüzgarın baraj gölü üzerinde çeşitli yönlerde estiği en uzun mesafe) büyüklüğü ile direkt olarak orantılıdır. Buzlanma Don Kış aylarında rezervuardaki su bir ısı kaynağı gibi hareket ettiğinden bünyesindeki ısıyı yavaş yavaş atmosfere verdiğinden baraj öncesi döneme göre oluşabilen buzlanma ve don olaylarına bir azalış görülebilir. Fakat rüzgar hızındaki artıştan dolayı rüzgarlı günlerde buzlanmada bir atış görülebilir. Yağış Çeşitli ülkelerde yapılan araştırmalar rezervuarların yağış rejmini regüle ettiği ve yağışlı aylarda bir kaymaya neden olduğunu göstermiştir. Rezervuarların yaz aylarında konvektif yağışlarda bir azalışa, kış aylarında ise bir artışa sebebiyet verdiği gözlemlerle tespit edilmiştir. Baraj rezervuarları genellikle % 5-10 yağışlarda artışa veya azalışa neden olmaktadır. Buharlaşma Nem Baraj göllerinin oluşumu sonrasında ortaya çıkacak değişikliklerden birisi de nispeten dar ve su seviyesi düşük akarsu ortamının oldukça geniş ve yüksek su seviyesine sahip bir durgun su ortamına dönüşmesi sonrasında lokal nem koşullarına

265 meydana gelecek değişimdir. Bu değişimin boyutlarını ve sürekliliğini belirleyen en önemli faktörler rezervuarın büyüklüğü, ortamın topoğrafik yapısı, bitki örtüsünün mevcudiyeti ve yoğunluğu ve iklim koşullarıdır. Her türlü koşulda lokal nem miktarında bir artışın sergilenmesi kaçınılmazdır. Bu durum özellikle kuvvetli karasal iklimin söz konusu olduğu kesimlerde iklimde bir yumuşamaya, bitki örtüsünde bir gelişmeye neden olsa da bazı yan etkileri kaçınılmaz bir şekilde sergilenir. Örneğin, oranı ne olursa olsun havadaki nem miktarındaki değişim hassas nem tercihi olan hayvanların bölgedeki mevcudiyetini etkileyebilecektir. Ortamın nem miktarındaki artışlar nem sevmeyen fauna bileşenlerinin bu kesimlerde barınmasını imkansız hale getirecek, dolayısıyla da bu kesimlerden daimi olarak uzaklaşmalarına, yani tek yönlü göçlere neden olacaktır. Savrun Çayı nispeten geniş yüzeylerde akan, bazı kesimlerde dallanan, özellikle yağışlı dönemlerde hızlı ve bol su taşıyan, kıvrılarak aktığı kesimlerde nispeten geniş su yüzeyleri oluşturan bir akarsudur. Bunun yanında, yakın çevresinde yoğun bir bitki örtüsü mevcuttur. Bilindiği gibi bitki örtüsü ortam neminin belirlenmesinde en önemli rolü oynamaktadır. Bu yörede, akarsu yatakları boyunca, nispeten belirli bir alanda da olsa nemli bir klima hüküm sürmektedir. Bu özellik nedeniyle havadaki nem oranıyla bağlantılı olarak ortaya çıkacak mikroklimatik değişimin en azından akarsu civarındaki kesimlerde çok büyük ölçekli olmayacağı düşünülmektedir. Bu açıdan bakıldığında hâlihazırda alanda ve yakın çevresinde yaşayan karasal omurgalı faunası bileşenlerinin nem koşullarında meydana gelecek değişimden büyük boyutlarda olumsuz etkilemeyeceği düşünülmektedir. Sadece günümüzde tarımsal amaçlarla kullanılan ve rezervuarın şekillenmesi sonrasında su altında kalacak kesimlerde bulunan ve nem sevmeyen türler yakın çevredeki benzer habitatlara göç etmek zorunda kalacaklardır. Bu göç hareketlerinin çok uzun mesafeli olmayacağı, projenin etkileyeceği yüzeyle bağlantılı olacağı düşünülmektedir. Proje alanı içerisinde daimi olarak bulunmasalar da besin aramak amacıyla bu kesimleri ziyaret ettikleri belirlenen Kurt, Tilki, yaban Domuzu, Kirpi gibi memeli hayvan türleri proje alanının daimi sakinlerinden değillerdir. Bu nedenle projenin hayata geçirilmesi aşamasındaki faaliyetler nedeniyle şekillenen rahatsızlıklar ve daha sonra ortaya çıkacak rezervuar sonrasında bu kesimlere gelmekten kaçınacaklardır. İlgili Tabloda verilen bu memeli hayvan türlerinin sadece bu nedenden dolayı bile faaliyetten doğrudan olumsuz etkilenmeyecekleri düşünülmektedir. V.2.6. Su Kaynağına Ait Varsa Diğer Kullanım Şekilleri Ve Etkileri, Projenin Memba Ve Mansap Kısmında Yer Alan Projeler İle Birlikte Değerlendirilmesi Mevcut Kullanımlar Savrun Barajının ana su kaynağı Savrun Çayı olup, mevcut durumda taban arazilerin sulanmasında kullanılmaktadır. Proje alanındaki projeler; Cevdetiye Sulaması Projesi, Kesiksuyu ve Savrun Projesi olarak incelenmiştir. Bu proje kapsamında yer alan Kesiksuyu (Mehmetli) Barajı yapımı 1968 yılında başlamış 1971 yılında tamamlanmıştır. Kesiksuyu regülatörü ve sulama şebekesinin yapımına 1991 yılında başlanmış aşamalı olarak işletmeye açılarak 2000 yılında tamamı bitirilmiştir. Böylece regülatörden ayrılan S1 kanalı sağ sahilde ha, S2 Kanalı sol sahilde ha olmak üzere brüt ha arazi sulanabilir hale gelmiştir. Halen inşaatı devam eden Mehmetli Barajı yükseltilmesi ile mevcut sulamalara ilave olarak ha arazinin sulanması ve Savrun Sulaması S5 kanalına da ha arazinin sulama suyu ihtiyacının takviyesi öngörülmüştür. Böylece Mehmetli Barajının yükseltilmesi ile toplam ha arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır

266 Savrun Projesi; Bu projede, Kadirli ovasında Savrun çayı sağ ve sola sahilinde bulunan ha arazinin, Savrun çayı doğal akımlarından yararlanarak yapılan Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanmaktadır. Ayrıca bu proje kapsamında 2882 ha arazinin Cevdetiye sulaması AS0 kanalından pompaja sulanmasını sağlayan Hemite Pompajı S7 ana kanalı ve sulama şebekesi yer almaktadır. Bu projenin uygulanmasına 1995 yılında başlanmış ve kademeli olarak 2005 yılında tüm proje uygulamaya alınmıştır. Planlanan Kullanımlar Savrun Barajı ile; - Mevcut ha Savrun Regülatörü Sulamasının suyunun sürekli verilebilir hale getirilmesi, - İşletmedeki ha lık Hemite Pompaj Sulamasının sulama suyu ihtiyacının cazibeyle karşılanması ve işletmedeki ha lık Hediören Pompaj Sulamasının sulama suyu ihtiyacının cazibeyle karşılanması, - Yeni yapılacak Borulu sulama şebekesi ile ha arazinin yağmurlama +Damla kombinasyonu ile sulanması, ha Karakütük köyü arazileri, 426 ha Yanıklar Ek Saha-1 Pompaj sulaması,74 ha Hediören Ek Saha-2 Cazibe ile sulanması planlanmaktadır. - Savrun barajı toplam sulama alanı; Savrun Barajı yeni sulama alanı, Savrun Regülatörü sulama alanı ve Hemite Pompaj Sulaması olmak üzere toplam brüt ha dır ha Hediören Pompaj sulaması, 840 ha Karakütük Sulaması, 426 ha Yanıklar Ek Saha-1 Pompaj Sulamsı ve 74 ha Hediören Ek Saha-2 Cazibe Sulaması dahil edildiğinde Toplam Proje sahası ha olmaktadır. - Yine baraj dipsavak çıkışına 1,60 MW kurulu gücündeki bir HES yapımı bu proje kapsamında yer almaktadır. Projenin su hakları ile ilgili sorunu yoktur. V.2.7. İşletme Süresince Akarsu Yatağının Derive Edilmesi Kapsamında Derive Edilecek Su Miktarı, Dere Yatağının Kuru Kalmaması, Canlı Hayatın Devamlılığı Ve Bölgenin Tarımsal Sulama Suyu İhtiyacının Sağlanması Amacıyla Alınacak Önlemler Derivasyon işlemleri sırasında Savrun Deresinde suyun akış aşağıya aktarılması aşamasında kısmi bir bulanıklık olacaktır. Dere yatağının kuru kalmaması canlı hayatın devamlığı ve bölgenin tarımsal suyu ihtiyacının sağlanması amacıyla alınacak önlemler Bölüm IV.2.15 ve V.1.7 de detaylı olarak irdelenmiştir

267 V.2.8. Mansaba Bırakılacak Su Hesabı (Havza Akımları, Yağış-Akış İlişkisi, Ekolojik Potansiyel, Varsa Ulusal Ve Uluslararası Mevzuatla Korunan Balık Türleri Ve Muhtemel İhtiyaçları, Su Hakları Savaklanan Sular Ve Periyotları Dikkate Alınmalı), Nehirdeki Akımın Son On Yıllık Akım Değerleri, Debi Süreklilik Eğrisi Grafiği Ve/Veya Tablosu, (doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10'u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca hes projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri için Değerlendirme Raporu Formatı doğrultusunda hazırlanacak raporun, çed raporu ekinde sunulması, raporda belirlenen miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son yıllık ortalamanın % 10'undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (İçme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata geçilerek ve arazide gerekli çalışmalar/araştırmalar yapılarak Su Kullanım Hakları Raporunun hazırlanması ve ilgili bölgesine müracaat edilerek Raporun onaylatılması.) Su hakkı Proje sulama amaçlıdır. Projenin gerçekleşmesinden sonra herhangi bir su hakkı sorunu beklenmemektedir. Savrun Çayının önemli bir kolu olan Balıklıağ deresinin akımları büyük oranda kaynak beslenmeli bir akarsu karakterinde olduğundan DSİ 6. Bölge Müdürlüğü yetkililerinin önerileri doğrultusunda bu derenin ortalama akımları, Savrun Çayı üzerinde bulunan 2008 nolu EİE akım gözlem istasyonunun tüm yıllarının akım değerlerinden çıkarıldıktan sonra Savrun Çayı akımlarının doğallaştırılması yapılmıştır. Son 10 Yıllık Akımlar Savrun barajı son on yıllık giriş akımları Tablo 118'de verilmiştir. Tablo 118.Savrun barajı doğal giriş akımları ve istatistikler (m 3 /s) Su Yılı EKİ M KASI M ARALI K OCA K ŞUBA T MAR T NİSA N MAYI S HAZİRA N TEMM UZ AĞUST OS EYLÜ L YIL.O RT Ortalama Standart Sapma

268 Medyan Minimum Maksimum Ortalama_S 12.5 OY Ekosistem Değerlendirme Raporu DSİ 6. Bölge Müdürlüğünce yapımı planlanan Savrun Barajı projesinin işletmeye geçtiğinde mevcut sucul ortam ve çevresindeki ekosistemlerin devamlılığını sağlanması için mansaba bırakılacak olan can suyu değerlerinin hesaplanabilmesi için Ekosistem Değerlendirme Raporu" hazırlatılmıştır (Bkz. EK-12). Savrun-HES projesi ile ilgili olarak doğal ortamlarda tesis edilmesi planlanan söz konusu kalıcı yapılar nedeniyle yöredeki doğal yaşamın tamamen olumsuz etkilenmeyeceği; yine bu nedenle bazı lokal fauna bileşenlerinin yok olmasına neden olunmayacağı da belirlenmiştir. Akarsu yatağının susuz kalma riskine karşılık akarsu yatağında bulunması gereken su miktarı uzun yıllara ait yağış ve iklim verileri yanında jeolojik yapı, hidrolojik özellikler gibi çeşitli ve kapsamlı parametreler göz önünde bulundurularak hesaplanmıştır. Bu sayede öncelikli olarak akarsu yatağındaki sucul yaşamın, bağlantılı olarak da yakın çevredeki doğal yaşamın devamlılığı garanti altına alınmış olacaktır. Sucul formlar dışında proje sahasında tespit edilmiş olan diğer canlı türlerine yönelik olarak yapılan değerlendirmeler sonucunda söz konusu canlıların faaliyetten doğrudan veya dolaylı olarak etkilenmemeleri için dikkat edilmesi gereken noktalar metin içerisinde detaylı olarak irdelenmiştir. Tüm bu ifadeler ışığında, Savrun Çayı üzerinde tesis edilmesi planlanan Savrun Barajı ve HES projesinin, Bir baraj projesi olmasına karşılık çok büyük boyutlu olmaması; Akarsu yatağındaki suyun bir gövde ile çevrilmesiyle gövde arkasında şekillenecek rezervuarın çok büyük olmaması nedeniyle lokal iklimsel koşullar üzerinde önemli bir farklılığa sebep olmayacak olması; Savrun Barajı ve HES projesinin nitelik olarak hiçbir atık ürün çıkarmayan, ana unsur olan su üzerinde hiçbir fiziksel ve kimyasal değişiklik meydana getirmeyen bir proje olması; Enerji kaynakları açısından günümüzde büyük ölçüde dışa bağımlı olan ülkemizin elektrik üretimine katkı sağlanacak olması; Yakın çevrede daha önce kuru tarım yapılan birçok kesimde sulu tarıma geçilebilecek olması; Yine bölgede bazı kesimlerde yaşanan taşkın süreçlerinde etkili olması; Lokal doğal yaşam bileşenleri ve habitatlar üzerinde şekillenecek etkilere karşı metin içerisinde vurgulanan öneri ve tedbirlere uyulması; Barajdan sonraki kesim için akarsu yatağında taahhüt edilen çevresel akış miktarının güvence altına alınması; Bu amaçla bırakılması gereken su miktarının kesinlikle enerji üretiminde kullanılmaması; Akarsu yatağında son on yıllık ortalama akımın %10 undan daha az akım olması halinde suyun tamamının doğal hayatın devamı için mansaba bırakılması; İnşaat aşaması sonrasında, özellikle dönüşüme uğratılmış doğal habitatlar başta olmak üzere mümkün olan en küçük boyuttaki yaşam alanlarında iyileştirme

269 çabalarının gündeme getirilmesi; yörede doğal yaşamın korunması çalışmalarına destek verilmesi gibi noktalara dikkat edilmesi koşuluyla, hayata geçirilmesi sonucunda meydana getireceği olumsuzlukların ülke genelinin menfaatine olmak üzere elde edilecek getiri nedeniyle tolere edilebilecek düzeyde olacağı düşünülmektedir. Hidrobiyoloji Açısından Bölgede yaşayan sucul canlılar içinde en belirteç grup balıklardır. Balıklar açısından yapılan değerlendirmeler diğer sucul canlılar açısından da kabul edilebilir niteliktedir. Bölgenin balık türlerinin ekolojik özelliklerine bakıldığında yaşayabildikleri minimum derinliğin 15 cm ve minimum akıntının da 0.20 m/s olması gerekmektedir. Bu minimum fiziksel koşulların sağlanması durumunda sucul yaşamın devamlılığının da sağlanacağı düşünülmektedir. Proje bölgesi ve yakın çevresindeki balıklarının belli bir stok oluşturması ve çoğalabilmesi için gerekli koşullar dikkate alındığında, bırakılması önerilen can suyu değerleri uzun yıllar aylık ortalamalara göre değerlendirilmektedir. Balıklar ve diğer sucul canlılar olan algler, zooplanktonik organizmalar ve bentik canlıların üreme dönemleri Mart sonu Haziran sonu arasında en üst düzeydedir. Bu dönemde artan biyolojik aktivite fazla besin maddesine ihtiyaç duymaktadır. Besin maddeleri de su debisi ile ilişkili olabildiği gibi çalışmanın yapıldığı su sisteminin ekolojik koşulları ile de ilgilidir. Yapılan hesaplamalarda, balıkların mevcudiyetlerini sürdürebilmesi için gerekli minimum değerler temelinde (minimum derinlik ve minimum akım hızı) bırakılması gerekli can suyu miktarları hesaplanmıştır. Tablo 119.Proje bölgesinde yakalanan ve literatür bilgilerine göre bölgede olan balık türlerinin ekolojik özellikleri (Cows and Welcomme, 1998) Balık Türü Minimum Derinlik (m) Minimum Akım Hızı (m/s) Capoeta angorae Salaria fluviatilis Luciobarbus pectoralis Alburnus orontis Squalius kottelati Hidrojeolojik hesaplamalarda kullanılan boyutsuz ıslak çevre-boyutsuz debi ilişkisi yansıtan grafikten yararlanılarak birinci türevinin 1 değerini aldığı ıslak çevre kırılma noktasına karşılık gelen Pb ve Qb değerleri belirlenmiştir. Pb-Qb eğrisi birinci türevinin 1 değerini aldığı kırılma noktasında Savrun Baraj yeri için Pb 0.818, Qb ise değerlerini almaktadır. Aylık bazda bırakılması gereken su miktarları ile ilgili bir değerlendirme yapıldığında, yüksek akım döneminde daha fazla can suyu dere yatağına bırakılacaktır. Tablo 118 de önerilen proje bölgesinde aylık ortalama akımların % 11.2 lik değerin bırakılması durumunda, sucul habitat için gerekli minimum koşulların üzerinde can suyu karşılanmaktadır. Hidrojeolojik hesaplamalarda kullanılan boyutsuz ıslak çevre-boyutsuz debi ilişkisini yansıtan grafikten yararlanılarak ıslak çevre kırılma noktası boyutsuz ıslak çevrenin değerini aldığı hesaplanmıştır. Bu değer artan debi ile sucul habitat arasındaki ilişkiyi yansıtması açısından önemlidir. Savrun Barajı yatağındaki debi artışı % 81.8 den daha fazla olsa dahi ortam koşullarında bir değişim olmayacağı anlamına gelmektedir. Bu değerin karşılığındaki (kırılma noktası) debi değeri ise olarak hesaplanmıştır. Bu durum sucul yaşamın devamlılığı açısından yeterli can suyunun dere yatağına bırakılacağı anlamına gelmektedir. Savrun barajının kurulacağı Savrun çayında yaşayan sucul canlıların minimum derinlik ve minimum akım değerleri Tablo 119 de verilmiştir. Bu kısıtların her ikisini de karşılayan ve hidrolik model sonucuna göre elde edilen verilere göre bırakılması gereken can suyu miktarının 0.12 m 3 /s olması gerekmektedir. Buna karşın önerilen minimum akım

270 değeri 0.45 m 3 /s dir. Bu akım değerindeki derinlik 0.23 ve kamı hızı ise 0.32 m/s olmaktadır. Söz konusu bu koşullar yağışlı dönemlerde daha yüksek çıkmakta olup sucul yaşam için gerekli kısıtların çok üzerinde akımlar önerilmektedir. Tablo 120 de önerilen can suyu değerleri, bölgenin sucul canlıları için gerekli minimum koşulları sağlamakta olup yaşamlarını sürdürebilecekleri yeterliliktedir. Sonuç olarak, Savrun Barajından sonra bırakılması önerilen can suyu miktarları, sucul yaşamın devamlılığı için yeterlidir ve Hidrobiyolojik açıdan bu değerler bölgenin özellikleri ve akım değerlerine göre optimum habitat koşullarını sağlayabilecektir. UZMANLAR TARAFINDAN ÖNERİLEN EKOLOJİK AKIMLARA İLİŞKİN ORTAK SONUÇ Ekolojik, hidrojeolojik ve hidrobiyolojik veriler ve saha gözlemleri temelinde Savrun barajından mansaba bırakılması gereken aylık temelde çevresel akış debilerinin belirlenmesi konusunda tüm uzmanlar tarafından etkileşimli çalışmaya dayanan ortak bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışma kapsamında öncelikle işletme sırasında sucul ve ilgili yaşam türleri açısından en olumsuz koşulların oluşacağı akarsu en kesiti seçilmiştir. Seçilen en kesit ilgili akarsu yatağı boyunca işletme sırasında su derinliğinin ve akım hızının en düşük olacağı, zamansal debi değişimlerine bağlı olarak ripariyen zon değişiminin en fazla olacağı koşulları temsil etmektedir. Bu yaklaşım, seçilen en kesitte işletme sırasında bilimsel veriler temelinde kabul edilebilir (sürdürülebilir) ekosistem koşullarının oluşması durumunda akarsuyun diğer bölümlerinde çok daha olumlu koşulların oluşacağını öngörmektedir. Çalışmada uygulanan bilimsel yaklaşımda öncelikle seçilen en kesite ait ıslak çevre hidrolik modeli oluşturulmuştur. İşletme sırasında oluşacak akış değişiminden öncelikle etkilenecek olan ilk canlılar balıklar olacaktır. Model sonuçlarından hareketle indikatör balık türlerinin su derinliği ve akım hızı gereksinimlerini karşılayan debi değeri belirlenmiştir. Bulgular, minimum derinlik ve akım hızı kısıtlarını karşılayan debinin ve buna karşılık gelen ıslak çevrenin, proje bölgesinin akım değerleri göz önüne alındığında oldukça yüksektir. Önerilen aylık bazdaki çevresel akış debileri Pb-Qb ilişkisinden belirlenen Qb değerinin aylık ortalama akımlar ile çarpılması sonucu belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca, ilgili mevzuat uyarınca aylık çevresel akış debilerinin projeye esas son on yıllık ortalama akımın %10 undan (Q_YOA%10_SOY) küçük olamayacağı hususu da dikkate alınmış; ıslak çevre yaklaşımı ile hesaplanan aylık çevresel akış debilerinin Q_YOA%10_SOY değerinden küçük olması durumunda bu aylar için Q_YOA%10_SOY debisi önerilmiştir. Dolayısıyla bu gibi aylarda işletme sırasındaki yataktaki ıslak çevre doğal koşullardaki duruma göre %81.8 den daha büyük olacaktır. Hesaplanan aylık bazdaki çevresel akış debilerinin YOA%10_SOY değerinin altında olduğu aylar için ilgili mevzuat uyarınca anılan debi değeri önerilmiştir. Hesaplanan aylık çevresel akış debilerinin yıllık ortalaması regülatör yerindeki yıllık ortalama akımın %11.2 sine karşılık gelmektedir. Tüm bu değerlendirmeler ve çalışmaya katılan tüm uzmanların ortak değerlendirmesi sonucu anılan biçimde belirlenen aylık bazdaki çevresel akış debileri Tablo 120 de verilmektedir. Sonuç olarak, önerilen çevresel akış debilerinin işletme sırasında başta hassas türler olmak üzere mansaptaki sucul ve karasal ekosistemlerin sürdürülebilirliği açısından uygun koşullar sağlayacaktır. Tablo 120.Savrun Barajından Sonra Tüm Uzmanların (Ekolog, Hidrojeolog, Hidrobiyolog) Etkileşimli Değerlendirme Sonucu Ortak Görüşlerini Yansıtan Can Suyu Miktarları Değişken EKM KSM ARLK OCK ŞUBT MRT NSN MYS HZRN TEM AĞST EYLL YIL.OR T

271 Ortalama Q_Can (önerilen) Q_Can_Hesap/YOA (%) 2.4% 5.6% 9.4% 13.1 % % % % % 6.7% 3.0% 1.7% 1.7% 11.2 % Q_Can_Öneri/YOA (%) % % % % % % % % % % % % % Q_Can/YOA_SOY (%) % % % % % % % % % % % % % V.2.9. Kati Proje Aşamasında; Doğal Hayatın Devamlılığının Sağlanabilmesi İçin Dere Yatağına Bırakılacak Su Miktarı Ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu Yerlerinin (AGİ) İstasyon Kurulmasına Uygun Olarak Dizayn Edilmesi, AGİ Kurulma Aşamasında İlgili DSİ Bölge Müdürlüğüne Müracaat Edilmesi Ve Söz Konusu İstasyonun İlgili Firma Tarafından GPRS Modemli Cihazla Donatılması İle İlgili İşlemler Ve Taahhüdün Rapora Girilmesi DSİ 6. Bölge Müdürlüğünce yapımı planlanan Savrun Barajı projesinin işletmeye geçtiğinde mevcut sucul ortam ve çevresindeki ekosistemlerin devamlılığını sağlayacak; yüzey ve yer altı suyu sistemleri arasında olumsuz bir etkileşime neden olmayacak, başta çevresel akış sürekliliğinin sağlanması olmak üzere gerekli koşulların belirlenmesi ve gerekli ise ilgili önlemlerin tanımlanması amacıyla Ekosistem Değerlendirme Raporu" hazırlatılmıştır. Ekolojik Değerlendirme Raporu EK-12 olarak sunulmaktadır. Ekosistem Değerlendirme çalışmaları kapsamında mevcut verilerin niteliği ve niceliği dikkate alınarak incelenen yataklara uygun optimum çevresel akış miktarının (QÇA_e) belirlenmesi amacıyla a) Islak Çevre, b) Baz Akım, c) Akım Süreklilik ve d) Minimum Akım değerlendirmeleri yapılmıştır. Baz Akım Değerlendirmeleri Savrun baraj yerine ait onaylı aylık ortalama akımların zamansal değişimi Şekil 4 te gösterilmiştir. Grafikten düşük (baz) akım döneminin Ağustos-Mayıs ayları arasında, yüksek akım döneminin ise Haziran-Temmuz ayları arasında gerçekleştiği izlenmektedir. Baraj yerinde ortalama yağışlı bir yılda yüksek akış döneminde aylık ortalama akım 8.28 m 3 /s, düşük akış döneminde ise 1.74 m 3 /s düzeyindedir. Buna karşın, kurak bir yılda yüksek akış döneminde aylık ortalama akım 0.94 m 3 /s, düşük akış döneminde ise 0.26 m 3 /s düzeyinde gerçekleşmektedir. Bu değer, uzun süreli baz akım değeri olarak kabul edilmiştir. Şekil 52.Savrun baraj yeri aylık ortalama akımlarının zamansal değişimi

272 Akım Süreklilik Eğrisi Değerlendirmeleri Akım-süreklilik eğrisi aylık ortalama akımların büyükten küçüğe sıralanması ve her bir debi değerine ait frekansın hesaplanması yoluyla belirlenmiştir. Baraj yerine ait debi süreklilik eğrilerinden (Şekil 5) akarsu akımının taşkın ve kar erimesi dönemleri dışında oldukça yumuşak bir azalma eğilimi içinde olduğu izlenmektedir. Debi süreklilik eğrisi verilerine göre Q75 ve Q95 debileri sırasıyla 0.83 m 3 /s ve 0.39 m 3 /s düzeyindedir. Şekil 53.Savrun Baraj Yerine Ait Debi Süreklilik Eğrileri Minimum Akım Değerlendirmeleri Günlük ekstrem akımların (en küçük ve en büyük) korelasyonla üretilmesinde ortaya çıkan büyük hatalardan dolayı, bu çalışmada minimum akım indislerinin belirlenmesi için daha güvenilir olan aylık ortalama akımlardan yararlanılmıştır. Bu amaçla 42 yıllık akım serisine ait aylık ortalama akım değerleri büyükten küçüğe sıralanmış, bu değerlerin % 50 si alınarak o aya ait 7 günlük minimum akım değerleri belirlenmiştir. Daha sonra 42 yıllık 7Q değerleri küçükten büyüğe sıralanmış, 10uncu değer 7Q10, 20nci değer 7Q20 değeri olarak belirlenmiştir. Baraj yeri için 7Q10 ve 7Q20 değerleri sırasıyla 0.17 m 3 /s ve 0.13 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Islak Çevre Proje kapsamındaki baraj yeri mansabındaki akım koşularını temsil eden tipik kesit verileri kullanılarak gerçekleştirilen ıslak çevre model hesaplamalarının ayrıntıları raporun Ekosistem Değerlendirme raporu Hidrobiyoloji bölümünde verilmiştir. Aylık bazdaki çevresel akış debilerinin belirlenmesinde Pb-Qb eğrinin birinci türevinin 1 değerini aldığı kırılma noktasına karşılık gelen Qb değeri kullanılmıştır. Pb-Qb eğrisi birinci türevinin 1 değerini aldığı kırılma noktasında Pb= 0.818, Qb= değerini almaktadır. Diğer bir deyişle, herhangi bir dönemdeki doğal akışın % 11.2 sinde o dönemdeki doğal ıslak çevre büyüklüğünün % 81.8 i elde edilebilmektedir. Aylık bazdaki çevresel akış debileri ilgili aylara ait uzun süreli ortalama akım değerinin Qb katsayısı ile çarpılması ile belirlenmiştir. Baraj yeri için uzun yıllar ortalama akım değeri (YOA= ) 0.45 m 3 /s, projeye esas son on yıllık ortalama akım değeri ise (YOA_SOY=) 0.40 m 3 /s dir. İlgili mevzuat uyarınca hesaplanan aylık bazdaki çevresel akışın YAO%10 debisinin (= 0.45 m 3 /s) altında olduğu aylar için bu debi değeri önerilmiştir

273 V İşletme Aşamasındaki Su Temini Planı, Suyun Temin Edileceği, Suyun Temin Edileceği Kaynaklardan Alınacak Su Miktarları Ve Bu Suların Kullanım Amaçlarına Göre Miktarları Proje kapsamında Savrun Barajı (dipsavak tesislerinin işletilmesi) için 5 işletme personeli çalıştırılacaktır. HES tesislerinin işletilmesi için ise 6 personel çalıştırılması planlamaktadır. Baraj ve HES tesislerinin işletilmesinde çalışacak personelin su ihtiyaçları Köy çeşmesinden temin edilecektir. Köy çeşme sularını kullanımı için inşaata başlamadan önce köy muhtarlıklarından izin alınacaktır. Köy sularının; 17 Şubat 2005 tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik te belirtilen niteliklere uygunluğu kontrol edilecektir. Gerektiğinde ise personelin içme suyu ihtiyacı proje alanına en yakın su satış istasyonlarından damacanalarla temin edilecektir. V İşletme Aşamaşında Oluşacak Atık Suların Cins Ve Miktarları, Bertaraf Yöntemleri, Deşarj Edileceği Ortamlar, (Burada Gerekli İzinler Alınmalı Ve İzin Belgeleri Rapora Eklenmelidir.) Proje kapsamında Savrun Barajı (dipsavak tesislerinin işletilmesi) için 5 işletme personeli çalıştırılacaktır. HES tesislerinin işletilmesi için ise 6 personel çalıştırılması planlamaktadır. Baraj ve HES tesislerinin işletilmesinde çalışacak personelin su ihtiyaçları Köy çeşmesinden temin edilecektir. Köy çeşme sularını kullanımı için inşaata başlamadan önce köy muhtarlıklarından izin alınacaktır. Köy sularının; 17 Şubat 2005 tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik te belirtilen niteliklere uygunluğu kontrol edilecektir. Gerektiğinde ise personelin içme suyu ihtiyacı proje alanına en yakın su satış istasyonlarından damacanalarla temin edilecektir. Savrun Barajı İşletme aşamasında çalışacak 5 personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu meydana gelecektir. Kişi başı günlük su gereksinimi maksimum 150 litre olması varsayımına göre meydana gelecek günlük evsel su ihtiyacı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. Çalışan Sayısı Kişi Başı Günlük Su İhtiyacı Toplam Su Tüketim Miktarı : 5 kişi : 150 litre/gün : 5 x 150 = 750 litre/gün Personel tarafından kullanılan suyun %100 ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile; Atıksu miktarı = içmesuyu ihtiyacı x intikal yüzdesi = 750 x 100/100 = 750 lt/gün (0,75 m 3 ) olmaktadır. İşletme aşamasında meydana gelecek atıksular baraj yakınlarında açılacak ve yeraltına sızdırmazlığı uygun tekniklerle sağlanacak sızdırmaz fosseptik çukurda toplanacaktır. Fosseptik planları, tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında ilgili mercilerce onaylanacaktır. Sızdırmaz Fosseptik Planı Örneği Ek-14 de verilmiştir. Fosseptik dolmaya yakın Osmaniye Belediyesine ait vidanjörler ile çektirilerek Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su

274 Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin (Değişiklik Sayılı R.G.) 32. Madde hükümleri gereğince Osmaniye Belediyesi Atıksu Arıtma tesisine taşınarak bertarafı sağlanacaktır. Faaliyet sahibi Osmaniye Belediyesi ile Atıksu Yönetim Protokolünü yaparak, tarihli ve sayılı R.G. de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin 32. Maddesi gereği faaliyet sahibi vidanjörle atıksu bertaraftı sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklayacak ve denetimler sırasında ilgili görevlilere beyan edecektir. HES Proje kapsamında planlanan HES'in işletilmesi aşamasında 6 personelin (5 işletme personeli + 1 bekçi) yeterli olacağı öngörülmektedir. HES'in işletilmesi aşamasında çalışacak 6 personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu meydana gelecektir. Kişi başı günlük su gereksinimi maksimum 150 litre olması varsayımına göre meydana gelecek günlük evsel su ihtiyacı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. Çalışan Sayısı Kişi Başı Günlük Su İhtiyacı Toplam Su Tüketim Miktarı : 6 kişi : 150 litre/gün : 6 x 150 = 900 litre/gün Personel tarafından kullanılan suyun %100 ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile; Atıksu miktarı = içmesuyu ihtiyacı x intikal yüzdesi = 900 x 100/100 = 900 lt/gün (0,9 m 3 ) olmaktadır. İşletme aşamasında meydana gelecek atıksular santral binası yakınlarında açılacak ve yeraltına sızdırmazlığı uygun tekniklerle sağlanacak sızdırmaz fosseptik çukurda toplanacaktır. Fosseptik planları, tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında ilgili mercilerce onaylanacaktır. Sızdırmaz Fosseptik Planı Örneği EK-14 de verilmiştir. Fosseptik dolmaya yakın Kadirli/Osmaniye Belediyesine ait vidanjörler ile çektirilerek Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin (Değişiklik Sayılı R.G.) 32. Madde hükümleri gereğince Osmaniye Belediyesi Atıksu Arıtma tesisine taşınarak bertarafı sağlanacaktır. Faaliyet sahibi Osmaniye Belediyesi ile Atıksu Yönetim Protokolünü yaparak, tarihli ve sayılı R.G. de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin 32. Maddesi gereği faaliyet sahibi vidanjörle atıksu bertaraftı sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklayacak ve denetimler sırasında ilgili görevlilere beyan edecektir. Faaliyetin tüm aşamalarında meydana gelecek evsel nitelikli atıksuların bertaraf edilmesinde; - 31 Aralık 2004 Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ne (Değişiklik Sayılı Resmi Gazete, 30 Mart 2010 tarih ve sayılı Resmi Gazete ve tarih ve sayılı R.G.) uygun olarak bertaraf edilecektir

275 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında Savrun Barajı (dipsavak tesislerinin işletilmesi) için 5 işletme personeli çalıştırılacaktır. HES tesislerinin işletilmesi için ise 6 personel çalıştırılması planlamaktadır. V Suyun Temin Edileceği Kaynağın Kullanılması Sonucu Su Kalitesine Ve Su Ortamındaki Canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) Olabilecek Etkiler, Alınacak İzinler, Proje İçin Tespit Edilen Balık Türlerine Ait Geçiş Sistemleri İle İlgili Bilgi Ve Buna Ait Çizim, Mansap Can Suyu Çıkış Yerinin Gösterildiği Çizim, (uzun yıllar aylık yağış verileri kullanılarak enerjisanayi-içme-can suyu miktarlarının işletme tablosu halinde verilmesi) Baraj yapımı ile nehir ekosistemi durgun su ekosistemine dönüşecektir. Bu durum alglerin mevcut habitatlarının azalması ve yeni ortama uygun habitat oluşması anlamına gelmektedir. Akarsu ortamında bağlı olarak yaşayan türler, göl oluşumu ile serbest yaşayan planktonik formlar halinde görülmeye başlayacaklardır. Göl ortamında yine sediment, taş ve bitkiler üzerinde bağlı yaşayan formlar mevcudiyetlerini sürdüreceklerdir. Ancak su kütlesinin durgunlaşması ile akarsu ortamında oldukça az bulunan fitoplanktonik formlar artacaktır. Durgunlaşan su askıdaki partiküllerden kurtulacağı için ışığın derinlere kadar inmesi de sağlanabilecektir. Taşlara, bitkilere ve sedimente bağlı yaşayan türler yaşamlarını, göl kenarında ve ışığın derinlere girebildiği yere kadar devam ettireceklerdir. Artan fitoplanktonik organizmalar göl alanı içerisinde zooplanktonik organizmalara besin kaynağı olacaklardır. Genel anlamı ile bölgenin tatlı su florasını olumsuz yönde etkileyebilecek bir durum söz konusu olmayacaktır. Baraj rezervuarında, akıntılı suya adaptasyon gösteren bentik canlılar, durgun su ortamında büyük oranda ortadan kalkacaklardır. Ayrıca sürüklenme davranışı gösteren türlerin dağılımında da değişiklik ortaya çıkabilecektir. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu barajın aşağı havzasında su debisi azalacaktır. Su tutulması sonucu, nehrin debisinin düşmesiyle beraber suyun akış hızı da azalacağından aşağı havzada sediment birikiminin artması da beklenebilir. Bu da yine nehrin içindeki bentik faunal habitatları etkileyerek sucul canlıların habitatlarını değiştirmelerine neden olabilir. Baraj gölü oluşumu sonrasında gölde, balıkların besinlerini oluşturan fitoplanktonik ve zooplanktonik türlerin nitel ve nicel artışlarının beklenmesi nedeniyle, bu durumun balık populasyonlarını da olumlu olarak etkileyeceği düşünülmektedir. Ayrıca oluşacak baraj alanları su kuşları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı sağlayacağından dolayı biyolojik çeşitlilikte bir artış olacaktır. Alanda belirlenmiş balıklar ülkemizde yaygın ve genellikle göl ekosistemine adapte olabilen türleri içermektedir. Durgun su sistemine adapte olamayacak türlerin ise baraj gölü öncesi ve sonrasındaki akıntılı ortamlarda yaşam ortamlarını yakalamaları mümkündür

276 Sonuç olarak, baraj gölünün oluşmasıyla su altında kalan alan ekosistemi ve barajın işletme özelliklerine bağlı olarak barajın akış aşağısındaki nehir kesimi ekosistemi etkilenecektir. Savrun Barajı su tutma periyodunda ve işletmeye alındıktan sonra ekolojik hayatın devamı için gerekli olan çevresel akım (can suyu) sürekli olarak nehir yatağına bırakılacaktır. Ayrıca proje kapsamında planan balık geçidi ile balık türlerine olası negatif etkilerin önlenmesi sağlanacaktır. Su Kalitesi Değişimleri Akıntılı su sistemlerindeki fiziksel koşullar ile durgun sistemlerdeki koşullar birbirinden farklıdır. Bu nedenle su kalitelerinde de farklılık görülür. Örneğin akıntılı ortamların su sıcaklığı düşük ve çözünmüş oksijen değerleri ise yüksektir. Durgun alanlarda ise bu durum tersi olabilir. Regülatör ve baraj yapımından sonra akıntılı su sistemi yerine küçük de olsa durgun bir alan olacak ve su kalitesi bir miktar değişebilecektir. Bununla birlikte üst havzadaki bazı yerleşim bölgelerinden gelen kirletici besin maddeleri de baraj ve regülatör gövdesinde toplanarak ortamın su kalitesi değerlerini düşürebilir. Projenin sucul ekosistemine etkileri ile balık geçidine ilişkin bilgiler Bölüm V.2.4'de verilmiştir. Biotik Yaşamın Değişimi Baraj alanında kalacak karasal ortam ile nehir yatağı, küçük bir durgun su ekosistemine dönüşecektir. Bunun dışında bu tür faaliyetler, kirlilik yaratacak faaliyetler içerisinde bulunmamaktadır. İnşaat aşamasında yıkıcı bir takım etkiler olabilirse de bu durum kalıcı olmayıp kısa sürede sistem kendini toparlayacaktır. Su kalitesinde olumsuz değişiklikler yaratmaması için su tutma alanı altında kalacak çalı ve ağaç gibi organik maddelerin çürümesinin engellenmesi için sıyrılma yapılmalıdır. Çalışma alanı içerisinde yer alan istasyonlardaki sucul sistemlerinin çevresi çok yoğun ağaç örtüsü olmamakla birlikte bu alanlarda sıyırma işleminin yapılması, baraj ve regülatörlerin uzun ömürlü olması açısından önemlidir. Bu sıyırma işleminin yapılmaması durumunda, kısa sürede ayrışmaya başlayacak olan bitki toplulukları aşırı besin maddesi birikimine neden olabilmektedirler. Bu durum doğal ortamlarda ötrofikasyon sürecini hızlandırır. Besin maddesinin artışı fitoplanktonik organizmaların zaman zaman patlama düzeyinde artışlarına neden olabilir ve sistemin ekolojik dengesinin bozulması anlamına gelmektedir. Bu tür gelişmeler baraj ve regülatör yapılarının ömrü ve rekreasyon amaçlı kullanımı için olumsuz sonuçlar doğurur. Baraj yapımı ile durgunlaşan su, algler için yeni habitat oluşması anlamına gelmektedir. Akarsu ortamında, bağlı olarak yaşayan türler, göl ve gölet oluşumu ile serbest yaşayan planktonik formlar halinde görülmeye başlayacaklardır. Durgun su ortamlarında; sedimen, taş ve bitkiler üzerinde bağlı yaşayan algler yine mevcudiyetlerini sürdüreceklerdir. Önceden, akıntılı dönemlerde oldukça az bulunan fitoplanktonik formlar ise baraj-regülatör gölü oluşumundan sonra oldukça artacaktır. Durgunlaşan su askıdaki partiküllerden kurtulacağı için ışığın derinlere kadar inmesi de sağlanabilecektir. Taşlara, bitkilere ve sedimene bağlı yaşayan türler yaşamlarını, göl kenarlarında ve ışığın derinlere girebildiği yere kadar devam ettireceklerdir. Artan fitoplanktonik (serbest hareket edebilen algler) organizmalar gölalanı içerisinde zooplanktonik organizmalara besin kaynağı olacaklardır. Zooplanktonik organizmaların yaşam ortamlarının durgun sular olduğu dikkate alınacak olunursa, yapımı düşünülen baraj sahasında oluşacak durgun su kütlesi bu

277 canlıların önemli oranda artışı ile sonuçlanacaktır. Suyun mekanik etkisinin ortadan kalkması ve bu canlıların besinlerini oluşturan fitoplanktonik organizmaların artışları zooplankton açısından olumlu sonuçlar doğuracak ve gerek yoğunluk gerekse de tür çeşitliliğinde bir artış olacaktır. Akıntılı suya adaptasyon gösteren bentik canlılar, durgun su olan baraj gölünün kapladığı alanlardan uzaklaşacaklardır. Ayrıca sürüklenme davranışı gösteren türlerin dağılımında değişiklik ortaya çıkabilecektir. Baraj gölü oluşumundan sonra, su toplama alanındaki bentik tür kompozisyonu nitelik ve nicelik açısından değiştirecektir. Bu alanlardaki akıntının azalması ve hatta yok olması ile birlikte dip yapısı da değişecektir. Çakıllı ve büyük kayalıklı zemin yapısı yerine, sediman ile birlikte gelip birikim yapabilen çamur ve balçıklı alanlar küçük bir bölgede yoğunlaşacaktır. Akarsular kompleks ve dinamik ekosistemlerdir. Bu alanların değiştirilmesi ile lotik türler önemli ölçüde ortam değişimiyle birlikte üreme alanlarının kaybolmasından etkilenecek ve azalacaklardır. Nehir türleri normal olarak fazla derin olmayan yerlerde yaşayıp yumurtlarlar ve regülatör gölünün oluşmasından sonra bu tip habitatları ararlar. Bulamadıkları durumlarda ekolojik nişlerinin farklılığı nedeniyle diğer lentik türlerle rekabeti kaybetmekle karşı karşıyadırlar. Barajda durgun su oluşumundan sonra, balıkların besinlerini oluşturan fitoplanktonik ve zooplanktonik türlerin nitel ve nicel artışlarının beklenmesi nedeniyle, bu durumun balık populasyonlarını da olumlu olarak etkileyeceği düşünülmektedir. Ayrıca oluşacak su tutma alanı ile su kuşları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı oluşacağından dolayı farklı türlerin bulunmasına imkan sağlanabilecektir. Proje Bölgesindeki Baraj Balık Geçidi Projelerinin Değerlendirilmesi Fiziksel bir engel olarak baraj yapıları nehrin üst kısımları ve alt kısımları arasında hareket eden türlerin geçişini engellemektedir. Bu sebeple Balık geçitleri projelendirme yapılırken düşünülmesi gereken oluşumlardır. Baraj gövdeleri bu tür göçleri farklı derecelerde engelleyebilmektedir. Balıkların göçlerini engelleyen bir yapı olarak görülen barajların bu olumsuzlukları, balık geçitleri ile kısmen çözümlenebilmektedir. Bölgedeki balık türleri içinde belirgin olarak göç etme davranışı sergileyen bir tür bulunmamaktadır. Bununla birlikte, baraj ve regülatör ile Savrun derenin alt ve üst kesimlerindeki canlı türlerinin gen akışını engellememelidir Sayılı Su Ürünleri Kanununun 22. maddesi ve gün ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununa dayalı olarak hazırlanan Su Ürünleri Yönetmeliğinin 8. maddesi gereği; baraj ve regülatörlerin ve hidroelektrik santrallerinin kurulduğu yerlere su ürünlerinin geçmesine mahsus balık geçidi veya asansörlerin yapılması ve bunların devamlı olarak işler durumda bulundurulması mecburidir. Bölgede yumurtlama döneminde ya da beslenmek için kendilerine uygun yer arayan türlerin hareketlerini sürdürebilmeleri için balık geçidi yapılarak devamlı olarak işler durumda bulundurulmalıdır. Ancak Savrun çayında yapılan arazi çalışmalarında memba ve mansap arasında göç eden endemik balık türlerine rastlanmamıştır. Çalışma sırasında daha çok sazangiller familyasına ait balık türlerine rastlanmıştır. Sazangiller (Cyprinadae) Savrun Barajı nın inşa edileceği yerin memba ve mansabında yaşamaktadır. Sazangiller hemen her yerde yaşayarak yumurta bıraktıklarından, tesisin inşa edileceği yerde yaşayan sazangiller familyasında yer alan balık türleri için balık geçidi inşaatına gerek yoktur. Ayrıca; Savrun Barajı 80 m yüksekliğinde planlandığı için böylesi büyük bir yapıda balık geçidi projelendirilmesi teknik olarak mümkün olsa da Türkiye'de işletmede olan

278 barajlarda çoğunlukla balık geçidi bulunmamaktadır. Ayrıca barajlarda planlanan balık geçitlerinin işlevselliği tam olarak ispatlanamamıştır. Bu nedenle ; - Bölgedeki balık türleri içinde belirgin olarak göç etme davranışı sergileyen bir tür bulunmaması, - Barajın yüksek olması (80 m), - Balık geçitlerinin teknik olarak işlevselliğinin Türkiye şartları için araştırılmamış olması gibi nedenlerden dolayı proje kapsamında Balık Geçidi önerilmemektedir. Barajda su tutulmaya başlanması ile birlikte mansaba belirli oranda su mansaptaki ekolojik hayatın devamlılığı için çakıl geçidi ve balık geçitlerinden su bırakılacaktır. Uzun yıllar aylık yağış verileri kullanılarak hesaplanmış can suyu miktarı Tablo 120 de verilmektedir. V Yeraltı Ve Yüzeysel Su Kaynaklarına Olabilecek Etkiler Yeraltı Su Kaynaklarına Etkiler Hidrojeolojik açıdan baraj rezervuarında su seviyesinin yükselmesiyle birlikte baraj memba tarafında yeraltı su seviyesi de yükselecek, mansap tarafında ise zamanla yer altı su seviyesi memba tarafına oranla daha düşük seviyede olacaktır. Yüzey Su Kaynaklarına Etkiler Barajlarda su tutulmaya başlanmasıyla su kalitesinde kimyasal ve fiziksel bazı değişiklikler görülecektir. Fiziksel değişikliklerden en önemlisi su sıcaklığının değişmesidir. Baraj göl alanında su tutulmasıyla birlikte rezervuar alanında yaz aylarında üst tabakadaki su alt tabakadaki sudan daha sıcak olacaktır. Sudaki bu termal katmanlaşma suyun kalitesinin değişmesindeki sebeplerden biridir. Sudaki en önemli kimyasal değişiklik çözünmüş oksijen konsantrasyonun da görülür. Baraj gölünde çözünmüş oksijen miktarının artmasına sebep olabilecek en büyük faktör, dere suyundaki organik maddelerdir. Barajlarda su tutulmaya başlanmasından önce, su altında kalacak bölgelerdeki vejetasyon kesilerek temizleneceğinden, bu aşamada su kalitesinde fazla bir bozulma olmayacaktır, ancak; ilk birkaç yıl sınırlı bir oksijensizlik görülebilecektir. Baraj gölünde, sudaki AKM ler çökeleceğinden, suyun bulanıklığı azalacak su kalitesi artacaktır. Bunun sonucunda güneş ışığının daha derinlere penetrasyonu sağlanacak ve fotosentez artacaktır. Bu da biyolojik üretimin artmasına sebep olacaktır. V Ulusal Ve Uluslararasi Mevzuatla Korunması Gereken Alanlar Üzerine Etkiler Proje alanında ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar bulunmamaktadır. Projenin inşaatı sırasında herhangi bir kültür ve/veya tabiat varlığıyla karşılaşılması durumunda, Osmaniye Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu veya Müze Müdürlüğüne bilgi verilerek inşaat çalışmaları hemen durdurulacaktır

279 V Orman Alanlarına Olabilecek Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin Tanımlanması, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler Projenin inşaat aşamasında olabilecek etkilerinin başında ağaç kesimi yer almaktadır. Savrun Barajı projesi kapsamında tekabül ettiği ormanlık alanlarda kesilecek ağaçlara ait bilgiler; proje için devam eden tasarım çalışmaları sonucunda belirlenecek ve inşaat öncesinde alınması gereken izinler kapsamında 1/1000 ölçekli Ağaç Röleve Planı hazırlanarak Orman Genel Müdürlüğü nden izinler alınacaktır. İnşaat faaliyetleri sadece proje alanlarında gerçekleştirilecek olup, çevredeki orman alanlarına iş makinelerinin girmesi, ormanlık alanlara zarar verilmesi engellenecektir. Söz konusu proje sulama projesi olup, sulamanın ormanlık alanlara olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Ayrıca proje kapsamında erozyonu önlemeye yönelik barajların rezervuar alanı çevresinde yapılacak olan ağaçlandırma çalışmaları da, baraj projelerinin orman ekosistemi üzerine olumlu etkisidir. Orman yangınlarının önlenmesi ve söndürülmesiyle ilgili tarihinden itibaren yürürlüğe giren 285 Sayılı "Orman Yangınlarının Önlenmesi ve Söndürülmesinde Uygulama Esasları" tebliğine, ilgili şantiye sorumluları ve taşeronlar uyacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde orman yangınları görülmesi durumunda seri bir şekilde ve 177 numaralı Alo Yangın hattı aranacak. Orman İşletme Şefliğine haber verilecek ve gerek görüldüğünde olası yangınlara müdahalede şantiye personeli de görevlendirilecektir. Projede kullanılacak ormanlık alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 16 ve 17 nci maddeleri kapsamında izin alınacaktır. V Tarım Alanlarına Olabilecek Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Tedbirlerin Tanımlanması, Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirler hakkında bilgi Bölüm V.1.22 de detaylı olarak verilmektedir. V Karasal Flora/Fauna Üzerine Olası Etkiler Ve Alınacak Tedbirler Proje kapsamında doğal hayat üzerine etkilerin saptanması ve bu etkilerin en aza indirilmesi için Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlatılarak Ek-12 de verilmiştir. Bu rapora göre belirlenen karasal flora ve fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler Bölüm V.1.28 de verilmektedir. V Proje Alanında Peyzaj Unsurları Oluşturmak Veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemeleri Projenin inşaat çalışmalarının tamamlanmasına yakın baraj rezervuar alanı çevresinde ve proje kapsamında yapılacak diğer ünite alanlarında gerekli görülen alanlarda peyzaj çalışmaları yapılacaktır. İnşaat aşamasında hangi alanlarda peyzaj çalışmaları yapılacağı ve yapılacak saha düzenleme çalışmaları hakkında bilgi Bölüm V.1.29 da verilmiştir. Bu nedenle gerek inşaat faaliyetleri aşaması sonrasında ve gerekse işletme aşaması süresince yapılacak peyzaj onarımı; tahrip edilmiş alanların verimliliğinin ve

280 ekolojik, ekonomik ve estetik değerlerinin yeniden kazandırılmasına yardımcı olacaktır. Peyzaj onarım çalışmalarında; - Kazı çalışmalarında üst katmanda bulunan bitkisel toprak ayrı olarak depolanıp, inşaat sonrasında mümkün olan durumlarda dolgu alanlarına tekrar serilecek, - Proje alanı içerisinde inşaattan kaynaklanan erozyon tehlikesi bulunan alanlarda bu tehlikeyi önlemek amacıyla bitkisel peyzaj çalışması yapılacak, - Tahrip edilmiş alanın biyolojik verimliliği organik ve kimyasal gübreler yardımıyla yeniden kazandırılacak, Savrun Barajı Projesi için hazırlanan Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu Ek- 15'de sunulmuştur. V Proje İçin Önerilen Sağlık Koruma Bandı Mesafesi Proje kapsamında işletilecek olan kaya malzeme ocağında patlatma yapılacağı için kaya malzeme ocağının etrafında 20 m sağlık koruma bandı mesafesi bırakılması öngörülmektedir. Diğer malzeme ocakları etrafında 10 m sağlık koruma bandı mesafesi bırakılacaktır. Ancak malzeme ocakları etrafında bırakılacak sağlık koruma bandı mesafesi ruhsat aşamasında İnceleme Kurulu tarafından netleştirilecek olup, inceleme kurulu tarafından belirlenecek olup, belirlenecek olan sağlık koruma bandı mesafesine işletme aşamasında uyulacaktır. V Proje Ünitelerinin İşletilmesi Sırasında Oluşacak Gürültü Kaynakları, Seviyeleri Ve Gürültü Kontrolü İçin Alınacak Önlemler İşletme aşamasında HES'den kaynaklı gürültü meydana gelecektir. HES'de oluşacak başlıca gürültü kaynakları alanda bulunan türbinler, generatörlerdeki motorlardır. Makine Mühendisleri Odasının 1994 tarih ve 408 sayılı aylık yayınlarında hava emiş, motor, soğutma, tahrik elemanları, hidrolik sistemler ve yardımcı ekipmanları (pompa, kompresör vb.) için yaklaşık gürültü seviyeleri verilmiştir. Burada motorlar için gürültü seviyesi dba, diğer tahrik elemanları için gürültü seviyesi dba olarak verilmiştir. Bu durumda pompa istasyonu ve HES deki ünitelerdeki gürültü seviyesinin kaynaklarda dba arasında değişeceği öngörülmektedir. Bu durumda pompa istasyonu ve santraldeki gürültü kaynaklarının gürültü seviyesi 80 dba alınmıştır. HES'de iki adet türbin bulunmaktadır. Bu durumda toplam ses gücü düzeyi; Lw T = 10 log 10 Lwi/10 formülü ile hesaplanmıştır. Lwi= Ses Gücü Düzeyi Lw T = 10 log (2 x /10 ) Lw T =83,01 dba Toplam ses gücü düzeyinin mesafelere bağlı meydana gelecek gürültü sevileri Tablo 121 de verilmiştir. Tablo Hz için Ses Basıncı Hesabı (Lwt=84,80 dba için) Mesafe(r,m) L P = Lwt + 10 log (Q / 4 π r2)

281 HES sahasına en yakın duyarlı yapı mesafesi 600 m kuzeybatısında yer alan İlbistanlı Köyü Kokarca mahallesine bağlı konutlardır. Tablo 121 den de görüleceği üzere 600 m mesafede Lgündüz değeri 16,457 dba olup, yönetmelikte verilen 70 dba sınır değerinin çok çok altındadır. Bu nedenle HES in işletilmesi sırasında meydana gelecek olan gürültüden en yakın yerleşim yerinin olumsuz etkilenmeyeceği öngörülmektedir. İşletme aşamasında kullanılacak olan türbinler, generatörler, motorların kapalı ortamda ve kesikli olarak çalışacak olması, gerekli ses yalıtımı ve izolasyonların faaliyet sahibi tarafından yapılacak olması proje alanında oluşacak gürültünün çevreye etkisinin minimum düzeyde olması beklenmektedir. İşletme aşamasında tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Projenin işletme aşamasında baraj ve sulama tesislerinden kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olmayacaktır. İşletme aşamasında tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. V Proje Kapsamında Yapılacak Bütün Tesis İçi Ve Tesis Dişi Taşımaların Trafik (Araç) Yükünün Ve Etkilerinin Değerlendirilmesi Projenin işletme aşamasında baraj ve sulama tesislerinden kaynaklı trafik yükü söz konusu olmayacaktır. İşletme aşamasında 2918 sayılı Trafik Kanunu nun ilgili maddelerine ve tarih ve sayılı Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve aynı yönetmelikte tarih sayılı değişikliğe, tarih ve sayılı Karayolları Trafik Yönetmelik hükümlerine riayet edilecektir V Proje Alanı Ve Yakın Çevresinde, Yeraltı Ve Yerüstünde Bulunan Kültür Ve Tabiat Varlıklarına (Geleneksel Kentsel Dokuya, Arkeolojik Kalıntılara, Korunması Gerekli Doğal Değerlere) Materyal Üzerindeki Etkilerinin Şiddeti Ve Yayılım Etkisinin Belirlenmesi Proje alanı ve etki alanı içerisinde 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunun 2. maddesinde yer alan Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 3386 sayılı kanunun ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar bulunmamaktadır. Proje kapsamında göl altında kalacak tarihi, kültürel ve arkeolojik değere sahip herhangi bir alan ve yapı bulunmadığı için

282 projenin kültür ve tabiat varlıkları üzerinde olumsuz bir etkisinin olmayacağı öngörülmektedir. Proje kapsamında yapılacak kazılar sırasında tarihi ve kültürel varlık tespit edildiğinde çalışmalar durdurularak, Osmaniye Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna ve Müze Müdürlüğüne bilgi verilerek gereken tedbirler alınacaktır V Projenin İşletilmesi Sırasında Çalışacak Personel Sayısı, Bu Personelin Ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut, Ulaşım Ve Diğer Sosyal/Teknik Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde, Nasıl Temin Edileceği Proje kapsamında Savrun Barajı (dipsavak tesislerinin işletilmesi) için 5 işletme personeli çalıştırılacaktır. HES tesislerinin işletilmesi için ise 6 personel çalıştırılması planlamaktadır. Savrun Barajın ve HES'in işletilmesi aşamasında çalışacak personel civardaki köylerden ve/veya Osmaniye Kadirli ilçeden geliş gidiş yapacaktır. Bu nedenle personelin konaklamaları için konut, lojman inşa edilmeyecektir. Baraj ve HES'de çalışacak personelden kaynaklı meydana gelecek atıksular sızdırmaz fosseptikte toplanacak ve belirli aralıklarla vidanjörle çektirilecektir. İşletme aşamasında çalışacak personelin sağlık durumlarının denetlenmesi ve acil tedavi gibi sağlık hizmetleri için Osmaniye Kadirli ilçede yer alan hastanelerden faydalanılacaktır. V İdari Ve Sosyal Ünitelerde İçme Ve Kullanma Amaçlı Suların Kullanımı Sonrasında Oluşacak Atık Suların Arıtılması İçin Uygulanacak Arıtma Tesisinin Karakteristiği, Prosesinin Detaylandırılması Ve Arıtılan Atık Suların Hangi Alıcı Ortamlara, Ne Miktarlarda, Nasıl Verileceği, Arıtma Tesisinden Oluşması Muhtemel Çamurların Miktarı, Bertaraf Yöntemleri Proje kapsamında Savrun Barajı (dipsavak tesislerinin işletilmesi) için 5 işletme personeli çalıştırılacaktır. HES tesislerinin işletilmesi için ise 6 personel çalıştırılması planlanmaktadır. Baraj ve HES tesislerinin işletilmesinde çalışacak personelin su ihtiyaçları Köy çeşmesinden temin edilecektir. Köy çeşme sularını kullanımı için inşaata başlamadan önce köy muhtarlıklarından izin alınacaktır. Köy sularının; 17 Şubat 2005 tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik te belirtilen niteliklere uygunluğu kontrol edilecektir. Gerektiğinde ise personelin içme suyu ihtiyacı proje alanına en yakın su satış istasyonlarından damacanalarla temin edilecektir. Savrun Barajı İşletme aşamasında çalışacak 5 personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu meydana gelecektir. Kişi başı günlük su gereksinimi maksimum 150 litre olması varsayımına göre meydana gelecek günlük evsel su ihtiyacı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. Çalışan Sayısı Kişi Başı Günlük Su İhtiyacı Toplam Su Tüketim Miktarı : 5 kişi : 150 litre/gün : 5 x 150 = 750 litre/gün Personel tarafından kullanılan suyun %100 ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile;

283 Atıksu miktarı = içmesuyu ihtiyacı x intikal yüzdesi = 750 x 100/100 = 750 lt/gün (0,75 m 3 ) olmaktadır. İşletme aşamasında meydana gelecek atıksular baraj yakınlarında açılacak ve yeraltına sızdırmazlığı uygun tekniklerle sağlanacak sızdırmaz fosseptik çukurda toplanacaktır. Fosseptik planları, tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında ilgili mercilerce onaylanacaktır. Sızdırmaz Fosseptik Planı Örneği Ek-14 de verilmiştir. Fosseptik dolmaya yakın Osmaniye Belediyesine ait vidanjörler ile çektirilerek Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin (Değişiklik Sayılı R.G.) 32. Madde hükümleri gereğince Osmaniye Belediyesi Atıksu Arıtma tesisine taşınarak bertarafı sağlanacaktır. Faaliyet sahibi Osmaniye Belediyesi ile Atıksu Yönetim Protokolünü yaparak, tarihli ve sayılı R.G. de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin 32. Maddesi gereği faaliyet sahibi vidanjörle atıksu bertaraftı sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklayacak ve denetimler sırasında ilgili görevlilere beyan edecektir. HES Proje kapsamında planlanan HES'in işletilmesi aşamasında 6 personelin (5 işletme personeli + 1 bekçi) yeterli olacağı öngörülmektedir. HES'in işletilmesi aşamasında çalışacak 6 personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu meydana gelecektir. Kişi başı günlük su gereksinimi maksimum 150 litre olması varsayımına göre meydana gelecek günlük evsel su ihtiyacı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. Çalışan Sayısı Kişi Başı Günlük Su İhtiyacı Toplam Su Tüketim Miktarı : 6 kişi : 150 litre/gün : 6 x 150 = 900 litre/gün Personel tarafından kullanılan suyun %100 ünün atıksu olarak geri döneceği kabulü ile; Atıksu miktarı = içmesuyu ihtiyacı x intikal yüzdesi = 900 x 100/100 = 900 lt/gün (0,9 m 3 ) olmaktadır. İşletme aşamasında meydana gelecek atıksular santral binası yakınlarında açılacak ve yeraltına sızdırmazlığı uygun tekniklerle sağlanacak sızdırmaz fosseptik çukurda toplanacaktır. Fosseptik planları, tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında ilgili mercilerce onaylanacaktır. Fosseptik dolmaya yakın Kadirli/Osmaniye Belediyesine ait vidanjörler ile çektirilerek Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin (Değişiklik Sayılı R.G.) 32. Madde hükümleri gereğince Osmaniye Belediyesi Atıksu Arıtma tesisine taşınarak bertarafı sağlanacaktır. Faaliyet sahibi Osmaniye Belediyesi ile Atıksu Yönetim Protokolünü yaparak, tarihli ve sayılı R.G. de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin 32. Maddesi gereği faaliyet sahibi vidanjörle atıksu bertaraftı sonucunda aldıkları belgeleri beş yıl süreyle saklayacak ve denetimler sırasında ilgili görevlilere beyan edecektir

284 Faaliyetin tüm aşamalarında meydana gelecek evsel nitelikli atıksuların bertaraf edilmesinde; - 31 Aralık 2004 Tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ne (Değişiklik Sayılı Resmi Gazete, 30 Mart 2010 tarih ve sayılı Resmi Gazete ve tarih ve sayılı R.G.) uygun olarak bertaraf edilecektir tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. V Konut, Sosyal Ve İdari Tesislerde Oluşacak Katı Atık Miktarı Ve Özellikleri, Bu Atıkların Nerelere Ve Nasıl Taşınacakları Veya Hangi Amaçlar Için Ve Ne Şekilde Değerlendirileceği, Nasıl Bertaraf Edileceği Proje kapsamında Savrun Barajı (dipsavak tesislerinin işletilmesi) için 5 işletme personeli çalıştırılacaktır. HES tesislerinin işletilmesi için ise 6 personel çalıştırılması planlamaktadır. Savrun Barajı Savrun Barajının işletilmesi aşamasında 5 personelin (4 işletme personeli + 1 bekçi) yeterli olacağı öngörülmektedir. İşletme aşamasında sadece personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık meydana gelecek olup, hafriyat atığı, tıbbi atık oluşumu söz konusu değildir. Evsel nitelikli katı atık miktarı; 1 kişiden kaynaklı katı atık miktarı; 1,15 kg (TÜİK, 2012) değeri kullanılarak aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. Çalışan Sayısı Birim katı atık miktar Katı atık miktarı : 5 kişi : 1,15 kg/kişi/gün : 5 x 1,15 = 5,75 kg/gün İşletme aşamasında çalışacak 5 kişiden kaynaklı meydana gelecek katı atık miktarı 5,75 kg/gün olacaktır. Evsel nitelikli katı atıklar içerisinde; yemek atıkları gibi organik kökenli atıklar bulunacaktır. İşletme aşamasında personelden kaynaklı oluşacak evsel nitelikli atıkların içerisinde tekrar kullanımı ve geri dönüşümü mümkün olan katı atıklar (kağıt, cam, plastik, metal kutular vb.) organik kökenli atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve tarih ve yayımlanan Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümleri doğrultusunda çevre lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilerek geri kazanımı sağlanacaktır. İşletme aşamasında oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtildiği üzere yapılacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi; denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi yasaktır. Bu doğrultuda işletme aşamasında meydana gelecek

285 katı atıklar baraj yakınında kurulacak işletme binasında ağzı kapalı konteynırlarda biriktirilecek ve düzenli olarak, çalışanlar tarafından Osmaniye Belediyesi çöp toplama sahasına taşınarak bertaraf edilecektir. HES Proje kapsamında planlanan HES'in işletilmesi aşamasında 6 personelin (5 işletme personeli + 1 bekçi) yeterli olacağı öngörülmektedir. İşletme aşamasında sadece personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık meydana gelecek olup, hafriyat atığı, tıbbi atık oluşumu söz konusu değildir. Evsel nitelikli katı atık miktarı; 1 kişiden kaynaklı katı atık miktarı; 1,15 kg (TÜİK, 2012) değeri kullanılarak aşağıdaki şekilde hesaplanmıştır. Çalışan Sayısı : 6 kişi Birim katı atık miktarı : 1,15 kg/kişi/gün Katı atık miktarı : 6 x 1,15 = 6,90 kg/gün HES'in işletme aşamasında çalışacak 6 kişiden kaynaklı meydana gelecek katı atık miktarı 6,90 kg/gün olacaktır. Evsel nitelikli katı atıklar içerisinde; yemek atıkları gibi organik kökenli atıklar bulunacaktır. İşletme aşamasında personelden kaynaklı oluşacak evsel nitelikli atıkların içerisinde tekrar kullanımı ve geri dönüşümü mümkün olan katı atıklar (kağıt, cam, plastik, metal kutular vb.) organik kökenli atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve tarih ve yayımlanan Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümleri doğrultusunda çevre lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilerek geri kazanımı sağlanacaktır. İşletme aşamasında oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtildiği üzere yapılacaktır. Evsel nitelikli katı atıkların tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi; denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi yasaktır. Bu doğrultuda işletme aşamasında meydana gelecek katı atıklar santral idari binasında bulundurulacak ağzı kapalı konteynırlarda biriktirilecek ve düzenli olarak, çalışanlar tarafından Osmaniye Belediyesi çöp toplama sahasına taşınarak bertaraf edilecektir. İşletme aşamasında; - 14 Mart 1991 tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, [03 Nisan 1991 tarih ve Sayılı, 22 Şubat 1992 tarih ve Sayılı, 2 Kasım 1994 tarih ve Sayılı, 15 Eylül 1998 tarih ve Sayılı, 18 Eylül 1999 tarih ve sayılı, 29 Nisan 2000 tarih ve sayılı, 25 Nisan 2002 tarih ve sayılı ve 5 Nisan 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren değişikliklere], tarih ve sayılı R.G de yayımlanan Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır

286 V Projenin İşletilmesi Aşamasındaki Faaliyetlerden İnsan Sağlığı Ve Çevre Açısından Riskli Ve Tehlikeli Olanlar Toprak Kayması ve Erozyon Riski: Yağışlar baraj alanlarının üst kotlarındaki toprakları rezervuara doğru sürükleyerek erozyon riski oluşturur. Yazın yağış miktarının düşüşüne bağlı olarak erozyonda da düşüş gerçekleşir. Bu nedenle proje alanı açısından en fazla erozyon riski olan mevsim sonbahardır. Ancak baraj alanında toprak kayması ve erozyonu önlemek için projenin inşaatı ile birlikte rezervuar alanının üst kısımlarında gerek erozyonun önlenmesi gerekse peyzaj öğeleri yaratmak amacıyla gerek duyulan yerlerde ağaçlandırma çalışması yapılacaktır. Baraj rezervuarının bir seferde toprak kayması ile dolması beklenmemektedir. Ayrıca proje kapsamındaki olası taşkınlardan korunmak ve tehlike anında baraj rezervuarlarındaki suyu kısa zamanda boşaltmak amacıyla planlanan dipsavak ve dolusavak yapılarının hesaplarında uzun süreli akım değerleri ile proje taşkın debileri göz önüne alınmıştır. Taşkın (Su Baskını): Yörede yapılan soruşturmalarda en büyük taşkının 1979 yılında geldiği tespit edilmiştir yılından sonra, değişik tarihlerde taşkınlar yaşanmıştır. Yörede taşkınlar genellikle Ocak, Mart ve Mayıs aylarında gerçekleşmektedir. Proje alanında yaşanan son taşkınlar, 5 Mayıs 2009 ve 23 Mayıs 2010 taşkınlarıdır. Yaşanan şiddetli yağışlar, yöredeki toprakları su ile doygun hale getirmiş, Savrun çayı ana yatağındaki su miktarını büyük ölçüde artırarak taşkına neden olmuştur. Savrun çayı akış güzergâhında akış koşullarını bozan, (özellikle 2009 yılında yapılan ıslah çalışması öncesi Kadirli ilçesi içinde yatak çöp hafriyat vb. döküm sahası gibi kullanıldığı için, yukarı havzadan gelen) rüsübat, Savrun çayının akış düzenini de bozmuştur. Savrun çayının Kadirli ilçe merkezinde yer alan Eski köprüden Ceyhan Nehrine mansaplandığı yere kadar olan kısmı, DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından sedde yapılmak suretiyle ıslah edilmiştir. Şehir merkezinden Amberin Arkı na kadar olan 2500 metrelik bölüm tamamen ıslah edilmiştir. Bu noktadan sonraki kesimde seddeler bulunmakla beraber, bu seddeler yataktan çıkan malzemenin yatak kenarına sağlı sollu serildiği seddeden daha basit yapılardır yılında taşkından zarar gören tarım arazisi 4490 dekardır yılında gelen taşkında ise 820 dekar tarım arazisi zarar görmüştür. Her türlü faaliyette işçi sağlığı ve iş güvenliğini olumsuz yönde etkileyebilecek unsurlar bulunmaktadır. Bu konuda ilgili tüzük ve yönetmelikler çerçevesinde her türlü önlemler alınacaktır. Ayrıca tüm işletme faaliyet aşamasında İşçi güvenliği konusunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine uyulacaktır. İşletme aşamasındaki kaza-risk olabilirlik tanımları Tablo 122 de verilmiştir. Tablo 122. İşletme Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi Yeri Kaza Riski Oluşma Sıklığı Önlemler Barajın İşletilme Aşaması Toprak Kayması Erozyon Taşkın Riski Ortalama Çok Düşük Baraj rezervuar alanı üst kotları ve mansap kısmında ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Rezervuara gelecek taşkın suları rezervuarda hafifletilerek dolusavakla mansaba deşarj edilecektir

287 V Diğer faaliyetler. Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. V.3. Projenin Sosyo - Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje İle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları; Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal Ve Teknik Altyapı Hizmetleri Ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler Vb. (Projenin Yapımı Dolayısıyla Etkilenecek Yöre Halkı İle Görüşmeler Yapılarak Sosyolojik Etkinin Ortaya Konulması) Projenin Sosyal Yapıya Etkisi Projenin inşaat ve işletme aşamasında bölge halkına iş imkânı sağlanacaktır. Bu imkan yöre halkının gelirini artıracak ve bir süreliğine de olsa göçü önleyecektir. Ekonomik yapıdaki olumlu etki dolaylı olarak sosyal hayatı da etkileyecektir. Ayrıca 50 yıllık işletme süresi boyunca işletme ve bakım için gerekli ihtiyaçların ve hizmetlerin önemli bir kısmı da bölgeden karşılanacaktır. İşletme ve bakım için gerekli olan hizmetlerin tutarı henüz belli olmamakla birlikte, bu tür harcamaların tamamına yakın kısmının bölgeden karşılanabileceği düşünülebilmektedir. Projenin Ekonomik Yapıya Etkileri Projenin uygulanmasıyla birlikte halen tarımı yapılan bitkilerin verimliliği artacaktır. Ayrıca bölgede ekimi yapılmayan bitkilerin de proje alanında ekimine başlanacağı öngörülmektedir. Bu gelişmelere bağlı olarak da çiftçi geliri artacaktır. Sosyal Etki Değerlendirmesi Savrun Barajı Sulaması Projesinin gerçeklemesine bağlı olarak meydana gelecek sosyal etkilerin değerlendirilmesi amacıyla; Sosyolog Hanen Çiftdoğan tarafından sosyal etki değerlendirme çalışması yapılmıştır. Savrun barajı ve ilişkili tesislerden etkilenecek alanlar içinde yerleşim alanları ve tarım arazileri bulunmaktadır. Bu alanların baraj yapımında kullanılması için kamulaştırılma yöntemi uygulanacaktır. Ancak yerinde yapılan görüşmeler ve incelemeler sonucunda projenin negatif sosyal etkilerinden en büyüğünün etki alanı içinde yaşanacak olan mülkiyet sorunu olduğunu ortaya çıkmıştır. Öyle ki, yerel halk genelde miras yoluyla edindiği tarlalarda geçimini sürdürdüğü tarım ve hayvancılık faliyetlerini yürütmekte, bu arazilerdeki evlerinde yaşamakta ancak birçoğu kişide sözü geçen alanlara ait tapu kaydı bulunmamaktadır. Dolayısyla devlete ait olan bu alanlarda kamulaştırmaya gitmeden doğrudan faaliyetlere başlanmasının önünde hukuki bir engel bulunmamasına rağmen burada yaşayan halkın böylesine mağdur olması kabullenilebilecek bir durum değildir. Ayrıca bu araziler tapulaştırılsa dahi birçok kişinin arazisinde miras nedeniyle akrabalar arası bölüşümler yaşanacağından, kamulaştırma sonrası elde edilecek ücretin şu anda sahip olunan standartları sağlayamaması endişesi de bulunmaktadır. Proje etki alanına giren tüm araziler bu kapsamda olmasalar dahi, bu kapsama giren araziler ile ilgili bir düzenlemenin yapılması ve kamulaştırma işlemlerinin buna göre yapılması projenin meşruiyeti açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle özellikle kamulaştırma yapılacak alanlar ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktalar bulunmaktadır. Proje alanı dahilinde bulunan hazine ve orman arazileri haricindeki şahıs arazilerinde kamulaştırmaya gidilecektir. Söz konusu arazilerinin kamulaştırma işlemleri; 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu ile bu Kanunda çeşitli değişiklikler yapan ve 5 Mayıs 2001 tarihli Resmi Gazetede

288 yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre gerçekleştirilecektir. Savrun Barajı Projesinin gerçeklemesine bağlı olarak meydana gelecek sosyal etkilerin değerlendirilmesi amacıyla; hazırlanan Sosyal Etki Değerlendirme Raporu EK- 13 de verilmiştir V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi. Projenin çevresel fayda/maliyet analiz Tablo 123 de özetlenmiştir. Tablo 123. Çevresel Fayda/Maliyet Analizi Değerlendirme Unsurları Su Kalitesi Mevcut Durum Önerilen Proje Hava Kalitesi X X Toprak Kaynakları X Tarım Alanları - + Flora + - Akış rejimi + - Sucul Ekosistem X X Orman Alanları + - Açıklamalar + : Diğerine Göre Avantajlı - : Diğerine Göre Dezavantajlı X : Diğeri İle Aynı Baraj yapılması ile su kalitesinde olumlu ve olumsuz bazı değişiklikler olabilecektir. Projenin sadece inşaat aşamasında toz emisyonu meydana gelecektir. Ancak İşletme aşamasında bir emisyon oluşumu söz konusu olmayacaktır. Önerilen proje kapsamında inşaat aşamasında yapılacak kazılar sonucunda toprak kaybı olacaktır. Proje kapsamında tarım alanı kullanımına bağlı olarak tarım alanlarında bir daralma görülecektir. Ancak söz konusu proje sulama amaçlı olduğu için proje ile birlikte tarım arazileri sulu tarım arazi vasfı kazanacaktır. Önerilen proje kapsamında inşaat aşamasında yapılacak kazılar sonucunda lokal olarak flora kaybı söz konusu olacaktır. Barajda suyun alınması ile birlikte nehir ekosisteminde akış rejimi azalacaktır. Baraj mansabındaki canlı hayatın devamlılığı için baraj mansabına belirli oranda su bırakılacaktır. Proje kapsamında ormanlık alanda ağaç kesimi söz konusu olacaktır. İklim X X Proje ile iklimsel bir değişiklik beklenmemektedir. Kıyı erozyonu - + Baraj yapımı ile mansaptaki kıyı/kenar erozyonunun azalacaktır. Erozyonun azalması türbidite yani bulanıklık miktarında azalmayı beraberinde getirecektir. Taşkın - + Proje kapsamında taşkın önleme amacı taşımaktadır Projenin sağlayacağı çevresel fayda sosyal ve ekonomik boyutta olup bölge insanının daha iyi yaşam koşullarına sahip olmasıdır. Projenin gerçekleştirilmesiyle brüt ha sulanacak olup, proje yöre halkına ekonomik olarak büyük katkı sağlanacaktır. Ekonomik gelişmeye bağlı olarak insanların gelir düzeyi artacak ve yaşam standartları yükselecektir. Tarımsal faaliyetlerin artmasıyla daha çok alanda daha fazla iş gücüne ihtiyaç olacaktır. Bu da işsizlik, göç gibi sosyal problemleri azalacaktır. Proje kapsamında önerilen HES projesi ile yenilenebilir enerji kaynağının kullanılacak olması ve santralin işletmeye geçmesiyle değerlendirilemeyen yenilenebilir enerji kaynaklarımızın değerlendirilmesine katkıda bulunacağı göz önüne alındığında ve fosil yakıtlar ile elde edilen elektrik enerji ile kıyaslandığında sıfır hava kirliliği ile temiz

289 elektrik enerjisi elde edilmesinden dolayı projenin çevresel faydaların daha büyük olduğu görülmektedir. V.3.3. Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak Sosyal Etkilerin Değerlendirilmesi.( Proje Alanı Ve Etki Alanındaki Tarım, Hayvancılık, Balıkçılık, Arıcılık vb. Faaliyetlere Etkileri, Projenin İnşası Ve İşletmesi Aşamasında Çalışacak İnsanlar İle Yerel Halk İlişkileri, Bunların İnsan Yaşamı Üzerine Etkileri Ve Sosyoekonomik Açıdan Analizi, Uygulamaya Geçirilecek Sosyal Sorumluluk Projeleri) Savrun Barajı Projesinin gerçeklemesine bağlı olarak meydana gelecek sosyal etkilerin değerlendirilmesi amacıyla; hazırlanan Sosyal Etki Değerlendirme Raporu EK- 13 de verilmiştir. Bölüm VI: İşletme Faaliyete Kapandıktan Sonra Olabilecek Ve Süren Etkiler Ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Önlemler VI.1. Arazi Islahı İnşaat aşamasında yapılacak kazı çalışmaları sırasında yüzeyden sıyrılacak bitkisel toprak malzemesi proje kapsamında işletilecek olan kazı fazlası depolama alanlarında geçici olarak depolandıktan sonra ihtiyaç duyulan alanlarda yapılacak reklamasyon çalışmalarında yüzey kaplaması olarak tekrardan kullanılacaktır. Ayrıca inşaat aşamasında ortaya çıkan kazı malzemesinin bir kısmı baraj gövde dolgusunda, bir kısmı iletim hattında açılacak hendeklerin geri dolgusunda, yol dolgusunda bir kısmı ise kaya malzeme ocağının rehabilitasyonunda kullanılacaktır. Ayrıca, inşaat aşaması tamamlandıktan sonra, şantiye binalarının bulunduğu alanda arazi ıslahı yapılacaktır. Bu alandaki prefabrik yapılar sökülerek, arazi eski haline dönüştürülecektir. Arazi ıslahı yapılırken topografya özellikle çevre arazilerin topografik durumu ve arazi kullanım durumuna göre yapılacaktır. Arazi ıslahı yapılırken kuru dere yatakları kapatılmayarak yeterli ve uygun geçiş yerleri bırakılması sağlanacaktır. Geçirimsiz Malzeme Ocağı Proje kapsamında işletilecek olan geçirimsiz (kil) malzeme ocağı baraj rezervuar alanında kaldığı için bu ocak sahasında arazi ıslahı yapılmayacaktır. Kaya Malzeme Ocağı Kaya ocağında işletmeciliğe uygun şev açısı ve yüksekliği bırakılarak oluşturulan basamaklara faaliyet sona erdikten sonra bir teras görünümü vermek mümkün olacaktır. Bu anlamda yapılacak işlem ise toprağın zemine tutunabilmesi için basamakların eğimlerini bir miktar daha düşürmek olacaktır. Faaliyetin tamamlanıp arazinin terk edilmesinden sonra saha; arazi ıslah çalışmaları kapsamında bölgenin iklim ve bitki örtüsüyle kaplanacaktır. Sahada üretim sonrası oluşacak basamakların yükseklikleri 10 metre civarında olacaktır. Üretim sonrası o civarında olacak basamak şev açısı üretim sonrası yapılacak olan arazi düzenlemesinde o arasına indirgenecektir. Bu açı yakın çevredeki topografyaya uygun bir açı olup, alan üzerinde herhangi bir çukur veya yükselti oluşturmayacaktır

290 VI.2. Rekreasyon Çalışmaları Baraj tesislerinde bu tesislerin emniyetide göz önüne alınarak, gövde çevresinde kazı-dolgudan oluşacak arazi topoğrafyası düzenlenmeleri ve bu tesisleri koruyucu drenaj sistemi hizmetleri yerine getirilecektir. Barajlar çok uzun süreli yatırımlar olarak planlanmakta ve inşa edilmektedir. Barajların ekonomik ömrü, gövdenin eskimesine ve ölü hacmin dolmasına endekslidir. Barajların ekonomik ömrü tamamladıktan sonra göl alanlarının sadece rekreasyon alanı olarak planlanması en uygun bir değerlendirme şekli olarak düşünülmektedir. Baraj göllerinin kenarları piknik ve mesire yerleri, kapalı mekanlar ve dinlenme alanları yapılarak çevre yerleşimlerin hizmetine sunulabilecektir. Barajın depolama işlevi devam ettikçe işletme dönemi boyunca yapılan rekreasyon amaçlı kullanımlar devam edecektir. Baraj gölü rekreasyon amaçlı kullanılacaklarından dolayı bir arazi ıslahı gerektirmeyecektir. Baraj gölü çevresinde erozyon ve şev kaymalarını önlemek amacıyla peyzaj çalışmaları yapılacaktır. Proje kapsamında yer alan HES'i oluşturan tesislerin ekonomik ömürleri, santral yapıları için 50 yıl olarak alınmıştır. Santral yapısı ve ekipmanı 35 yıl sonra yenilenecektir. Elektromekanik teçhizat ekonomik ömrünü tamamlayınca dönemin şartlarına uygun olarak yenilenecek ve bu şekilde tesisin kullanımının devamı sağlanacaktır. Projenin ekonomik ömrü son bulduğunda iletim hattı boruları sökülerek topoğrafya eski haline getirilecektir. V1.3. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler Barajların rüsübat ile dolup depolama faaliyetlerinin sona ermesi durumunda mevcut su kaynaklarına olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Akış aşağıya bırakılacak su, baraj gölünde suyun içinde taşıdığı rüsübat ve diğer kirletici maddelerden kurtulacağından akış yukarıya oranla daha iyi kalitede olacaktır. Bu da barajların mevcut su kaynağına olumlu bir etkisidir. VI.4. Olabilecek Hava Emisyonları Söz konusu projenin işletmeye kapandıktan sonra herhangi bir hava emisyonu oluşumu söz konusu olmayacaktır. Bölüm VII: Projenin Alternatifleri (Bu bölümde teknoloji alınacak önlemlerin alternatiflerin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Proje Kapsamında depolama tesisi olan Savrun Barajı ile ilgili alternatif çalışmalar ele alınmış ve optimizasyon amacı ile Ön Yüzü Beton Kaplamalı Baraj ile RCC Baraj tipi alternatifleri ve Dipsavak Tünel Çaplarının optimizasyonu ile Cebri Boru Çapı alternatifleri optimizasyonu incelenmiştir. Önerilen baraj tipi ve alternatif Baraj tiplerinin hidrolik ve fiziki boyutları, maliyetleri, giderleri-faydaları belirlenerek teknik ve ekonomik mukayesesi yapılmıştır. Proje sulama amaçlı için, sulama ile ilgili olarak sulama şebekesi birim saha çalışması amacıyla 1471 ha lık sol sahil sulaması ile Ana iletim hatlarını kapsayan bir çalışma yapılmıştır. Ayrıca sulama şebekesi borulu basınçlı sistem olarak öngörüldüğü için şebeke alternatifi çalışılmamış sadece boru tipleri arasında optimizasyon yapılmıştır

291 İçme suyu tesisleri ve iletim hatları ile ilgili bir olarak herhangi bir tesis önerilmediği için herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Sadece Baraj gölü altında kalan Kadirli içme suyu iletim hattının göl kenarına deplase edilmesi planlama firması tarafından çalışılmıştır yılında DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından IECO firmasına hazırlattırılan Aşağı Ceyhan Geliştirilmesi Teknik ve Ekonomik Fizibilite Raporu-Savrun Projesi ile ha bir arazinin sulanabilmesi için sulama drenaj tesisleri ile birlikte Savrun Çayı üzerine bir baraj yapılması planlanmıştır. Proje tek amaçlı olarak planlanmış ve iki farklı yüksekliğe göre çalışma yapılmıştır. Bu Proje kapsamında Depolama tesisi gövde tipi olarak üç alternatif üzerinde durulmuştur. Zonlu Toprak Dolgu Baraj: Önyüzü Beton Kaplamalı Kaya Dolgu Baraj RCC Baraj Önyüzü Beton Kaplamalı Kaya Dolgu Baraj ve RCC Baraj tipi için yapılan ekonomik analizler sonucunda, projenin gerçekleşmesi maliyetler açısından bakıldığında Ön yüzü kaplamalı Kaya dolgu Baraj tipi seçilmiştir. Derivasyon Tüneline tıkaç betonu ve 185,40 kotuna su alma yapısı yapılarak işletme esnasında dipsavak olarak yararlanılacaktır. Minimum İletme kotu kavitasyon yüsekliği hesabına dayanılarak m alınmıştır. Planlanan tünel başlangıcının 0+140,00 m de yapılacak tıkaç betonu ve tehlike vanası yardımı ile 278,05 m uzunluktaki Ø 1750 mm lik cebri boruya alınacaktır. Dipsavak için 4 ayrı çapta; Ø1000, Ø 1500, Ø 1750 ve Ø 2000 mm çapındaki dipsavak cebri boruları incelenmiştir. Aşağıda Derivasyon tüneli çapı belirlenmesi için yapılan optimizasyon hesaplarında ise Tünel çapı olarak 3,50 m seçilmiştir. Bu çaptaki tünelin içerisine yerleştirilebilecek en büyük cebri boru çapı Ø 1750 mm olduğu için sonucunda en uygun dipsavak boru çapı Ø 1750 mm et kalınlığı 2 mm olarak belirlenmiştir. Seçilen Tünel güzergâhı için Ǿ 3,00 m - 3,50 m - 4,00 m - 4,50 m çapındaki derivasyon Tüneli Memba Batardosu optimizasyonu yapılmıştır. Yapılan hesplar neticesinde Ǿ 3,50 m çapındaki Derivasyon Tüneli ve 193,20 m Kret kotundaki Memba batardosu ekonomik olduğu için seçilmiştir

292 Bölüm VIII: İzleme Programı ve Acil Eylem Planı. VIII.1.Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi Ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı Ve Acil Müdahale Planı, Çevre Yönetim Ekibi Proje sahibi veya yetkili temsilcisi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin izleme raporlarını Bakanlığa veya Valiliğe iletmekle yükümlüdür. Dolayısıyla söz konusu proje ile ilgili Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararı alınmasını müteakip, izleme programı oluşturulacak, ÇED Komisyonunca belirlenecek periyotlarda Nihai ÇED Raporu İzleme Formu doldurularak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır. İzleme programları inşaat ve işletme dönemleri için ayrı ayrı oluşturulacaktır. İnşaat Aşaması İnşaat aşamasında hedeflenen İzleme Programında; Oluşacak hafriyat atığı malzemenin Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, Hammadde ocakları için gerekli kurum ve kuruluşlardan alınması gereken izinlerin alınıp alınmadığı, Proje kapsamında işletilecek beton santrali, kırma-eleme- yıkama-eleme tesisleri için çevre izni, GSM ruhsatı alınıp alınmadığı, Gerekli hammadde malzemelerinin temin şeklinin (hangi ocaklardan, ne şekilde) ÇED Raporunda taahhüt edildiği gibi gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, Kaya Malzeme Ocağında yapılacak patlatmanın Raporda öngörüldüğü şekilde yapılıp yapılmadığı, Kaya Malzeme Ocağında yapılacak olan patlatmalara ilişkin alınması gereken önlemlere uyulup uyulmadığı, Hafriyat işlemleri esnasında oluşacak olan bitkisel toprakların hafriyat tekniğine uygun olarak sıyrılması, depolanması ve çalışmalar tamamlandıktan sonra tekrar serilip serilmediği, İnşaat çalışmaları sırasında toz emisyonuna neden olan faaliyetlerde ilgili yönetmelik sınır değerlerine uyulup uyulmadığı, İnşaat çalışmaları sırasında gürültüye neden olan faaliyetlerde ilgili yönetmelik sınır değerlerine uyulup uyulmadığı, İnşaat çalışmaları sırasında oluşacak atıkların (katı, sıvı, tehlikeli v.b.) ÇED Raporunda belirtilen ve ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertarafına uyulup uyulmadığı,

293 İnşaat sırasında herhangi bir kültür ve/veya tabiat varlığıyla karşılaşılması durumunda, ilgili Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu veya Müze Müdürlüğüne bilgi verilip verilmediğinin ve ÇED Raporunda belirtilen taahhütlere uyulup uyulmadığının. Şantiyelerde ve inşaat çalışmalarında işçi sağlığı ve güvenliği açısında alınacak önlemlere uyulup uyulmadığının, İnşaat çalışmaları yapılacak alanın içerisinde bulunduğu Valilik, Kaymakamlık ve Muhtarlıklara çalışmalar öncesinde, çalışmalar sırasında ve çalışmalardan sonra gerekli bilgilerin verilip verilmediğinin, çalışmalarla ilgili şikâyet olup olmadığının ve şikâyetlerin ele alınıp gerekli tedbirlerin alınıp alınmadığı, Flora ve fauna üzerine olumsuz etkilerin olup olmadığı, Derelere katı, sıvı vb. atık atılıp atılmadığı izlenecektir. B- İşletme Aşaması İşletme aşamasında, Baraj rezervuarının sediment gelişimi, Barajda su kullanım haklarına uyulup uyulmadığı, can suyu ve kadim su haklarının dereye bırakılıp bırakılmadığı, Bırakılan can suyu miktarının derenin ekosisteminde meydana getirdiği değişiklikler, Ayrıca işletme aşamasında oluşacak atıkların ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği izlenecektir. Santralden kaynaklı gürültünün ilgili yönetmelik sınır değerlerinin altında olup, olmadığının izlemesi yapılacaktır. İşletme aşamasında proje ünitelerinin bakımı, güvenliği İşletmeci kuruluş tarafından sağlanacaktır. Proje üniteleri ile ilgili yapılan değişiklik, alınan izin onay, ruhsat v.b. bilgiler ilgili birimlere bildirilecektir. C- İşletme Sonrası Faaliyetin sona ermesinden sonra faaliyet ünitelerinin alandan temizlenmesi (kaldırılacak olan üniteler) sırasında izleme yapılması önerilmektedir. Bu aşamada topografyanın eski haline getirilip getirilmediği ve kuru derelere ve çevreye atık malzeme bırakılıp, bırakılmadığı izlenecektir. ACİL MÜDAHELE PLANI Acil planlar, meydana gelebilecek değişik olaylar için hazırlanmaları nedeniyle kendilerine özgü özellik taşır. Hazırlanma aşamasında en kötü sonuçlar varsayılır, plan ayrıntıları geçmiş sektörel tecrübelerden kaynaklanmaktadır. Ancak, bir acil planın başarısı insan faktörüne bağlıdır. Proje kapsamında çalışacak tüm personele acil duruma müdahale bilinci verilecektir. Bu bilinç, acil durumda iyi ve etkin müdahale imkanı sağlayacaktır

294 ACİL PLAN UYGULANACAK DURUMLAR Acil durum planlamasının ilk aşaması, proje alanında meydana gelebilecek olayların tespit edilmesidir. Bu tespitler acil duruma yol açabilecek kaza ve olayların tanımıdır. Yapılan bu tespitler ile meydana gelebilecek kaza ve olayların çevreye, insanlara, baraja ve diğer proje ünitelerine ne gibi etkiler yapacağı belirlenir. Olası kaza ve olaylar ve bunlar için uygulanacak acil planları ana başlıklar halinde özetlersek: - Şantiye alanında yangın meydana geldiğinde acil plan, - İş Kazalarında uygulanacak acil plan, - Deprem halinde uygulanacak acil plan, - Sel ve su baskınlarında uygulanacak acil plan, - Terör-sabotaj-bomba ve tehditlere karşı acil plan, şeklinde sıralayabiliriz. YANGIN MEYDANA GELDİĞİNDE UYGULANACAK ACİL PLAN Proje alanında olası bir yangın olması durumunda yangını ilk gören kişi şantiye sorumlusuna haber verecek ve yangın söndürme ekipmanları ile yangına ilk müdahalede bulunacaktır. Yangını gören kişi diğer personellere de yangını haber vererek, seri bir şekilde ve 110 numaralı Yangın ihbar-itfaiye hattı arayarak yangın söndürme tüpleri ve malzemeleri (balta, kova vb.) ile ilk müdahalede bulunulacaktır. İŞ KAZALARINDA UYGULANACAK ACİL PLAN Proje kapsamında meydana gelecek iş kazalarında (yaralanma, yüksekten düşme, iş makinesi ya da ağır vasıta kazaları, vb.) kazayı gören kişi hemen şantiye sorumlusuna haber vererek, hasta yaralıya ilk müdehale şantiyelerdeki revir ünitesinde yapılacak olup, daha sonra 112 aranarak Acil/Tıbbi Müdahale Ekibinin kaza yerine intikali sağlanacaktır. Yaralı varsa yaralı derhal en yakın hastaneye götürülecektir. Kaza yeri güvenlik için karantinaya alınacaktır. DEPREM ANINDA UYGULANACAK ACİL PLAN Deprem en büyük doğal afetlerden biridir. Hissedildiği an telaşa kapılmamak ilk ve en önemli tedbirdir. Daha sonra aşağıdaki önlemler derhal alınıp uygulanacaktır. Araç trafiği ve şantiye giriş-çıkış kapıları güvenlik görevlilerince kontrol altına alınacak, Proje alanında çalışan tüm personel açık sahada güvenli bir yerde toplanması sağlanarak Acil Durum Amirinin talimatlarını beklenecek, Her türlü inşaat faaliyeti durdurulacaktır. Çeşitli kaynaklardan depremin merkezi, şiddeti hakkında bilgiler alınıp, Muhtemel artçı sarsıntılar ile ilgili bilgiler için resmi kaynaklar ile irtibata geçilecektir. Genel durum ve tesisat emniyetli görüldüğü taktirde inşaat faaliyetlerine aşamalı olarak başlanacaktır

295 SEL ve SU BASKINLARINDA UYGULANACAK ACİL PLANLAR Sel ve su baskınları genellikle aniden gelişen doğal olaylardan olmayıp, bir süreç içinde gelişirler. Bu nedenle bu gibi durumlarda uygulanacak acil planlar belirli bir program dahilinde ilerler. Yağışların başlamasıyla birlikte dere yatağı kenarında yapılan tüm çalışmalara ara verilecektir. Şantiye sahasında atık yağ gibi maddelerin sel sularına kapılmasını önlemek amacıyla bu tip modellerin tahliyesine öncelik verilecektir. Su seviyesinin artışı durduğunda veya azalmaya başladığında su baskını sonrasında yapılacaklar açısından bir program belirlenip, gerekli bakım onarım çalışmaları için bir iş programı yapılarak faaliyetlere aşamalı olarak başlanacaktır. Sular tamamen çekildikten sonra proje alanının tamamı şantiye sorumlusu başkanlığında yetkililer tarafından gezilerek kontrol edilip, durum tespiti yapılarak tutanak düzenlenecektir. TERÖR-SABOTAJ-BOMBA VE TEHTİTLERE KARŞI ACİL PLAN Meydana gelebilecek olumsuz bir olayda, proje alanındaki güvenlik görevlileri şantiye sorumlusu derhal olaydan haberdar edilecektir. Telefon veya ihbar sistemler ile Jandarma ve Emniyete haber verilecektir. Paniğe kapılmadan teröristi ikna yolu ile baskı altına alınıp silahlı ise mümkün olduğu kadar silahını veya elindeki bombayı vb. kullanmaması için çaba sarf edilip vakit kazanılmaya çalışılacaktır. Emniyet güçlerinin proje alanına intikalinden sonra Güvenlik Görevlileri onların komutası altına girerek ortak hareket edilecektir. 1. ACİL PLANLARDA UYGULANACAK GENEL KURALLAR Acil durumlarda, o anda olay yerinde bulunan en yetkili kişi, Acil Durum Amiri dir. Proje sorumlusu, olay ya da kaza yerine ulaştığı andan itibaren Acil Durum Amiri olur. Acil Durumlarda uygulanması gereken planlardan Acil Durum Amiri sorumlu ve yetkilidir. Gelişen olaylar karşısında yeni planları uygulamaya koyar. Acil planlarda kişiler isim olarak yer alır. Acil durumlar için oluşturulacak ekipler: İlk Yardım Ekibi, Yangınla Mücadele Ekibi, Haberleşme Ekibi vb. olarak sıralanabilir. Tüm personelin toplanmasını sağlayacak büyüklükte ve insanların kolayca ulaşabileceği güzergah üzerinde uygun bir alan acil durumlarda kullanılmak amacıyla Toplanma Yeri olarak belirlenecektir. Acil durumlarda karargah ve kriz merkezi olarak kullanılmak üzere, minimum risk taşıyan bir yerde Acil Durum Kontrol Merkezi oluşturulacaktır. Bu merkezde bulundurulacak donanımlar:

296 - Yeterli kapasitede dahili ve harici telefonlar, faks - Değişik GSM operatörlerine ait cep telefonları, - Telsiz cihazı, - Kişisel koruyucu ve kurtarma ekipmanları, - İlgililere ait telefon, adres listeleri - Acil durumlarda gerekli yerleri telefon ile aramak veya bilgi edinmek gibi iletişim işleri güvenlik görevlilerince yapılacaktır. Acil müdahale planı koordinasyon öncelikleri aşağıda verilmiştir. Şekil 54.Acil Müdahale Planı Projenin inşaat ve işletme dönemlerinde insan sağlığını ve güvenliğini riske sokmamak amacıyla T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın İş ve İşçi Güvenliği Tüzüğü ndeki hükümlere uyulacaktır

297 VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliğinde "Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri' 1 başlığı altında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program. ÇED Yönetmeliğinin 18. Maddesinde; (1) Bakanlık, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı verilen projelerle ilgili olarak, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya bu Yönetmeliğin Ek-IV üne göre hazırlanan proje tanıtım dosyasında öngörülen ve proje sahibi tarafından taahhüt edilen hususların yerine getirilip getirilmediğini izler ve kontrol eder. (2) Bakanlık bu görevi yerine getirirken gerekli görmesi durumunda ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapar. (3) Proje sahibi veya yetkili temsilcisi, "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin izleme raporlarını Bakanlığa veya Valiliğe iletmekle yükümlüdür. ifadeleri yer almaktadır. Ayrıca 18/12/2009 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Belgesi Tebliği nin 9. Maddesinde; ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür ifadesi yer almaktadır. Bu doğrultuda söz konusu proje için ÇED Olumlu Belgesi verilmesi durumunda proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde ÇED raporunda belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolü yaparak Tebliğin Ek-4 ünde yer alan İzleme- Kontrol Formunu dolduracaktır. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, Ek-4 İzleme Formunu; Nihai ÇED Raporunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirtilen periyotlarda doldurarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletilecektir

298 Bölüm IX: Halkın Katılımı (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması) Savrun Barajı Sulaması, HES ve Malzeme Ocakları Kırma-Eleme ve Beton Santrali Tesisileri Projesi ile ilgili olarak ÇED Yönetmeliği'nin 9. maddesi gereğince, ÇED sürecine Halkın katılımını sağlamak, yatırım hakkında bilgilendirmek, projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak amacıyla 18 Eylül 2012 tarihinde saat 14.00'de Osmaniye İli, Kadirli İlçesi, Koçlu Köyü İlköğretim Okulunda Halkın Katılımı Toplantısı yapılmıştır. Halkın Katılımı Toplantısı ile ilgili bilgiler Yerel ve Ulusal düzeyde yayınlanan gazetelerde ilan edilmiştir. Ayrıca Toplantı için, proje alanına yakın yerleşim yerlerinde ilgili birimlere ilan metinleri ve proje özetleri gönderilmiş, yerleşim yerlerinde toplantılarla ilgili bilgileri içeren anonsların yapılarak halka duyurulması sağlanmıştır. Proje hakkında bilgi vermek üzere; Osmaniye Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Başkanlığında yapılan Halkın Katılımı Toplantısına Planlama Mühendislik Hizmetlerini yürüten firma olan Alter Uluslararası Mühendislik ve Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti. Yetkilileri, proje sahibi olan DSİ 6. Bölge Müdürlüğü yetkilileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yetkilileri ve ÇED Mühendislik Hizmetlerini yürüten firma olan MGS Proje Müş. Müh. Tic. Ltd. Şti. yetkilileri katılmıştır. Yapılan toplantıda projeyi tanıtıcı sunum yapılmış, hazırlanan el ilanları dağıtılmış, sonrasında yöre halkının görüş ve önerileri dinlenmiştir. Toplantıda faaliyet hakkında; - Kamulaştırma hakkında detay bilgi, - Projenin ne zaman inşaatına başlanacağı hakkında bilgi istenmiştir. Ayrıca, Rezervuarda kalan tapulu olmayan tarım arazilerinin nasıl kamulaştırılacağı konusunda sorular sorulmuştur. Toplantıda yukarıda verilen konulara ilişkin verilen bilgiler aşağıda kısaca özetlenmiştir. Proje kapsamında kullanılacak olan şahıs arazilerinin kamulaştırılması proje inşaatına başlanmadan önce yapılacağı belirtilmiştir. Kamulaştırmaya ilişkin detaylı bilgi ise Bölüm III.6. Başlığı altında verilmiştir. DSİ 6. Bölge Müdürlüğü ve planlama firma yetkilileri projenin şuan için planlama aşamasında olduğu, planlama aşamasından sonra yatırım programına alınması durumunda inşasına başlanacağını, ancak şuan için planlama çalışmaları tamamlanmasının gerektiği belirtilmiştir. Planlama firma yetkilileri tarafından kamulaştırma işlemleri sırasında tapulu olmayan tarım arazilerinin kamulaştırılamayacağı beyan edilmiştir

299 Şekil 55. Halkın Katılımı Toplantısı Fotoğrafları

300 BÖLÜM X: Yukarıdaki Başlıklar Altında Verilen Bilgilerin Teknik Olmayan Bir Özeti (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm Önlemlerin, çok teknik terim içermeyecek şekilde ve anlaşılabilir sadelikte anlatılması, özellikle Halkın Katılımı Toplantısında ve ÇED süreci içerisinde tüm paydaşlardan Bakanlığa iletilen soru, görüş ve önerilere yer verilmesi, bu görüşlerin nasıl karşılandığının vurgulanması) T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, DSİ Genel Müdürlüğü, Adana DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından Osmaniye İli, Kadirli ilçesi sınırları içerisinde sulama, enerji temini, amacıyla Savrun Barajı Sulaması, Hidroelektrik Santrali (HES) ve Malzeme Ocakları Kırma-Eleme ve Beton Santrali Tesisleri Projesi planlanmaktadır. Yapımı planlanan Savrun Barajı ile; ha yeni sahanın sulanması, 840 ha Karakütük Köyü arazileri, 426 ha Yanıklar Köyü arazileri ve 74 ha Hediören Köyü arazileri için sulama suyu hakkı bırakılması, mevcut 2882 ha Hemite Pompaj Sulamasının ve ha Hediören Pompaj Sulamasının pompajlı sulamadan Savrun Barajından cazibeli sulamaya dönüştürülmesi, yine mevcut Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanan 3770 ha sahanın sulama suyunun Balıklıağ Deresinden karşılanmayan kısmının Savrun Barajından karşılanması amaçlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajından toplam ha brüt arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Ayrıca Savrun Barajı Dipsavağı çıkışına yapılması planlanan 1,60 MW Kurulu gücündeki Hidroelektrik Santral ile; 1,119 Gwh/yıl güvenilir enerji olmak üzere toplam 5,908 GWh/yıl Enerji üretilmesi planlanmaktadır. Savrun Barajı Sulaması, İçme-Sanayi Suyu Temini, HES ve Malzeme Ocakları Projesi (Kırma-Eleme Tesisi ve Beton Santrali dahil) kapsamında baraj, dolusavak, memba-mansap batardosu, derivasyon-dipsavak, sulama ve drenaj tesisleri, hidroelektrik santrali inşası planlamaktadır. Projede öngörülen yapıların inşası aşamasında gerekli olacak Geçirimli (kumçakıl), malzemenin temini amacıyla 1 adet Kum-Çakıl (Geçirimli) Malzeme Ocağı, Geçirimsiz (Kil) Malzemenin temini amacıyla 1 adet Kil (geçirimsiz) Malzeme Ocağı ve Kaya Malzemenin temini amacıyla 1 adet Kaya Malzeme Ocağı işletilecektir. Proje kapsamında yer alan ünitelerin inşaatında kullanılacak olan betonun temini amacıyla bir adet hazır beton tesisi kurulacaktır. Bunun yanında kaya malzeme ocağından üretilecek olan malzemenin kırılıp elenmesi için kırma-eleme tesisinin işletilmesi planlanmaktadır. Proje kapsamında yer alan malzeme ocakları ile hazır beton santrali, kırma-eleme tesisi projenin inşaat süresi olan 4 yıllık süreç içerisinde işletilecektir. Proje kapsamında işletilecek olan kırma-eleme tesisi kaya malzeme ocağı içinde, beton santrali baraj aks yerinin doğusunda ve kurulacak olan Şantiye tesisi baraj aks yerinin batısında yer alacaktır. Savrun Barajı Projesi gerçekleşmesi ile; Savrun çayı doğal akımları ile sulama yapmak amacıyla 1995 yılında inşa edilen Savrun Regülatörü vasıtası ile kısıntılı sulama yapılan ha arazinin sulama suyu ihtiyacının düzenli olarak karşılanması, Mevcut sulamaların üst kotlarında kalan ve sulanmayan 4715 ha tarım arazisi sulama suyu ihtiyacının düzenli karşılanması, Karakütük Köyü arazilerinin 840 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacın karşılanması,

301 Yanıklar Ek Saha-1, 426 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 1,915 hm³/yıl su hakkının ayrılması Hediören Ek Saha-2, 74 ha arazinin Sulama suyu ihtiyacı için Savrun Barajından 0,333 hm³/yıl su hakkı ayrılması Halen ASO kanalından alınan suyun Hemite pompajı ile Sulanan, 2882 ha tarım arazisi ve ha Hediören Pompajı sulama sahalarının sulama suyu ihtiyacının Savrun Barajından cazibeli olarak karşılanması sağlanacaktır. Ekolojik Denge suları, Savrun Regülatörü sulama suyu ve Dolusavaktan atılacak suların enerjisinden yararlanmak için Baraj Dipsavak çıkışına yapılacak 1,6 MW kurulu gücündeki HES ile yılda 1,119 GWh Güvenilir Enerji, olmak üzere Toplam 5,908 GWh/yıl enerji üretilerek ülke ekonomisine fayda sağlanacaktır. Yörenin sebze ve meyve tarımına yönelmesi dolayısıyla artan su ihtiyaçlarının karşılanmasıyla hem işgücü hem de milli ekonomiye sağlayacağı net gelir artışları, aynı zamanda yapılacak Savrun Barajı hidrolik Enerji potansiyelinin kullanılmasını sağlayacaktır. Proje alanında şu anda elde edilen ekonominin temeli, bitkisel ve hayvansal üretime dayanmaktadır. Bitkisel üretimde ağırlıklı olarak hububat, ayçiçeği ve az miktarlarda olmak kaydıyla dane mısır, pamuk, bostan, yer fıstığı, zeytin, susam fiğ ve sebze tarımı yapılmaktadır. Mevcut sulamaların değerlendirilmesi sonucunda, sulu tarıma geçilmesi ile dane mısır, pamuk, bostan, yer fıstığı ve sebze yetiştirilmesi öngörülmektedir. Savrun Barajı; Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Ek-2 Tampon Bölgede Yapılması Bakanlık İznine Tabi Olan Faaliyetler Listesinde Madde de (Su depolama tesisleri (baraj ve göletler)) yer almaktadır. Bu doğrultuda projenin inşaat faaliyetlerine başlamadan önce tarih ve sayılı Resmi Gazete de (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne göre izin belgesi için müracaat formu doldurularak Orman ve Su İşleri Bakanlığı 7. Bölge Müdürlüğü'ne müracaat yapılarak gerekli izin belgesi alınacaktır. Savrun Barajı işletmeye geçtiğinde doğal hayatın idamesi ve kadim su hakları için belirli oranda su barajdan dere yatağına bırakılacaktır. Ekosistem Değerlendirme Raporu kapsamındaki değerlendirmeler çerçevesinde Savrun Baraj yeri için önerilen aylık bazdaki çevresel akış debileri Ocak= 0,58 m 3 /s, Şubat= 0,61 m 3 /s, Mart= 1,12 m 3 /s, Nisan= 1,47 m 3 /s, Mayıs =0,85, Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül-Ekim-Kasım-Aralık ayları süresince 0,45 m 3 /s şeklindedir. Savrun Barajından sonra bırakılması önerilen can suyu miktarları, sucul yaşamın devamlılığı için yeterlidir ve Hidrobiyolojik açıdan bu değerler bölgenin özellikleri ve akım değerlerine göre optimum habitat koşullarını sağlayabilecektir. Söz konusu projenin çevresel etkileri aşağıda kısaca verilmiştir

302 Meteorolojik ve İklimsel Yapı Üzerine Etkiler Savrun Çayı üzerinde oluşturulacak baraj gölü ile bölgede durgun bir su kütlesi varlığı meydana gelecektir. Suyun yüzeyinde meydana gelecek buharlaşmanın yöre iklimine etkisi büyük ölçekte olmayıp, sadece küçük lokal değişimlere neden olacaktır. Jeolojik Yapıya Etkiler Savrun Barajında su tutmaya başladıktan sonra yüzey alanı da baraj ekseninden itibaren genişleyecektir. Barajın doğal coğrafya üzerindeki etkisi göl oluşumu şeklinde olup, bu alandaki jeolojik birimler göl altında kalacaktır. Kültürel Kaynaklara Etkiler ve Alınacak Önlemler Proje alanında tespit edilen herhangi bir kültürel ve arkeolojik varlık bulunmamaktadır. Proje kapsamında yapılacak kazılar sırasında tarihi ve kültürel varlık tespit edildiğinde çalışmalar durdurularak, Adana Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna bildirilerek gereken tedbirler alınacaktır. Projenin Altyapı Hizmetlerine Etkileri Projenin gerçekleştirilmesi ile alt yapı tesislerine olumsuz herhangi bir etki olmayacaktır. İnşaatlar sırasında kurulacak şantiye sahasında çalışacak işçiler için gerekli altyapı hizmetleri sağlanacaktır. Projenin Sosyo-Ekonomik Yapıya Etkileri Proje sosyo-ekonomik yapıya en büyük etkisi; inşa edilecek olan barajın rezervuar alanında kalan taşınmazların elden çıkarılmasına bağlı olarak yapılacak olan kamulaştırma hizmetleridir. Proje kapsamında kullanılacak şahıs arazileri kamulaştırılacaktır. Kamulaştırılacak araziler için mal sahiplerine 4650 sayılı Kamulaştırma Kanunu na uygun olarak bedelleri ödenecektir. Kara-Sucul Ekosistem Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler Proje kapsamındaki faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için ortadan kaldırılacak başlıca bitki örtüsü, baraj göl alanındaki flora türleridir. İnşaat faaliyetleri sırasında oluşacak gürültü nedeniyle karasal fauna elemanları alandan geçici olarak uzaklaşabilmektedir. Ancak oluşacak gürültü seviyelerinden etkilenmesi beklenen memeli ve kuş türlerinin kullanabileceği alternatif habitatlar proje alanının yakın çevresinde mevcuttur. Ayrıca baraj işletmeye girdikten sonra oluşacak su yüzeyi alanının artması sonucu alana yeni canlı türleri gelebilecek bu da fauna için olumlu bir etki olacaktır. Göl oluşumu birçok kuş türünü alana çekecek, zengin bir fito ve zooplankton ortamı oluşacağından kuş türlerine beslenme ortamı da sağlanacaktır. Kara ekosisteminde oluşması beklenen bu değişimler göl oluşumunu yaratacağı doğal etkilerdir. Su yüzeyi alanın artması ile yeni bir ekosistem oluşacak ve çevrede yaşayan türler zamanla buna alışacaktır

303 Baraj inşaat aşamasında meydana gelecek olumsuz etkilerden sucul flora-faunanın etkilenmemesi için suyun en az olduğu dönemde derivasyon işlemi yapılacak ve inşaat aşamasında derede daimi olarak suyun akması sağlanacaktır. İşletme aşamasında baraj mansabında ekolojik hayatın devamlılığı için belirli oranda su mansaba bırakılarak, bırakılan su bir debi metre taktırılarak kontrol edilecektir. Su Kaynaklarına Etkiler ve Alınacak Önlemler Hidrojeolojik açıdan baraj rezervuarında su seviyesinin yükselmesiyle birlikte baraj memba tarafında yeraltı su seviyesi de yükselecek, mansap tarafında ise zamanla yer altı su seviyesi memba tarafına oranla daha düşük seviyede olacaktır. Barajlarda su tutulmaya başlanmasıyla su kalitesinde kimyasal ve fiziksel bazı değişiklikler görülecektir. Fiziksel değişikliklerden en önemlisi su sıcaklığının değişmesidir. Baraj göl alanında su tutulmasıyla birlikte rezervuar alanında yaz aylarında üst tabakadaki su alt tabakadaki sudan daha sıcak olacaktır. Sudaki bu termal katmanlaşma suyun kalitesinin değişmesindeki sebeplerden biridir. Hava Kalitesine Etkileri Proje kapsamında yapılacak faaliyetlerden kaynaklı (kazı, dolgu, arazi düzenleme vb.) oluşacak toz ve hava kalitesini olumsuz etkileyecek, ancak inşaatların ve malzeme alımlarının tamamlanmasından sonra bu olumsuz durum tamamen ortadan kalkacaktır. Arazinin hazırlanması, inşaat ve işletme dönemlerinde; 03 Temmuz 2009 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak Yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ve tarih sayılı Resmi Gazete yayımlanan Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Gürültü ve Vibrasyon Etkileri Projenin inşaatı sırasında ve malzeme alımlarında yapılacak çalışmalar sırasında kullanılacak olan iş makinelerinden dolayı gürültü oluşacaktır. Ancak bu gürültü inşaat süresince devam edecek, inşaatın tamamlanması ile birlikte ortadan kalkacaktır. Bununla birlikte, inşaat çalışmaları sırasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 23.maddesine uyulacak, şantiye faaliyetlerinde ortaya çıkan darbe gürültüsünde 100 dbc değeri aşılmayacak, şantiye alanında inşaatın başlama, bitiş tarihleri ve çalışma periyotları ile ilgili bilgiler herkesin kolaylıkla görebileceği bir tabelada gösterilecektir

304 BÖLÜM XI: Sonuçlar (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri). T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, DSİ Genel Müdürlüğü, Adana DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından Osmaniye İli, Kadirli ilçesi sınırları içerisinde sulama, enerji temini, amacıyla Savrun Barajı Sulaması, Hidroelektrik Santrali (HES) ve Malzeme Ocakları Kırma-Eleme ve Beton Santrali Tesisleri Projesi planlanmaktadır. Savrun Barajı temelden 89,30 m yükseklikte planlanmakta olup, barajda su tutulmasıyla birlikte normal su seviyesinde m 2 'lik gölalanı (rezervuar alanı) oluşacaktır. Planlama firması kamulaştırma raporuna göre Savrun Barajı rezervuar sahası içerisinde, Koçlu köyünün Kocabağlar mahallesine ait 13 konut ve yardımcı binaları, Torunlar Mahallesine ( Süleymanlı ) ait 8 adet konut ve yardımcı binaları, Süleymanlı mahallesi Kocamanlar a ait 7 adet konut ve yardımcı binaları ile Kavramalar-Kale ye ait 9 adet konut ve yardımcı binaları kalmaktadır. Ayrıca bir cami ve okulda göl alanında kalmaktadır. Toplamda 60 adet bina kamulaştırmadan etkilenecektir. Yapımı planlanan Savrun Barajı ile; ha yeni sahanın sulanması, 840 ha Karakütük Köyü arazileri, 426 ha Yanıklar Köyü arazileri ve 74 ha Hediören Köyü arazileri için sulama suyu hakkı bırakılması, mevcut 2882 ha Hemite Pompaj Sulamasının ve ha Hediören Pompaj Sulamasının pompajlı sulamadan Savrun Barajından cazibeli sulamaya dönüştürülmesi, yine mevcut Savrun Regülatörü vasıtasıyla sulanan 3770 ha sahanın sulama suyunun Balıklıağ Deresinden karşılanmayan kısmının Savrun Barajından karşılanması amaçlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajından toplam ha brüt arazinin sulama suyu ihtiyacı karşılanacaktır. Ayrıca Savrun Barajı Dipsavağı çıkışına yapılması planlanan 1,60 MW Kurulu gücündeki Hidroelektrik Santral ile; 1,119 Gwh/yıl güvenilir enerji olmak üzere toplam 5,908 GWh/yıl Enerji üretilmesi planlanmaktadır. Savrun Barajı ile Baraj gölü altında kalacak olan m uzunluğundaki Kadirli içmesuyu iletim hattının deplase edilmesi ve m uzunluğunda Ǿ 600 mm çapındaki Çelik boru hattının yeniden döşenmesini planlanmaktadır. Sonuç olarak Savrun Barajı projesi İçme suyu amaçlı kullanılmayacaktır. Savrun Baraj aks yeri için ÇED Raporunda incelenen aks yeri dışında başka bir aks yeri önerilmemiştir. Savrun Barajı işletmeye geçtiğinde doğal hayatın idamesi ve kadim su hakları için belirli oranda su barajdan dere yatağına bırakılacaktır. Ekosistem Değerlendirme Raporu kapsamındaki değerlendirmeler çerçevesinde Savrun Baraj yeri için önerilen aylık bazdaki çevresel akış debileri Ocak= 0,58 m 3 /s, Şubat= 0,61 m 3 /s, Mart= 1,12 m 3 /s, Nisan= 1,47 m 3 /s, Mayıs =0,85 şeklindedir. Çevresel Etki Değerlendirmesi projesi kapsamında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilen formata uygun olarak özellikle aşağıdaki konular araştırılmıştır. Arazi çalışması sırasında elde edilen sonuçların yorumlanması yapılmıştır. Yorumlamalarda çevre konularında ülkemizde yayımlanan yönetmelik ve tebliğlerden yararlanılmıştır. Sosyal ve ekonomik çevrenin özellikleri konusunda bilgiler toplanarak gerekli yorumlar yapılmıştır

305 Projenin inşaat ve işletme aşamalarında çevreye verilecek değişik formdaki atıkların miktarları belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar yönetmeliklerde verilen limit değerleri ile karşılaştırılmıştır. Bu atıkların mevcut çevresel koşullar çerçevesinde etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bölümde yapılan çalışmalardan alınan sonuçlar Tablo 124 de özetlenerek genel bir değerlendirme yapılmıştır. Tablo 124.İnşaat Aşamasında Meydana Gelecek Olası Çevresel Etkiler Etkiler Yasal standartlar Önlemler Hafriyat atıkları Emisyonlar Atıksu Katı Atık Tıbbi Atık Gürültü Flora ve Fauna tarih, sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde verilen sınır değerlere uyulacaktır tarihli ve sayılı R.G. de (değişiklik tarih ve R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğine uyulacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete ile yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğindeki ilgili maddelere uyulacaktır tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu nun 81. Maddesi gereği devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran işverenler, Sosyal Güvenlik Kurumu nca sağlanan tedavi hizmetleri dışında kalan, işçilerin sağlık durumunun ve alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin sağlanması, ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık hizmetlerini yürütmek üzere işyerindeki işçi sayısına ve işin tehlike derecesine göre bir veya daha fazla işyeri hekimi çalıştırmak ve bir işyeri sağlık birimi oluşturmakla yükümlüdür tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Projenin inşaat aşamasında Bern Sözleşmesi, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine ve diğer ulusal ve uluslar arası sözleşme hükümlerine ve tarih ve sayılı Resmi Hafriyat fazlası malzemelerle rehabilitasyon çalışmaları ve çevre düzenlemeleri yapılacaktır. İnşaat sahası arazözlerle sulanacak ve açıkta depolanan malzemeler yönetmeliğe uygun olarak korunacaktır. Proje kapsamında meydana gelecek olan evsel nitelikli atık sular için şantiye sahasında paket atıksu arıtma tesisi işletilecektir. Bu atıklar şantiye sahasında depolanıp, Osmaniye belediye çöp toplama sahalarına taşınacaktır. İnşaat aşamasında çalışacak personel için şantiye tesisi içersinde revir ünitesi kurulacaktır. İnşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklı revir ünitesinde tıbbi atık oluşması muhtemeldir. Proje kapsamında kurulacak olan revir ünitesinden kaynaklı tıbbi atıklar, Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 13. maddesi gereği diğer atıklardan ayrı, özel sızdırmaz özellikteki tıbbi atık poşetlerinde biriktirilecek ve Çevre İzin ve Lisansı almış firmalara gönderilecektir. Çevresel gürültünün değerlendirilmesi ve yönetimi yönetmeliğine uyulacak, şantiye faaliyetlerinde ortaya çıkan gürültü seviyesi Lgündüz 70 dba yı, darbe gürültüsü ise 100 dbc değerini aşmayacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında; İş makinelerinin bakımı yapılarak gürültü düzeyleri düşürülmeye çalışılacaktır. Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında yapılacak olan çalışmalar sırasında floral vejetasyon ortadan kalkacaktır. Fauna türlerinde ise dar alana yayılan

306 Etkiler Yasal standartlar Önlemler Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı hükümlerine uyulacaktır. türler olumsuz etkilenerek bir miktar zarara uğrayacaktır, hareketli türler ise habitatlarını terk ederek daha uygun alanlara geçecektir. Bu etkiler öncelikle inşaat aşamasında gerçekleşecektir. Tehlikeli Atıklar 14 Mart 2005 tarih ve sayılı (değişiklik tarih ve sayılı R.G.) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tehlikeli atıklar şantiye alanları içerisinde yer alacak tehlikeli atık depolama alanında toplanacak ve taşıma lisansı olan taşıyıcı firmalar tarafından şantiyeden özel araçlarla alınarak çevre lisanslı bertaraf tesislerine verilecektir. Atık Pil, Akümülatörler ve Ömrünün Tamamlamış Lastikler Patlatma Kamulaştırma Proje kapsamında tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve (değişiklik tarih ve sayılı R.G.) sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Patlayıcı maddelerin taşınması, depolanması ve kullanımları esnasında; T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük de, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nde ve Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle, Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına ilişkin Tüzük te ve Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik te öngörülen hükümlere uyulacaktır sayılı kamulaştırma kanununa göre DSİ 6. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılacaktır. Proje kapsamında akü değişim işlemleri değişimi yapan yetkili firmaya verilerek dolusu ile değiştirilecektir. İnşaat aşamasında meydana gelecek atık piller, proje alanında uygun alanlara koyulan atık pil kumbaralarında toplanacak ve belirli aralıklarla çevre lisansı almış Atık Pil Geri Kazanım tesislerine gönderilecektir. Ayrıca inşaat aşamasında meydana gelmesi muhtemel ömrünü tamamlamış lastik atıkları, Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince, çevre lisanslı geri kazanım tesislerine verilerek geri kazanımı sağlanacaktır. Patlatma işlerinde eğitimli ve tecrübeli ateşçiler çalıştırılacaktır. Deneyimli patlatma ve emniyet mühendisleri patlatmalara nezaret edecektir. Patlatma yapılacağı sırada personel emniyetli mesafelere yerleştirilip manyeto yardımıyla patlatma yapılacaktır. Patlatmadan kaynaklanacak darbe gürültüsünün daha alt değerde kalması için, basamaklarda 10 milisaniye gecikmeli patlatma yapılacak, böylece çevreye yayılan gürültünün seviyesi de azalmış olacaktır. Arazi sahiplerine arazilerinin bedelleri ödenerek maddi kayıplar önlenecektir. Projenin inşaat, işletme ve montaj faaliyetleri sırasında ve işletme faaaliyete kapatıldıktan sonra tarih ve 1489 sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanuna ve bu kanuna dayalı çıkartılan tüzük ve yönetmeliklere uyulacaktır

307 İnşaat aşamasında; çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksular için biyolojik paket atıksu arıtma tesisi kurulacaktır. Biyolojik paket atıksu arıtma tesisi çıkış suları Savrun Çayına deşarj edilecektir. İnşaat ve işletme aşmasında meydana gelecek atıksuların bertarafında tarihli ve sayılı R.G. de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli katı atık oluşacaktır. Evsel nitelikli katı atıklar içerisinde; değerlendirilebilir (kağıt, cam, plastik, metal kutular vb.) sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak tarih ve yayımlanan Ambalaj Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümleri doğrultusunda ayrı ayrı toplanacak ve çevre izin ve lisansı firmalara verilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında oluşacak katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve uzaklaştırılması tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yapılacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek tehlikeli atıklar; tarih ve sayılı Resmi Gazete'de (değişiklik tarih ve sayılı R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince Çevre lisansı olan firmalar tarafından proje alanından alınarak Çevre lisansı almış bertaraf tesislerine verilecektir. İnşaat aşamasında iş makinelerinin bakım-yağ değişim işlemlerinden kaynaklı meydana gelecek olan atık yağların taşınması, toplanması ve bertaraftı konusunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Madde 9 da (Atık yağ Üreticisinin Yükümlülükleri) belirtilen hükümlere uyularak, oluşacak atık yağların söz konusu yönetmelik hükümlerine uygun şekilde bertaraftı sağlanacaktır. Bu doğrultuda faaliyet süresince, söz konusu yönetmelik hükümleri uyarınca, oluşacak atık yağları en az düzeye indirecek şekilde gerekli tedbirler alınacak, atık yağların aynı yönetmeliğin Ek- 1 de verilen parametrelere göre analizlerini yaptırılarak kategorisi belirlenecek, oluşacak atık yağların lisanslı taşıyıcı firmalar ile taşınması sağlanacak ve çevre lisansı almış bertaraf tesislerine verilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek atık piller, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince çevre izni ve lisansı almış Atık Pil Geri Kazanım tesislerine gönderilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek boş aküler firmalara verilerek dolusu ile değiştirilecektir. Boş akülerin proje alanında geçici depolanmasında Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin 18. ve 19. Maddelerine titizlikle uyulacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek ömrünü tamamlamış lastik atıkları; tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince lisanslı geri kazanım tesislerine verilecektir. İnşaat aşamasında meydana gelecek kazı fazlası malzemenin büyük bir kısmı ise proje kapsamında işletilecek olan malzeme ocaklarında malzeme alındıktan sonra oluşan basamakların tesviyesinde, baraj duvar arkası dolgusunda ve iletim hatlarında açılacak hendeklerin geri dolgusunda kullanılacaktır. Proje kapsamında oluşacak hafriyat atıkları konusunda tarih, sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır

308 İnşaat aşamasında meydana gelecek toz emisyonları kontrollü ve kontrolsüz durum için hesaplanmış, hesaplanan toz emisyonu kütlesel debi değeri yönetmelik sınır değerlerin üzerinde olduğu için toz dağılım modellemesi yapılarak hava kirlenmesine katkı değerleri hesaplanmıştır. İnşaat aşamasında; tarih ve sayılı R.G yayımlanan Yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı R.G. de tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında proje alanında çalışacak iş makinelerinden ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. İnşaat aşamasında meydana gelecek gürültü seviyeleri her bir ünite alanı için ayrı ayrı hesaplanmıştır. İnşaat aşamasında meydana gelecek gürültüden çalışanları koruyabilmek için 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca, proje alanında, inşaat aşamasında meydana gelecek gürültü konusunda Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nin Ek-7, Tablo 5 de yer alan şantiye alanları için gürültü sınır değerlerine ve Malzeme ocakları için ÇGDY Yönetmeliğinin Ek-7 de Tablo 4 dikkat edilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında; 2872 sayılı Çevre kanunu ve ilgili yönetmelikler ile diğer mevzuat kapsamında çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izinler alınacak ve ilgili yönetmeliklere uyulacaktır. Gerekli kamu kurum ve kuruluşlardan izin alınmadan faaliyet geçilmeyecektir Ayrıca; tarih ve Sayılı Çevre Kanunu ve tarih ve sayılı 5491 Sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 6831 Sayılı Orman Kanunu, 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3083 Sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu, 3573 Sayılı Zeytinciliġin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun, 4081 Sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkındaki Kanun, 4342 Sayılı Mera Kanunu, 4857 Sayılı İş Kanunu, 3213 Sayılı Maden Kanunu, 167 Sayılı Yeraltı Suları Kanunu, 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, tarih ve 1489 sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren 1593 sayılı

309 Umumi Hıfzıssıhha Kanuna, tarih ve sayılı R.G.'de yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmeliğe, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 17. ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği, tarih ve sayılı Orman Kanununun 16 ıncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği, tarih sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanan Zeytinciliġin Islahı Ve Yabanilerinin Aşılattırılmasına dair Yönetmelik, tarih ve Sayılı Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği tarih ve Sayılı Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik tarih ve Sayılı Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkındaki Tüzük tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Maden ve Taşocağı İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik tarihli ve sayılı R.G. de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren İçmesuyu Elde Edilen veya Elde Edilmesi Planlanan Yüzeysel Suların Kalitesine Dair Yönetmeliği, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği

310 tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayı R.G de yayımlanan Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik, tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı R.G.) yayımlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de (değişiklik: tarih ve sayılı Resmi Gazete) yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı R.G. de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Madencilik Faaliyetleri İle Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği tarih ve sayılı R.G. de yayımlanan Kum Çakıl Ve Benzeri Maddelerin Alınması, İşletilmesi Ve Kontrolü Yönetmeliği, tarihli ve sayılı R.G. de yayımlanan, Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır