DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 23. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

Transkript

1 DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 23. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ ANDIRAZ BARAJI (GÖL HACMİ 133,24 Hm 3 ), HES (36,73 MWm/ 36,0 MWe), MALZEME OCAKLARI, BETON SANTRALİ, KIRMA ELEME VE YIKAMA TESİSİ KASTAMONU İLİ, ARAÇ İLÇESİ, ÇANKIRI İLİ, BAYRAMÖREN İLÇESİ, SOĞANLI ÇAYI ÜZERİ NİHAİ KASIM AK-TEL MÜHENDİSLİK EĞT.TUR.GD.SAN.TİC.LTD. ŞTİ. Adres:1330.Sokak No: 16/16 Aşağı Öveçler Posta Kodu 06460, ANKARA, TÜRKİYE Telefon Faks Mobil e-posta web : : : : [email protected] : Bu rapor, ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemine uygunluğu TR1210-QC lisans nolu sertifika ile TQCSI tarafından belgelendirilmiş olan AK-TEL MÜHENDİSLİK Eğt. Tur. Gd. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından hazırlanmıştır. This report is prepared by AK-TEL ENGINEERING CO. whose ISO 9001:2000 Quality Management System is certified by TQCSI. (License no: TR1210-QC)

2 PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 23. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ İNÖNÜ MAHALLESİ RAUF DENKTAŞ CAD. NO: KASTAMONU TEL. : (366) FAKS : (366) PROJENİN ADI ANDIRAZ BARAJI (GÖL HACMİ 133,24 Hm 3 ), HES (36,73 MWm/ 36,0 MWe), MALZEME OCAKLARI, BETON SANTRALİ, KIRMA ELEME VE YIKAMA TESİSİ PROJE BEDELİ TL PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (ADI, MEVKİSİ, BİRDEN FAZLA İL VEYA İLÇEDE YER ALIYORSA BUNLARI TANIMLAYAN YÖRE ADI): KASTAMONU İLİ, ARAÇ İLÇESİ, ÇANKIRI İLİ, BAYRAMÖREN İLÇESİ, SOĞANLI ÇAYI ÜZERİ PROJE ALANI KOORDİNATLARI Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 33 Ölçek Fak. : 6 derecelik Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : WGS-84 Türü : COĞRAFİ D.O.M. : -- Ölçek Fak. : PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE : : : : : : : : : : : : : ALAN ANDIRAZ BARAJI : : : : : : : : : : : : : HEKTAR 90 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : ALAN : : : : : : : ,9 HEKTAR

3 91 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : ,5 HEKTAR 92 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : ,7 HEKTAR 93 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : ,5 HEKTAR 94 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : ,2 HEKTAR 95 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : ALAN : : : : : : ,4 HEKTAR

4 96 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : ALAN : : : : : : : ,2 HEKTAR 97 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : ,8 HEKTAR 98 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : : ,11 HEKTAR 99 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : ,1 HEKTAR ALAKAYA GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALAN : : : : ,3 HEKTAR

5 KAYAÖREN GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : : : ALANI : : : : : : : : : : : : : ,5 HEKTAR HARMANCIK GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALANI : : : : ,1 HEKTAR ÇAYIRCIK GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALANI : : : : : : : : : ALANI : : : : ,9 HEKTAR K-2 GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : : : : : : ,8 HEKTAR EK-I ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ UYGULANACAK PROJELER, MADDE 15 - SU DEPOLAMA TESİSLERİ (GÖL HACMİ 10 MİLYON M 3 VE ÜZERİ OLAN BARAJ VE GÖLETLER.) PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) MADDE16- KURULU GÜCÜ 25 MWm VE ÜZERİ OLAN NEHİR TİPİ SANTRALLER. MADDE 28- MADENCİLİK PROJELERİ; RUHSAT HUKUKU VE AŞAMASINA BAKILMAKSIZIN, A)25 HEKTAR VE ÜZERİ ÇALIŞMA ALANINDA (KAZI VE DÖKÜM ALANI TOPLAMI OLARAK) AÇIK İŞLETMELER Ç) 1 İNCİ VE 2 NCİ GRUP MADENLERİN HER TÜRLÜ İŞLEME SOKULMASI (KIRMA-ELEME, ÖĞÜTME, YIKAMA VE BENZERİ) M 3 /YIL VE ÜZERİ KAPASİTEDE OLANLAR.

6 EK II SEÇME-ELEME KRİTERLERİ UYGULANACAK PROJELER LİSTESİ MADDE19- HAZIR BETON TESİSLERİ, ÇİMENTO VEYA DİĞER BAĞLAYICI MADDELER KULLANILARAK SIKIŞTIRMA, DARBE, SARSMA VEYA TİTREŞİM YOLUYLA ŞEKİLLENDİRİLMİŞ MALZEME ÜRETEN TESİSLER, ÖN GERİLİMLİ BETON ELEMANI, GAZ BETON, BETOPAN VE BENZERİ ÜRETİM YAPAN TESİSLER. RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI, RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFON, VE FAKS NUMARALARI RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN YETERLİK BELGESİ NO'SU, TARİHİ. AK-TEL MÜH. EĞT. TRZ. GD. SAN. TİC.LTD. ŞTİ. ADRESİ : SOKAK NO: 16/16 AŞAĞIÖVEÇLER / ANKARA TEL. : (312) FAKS : (312) YETERLİK BELGESİ NO: 47 BELGE TARİHİ: RAPORUN SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) 01 KASIM 2013

7 İçindekiler Listesi BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI... 1 Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje karakteristiklerinin tanımı, proje ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri (Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi)... 1 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU... 9 II.1. Faaliyetin yeri (Proje yerinin ilgili İdaresince onanmış olan faaliyet yerinin, lejant ve Plan notlarının da yer aldığı onanlı Çevre Düzeni Planı, Uygulama İmar Planı ve İmar Planları üzerinde, bu planlar yoksa ölçekli harita üzerinde gösterimi) II.2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu (Baraj, gövde, derivasyon, savak tesisleri (dolu savakdipsavak), HES üniteleri, su depoları, arıtma tesisi, malzeme ocakları, kırma-eleme tesisi, hazır beton tesisi, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı veya kroki üzerinde gösterimi, diğer tekniklerle temsili resim veya maket benzeri gösterimler, proje kapsamında yer alan geçici ve nihai depolama alanlarının, inşa edilecek baraj sahası içinde gerçekleştirilecek olan inşaat alanının ve Maden Kanunu na göre açılacak olan taş, kum, çakıl vb. ocak alanlarının 1/25000, 1/5000 ve/veya 1/1000'lik haritalar üzerinde gösterimi, koordinatların harita üzerine işlenmesi), II.3. Proje alanının hangi karayoluna ne kadar uzaklıkta olduğunun belirtilerek proje kapsamındaki tüm ünitelerin, malzeme ocaklarının kırma-yıkama-eleme tesisinin, kullanılacak yollar ile birlikte lejantlarıyla beraber 1/25000 ölçekli haritada gösterilmesi BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları, III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu, III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi, (bu kapsamda baraj altında kalacak tarım alanları, bağ, bahçe gibi kıymete değer verilerin de dikkate alınarak hesaplanması) III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, faaliyet sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri, III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve faaliyet sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri, III.6. Kamulaştırma ve yeniden yerleşim, III.7. Diğer hususlar BÖLÜM IV: PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanacak, etki alanı harita üzerinde gösterilecek), IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı, 24 IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler; bölgenin genel iklim şartları, basınç, sıcaklık, yağış dağılımı, ortalama nispi nem, sayılı günler dağılımı, maksimum kar kalınlığı, buharlaşma, rüzgar dağılımı, (meteorolojik verilerin güncelleştirilmiş ve uzun yıllar gözlem kayıtları, meteorolojik parametrelerin dağılımlarının tablo, grafikler, detaylı anlatımı), IV.2.2. Jeolojik özellikler IV Bölgesel jeoloji, sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik kolon kesitleri için 1/ / ölçekli jeolojik haritalar, IV Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa 1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması), IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi IV Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır), IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli, IV Jeolojik-Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri), 48 IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri), i

8 IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan, akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, debisi ve mevsimlik değişimleri, yağışakış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, taşkınlar, su toplama havzası, oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı kullanımları ve ekosistemleri), IV.2.5. Kurulacak barajın su toplama havzası ile ilgili, Soğanlı Çayı na ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama akım değerlerinin m 3 /sn olarak verilmesi, akım gözlem istasyonları, verilerin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, IV.2.6. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu derenin bir göl ekosistemini ya da herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, içme suyu kaynaklarına mesafeleri, söz konusu dereden içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, IV.2.7. İç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), IV.2.8. Madenler ve fosil yakıt kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), IV.2.9. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri, arazi kullanım kabiliyeti sınıflaması, erozyon, toprağın mevcut kullanımı, tabii bitki örtüsü olarak kullanılanlardan mera, çayır vb.), IV.2.10 Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, özel mahsul plantasyon alanları), sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, IV Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Yaban Hayvanı Yetiştirme Alanları, Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanları, Boğaziçi Kanununa göre koruma altına alınan alanlar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, İçme ve kullanma su kaynakları ile ilgili koruma alanları, Turizm Alan ve Merkezleri ve koruma altına alınmış diğer alanlar), IV Orman alanları (Ağaç türleri, miktarları(m 2 ), kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere haritası), IV Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, bölgedeki dağılımları, endemizm durumları, bolluk miktarları, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Her bir türün kim tarafından ve ne zaman, hangi yöntemle (literatür gözlem vs.) tespit edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve çalışmalardan etkilenecek canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında). Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, IV Hayvancılık ve su ürünleri (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri), IV Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, benzersiz özellikteki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar, IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar vb.), IV Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi, IV Diğer özellikler IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri ii

9 IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler), IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı), IV.3.5. Sağlık (bölgede endemik ve sıklıkla görülen hastalıklar), IV.3.6. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), IV.3.7. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, limanlar, konutlar, turizm alanları vb.), IV.3.8. Diğer özellikler (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER: (**) (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır) V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler V.1.1. Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi V.1.2. Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat, pasa ve bitkisel toprak yapılacağı, arazinin hazırlanması sonrasında yapılacak hafriyat, pasa ve bitkisel toprak çalışmalarının ayrı ayrı yerlerinin 1/1000 lik haritada gösterimi, toplam hafriyat, pasa ve bitkisel toprak miktarı, hafriyat, pasa ve bitkisel toprağın nerede kullanılacağı, kullanılmayacak hafriyat, pasa ve bitkisel toprak artığı olan toprak, taş, kum vb. maddelerin nerelere taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat, pasa ve bitkisel toprak sırasında kullanılacak malzeme ve ekipmanların sayıları ve teknik özellikleri, olası etkiler, alınacak önlemler, V.1.3. Proje kapsamında yapılacak olan kaptaj çalışmaları, kullanılacak boru tipleri ve diğer ünitelerin özellikleri, bu ünitelerde kullanılacak kimyasal maddelerin özellikleri, nerede, nasıl, ne miktarda ve hangi amaçla kullanılacağı, V.1.4. Arazinin hazırlanması ve faaliyet ünitelerinin inşası sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden, parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik olanların, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, bu işler için kullanılacak aletler ve makineler, V.1.5. Derivasyon tünelinin yapımı sırasında gerçekleştirilecek doldurma, patlatmaların akarsu havzasına etkileri, alınacak tedbirler, doldurma vb işlemler için kullanılacak malzemenin cinsi, nerede ve ne miktarda kullanılacağı, V.1.6. Derivasyon (Baraj inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) ve arazi kazanmak amacıyla veya diğer nedenlerle herhangi bir su ortamında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat, vb işlemler ile bunların nerelerde yapılacağı, ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, V.1.7. Baraj inşaatı süresince akarsu yatağının derive edilmesi kapsamında dere yatağının kuru kalmaması, canlı hayatın devamlılığının sağlanması amacıyla alınacak önlemler, V.1.8. Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde nasıl yapılacağı, (Barajın inşası sırasında söz konusu tesise ait sanat yapılarının taşkından korunması için gerekli tedbirler alınmalıdır. 09 Eylül 2006 tarih ve sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 Başbakanlık Genelgesine hassasiyetle uyularak çalışmaların yürütülmesi) V.1.9. Proje kapsamında açılacak olan kaya, taşocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi malzeme ocaklarının sayısı, ocakların alan büyüklükleri, kapasiteleri, işletme alan büyüklükleri, kapladıkları alan, nakliye güzergahları ve ayrı ayrı koordinatları, yerleşim yerlerine mesafesi, olumsuz etkileri ve alınacak önlemler, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları (iş akım şeması), uygulanacak üretim yöntemleri, basamak yüksekliği, genişliği, şev açısı, basamak sayısı, ocakların başlangıç ve nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi, iii

10 V Malzeme ocaklarının içme suyu kaynaklarına mesafesi, olabilecek etkileri ve alınacak önlemler V Malzeme ocaklarında patlatma işleminin ne şekilde yapılacağının açıklanması, patlatma paterni, bir atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, hava şoku ve kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin değerlendirilmesi, V Malzeme ocaklarında üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), nakliye güzergahları, ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, V Kırma-eleme tesisinin kapasitesi, teknolojisi, koordinatları, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, V Beton Santrali tesisinin kapasitesi, teknolojisi, koordinatları, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili bilgiler ve işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, V İnşaat esnasında tüm ünitelerden kaynaklanacak toz yayıcı işlemler, emisyon dağılım modellemesi, kümülatif değerler, V Zemin emniyeti, baraj gölünden su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, V Dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri, bulanıklık, suyun debisi vb. (Dere yatağında uygun akış koşullarının sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, dere yatağına kesinlikle malzeme dökülmemesi, yatak kesitinin daraltılmaması gerekmektedir.) V Proje alanı içindeki kara/su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı ve dolgu işlemleri sonucu meydana gelecek katı atık maddeler, inşaat artığı malzemeler, bu kazıların nerelerde, ne kadar alanda, nasıl yapılacağı ve bu işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanacakları, meydana gelecek katı atık cins miktarı, ne şekilde bertaraf edileceği, V Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı bu altyapının inşası ile ilgili işlemler; kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, alınacak önlemler, V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün araç cinsi ve sayısı şeklinde detaylandırılarak % artış olarak hesaplanarak etkilerinin değerlendirilmesi (bağlantı yolu veya mevcut yollarda genişletme yapılıp yapılmayacağı, yapılacak ise kim tarafından yapılacağı hakkında bilgi verilmeli, baraj altında kalacak yolların alternatiflerinin (relokasyon) belirtilmesi ve ilgili Karayolları Bölge Müdürlüğünün görüşü alınmalıdır) V İnşaat aşamasındaki su temini planı, suyun temin edileceği, kaynaklardan alınacak su miktarları ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler, V Sulamadan kaynaklanacak yüksek taban suyunu düşürmek için uygulanacak drenaj sistemleri ve ıslah tedbirleri, V Sulanacak alan miktarı, sulama sistemi yapıları, sulama ile su ve toprakta oluşabilecek (azot, bor, tuzlaşma) etkiler, tarımsal üretime olabilecek etkiler ve sulama ile oluşacak bitki paterni, sulamadan dönen suların su kalitesine etkileri, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu oluşacak atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, (Burada gerekli izinler alınmalı ve izin belgeleri rapora eklenmelidir.) V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler, V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, Orman Bölge Müdürlüğü görüşü ile birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme Formu, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, orman yangınlarına karşı alınacak tedbirler, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmesi, olası etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, V Karasal ve sucul flora/fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler, iv

11 V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, ekolojik peyzaj onarım planı, V Doğaya yeniden kazandırma planı, V Diğer faaliyetler V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları, V.2.2. Faaliyet üniteleri için gerekli hammadde, yardımcı madde, mamul madde miktarları, taşınımları depolanmaları, V.2.3. Suyun kalite kriterleri, V.2.4. Su tutulması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara olabilecek etkiler, V.2.5. Su tutulması ile oluşabilecek iklim değişikliği ve bu değişiklik sonucu bitki örtüsü, fauna, habitat ve biyotoplar üzerine olabilecek etkiler, mansapta olabilecek değişimler (erozyon, nehir hidrolojisi, sucul hayat, sediment gelişi vb.) V.2.6. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba ve mansap kısmında yer alan projeler ile birlikte değerlendirilmesi, V.2.7. İşletme süresince akarsu yatağının derive edilmesi kapsamında derive edilecek su miktarı, dere yatağının kuru kalmaması, canlı hayatın devamlılığı ve bölgenin tarımsal sulama suyu ihtiyacının sağlanması amacıyla alınacak önlemler, V.2.8. Mansaba bırakılacak su hesabı, havza akımları, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel, varsa ulusal ve uluslararası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), Nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, debi süreklilik eğrisi grafiği ve/veya tablosu, (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10 u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Formatı doğrultusunda hazırlanacak Raporun, ÇED Raporu ekinde sunulması, Raporda belirlenen miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10 undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata geçilerek ve arazide gerekli çalışmalar/araştırmalar yapılarak Mansap Su Haklarına İlişkin değerlendirmelerin yapılması V.2.9. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler ve taahhüdün rapora girilmesi, V İşletme aşamasındaki su temini planı, suyun temin edileceği, suyun temin edileceği kaynaklardan alınacak su miktarları ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, V İşletme aşamasında oluşacak atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, (Burada gerekli izinler alınmalı ve izin belgeleri rapora eklenmelidir.) V Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu nehir hidrolojisi, sediment gelişi, su kalitesine ve su ortamındaki canlılara olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş yapıları, özellikleri, V Yeraltı su çekimi sonunda oluşabilecek etkiler, V Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, V Orman alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, orman yangınlarına karşı alınacak tedbirler, V Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, V Karasal Flora/fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler V Proje alanında peyzaj unsurları oluşturmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri V Proje için önerilen sağlık koruma bandı mesafesi, V Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, V İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisinin karakteristiği, prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği, v

12 V Arıtma Tesisinden oluşması muhtemel çamurların miktarı, bertaraf yöntemleri V Konut, sosyal ve idari tesislerde oluşacak katı atık miktarı ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, nasıl bertaraf edileceği, V Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültü kaynakları, seviyeleri ve gürültü kontrolü için alınacak önlemler, V Proje alanı ve yakın çevresinde, yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) materyal üzerindeki etkilerinin şiddeti ve yayılım etkisinin belirlenmesi, V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personel sayısı, bu personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut, ulaşım ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği,. 199 V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi V Diğer faaliyetler V.3. Projenin Sosyo - Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi (**) Bu bölümde, Bölüm IV de verilen mevcut çevre üzerinde olması muhtemel etkiler ortaya konarak, alınacak önlemler belirtilmelidir BÖLÜM VI: İŞLETME FAALİYETE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi ıslahı, VI.2. Rekreasyon Çalışmaları, VI.3. Mevcut su kaynaklarına etkiler, VI.4. Olabilecek hava emisyonları, BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde teknoloji alınacak önlemlerin alternatiflerin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VE ACİL EYLEM PLANI VIII.1.Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığının ikinci paragrafında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması) BÖLÜM X: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması,) BÖLÜM XI: SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri) vi

13 Tablolar Listesi Tablo 1: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları... 6 Tablo 2: Proje Alanı Koordinatları Tablo 3: Proje sahası yakın yerleşim merkezleri ve nüfusları Tablo 4: Proje üniteleri ve özellikleri Tablo 5: Çankırı ili Aylık Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Tablo 6: Çankırı ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Tablo 7: Kastamonu ili Aylık Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Tablo 8: Kastamonu ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Tablo 9: Çankırı ili Aylık Ortalama Basınç Tablo 10: Kastamonu ili Aylık Ortalama Basınç Tablo 11: Çankırı ili Aylık Ortalama Nem Tablo 12: Kastamonu ili Aylık Ortalama Nem Tablo 13: Çankırı ili Aylık Ortalama Sıcaklık Tablo 14: Kastamonu ili Aylık Ortalama Sıcaklık Tablo 15: Önceki Aşamalarda Açılmış Sondaj Kuyuları Tablo 16: Kati Proje Aşamasında Açılan Sondaj Kuyuları Tablo 17: Endemik Türler Listesi ve Tehlike Kategorileri Tablo 18: Proje alanı ve çevresinde tespit edilen iki yaşamlı türler Tablo 19: Proje alanı ve çevresinde bulunan sürüngen türleri Tablo 20: Andıraz Barajı ve HES Proje Alanı Kuş türleri ve koruma statüleri Tablo 21: Andıraz Barajı ve HES Proje Alanı Memeli Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 22: Proje alanı sınırları içerisindeki Balık Türleri Tablo 23: Proje alanındaki balık türlerinin ekolojik özellikleri (Cows and Welcomme, 1998) Tablo 24: Büyük-Küçükbaş Hayvanlar (Bayramören) Tablo 25: Kümes Hayvanları (Bayramören) Tablo 26: Arıcılık (Bayramören) Tablo 27: Yerleşim Yeri Nüfusları (2012) Tablo 28: Proje Alanı ve Civarındaki Okur Yazarlık Durumu Tablo 29: Baraj Göl Alanı Arazi Dağılımı Tablo 30: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları Tablo 31: Andıraz Barajı Taşkın Debileri Tablo 32: Malzeme ocakları alan büyüklükleri Tablo 33: Proje Alanı Koordinatları Tablo 34: Patlatma deliği şarj yoğunluğu (kg/m) Tablo 35: Mesafeye göre titreşim hızı değerleri (W=42 kg) Tablo 36: Dinamit atımıyla hasar görecek bina türleri Tablo 37: K katsayısı asgari ve azami değerleri Tablo 38: Patlatma esnasında Gürültü dağılımı Tablo 39: Kırma Eleme Tesisi Koordinatları Tablo 40: Beton Santrali Koordinatları Tablo 41: Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Tablo 42: Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu. 106 Tablo 43: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Tablo 44: Derivasyon Tüneli inşaatı esnasında Delme-patlatma işlemleri aşamasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Tablo 45: Derivasyon Tüneli İnşaatı Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Tablo 46: Derivasyon Tüneli İnşaatı Aşamasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı (ug/m 2 -gün) Tablo 47: Baraj Gövdesi İnşaatı Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Tablo 48: Baraj Gövdesi İnşaatı Aşamasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Tablo 49: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Tablo 50: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) vii

14 Tablo 51: Kaya Malzemesi Delme Patlatma Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Tablo 52: Kaya Malzemesi Delme Patlatma Esnasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Tablo 53: Geçirimsiz Malzeme Alımı Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Tablo 54: Geçirimsiz Malzeme Alımı Esnasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Tablo 55: Proje üniteleri İnşaatı İçin Kullanılacak İş Makineleri Sayısı Tablo 56: Proje üniteleri İnşaatı Gürültü kaynakları Tablo 57: Proje üniteleri İnşaatı esnasında Gürültü dağılımı Tablo 58: Patlatma esnasında Gürültü dağılımı Tablo 59: Beton Santrali Gürültü kaynakları Tablo 60: Beton Santrali Gürültü dağılımı Tablo 61: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları Tablo 62: Proje üniteleri ve özellikleri Tablo 63: Malzeme ocakları alan büyüklükleri Tablo 64: Andıraz Barajından Sonra Tüm Uzmanların (Ekolog, Hidrojeolog, Hidrobiyolog) Etkileşimli Değerlendirme Sonucu Ortak Görüşlerini Yansıtan Can Suyu Miktarları Tablo 65: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları Tablo 66: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları Tablo 67: Malzeme ocakları alan büyüklükleri Şekiller Listesi Şekil 1: Yerbulduru Haritası... 7 Şekil 2: Uydu Görüntüsü... 8 Şekil 3: İş Akım Şeması Şekil 4: Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesit Şekil 5: Andıraz Baraj Yeri Sağ Sahili Şekil 6: Andıraz Baraj Yeri Sol Sahili Şekil 7: Andıraz Barajı Aks Yerinde Oluşmuş Yamaç Molozları Şekil 8: Kiltaşı, Kumtaşı ve Çamurtaşı (Susuz Formasyonu) Şekil 9: Yaylatepe heyelanı Şekil 10: Yaylatepe Aktif Heyelanları Üzerinde Oluşmuş Heyelan Gölü Şekil 11: Yaylatepe Heyelan Bölgesinde Oluşmuş Kabarmalar Şekil 12: Ötemahalle Heyelanları Şekil 13: Bahçecik Heyelanları Şekil 14: Yaylatepe Heyelanı Topuk Bölgesinde Oluşan Akmalar Şekil 15: Diri Fay Haritası Şekil 16: Tekerrürlü taşkın debileri grafiği Şekil 17: Q1000, Q ve Dolusavak Taşkın Debi Grafikleri Şekil 18: Özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlatma uzaklığı Şekil 19: İnsanların ve yapıların gürültü ve hava şokundan etkilenme dereceleri Şekil 20: Kırma-Eleme-YıkamaTesisi İş Akım Şeması Şekil 21: Beton Santrali İş Akım Şeması Şekil 22: Çökeltim havuzu İş Akım Şeması Şekil 23: Samatlar Köprüsü Km (Proje Başlangıcı) Şekil 24: Km Mevcut İğdir-Alakaya asfalt yolu ile birleşim Şekil 25: Km arasında gözlenen eski heyelan Şekil 26: Km arası Yenice ve Oruçbey Köyü geçişi Şekil 27: Km de mevcut yol ile birleşim Şekil 28: Kayaören Köyü girişinde mevcut stabilize yol Şekil 29: Alakayadan baraja giden DSİ tarafından açılan sondaj yolunun başlangıcı Şekil 30: Yol-2 F2 Malzeme Taşın Yolu Şekil 31: YOL-3 Kret Ulaşım Yolu Şekil 32: Proje alanı trafik yükü haritası Şekil 33: Proje alanı trafik yükü haritası Şekil 34: Acil Eylem Planı viii

15 Grafikler Listesi Grafik 1: Çankırı ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Grafik 2: Kastamonu ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Grafik 3: Çankırı ili Aylık Ortalama Basınç Grafik 4: Kastamonu ili Aylık Ortalama Basınç Grafik 5: Çankırı ili Aylık Ortalama Nem Grafik 6: Kastamonu ili Aylık Ortalama Nem Grafik 7: Çankırı ili Aylık Ortalama Sıcaklık Grafik 8: Kastamonu ili Aylık Ortalama Sıcaklık Grafik 9: Delme-patlatma esnasında gürültü dağılımı Grafik 10: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 11: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı Grafik 12: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri aşamasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 13: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri aşamasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı Grafik 14: Derivasyon tüneli inşaatı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 15: Derivasyon tüneli inşaatı aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı Grafik 16: Derivasyon tüneli inşaatı aşamasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 17: Derivasyon tüneli inşaatı aşamasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı Grafik 18: Baraj gövdesi inşaatı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 19: Baraj gövdesi inşaatı aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı Grafik 20: Baraj gövdesi inşaatı aşamasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 21: Baraj gövdesi inşaatı aşamasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı Grafik 22: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 23: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı Grafik 24: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 25: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı Grafik 26: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 27: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 28: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 29: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 30: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 31: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 32: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 33: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 34: Proje üniteleri İnşaatı esnasında gürültü dağılımı Grafik 35: Delme-patlatma esnasında gürültü dağılımı Grafik 36: Beton Santrali Çalışması Esnasında Gürültü Dağılımı Resimler Listesi Resim 1: Orman ve bozuk orman vejetasyonu ix

16 EKLER LİSTESİ EK-1: YER BULDURU HARİTASI EK-2: 1/ ÖLÇEKLİ TOPOĞRAFİK HARİTA EK-3: PROJE ALANI GENEL YERLEŞİM PLANI EK-4: BARAJ ALANI FOTOĞRAFLARI EK-5: DEPREM HARİTASI EK-6: UYDU GÖRÜNTÜSÜ EK-7: PROJE ALANI VE ÇEVRESİNİN ARAZİ VARLIĞI HARİTASI EK-8: FOSSEPTİK PLANI EK-9: DUYARLI YÖRE HARİTASI EK-10: AV HARİTASI EK-11: ÇEVRE DÜZENİ PLANI EK-11A: ÇEVRE DÜZENİ PLANI LEJANTI EK-12: ARAZİ VARLIĞI HARİTASI EK-13: SANTRAL BİNASI GENEL YERLEŞİM PLANI EK-14: DERİVASYON ENERJİ TÜNELİ GENEL YERLEŞİM PLANI EK-15: ENERJİ SUALMA YAPISI GENEL YERLEŞİM PLANI EK:16: İŞLETME VE RESTORASYON HARİTASI EK-17: KATI VE SIVI ATIK PROTOKOLÜ EK-18: MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ RAPORU EK-19: ONAYLI AKIM DEĞERLERİ EK-20: BÖLGESEL ORMAN PLANI EK-21: SU TEMİNİ YAZISI EK-22: İNCELEME VE DEĞERLENDİRME FORMU EK-23: MEMBA VE MANSAB PROJELERİ EK-24: EKOLOJİK DEĞERLENDİRME RAPORU EK-25: D.S.İ 23. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ GÖRÜŞÜ EK-26: DİRİ FAY HARİTASI EK-27: KARAYOLLARI 15. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ GÖRÜŞÜ EK-28: HAMMADDE ÜRETİM İZİN BELGESİ x

17 BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje karakteristiklerinin tanımı, proje ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri (Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi) Proje kapsamında DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, Soğanlı Çayı üzerinde Andıraz Barajı (Göl Hacmi 133,24 hm 3 ), HES (36,73 MWm/ 36,0 MWe), Malzeme Ocakları, Beton Santrali, Kırma-Eleme ve Yıkama Tesisi kurulması planlanmaktadır. Proje güzergahı 1/ ölçekli Kastamonu F30-c4, F30-d3, F30-d4 nolu paftalarda yer almaktadır. Andıraz Barajı Batı Karadeniz Havzasının Filyos Çayı alt havzasında yer alır. Proje sahası deniz seviyesinden yaklaşık 550 ila 650 metre yüksekliktedir. Soğanlı Çayı üzerinde Boyalı Kasabasından 17 km, Bayramören den 14 km Ovacık tan 19 km uzaklıkta yer alır. Projenin amacı Soğanlı Çayı suyunun baraj depolaması vasıtası ile taşkın sularının kontrol altına alınarak mansapta bulunan yerleşim birimlerinin taşkından korunması ve enerji üretilmesidir. Proje kapsamında inşa edilecek HES te, 36,0 MWe kurulu güç ile 53,87 GWh/yıl enerji üretilmesi planlanmaktadır. Projenin ekonomik ömrü 50 yıl olarak planlanmaktadır. Andıraz Barajı ve HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. Proje kapsamında talvegden 95 m ve temelden 141,8 m silindirle sıkıştırılmış gövde tipinde ve kret uzunluğu 368,00 m Andıraz Barajı (Göl Hacmi 133,24 milyon m 3 ) HES (36,73 MWm/36,0 MWe) ve Malzeme Ocakları yapılması planlanmaktadır. Söz konusu proje alanı Kastamonu ve Çankırı ili sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje alanına Kastamonu karayolunun, 48. km sindeki İğdir kasabasından itibaren, Telliköy, Yenice mahallesi, Oruçbey mahallesi, Muratoğlu mahallesi, Şabanköy mahallesi, Çaykaşı, Soğandere, Kayaören, Alakaya ve Kışlaevler köylerinden geçerek 38,50 km sonra baraj yerine ulaşılmaktadır. Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. Proje, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, EK-I listesi; Madde 16 Elektrik enerjisi üretimi amacıyla kurulan su depolama tesisleri (Göl hacmi 10 milyon m 3 ve üzeri olan baraj veya göletler). Madde17- Kurulu gücü 25 MW m ve üzeri olan hidroelektrik santralleri. Madde 28- Madencilik projeleri; Ruhsat hukuku ve aşamasına bakılmaksızın, a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler kapsamında yer almaktadır. ç) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (1a ve 2a grup madenler ton/yıl ve üzeri) Bu kapsamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından oluşturulan Özel Format doğrultusunda ÇED Raporu hazırlanmıştır. 1

18 Andıraz Barajı ve Karakteristikleri: Hidroloji ve Göl Yağış alanı : 3.603,10 km 2 Yıllık ortama akım : 378,75 hm 3 /yıl Enerji için kullanılan su : 367,61 hm 3 /yıl Regülasyon oranı : % 96 Baraj Gölü Ölü hacim seviyesi (rusübat+heyelan) : 615,00 m Min. İşletme Su Seviyesi : 619,00 m Maks. İşletme Seviyesi (Taşkın Sezonunda) : 629,00 m İşletme Maksimum Su Seviyesi (Q500) : 646,31 m Maks. Su Seviyesi (Q10000) : 646,66 m Min. İşletme Seviyesinde Göl Hacmi : 87,96 hm 3 Normal Su Seviyesinde Göl Hacmi : 133,24 hm 3 Maksimum Su Seviyesi Göl Hacmi : 232,62 hm 3 Maksimum Su Seviyesinde Göl Hacmi : 234,13 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Hacmi : 72,79 hm 3 Aktif göl hacmi Enerji amaçlı : 45,28 hm 3 Taşkın koruma amaçlı : 99,38 hm 3 Enerji + Taşkın k. Amaçlı : 144,66 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Alanı : 3,54 km 2 Minimum İşletme Kotunda Göl Alanı : 4,07 km 2 Normal Su Seviyesinde Göl Alanı : 4,93 km 2 Taşkın Su Seviyesinde Göl Alanı : 6,74 km 2 Maksimum Su Seviyesi Göl Alanı : 6,77 km 2 Baraj Gövdesi Tipi : SSB (Silindirle Sıkıştırılmış Beton) Kret Kotu : 648,00 m Talveg Kotu : 555,00 m Talvegden Yüksekliği : 93,00 m Temel kotu : 506,20 m Temelden Yüksekliği : 141,80 m Kret Genişliği : 10,00 m Kret Uzunluğu : 370,04 m Temelde taban genişliği : 151,80 m Memba şevi : Düşey Mansap şevi : 1/1 (D/Y) Kazı hacmi : m 3 Beton dolgu hacmi : m 3 2

19 Memba Batardosu Tipi : Kil çekirdekli kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 261,32 m Kret genişliği : 10,00 m Eksen yarıçapı : 210,00 m Kret kotu : 581,00 m Ön batardo kotu : 565,00 m Talveg kotu : 556,00 m Talvegden yüksekliği : 25,00 m Temelden yüksekliği : 27,00 m Memba şevi : 1/2,5 (D/Y) Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 Mansap Batardosu Tipi : Kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 162,96 m Kret genişliği : 10,00 m Kret kotu : 557,00 m Talveg kotu : 553,00 m Talvegden yüksekliği : 4,00 m Temelden yüksekliği : 5,00 m Memba şevi : 1/2,0 (D/Y) Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 Dolusavak Yeri : Gövde üstü Tipi : Karşıdan Alışlı, Kontrollü Eşik kret kotu : 639,00 m Eşik kret uzunluğu (orta ayaklar dahil) : 32,00 m Eşik kret uzunluğu net : 27,00 m Taşkın hidrografı pik debisi (Q10000 ) : 1.140,00 m 3 /s Tasarım debisi : 1.080,05 m 3 /s Boşaltım kanalı uzunluğu : 122,53 m Boşaltım kanalı eğimi(düşey/yatay) : 1,0 / 1,0 Boşaltım kanalı genişliği : 32,00 m Enerji kırıcı havuz tipi : Tip II Enerji kırıcı havuz taban kotu : 546,50 m Enerji kırıcı havuz uzunluğu : 42,50 m İşletme kapağı tipi : Radyal kapak İşletme kapağı adedi : 3 İşletme kapağı boyutları (D/Y)) : 8,20 m / 9,00 m İşletme kapağı kontrolu : Hidrolik Batardo kapağı tipi : Düşey sürgülü Batardo kapağı boyutları (üç parça) : 3x2,70x9,00 m Batardo kapak seti adedi : 1 Batardo kapakları montaj elemanı : Kaldırma kirişi Portal vinç kapasitesi : 15 ton 3

20 Derivasyon Tüneli Yeri : Sağ Sahil Tipi : Dairesel kesitli Adedi : 1 İç çapı : 7,00 m Uzunluğu : 497,90 m Giriş kotu : 557,80 m Çıkış kotu : 555,00 m Eğimi : 0,00562 Taşkın debileri (Q25 / Q50) : 517,00/590,00 m 3 /s Derivasyon kapasitesi (Q25 / Q50) : 475,48/526,30 m 3 /s Dipsavak Sualma Yapısı Yeri : Derivasyon tüneli girişi Tipi : Kule - altıgen Sualma ağızı eşik kotu : 583,00 m Sualma ızgaraları : 2x6x2,60x2,30 m Sualma şaftı İç çapı : 3,00 m Tehlike vanası tipi : Sürgülü kare vana Tehlike vanası boyutları : 2,00x2,00 m Tehlike vanası adedi : 1 Cebri boru çapı : DN2000 Cebri boru uzunluğu : 20,00 m Dipsavak kapasitesi maksimum (648,25 m) : 81,00 m 3 /s Dipsavak kapasitesi minimum (608,76 m) : 61,00 m 3 /s Enerji Sualma Yapısı Yeri : Sağ sahil gövde üzerinde Tipi : Dairesel betonarme düşey şaft Adedi : 1 Kapasitesi : 60,00 m 3 /s Su alma ağzı eşik kotu : 609,00 m Sualma şaftı iç çapı : 4,00 m Şaft uzunluğu : 57,00 m Tehlike kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak Tehlike kapağı boyutları : 4,00x4,00 m İşletme kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak İşletme kapağı boyutları : 4,00x4,00 m Kapak kontrol sistemi : Hidrolik Montaj Portal vinç kapasitesi : 25 ton Cebri boru çapı : 4,00 m Cebri boru uzunluğu : 290,00 m Dereye deşarj borusu çapı : 2,0 m Dereye deşarj boru uzunluğu : 37,00 m Dereye deşarj ayar vana tipi : Sürgülü kare vana Dereye deşarj ayar vanası boyutları : 2,0x2,00 m Dereye deşarj vana tipi : Konik vana Dereye deşarj vanası çapı : DN2000 4

21 Hidroelektrik Santrali Yeri : Derivasyon tünelleri çıkışı (Sağ sahilde) Enerji tüneli için cebri boru-santral bağlantısı : üçlü manifold Manifold çapları giriş-çıkış : 4,00/2,40 m Manifold uzunluğu : 19,853 m Cebri boru adedi : 3 Cebri boru çapı : 2,40 m Türbin tipi : Düşey eksenli Francis Ünite adedi : 3 Ünite Debisi : 20,00 m 3 /s Ünite gücü : 12,00 MWe Kurulu güç : 36,00 Mwe Kuyruksuyu kotu : 554 m Güvenilir enerji : 25,27 GWh/yıl Sekonder enerji : 28,62 GWh/yıl Toplam enerji : 53,87 GWh/yıl Yollar YOL 1 İğdir-Baraj ulaşım yolu Uzunluk YOL 2 F2 Gereç taşın yolu Uzunluk YOL 3 Kret ulaşım yolu Uzunuk YOL 4 Memba batardosu ulaşım yolu Uzunluk YOL 5 Sualma yapısı ulaşım yolu Uzunluk YOL 6 Talveg ulaşım yolu Uzunluk YOL 7 Kontrol odası ulaşım yolu Uzunluk YOL 8 Yaylatepe rölekasyon yolu Uzunluk YOL 9 Harmanlık rölekasyon yolu Uzunluk YOL 10 Topuzluoğlu rölekasyon yolu Uzunluk : ,21 m : 2.387,03 m : 1.303,50 m : 727,02 m : 176,84 m : 124,38 m : 81,18 m : 1.299,80 m : 1.556,40 m : 848,35 m Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). 5

22 Tablo 1: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları MALZEME TÜRÜ Geçirimsiz (Kil Malzeme) Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) MALZEME ALANI Adı Alan Miktarı (ha) MALZEME MİKTARI (A) (m 3 ) Harmancık Geçirimsiz 45, Çayırcık Geçirimsiz 12, Alakaya Geçirimsiz 42, Kayaören Geçirimsiz 25, K-2 Geçirimsiz 85, ,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar Toplam: BARAJ MALZEME İHTİYACI (B) (m 3 ) , Toplam: MEVCUT MALZEME / BARAJ MALZEME İHTİYACI ORANI (A/B) / = 2,4 Oranında Sağlanmaktadır / = 3,9 Oranında Sağlanmaktadır. Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. 6

23 ANDIRAZ BARAJI Şekil 1: Yerbulduru Haritası 7

24 MALZEME OCAKLARI ANDIRAZ BARAJI Şekil 2: Uydu Görüntüsü 8

25 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Faaliyetin yeri (Proje yerinin ilgili İdaresince onanmış olan faaliyet yerinin, lejant ve Plan notlarının da yer aldığı onanlı Çevre Düzeni Planı, Uygulama İmar Planı ve İmar Planları üzerinde, bu planlar yoksa ölçekli harita üzerinde gösterimi). Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, Soğanlı Çayı üzerinde Andıraz Barajı (En Fazla Göl hacmi 232,62 hm 3 ) (Normal Göl Hacmi 133,24 hm 3 ), HES (36 MWe) ve Malzeme Ocakları kurulması planlanmaktadır. Proje güzergahı 1/ ölçekli Kastamonu F30-c4, F30-d3, F30-d4 nolu paftalarda yer almaktadır. İnceleme alanı Kastamonu İli, Araç İlçesinin 22 km güneybatısındadır. Baraj yerine 2 yönden ulaşmak mümkündür. Çankırı İli Çerkeş ve Bayramören İlçelerinden geçerek Soğanlı Çayına inen yolu izleyerek Topuzoğlu-Çerçiovası-Bahçecik-Alakaya yoluyla ulaşmak mümkündür. Bu yolun yanı sıra Araç-Karabük yolu üzerinde yer alan İğdir Beldesinden 32 km lik köy yoluyla Alakaya Köyüne ulaşılabilir. Alakaya dan baraja DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından açılan 7,5 km lik sondaj servis yolu mevcuttur. Bu yoldan yağışlı günlerde arazi takviyesi olmayan araçlarla ulaşım mümkün değildir. Köy yolları genellikle stabilizedir. Kış aylarında zaman zaman ulaşım kesilmektedir. Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu Görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. Söz konusu proje alanı Ek-11 de sunulan Sinop-Kastamonu-Çankırı Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı nda ormanlık alan makilik, fundalık, çalılık alan içerisinde kalmaktadır. Söz konusu proje alanına ait onaylı Uygulama İmar Planı ve İmar Planları bulunmamaktadır. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. Proje alanı birimlerine ait koordinatlar Tablo-2 de verilmektedir. 9

26 Tablo 2: Proje Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 33 Ölçek Fak. : 6 derecelik : : : : : : : : : : : : : ALAN Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : WGS-84 Türü : COĞRAFİ D.O.M. : -- Ölçek Fak. : ANDIRAZ BARAJI : : : : : : : : : : : : : HEKTAR 90 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : ALAN : : : : : : : ,9 HEKTAR 91 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : ,5 HEKTAR 92 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : ,7 HEKTAR 10

27 93 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : ,5 HEKTAR 94 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : ,2 HEKTAR 95 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : ALAN : : : : : : ,4 HEKTAR 96 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : ALAN : : : : : : : ,2 HEKTAR 97 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : ,8 HEKTAR 11

28 98 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : : ,11 HEKTAR 99 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : ,1 HEKTAR ALAKAYA GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALAN : : : : ,3 HEKTAR KAYAÖREN GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : : : ALANI : : : : : : : : : : : : : ,5 HEKTAR HARMANCIK GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALANI : : : : ,1 HEKTAR 12

29 ÇAYIRCIK GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALANI : : : : : : : : : ALANI K-2 GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ,9 HEKTAR : : : : : : : : : ,8 HEKTAR Proje alanı yakınında bulunan yerleşim birimlerine ait bilgiler Tablo-3 te verilmiştir. Tablo 3: Proje sahası yakın yerleşim merkezleri ve nüfusları İdari Birim Adı İdari Birim Cinsi Bağlı Olduğu İl Merkezi Baraj Aks Yerine Uzaklık (km) Baraj Aks Yerine Göre Konumu Bayramören İlçe Çankırı 14,5 G Boyalı Bucak Kastamonu 13,8 GD İğdir Bucak Kastamonu 16,8 K Karakuzu Köy Çankırı 5,0 GD Alakaya Köy Kastamonu 3,6 KB Bahçecik Köy Kastamonu 2,6 KD Yaylatepesi Köy Çankırı 3,4 GD Kavakköy Köy Çankırı 5,0 GB Tavşanlı Köy Kastamonu 9,0 D Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu Görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. 13

30 II.2. Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu (Baraj, gövde, derivasyon, savak tesisleri (dolu savak-dipsavak), HES üniteleri, su depoları, arıtma tesisi, malzeme ocakları, kırmaeleme tesisi, hazır beton tesisi, teknik altyapı üniteleri, idari ve sosyal üniteler, varsa diğer üniteler, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, bu ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının vaziyet planı veya kroki üzerinde gösterimi, diğer tekniklerle temsili resim veya maket benzeri gösterimler, proje kapsamında yer alan geçici ve nihai depolama alanlarının, inşa edilecek baraj sahası içinde gerçekleştirilecek olan inşaat alanının ve Maden Kanunu na göre açılacak olan taş, kum, çakıl vb. ocak alanlarının 1/25000, 1/5000 ve/veya 1/1000'lik haritalar üzerinde gösterimi, koordinatların harita üzerine işlenmesi), Proje kapsamında kurulacak tesisler ve inşaat yapılacak alanlar Tablo-4 te verilmiştir. Tablo 4: Proje üniteleri ve özellikleri ANDIRAZ BARAJI Amacı : Taşkın Koruma ve Enerji Üretimi Yeri : Filyos Çayı nın kollarından Soğanlı Çayı üzerinde Boyalı Kasabasından 17 km, Bayramören den 14 km, Ovacık tan 19 km uzaklıkta yer alır. Baraj Aks koordinatları : Doğu boylamları Kuzey enlemleri Göl alanı 1/25000 haritaları : KASTAMONU F 30-d3,d4 Hidroloji ve Göl : Yağış alanı : 3.603,10 km 2 Yıllık ortalama akım : 378,75 hm³ Enerji için kullanılan su : 363,48 hm 3 /yıl Regülasyon Oranı : % 96 Baraj Gölü Ölü hacim seviyesi (rusübat+heyelan) : 615 m Min. İşletme Su Seviyesi : 619 m Maks. İşletme Seviyesi (Taşkın Sezonunda) : 629 m İşletme Maksimum Su Seviyesi (Q500) : 646,31 m Maks. Su Seviyesi (Q10000) : : 646,66 m Min. İşletme Seviyesinde Göl Hacmi : 87,96 hm 3 Normal Su Seviyesinde Göl Hacmi : 133,24 hm 3 Maksimum Su Seviyesi Göl Hacmi : 232,62 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Hacmi : 72,79 hm 3 Aktif göl hacmi : Enerji amaçlı: 45,28 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Alanı : 3,54 km 2 Minimum İşletme Kotunda Göl Alanı : 4,07 km 2 Normal Su Seviyesinde Göl Alanı : 4,93 km 2 Taşkın Su Seviyesinde Göl Alanı : 6,74 km 2 14 : Taşkın koruma amaçlı: 99,38 hm 3 : Enerji + Taşkın k. Amaçlı: 144,66 hm 3

31 Maksimum Su Seviyesi Göl Alanı : 6,77 km 2 Baraj Gövdesi Tipi : RCC (Silindirle Sıkıştırılmış Beton) Kret Kotu : 648 m Talveg Kotu : 555 m Talvegden Yüksekliği : 93,00 m Temel kotu : 506,20 m Temelden Yüksekliği : 141,80 m Kret Genişliği : 10,00 m Kret Uzunluğu : 370,04 m Temelde taban genişliği : 151,80 m Memba şevi : Düşey Mansap şevi : 1/1 (D/Y) Kazı hacmi : m 3 Beton dolgu hacmi : m3 Memba Batardosu Tipi : Kil çekirdekli kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 261,32 m Kret genişliği : 10,00 m Eksen yarıçapı : 210,00 m Kret kotu : 581,00 m Ön batardo kotu : 565,00 m Talveg kotu : 556,00 m Talvegden yüksekliği : 25,00 m Temelden yüksekliği : 27,00 m Memba şevi : 1/2,5 (D/Y) Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 Mansap Batardosu Tipi : Kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 162,96 m Kret genişliği : 10,00 m Kret kotu : 557,00 m Talveg kotu : 553,00 m Talvegden yüksekliği : 4,00 m Temelden yüksekliği : 5,00 m Memba şevi : 1/2,0 (D/Y) 15

32 Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 Dolusavak : Yeri : Gövde üstü Tipi : Karşıdan Alışlı, Kontrollü Eşik kret kotu : 639,00 m Eşik kret uzunluğu (orta ayaklar dahil) : 32,00 m Eşik kret uzunluğu net : 27,00 m Taşkın hidrografı pik debisi (Q10000) : 1140,00 m 3 /s Tasarım debisi : 1080,05 m 3 /s Boşaltım kanalı uzunluğu : 122,53 m Boşaltım kanalı eğimi (düşey/yatay) : 1,0 / 1,0 Boşaltım kanalı genişliği : 32,00 m Enerji kırıcı havuz tipi : Tip II Enerji kırıcı havuz taban kotu : 546,50 m Enerji kırıcı havuz uzunluğu : 42,50 m İşletme kapağı tipi : Radyal kapak İşletme kapağı adedi : 3 İşletme kapağı boyutları (D/Y)) : 8,20 m / 9,00 m İşletme kapağı kontrolu : Hidrolik Batardo kapağı tipi : Düşey sürgülü Batardo kapağı boyutları( üç parça ) : 3x2,70x9,00 m Batardo kapak seti adedi : 1 Batardo kapakları montaj elemanı : Kaldırma kirişi Portal vinç kapasitesi : 15 ton Derivasyon Tüneli Yeri : Sağ Sahil Tipi : Dairesel kesitli Adedi : 1 İç çapı : 7,00 m Uzunluğu : 497,90 m Giriş kotu : 557,80 m Çıkış kotu : 555,00 m Eğimi : 0,00562 Taşkın debileri (Q 25 / Q 50 ) : 517,00/590,00 m 3/ s Derivasyon kapasitesi (Q 25 / Q 50 ) : 475,48/526,30 m 3/ s Dipsavak Sualma Yapısı 16

33 Yeri : Derivasyon tüneli girişi Tipi : Kule - altıgen Sualma ağızı eşik kotu : 583,00 m Sualma ızgaraları : 2x6x2,60x2,30 m Sualma şaftı İç çapı : 3,00 m Tehlike vanası tipi : Sürgülü kare vana Tehlike vanası boyutları : 2,00x2,00 m Tehlike vanası adedi : 1 Cebri boru çapı : DN2000 Cebri boru uzunluğu : 20,00 m Dipsavak kapasitesi maksimum (648,25 m) : 81,00 m 3 /s Dipsavak kapasitesi minimum (608,76 m) : 61,00 m 3 /s Enerji Sualma Yapısı Yeri : Sağ sahil gövde üzerinde Tipi : Dairesel betonarme düşey şaft Adedi : 1 Kapasitesi : 60,00 m 3 /s Su alma ağzı eşik kotu : 609,00 m Sualma şaftı iç çapı : 4,00 m Şaft uzunluğu : 57,00 m Tehlike kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak Tehlike kapağı boyutları : 4,00x4,00 m İşletme kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak İşletme kapağı boyutları : 4,00x4,00 m Kapak kontrol sistemi : Hidrolik Montaj Portal vinç kapasitesi : 25 ton Cebri boru çapı : 4,00 m Cebri boru uzunluğu : 290,00 m Dereye deşarj borusu çapı : 2,0 m Dereye deşarj boru uzunluğu : 37,00 m Dereye deşarj ayar vana tipi : Sürgülü kare vana Dereye deşarj ayar vanası boyutları : 2,0x2,00 m Dereye deşarj vana tipi : Konik vana Dereye deşarj vanası çapı : DN2000 Hidroelektrik Santral Yeri : Derivasyon tünelleri çıkışı (Sağ sahilde) Enerji tüneli için cebri boru-santral bağlantısı : Üçlü manifold Manifold çapları giriş-çıkış : 4,00/2,40 m 17

34 Manifold uzunluğu : 19,853 m Cebri boru adedi : 3 Cebri boru çapı : 2,40 m Türbin Tipi : Düşey eksenli Francis Ünite Adedi : 3 Ünite debisi : 20,00 m 3 /s Ünite Gücü : 12 MWe Kurulu Güç : 36 MWe Güvenilir enerji : 25,27 GWh/yıl Sekonder enerji : 28,62 GWh/yıl Toplam Enerji : 53,87 GWh/yıl Ulaşım Yolları YOL 1 İğdir-Baraj ulaşım yolu : Uzunluk: ,21 m YOL 2 F2 Gereç taşın yolu : Uzunluk: 2.387,03 m YOL 3 Kret ulaşım yolu : Uzunuk: 1.303,50 m YOL 4 Memba batardosu ulaşım yolu : Uzunluk: 727,02 m YOL 5 Sualma yapısı ulaşım yolu : Uzunluk: 176,84 m YOL 6 Talveg ulaşım yolu : Uzunluk: 124,38 m YOL 7 Kontrol odası ulaşım yolu : Uzunluk: 81,18 m YOL 8 Yaylatepe rölekasyon yolu : Uzunluk: 1.299,80 m YOL 9 Harmanlık rölekasyon yolu : Uzunluk: 1.556,40 m YOL 10 Topuzluoğlu rölekasyon yolu : Uzunluk: 848,35 m Proje ünitelerinin gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek-2 de, genel vaziyet planı ise Ek-3 de verilmektedir. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli agrega malzemesi, inşaat aşaması boyunca rezervuar alanı içerisinde kalacak kum-çakıl ocakları ve baraj gövdesi yakınında bulunan taş ocaklarından alınacaktır. Söz konusu proje kapsamında hazırlanan işletme ve restorasyon haritaları Ek-15 te sunulmuştur. II.3. Proje alanının hangi karayoluna ne kadar uzaklıkta olduğunun belirtilerek proje kapsamındaki tüm ünitelerin, malzeme ocaklarının kırma-yıkama-eleme tesisinin, kullanılacak yollar ile birlikte lejantlarıyla beraber 1/25000 ölçekli haritada gösterilmesi Andıraz Barajı ve HES projesi, Kastamonu ve Çankırı İlleri sınırları içerisinde yer almaktadır. Söz konusu proje Filyos Çayının Soğanlı kolu üzerinde yer almaktadır. Barajın yapılacağı Soğanlı Çayı sol sahili Çankırı, sağ sahili Kastamonu sınırları içerisinde kalmaktadır. 18

35 Baraj yerine Kastamonu-Karabük karayolu üzerindeki İğdir beldesinden ayrılan yollar ile ulaşılabilmektedir. Ulaşım, İğdir beldesinden Alakaya köyüne kadar köy yollarından yapılmaktadır. İğdir Alakaya arasında ulaşım yolunun büyük bölümü asfalt kaplamadır. Alakaya Köyünden Soğanlı Çayı yatağına kadar DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından açılan 7,5 km lik sondaj servis yolu ile ulaşılabilmektedir. Baraj aks yerine normal araçlarla ulaşım mümkün değildir. Kati proje aşaması çalışmaları için DSİ 23. Bölge Müdürlüğü (Kastamonu) geçici olarak ulaşım sağlanmıştır. Proje alanına Kastamonu karayolunun, 48. km sindeki İğdir kasabasından itibaren, Telliköy, Yenice mahallesi, Oruçbey mahallesi, Muratoğlu mahallesi, Şabanköy mahallesi, Çaykaşı, Soğandere, Kayaören, Alakaya ve Kışlaevler köylerinden geçerek 38,50 km sonra baraj yerine ulaşılmaktadır. Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. Yollar YOL 1 İğdir-Baraj ulaşım yolu Uzunluk YOL 2 F2 Gereç taşın yolu Uzunluk YOL 3 Kret ulaşım yolu Uzunuk YOL 4 Memba batardosu ulaşım yolu Uzunluk YOL 5 Sualma yapısı ulaşım yolu Uzunluk YOL 6 Talveg ulaşım yolu Uzunluk YOL 7 Kontrol odası ulaşım yolu Uzunluk YOL 8 Yaylatepe rölekasyon yolu Uzunluk YOL 9 Harmanlık rölekasyon yolu Uzunluk YOL 10 Topuzluoğlu rölekasyon yolu Uzunluk : ,21 m : 2.387,03 m : 1.303,50 m : 727,02 m : 176,84 m : 124,38 m : 81,18 m : 1.299,80 m : 1.556,40 m : 848,35 m 19

36 BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları, Andıraz Barajı ve HES Çevresel Etki Değerlendirme çalışmaları Filyos Taşkın Koruma Projesi kapsamında yer almaktadır. Filyos Çayı Taşkın Koruma Projesi Revizyonu (Köprübaşı, Çay, Andıraz Barajları ve Havza Rüsübat Etüdü) Mühendislik Hizmetleri olarak adı geçen işi; Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nün 1998 mali yılı yatırım programı ve uygulama ek planında Kod No ve TL keşif bedeli ile yer almaktadır. Söz konusu proje kapsamında yerli sermayenin kullanılması planlanmaktadır. III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu, ÇED OLUMLU BELGESİNİN ALINMASI ORMAN İZİNLERİNİN ALINMASI, ÖZEL MÜLKİYET ALANLARININ KAMULAŞTIRILMASI TAŞ OCAKLARININ AÇILMASI VE İŞLETİLMESİ EMİSYON İZİNLERİNİN ALINMASI BARAJ, DOLU SAVAK, ENERJİ TÜNELİ, SANTRAL VE DİĞER ÜNİTELERİN İNŞAASI TAŞ OCAKLARININ İŞLETMEYE KAPATILMASI ULUSAL ŞEBEKEYE BAĞLANTI YAPILMASI İŞLETMEYE ALINMASI SAHA DÜZENLEMELERİ BARAJ VASITASIYLA SU TUTULMASI SANTRALDE ELEKTRİK ÜRETİMİ ULUSAL ŞEBEKEYE AKTARIM Şekil 3: İş Akım Şeması 20

37 Birimin Adı Ulaşım Yolları ve Site İnşaatı Batardolar Baraj Gövdesi Dolusavak HES İnşaası Donatı İşleri ÇED Süreci YIL 2. YIL 3. YIL 4. YIL III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi, (bu kapsamda baraj altında kalacak tarım alanları, bağ, bahçe gibi kıymete değer verilerin de dikkate alınarak hesaplanması) Fayda maliyet analizi, Andıraj Barajı ve HES projesi yapılmasıyla ilgili 5.772,80 x 10 9 TL/yıl enerji faydası ve 3,515 x 10 9 TL/yıl taşkın koruma faydası olmak üzere toplam 9.287,80 x 10 9 TL/yıl fayda sağlanacaktır. Projenin gerçekleştirilebilmesi için gereken yatırım bedeli ,78 x 10 9 TL dir. Yıllık faiz ve amortisman giderleri 7.613,91 x 10 9 TL/yıl işletme bakım ve yenileme giderleri 53,35 x 10 9 TL/yıl dır. Andıraz Barajı ve HES projesinin yıllık giderler toplamı 8.370,85 x 10 9 TL/yıl dır. Projenin yıllık gelirlerinin, yıllık giderlere oranı: 1.11 dir. Proje yıllık gelirleri net bugünkü değerinin, proje yıllık giderleri net bugünkü değerlerine oranı 1.15 ve iç karlılık oranı (İKO) % 11,19 olarak hesaplanmıştır. Andıraz Barajı ve HES projesinin yapılmasıyla taşkınlarla meydana gelen zararların önleneceği düşünülmektedir. Gelecekte oluşacak taşkın zararlarının tespit edilebilmesi yıllar alacak bir çalışmayı gerektirir. Bu nedenle taşkına ait tüm zararların aynı zamanda koruma faydaları olarak dikkate alınması gerekmektedir. 21

38 Projenin hayata geçmesiyle şu anda para ile ifade edilmesi mümkün olmayan, diğer faydaları ise şöyle sıralayabiliriz. Sanayi için gereken yatırımlar emniyetli bir şekilde yapılabilecek ve bölgenin önemli sorunu olan göç yeni iş merkezleri sayesinde önlenmiş olacaktır. Daha önce taşkınlardan etkilenen yerleşimlerde emniyetli ve huzurlu bir yaşam sağlanacaktır. Taşkından etkilenen araziler tekrar kullanılabilecektir. Tarım arazilerinin elden çıkması önlenecektir. İnsan hayatı kaybı önlenecektir. III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, faaliyet sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri, Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleştirilmesine bağlı olarak enerji nakil hatlarının yapılması işi Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından gerçekleştirilecektir. Enerji nakil hatlarının tesisi ve işletimi için D.S.İ. ve Türkiye Elektrik İletim A.Ş. arasında bir protokol yapılarak enerji iletimi işi devredilecektir. Bu kurum, işi devraldıktan sonra ÇED yönetmeliği yükümlülükleri yerine getirilecektir. III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve faaliyet sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri, Projenin gerçekleştirilebilmesi için ihtiyaç duyulan yapım faaliyetleri dışında faaliyetler de bulunmaktadır. Bunlar, baraj inşaatı sırasında şantiye ve bu şantiyedeki ünitelerin yapımı ve işletilmesi, malzeme ocaklarının işletilmesi ve malzemelerin nakli, atıksular için fosseptik çukurlarının yapılması, katı atıkların toplanması gibi faaliyetlerdir. Atık suların ve katı atıkların toplanması için Bayramören Belediyesi nden gerekli izinler alınmıştır(bkz. Ek-16). III.6. Kamulaştırma ve yeniden yerleşim, Filyos Havzası ve Taşkın Koruma Projesi kapsamında Andıraz Barajı, HES ve Malzeme Ocakları için 2000 yılında Kamulaştırma Planlama Raporu hazırlanmıştır. Bu rapora göre; Andıraz Barajı rezervuar alanı içinde Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi, Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova Mahallesi kalmaktadır. Topuzoğlu Mahallesi yaklaşık 10 hane ve 175 kişiden oluşmaktadır. Çerçiova Mahallesi 3 hanedir. Arazi çalışmaları sırasında buraların boş olduğu tespit edilmiştir. Rezervuar içinde çok sınırlı miktarda arazisi kalan Bahçecik Köyü, Çankırı İli, Bayramören İlçesi ne bağlı Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de projeden dolaylı olarak etkilenmektedir. Bu yerleşim yerleri ve arazileri D.S.İ. tarafından kamulaştırılacaktır. Bunun için yapılacak bir kamulaştırma programı içinde mal sahiplerine konut ve arazilerinin bedelleri ödenecektir. Mal sahipleri istimlak bedeli almak yerine Devlet eliyle iskan istedikleri taktirde konut ve tarım arazisi verilecek ve yeniden yerleşimleri sağlanacaktır. 22

39 Filyos Havzası ve Taşkın Koruma Projesi Revizyonu Andıraz Barajı ve HES Ön İnceleme ve Kamulaştırma Raporu ndaki bilgilerden yararlanılarak hesaplanan kamulaştırma bedeli 2001 fiyatları ile 1.799,47 x 10 9 TL dir. Faaliyetin orman alanlarında kaln kısmı için kamulaştırma söz konusu değildir. Bu alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17. Maddesi gereğince izin-irtifa hakkı alınacaktır. III.7. Diğer hususlar. Bu kapsamda bahsedilmesi gereken başka husus bulunmamaktadır. 23

40 BÖLÜM IV: PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanacak, etki alanı harita üzerinde gösterilecek), Filyos Çayı nın önemli bir kolu olan Soğanlı Çayı üzerinde yapılması planlanan Andıraz Barajı, Baraj yerinden Karabük e kadar olan kesimde taşkın koruma sağlayacak ve Filyos Havzası nın mansap kesiminde taşkın debilerine önemli katkısı olan Soğanlı Çayı nın taşkın etkisini azaltacaktır. Taşkın koruma alnı içinde Karabük İl Merkezi ve Karabük iline bağlı ilçeler, Çankırı ilinin Bayramören ilçesine bağlı yerleşimler yeralmaktadır. Proje alanı, Soğanlı Çayı nı takip ederek doğu istikametinde 18 km, kuzey istikametinde 12 km ve güney istikametinde 5 km yayılmaktadır. Baraj yerinde rezervuar alanı içinde kalarak doğrudan etkilenecek olan yerleşimler, Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu mahallesi ve Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova mahallesidir. Rezervuar içinde çok sınırlı miktarda arazisi kalan Bahçecik Köyü, Çankırı ili, Bayramören İlçesi ne bağlı Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de baraj gölünden dolaylı olarak etkilenecektir. ÇED Raporu kapsamında yapılan araştırmalar fiziksel ve biyolojik çevreyi olduğu kadar, ekonomik, sosyal ve kültürel çevreyi de etki alanı olarak görmektedir. Projenin etki alanının belirlenmesinde baraj çevresinin vadi şeklindeki topografyası en önemli etken olmuştur. Vadide oluşacak gölün bitiminden itibaren kuş uçuşu 3 km lik şeritvari alan projenin etki alanı olarak düşünülmüştür. Barajın etkileri göl alanı etrafındaki yükseltiler nedeniyle daha uzak mesafelere ulaşmayacaktır. Projenin çevresel etkileri bu kapsamda raporda ayrıntılarıyla incelenmeye çalışılmıştır. Proje alanını gösteren 1/ ölçekli topografik harita ekte Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı, Filyos Çayı nın önemli bir kolu olan Soğanlı Çayı üzerinde yapılması planlanan Andıraz Barajı HES ve Malzeme Ocakları, baraj yerinden Karabük e kadar olan kesimde taşkın koruma sağlayacak ve Filyos Havzası nın mansap kesiminde taşkın debilerine önemli katkısı olan Soğanlı Çayı nın taşkın etkisini azaltacaktır. Taşkın koruma alanı içinde Karabük İl Merkezi ve Karabük iline bağlı ilçeler, Çankırı ilinin Bayramören ilçesine bağlı yerleşimler ve Kastamonu ili Araç ilçesine bağlı yerleşimler yeralmaktadır. Proje alanı, Soğanlı Çayı nı takip ederek doğu istikametinde 18 km, kuzey istikametinde 12 km ve güney istikametinde 5 km yayılmaktadır. Baraj yerinde rezervuar alanı içinde kalarak doğrudan etkilenecek olan yerleşimler, Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi ve Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova Mahallesi dir. Rezervuar içinde çok sınırlı miktarda arazisi kalan Bahçecik Köyü, Çankırı İli Bayramören İlçesi ne bağlı Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de baraj gölünden dolaylı olarak etkilenecektir. 24

41 ÇED Raporu kapsamında yapılan araştırmalar fiziksel ve biyolojik çevreyi olduğu kadar, ekonomik, sosyal ve kültürel çevreyi de etki alanı olarak görmektedir. Projenin etki alanının belirlenmesinde baraj çevresinin vadi şeklindeki topografyası en önemli etken olmuştur. Vadide oluşacak gölün bitiminden itibaren kuş uçuşu 3 km lik şeritvari alan projenin etki alanı olarak düşünülmüştür. Barajın etkileri göl alanı etrafındaki yükseltiler nedeniyle daha uzak mesafelere ulaşmayacaktır. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler; bölgenin genel iklim şartları, basınç, sıcaklık, yağış dağılımı, ortalama nispi nem, sayılı günler dağılımı, maksimum kar kalınlığı, buharlaşma, rüzgar dağılımı, (meteorolojik verilerin güncelleştirilmiş ve uzun yıllar gözlem kayıtları, meteorolojik parametrelerin dağılımlarının tablo, grafikler, detaylı anlatımı), İklim ve Hava Karadeniz iklim kuşağında İç Anadolu Bölgesine özgü kara iklimine geçiş kuşağında yer almasına rağmen Çankırı da genellikle İç Anadolu ya özgü iklim hüküm sürmektedir. Merkez, Ilgaz ve Yapraklı ilçelerinde ise kışlar soğuk, yazlar serin geçer. İlin en fazla yağış alan ilçesi Yapraklı dır. Hemen, hemen her mevsim yağışın görüldüğü ilde ortalama yıllık yağış miktarı kg/m 2 arasında değişmektedir. Kastamonu İli deniz seviyesinden 800 metre yüksekte, denize 90 km. uzakta olup sahil kesimine paralel uzanan dağların etkisi ile iç kesimlerinde Karadeniz kuşağı özellikleri yanında karasal iklim kuşağının özellikleri de görülmektedir. Sahil şeridi iç kesimlere göre daha sıcak ve yağışlıdır. Denizler üzerinden geçerken büyük rutubet kazanan hava kütleleri dağlara çarpıp yükselmeye başlayınca sahil şeridimize bol yağış bırakmaktadır. Kastamonu İli Nem miktarı, denizlerden karalara doğru gelen hava kütleleri ve bitki örtüsü nedeni ile yüksektir. Kastamonu rüzgar bakımından incelediğimizde hakim yön SW dur. Kastamonu ilinde Meteoroloji İstasyonları toplam 7 adettir. Kastamonu ve İnebolu da sinoptik İstasyon, Cide, Tosya, Devrekani, Bozkurt ta Büyük Klima İstasyonu ve Çatalzeytin de Küçük Klima İstasyonu bulunmaktadır. 25

42 Rüzgar Çankırı Merkez ilçede egemen rüzgar yönü, toplam 2429 esme sayısıyla kuzeybatıdır. Bunu kuzey ve güneydoğu rüzgarları izlemektedir. İl de yıllık en hızlı rüzgar yönü kuzey ve hızı 1.1 m/sec. dir. Tablo 5: Çankırı ili Aylık Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Aylık Maksimum Rüzgar Hızı (10 m.de) (m_sec) ve Yönü İSTASYON ADI/NO: CANKIRI AYLAR / 10.9 /SSW /SW /W /WNW /S /WSW /WNW 7/WNW /WSW /WNW SSE /SSE Tablo 6: Çankırı ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Aylık Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) İSTASYON ADI/NO: CANKIRI AYLAR Grafik 1: Çankırı ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı 26

43 Tablo 7: Kastamonu ili Aylık Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Aylık Maksimum Rüzgar Hızı (10 m.de) (m_sec) ve Yönü İSTASYON ADI/NO: KASTAMONU AYLAR OCAK /SW /SSW /WSW /SW /NNW /NNE /W /WSW /W /SW Tablo 8: Kastamonu ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı Aylık Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) İSTASYON ADI/NO: KASTAMONU AYLAR Grafik 2: Kastamonu ili Aylık Ortalama Rüzgar Hızı 27

44 Basınç Tablo 9: Çankırı ili Aylık Ortalama Basınç Aylık Ortalama Basınç (hpa) İSTASYON ADI/NO: CANKIRI AYLAR Grafik 3: Çankırı ili Aylık Ortalama Basınç Tablo 10: Kastamonu ili Aylık Ortalama Basınç Aylık Ortalama Basınç (hpa) İSTASYON ADI/NO: KASTAMONU AYLAR Grafik 4: Kastamonu ili Aylık Ortalama Basınç 28

45 Tablo 11: Çankırı ili Aylık Ortalama Nem Aylık Ortalama Nisbi Nem (%) İSTASYON ADI/NO: CANKIRI AYLAR Grafik 5: Çankırı ili Aylık Ortalama Nem Tablo 12: Kastamonu ili Aylık Ortalama Nem Aylık Ortalama Nisbi Nem (%) İSTASYON ADI/NO: KASTAMONU AYLAR Grafik 6: Kastamonu ili Aylık Ortalama Nem 29

46 Sıcaklık Tablo 13: Çankırı ili Aylık Ortalama Sıcaklık Aylık Ortalama Sıcaklık ( C) İSTASYON ADI/NO: CANKIRI AYLAR B B Grafik 7: Çankırı ili Aylık Ortalama Sıcaklık Tablo 14: Kastamonu ili Aylık Ortalama Sıcaklık Aylık Ortalama Sıcaklık ( C) İSTASYON ADI/NO: KASTAMONU AYLAR B Grafik 8: Kastamonu ili Aylık Ortalama Sıcaklık 30

47 IV.2.2. Jeolojik özellikler Stratigrafik Jeoloji Çökel Kayaçlar Paleozoyik Devoniyen - Geleyyayla Formasyonu (Dg) MTA Genel Müdürlüğü tarafından Geleyyayla formasyonu olarak isimlendirilen Devoniyen yaşlı çökeller altta gri-sarı renkli kumtaşları, üste doğru koyu gri renkli şeyl, kireçtaşı, dolomit, demir yumrulu kırmızı renkli kumtaşı ve çamurtaşından oluşmaktadır. Görünür kalınlığı 600 m dir. Mesozoyik Jura İnatlı Kireçtaşı (Ji) Jura yaşlı olan birim beyaz-kirli beyaz renkli, orta kalın tabakalı kireçtaşı ile bunların arasında yer alan kumlu kireçtaşlarından oluşmaktadır. Alt seviyelerinde kumtaşı ve çakıltaşlarına rastlanmaktadır. Birimin görünür kalınlığı 200 m dir. Kretase Dumlupınar Formasyonu (Kd) Altta yoğun kireçtaşı ile başlayan formasyon üste doğru kireçtaşı, mikritik kireçtaşı, kalsitürbidit, Kiltaşı, kumtaşı ve kireçtaşı ardalanması şeklinde sıralanır. Altta ince orta tabakalı olan kireçtaşları beyaz- kirli beyaz renklidir. Üst kesimlerde ardalanan litolojiler karbonatlı filiş özelliğindedir. Görünür kalınlığı 750 m dir. Susuz Formasyonu (Ks) Kretase yaşlı Susuz formasyonu genel olarak filiş fasiyesinde oluşmuştur. Sarımsı-yeşilimsi boz renkli, ince-orta tabakalı, ince-orta kaba taneli kumtaşı ile sarımsı-yeşilimsi boz renkli, ince tabakalı yer yer laminalı kiltaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşı ve killi kireçtaşı, kırmızı bordo renkli laminalı radyolarit ve çamurtaşı, sert sıkı, orta-kalın-çok kalın tabakalı çakılları blok boyutuna ulaşan çakıltaşlarından oluşmaktadır. Görünür kalınlığı m dir. Aktaş Karmaşığı (Ka) Okyanus kabuğu malzemesinin volkaniklerin, metamorfik kayaçların çeşitli boyuttaki dilimlerin ve blokların karışık olarak bir araya gelmesi sonucu oluşmuştur. Peridotit, dünit, serpantinit, gabro, diyabaz, spilit, radyolarit, çamurtaşı, killi kireçtaşı, kumlu kireçtaşı, çörtlü kireçtaşı, kumtaşı, metavolkanit, metabazik, volkanotortullar ile çeşitli metamorfik kayaçlar bu karmaşığı meydana getirmektedir. Görünür kalınlığı m dir. 31

48 Emirler Formasyonu (Ke) Çakıltaşının hakim olduğu formasyon yer yer ince kumtaşı ve kireçtaşı seviyeleri de içerir. Üst kısımlarda çakıltaşlarının boyutunda küçülme ve kumtaşı seviyelerinde artma görülür. Karbonat çimentolu, çakılları oldukça yuvarlak olan çakıltaşları orta-kalın, yer yer de çok kalın tabakalıdır. Görünür kalınlığı 700 m dir. Ödemiş formasyonu (Kö) Kumtaşı, silttaşı, Kiltaşı ve kireçtaşından oluşan filiş serisinde formasyondaki kumtaşları sarımsı boz renkli, karbonat çimentolu, orta-kaba taneli ve orta kalın tabakalıdır. Kiltaşları grisarımsı boz renklidir. Kireçtaşları sert, kırıntılı yapı gösterir. Sarımsı-beyaz renktedir. Görünür kalınlığı 200 m dir. Hacet Formasyonu (KTh) Sert-sıkı, orta-kalın katmanlı, bej-kirli beyaz renkli, yer yer çok kırıklı, breşik görünümlü kireçtaşlarından oluşan formasyonda, breşik görünümlü kireçtaşları ile birlikte yer yer çakıltaşlarına, kumlu ve killi kireçtaşlarına rastlanmaktadır. Görünür kalınlığı 600 m dir. Senozoyik Eosen Araç Formasyonu (Ta) Kiltaşı, killi kireçtaşı, kumlu kireçtaşı ve kireçtaşlarından oluşan formasyonun görünür kalınlığı 300 m dir. Kiltaşları gri ve laminalıdır. Killi kireçtaşları cm kalınlıkta tabakalı olup yer yer ince kömür ara katkılıdır. Kumlu kireçtaşları sarımsı renkte cm kalınlıkta tabakalı ve kırılgan özelliktedir. Kireçtaşları beyaz-sarımsı renkte ve cm kalınlıkta tabakalıdır. Uzunoğlu Formasyonu (Tu) Çakıltaşı, kumtaşı, çamurtaşı, bitümlü şeyl, kumlu kireçtaşı ve volkanitlerden oluşurlar. Çakıltaşları kırmızı renkli, kötü boylanmalı, orta-iyi tutturulmuş kalın katmanlıdır. Kumtaşları kırmızı boz renkli, kötü boylanmalı, orta, kalın taneli, iyi tutturulmuş, orta-kalın tabakalıdır. Çamurtaşları kırmızı renkli, kötü tutturulmuş, 2-3 cm kalınlıkta tabakalıdır. Bitümlü şeyller sarımsı kahve renklidir. Laminalı ve yapraklanmalıdır. Kumlu kireçtaşları sarımsı boz renkli orta boylanmalı, kötü-orta tutturulmuştur. Görünür kalınlığı 100 m dir. Samatlar Formasyonu (Ts) Formasyon silttaşı, kumtaşı, çamurtaşı ve çakıltaşlarından oluşur. Filiş karakterindedir. Silttaşları açık yeşil veya kırmızı renkli olup, içinde bitki kalıntıları ve kömür parçaları bulunur. Kumtaşları kırmızı-boz renkli, ince-orta-kaba tanelidir. Tabaka kalınlıkları 5 cm ile 4 m arasındadır. Çamurtaşları kırmızı veya açık yeşil-boz renklidir. Genel olarak tabakasız, yer yer laminalıdır. Çakıltaşları genellikle çamurtaşları arasında ara katmanlar halinde gözlenir. Tabaka kalınlıkları 1-5 m arasında olup çaklılları 0,5-10 cm arasındadır. Terke Formasyonu (Tt) Kumlu kireçtaşı ve kireçtaşından oluşmuşlardır. Görünür kalınlıkları 400 m civarındadır. 32

49 Pliyosen Ilgaz Formasyonu (Tı) Çakıltaşı, kumtaşı ve silttaşın ardalanmasından oluşan birim genel olarak sarımsı-boz renkli, zayıf dayanımlı ve orta-kalın tabakalıdır. Görünür kalınlığı 150 m dir. Kuvaterner Alüvyon (Qal) Sahada bulunan dere, ırmak yataklarında değişik yerleşim ve kalınlıkta alüvyon yerleşimi vardır. Andıraz barajı yerinde Soğanlı çayı yatağında 46,50 m ye ulaşan kalınlıktadır. Yamaç molozu (Qym) Ana kayanın yerinde ayrışması ve yer çekimi etkisi ile yamaç aşağıya doğru yer değiştirmesi sonucu oluşmuşlardır. Üzerlerinde bulundukları birimin özelliğine göre değişik cinste olmalarına rağmen genel olarak köşeli çakıl, kum ve kil karışımı şeklinde görülürler. Taraça (Qtr) Silt, kum, çakıl ve bloktan oluşan taraçalar iri taneli ve düzensiz dizilimlidirler. Baraj yeri mansabında 45 m ye varan kalınlıktadırlar. Magmatik Kayaçlar Mesozoyik Jura Granit (Jgr)/ Diyorit (Jdyr) Andıraz barajı aks yerinde görülen bu birimler literatürde genel olarak Andıraz granitleri olarak adlanmasına rağmen alınan örnekler üzerinde yapılan petrografik analiz sonuçlarına göre mikrodiyorit olarak adlandırılmışlardır. Gözlemler ve sondajlardan alınan karot örneklerinde diyoritler içerisinde anklavlar halinde granit blok ve çakıllarının varlığı gözlenmektedir. Varılan kanıya göre diyoritler granitlerden sonra sahaya yerleşmişlerdir. İçerilerinde daha yaşlı olan granit ve konglomera blokları bulundurmaktadırlar. Senozoyik Eosen Budamış Formasyonu (Tb) Asidik ve bazik lavların (andezit, bazalt) ile volkanotortulların (tüf) ardalanmasından oluşmuşlardır. Pembemsi renklidirler. Sınırlı olarak aralarında karbonat ve kırıntılı karbonat katmanları bulunur. Çok serttirler. Görünür kalınlığı 750 m dir. 33

50 Metamorfik Kayaçlar Mesozoyik Jura Yunus Metamorfitleri (My) Değişik türde şistler (albit-klorit-muskovit şist), meta-ultramafit kayaçlar- serpantinitmetavolkanit kayaçlar-meta kumtaşı ve kristalize kireçtaşlarından oluşmaktadırlar. Genel olarak kahverengi, yeşilimsi-boz renklerde olup, hemen her yerde şistozite özelliği gösterirler. Sık çatlak ve eklemlidir. Yeşil şist fasiyesinde metamorfizmaya uğramışlardır. Görünür kalınlığı 1000 m dir. IV Bölgesel jeoloji, sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik kolon kesitleri için 1/ / ölçekli jeolojik haritalar, Filyos Çayının Soğanlı kolu üzerinde taşkın koruma ve enerji amaçlı olarak yapımı planlanan Andıraz Barajının bent yeri ve göl alanını içine alan bu çalışma, baraj yeri ve çevresi ile göl alanının jeolojik-jeoteknik özelliklerini ortaya koymak ve kati proje aşamasında projeciye gerekli doneleri temin etmek amacıyla yapılmıştır. Andıraz barajı araştırma çalışmaları Karabük Projesi Andıraz Barajı jeolojik planlama raporu (1970) kapsamında başlamış ve ilgili yapı yerlerinde 11 adet toplam m derinlikte temel sondaj kuyusu açılmıştır yılında Su Yapı Müh. ve Müş. A.Ş. tarafından ek arazi ve sondaj çalışmaları yapılarak eski çalışmalar revize edilmiş ve Andıraz Barajını da içine alan master plan raporu hazırlanmıştır. Kasım 2001 de ilave jeoloji, sondaj ve malzeme çalışmaları sonucunda Andıraz Barajı Planlama Aşaması Mühendislik Jeolojisi Raporu hazırlanmıştır. Planlama aşamasında 26 adet toplam 1449,70 m derinlikte temel sondaj kuyusu açılmıştır. Kati proje aşaması çalışmalarında 22 adet toplam 1401 m temel sondaj kuyusu açılmıştır. Proje sahası ve yakın çevresinde Paleozoyik ten Kuvaterner e kadar uzanan zaman periyodunda oluşmuş değişik kayaç birimleri yer almaktadır. Paleozoyik, Devoniyen yaşlı çökel kayaçlarla temsil edilir. Mezozoyik yaşlı birimleri Jura yaşlı metamorfitler, granotoyidler, kireçtaşları ve Kretase yaşlı volkanik ara katkılı filişler oluşturur. Senozoyik-Tersiyer-Eosen de volkanik kayaçlarla başlar ve filişlerle devam eder. Eosen in üzerine uyumsuz olarak Pliyosen çökelleri gelmektedir. En üstte Kuvaterner yaşlı yamaç molozu, alüvyon görülmektedir. Baraj yerinde ana kayayı diyoritler oluşturmaktadır. Önceki aşama çalışmalarında granatoyid-granit olarak adlandırılan kayaçlar kati proje aşamasında yaptırılan petrografik analizler sonucunda diyorit olarak adlandırılmışlardır. Sol sahil üst kotlarda kireçtaşı ve konglomeralar bulunmaktadır. Temel kayası üzerinde yersel olarak yamaç molozu ve Soğanlı çayı yatağında 46,50 m kalınlığa ulaşan alüvyon yer almaktadır. 34

51 Şekil 4: Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesit 35

52 IV Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa 1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması), Şekil 5: Andıraz Baraj Yeri Sağ Sahili Andıraz Barajı aks yerinde temel kaya üzerinde Soğanlı Çayı yatağında 46,50 m ye varan kalınlıkta alüvyon (ASK-205), yamaçlarda ise genelde 1-3, yer yerde 28 m kalınlıkta yerinde ayrışma sonucu oluşmuş yamaç molozu bulunmaktadır. 36

53 Şekil 6: Andıraz Baraj Yeri Sol Sahili Alüvyon genel olarak az siltli, kumlu çakıldan oluşmaktadır. Yer yer iri/çok iri blokludur. Yamaç molozları aks yerinde bulunan birimlerin yerinde ayrışması sonucu oluşmuşlardır. Konglomeralar üzerinde oluşan yamaç molozları diğer birimlere göre daha kalın ve ince tanelidir. Ana kayayı oluşturan diyoritler baraj yerinde gri, kahverenkli, yeşilimsi-gri, bej renkte, zayıf-orta dayanımlı, genelde ince yer yer de iri kristallidir. Yüzeye yakın kısımları çok çatlaklıdır. Çatlak sıklığı çoğu yerde 50 adet/ 1 m dir. Çatlak genişlikleri 0,1 1,5 cm arasındadır. Çatlaklar genellikle kalsit, kuvars gibi ikincil minerallerle doludur. 37

54 Şekil 7: Andıraz Barajı Aks Yerinde Oluşmuş Yamaç Molozları Baraj yerinin geçirimliliği Andıraz barajı bent yerinde temel kayayı oluşturan diyoritler ve sol sahil üst kotlarda kireçtaşı ve çakıltaşı ile alüvyonda araştırma amaçlı olarak açılan sondaj kuyularında birimlerin su tutma yönünden özelliklerini öğrenmek amacıyla serbest permeabilite deneyi, basınçlı su deneyi (BST) yapılmıştır (J-1, J-7, J-8/1, J-8/2). Sol sahilde planlama çalışmaları için açılan SK-1, numaralı kuyuda ilk 15 m (kuyuda bu metrelerde kireçtaşı geçilmiştir) geçirimli (15-80 Lu), sonrasında geçirimsiz (0-1 Lu), SK-2 kuyusunda 4-8, 10-14, 46-48, m ler arası 10 Lu, kalan kısımlarda 0-1 Lu (l/m/d) değeri elde edilmiştir. Buna göre Andıraz baraj yeri sol sahili üst seviyelerde diyoritler geçirimli alta doğru geçirimsizdir. Sol sahilde kati proje aşamasında açılan KSK-4 numaralı sondaj kuyusunda 8,00 m ye kadar geçirimli-az geçirimli, sol sahilde talvege yakın kotta açılan KSK-5 numaralı kuyuda 16,00 m ye kadar geçirimli-az geçirimli sonrasında geçirimsiz değeri elde dilmiştir. Talvegde yer alan 46,50 m kalınlıktaki alüvyon geçirimlidir. SSB gövde altında tamamen kaldırılacaktır. Talvegde planlama ve kati proje çalışmaları için açılan sondaj kuyularından (KSK-6, KSK-7, SK-3, SK-4, SK-5) elde edilen değerlere göre temel kayanın geçirimliliği alüvyon altında yaklaşık olarak 60,00 m derinliğe kadar devam etmektedir. Baraj yeri sağ sahilinde planlama ve kati proje çalışmaları için SK-6, SK-7, KSK-8 ve KSK-9 numaralı kuyular açılmıştır. Bu kuyularda yapılan BST deney sonuçlarına göre sağ sahilde temel kayayı oluşturan diyoritler KSK-8 numaralı kuyuda 58,00 m, KSK-9 numaralı kuyuda 42,00 m derinliğe kadar az geçirimli-geçirimlidir. 38

55 Sol sahilde açılan kuyularda YAS seviyesi SK-1 numaralı kuyuda 78,40 m, KSK-4 numaralı kuyuda 50,10 m, KSK-5 numaralı kuyuda 15,10 m derinliktedir. Sağ sahilde açılan sondaj kuyularından KSK-8 numaralı kuyuda YAS seviyesi 36,67 m, KSK-9 numaralı kuyuda 41,52 m derinliktedir. Buna göre yamaçlar Soğanlı çayını beslemektedir. Andıraz barajı bent yerinde bulunan birimlerin su tutma yönünden iyileştirilmesi amacıyla perde enjeksiyonu yapılması gerekmektedir. Perde enjeksiyonu derinliği her iki sahilde YAS seviyesinin altına inecek şekilde projelendirilmiştir. Buna göre sol sahilde üst kotlarda 50,00 m, alt kotlarda 60,00 m talvegde alüvyon kaldırıldıktan sonra 60,00 m, sağ sahilde 60,00 m derine inecek şekilde perde enjeksiyon yapılması uygun olacaktır. Perde enjeksiyonun 2,50 m memba ve mansabında 10 m derinlikte tek sıra kapak enjeksiyonu yapılacaktır. IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi Baraj yerinin duraylılığı Baraj yerinde temel kayayı oluşturan diyoritlerin üst seviyeleri atmosfer etkisi ile altere olmuş, killi, çakıllı, bloklu yamaç molozu niteliğindedir. Yamaç molozu genel olarak 1-3 m kalınlıktadır. Ancak sol sahil memba eteği yakınında yamaç molozu kalınlığı daha fazladır. Ayrıca sol sahilin talvege yakın kısımda açılan KSK-5 numaralı sondaj kuyusunda 9,00 m yamaç molozu kesilmiştir. Yamaç molozları sıyırma kazısı ile kaldırılacaktır. Baraj yeri yamaçlarında sıyırma kazıları 3-5 m olacaktır. Yersel olarak yamaç molozunun daha kalın olduğu bölgelerde sıyırma kazısı derinliği artacaktır. Talvegde Soğanlı çayında 46,50 m kalınlıkta alüvyon bulunmaktadır. Açılan sondaj kuyularında yapılan SPT deney sonuçlarına göre (ASK-205) alüvyonun taşıma gücü en az 3 kg/cm 2 bulunmuştur. KSK-6 numaralı kuyuda yapılan SPT deneylerinin tamamında şahmerdan ikilemiştir. Memba batardosu yerinde açılan KSK-13 numaralı kuyuda alüvyonda pressiyometre deneyi yapılmıştır. Pressiyometre deney sonucuna göre (proje yükü 7 kg/cm 2 alınmıştır) alüvyonun taşıma gücü 3,12 kg/cm 2 bulunmuştur. SPT deneyleri ve pressiyometre deney sonucuna göre alüvyonun taşıma gücü en az 3 kg/cm 2 alınabilecektir. SSB gövde altında alüvyon tamamen kaldırılacaktır. Talvegde kil çekirdek altında alüvyon kazısından sonra ana kayada 2,00 m kazı yapılması yeterli olacaktır. Andıraz baraj yerinde SSB gövde yapılacak kazı sonrası ana kaya üzerine oturtulacaktır. Diyoritler üzerinde bent yerinde açılan KSK-4, KSK-5, KSK-8 numaralı sondaj kuyularında zeminin taşıma gücünü ve baraj yükü altında olabilecek oturma miktarlarının belirlenmesi amacıyla pressiyometre deneyi yapılmıştır. Ayrıca alınan karotlar üzerinde taşıma gücünü ve yük altında oturma miktarını öğrenmek amacıyla laboratuvar deneyleri yapılmıştır. Pressiyometyre deney sonuçlarına göre; KSK-4 numaralı kuyuda taşıma gücü 29,63 kg/cm 2 oturma miktarı 0,9 cm, KSK-5 numaralı kuyuda taşıma gücü 31,41 kg/cm 2 oturma miktarı 2,6 cm, KSK-8 numaralı kuyuda taşıma gücü 30,98 kg/cm 2 oturma miktarı 3,2 cm olarak hesaplanmıştır. Karot örnekleri üzerinde yapılan laboratuar deneylerinden elde edilen sonuçlara göre Andıraz baraj yerinde temel kayayı oluşturan diyoritlerin doğal birim hacim ağırlıkları ortalama 25,55 kn/m 3, ortalama tek eksenli basınç dayanımları 496 kg/cm 2 (en düşük 205 kg/cm 2, en yüksek 732 kg/cm 2 ), diyoritlerin ortalama kohezyonu 87,1 kgf/cm 2, içsel sürtünme açısı ortalama 460 olarak alınabilecektir. 39

56 Andıraz baraj yerinde açılan temel sondaj kuyularında alınan karotların ortalama RQD değerleri dikkate alındığında diyoritlerin orta-zayıf kaya sınıfında olduğu belirlenmiştir. Diyoritlerin ortalama tek eksenli basınç dayanımı 496 kg/cm 2 dir. RQD % lerine göre diyoritlerin taşıma gücünün % 90 oranında indirgeme katsayısı uygulanarak en az 50 kg/cm 2 olarak alınabileceği hesaplanmıştır. Andıraz barajı gövdesinin SSB tipinde olması açılan sondaj kuyularına göre genellikte ilk kısımlarının çok çatlaklı ve parçalı olması (karot ve RQD % sinin düşüklüğü) göz önüne alındığında tüm gövde altının 5,00 derinlikte ve 3,00 m şaşırtmalı konsolidasyon enjeksiyonu yapılması uygun olacaktır. Bu şekilde perde enjeksiyonu, 2 sıra 10,00 m derinlikte kapak enjeksiyonu ve konsolidasyon enjeksiyonu yapımından sonra diyoritlerde duraylılık ve taşıma gücü yönünden sorun olmayacaktır. IV Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır), Andıraz Barajı göl alanının büyük bölümünde kumtaşı, kiltaşı, silttaşı, kumlu kireçtaşı, radyolarit, çamurtaşı, tüf ve kalsitürbidit ardalanmasından oluşan Kretase yaşlı filişler (Susuz formasyonu), aksa yakın bölgede ise diyoritler ile bunların üzerinde yersel olarak Jura yaşlı İnaltı formasyonu kireçtaşı ile Emirler formasyonuna ait kireçtaşı, konglomera, çamurtaşı ve kumtaşı bulunmaktadır. Susuz formasyonunda genel olarak kumtaşı-çamurtaşı-kiltaşı hakimdir. Kumtaşları sarımsıyeşilimsi boz renkli, ince-orta katmanlı, ince-orta-kalın tanelidir. Kiltaşı, kumlu kireçtaşı ve killi kireçtaşı sarımsı-yeşilimsi boz renkli, ince tabakalı yer yer laminalıdır. Radyolarit ve çamurtaşı kırmızı bordo renkli laminalı, konglomeralar sert sıkı, orta-kalın-çok kalın tabakalı çakılları blok boyutuna ulaşabilen özelliktedir. Genelde yatay veya yataya yakın eğimli, yer yer de çok kıvrımlı ve eklemli olan bu birimlerden kiltaşı, silttaşı ve çamurtaşı seviyelerinde suya doygun hale gelince kaymalar oluşmaktadır. Göl alanının her iki sahilinde çok büyük kütle hareketleri görülmektedir. Bu birimler üzerinde dere yataklarında alüvyon, yan derelerin Soğanlı çayına bağlandığı bölgelerde birikinti konisi ve yamaçlarda değişik yayılım ve kalınlıkta yamaç molozu oluşumu görülmektedir. Diyoritler gövdeye yakın bölgede göl alanında yer alırlar. Bu birimler üzerinde genel olarak maksimum su kotu üzerinde kireçtaşı, konglomera, silttaşı ve kumtaşından oluşan Emirler formasyonu bulunmaktadır. Andıraz barajı göl alanında yayılım gösteren Kretase yaşlı Susuz formasyonu üyesi filişler kumtaşı, kiltaşı, silttaşı, kumlu kireçtaşı, radyolarit, çamurtaşı, tüf ve kalsitürbiditlerden oluşmaktadır. Bu birimler genel olarak geçirimsizdir. Aksa yakın bölgede bulunan kireçtaşları karstik ve geçirimli olmakla birlikte su ile çok az yerde temas etmeleri, yatay ve düşey yönde diyoritlerle sınırlandırılmış olmaları nedeniyle su tutma yönünden sorun doğurmayacaklardır. Diyoritler genel olarak geçirimsizdir. Aks yerinde dere yatağında bulunan alüvyon SSB gövde altında tamamen kaldırılacaktır. Bent yerinde alüvyon kaldırıldıktan sonra yapılacak perde enjeksiyonu ile de temel kayası olan diyoritlerin geçirimli olan kısımları geçirimsiz hale gelecektir. Bu şekilde memba mansap yönünde su kaçağı olmayacaktır. Baraj göl alanına yakın bölgede daha düşük kotta bir vadi yoktur. Andıraz barajı göl alanı su tutma yönünden sorunsuzdur. Andıraz barajı göl alanında Susuz formasyonu üyesi kiltaşı, silttaşı ve çamurtaşı, Andıraz granitlerine ait diyoritler ve Emirler formasyonu üyesi kireçtaşı, konglomera, silttaşı ve kumtaşı yer almaktadır. 40

57 Göl alanının büyük bölümünde yüzeylenen Susuz formasyonu üyesi kiltaşı, silttaşı ve çamurtaşı seviyeleri genel olarak orta-zayıf dayanımlıdır. Bu birim üzerinde oluşmuş çok sayıda büyük heyelan vardır. Diyoritler duraylı ve yüksek dayanımlıdır. Kireçtaşı ve konglomeraları duraylılık yönünden sorunsuzdur. Susuz formasyonu üyesi kiltaşı, silttaşı ve çamurtaşı seviyeleri orta-zayıf dayanımlıdır. Genel yapı olarak yatay-yataya yakın tabakalı olan bu birimler yersel olarak tektonizmadan etkilenerek aşırı kıvrımlı yapı gösterirler. Sahada belirlenmiş büyük boyutlu eğim atımlı faylar vardır. Bu faylara bağlı olarak düşen bloklarda çok büyük heyelanlanmalar görülmektedir. Sol sahilde Yaylatepe (Andaboru) mevkiinde, sağ sahilde Öte mahalle ve Bahçecik (Andıraz) yerleşim yeri yakınlarında gelişmiş heyelanlar bulunmaktadır. Şekil 8: Kiltaşı, Kumtaşı ve Çamurtaşı (Susuz Formasyonu) Planlama aşamasında yapılan çalışmalarda Yaylatepe köyünün 500 m Kuzeyinde ve m Kuzeydoğusunda bu formasyon içerisinde gelişmiş m boyda ve m genişlikte heyelanların oluştuğu, kaymanın genel olarak yüzey akması şeklide olduğu ve maksimum su kotunun üstünde yer alan bu heyelanların yeraltısuyunun değişimine bağlı olarak yavaş akma şeklinde gelişim gösterdiği vurgulanmıştır. Heyelanların tabakalanma ve eğim yönü bağlı olarak oluştuğu ve en kötü şartlarda m 3 malzemenin baraj gölüne geleceği tahmin edilmiştir. Kati proje aşamasında yapılan çalışmalarda Yaylatepe heyelanının planlama aşamasında düşünülenden çok daha büyük boyutlarda olduğu belirlenmiştir. Yaklaşık olarak m kotundan başlayan hareket 560 m kotlarında akmakta olan Soğanlı çayına kadar m lik bir mesafede devam etmektedir. Yatay yönde ise yaklaşık m genişliktedir. Bu kütle mevcut durumda hareketini tamamlamış ve duraylılığını kazanmıştır. Ancak ana kütle üzerinde halen aktif olarak hareketini devam ettiren kısımlar bulunmaktadır. Bu kısımlarda yamaç boyunca ters eğimler, heyelan gölleri, tepecikler oluşmuştur. 41

58 Aktif heyelanlar genel olarak Yaylatepe Köyü alt kotlarından geniş olarak başlamakta Soğanlı çayına doğru daralarak devam etmektedir. Genel olarak az eğimli yumuşak bir topoğrafya gösteren Yaylatepe heyelanı Soğanlı çayı kenarında oldukça dik bir eğimdedir. Aktif heyelanlar dere kotuna kadar inmektedir. Hareketleri de oldukça yavaştır. Bu heyelanlar üzerinde 7 adet temel sondaj kuyusu açılmış ve 2 adedine inklinometre ölçümü amacıyla borular yerleştirilmiştir. Açılan sondaj kuyularında en derin 70,00 m ye inilmiştir. Sondaj karotlarının incelenmesi sonucunda bölgede ana kayayı oluşturan Susuz formasyonuna ait kiltaşı, kumtaşı ve çamurtaşının orijinal yapısını kaybettiği, siyah renkte yer yer aşırı killeşmiş bir birime dönüştüğü gözlenmiştir. Kiltaşı, kumtaşı ve çamurtaşlarında oluşan bu bozuşmanın çok daha fazla derinlere kadar devam ettiği kanısına varılmıştır. Yine karotların incelenmesinde aktif olan bölgelerde kayma dairesinin genel olarak m derinlikte geliştiği gözlenmiştir. İnklinometre konulan HSK-1 ve HSK-4 numaralı kuyularda ölçümler devam etmektedir. İnklinometre ile değerlendirme yapılabilmesi için zaman bağlı ölçümler gerekmektedir. Ölçümler DSİ 23. Bölge Müdürlüğü (Kastamonu) tarafından yürütülmektedir. Rapor hazırlanması sürecine kadar yapılan ölçümlere göre Yaylatepe heyelanı aktiftir ve hareketini devam ettirmektedir. Elde edilen grafik incelendiğinde Yaylatepe heyelan bölgesinde yaklaşık 23 m lerde hareket olduğu görülmektedir. Şekil 9: Yaylatepe heyelanı 42

59 Şekil 10: Yaylatepe Aktif Heyelanları Üzerinde Oluşmuş Heyelan Gölü Şekil 11: Yaylatepe Heyelan Bölgesinde Oluşmuş Kabarmalar 43

60 Yaylatepe heyelan bölgesinin hemen karşısında, sağ sahilde Ötemahalle heyelanı yer almaktadır. Bu heyelan Ötemahalle yerleşim yerinin üstünden yaklaşık m kotundan başlamakta ve Soğanlı çayı yatağında 560 m kotlarına kadar devam etmektedir. Heyelan, yatay yönde m genişlikte ve m kotundan Soğanlı Çayına kadar m uzanımlıdır. Bu heyelanın daha alt kotlarında Soğanlı Çayı yan kolu olan Ova çayına doğru gelişmiş bir heyelan vardır. Bu heyelan 825 m kotlarından başlamakta ve düşey yönde 700 m, yatay yönde ise 600 m boyutlarındadır. Bu heyelanlar sahayı GD-KB yönünde verevine kesen eğim atımlı fayın düşen bloğu üzerinde gelişmiştir. Ötemahalle heyelan bölgesinde yukarıda tanımlanan heyelanlar arasında doğu-batı uzanımlı eğim atımlı faya bağlı düşme görülmektedir. Bu kaymalar mevcut halde duraylılığını tamamen kazanmıştır. Baraj yeri sağ sahilinde baraj yerine yakın bölgede Bahçecik (Andıraz) yerleşim yerinin yakınında gelişmiş heyelanlar yer almaktadır. Bahçecik heyelanı çok üst kotlardan başlamakta ve Soğanlı çayı yatağına kadar uzanmaktadır. Bahçecik heyelanı üst kotlardan geçen ve sahayı GB- KD yönünde kat eden eğim atımlı fay ile GD-KB yönünde uzanan ve Ötemahalle heyelanının da oluşumuna sebep olan eğim atımlı fayların kesişim bölgesinde gelişmiştir. Bu heyelan nedeniyle Bahçecik (Andıraz) köy yerleşim yeri afet bölgesi kabul edilmiş ve daha üst kotlarda sağlam bir bölgeye taşınmıştır. Bahçecik yerleşim yerinin doğusunda ve batısında 2 ayrı heyelan bölgesi bulunmaktadır. Bu heyelanlar halen aktif durumdadır. Özellikle Bahçecik Köyü batısında yer alan heyelan yağışlı mevsimlerde gözle görülür hızda hareket etmektedir. + - Şekil 12: Ötemahalle Heyelanları 44

61 Şekil 13: Bahçecik Heyelanları Andıraz barajı göl alanında yer alan heyelanlar çok büyük boyutludur. Yaylatepe heyelan bölgesinde ana kütle duraylılığını kazanmış, ancak üzerinde aktif olan çok sayıda ve ana kütleye nazaran küçük boyutlu heyelan vardır. Aktif heyelanların hareketi çok yavaştır. Ötemahalle heyelanları mevcut halde duraylıdır. Bahçecik heyelanları halen aktiftir. Bu heyelanlardan Yaylatepe ve Ötemahalle heyelanları Soğanlı Çayı yatağında oldukça dik şevler oluşturmaktadır. Bahçecik heyelanı topuk bölgesinde eğim çok azdır ve Soğanlı çayı yatağı bağlantısında yan derenin oluşturduğu birikinti konisi vardır. Andıraz barajı göl alanında su tutulmasından sonra yukarıda anlatılan heyelanların hepsinin topuk bölgesi su ile temas edecektir. Bu bölgede mevcut halde dahi ufak boyutlu kaymalar görülmektedir. Baraj göl alanında suyun yükselip alçalmasına bağlı olarak heyelanların topuğunu oluşturan malzemelerde taşınma meydana gelecektir. 45

62 Şekil 14: Yaylatepe Heyelanı Topuk Bölgesinde Oluşan Akmalar Baraj göl alanında yer alan heyelanların göl alanında su birikmesine bağlı olarak davranışları kısa dönem ve uzun dönem olarak iki aşamada değerlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca aktif heyelanların ve duraylılığını kazanmış heyelanların davranışları farklı olarak incelenecektir. Aktif heyelanlarda kısa dönemde hareket zaman içerisinde hızlanacaktır. Topuk bölgesinde oluşacak su hareketine bağlı malzeme boşalımı ve boşluk suyu basıncının artışı ile zamana bağlı olarak akış hızı da artacaktır. Mevcut halde duraylı olan heyelan kütlelerinin de uzun zamanda su hareketine bağlı olarak malzeme akışı sonucu topuk bölgelerinde zayıflama ile tekrar harekete başlamaları söz konusu olabilecektir. Aktif heyelanlarda olacak akmalar ilk etapta yük boşalmasına sebep olacak, hareketi hızlandıracak ancak zaman içerisinde topuk bölgesine takviye etkisi yapacaktır. Aktif heyelanların hareketlerinin artması ve tüm heyelan topunun su ile teması, malzeme taşınması gibi etkenlerle duraylı olan ana kütle heyelanlarının da tekrar aktivitelerini kazanmaları söz konusu olabilecektir. Andıraz Barajı göl alanındaki heyelanlarla ilgili detay bilgi ayrıca Kastamonu Andıraz Barajı ve HES Proje Yapımı Baraj Gövde Tipi Önerisi Teknik Gerekçe Raporu nda verilmiştir. Bu rapora göre Andıraz baraj gölü çevresinde dört ayrı paleo-heyelan bölgesi eteklerinde Soğanlı çayının 560 m kotundaki yatak tabanından itibaren 2(Y)/1(D) şev eğiminin oluşacağı öngörülmüş ve bu eğimin oluştuğu bölgede yaklaşık 250 m derinliğinde (genişliğinde) dört ayrı heyelan oluşacağı yaklaşım ile Andıraz barajı göl alanı çevresinde oluşabilecek heyelanlar nedeniyle göl alanına gelecek malzeme miktarı m 3 olarak hesaplanmıştır. Gelecek malzeme sonucu göl alanında yaklaşık 12 m yükseklikte dalga oluşabileceği bulunmuştur. 46

63 Andıraz baraj gölü her iki sahilinde yer alan büyük boyutlu heyelanların hepsinin üzerinde de yerleşim yerleri mevcuttur. Yaylatepe, Ötemahalle ve Bahçecik heyelan bölgelerinin zaman içerisinde harekete geçmesi ile bu yerleşim yerleri de etkilenebileceklerdir. Andıraz Barajı gölalanı duraylılık yönünden sorunludur. IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli, Proje sahası ülkemizin deprem üreten en büyük kırık olan Kuzey Anadolu Fay Zonuna (KAFZ) km mesafede bulunmaktadır. Saha Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasına göre 1. Derece deprem bölgesi içerisinde yer almaktadır. Proje konusu baraj sahasında deprem tehlikesinin belirlenmesinde göz önünde bulundurulması gereken en önemli deprem kaynağı, bu sahanın yaklaşık 10 km güneygüneydoğusundan geçen ve bu bölgede batıgüneybatı-doğukuzeydoğu yönünde uzanan Kuzey Anadolu Fay Zonu dur. Burada doğrultu-atımlı fay segmentlerinin ortalama atım hızının yılda mm aralığında olduğu GPS ölçümleri ile tesbit edilmiştir(barka ve diğ., 2000; Provost ve diğ. 2003). Bu ölçümler jeolojik gözlemlerle de doğrulanmıştır(ferrari ve diğ., 2002). Sahaya yakın KAFZ segmentleri üzerinde aletsel dönemde gerçekleşen yıkıcı depremler göz önüne alındığında, sahanın doğusundaki segmentler üzerinde gerçekleşen 1943 Tosya depremini (Mw7.6, 280 km yüzey kırığı), sahanın batısında yer alan 1944 Bolu-Gerede depremi (Mw6.8, UDİM, 2010) takip etmiştir(barka, 1996) depremi KAFZ ın Andıraz Barajına yakın bir noktası ve Abant gölü arasında 65 km uzunluğunda bir kırılmaya sebep olmuştur. Bu hasar verici depremi 1951 Kurşunlu (Mw6.6, UDİM, 2010) takip etmiştir(barka, 1996). Ayrıca KAFZ üzerinde kümelenen deprem merkezleri haricinde, çalışma sahasının çevresinde nispeten küçük magnitüde sahip depremlerin belirgin diri fayların haritalanmadığı sahalarda kaydedildiğini de göstermektedir. Bu durum, deprem tehlikesinde asıl rol oynayan ve literatürde detaylı şekilde çalışılmış diri fay zonları haricinde, daha belirsiz sismik kaynakların yaratabileceği depremlerin olasılığına işaret etmektedir. Deprem tehlikesi hesabında bu belirsizlik arka plan deprem kaynağı ile modellenebilir(mcguire, 2004). Şekil 15: Diri Fay Haritası 47

64 Proje alanına ait deprem haritası Ek-5 te Diri Fay Haritası Ek-26 da sunulmuştur. IV Jeolojik-Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri), Söz konusu proje kapsamında hazırlanan Kastamonu-Andıraz Barajı ve HES Proje Yapımı Mühendislik Jeolojisi Raporu Ek-18 de sunulmuştur. IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri), Baraj yerinde yeraltısuyu durumunu ve seviye değişimini belirlemek amacı ile sondajlarda yeraltısuyu seviyesi ölçümleri yapılması için kuyuların bitirilmesinden sonra kuyulara rasat borusu indirilerek yeraltısuyu ölçümleri yapılmış ve sonuçlar aşağıda Tablo-15 ve Tablo-16 de verilmiştir. Andıraz barajı göl alanında yayılım gösteren Kretase yaşlı Susuz formasyonu üyesi filişler kumtaşı, kiltaşı, silttaşı, kumlu kireçtaşı, radyolarit, çamurtaşı, tüf ve kalsitürbiditlerden oluşmaktadır. Bu birimler genel olarak geçirimsizdir. Aksa yakın bölgede bulunan kireçtaşları karstik ve geçirimli olmakla birlikte su ile çok az yerde temas etmeleri, yatay ve düşey yönde diyoritlerle sınırlandırılmış olmaları nedeniyle su tutma yönünden sorun doğurmayacaklardır. Diyoritler genel olarak geçirimsizdir. Aks yerinde dere yatağında bulunan alüvyon SSB gövde altında tamamen kaldırılacaktır. Bent yerinde alüvyon kaldırıldıktan sonra yapılacak perde enjeksiyonu ile de temel kayası olan diyoritlerin geçirimli olan kısımları geçirimsiz hale gelecektir. Bu şekilde memba mansap yönünde su kaçağı olmayacaktır. Baraj göl alanına yakın bölgede daha düşük kotta bir vadi yoktur. Andıraz barajı göl alanı su tutma yönünden sorunsuzdur. 48

65 Tablo 15: Önceki Aşamalarda Açılmış Sondaj Kuyuları Sondaj No Yeri ZeminKotu (m) Sondaj Derinliği (m) YAS derinliği (m) YASS Kotu (m) SK-1 Bent yeri sol sahil 670, ,40 591,60 SK-2 Bent yeri sol sahil 620,00 80,00 59,69 560,31 SK-3 Baraj aksı talveg 556, ,50 549,50 SK-4 Baraj aksı; talveg 555, ,33 551,67 SK-5 Baraj aksı; talveg 555,50 70,00 2,79 547,71 SK-6 Bent yeri sağ sahil 620,00 80,00 35,17 584,83 SK-7 Bent yeri sağ sahil 670,00 80,80 48,74 621,26 SK-8 sol sahil memba 636,00 40,00 25,49 610,51 SK-9 Göl alanı sağ sahil 740,00 90,00 89,40 650,70 SK-10 talveg memba 556,00 60,00 56,75 499,25 SK-11 talveg mansap 552,90 60,00 59,20 493,80 ASK-201 Dolusavak enerji kırıcı h. 557,50 30,00 4,15 553,10 PSK-201 Dolusavak enerji kırıcı h. 553,00 30,00 3,00 550,00 ASK-202 sağ sahil derivasyon tün. 615,00 30,00 28,00 587,00 ASK-203 Enerji tüneli 625,00 50,00 25,10 599,90 ASK-204 Santral yeri 564,00 40,00 13,90 550,10 PSK-204 Santral yeri 563,50 40,00 5,20 558,30 ASK-205 Baraj ekseni 556,50 80,00 3,20 553,30 ASK-206 Sağ sahil mansap 589,30 40,00 22,00 567,30 ASK-206/A Derivasyon tünel çıkışı 590,40 50,00 39,32 550,78 ASK-207 Bent yeri memba talveg 556,00 50,00 2,40 553,60 ASK-208 Derivasyon tünel girişi 585,00 30,00 19,30 565,70 ASK-209 Dolusavak 665,00 40,00 30,00 635,00 ASK-210 Santral yanı 554,80 22,50 9,43 545,37 ASK-211 Mansap batardosu 555,10 50,20 3,05 552,05 ASK-214 Derivasyon tüneli 610,00 55,00 38,00 572,00 Tablo 16: Kati Proje Aşamasında Açılan Sondaj Kuyuları Sondaj No Yeri Zemin Kotu (m) Sondaj Derinliği (m) YAS derinliği (m) YAS Kotu (m) KSK-1 Baraj yeri sol sahili 766,54 100,00 yok yok KSK-2 Baraj yeri sol sahili 744,74 76,00 yok yok KSK-3 Baraj yeri sol sahili 703,98 60,00 43,25 660,73 KSK-4 Baraj yeri sol sahili 643,95 100,00 50,10 593,85 KSK-5 Baraj yeri sol sahili 569,88 90,00 15,10 554,78 KSK-6 Baraj yeri talveg 557,47 100,00 2,40 555,07 KSK-7 Baraj yeri talveg 557,67 100,00 2,16 555,51 KSK-8 Baraj yeri sağ sahili 623,66 100,00 36,67 586,99 KSK-9 Baraj yeri sağ sahili 652,97 100,00 41,52 611,45 KSK-10 Derivasyon tünel güzergahı 603,41 50,00 22,72 580,60 KSK-11 Dolusavak sıçratma eşiği 557,58 40,00 22,72 534,86 KSK-12 Sol sahil 596,21 40,00 yok yok KSK-13 Memba batardosu yeri 558,39 60,00 1,87 556,52 KSK-14 HES santral yeri 571,47 20,00 13,50 557,97 KSK-15 HES santral yeri 566,80 30,00 12,90 553,90 HSK-1 Yaylatepe heyelan bölgesi 835,00 40,00 19,50 815,50 HSK-2 Yaylatepe heyelan bölgesi 840,00 70,00 3,95 836,05 HSK-3 Yaylatepe heyelan bölgesi 850,00 50,00 8,20 841,80 HSK-4 Yaylatepe heyelan bölgesi 875,00 40,00 3,75 871,25 HSK-4/A Yaylatepe heyelan bölgesi 875,00 40,00 3,75 871,25 HSK-5 Yaylatepe heyelan bölgesi 720,00 55,00 14,70 705,30 HSK-7 Yaylatepe heyelan bölgesi 737,00 50,00 18,26 718,74 49

66 IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan, akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, debisi ve mevsimlik değişimleri, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyeli, taşkınlar, su toplama havzası, oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı kullanımları ve ekosistemleri), Andıraz Barajı nın su kaynağını Filyos Çayı nın önemli kollarından birisi olan Soğanlı Çayı oluşturur. Soğanlı Çayı nın yıllık maksimum debisi Nisan ayında 105 m 3 /s, en düşük debisi ise Ağustos ayında 5 m 3 /s olarak ölçülmüştür. Yenice Çayı nın yukarı kısımlarını oluşturan Soğanlı Çayı oldukça uzun bir koldur. Daha yukarılarda Gerede Çayı ve Çerkeş Deresi nin birleşmesiyle oluşur. Soğanlı Çayı, Filyos Çayı havzasının güney sırtlarındaki yan derelerden doğar. İki büyük yandere olan Ulusu Deresi ve Suçatı Deresi birleştikten sonra derenin adı Gerede Çayı olmaktadır. Batı-doğu doğrultusunda bir süre akan Gerede Çayı, doğu- batı yönünden gelen Çerkeş Deresi ni de aldıktan sonra yine Gerede Çayı adıyla bir süre daha doğuya akar. Bayramören ve Boyalı kasabaları arasında bir eğri çizerek batıya yönelir. Proje alanında Soğanlı Çayı adını alır. Bir süre böyle aktıktan sonra Yenice Irmağı na kavuşur ve Karabük il merkezinde Araç Çayı ile birleşir. Soğanlı Çayı üzerinde bulunan Andıraz Barajı proje alanını temsil eden akım gözlem istasyonu (AGİ) 1314 no lu AGi dir. Andıraz Barajı nın yağış alanı 76.5 km 2 dir. Proje alanının ortalama yıllık toplam akımı hm 3 tür no lu AGİ de yapılan su kalitesi gözlem sonuçlarına göre su kalitesi C2S1 sınıfındadır. Soğanlı Çayı mevcut su kalitesinin baraj yapılarına olumsuz yönde herhangi bir etkisi olmayacaktır. Andıraz Barajı nın yapılmasıyla Soğanlı Çayı ndan enerji üretilecektir. Baraj sulama amaçlı değildir. Proje alanı civarında bulunan Gerede, Bayramören, Çerkeş, Eskipazar gibi yerleşim yerleri, mevcut durumda su temin edilen derin kuyuların ve mevcut yeraltı su kaynaklarından çekilen suyun kapasitelerinin artırılmasıyla gelecekteki içmesuyu ihtiyaçlarını karşılamayı planlamaktadır. Bundan başka, Andıraz Barajı nın yaklaşık 90 km akış yukarısında, Gerede yakınlarında yer alan mutasavver projelerden Işıklı regülatörü ile Gerede Çayı ndan, Ankara Su Temini Projesi kapsamında işletmede bulunan Çamlıdere Barajı na su aktarılması planlanmaktadır. Proje alanında içsular konumunda bulunan Soğanlı çayında bulunan canlı türleri gerek gözlemle, gerekse literatür çalışmalarıyla ve yerli halktan dinlenerek tespit edilmiştir. Bunlar memeli, sürüngen ve amfibia faunalarına ait türleri içermektedir. Örnek olarak, yaşamları büyük oranda suya bağlı olan memeli türleri Neomys schelkovnikovi (Su Sivrifaresi), Neomys anomalus (Sivriburunlu Bataklık Faresi), Arvicola terresths (Su Sıçanı), Lutra lutra (Su Samuru), gene yaşamları suya bağlı olan sürüngen türleri Emys orbicularis (Benekli Kaplumbağa), Natrix natrix persa (Yarısucul Yılan), Natrix tessellata tessellata (Suyılanı) ve amfibia türleri Tritums vittatus (Bantlı Taraklı Semender), Triturus karelini (Pürtüklü Semender), Rana ridibunda (Yeşil Kurbağa) Soğanlı çayında bulunan canlı türlerini oluşturmaktadır. 50

67 IV.2.5. Kurulacak barajın su toplama havzası ile ilgili, Soğanlı Çayı na ilişkin en az 10 yıllık aylık maksimum, aylık minimum ve aylık ortalama akım değerlerinin m 3 /sn olarak verilmesi, akım gözlem istasyonları, verilerin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, Söz konusu proje kapsamında D.S.İ. Genel Müdürlüğü, 23. Bölge Müdürlüğü tarafından verilen onaylı akım değerleri Ek-19 da sunulmuştur. IV.2.6. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu derenin bir göl ekosistemini ya da herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, içme suyu kaynaklarına mesafeleri, söz konusu dereden içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, Andıraz Barajı nın yapılmasıyla Soğanlı Çayı ndan enerji üretilecektir. Baraj sulama amaçlı değildir. Proje alanı civarında bulunan Gerede, Bayramören, Çerkeş, Eskipazar gibi yerleşim yerleri, mevcut durumda su temin edilen derin kuyuların ve mevcut yeraltı su kaynaklarından çekilen suyun kapasitelerinin artırılmasıyla gelecekteki içmesuyu ihtiyaçlarını karşılamayı planlamaktadır. Bundan başka, Andıraz Barajı nın yaklaşık 90 km akış yukarısında, Gerede yakınlarında yer alan mutasavver projelerden Işıklı regülatörü ile Gerede Çayı ndan, Ankara Su Temini Projesi kapsamında işletmede bulunan Çamlıdere Barajı na su aktarılması planlanmaktadır. IV.2.7. İç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), Proje alanında içsular konumunda bulunan Soğanlı çayında bulunan canlı türleri gerek gözlemle, gerekse literatür çalışmalarıyla ve yerli halktan dinlenerek tespit edilmiştir. Bunlar memeli, sürüngen ve amfibia faunalarına ait türleri içermektedir. Örnek olarak, yaşamları büyük oranda suya bağlı olan memeli türleri Neomys schelkovnikovi (Su Sivrifaresi), Neomys anomalus (Sivriburunlu Bataklık Faresi), Arvicola terresths (Su Sıçanı), Lutra lutra (Su Samuru), gene yaşamları suya bağlı olan sürüngen türleri Emys orbicularis (Benekli Kaplumbağa), Natrix natrix persa (Yarısucul Yılan), Natrix tessellata tessellata (Suyılanı) ve amfibia türleri Tritums vittatus (Bantlı Taraklı Semender), Triturus karelini (Pürtüklü Semender), Rana ridibunda (Yeşil Kurbağa) Soğanlı çayında bulunan canlı türlerini oluşturmaktadır. Söz konusu proje kapsamında ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları IV Flora ve Fauna kısmında detaylı olarak açıklanmıştır. IV.2.8. Madenler ve fosil yakıt kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), Arazi etütleri sırasında proje alanında ekonomik olarak işletilebilecek herhangi bir maden ocağı ve fosil yakıt kaynağı bulunmamaktadır. 51

68 Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). IV.2.9. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprağın fiziksel ve kimyasal özellikleri, arazi kullanım kabiliyeti sınıflaması, erozyon, toprağın mevcut kullanımı, tabii bitki örtüsü olarak kullanılanlardan mera, çayır vb.), Andıraz Barajı proje sahası, Çankırı ve Kastamonu il sınırı arasında kalmaktadır. Proje alanı ve civarına ait arazi varlığı haritası Ek-7 de sunulmuştur. Saha genelinde hakim toprak, kahverengi kireçli ve kireçsiz orman topraklarıdır. Bu topraklar eğimi % veya üzerinde, sığ (derinliği cm arası), topraklardır. Bu toprakların şimdiki kullanım şekli fundalık ağırlıklı orman arazisi şeklindedir. Proje alanının geneli toprak sığlığı taş, kaya, meyil, erozyon gibi çok şiddetli tehdit faktörüne sahip tarımsal yönden ekonomik olmayan ancak zayıf mera veya orman ağaçlarının dikimine müsait sürüm yapılamayan topraktan oluşmaktadır. Kahverengi Orman Toprakları yüksek kireç içeriğe sahip ana madde üzerinde oluşurlar. Profilleri A (B) C şeklinde olup horizonlar birbirlerine tedricen geçer. A horizonu iyi gelişmiş ve belirgindir. Gözenekli veya granüler bir yapıya sahiptir. Reaksiyonu genellikle kalavi bazen de nötrdür. B horizonlarında renk açık kahve ile kırmızı arasında değişir. Çok az miktarda kil birikmesi olabilir. Horizonun aşağı kısımlarında CaC0 3 bulunur. Baz saturasyonu yüksekten ortaya kadar değişir. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları A (B) C profiline sahip topraklardır. A horizonu iyi teşekkül etmiş gözenekli yapı arzeder. A horizonundaki organik madde genellikle asit karakterli olup mineral kısımdan ayrı veya çok az bir karışma gösterir. B horizonu zayıf teşekkül etmiş kahverengi veya koyu kahverengi granüler veya yuvarlak köşeli blok yapıdadır. Proje sahasının içinde çok küçük oranda olsa bile üçüncü derece önemli tarım arazileri de bulunmaktadır. Bu alanlar tesis edilmiş bağ-bahçe ve özel ürün arazileridir. Proje sahasının bir bölümü de derinliği 90 cm den büyük % eğimli kolüvyal taşlı ve orta derecede su erozyonuna maruz topraklardan oluşmuştur. Bu topraklar, topografya ve yüzey akımına ait şiddetli tahdit faktörlerine sahip olup, şu anda nadassız kuru tarım arazisi olarak değerlendirilmektedir. IV.2.10 Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, özel mahsul plantasyon alanları), sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, Proje sahasının toplam alanı 838 ha dır. Bunun % 1.4 ünü sulu tarım arazileri, % 11.6 sını KTT vasfındaki kuru tarım arazileri kaplamaktadır. Sulu tarım arazilerinin büyüklüğü 12,1 ha, kuru tarım arazileri ise 97 ha dır. 52

69 Yerleşik durumdaki nüfusun faaliyetleri tamamen tarıma dayalıdır. Ancak yapılan üretim tamamen öztüketime yöneliktir. İhtiyaç fazlası ürünler Araç ve Boyalı Bucak merkezlerinde pazarlanmaktadır. Proje alanında herhangi bir özel mahsul plantasyon alanı ve tarımsal gelişim proje alanları bulunmamaktadır. Rezervuar sahasında yer alan ST2 vasfındaki sulu tarım arazilerinde dane fasulye ve sebze tarımı yapılmaktadır. Sebze üretiminde ağırlık domates tarımıdır. KTT vasfındaki kısmen topografya sorunu olan kuru tarım arazilerinde ise, çiftçiler büyük oranda hayvansal üretime dönük hububat tarımı yapmaktadır. Son yıllarda hububat fiyatlarının oldukça düşük seviyelerde oluşu, çiftçilerin bu tarım kolundan elde ettikleri geliri çok düşürmüştür. Son yıllarda hububat ekim maliyeti % 300 artmış iken, hububat fiyatları sadece % 100 artmıştır. Ancak çiftçi yine de kısmen kendi ihtiyacı ve daha çok hayvanların yem ihtiyacı nedeniyle aile işçiliğinden faydalanarak hububat ekimi yapmaktadır. Hububat fiyatlarının bu şekilde maliyeti karşılamaktan uzak bir şekilde devam etmesi durumunda ekim sahaları hızla azalacaktır. Andıraz Baraj gövdesinin yapımında kullanılacak malzemenin temini için açılacak ocaklardan geçirimsiz malzeme alanı, Kayaören (66 ha) ve B (44.5 ha) alanları tarım alanıdır. Bu arazilerin sınıfı kuru taban tarlası olup hububat tarımı yapılmaktadır. IV Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Yaban Hayvanı Yetiştirme Alanları, Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanları, Boğaziçi Kanununa göre koruma altına alınan alanlar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, İçme ve kullanma su kaynakları ile ilgili koruma alanları, Turizm Alan ve Merkezleri ve koruma altına alınmış diğer alanlar), Proje alanı içinde herhangi bir milli park, tabiat parkı, sulak alan, tabiat anıtı, tabiatı koruma alanı, yaban hayatı koruma alanı, yaban hayvanı yetiştirme alanı, boğaziçi kanununa göre koruma altına alman alanlar, biyogenetik rezerv alanları, biyosfer rezervleri, özel çevre koruma bölgeleri, özel koruma alanları, içme ve kullanma su kaynakları ile ilgili koruma alanları, turizm alan ve merkezleri bulunmamaktadır. Projenin etki alanında olmayan, ancak Kastamonu civarında bulunan koruma alanları aşağıda verilmiştir. Projenin etki alanı, bölgenin topoğrafik yapısına bağlı olarak baraj gölü çevresinde 3 km lik bir şerit olarak belirlendiğinden bu alanlar projenin etki sahası dışında kalmaktadır. Ilgaz Dağı Milli Parkı Konumu: Batı Karadeniz Bölgesinde, Çankırı ve Kastamonu İl sınırları içerisinde yer almaktadır. Ulaşım: Milli Park alanına Çankırı-Kastamonu Devlet Karayolu ile ulaşım sağlanmakta olup, saha Kastamonu ya 45 km, Ankara ya 200 km uzaklıktadır. Ilgaz Dağı Milli Parkı nın proje alanına olan uzaklığı yaklaşık olarak kuş uçuşu 50 km dir. Proje etki alanının dışında kalmaktadır. Kaynak Değerleri: Orta Anadolu dan Kuzey Anadolu ya geçiş kuşağında yükselen Ilgaz Dağlık yöresinin arazi yapısı genellikle serpantinler, şistler ve volkanik kayaçlardan meydana gelir. Sahada yer yapısı kadar dağ oluşum hareketleri yönünden de ilgi çekici örnekler bulunmaktadır. Ülkemizin en uzun ve en hareketli kırık hattı olan Kuzey Anadolu Fayı, Ilgaz Dağı nın güney eteklerinden geçer. Ayrıca saha değişik karakterde vadiler sırtlar ve doruklardan meydana gelir, üstün değerde peyzaj güzellikleri sunan jeomorfolojik yapıya sahiptir. Ilgaz Dağının eteklerinden doruklarına doğru gelişen Karaçam (Pinus nigra subsp. pallasiana), Sarıçam (Pinus sylvestris), Göknar (Abies nordmanniana subsp. bommeulleriana) hakim ağaç türlerinden meydana gelen bitki örtüsü, zengin ormanaltı topluluğu ile desteklenmektedir. Bol ve bütün yıl akışlı akarsuları ile zengin bitki örtüsünün oluşturduğu şartlar Karaca, Geyik, Yaban Domuzu, Kurt, Ayı, Tilki gibi yaban hayatı türlerine uygun yaşama ortamı sunmaktadır. 53

70 Milli Parkın diğer önemli bir kaynağı da kış sporları imkanıdır. Ilgaz Dağı nın bu doğal ve rekreasyonel kaynaklan ana kaynak değerlerini oluşturur. Kastamonu-Daday-Ballıdağ Yaban Hayatı Koruma Sahası (100 km Uzaklıktadır): Doğusu: Yalak ve Sarpın dereleri, Kuzeyi: Devrekani çayı, Batısı: Yançatı çayı, Güneyi: Kavakyaylası mevkii, Daday, Azdavay şosesi. Kastamonu-Azdavay-Kartdağı Yaban Hayatı Koruma Sahası (80 km Uzaklıktadır): Doğusu: Dereli tekke çayı, Kuzeyi: Valay çayı, Batısı: Gürleyik çayı, Güneyi: Akçay deresi. Kastamonu-Taşköprü Elekdağı Yaban Hayatı Koruma Sahası (60 km Uzaklıktadır): Doğusu: Yosunlumeşe tepe, Mercimeklik, Sekseksırtı, Batısı: Güvez sırtı, Poyracık orman bekçi kulübesi, Bakacık sırtı, Kayalar sırtı, Güneyi: Düzdağ IV Orman alanları (Ağaç türleri, miktarları(m 2 ), kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere haritası), Yaban Hayatı Koruma Alanı Kastamonu-Daday-Ballıdağ Yaban Hayatı Koruma Sahası (100 km Uzaklıktadır): Doğusu: Yalak ve Sarpın dereleri, Kuzeyi: Devrekani Çayı, Batısı: Yançatı Çayı, Güneyi: Kavakyaylası mevkii, Daday, Azdavay şosesi. Kastamonu-Azdavay-Kartdağı Yaban Hayatı Koruma Sahası (80 km Uzaklıktadır): Doğusu: Dereli tekke çayı, Kuzeyi: Valay çayı, Batısı: Gürleyik çayı, Güneyi: Akçay deresi. Kastamonu-Taşköprü Elekdağı Yaban Hayatı Koruma Sahası (60 km Uzaklıktadır): Doğusu: Yosunlumeşe tepe, Mercimeklik, Sekseksırtı, Batısı: Güvez sırtı, Poyracık orman bekçi kulübesi, Bakacık sırtı, Kayalar sırtı, Güneyi: Düzdağ sırtı, Türbe tepe, Alaçam tepe, Pazaryolu mevkii, taşlıburnu sırtı, Dikmen tepe, Çatalçam tepe, Kuzeyi: Çatalmeşetepe, Kuzaluçtepe, Katmer tepe, Davulçam tepe, Karamemiştepe, Seksek sırtı, Mercimeklik, 54

71 Kastamonu-Tosya Yaban Hayatı Koruma Sahası (80 km Uzaklıktadır): Kastamonu-Çankırı-llgazdağı Yaban Hayatı Koruma Sahası (40 km Uzaklıktadır): Doğusu: Çeştepe, Kayaarkası tepe, Ekmek tepe, Enbio tepe, Batısı: Avlağın tepe, Sinektepe, Sulatançukuru tepe, Sarıkaya tepe, Haramandüzütepe, Ballıoluk tepe, Güneyi: Çeştepe, Büyükhacettepe, Taşlıksırtı tepe, Ziyaret tepe, Taşpınar tepe, Yurdun tepe, Emirgazi tepe, Ayvalığın tepe, Gökyar tepesi, Embiyo tepesi. Av Yasak Sahası Kastamonu-Tosya ve Kastamonu İhsangazi Av Yasak Sahası (80 km Uzaklıktadır): Doğusu: Zincirlikuyu-Çaybaşı yolu Batısı: Kastamonu yolu Kuzeyi: Çeltikçi köyü yolu Güneyi: E-80 Karayolu. Andıraz Barajı toplam rezervuar alanı 838 ha olup bu alanın 326 ha lık kısmı orman alanıdır. Barajın, sağ sahili içinde; Boyalı-Çerçiovası bölümüne kadar olan kısım Araç Orman İşletme Müdürlüğü (2. Kısım), Çerçiovası ndan baraj aks yerine kadar olan kısmı Araç-Samatlar Orman İşletme Müdürlüğü ne bağlı (1. Kısım) orman sahaları bulunmaktadır. Soğanlı Çayı nın sol sahilinde ise Çankırı-llgaz Orman İşletme Müdürlüğü ne (3. Kısım) bağlı orman sahaları bulunmaktadır. Kısım Orman Sahası: 156 ha Kısım Orman Sahası: 7 ha Kısım Orman Sahası: Ilgaz Orman İşletme Müdürlüğü nden bilgi alınmamasına rağmen sağ sahil büyüklüğünde olup miktar ve türler bakımından benzerlik göstermektedir. Yaklaşık 163 ha Kısım Orman Sahası bulunmaktadır Birinci kısım tamamen yakacak (baltalık) özelliği göstermektedir. Orman kapalılığı % 0-10 civarındadır. 2. kısımla birlikte 3. kısım Orman alanları hem yakacak (baltalık) hem de yapacak (az kapalı orman) özelliğinde olup bu alanların kapalılığı % civarındadır. Rezervuar alanındaki orman varlığı kesintili olarak daha çok vadi yamaçlarında ve eğimin yüksek olduğu yerlerde toplanmıştır. Rezervuar alanında yayılış gösteren ağaç türleri raporun flora kısmında etraflıca incelenmiştir. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla alandan uzaklaştırılacak ağaçlar Orman Bölge Müdürlüğü yetkililerince tespit edilecektir. Ağaçların kesilmesi Orman Genel Müdürlüğü yetkisindedir. Bunun için DSİ Genel Müdürlüğü ÇED Olumlu Belgesi alındıktan sonra Orman Genel Müdürlüğü nden izin irtifa hakkı alacaktır. Ağaçların kesimi ve köklerin temizlenmesi DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından, Orman Bölge Müdürlüğü nün denetiminde yapılacaktır. Rezervuar alanında bulunan diğer ağaç türleri ise meyve ağaçları, Ceviz ağaçları (Juglans regia), Kavak (Populus sp.) ve Söğüt (Salix sp.) ağaçlarıdır. Meyve ağaçları ağırlıklı olarak tarla kenarlarında, yerleşim yerleri ve bahçelerde bulunmaktadır. Ağırlıklı olarak Elma (Malus sp.) ve diğer meyve ağaçları dekarda ortalama olarak 30 fert halindedir. Ceviz ağaçları genelde tarla kenarlarında yeralmaktadır. Rezervuar alanında yaklaşık 100 fert bulunmaktadır. Bu ağaçlardan başka rezervuar alanında özellikle Soğanlı Çayı'nın kenarlarında Kavak ve Söğüt ağaçları bulunmaktadır. Bu ağaçların toplamı 750 fert kadardır. Meyve ağaçlan, kavak ve söğüt ağaçları ormanlık alanların dışında kalmaktadır. 55

72 Gerek flora listesinde gerekse Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü nün ağaç cinsleri arasında adı geçen Ardıç türleri Juniperus communis L. subsp. nana Syme. (Bodur Ardıç) ve Juniperus oxycedrus L. subsp. oxycedrus (Katran Ardıcı) türleri olup bu türlerin yayılışı yüksekliğin arttığı eğimli kısımlardadır. Barajın inşaat ve işletme aşamaları için gereken kalıcı tesisler orman alanlarının dışında yapılacaktır. Orman yangınlarına karşı gerekli tüm tedbirler gerek inşaat gerekse işletme döneminde alınacaktır. Proje alanına ait meşcere haritası ekte sunulmuştur(bkz. Ek-20). IV Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, bölgedeki dağılımları, endemizm durumları, bolluk miktarları, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Her bir türün kim tarafından ve ne zaman, hangi yöntemle (literatür gözlem vs.) tespit edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve çalışmalardan etkilenecek canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında). Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu, Ek-24 de sunulmuştur. Söz konusu rapor hazırlığı esnasında, proje alanında Bitki Ekoloğu Yrd. Doç. Dr. Feriha Yıldırım Hidrobiyoloji Uzmanı Prof.Dr. Aydın AKBULUT ve Hidrojeoloji Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ tarafından arazi gözlemleri ve literatür çalışmaları yapılmıştır. Yapılan araştırmalar neticesinde proje alanı ve çevresinde; görülen en baskın vejetasyon kuru orman ve çalılardan oluşan orman vejetasyonudur(bkz. Resim 1). İğne yapraklı ağaçların hakimiyetindeki bu ormanlarda 1500 m üzerinde özellikle kuzeyde güneye bakan yamaçlar üzerinde sarıçam (Pinus sylvestris) ile göknar (Abies bornmulleriana) karışık ormanları görülür m arasındaki kesimde çoğunlukla karaçam (Pinus nigra) hakim iken, 1000 metre altında ise çoğunlukla karaçam (Pinus nigra.), meşe (Quercus hartwissiana), ardıç (Juniperus sp.) ağaçlarının yanısıra melengiç (Pistacia terebinthus), karaçalı (Palirus spina-christi), akçakesme (Phillyrea latifolia), Clematis orientalis ve hatta Laurus nobilis (defne) gibi Akdeniz elementleri oluşturduğu (daha seyrek ağaçlı) ormanlar bulunur. 56

73 Resim 1: Orman ve bozuk orman vejetasyonu İnsan etkisiyle ormanların yer yer tahrip edildiği kısımlarda ise antropojen bozkır (step) vejetasyonu gelişmiştir. Akarsu yatağı boyunca ise su ve nem seven odunsu ve otsu bitkilerden (Hidrofit-Higrofit Vejetasyon) oluşan bir kuşak bulunur. Akarsu yatağı boyunca (özellikle suyun çekildiği mevsimlerde) oluşan taşlık, çakıllık kumluk habitatlarda seyrek halde otsu (Euphorbia stricta, Hypericum montbretii, Centaurium erythraea) ya da çalımsı (Örneğin Rosa canina, Prunus divaricata, Paliurus spina-christi, Rubus canescens gibi) bitkiler bulunur. Proje alanı ve çevresindeki bitki türlerinin bitki türlerinin familyaları, bilimsel tür adları, varsa Türkçe adları, IUCN tarafından belirlenen tehlike durumları ve endemik olup olmadıkları Tablo- 15'de, verilmiştir. Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, kalan Andıraz Barajı Regülatörü ve HES Projesi kapsamında alanın floristik yapısı ile ilgili olarak yapılan inceleme sonucu proje alanında 58 familyaya ait 197 takson tespit edilmiştir. Çalışma alanından tespit edilen bitki türlerinin hiçbiri IUCN in tehlike kategorilerine girmemiştir. Endemik bitki türü ise sadece 1 tane bulunmuştur (Heracleum platytaenium). Proje sahasında endemik olmayan fakat BERN korunan türler listesinde olan 1 bitki türü tespit edilmiştir. BERN korunan türler listesinde bulunan Cyclamen coum türüdür. Andıraz Barajı ve HES proje sahası floristik listeleri değerlendirildiğinde; 3 Mart 1978 de Washington da imzalanan CITES (Nesli tehlikede olan hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretine ilişkin sözleşme) gereği koruma altına alınan ve ticareti yasaklanan bitki türlerinin hiçbiri alanda bulunmamaktadır. BERN sözleşmesi kapsamında koruma altında olan Cyclamen coum Miller var. coum türünün populasyonu proje sahasına yakın alanlarda da devam ettiğinden ve populasyonun durumu iyi olduğundan her hangi bir önlem alınmasına ihtiyaç yoktur. 57

74 Proje kapsamında arazi çalışmaları sonucu elde edilen flora elemanlarının tümünü kapsayacak şekilde familya, cins, tür, Türkçe adları, Endemizm durumu, fıtocoğrafık bölge, lokalite, tehlike kategorileri, korunma statüsü (Ulusal Mevzuat ve Uluslar arası sözleşmeler kapsamında koruma altında bulunan türler) ile ilgili elde edilen verilerin tablo halinde gösterimi ekosistem değerlendirme raporunda verilmiştir.(bkz Ek-24). Tablo 17: Endemik Türler Listesi ve Tehlike Kategorileri Familya Tür Floristik Bölge Endemizm Risk kategorisi APİACEAE Heracleum platytaenium Karadeniz Endemik - RANUNCULACEAE Delphinium venulosum İran-Turan Endemik - Kaynak: Ekosistem Değerlendirme Raporu Karasal Faunanın Değerlendirmesi Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu, Ek-24 de sunulmuştur. Söz konusu rapor hazırlığı esnasında, proje alanında Bitki Ekoloğu Yrd. Doç. Dr. Feriha Yıldırım Hidrobiyoloji Uzmanı Prof.Dr. Aydın AKBULUT ve Hidrojeoloji Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ tarafından arazi gözlemleri ve literatür çalışmaları yapılmıştır. Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, Soğanlı Çayı üzerinde yapılması planlanan Andıraz Barajı ve HES tesisleri ve proje alanı içinde ve çevresinde yaşayan karasal fauna bileşenleri ve özellikleriyle ilgili olarak alanda gözlemler ve incelemeler gerçekleştirilmiş ve bulgular aşağıda verilmiştir. İKİYAŞAMLILAR (Amphıbıa) İkiyaşamlı sınıfının en önemli bileşenleri Kuyruklu kurbağalar (semenderler) ve kuyruksuz kurbağalardır. Bu gruplara bağlı türler en azından üremek amacıyla suya bağımlı olan formlardır. Bu nedenle bu türler ile ilgili olarak gerçekleştirilen çalışmalarda proje alanı sınırları içerisindeki sulak ve nemli alanlar özellikle incelenmiştir. Gerçekleştirilen çalışmalarda yörede 3 amfibi türünün yaşadığı belirlenmiş olup bunlar Tritus karelini (Pürtüklü semender), Pelophylax ridibundus (Bataklık kurbağası), Hyla arborea (Yaprak kurbağası) türleridir. Proje alanındaki ikiyaşamlı türlerin koruma statüleri Bern Sözleşmesi ne göre değerlendirildiğinde; Su kurbağası (Pelophylax ridibundus) türü Bern Sözleşmesi Koruma Listelerinden Ek-III de, yani Koruma Altındaki Türler listesinde, bulunmakta, geriye kalan İkiyaşamlı türleri ise Ek-II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler listesinde yer almaktadırlar. IUCN tarafından hazırlanan ve güncellenen Avrupa Kırmızı Listesi (ERL) ne göre yapılan değerlendirme sonucunda proje alanı ve civarındaki habitatlarda kaydedilmiş olan ikiyaşamlı türlerinin tamamının LC (=Least Concern) yani En Düşük Seviyede Tehlike Altında kategorisinde yer aldıkları belirlenmiştir. 58

75 Tablo 18: Proje alanı ve çevresinde tespit edilen iki yaşamlı türler Familya Adı Bilimsel (Tür Adı) Türkçe Adı IUCN BERN MAK URODELA Salamandridae ANURA Ranidae Kuyruklu Kurbağalar Semenderler Tritus karelini Kuyruksuz Kurbağalar Pelophylax ridibundus Pürtüklü semender Bataklık kurbağası LC Ek-II - LC Ek-II - Habitatı Durgun, yavaş akan, bol bitkili sularda bulunur.2100 netreye kadar görülebilir. Genellikle ovalarda, bitkisi bol durgun sularda bulunur metreye kadar çıkabilir. Hylidae Hyla arborea Yaprak kurbağası Bern: Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi, M.A.K (Merkezi Av Komisyonu) LC Ek-II - IUCN:Uluslararası Doğa Koruma Birliği, SÜRÜNGENLER (REPTILIA: Kaplumbağa, Kertenkele ve Yılan Türleri) Ağaçlarda, tırmanıcı bitkilerde, otlar arasında bulunur. Proje alanı içerisinde ve komşu alanlarda bulunan Sürüngen türleri ile bu türlerin bölgedeki özelliklerini belirleyebilmek amacıyla gerçekleştirilen alan çalışmaları sırasında akarsu yatağı boyunca suyun durgun olduğu yerlerin yanısıra, taşların ve bitkilerin de arasına ve altlarına bakılmıştır. Proje alanında ve yakın habitatlarda 9 sürüngen türünün yaşadığı belirlenmiştir. Proje Alanlarındaki sürüngen türlerinin koruma statüleri Bern Sözleşmesi ne göre değerlendirildiğinde 9 sürüngen türünden 7 sinin Bern Listesi Ek II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler listesinde; kalan 2 sürüngen türünün ise Ek III de, yani Koruma Altındaki Türler listesinde yer aldığı belirlenmiştir. Avrupa Kırmızı Listesi esas alınarak yapılan değerlendirmeye göre alanda var olduğu belirlenen sürüngen türlerinden Kara Kaplumbağası (Testudo graeca) VU (=Vulnerable) Zarar Görebilir, Hassas türler kategorisinde yer alırken bir diğer sürüngen türü olan ve sucul ortamları tercih eden Benekli kaplumbağa (Emys orbicularis) ise NT (=Near Threaten) Tehlikeye Yakın kategorisinde bulunmaktadır. Proje alanında kaydedilen diğer sürüngen türlerinden İri Yeşil Kertenkele (Lacerta trilineata), Yılanımsı Kertenkele (Anguis fragilis), Duvar Kertenkelesi (Podarcis muralis) ve Küçük Yeşil Kertenkele (Lacerta viridis) ise LC (=Least Concern) yani En düşük Seviyede Tehlike Altıdaki Türler kategorisinde bulunmaktadırlar. Geriye kalan 4 Sürüngen türü ise bu Avrupa Kırmızı Listesi nde herhangi bir kategoride bulunmamaktadır(tablo-19). Faaliyet alanında ve komşu alanlarda yaşadığı belirlenmiş olan Sürüngen türlerinin koruma statülerinin belirlenmesi sürecinde yararlanılmış olan sezonu Merkez Av Komisyonu koruma listelerinin değerlendirilmesi sonucunda yörede tespit edilmiş olan Sürüngen türlerinin tamamı Ek-I de yer almaktadır. Yani bu türlerin tamamı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından koruma altına alınmıştır. Proje alanı Sürüngen türleri arasında endemik bir tür yer almamaktadır. 59

76 Tablo 19: Proje alanı ve çevresinde bulunan sürüngen türleri. BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI IUCN BERN MAK HABİTAT CHELONIA TESTUDINIDAE Testudo graeca EMYDIDAE Mahmuzlu Akdeniz Kaplumbağası VU Ek-II Ek-I Emys orbicularis Benekli kaplumbağa NT Ek-II Ek-I SQUAMATA LACERTIDAE Lacerta trilineata İri Kertenkele Yeşil LC Ek-II Ek-I Lacerta viridis Yeşil kertenkele LC Ek-II Ek-I Podarcis muralis LC Ek-II Ek-I Ophisops elegans ANGUIDAE Tarla kertenkelesi _ Ek-II Ek-I Anguis fragilis Yılan kertenkele LC Ek-III Ek-I COLUBRIDAE Dolichopis caspius Hazer yılanı, bozörük _ Ek-III Ek-I Natrix tessellata Su yılanı LC Ek-II Ek-I Bern: Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi, Birliği, M.A.K (Merkezi Av Komisyonu) Ek Listelerinin Açıklamaları: Kumlu, taşlı ve kuru alanlar, bağbahçeler Akarsularda ve durgun sularda yaşarlar Yüksek kesimlerde sık otlar arasında Ormanlar ve çalılıklarda kurak ve güneşlik alanlar akarsu kıyıları Güneş alan kayalık alanlar, duvarlar, seyrek ormanlar Taşlık ve topraklı alanlar; az bitkili açık araziler, step. Ormanlık, çalılık, makilik yerlerde, taş altları ve bitki kökleri arasında Akarsu kıyısı, ova ve tarım alanları, bahçeler ve dağ yamaçları, bataklıklar, ağaçlık alanlar. Taş altları ve kemirici yuvaları 2500 metreye kadar olan nehir, akarsu, dere ve göllerde. IUCN: Uluslararası Doğa Koruma EK- 1 EK- 2 Ek- 3 Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca koruma altına alınan yaban hayvanları Merkez Av Komisyonu nca koruma altına alınan av hayvanlarırlarınca Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları II III Bern Sözleşmesine göre: Kesin olarak koruma altına alınan türler Korunan türler 60

77 KUŞLAR (AVES) Faaliyet alanında ve yakın çevresindeki habitatlarda bulunan kuş türlerini, bu türlerin habitat olarak seçtikleri kesimleri, türlerin karşı karşıya bulundukları tehlike kategorileri ve korunma durumlarını ortaya koyabilmek amacıyla ornitolojik gözlem ve incelemeler yapılmıştır. Saha gözlemlerini destekleyici olarak proje alanı içerisinde yaşayan yöre sakinleri ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiş, bunlara ilave olarak kapsamlı literatür incelemeleri de yapılmıştır. Gözlem, inceleme ve değerlendirme çalışmaları sonuçlarına göre faaliyet alanı ve yakın çevresinde en az 58 kuş türünün görülebildiği belirlenmiştir(tablo-20). Uluslar arası ölçekte geniş bir kabul gören Bern Sözleşmesi nin yabanıl formları içeren ek listelerine göre yapılan değerlendirme sonucunda yörede yaşadığı belirlenmiş olan kuş türleri arasından 41 kuş türünün Bern Listesi Ek-II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler Listesi nde yer aldıkları; 13 kuş türünün Bern Listesi Ek-III te, yani Koruma Altındaki Türler Listesi nde yer aldığı; kalan 4 kuş türünün ise her iki listede de yer almadıkları belirlenmiştir. Avrupa Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hazırlanmış ve güncellenmiş Avrupa Kırmızı Listesi (ERL) esas alınarak yapılan değerlendirme sonucunda ise; proje alanı içerisinde ve komşu alanlarda kaydedilen kuş türleri arasında yer alan Mavi Karga (Coracias garrulus) nın NT, (Near Threaten) yani Tehlikeye Yakın türler kategorisine girmekte olduğu; kalan 57 kuş türünün ise LC kategorisinde, yani En Düşük Derecede Tehdit Altında kategorisinde yer aldıkları belirlenmiştir. Tablo 20: Andıraz Barajı ve HES Proje Alanı Kuş türleri ve koruma statüleri BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI RDB IUCN END BERN MAK NONPASSERES PODICIPEDIFORMES PODICIPEDIDAE LOPLU DALGIÇLAR LOPLU DALGIÇGİLLER Podiceps cristatus Tepeli Batağan A.2 LC _ EK-III EK-I Tachybaptus ruficollis Küçük Batağan A.3 LC _ EK-II EK-I CICONIIFORMES ARDEIDAE LEYLEKSİLER BALIKÇILLAR Ardea cinerea Gri Balıkçıl A.3 LC _ EK-III EK-I Egretta garzetta Küçük Akbalıkçıl A.2 LC _ EK-II EK-I CICONIIDAE LEYLEKLER Ciconia ciconia Akleylek A.2 LC _ EK-II EK-I ANSERIFORMES ANATIDAE ÖRDEKLER ÖRDEKGİLLER Anas platyrhynchos Yeşilbaş Ördek A.4 LC _ EK-III EK-III ACCIPITRIFORMES ACCIPITRIDAE YIRTICI KUŞLAR ATMACAGİLLER Pernis apivorus Arı Şahini A.3 LC _ EK-II EK-I Milvus migrans Kara Çaylak A.4 LC _ EK-II EK-I 61

78 BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI RDB IUCN END BERN MAK Neophron percnopterus Beyaz Akbaba A.3 LC _ EK-II EK-I Buteo ruffinus Kızıl şahin A.2 LC _ EK-II EK-I Buteo buteo Şahin A.3 LC _ EK-II EK-I Aquila pomarina Küçük Orman Kartalı A.2 LC _ EK-II EK-I FALCONIFORMES FALCONIDAE DOĞANLAR DOĞANGİLLER Falco tinnunculus Kerkenez A.4 LC _ EK-II EK-I Falco subbuteo Delice Doğan B.2 LC _ EK-II EK-I GALLIFORMES PHASIANIDAE TAVUKLAR TAVUKSULAR Alectoris chukar Kınalı Keklik A.2 LC _ EK-III EK-III CHARADRIIFORMES CHARADRIIDAE YAĞMURKUŞLARI YAĞMURKUŞUGİLLER Charadrius alexandrinus Akça cılıbıt A.2 LC _ EK-II EK-I SCOLOPACIDAE ÇULLUKGİLLER Tringa hypoleucos Akkarın Yeşillbacak A.3 LC _ EK-II EK-II LARIDAE MARTIGİLLER Larus ridibundus Gülen Martı B.3 LC _ EK-III EK-II COLUMBIFORMES COLUMBIDAE GÜVERCİNLER GÜVERCİNGİLLER Columba livia Kaya güvercini _ LC _ EK-III EK-III Streptopelia turtur Üveyik A.2 LC _ EK-III EK-III STRIGIFORMES STRIGIDAE GECE YIRTICILARI BAYKUŞGİLLER Athene noctua Kukumav A.3 LC _ EK-II EK-I APODIFORMES APODIDAE SAĞANLAR EBABİLGİLLER Apus apus Ebabil, Kara sağan A.4 LC _ EK-III EK-I CORACIIFORMES MEROPIDAE KUZGUNKUŞLARI ARIKUŞLARI Merops apiaster Arıkuşu A.4 LC _ EK-II EK-I CORACIIDAE KUZGUNGİLLER Coracias garrulus Mavi kuzgun A.2 NT _ EK-II EK-I 62

79 BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI RDB IUCN END BERN MAK UPUPIDAE ÇAVUŞKUŞUGİLLER Upupa epops İbibik A.2 LC _ EK-II EK-I PICIDAE AĞAÇKAKANGİLLER Dendrocopus syriacus Alaca Ağaçkakan A.3 LC _ EK-II EK-I PASSERES PASSERIFORMES ÖTÜCÜLER ÖTÜCÜ KUŞLAR TARLA KUŞLARI Galerida cristata Tepeli toygar _ LC _ EK-III EK-II HIRUNDINIDAE KIRLANGIÇGİLLER Hirundo rustica İs kırlangıcı _ LC _ EK-II EK-I Delichon urbica Pencere kırlangıcı A.4 LC _ EK-II EK-I CINCLIDAE SU KARATAVUKLARI Cinclus cinclus Su Karatavuğu A.3 LC _ EK-II EK-I MOTACILLIDAE KUYRUKSALLAYANLAR Motacilla alba Ak kuyruksallayan A.4 LC _ EK-II EK-I M.flava feldegg Maskeli kuyruksallayan _ LC _ EK-II EK-I TURDIDAE ARDIÇKUŞUGİLLER Erythropygia galactotes Kızıl Çalıbülbülü _ LC _ EK-II EK-I Erithacus rubecula Kızılgerdan _ LC _ EK-II EK-I Luscinia megarynchos Bülbül A.3 LC _ EK-II EK-I Phoenicurus ochruros Kara kızılkuyruk _ LC _ EK-II EK-I Saxicola torquata Çayır taşkuşu _ LC _ EK-II EK-I Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan A.3 LC _ EK-II EK-I Oenanthe hispanica Karakulak Kuyrukkakan _ LC _ EK-III EK-I Turdus merula Karatavuk _ LC _ EK-III EK-I SYLVIDAE ÖTLEĞENGİLLER Cettia cetti Setti Bülbülü A.4 LC _ EK-II EK-I Hippolais pallida Gri Mukallit _ LC _ EK-II EK-I Sylvia atricapilla Karabaşlı ötleğen _ LC _ EK-II EK-I Sylvia rüppelli Maskeli Ötleğen _ LC EK-II EK-I Sylvia communis Akgerdanlı Ötleğen _ LC _ EK-II EK-I Phylloscopus collybita Cif caf _ LC _ EK-II EK-I MUSCICAPIDAE SİNEKKAPANGİLLER 63

80 BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI RDB IUCN END BERN MAK Muscicapa striata Benekli Sinekkapan _ LC EK-II EK-I PARIDAE BAŞTANKARAGİLLER Parus major Büyük baştankara _ LC _ EK-II EK-I Parus ater Çam Baştankarası _ LC _ EK-II EK-I SITTIDAE SIVACIKUŞUGİLLER Sitta europaea Sıvacı _ LC _ EK-II EK-I ORIOLIDAE SARIASMAGİLLER Oriolus oriolus Sarıasma _ LC _ EK-II EK-I LANIIDAE ÇEKİRGE KUŞLARI Lanius collurio Çekirgekuşu _ LC _ EK-II EK-I CORVIDAE KARGAGİLLER Garrulus glandarius Kestane kargası _ LC _ -- EK-III Pica pica Saksağan _ LC _ -- EK-III Corvus monedula Cüce karga _ LC _ -- EK-III PASSERIDAE SERÇEGİLLER Passer domesticus Ev Serçesi _ LC _ -- EK-I Passer montanus Dağ Serçesi _ LC _ EK-III EK-II FRINGILLIDAE İSPİNOZGİLLER Fringilla coelebs İspinoz _ LC - EK-III EK-II Türkiye Kuşları İçin Kırmızı Liste (Red Data Book) Kriterleri A.2 = Bu gruba giren kuş türlerinin birey sayıları yayılış gösterdikleri alanlarda büyük tehlikeler ile karşı karşıyadırlar. A.3 = Bu gruba giren kuş türlerinin populasyon düzeyleri çok düşmüş olduğundan tehlikeye maruzdurlar. A.4 = Soyu tükenme tehlikesi altında olmayan, yayılışlarının sınır bölgelerinde potansiyel tehdit altında olan türler. B.2 ve B.3 = Tehlike altındaki göçmen, kış ziyaretçisi ve Türkiye de üremeyen türler Türkiye de bugüne kadar kaydedilmiş olan kuş türleri için hazırlanmış olan Kırmızı Liste (Red Data Book for Turkish Bird Species) kriterleri esas alınarak yapılan değerlendirme sonuçlarına göre ise 10 kuş türü A. 2 kategorisinde, 11 kuş türü A. 3 kategorisinde, 9 kuş türü A. 4 kategorisinde, 1 kuş türü B. 2 kategorisinde 1 kuş türü B. 3 kategorisinde yer almakta olup geriye kalan 27 kuş türü ise bu değerlendirmeye gore herhangi bir kategoriye girmemektedir. 64

81 Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Merkez Av Komisyonu (MAK) tarafından dönemi için güncellenmiş olan koruma listelerine göre yapılan değerlendirme sonuçlarına göre proje alanı ve yakın çevresinde yaşadığı belirlenmiş olan kuş türleri arasından; -46 kuş türünün Ek-I e, yani Orman ve Su İşleri Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları listesine girdiği; -6 kuş türünün Ek-II ye, yani Merkez Av Komisyonu Tarafından Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Listesi ne girdiği; -7 kuş türünün ise Ek-III e, yani Belli Edilen Sürelerde Avlanmasına İzin Verilen Av Hayvanları Listesi ne girdiği belirlenmiştir. Proje alanında ve projeyle ilgili yapıların yer alacağı kesimler civarındaki habitatlarda kaydedilmiş olan kuş türleri arası endemik bir tür bulunmamaktadır. MEMELİLER (Mammalıa) Faaliyet Alanı sınırları içerisinde ve yakın çevrede gerçekleştirilen faunistik gözlem ve incelemelerle, Memeli hayvan türleri, yani Böcekçiller, Yarasalar, Tavşanlar, Kemiriciler, Yırtıcılar ve Toynaklılar gruplarına dahil olan türler ve bu türlerin habitat özellikleri araştırılmıştır. Memeli hayvan türleri kendilerinden önce gelen tüm omurgalı gruplarına göre gelişmişlik açısından daha ileri olduklarından dolayı yakalanmaları ve izlenmeleri çok daha zordur. Ayrıca yaşanan global ölçekli çevre kirliliğinden en büyük payı alan gruplardan olmalarından dolayı yaşam alanları gün geçtikçe daralmakta, sayıları da gittikçe azalmaktadır. Kalan bireyler ise hayatlarını devam ettirebilmek için çok iyi uyum ve saklanma stratejileri geliştirmek zorunda kalmışlarıdır. Saha gözlemleri, inceleme ve değerlendirme çalışmalarından elde edilen veriler düzenlendiğinde Proje alanı ve yakın çevresinde 12 Memeli hayvan türünün yaşadığı belirlenmiştir. Bu türlerin bir kısmı tarafımızdan sahada bireylere ve bıraktıkları izlere yönelik direk gözlemlerle, bir kısmı da yöre sakinlerinin ifadeleri ve literatür kontrolleri sonrasında listelere eklenmiştir. Bu çalışmalara ek olarak literatür kontrolleri de gerçekleştirilmiştir. Tüm bu gözlem ve değerlendirme çalışmalarından elde edilen sonuçlar Tablo-21 de verilmiştir. Sözleşmenin ek listelerine göre yapılan değerlendirme sonuçlarına göre ise proje alanı ve yakın çevrede var olduğu belirlenen yabanıl hayvan türleri arasından 2 memeli hayvan türü EK-II ye, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler listesine girmekte, kalan türler arasından 6 memeli türü ise EK-III te, yani Koruma Altındaki Türler listesinde yer almakta, kalan 4 memeli hayvan türü ise Bern Sözleşmesi ek listelerinde yer almamaktadır. IUCN tarafından hazırlanmış olan Avrupa Kırmızı Listesi (ERL) esas alınarak yapılan değerlendirme sonucu yörede var olduğu belirlenmiş olan yabanıl hayvan türleri arasından; 10 memeli hayvan türü, LC (=En Düşük Derecede Tehdit Altında) kategorisinde yer almakta; 1 memeli hayvan türü DD (= yetersiz Veri) kategorisinde yer alırken geriye kalan 1 memeli hayvan türü ise Avrupa Kırmızı Listesi nde yer almamaktadır. 65

82 Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Merkez Av Komisyonu (MAK) tarafından güncellenmiş olan koruma listelerine göre yapılan değerlendirme sonucunda; 2 Memeli Hayvan türü Ek Liste-I e, yani Çevre ve Orman Bakanlığı nca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları listesine; 1 Memeli Hayvan türü Ek Liste-II ye, yani Komisyon Tarafından Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları listesine; 3 Memeli Hayvan türü Ek Liste-III e, yani Belli Edilen Zamanlarda Avlanabilen Türler listesine girmekte; 6 Memeli hayvan türü ise MAK koruma listelerinde yer almamaktadırlar. Tablo 21: Andıraz Barajı ve HES Proje Alanı Memeli Hayvan Türleri ve Koruma Statüleri ERL BE (IUC BİLİMSEL ADI TÜRKÇE ADI RN N) MAK HABİTAT INSECTIVORA BÖCEKYİYENLER ERINACEIDAE KİRPİLER Erinaceus concolor Kirpi LC _ EK-I SORICIDAE Sorex minutus EK- Sivriburunlu Cücefare LC III _ CHIROPTERA YARASALAR RHINOLOPHIDAE NALBURUNLU YARASALAR Rhinolophus hipposideros VESPERTILIONIDAE BİLİMSEL ADI Nalburunlu Küçükyarasa DÜZBURUNLU YARASALAR TÜRKÇE ADI 66 LC ERL (IUC N) Pipistrellus pipistrellus Cüce Yarasa LC LAGOMORPHA LEPORIDAE TAVŞANLAR TAVŞANLAR Lepus europeaus Yabani tavşan _ RODENTIA SCIURIDAE KEMİRİCİLER SİNCAPGİLLER Sciurus anomalus Sincap LC MURIDAE Apodemus flavicollis FARELER, SIÇANLAR Sarıboyunlu Faresi Orman EK- II BE RN EK- III EK- III EK- II _ MAK _ EK-III EK-I Rattus rattus Siyah Sıçan LC SPALACIDAE KÖRFARELER Ağaçlık, bahçelik, seyrek orman ve yerleşimler civarı Değişik habitatlar Otlar arasında Binalar, delik ve oyuklar, ağaçlar HABİTAT Çok değişik habitat tiplerinde bulunur Step, kültür alanları, ova, orman sınırları Ağaçlık alanlar ve orman alanları LC Nemli, ormanlık alanlar Nemli çalılıklar, sazlıklar,yerleşimler

83 Spalax nehringi Nehring in Körfaresi DD 2900 m. ye kadar farklı habitatlarda toprak içinde CARNIVORA ETÇİLLER CANIDAE KÖPEKGİLLER Vulpes vulpes Kızıl tilki LC _ EK-III MUSTELIDAE SANSARLAR Mustela nivalis Gelincik LC ARTIODACTYLA SUIDAE ÇİFT TIRNAKLILAR ESKİ DÜNYA DOMUZLARI EK- III EK-II Sus scrofa scrofa Yabani domuz LC _ EK-III Orman, açık arazi, çalı ve ağaç altları, kayalıklar Her türlü oyuk, delik, kovuk ve çukur Hemen hemen tüm habitat tipleri Tablolarda kullanılan bazı kısaltmaların açıklamaları: VU = Hassas, Zarar Görebilir (Vulnerable) LC = En Düşük Derecede Tehdit Altında (Least Concern) DD= Yetersiz Veri (Data Deficient) NT=Tehlikeye Yakın (Near Threaten) MAK = Merkez Av Komisyonu Koruma Listeleri ERL= Avrupa Kırmızı Listesi (European Red List) IUCN= Uluslar arası Doğayı ve Doğal Habitatları Koruma Birliği Bern: Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi, IUCN: Uluslararası Doğa Koruma Birliği, M.A.K (Merkezi Av Komisyonu) Ek Listelerinin Açıklamaları: EK- 1 Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca koruma altına alınan yaban hayvanları EK- 2 Merkez Av Komisyonu nca koruma altına alınan av hayvanlarırlarınca Ek- 3 Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları Bern Sözleşmesine göre: II Kesin olarak koruma altına alınan türler III Korunan türler Faaliyet süresince, Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 listesinde bulunan fauna türleri ile ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. madde hükümlerine uyulacaktır. Bu maddeler; Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. Korunan fauna türleri ile ilgili olarak (7. madde); Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. Proje kapsamında faaliyet süresince, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu na ve ilgili Yönetmeliklere uyulacaktır. 67

84 Projeden ve çalışmalardan etkilenecek canlılar için alınması gereken koruma önlemleri Ekosistem Değerlendirme Raporunda verilmiştir(bkz. Ek-24). IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlığı kapsamında Hidrobiyoloji Uzmanı Prof.Dr. Aydın AKBULUT tarafından yapılan çalışmalar sonucunda Soğanlı çayı üzerinde yaşadığı tespit edilen fitoplankton, zooplankton ve balık türleri hakkında, anılan raporun ilgili bölümlerinde ayrıntılı bilgi verilmiştir(bkz. Ek-24). Balıklar, sucul sistemlerdeki besin zincirinin üst halkasında yer alan önemli biyolojik bileşenlerdir. Ekolojik olarak alg, zooplankton ya da bentik canlılarla beslenen balıklar su içerisindeki zincirin en üst halkasında yer almaktadırlar. Ekolojik olduğu kadar ekonomik önemleri bakımından da önemli bir girdi kaynağını oluşturmaktadırlar. Tablo 22: Proje alanı sınırları içerisindeki Balık Türleri Latince Adı Türkçe Adı ERL BERN Kaynak Habitat CYPRINIDAE Alburnoides bipunctatus Alburnus chalcoides Luciobarbus escherichii Capoeta baliki Noktalı inci balığı İnci Balığı Bıyıklı balık İn balığı, Karabalık LC DD Ek III Ek III _ Gözlem Gözlem Gözlem Literatür Yavaş akan derin akarsular Yavaş akan derin akarsular Hızlı akan ve temiz sular Yavaş akan derin akarsular Capoeta sieboldi Sarı balık Gözlem Durgun akarsular Squalius cephalus COBITIDAE Nemacheilus angorae Tatlısu kefali Taş yiyen balık LC - _ DD Gözlem Literatür Temiz ve durgun akarsular Temiz ve tabanı balçıklı akarsular Ekonomik Önemi Var Var Var Var _ GOBIIDAE Neogobius fluviatilis Tatlısu kayabalığı DD Ek III Literatür Temiz ve tabanı çakıllı akarsular _ Çalışma alanına ilişkin olarak 3 ayrı familyaya ait 8 balık türü belirlenmiştir. Cyprinidae familyası en fazla türle (6 tür) temsil edilmektedir. Bu familya içerisinde Squalius cephalus ve Luciobarbus escherichii en önemli türler olarak dikkati çekmektedir. Bu taksonlar tüm Anadolu'da yaygın ve bol olarak bulunmaktadır. Alandan belirlenen türler arasında Bern (Ek III) listesine giren üç balık türü bulunmamaktadır (Alburnoides bipunctatus, Neogobius fluviatilis, Alburnus chalcoides). Ayrıca European Red Liste göre üç takson da düşük riskli-lc (Alburnoides bipunctatus, Squalius cephalus, Gobio gobio) kategorisindedir. Diğer türler ise veri eksik (DD) statüsündedir. 68

85 Çalışma alanından elde edilen biyolojik bulgulara göre, sucul ortam çeşitliliğinin yüksek olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle tatlısu algleri önemli sayılarda bulunmuşlardır. Teşhisleri gerçekleştirilen algler, zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve balıkların tamamı kozmopolit türleri ihtiva etmektedir. Bölgeye özgü endemik veya nesli tehlike altında olan bir türe rastlanmamıştır. Söz konusu proje kapsamında sucul flora fauna için alınması gereken önlemler Ekosistem Değerlendirme Raporu nda verilmiştir(bkz. Ek-24). Bölgede yaşayan sucul canlılar içinde en belirteç grup balıklardır. Balıklar açısından yapılan can suyu değerlendirmeleri diğer sucul canlılar açısından da kabul edilebilir niteliktedir. Bölgenin balık türlerinin ekolojik özelliklerine bakıldığında, minimum derinlik ihtiyaçları 15 cm dolaylarındadır. Bununla birlikte minimum akıntı miktarının da 0.20 m/s olması gerekmektedir. Bu minimum koşulların oluşması durumunda sucul yaşamın devamlılığının da sağlanacağı düşünülmektedir. Tablo 23: Proje alanındaki balık türlerinin ekolojik özellikleri (Cows and Welcomme, 1998) Balık Türü Minimum Derinlik (m) Minimum Akım Hızı (m/s) Squalius cephalus Capoeta sieboldi Alburnoides bipunctatus Luciobarbus escherichii Nemacheilus angorae Neogobius fluviatilis IV Hayvancılık ve su ürünleri (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri), Bölgedeki hayvancılık hakkında bilgi vermek amacıyla yöreyi temsil edebilecek nitelikteki Bayramören ilçesinin istatistiki değerleri aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo 24: Büyük-Küçükbaş Hayvanlar (Bayramören) Hayvan Cinsi Yetişkin Yavru Toplam Keçi Koyun Sığır Toplam Tablo 25: Kümes Hayvanları (Bayramören) Hayvan Cinsi Yetişkin Et Tavuğu Hindi Yumurta Tavuğu Toplam Tablo 26: Arıcılık (Bayramören) Köy Sayısı Kovan Sayısı Proje alanında hayvancılık sınırlı bir Pazar payına sahiptir. Çiftçiler hayvansal ürünlerin satışından çok, kendi ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretim yapmakta ve nakit ihtiyacını buzağıları belirli mevsimlerde semirtmek suretiyle karşılamaktadır. Bu dönem genellikle kurban bayramı öncesidir. 69

86 Proje alnında bulunan mahallelerde yaşayan halkın hayvanlarını beslemek için kullandıkları alanlar yerleşim yerlerinin yakınlarıdır. Baraj inşaatı süresinde malzeme ocaklarında yapılacak çalışmalar hayvanların besleme alanlarını etkileyemeyecektir. Proje alanında su ürünlerinin yetiştirilmesi ve ticaretiyle ilgili herhangi bir faaliyet bulunmamaktadır. IV Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, benzersiz özellikteki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar, Proje sahasında herhangi bir rekreasyon alanı bulunmamaktadır. Ormanlık ve tarım arazilerinden oluşan bölgede köylerin tarlaları, sebze ve meyve bahçeleri bulunmaktadır. Görsel peyzaj analizi yapmak amacıyla proje alanına gidilerek çeşitli noktalardan fotoğraflar çekilmiştir. Fotoğraf çekim noktalarını gösteren fotoğraflar Ek-4 te verilmiştir. Bu fotoğraflar proje alanının genel peyzaj karakterini ortaya koymaktadır. Baraj gölü oluştuktan sonra geniş su yüzeyi peyzaja zenginlik katacaktır. Bu anlamda su yüzeyine hakim ve panoramik görüntü sunan göl çevresindeki tepelerin görsel peyzaj değeri yüksektir. Proje alanına civar köylerde ve mahallelerde oturanların dışında gezme, eğlenme ve dinlenme amacıyla gelen yoktur. İleride barajın su tutmaya başlamasıyla arazinin şimdiki görüntüsü değişerek yerini göl manzarasına bırakacaktır. Bu da proje alanının peyzaj değerini yükseltecektir. Baraj gölü, civar yerleşimlerde oturanlar için piknik ve mesire yeri olarak değerlendirilebilecektir. Göl civarında rekreasyon alanları yapılarak, balık tutmaktan, avlanmaktan, ormandan ve çevre gezintisinden hoşlananlara bu alandan faydalanmaları için olanak sağlanabilir. Proje alanında benzersiz özellikteki jeolojik ve jeomorfolojik oluşum bulunmamaktadır. IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar vb.), Proje alanında Orman Genel Müdürlüğü nün hükmü ve tasarrufu altında olan orman arazileri bulunmaktadır. Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar bulunmamaktadır. IV Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi, Andıraz Barajı proje sahası kent merkezinden uzakta ormanlık, dağlık, yaylaların ve köylerin bulunduğu bir bölgede bulunmaktadır. Bu bölgede Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ve Hıfsızsıhha Enstitüsü nün emisyon ölçüm istasyonu bulunmamaktadır. Kent merkezlerinde yaşanan kirlilik sorunları mevcut durumda proje sahasında yaşanmamaktadır. Trafikten kaynaklanan ve endüstriyel emisyonlar bulunmamaktadır. Proje sahasında ve etki alanında herhangi bir hava kirliliği sorunu yoktur. IV Diğer özellikler. Burada bahsedilecek başka bir husus yoktur. 70

87 IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler), Proje alanı, eğimli ve ormanlık alana yayılmış az nüfuslu köy ve kasabalardan oluşmuştur. Bu nedenle sanayi ve ticaret alanında önemli bir gelişme yoktur. Bölgenin en büyük nüfusuna sahip Bayramören İlçesi nde çevrenin ihtiyacını karşılayacak kadar küçük sanayi birimleri gelişmiştir. Bayramören İlçesi tarım, hayvancılık ve orman ürünlerine dayalı küçük bir ticaret merkezidir. Bölge içindeki köy ve kasabalarda üretilen ürünler yakın ilçe ve bucaklarda pazarlanmakta, küçük çapta bir ticari hareketin oluşması sağlanmaktadır. Proje alanının topografyası tarım için uygunluk göstermemektedir. Ancak ormandan açılan dar alanlarda, Soğanlı Çayı nın genişlediği ve yan kollarla birleştiği alçak alanlarda tarım yapılabilmektedir. Yerleşik durumdaki nüfusun faaliyetleri tarıma dayalıdır. Ancak bu faaliyetler tamamen öztüketime yöneliktir. Yeterli miktarda tarım arazisinin bulunmayışı, sulanabilir arazilerin Soğanlı Çayı taşkınları nedeniyle sık sık elden çıkması, her taşkın sonrasında m arasında genişlemesi, yamaç arazilerinin çok yetersiz oluşu tarımı güçleştirmektedir. Bunun sonucunda bölgede yoğun bir göç yaşanmaktadır. IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), Proje alanı ve civarında 2 adet bucak ve 45 adet köy bulunmaktadır Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre, ilçe ve bir kısım köylerin nüfusları Tablo-25 de verilmiştir. Baraj göl alanı içinde Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi ve Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiovası Mahallesi yer almaktadır. Ayrıca Bahçecik (Andıraz), Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de göl alanından dolaylı olarak etkilenmektedir. Bunlardan üç hanede sürekli oturulmakta diğerleri ise sadece yaz dönemlerinde kullanılmaktadır. Çerçiova Mahallesi ise toplam üç haneli olup, bu hanelerin tamamen boş olduğu saptanmıştır. Bölgede geçim sıkıntısı nedeniyle nüfusun büyük çoğunluğu metropollere göç etmiştir. Nüfus değerlerinden görülebileceği gibi her beş yılda bir nüfusun % 40 a yakını göç etmektedir. Bölgede yoğun bir göç yaşanmasının nedeni, faaliyet alanlarının sadece tarımla sınırlı oluşudur. Yeterli tarım arazisinin bulunmayışı, sulanabilir tarım arazilerinin Soğanlı Çayı taşkınları nedeniyle sık sık elden çıkması, her taşkın sonrasında yatağın genişlemesi ( m), yamaç arazilerinin aşırı dik bir konumda oluşu nedeniyle kuru tarım arazilerinin çok yetersiz oluşu, kısaca bu vadide tarımın oldukça riskli oluşu insanları göçe zorlamaktadır. Hızlı göç nedeniyle tarımla uğraşacak aktif nüfus son derece azalmıştır. 71

88 Tablo 27: Yerleşim Yeri Nüfusları (2012) Kastamonu Araç Köy Toplam Erkek Kadın Alakaya Bahçecik Kayaören Tavşanlı Çankırı Bayramören Köy Toplam Erkek Kadın Feriz Göynükören Harmancık Yaylatepesi IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), Proje sahasındaki yerleşim birimleri sanayi bölgelerinden oldukça uzakta ve ekonomisi tamamiyle tarıma dayalıdır. Yöre halkının gelir seviyesi oldukça düşüktür. Köylüler kısıtlı olan tarım arazilerinde kendilerine yetecek kadar üretim yapmaktadır. İşsizlik yoktur. Ancak gelir seviyesi düşük olduğundan kent merkezlerine göç vardır. IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı), Yörede işsizlik yoktur. Ancak gelir seviyesi düşük olduğundan kent merkezlerine göç vardır. Bu yüzden proje sahasında ekonomik gelişme potansiyeli oldukça düşüktür. IV.3.5. Sağlık (bölgede endemik ve sıklıkla görülen hastalıklar), Bölgede endemik veya sıklıkla görülen bir hastalık tespit edilmemiştir. IV.3.6. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), Proje alanı ve yakın çevresinde Bayramören ve Boyalı bucak merkezleriyle ve 45 adet köy yerleşimi bulunmaktadır. Köylerin hepsinde ilkokul, bucak merkezlerinde de ortaokul ve lise mevcuttur. Bölgedeki okur yazar oranı bir hayli yüksektir. Proje alanı ve civarındaki yerleşim birimlerinin bazılarında okur yazar durumunu gösteren bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir. 72

89 Tablo 28: Proje Alanı ve Civarındaki Okur Yazarlık Durumu Yerleşim Yeri Okur Yazar Okur Yazar Olmayan İlkokul Mezunu Ortaokul Mezunu Lise Mezunu Yüksek Okul Mezunu Bayramören Boyalı İğdir Alakaya Yaylatepesi Boyalı Bucağı ve Bayramören İlçesi nde Sağlık Ocakları mevcuttur. Daha önemli sağlık hizmetleri için bölgeye en yakın Çankırı, Kastamonu ve Karabük İl merkezlerinden yararlanılmaktadır. Kastamonu ve Çankırı illerinin sağlık hizmetleri şöyledir; Kastamonu da, hastane sayısı 23 adet olup yatak kapasitesi 1943 tür. Sağlık merkezi sayısı 2 dir. Hastane ve sağlık merkezlerinde 139 doktor, 385 hemşire, 348 sağlık memuru, 39 diş hekimi, 222 pratisyen doktor görev yapmaktadır. Çankırı da, hastane sayısı 8, sağlık merkezi sayısı 5 tir. Toplam yatak kapasitesi 405 tir. Hastane ve sağlık merkezlerinde 32 doktor, 109 pratisyen doktor, 21 diş hekimi, 184 hemşire, 226 sağlık memuru görev yapmaktadır. IV.3.7. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, limanlar, konutlar, turizm alanları vb.), Andıraz Barajı, HES ve Malzeme Ocakları nın bulunduğu arazi, aynı proje kapsamında hazırlanan Planlama Kamulaştırma Raporu nda ayrıntılı bir şekilde araştırılmıştır. Proje sahası, tarım arazileri, orman, mera ve tarım dışı sahalardan oluşmaktadır. Göl alanında tarım arazisi olarak sulu ve kuru tarım arazileri bulunmaktadır. Baraj göl alanı maksimum su kotuna kadar 838 ha dır. Göl sahasının arazi kullanımlarına göre kümülatif dağılımı Tablo-29 de verilmiştir. Tablo 29: Baraj Göl Alanı Arazi Dağılımı Arazi tipi Alan (ha) Dağılım (%) Sulu Tarım 12,1 1.4 Kuru Tarım Mera 105, Orman Köy Yolları Dere Yatağı ve Kullanılmayan Boş Alanlar 293,1 35 TOPLAM

90 Tablo-29 dan da görülebileceği gibi proje alanının büyük kısmını %38,9 oranıyla orman alanları kaplamaktadır. Andıraz Barajı nın yapımında kullanılmak üzere gerekli olan malzemelerin temini için seçilen ocaklar da genellikle baraj gövdesinin yakınındadır. Bu nedenle baraj göl alanında görülen arazi yapısı malzeme alanlarında da görülmektedir. Burada geçirimsiz, geçirimli ve kaya malzeme alanları olmak üzere 3 tip ocak kullanılacaktır. Geçirimsiz malzeme alanlarından Kayaören 66 ha ve (B) 44,5 ha tarım alanıdır. Diğer malzeme alanları dere yatağı, kayalık, taşlık ve boş alanlarda yer almaktadır. Proje alanında yerleşim yeri olarak Kayaören, Yaylatepe, Harmancık, Topuzoğlu ve Çerçiova Mahalleleri bulunmaktadır. Proje alanında herhangi bir sanayi alanı bulunmamaktadır IV.3.8. Diğer özellikler. (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir. Burada bahsedilecek başka bir husus yoktur. 74

91 BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER: (**) (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır). V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler Filyos Çayı nın önemli bir kolu olan Soğanlı Çayı üzerinde yapılması planlanan Andıraz Barajı HES ve Malzeme Ocakları, baraj yerinden Karabük e kadar olan kesimde taşkın koruma sağlayacak ve Filyos Havzası nın mansap kesiminde taşkın debilerine önemli katkısı olan Soğanlı Çayı nın taşkın etkisini azaltacaktır. Taşkın koruma alanı içinde Karabük İl Merkezi ve Karabük iline bağlı ilçeler, Çankırı ilinin Bayramören ilçesine bağlı yerleşimler ve Kastamonu ili Araç ilçesine bağlı yerleşimler yeralmaktadır. Proje alanı, Soğanlı Çayı nı takip ederek doğu istikametinde 18 km, kuzey istikametinde 12 km ve güney istikametinde 5 km yayılmaktadır. Baraj yerinde rezervuar alanı içinde kalarak doğrudan etkilenecek olan yerleşimler, Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi ve Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova Mahallesi dir. Rezervuar içinde çok sınırlı miktarda arazisi kalan Bahçecik Köyü, Çankırı İli Bayramören İlçesi ne bağlı Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de baraj gölünden dolaylı olarak etkilenecektir. ÇED Raporu kapsamında yapılan araştırmalar fiziksel ve biyolojik çevreyi olduğu kadar, ekonomik, sosyal ve kültürel çevreyi de etki alanı olarak görmektedir. Projenin etki alanının belirlenmesinde baraj çevresinin vadi şeklindeki topografyası en önemli etken olmuştur. Vadide oluşacak gölün bitiminden itibaren kuş uçuşu 3 km lik şeritvari alan projenin etki alanı olarak düşünülmüştür. Barajın etkileri göl alanı etrafındaki yükseltiler nedeniyle daha uzak mesafelere ulaşmayacaktır. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. V.1.1. Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi. Andıraz Barajı proje sahası kent merkezinden uzakta ormanlık, dağlık, yaylaların ve köylerin bulunduğu bir bölgede bulunmaktadır. Bu bölgede Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ve Hıfsızsıhha Enstitüsü nün emisyon ölçüm istasyonu bulunmamaktadır. Kent merkezlerinde yaşanan kirlilik sorunları mevcut durumda proje sahasında yaşanmamaktadır. Trafikten kaynaklanan ve endüstriyel emisyonlar bulunmamaktadır. Proje sahasında ve etki alanında herhangi bir hava kirliliği sorunu yoktur. 75

92 V.1.2. Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat, pasa ve bitkisel toprak yapılacağı, arazinin hazırlanması sonrasında yapılacak hafriyat, pasa ve bitkisel toprak çalışmalarının ayrı ayrı yerlerinin 1/1000 lik haritada gösterimi, toplam hafriyat, pasa ve bitkisel toprak miktarı, hafriyat, pasa ve bitkisel toprağın nerede kullanılacağı, kullanılmayacak hafriyat, pasa ve bitkisel toprak artığı olan toprak, taş, kum vb. maddelerin nerelere taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat, pasa ve bitkisel toprak sırasında kullanılacak malzeme ve ekipmanların sayıları ve teknik özellikleri, olası etkiler, alınacak önlemler, Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 2 adet geçirimli malzeme (F1, F2), 5 adet geçirimsiz malzeme (D, Alakaya, Kayaören, Harmancık, Yaylatepe) ve 2 adet Kaya malzeme (K1, K2) ocağı olmak üzere toplam 9 adet ocak alanı belirlenmiştir. Tablo 30: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları MALZEME TÜRÜ Geçirimsiz (Kil Malzeme) Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) MALZEME ALANI Adı Alan Miktarı (ha) MALZEME MİKTARI (A) (m 3 ) Harmancık Geçirimsiz 45, Çayırcık Geçirimsiz 12, Alakaya Geçirimsiz 42, Kayaören Geçirimsiz 25, K-2 Geçirimsiz 85, ,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar Toplam: BARAJ MALZEME İHTİYACI (B) (m 3 ) , MEVCUT MALZEME / BARAJ MALZEME İHTİYACI ORANI (A/B) / = 2,4 Oranında Sağlanmaktadır / = 3,9 Oranında Sağlanmaktadır. Toplam: Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). Andıraz barajı gövdesi kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak inşa edilecektir. Bu bakımdan doğal yapı gereci olarak geçirimsiz ve geçirimli malzeme, riprap, filtre ve beton agrega gerekmektedir. 76

93 Andıraz baraj gövde imalatında kullanılacak geçirimsiz malzeme öncelik sırasıyla Kayaören, Alakaya ve Çayırcık Harmancık alanlarından temin edilecektir. 4 alan da nitelik ve nicelik yönünden kullanılmaya uygundur. Ancak, 4 malzeme alanı da yamaç arazide, eski ve şu anda da yer yer aktif olan heyelanlar üzerindedir. Bu nedenle malzeme kalınlıkları çok değişkendir. Malzeme kalınlığı çukur kesimlerde artmakta, sırtlarda ise azalmaktadır. Rezerv hesaplanırken alanların heyelan malzemesinden oluşmuş olduğu, zaman zaman malzeme kalınlığının azaldığı göz önünde bulundurularak hesaplama yapılmıştır. Kayaören ve Alakaya geçirimsiz malzeme alanları baraj ulaşım yolu üzerinde yer almaktadır. Ancak toplam rezervleri ( m 3 ) ihtiyacı karşılamamaktadır. Bu nedenle Harmancık ve Çayırcık geçirimsiz malzeme alanına gitme zorunluluğu vardır. Gövde dolgusunda kullanılacak kum-çakıl malzemesi 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu geçirimli malzeme alanlarından temin edilecektir. Söz konusu alanlar nitelik ve nicelik olarak gövde dolgusunda kullanılmaya uygundur. Planlama aşamasında geçirimli malzeme alanı kaya ocağından mansaba doğru gösterilmiştir. K-2 kaya ocağı ile eksen arasında da malzeme alanı devam etmektedir ve baraj inşaatı sırasında alüvyon kaldırılacaktır. Bu malzeme uygun iş programı yapılarak gövdede kullanılmalıdır. Bu sebeple malzeme alanı genişletilerek K-2 kaya ocağı ile eksen arasındaki malzeme de alana dahil edilmiştir. Geçirimli malzeme alanlarından toplam m 3 geçirimli malzeme alınabilir. Baraj için gerekli filtre gereci de geçirimli malzeme alanlarından sağlanacaktır. Yıkanıp elendikten ve granülometrisi düzeltildikten sonra filtre için kullanılmaya uygundur. 0,60 ile 1,40 m arasında değişen derinliklerde YASS vardır. Kaya malzeme ve riprap K-2 kaya ocağından sağlanacaktır. Kati proje aşamasında baraj tipinin kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak belirlenmesinden dolayı riprap ve koruyucu olarak en yakın kireçtaşı içeren alan olması bakımından sadece K-2 kaya ocağının kullanılması düşünülmektedir. Bu nedenle kati proje aşamasında diğer kaya ocaklarında (K-1 ve T-1) yeni bir çalışma yapılmamıştır. Söz konusu proje kapsamında hazırlanan 1/.5000 ölçekli işletme haritaları Ek-16 da verilmiştir. Gerek proje birimlerindeki kazıların, gerek malzeme ocaklarından malzeme alımı sırasındaki kazıların yapılabilmesi için kazı hacimlerine ve yerlerine göre 2 adet konkasör, 8 adet yükleyici, 8 adet traktör yükleyici, 12 adet ekskavatör, 4 adet greyder, 24 adet kamyon, 6 adet silindir kullanılacaktır. 77

94 V.1.3. Proje kapsamında yapılacak olan kaptaj çalışmaları, kullanılacak boru tipleri ve diğer ünitelerin özellikleri, bu ünitelerde kullanılacak kimyasal maddelerin özellikleri, nerede, nasıl, ne miktarda ve hangi amaçla kullanılacağı, Proje kapsamında, malzeme ocağı sahasında açık ocak işletme yöntemiyle üretim yapılacak olup, malzeme iş makineleri ile yerinden kazılamayacak sertlikte olduğundan patlayıcı madde kullanılacaktır. Kullanılacak patlayıcı madde miktarı konusunda bilgiler V.1.11 de verilmiştir. Patlayıcı madde olarak Anfo, yemleme dinamiti ve ateşlemede gecikme aralığı 30 mili saniyeli kapsül kullanılacaktır. Galeri ve vahşi usulde patlatma yapılmayacaktır. Patlayıcı maddeler için Kastamonu ve Çankırı Valiliği nden gerekli izinler alınacaktır. Patlayıcı maddenin satıcısından alınıp, inşaat sahasına taşınması sırasında ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Anfo, amonyum nitrat ile fuel-oilin % 5-6 oranında karıştırılması ile elde edilmekte olup dünyada ve Türkiye de en çok kullanılan patlayıcı karışımıdır. Detonasyon hızı, 250 mm çapındaki bir patlatma deliğinde 4,4 m/s ye ulaşmaktadır. Anfo 50 mm den daha düşük çaplı deliklerde sabit bir detonasyon hızına ulaşamaz. İdeal olarak orta ve geniş çaplı ( mm) deliklerde en yüksek patlama hızına ulaşmaktadır. Anfonun patlayabilmesi için daha yüksek bir dinamit kapsül vb. ile ateşlenmesi gerekmektedir. Malzeme ocağında kullanılacak patlayıcı madde bu konuda lisanslı kuruluşlardan ihtiyaç oldukça temin edilecektir. Patlatmalar fenni nezaretçi ve jandarma gözetiminde, Kastamonu ve Çankırı Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün bilgisi ve kontrolünde gerçekleştirilecektir. Patlatma öncesinde emniyet birimlerine haber verilecek, her türlü çevre emniyeti alınacaktır. Tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce sahada anons yapılarak yöre halkı haberdar edilecektir. Patlatmalar gündüz, :00 saatleri arasında yapılacaktır. Ocak sahasındaki patlayıcı maddelerin kullanımı konusunda Tarih ve Sayılı Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ve Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük te belirtilen esaslara göre hareket edilecektir. Patlayıcı maddeler, şantiye sahası içerisinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Patlayıcı madde dışında herhangi toksik ya da tehlikeli bir madde kullanılmayacaktır. Proje kapsamında hayvanların üreme döneminde arasında patlatma yapılmayacaktır. V.1.4. Arazinin hazırlanması ve faaliyet ünitelerinin inşası sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden, parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik olanların, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, bu işler için kullanılacak aletler ve makineler, Proje kapsamında, kaya ocağı sahasında açık ocak işletme yöntemiyle üretimi yapılacak olup, malzeme iş makineleri ile yerinden kazılamayacak sertlikte olduğundan patlayıcı madde kullanılacaktır. Kullanılacak patlayıcı madde miktarı konusunda bilgiler V.1.11 de verilmiştir. Patlayıcı madde olarak Anfo, yemleme dinamiti ve ateşlemede gecikme aralığı 30 mili saniyeli kapsül kullanılacaktır. Galeri ve vahşi usulde patlatma yapılmayacaktır. 78

95 Patlayıcı maddeler için Kastamonu ve Çankırı Valiliği nden gerekli izinler alınacaktır. Patlayıcı maddenin satıcısından alınıp, inşaat sahasına taşınması sırasında ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Anfo, amonyum nitrat ile fuel-oilin %5-6 oranında karıştırılması ile elde edilmekte olup dünyada ve Türkiye de en çok kullanılan patlayıcı karışımıdır. Detonasyon hızı, 250 mm çapındaki bir patlatma deliğinde 4,4 m/s ye ulaşmaktadır. Anfo 50 mm den daha düşük çaplı deliklerde sabit bir detonasyon hızına ulaşamaz. İdeal olarak orta ve geniş çaplı ( mm) deliklerde en yüksek patlama hızına ulaşmaktadır. Anfonun patlayabilmesi için daha yüksek bir dinamit kapsül vb. ile ateşlenmesi gerekmektedir. Kaya ocağında kullanılacak patlayıcı madde bu konuda lisanslı kuruluşlardan ihtiyaç oldukça temin edilecektir. Patlatmalar fenni nezaretçi ve jandarma gözetiminde, Kastamonu ve Çankırı Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün bilgisi ve kontrolünde gerçekleştirilecektir. Patlatma öncesinde emniyet birimlerine haber verilecek, her türlü çevre emniyeti alınacaktır. Tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce sahada anons yapılarak yöre halkı haberdar edilecektir. Patlatmalar gündüz, :00 saatleri arasında yapılacaktır. Ocak sahasındaki patlayıcı maddelerin kullanımı konusunda Tarih ve Sayılı Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ve Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük te belirtilen esaslara göre hareket edilecektir. Patlayıcı maddeler, şantiye sahası içerisinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Patlayıcı madde dışında herhangi toksik ya da tehlikeli bir madde kullanılmayacaktır. Proje kapsamında hayvanların üreme döneminde arasında patlatma yapılmayacaktır. V.1.5. Derivasyon tünelinin yapımı sırasında gerçekleştirilecek doldurma, patlatmaların akarsu havzasına etkileri, alınacak tedbirler, doldurma vb işlemler için kullanılacak malzemenin cinsi, nerede ve ne miktarda kullanılacağı, Derivasyon tüneli Yeri : Sağ Sahil Tipi : Dairesel kesitli Adedi : 1 İç çapı : 7,00 m Uzunluğu : 497,90 m Giriş kotu : 557,80 m Çıkış kotu : 555,00 m Eğimi : 0,00562 Taşkın debileri (Q25 / Q50) : 517,00/590,00 m 3 /s Derivasyon kapasitesi (Q25 / Q50) : 475,48/526,30 m 3 /s Derivasyon tüneli sağ sahilde 454,66 m uzunlukta ve 7,00 m iç çapta inşa edilecektir. Planlama aşaması ve Kati proje aşamasında derivasyon tünel güzergahında 3 adet temel sondaj kuyusu açılmıştır(ksk-8, SK-6, ASK-203). 79

96 ASK-203 nolu sondaj kuyusu planlama aşamasında düşünülen enerji tüneli güzergahında açılmıştır. ASK-203 tünel taban kotunun 20 m kadar üstünde kalmaktadır. Kuyunun son 5 m sinde az ayrışmış granitoyidler geçilmiştir. Ortalama karot yüzdesi % 60, ortalama RQD % 16 dır. SK-6 numaralı sondaj kuyusu derinlik boyunca (80,00 m) granodiyoritlerde ilerlemiştir. Kuyuda karot % si ortalama değerdedir. RQD % si 0 dır. Kati proje aşamasında açılmış olan KSK-8 nolu kuyunun ilk 2,00 m si yamaç molozu 2,00 m den sonra tamamında (100,00 m) diyorit geçilmiştir. Tünel kotunda (50,00-60,00 m ler arası) karot % si %50-75 dür. RQD ise % 0 ila 28 arasında değişmekte olup düşüktür. Tünel güzergahının tamamında diyoritlerde ilerlenecektir. Ancak yer yer granit bloklarından da geçilmesi muhtemeldir. Önceki aşama çalışmalarında granatoyid-granit olarak adlandırılan kayaçlar kati proje aşamasında yaptırılan petrografik analizler sonucunda diyorit olarak adlandırılmışlardır. Diyoritler gri, kahverenkli, yeşilimsi-gri, bej renkte, zayıf-orta dayanımlı, genelde ince yer yer de iri kristallidir. Yüzeye yakın kısımları çok çatlaklıdır. Çatlak sıklığı çoğu yerde 50 adet/ 1 m dir. Çatlak genişlikleri 0,1 1,5 cm arasındadır. Çatlaklar genellikle kalsit, kuvars gibi ikincil minerallerle doludur. Diyoritler içerisinde iri blok boyutu ile çakıl boyutunda anklav halinde granitler vardır. Çatlak aralıkları kalsit dolguludur. Alınan örnekler üzerinde yapılan petrografik analiz sonuçlarına göre baraj yerini oluşturan kayaçlar kloritleşmiş-epidotlaşmış-karbonatlaşmış milonitik mikro diyorit olarak adlandırılmışlardır. Analize göre kayaç şiddetli kataklastik deformasyon sonucu büyük ölçüde değişmiştir. Tünel kotundaki RQD değerleri dikkate alındığında diyoritler orta-zayıf kaya kalitesindedir. Tünel güzergâhında açılan temel sondaj kuyusundan alınan karot örnekleri üzerinde gerekli laboratuar deneyleri yapılmıştır. Tünel sınıflamaları ve destek sistemleri açılan sondaj kuyuları ile yüzeysel araştırmalardan yararlanılarak RMR ve Q sınıflamaları değerlendirilmiş ve bu sınıflamalar dikkate alınarak destek sistemi belirlenmiştir. Tünelde geçilecek kaya birimleri ile ilgili sınıflama ve değerlendirmeler aşağıda verilmiştir. Derivasyon tüneli açık kazıları ve destek önerileri; Bu bölümde giriş ve çıkış portalları için yapılacak kazıların şev tasarımına ve önerilen destek elemanlarına ilişkin bilgiler sunulacaktır. Derivasyon tüneli açık kazılarında diyoritler kesilecektir. Bu birime ait kaya kütleleri genel özellik olarak, zayıf-orta dayanımlı, genelde ince yer yer de iri kristallidir. Yüzeye yakın kısımları çok çatlaklıdır. Çatlak sıklığı çoğu yerde 50 adet/1 m dir. Çatlak genişlikleri 0,1 1,5 cm arasındadır. Çatlaklar genellikle kalsit, kuvars gibi ikincil minerallerle doludur. Birim kütle olarak, Hoek&Marinos un (2000) Jeolojik Dayanım İndeksi çizelgesine göre Çok Bloklu-Orta-Zayıf Kaya olarak değerlendirilebilir. Bu nitelikli bir kaya kütlesi, taşıma gücü ve duraylılık açısından sorunsuzdur. Yamaçlarda yapılacak kazılarda bu nitelikteki bir kayada, şev oranı 1(Y):3(D) e karşılık gelmektedir. Ancak, kimi alanlarda görece zayıf kaya kütleleri ile her zaman karşılaşma olasılığı vardır. 80

97 Derivasyon tüneli giriş ve çıkışında 2 eklem takımı ve gelişigüzel eklemler izlenmektedir. Eklem sistemleri diyoritlerde 225/63 ve 325/68 eğim yönlü eklemler vardır. Bu eklem takımları kullanılarak DIPS programı ile şev analizi yapılmıştır. Yapılan kinematik analiz sonuçlarına göre giriş portalında hiçbir kayma (düzlemsel, kama, devrilme) tipi görülmeyecektir. Ancak tünel çıkış portalında düzlemsel ve kama tipi kayma beklenmelidir. Derivasyon tüneli çıkış portalı için açıma paralel önlem alınması gerekmektedir. Önlem olarak toplam kazı alanının % 20 si kadar bir kesim için; cm kalınlığında çift kat püskürtme betonu, 4,00 m uzunluğunda, 2 m aralıklı Φ=26 mm, enjeksiyonlu sistematik kaya bulonu uygulanması önerilmektedir. İletim tüneli portallarında ve aç-kapa bölgesinde yapılacak açık kazılarda kazı klası; % 30 yumuşak kaya (c1) % 70 sert kaya (c2) olarak alınmalıdır. İletim tüneli yeraltı kazıları ve destek önerileri; Tünel güzergahının tamamında diyoritlerde ilerlenecektir. Bu formasyon için, bu aşamada, eski çalışmaların jeoteknik verileri, yüzey gözlemi verileri, bu birimler içerisinde açılmış olan tünel güzergahı sondajları ve tünel kayasının kütle özellikleri göz önüne alınarak Q (Barton vd.-ngi, 1993 ve 2002) ve RMR (Bieniawski, 1989) tünel sınıflamaları yapılmıştır. Bu sınıflamaların sonucunda ortaya çıkan destek tipleri birlikte yorumlanarak destek tipi kategorileri ortaya çıkartılmış ve bu destek tipi kategorilerine karşılık gelen destek önerileri ile bu kategorilerin tünelde karşılaşılacağı düşünülen oranları verilmiştir. V.1.6. Derivasyon (Baraj inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) ve arazi kazanmak amacıyla veya diğer nedenlerle herhangi bir su ortamında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat, vb işlemler ile bunların nerelerde yapılacağı, ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, Baraj inşaatı sırasında derivasyon amacıyla su ortamında bir yön değiştirme ve inşaat faaliyeti söz konusu olacaktır. Derivasyon işlemi, derivasyon tünelinin ve memba batardosu inşaatının tamamlanmasından sonra yapılacaktır. Baraj ünitelerinin tamamlanmasından sonra su tutma işlemi başlayacak ve memba batardosu baraj gövdesi içinde kalacaktır. Derivasyon tüneli sağ sahilde 497,9 m uzunluğunda, 475,48 m 3 /s kapasitesinde ve 7 m çapında olacaktır. Mansap batardosu gövdenin 60 m kadar mansabında projelendirilmiştir. Kret kotu 557,7 m olup alüvyon üstüne oturmaktadır. Memba batardosu gövde dolgusu içinde kalacak şekilde projelendirilmiştir. Memba batardosu 581,0 m kret kotunda 27 m yükseklikte kil çekirdekli toprak dolgu şeklinde yapılacaktır. Derivasyon tüneli, baraj inşaatının tamamlanmasından sonra, su alma ağzının beton tıkaçla kapatılması, 1.5 m çapında dipsavak şaftının bağlanması suretiyle dipsavağa dönüştürülecektir. Dipsavaktan bırakılacak akımları kontrol etmek ve cebri boru çapına geçişi sağlamak amacıyla, sulama ağzından 190 m mesafede bir kelebek vana ve odası, vana odasından 531 m mesafede bir kontrol vanası ve enerji kırıcı tesis öngörülmüştür. Gerek proje birimlerindeki kazıların, gerek malzeme ocaklarından malzeme alımı sırasındaki kazıların yapılabilmesi için kazı hacimlerine ve yerlerine göre 2 adet konkasör, 8 adet yükleyici, 8 adet traktör yükleyici, 12 adet ekskavatör, 4 adet greyder, 24 adet kamyon, 6 adet silindir kullanılacaktır. 81

98 V.1.7. Baraj inşaatı süresince akarsu yatağının derive edilmesi kapsamında dere yatağının kuru kalmaması, canlı hayatın devamlılığının sağlanması amacıyla alınacak önlemler, Andıraz barajı gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, barajı inşaatı süresince kullanılmak üzere memba ve mansap batardoları ile bir adet derivasyon tüneli inşa edilecektir. Batardo yapılarının inşaatı esnasında, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. Derivasyon tüneli aynı zamanda balıkların baraj şantiyesi mansabına geçişine olanak sağlayacaktır. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak memba ve mansap batardolarının inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Soğanlı Çayı akımlarının tamamı derive edileceği için inşaat alanının membaında ve mansabında canlı hayata olumsuz etkisi olmayacaktır. V.1.8. Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde nasıl yapılacağı, (Barajın inşası sırasında söz konusu tesise ait sanat yapılarının taşkından korunması için gerekli tedbirler alınmalıdır. 09 Eylül 2006 tarih ve sayılı Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 Başbakanlık Genelgesine hassasiyetle uyularak çalışmaların yürütülmesi) Gözlenmiş akımlar ve Sentetik yöntemler kullanılarak hesaplanan proje taşkın debileri, mukayese edilmiştir. Yapılan mukayese ve bölge şartları, gözlenmiş değerlerin bir hayli uzun süreyi kapsaması ve güvenilir olması gibi sebepler dikkate alınarak Andıraz Barajı nın Projelendirme çalışmalarında tekerrürlü taşkın debileri için Bölgesel Taşkın Frekans Analizi (BTFA) Yöntemiyle hesaplanan taşkın debilerinin kullanılması önerilmiştir. Dolusavak Muhtemel Maksimum Feyezan (Katastrofal) taşkın debisi için ise Snyder Yöntemiyle bulunan Muhtemel Maksimum Feyezan (Katastrofal) debisi nin kullanılması uygun bulunmuştur. Taşkın Yinelenme Hidrografları; katastrofal yağmur hidrografının boyutsuzlaştırılması ve bölgesel taşkın yinelenme değerleriyle çarpılması sonucu elde edilen yağmur hidrografının altına kar erime, baz ve kaynak akımlarını kapsayan sürekli akım eklenerek çizilmiştir. Hidrolik verilerden elde edilen proje taşkın debisine göre deşarj eğrisinden yararlanılarak taşkın öteleme hesabı gerçekleştirilmiştir. Tasarım taşkın debisi barajın tipi ile barajın ve baratdoların öngörülen yapım süresi göz önünde tutulmak suretiyle Q25 olarak alınmıştır. Andıraz Barajı için Q25 feyezan debisine göre memba batardosu rezervuar su yüzü kotu bulunmuş, hava payı yüksekliği ise Q50 feyezan debisi ile kontrol edilmiştir. 82

99 Taşkın hidrograflarının değerleri Tablo-31 de verilmiştir. Tekerrürlü taşkın debileri grafikleri Şekil-16 da, Q ve Muhtemel Maksimum Feyezan (Katastrofal) taşkın debisi grafiği Şekil- 17 de verilmiştir. Buna göre Andıraz Barajı Taşkın Debileri aşağıda verilmiştir. Tablo 31: Andıraz Barajı Taşkın Debileri T ( Yıl ) QT (m³/s) VT (hm³) , , , , , , , , ,2 Muhtemel Maksimum Feyezan (Katastrofal) ,8 Şekil 16: Tekerrürlü taşkın debileri grafiği 83

100 Şekil 17: Q1000, Q ve Dolusavak Taşkın Debi Grafikleri V.1.9. Proje kapsamında açılacak olan kaya, taşocağı, kum ocağı, kil ocağı gibi malzeme ocaklarının sayısı, ocakların alan büyüklükleri, kapasiteleri, işletme alan büyüklükleri, kapladıkları alan, nakliye güzergahları ve ayrı ayrı koordinatları, yerleşim yerlerine mesafesi, olumsuz etkileri ve alınacak önlemler, yıllara bağlı planlanan üretim miktarları (iş akım şeması), uygulanacak üretim yöntemleri, basamak yüksekliği, genişliği, şev açısı, basamak sayısı, ocakların başlangıç ve nihai durumlarının imalat haritaları üzerinde gösterimi, Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). Malzeme alımı için gerekli olan ruhsat başvuruları Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne yapılmıştır. Proje kapsamında kaya malzemesi, geçirimli ve geçirimsiz malzeme için açık ocak işletmeciliği şeklinde, kademeli üretim yapılacaktır. 1-2 metrelik dekapaj ve pasa seviyesi alındıktan sonra, basamak yüksekliği 10 m. civarında, basamak genişliği ise en az m. civarında olacaktır. Basamak şev açısı da iş güvenliği açısından tehlikeli olmayacak seviyelerde tutulacaktır. Basamak şev açısının civarında, genel şev açısının 45 civarında olması planlanmaktadır. Sahada üretim sırasında 6 basamak oluşturulacaktır. Proje kapsamında kum-çakıl üretiminde açık ocak işletmeciliği şeklinde üretim yapılacaktır. Şev açısı da iş güvenliği açısından tehlikeli olmayacak seviyelerde tutulacaktır. Şev açısının 30 o olması planlanmaktadır. 84

101 Kum-çakıl üretiminde patlatma yapılmayacak olup kaya ocaklarında ise malzemenin parçalanması için patlatma yapılacaktır. Patlatma yapıldığı dönemlerde Jandarmaya haber verilecektir. Her türlü malzeme naklinde, Trafik Yasası ile belirlenmiş istiap hadlerine uyulacaktır. Tablo 32: Malzeme ocakları alan büyüklükleri MALZEME TÜRÜ Geçirimsiz (Kil Malzeme) Adı MALZEME ALANI Alan Miktarı (ha) Harmancık Geçirimsiz 45,1 Çayırcık Geçirimsiz 12,0 Alakaya Geçirimsiz 42,3 Kayaören Geçirimsiz 25,5 K-2 Geçirimsiz 85,8 Toplam: 210,7 Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) 90,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar 61,7 Toplam: 61,7 Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). Andıraz barajı gövdesi kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak inşa edilecektir. Bu bakımdan doğal yapı gereci olarak geçirimsiz ve geçirimli malzeme, riprap, filtre ve beton agrega gerekmektedir. Andıraz baraj gövde imalatında kullanılacak geçirimsiz malzeme öncelik sırasıyla Kayaören, Alakaya ve Yaylatepe alanlarından temin edilecektir. 3 alan da nitelik ve nicelik yönünden kullanılmaya uygundur. Ancak, 3 malzeme alanı da yamaç arazide, eski ve şu anda da yer yer aktif olan heyelanlar üzerindedir. Bu nedenle malzeme kalınlıkları çok değişkendir. Malzeme kalınlığı çukur kesimlerde artmakta, sırtlarda ise azalmaktadır. 85

102 Rezerv hesaplanırken alanların heyelan malzemesinden oluşmuş olduğu, zaman zaman malzeme kalınlığının azaldığı göz önünde bulundurularak hesaplama yapılmıştır. Kayaören ve Alakaya geçirimsiz malzeme alanları baraj ulaşım yolu üzerinde yer almaktadır. Ancak toplam rezervleri ( m 3 ) ihtiyacı karşılamamaktadır. Bu nedenle Harmancık ve Çayırcık geçirimsiz malzeme alanına gitme zorunluluğu vardır. Gövde dolgusunda kullanılacak kum-çakıl malzemesi 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu geçirimli malzeme alanlarından temin edilecektir. Söz konusu alanlar nitelik ve nicelik olarak gövde dolgusunda kullanılmaya uygundur. Planlama aşamasında geçirimli malzeme alanı kaya ocağından mansaba doğru gösterilmiştir. K-2 kaya ocağı ile eksen arasında da malzeme alanı devam etmektedir ve baraj inşaatı sırasında alüvyon kaldırılacaktır. Bu malzeme uygun iş programı yapılarak gövdede kullanılmalıdır. Bu sebeple malzeme alanı genişletilerek K-2 kaya ocağı ile eksen arasındaki malzeme de alana dahil edilmiştir. Geçirimli malzeme alanlarından toplam m 3 geçirimli malzeme alınabilir. Baraj için gerekli filtre gereci de geçirimli malzeme alanlarından sağlanacaktır. Yıkanıp elendikten ve granülometrisi düzeltildikten sonra filtre için kullanılmaya uygundur. 0,60 ile 1,40 m arasında değişen derinliklerde YASS vardır. Kaya malzeme ve riprap K-2 kaya ocağından sağlanacaktır. Kati proje aşamasında baraj tipinin kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak belirlenmesinden dolayı riprap ve koruyucu olarak en yakın kireçtaşı içeren alan olması bakımından sadece K-2 kaya ocağının kullanılması düşünülmektedir. Bu nedenle kati proje aşamasında diğer kaya ocaklarında (K-1 ve T-1) yeni bir çalışma yapılmamıştır. Söz konusu proje kapsamında hazırlanan 1/.5000 ölçekli işletme haritaları Ek-16 da verilmiştir. Gerek proje birimlerindeki kazıların, gerek malzeme ocaklarından malzeme alımı sırasındaki kazıların yapılabilmesi için kazı hacimlerine ve yerlerine göre 2 adet konkasör, 8 adet yükleyici, 8 adet traktör yükleyici, 12 adet ekskavatör, 4 adet greyder, 24 adet kamyon, 6 adet silindir kullanılacaktır. Tablo 33: Proje Alanı Koordinatları Koor. Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 33 D.O.M. : -- Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : : : : : : : : : : : : : : ALAN ANDIRAZ BARAJI : : : : : : : : : : : : : HEKTAR 86

103 90 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : ALAN : : : : : : : ,9 HEKTAR 91 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : ,5 HEKTAR 92 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : ,7 HEKTAR 93 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : ,5 HEKTAR 94 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : ,2 HEKTAR 87

104 95 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : ALAN : : : : : : ,4 HEKTAR 96 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : ALAN : : : : : : : ,2 HEKTAR 97 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : ,8 HEKTAR 98 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : : ,11 HEKTAR 99 NOLU GEÇİRİMLİ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : ALAN : : : : : : : : : : ,1 HEKTAR 88

105 ALAKAYA GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALAN : : : : ,3 HEKTAR KAYAÖREN GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : : : : : : : : : : ALANI : : : : : : : : : : : : : ,5 HEKTAR HARMANCIK GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALANI : : : : ,1 HEKTAR ÇAYIRCIK GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ALANI : : : : : : : : : ALANI K-2 GEÇİRİMSİZ MALZEME ALANI : : : : ,9 HEKTAR : : : : : : : : : ,8 HEKTAR 89

106 V Malzeme ocaklarının içme suyu kaynaklarına mesafesi, olabilecek etkileri ve alınacak önlemler Andıraz Barajı nın su kaynağını Filyos Çayı nın önemli kollarından birisi olan Soğanlı Çayı oluşturur. Soğanlı Çayı nın yıllık maksimum debisi Nisan ayında 105 m 3 /s, en düşük debisi ise Ağustos ayında 5 m 3 /s olarak ölçülmüştür. Yenice Çayı nın yukarı kısımlarını oluşturan Soğanlı Çayı oldukça uzun bir koldur. Daha yukarılarda Gerede Çayı ve Çerkeş Deresi nin birleşmesiyle oluşur. Soğanlı Çayı, Filyos Çayı havzasının güney sırtlarındaki yan derelerden doğar. İki büyük yandere olan Ulusu Deresi ve Suçatı Deresi birleştikten sonra derenin adı Gerede Çayı olmaktadır. Batı-doğu doğrultusunda bir süre akan Gerede Çayı, doğu- batı yönünden gelen Çerkeş Deresi ni de aldıktan sonra yine Gerede Çayı adıyla bir süre daha doğuya akar. Bayramören ve Boyalı kasabaları arasında bir eğri çizerek batıya yönelir. Proje alanında Soğanlı Çayı adını alır. Bir süre böyle aktıktan sonra Yenice Irmağı na kavuşur ve Karabük il merkezinde Araç Çayı ile birleşir. Soğanlı Çayı üzerinde bulunan Andıraz Barajı proje alanını temsil eden akım gözlem istasyonu (AGİ) 1314 no lu AGi dir. Andıraz Barajı nın yağış alanı 76.5 km 2 dir. Proje alanının ortalama yıllık toplam akımı hm 3 tür no lu AGİ de yapılan su kalitesi gözlem sonuçlarına göre su kalitesi C2S1 sınıfındadır. Soğanlı Çayı mevcut su kalitesinin baraj yapılarına olumsuz yönde herhangi bir etkisi olmayacaktır. Söz konusu proje kapsamında yapılacak olan Baraj inşaatında kullanılacak ocaklar içme suyu kaynaklarına oldukça uzaktır. Alakaya köyü geçirimsiz malzeme ocağı alanına yakın Türbe Tepe mevkiinde 1,5 lt/s debili içme suyu sondaj kuyusuna ait içme suyu deposu ve içme suyu hattı mevcuttur. Kayaören malzeme ocağı sınırına 750 m mesafede Kayaören Köyü içme suyu membası olan 2 lt/s debili Elmalardibi membası yeralmaktadır. Bu kapsamda malzeme alımı esnasında Türbe Tepe mevkiinde içme suyu sondaj kuyusu ve içme suyu deposuna, Kayaören Köyü mevkiindeki Elmalardibi membası ile Kastamonu İl Özel İdaresi, Su ve Kanal Hizmetleri Müdürlüğü ne ait tesislere zarar verilmesi durumunda D.S.İ. 23 Bölge Müdürlüğü tarafından zarar tanzim edilecektir. Andıraz Barajı nın yapılmasıyla Soğanlı Çayı ndan enerji üretilecektir. Baraj sulama amaçlı değildir. Proje alanı civarında bulunan Gerede, Bayramören, Çerkeş, Eskipazar gibi yerleşim yerleri, mevcut durumda su temin edilen derin kuyuların ve mevcut yeraltı su kaynaklarından çekilen suyun kapasitelerinin artırılmasıyla gelecekteki içmesuyu ihtiyaçlarını karşılamayı planlamaktadır. Bundan başka, Andıraz Barajı nın yaklaşık 90 km akış yukarısında, Gerede yakınlarında yer alan mutasavver projelerden Işıklı regülatörü ile Gerede Çayı ndan, Ankara Su Temini Projesi kapsamında işletmede bulunan Çamlıdere Barajı na su aktarılması planlanmaktadır. 90

107 Projenin inşaat ve işletme aşamasında evsel nitelikli atıksuların toplanıp bertarafının sağlanması için sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmaz fosseptik planı ekte verilmiştir(bkz. Ek-8). Projenin inşaat ve işletme aşamasında dere yatağına herhangi bir atıksu deşarjı yapılmayacaktır. İnşaat sırasında ortaya çıkacak hafriyat kesinlikle proje sahasında bulunan akar veya kuru dere yataklarına dökülmeyecektir. Soğanlı çayı yatağına katı veya sıvı hiçbir atık atılmayacaktır. Su tutulması sonucunda, yeraltı su kaynaklarında herhangi bir değişiklik meydana gelmeyecektir. Su kalitesi değişmeyecek, ancak mansapta su miktarında azalma meydana gelecektir. V Malzeme ocaklarında patlatma işleminin ne şekilde yapılacağının açıklanması, patlatma paterni, bir atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı, taşınımları, depolanmaları ve kullanımları, hava şoku ve kaya fırlamaları hesaplarının yapılarak etkilerinin değerlendirilmesi, Patlatma Dizayn Hesabı Delici makinelerle açılan deliklerin patlayıcı madde ile doldurulmasını takiben patlatılması sonunda serbest kalan parçalar kullanım büyüklüğüne göre kırılacaktır. Elde edilen malzeme kırma eleme tesisine sevk edilecektir. Patlatma Dizaynı ve Kullanılacak Patlayıcı Miktarı; Söz konusu proje kapsamında şarj konsantrasyonu (lb) 89 mm delik çapı ve yoğunluğu 0,82 gr/cm 3 olan anfo için 5,09 kg/m olarak aşağıdaki tablodan seçilmiştir. Tablo 34: Patlatma deliği şarj yoğunluğu (kg/m) Delik Çapı Patlayıcı Madde Yoğunluğu Inch Mm ¼ / ½ / ¾ ¼ ½ ¾ ½ ¼ (Kaynak: LANGEFORS, V. ve KIHLSTRÖM.B, 1979; "The Modern Technique of Rock Blasting", Almquist- Wiksell, Uppsala, Sweden.) Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Bu malzemelerin temin edilebileceği malzeme alanlarının nitelik ve nicelik durumları aşağıda verilmiştir. Ocak sahasında 5 yıl, yılda 8 ay, ayda 30 gün ve günde 8 saat çalışılması planlanmaktadır. 91

108 Dolayısıyla kaya ocağında yıllık üretim miktarı m 3 / 5 yıl = m 3 olarak planlanmaktadır. Delik Delme ve Ateşleme Düzeni; Yıllık Üretim = m 3 Çalışma Süresi = yılda 8 ay, ayda 30 gün ve günde 8 saat Aylık üretim = m 3 Delik Çapı = 89 mm (3,5 inç) Delik Yükü (Bmax) = Deliğin Basamak Aynasına Olan Uzaklığı Anfo için = (1,36 x (lb) ) (Kaynak: Langefors, U., Kihlström, 1963) Lb (kg/m) = Şarj konsantrasyonu Şarj Konsantrasyonu (lb) = 5,09 Delik Yükü (Bmax) = (1,36 x 5,09)m = 3,06 m = 3 m olarak kabul edilmiştir. Proje kapsamında 1 delikten, patlatma ile alınabilecek malzeme miktarı; Basamak Yüksekliği (K) = Basamak Yüksekliği 2 x Bmax = 2 x 3 m = 6 m = 10 m olarak seçilmiştir. Basamak Eğim Açısı = 75 0 Delik aralığı (S) = 1,25 x Bmax = 1,25 x 3 = 3,75 m Delik Taban Payı (u) = Basamak Yüksekliği (K) x 0,1 = 10 m x 0,1 = 1,0 m Delik Boyu (H) = Basamak Yüksekliği (K) + Delik taban Boyu (u) = 10 m + 1,0 m = 11 m Sıkılama Boyu (ho) = ho = Bmax Şarj Boyu (Q) = 3 m = H-hO = 11 m 3 m = 8 m 1 Delikteki Şarj Miktarı = Q x lb = 8 m x 5,09 kg/m = 40,72 kg ANFO Yemleme Dinamiti Toplam Şarj Miktarı Elektrikli Gecikmeli kapsül = 1 kg = 41,72 kg = 1 adet 1 Delikten Alınacak Malzeme Miktarı (V) = B x S x K = 3 x 3,75 x 10 = 112,5 m 3 Bir patlatmada 50 delik patlatılacaktır. Patlatmalar bir gecikme aralığı olan 30 milisaniye aralığında birlikte ateşlenecektir. Bir patlamada 50 delik patlatılacak; bir patlatmadan alınacak malzeme miktarı; 50 delik x 112,5 m 3 = m 3 olacaktır. Kaya ocağında üretim 8 ay (240 gün) yapılacaktır. Söz konusu proje kapsamında patlatma yöntemiyle 8 ayda (ayda 30 gün, 8 saat), m 3 malzemenin alınması planlanmaktadır. 92

109 Patlatma tasarımındaki kabuller formüllerde belirtilen sınırlar dahilinde edinilen tecrübelere dayanılarak yapılmıştır. Yıllık m 3 lük kapasite için, 8 ayda yapılacak toplam patlatma sayısı; m 3 /yıl / m 3 /patlatma = 23 patlatma/yıl yapılacaktır. Aylık patlatma sayısı 23 / 8 = 3 patlatma /ay Yapılan hesaplamalara göre ayda 3 patlatma yapılacaktır. Dolayısıyla Patlatmalar 10 günde 1 olacaktır. Patlatma delik başına 40,72 kg. ANFO, 1 kg. dinamit, 1 adet kapsül kullanılacaktır. Toplam yıllık Anfo miktarı = 40,72 kg x delik = kg Kaya ocağı sahasında açık ocak işletme yöntemiyle üretimi yapılacak olup iş makineleri ile yerinden kazılamayacak sertlikte olduğundan patlayıcı madde kullanılacaktır. Patlayıcı madde olarak Anfo, yemleme dinamiti ve ateşlemede gecikme aralığı 30 mili saniyeli kapsül kullanılacaktır. Üretim çalışmaları esnasında galeri patlatması yapılmayacaktır. Anfo, amonyum nitrat ile fuel-oilin %5-6 oranında karıştırılması ile elde edilmekte olup dünyada ve Türkiye de en çok kullanılan patlayıcı karışımıdır. Detonasyon hızı, 250 mm çapındaki bir patlatma deliğinde 4,4 m/s ye ulaşmaktadır. Anfo 50 mm den daha düşük çaplı deliklerde sabit bir detonasyon hızına ulaşamaz. İdeal olarak orta ve geniş çaplı ( mm) deliklerde en yüksek patlama hızına ulaşmaktadır. Anfonun patlayabilmesi için daha yüksek bir dinamit kapsül vb. ile ateşlenmesi gerekmektedir. Kaya ocağında kullanılacak patlayıcı madde bu konuda lisanslı kuruluşlardan ihtiyaç oldukça temin edilecektir. Patlatmalar fenni nezaretçi ve jandarma gözetiminde gerçekleştirilecektir. Patlatma öncesinde emniyet birimlerine haber verilecek, her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce sahada anons yapılacaktır. Ocak sahasındaki patlayıcı maddelerin kullanımı konusunda Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Patlatmayla oluşturulan titreşimim çevre yapılara etkisi; Patlatmalı kazı çalışmalarında patlatmanın asıl amacı kayayı kırarak gevşetmektir. Burada kırma işlemini yerine getiren şok dalgası, sağlam kayaç içerisinde sismik dalgalar şeklinde yayılmaktadır. Sismik dalgaların enerjileri tükeninceye kadar yayılmaya devam edecekleri bir gerçektir. Enerji sönmesinin iki nedeni vardır. Bunlardan birincisi kaya yapısının gerek fiziksel, gerekse jeolojik olarak gösterdiği direnç, ikincisi ise geometrik olarak sismik dalganın kaynağından uzaklaştıkça daha geniş bir alana yayılmasıdır. Bu enerji, patlatma kaynağından uzaklaşarak sönümleninceye kadar uzun bir mesafe kat edecektir. Bu zaman sürecinde, kaya yapılarında ve binalarda hasarlara ve yerleşim yeri sakinlerinin tedirgin olmasına neden olabilmektedir. 93

110 Buradaki çevresel problemler patlayıcı madde enerjisinin tamamının parçalanma için kullanılmadığının bir göstergesidir. Patlatmadan kaynaklanan etkiler, patlatma sırasında açığa çıkan enerjinin parçalama ve öteleme işlemlerinden arta kalan kısmının, kaya içerisinde veya atmosferdeki hareketlerinden meydana gelmektedir. Bu durum dikkate alındığında çevresel etkilerden arındırılmış bir patlatma tasarımı aynı zamanda patlayıcı enerjisinin de en iyi şekilde kullanıldığı tasarımdır. Patlatma anında yaratılan titreşimin uzak noktalara kadar ilerlemesi de patlatılan delik şarjı ve bina arasındaki kaya yapısının ve jeolojisinin bir fonksiyonudur. Homojen yapılarda dalga daha rahat ilerleme imkanı bulacak kırıklı yapılarda da veya fay tabakalarında ise dalganın bir kısmı geri yansıyacaktır. Patlatmayla oluşturulan titreşimim çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir. Devine Bağıntısı ; v k D W 1.6 v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (inç/sn) k = Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) D = Patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (feet) W = Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (libre) 1 feet = 0,3048 m 1 libre = 0,4536 kg 1 inç = 25,4 mm K katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Hesaplamalarda k katsayısı 260 olarak alınmıştır. 94

111 Tablo 35: Mesafeye göre titreşim hızı değerleri (W=42 kg) Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri (Devine Bağıntısı) K (sbt) D (m) W (kg) V (inç/sn) V (mm/sn) 1/5 V(mm/sn) 1/2 V(mm/sn) feet = 0,3048 m, 1 libre = 0,4536 kg, 1 inç = 25,4 mm Tabloda; V Vo = mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı = Bina temelindeki titreşim hızı Yöre köylerindeki en hassas yapının b tipi binalar olduğu kabul edilirse Vo hızının 5 mm/sn nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. Tablo incelendiğinde 42 kg lık şarjın etkisi ile oluşan titreşim hızı patlatma noktasından itibaren 300 m sonra 5 mm/s nin altına inmektedir. Bu mesafeden sonra maksimum anlık şarj ile yapılan patlatmalar sonucu oluşan vibrasyonun yerleşim birimlerine olumsuz etkisinin olmayacağı ortaya çıkmaktadır. Patlatmalar milisaniye gecikmeli fitillerle yapılmaktadır. Bina temeli titreşim hızı (Vo) değerlerine bağlı olarak patlatma nedeniyle hasar görebilecek bina türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir(forssbland, 1981). Tablo 36: Dinamit atımıyla hasar görecek bina türleri Vo (mm/sn) Bina Türü 2 a- Yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 5 b- Sıvalı briket, kerpiç, yığma tuğla evler 10 c- Betonarme binalar d- Fabrika gibi, çok sağlam yapıda endüstriyel binalar 95

112 Binalardaki hasarların titreşim genliği yönünden incelenmesi; Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin genliği aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır (Armac Printing Company). K A W D A = Patlatma sonucu oluşan titreşimlerin azami genliği (mm) W= Bir gecikme aralığında ateşlenen patlayıcı miktarı (kg) D = Patlatma kaynağı ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkili mesafe (m) K = Kayaç türüne bağlı katsayısı Patlatma yapılan kaya türü ve bina temeli altındaki kayaç türüne bağlı olarak değişim gösteren K katsyısı asgari ve azami değerleri (Armac Printing Company). Tablo 37: K katsayısı asgari ve azami değerleri Patlatma Yapılan Temel Altı K Katsayısı Birim Kayaç Türü Minimum Maksimum 1-Kaya Kaya 0,57 1,15 2-Kaya Kil (Toprak) 1,15 2,50 3-Kil (Toprak) Kaya 1,15 2,50 4-Kil (Toprak) Kil (Toprak) 2,50 3,40 Genlik değerinin 0,05 mm nin altında olması durumunda binalarda hasar olmadığı bilindiğinden (Armac Printing Company) maksimum patlayıcı miktarı (42 kg) ile yapılan atımlarda etki mesafesi; K D W A 1,15 42 D 0,05 = 149 m bulunur. Bir seferde kullanılan patlayıcı madde miktarı 42 kg olup, canlı ve çevre sağlığı açısından büyük bir tehlike arz etmeyecektir. Titreşim hızının az olması, gecikmeli kapsül kullanılarak bir seferde patlayan patlayıcı miktarının az olması ve malzeme üretim alanında herhangi bir yerleşim alanı olmadığından etkisi az olacaktır. Patlatma alanından fırlayan kaya ve taşlarla olan hasar Patlatmalarda dilim kalınlıkları ve/veya sıkılama boyu ve malzemesi yetersiz olunca fırlayan kaya sorunlarıyla karşılaşılır. Bu sorun can ve mal güvenliği bakımından önemlidir. Patlatma anında oluşan kaya ve taşlarla ilgili olarak yapılan kaynak araştırmalarında; emniyet mesafe hesaplarının deneysel sonuçlara dayandırıldığı görülmüştür. Literatürde (İsveç Patlatma Araştırma merkezi-svedefo) 1 m 3 kayaç kırmak için kullanılacak patlayıcı madde miktarı ile en fazla fırlatma uzaklığı arasında verilen bağıntıdan yararlanmak sureti ile spesifik patlayıcı madde tüketimi (kg/m3) için söz konusu uzaklık kestirilebilir. Yeterli dilim ve sıkılama uzunlukları için aşağıdaki değerler kestirim değerleri olarak kabul edilebilir. Projeye konu faaliyet alanında spesifik patlayıcı madde tüketimi 42 kg/112,5 m 3 =0.37 kg/m 3 dür. q = kg/m 3 Lmax = 10 m q = 0.5 kg/m 3 Lmax = m q = kg/m 3 Lmax = m 96

113 London, 1981) Şekil 18: Özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlatma uzaklığı (Kaynak: Hoek, E.,Bray,J., Rock Slope Engineering, Institution of Mining and Metallurgy, 3rd Edition, Ayrıca yukarıdaki şekilde İsveç patlatma araştırmaları merkezince (SVEDEFO) yapılan araştırma sonuçları kullanılarak hazırlanmış olup, özgül şarja bağlı olarak en fazla fırlama uzaklığını vermektedir. İki kaynağa göre de emniyetli mesafe m civarında olmaktadır. Bu mesafede zaten çalışma alanı içerisinde kaldığından çevreye patlatma anında fırlayan kaya ve taşlarla hasar olmayacaktır. Ayrıca fırlayan kayaların önlenmesi aynaya yeterli uzaklıkta (B=30-40d) ve paralel delik delmek, sıkılama boyunun en az 0.7 B olması gerekliliği düşünülerek ho = B emniyetli seçeneği ile uygun nitelikte sıkılama malzemesi kullanmakla mümkündür. Ruhsat alanı içinde ho= B emniyetli seçeneği seçilerek sıkılama boyu 3 m olarak planlanmıştır. Pokrovsky-Fyodorov tarafından geliştirilen deneysel sonuçlara göre aşağıdaki formülden de emniyetli mesafe hesaplanabilir. Menzil Taş Fırlama Mesafesi; (Pokrovsky-Fyodorov) Şev aynasından kopan taş parçasının ilk hızı; L = Vo 2 / g Sin 2 Vo = Şev aynasından kopan taş parçasının ilk hızı g = 9,81 m/s 2 yer çekim ivmesi Vo = x Q / q x Ro 3 Ro = yaklaşık dilim kalınlığı Q = Bir atımda kullanılacak patlayıcı madde miktarı q = yoğunluk = kg/m 3 97

114 Yukarıdaki formüller incelendiğinde taş fırlama olayının boyutunu kontrol eden iki önemli faktör vardır. Bunlardan birincisi patlayıcı madde miktarı, ikincisi ise dilim kalınlığıdır. Bu kaynağa göre ilk hızın gerçek büyüklüğünü analitik bir modelle belirlemek çok zor, hatta imkansızdır. Açık işletmelerde bu konu üzerinde yapılan araştırma sonuçlarına göre Vo = m/sn civarında olduğu görülmüştür. Hava sürtünmesinin etkisi ile hesaplanan mesafenin kabaca 1/3 ünün emniyet mesafesine denk geldiği kabul edilmektedir. Hava Şoku ve Gürültü Hasarı Yer sarsıntılarına ek olarak patlamanın yarattığı hava şoku da bazı zararlara yol açabilmektedir. Hava şoku, patlamadan kaynaklanan hava basınç dalgaları olarak tanımlanmaktadır. Özellikle ağız sıkılamasının eksik yapıldığı veya infilaklı fitil kullanıldığı durumlarda hava şoku şiddetli olabilmektedir. Hava şoku düzeyi patlatma, arazi ve hava koşullarına bağlı olmaktadır. Yapılan ölçümler genelde hava şokunun ender olarak sıva patlamalarına yol açtığını göstermektedir. Hava şokunun en çok etkilediği yapı elemanları pencere, camlar ve kasalar olmaktadır. Bazı yüksek basınç okumalarında yapıların özelliklerine bağlı olarak elastik titreşimler ve sonuçta da sıva çatlaklarının oluştuğu durumlar yanında bazen baca yıkılması, tuğla duvarların çatlaması gibi olaylarda kayıtlara geçmiştir. Hava şokunun neden olduğu en önemli olay, insanların üzerine olan psikolojik etkisidir. Çok şiddetli patlatma sesi duyan kimseler patlamanın ve yer sarsıntısının da büyük olduğunu düşünmektedir. Hava şokunun yayılması önemli ölçüde atmosferik koşullara bağlı olmaktadır. Rüzgar yönü, havanın sıcaklığı, dolayısıyla yoğunluğu ve nem oranları şokun yayılmasını etkileyen parametrelerdir. Uygun şartlarda yapılan büyük bir patlamayı kimse hissetmezken, nem oranının fazla olduğu ve rüzgarında taşıdığı küçük bir patlamanın hava şoku şikayetlere neden olabilmektedir. Hava şokunun önlenmesi için; sıkılama işlemine dikkat etmek ve infilaklı fitil gibi yüzeyde patlayan elemanlar var ise bunları toprak ile örtmek gerekir. Öte yandan patlatmadan kaynaklanan hava şoklarına neden olan önemli etkenler aşağıda verilmiştir; Gereğinden fazla şarj edilmiş delikler Zayıf sıkılama Açıktaki infilaklı fitil Uygun olmayan dilim kalınlığı Kayadaki çatlaklardan gaz kaçışı Patlatma sonucu oluşan hava şoku aşağıdaki bağıntıdan hesaplanmaktadır. (Calzia, 1969). Şidddetli etki zonu : D < 5 W = D < 32 Orta şiddette etki zonu : 5 W< D <10 W = 32<D<64,8 Hafif şiddette etki zonu :10 W< D <15 W = 64,8<D<97,2 D = Etkili zon aralığı (m) W = Bir gecikme aralığında atılan dinamit miktarı Anlık şarj (kg) Hava şoku hesaplamaları ruhsat alanlarında yapılacak maksimum anlık şarj dikkate alınarak yapılmıştır. 98

115 Patlatmalarda kullanılacak maksimum anlık şarj: 42 kg Şiddetli etki zonu Orta şiddette etki zonu Hafif şiddette etki zonu : 0-36 m : m : m İnsanların ve yapıların gürültü ve hava şokundan etkilenme dereceleri aşağıdaki şekilde gösterilmektedir. Gürültü Şiddeti Desibel lb/in 2 Belirtiler Hava-Şoku Yapılarda hasar Tüm pencere camları kırılır 0.1 Bazı pencere camları kırılır 0.03 Hasar başlangıç sınırı Acı duyma başlangıcı Şikayet başlangıcı x10-5 Patlatma nedeniyle hava-şoku oluşumu 60 3x10-6 Günlük konuşma 40 3x10-7 Hastane odası x10 3x Fısıltı Duyma alt sınırı London, 1981) Şekil 19: İnsanların ve yapıların gürültü ve hava şokundan etkilenme dereceleri (Kaynak: Hoek, E.,Bray,J., Rock Slope Engineering, Institution of Mining and Metallurgy, 3rd Edition, Proje kaynaklı gürültü oluşumu yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi şikayet başlangıcının altında kalmaktadır ki zaten bu hesaplamalar üretimin tamamının patlatmayla gerçekleşeceği şeklinde düşünülerek yapılmıştır. Patlatmadan kaynaklı gürültü şiddeti 4,5x10-4 lb/in 2 = 107 dba ya denk gelmektedir. Buna göre patlatma esnasında açığa çıkacak gürültünün düzeyinin metre çapındaki dairesel etki alanında dağılımı aşağıdaki tablo ve grafikte verilmiştir. Tablo 38: Patlatma esnasında Gürültü dağılımı r (m) LpT (dba) ÇGDY Yönetmeliği Madde 23. (L gündüz) dba 99

116 Grafik 9: Delme-patlatma esnasında gürültü dağılımı Proje kapsamında patlatmadan kaynaklı gürültü oluşumu, patlatma esnasında oluşup, anlıktır. Alakaya kaya ocağına en yakın yerleşim yeri batısında ve 550 m mesafede yer alan Alakaya köyüdür. Kayaören kaya ocağına en yakın yerleşim yeri kuzeydoğuda ve 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Patlatmadan kaynaklı olabilecek gürültü düzeyi grafikte hesaplanmış olup, Tarih ve sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerler 50 m de sağlanmaktadır. Gürültü konusunda Tarih ve Sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı tüzüğün Madde 22 de belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulaklık, kask ve iş elbisesi vb. kullanmaları sağlanacak ve Madde 78 de belirtilen hükümlere uyulacaktır. Ayrıca patlatma esnasında, patlatmanın yapılacağı alan boşaltılacak olup gerekli tüm önlemler alındıktan sonra patlatma yapılacaktır. Patlatmalar Jandarma kontrolünde ve yöre halkına duyurularak yapılacaktır. Projede yukarıda anlatılanlar dışında olumsuz çevresel etkiler beklenmemektedir. V Malzeme ocaklarında üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), nakliye güzergahları, ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Bu malzemelerin temin edilebileceği malzeme alanlarının nitelik ve nicelik durumları aşağıda verilmiştir. Ocak sahasında 5 yıl, yılda 8 ay, ayda 30 gün ve günde 8 saat çalışılması planlanmaktadır. Andıraz Barajı İçmesuyu kaynağı olarak kullanılmadığından Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği gereğince mutlak koruma alanı belirlenmemiştir. Göl alanı dikkate alınarak yeni önerilen yollar ve güzergahları gösterilmiştir. Baraj inşaatı sırasında ihtiyaca göre taşın yolları ile derivasyon kondüvisi giriş ve çıkışına ulaşım yolu yapılacaktır. 100

117 Göl alanında kalan ve yeni güzergahları harita üzerinden belirlenen yollar sırası ile YOL-1 L = m; YOL-2 L= m; YOL-3 L=1.303 m; YOL-4 L = 727 m; YOL-5 L = 177 m; YOL-6 L = 124 m, YOL-7 L = 81 m, YOL-8 L = 1.299,8 m, YOL-9 L = m, YOL-10 L = 848 m olarak toplam uzunluğu m yeni yol yapımı öngörülmüştür. Gerek proje birimlerindeki kazıların, gerek malzeme ocaklarından malzeme alımı sırasındaki kazıların yapılabilmesi için kazı hacimlerine ve yerlerine göre 2 adet konkasör, 8 adet yükleyici, 8 adet traktör yükleyici, 12 adet ekskavatör, 4 adet greyder, 24 adet kamyon, 6 adet silindir ve 4 adet transmikser kullanılacaktır. Söz konusu yol güzergahı, altyapı çalışmaları ile ilgili V.1.19 başlığı altında detaylı açıklamalar yapılmıştır. V Kırma-eleme tesisinin kapasitesi, teknolojisi, koordinatları, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, Proje kapsamında kazılardan temin edilen kumtaşı, çakıl vb. malzemelerin bir kısmı doğrudan proje ünitelerinde dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. Hafriyatın bir kısmı ve taş ocağında üretim sonucu çıkarılacak malzeme kullanım boyutuna getirilebilmesi için kum-çakıl ocağı yakınlarında kurulacak olan kırma-eleme-yıkama tesisinde işlenecektir. Kırma-eleme-yıkama tesisine gelen ve işlenen malzeme taşınması açılacak olan servis yollarından sağlanacaktır. Kırma-eleme-yıkama tesisi projenin inşaat süresince, 3 yıl boyunca (yılda 8 ay) işletilecek olup, 3 yılda (24ay x 26 günx 8 saat (gündüz) toplam m 3 ( m 3 kaya malzemesi m 3 kum-çakıl malzemesi) malzeme işlenecektir. Projede kullanılması planlanan kırma eleme tesisi kapasitesi 18 m 3 /saat tir. Kurulması planlanan kırma-eleme-yıkama tesisi, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Ek-8, İzne Tabi Tesisler Listesi, Liste-B Üretim kapasitesi 10 m 3 /h veya üzerinde olan, çimento kullanarak beton, harç veya yol malzemesi üreten tesisler kapsamında olup, Kastamonu ve Çankırı Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne emisyon izni başvurusu yapılacaktır Kırma-eleme-yıkama tesisi projenin inşaat aşamasında kullanılacak olup, inşaat aşaması bitiminde bu tesislerin faaliyeti sona erecektir. Kırma-eleme-yıkama tesisi için, tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler alınacaktır. Proje inşa işlemleri başlamadan once Ek-2 Sulak Alan İzin Belgesi başvurusu yapılacaktır. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı nın tarihli ve sayılı Kırma-Eleme Tesislerine İlişkin Uygulama konulu yazısı gereğince; Kırma-eleme tesisi tam kapalı sistem ile çalışacaktır. Bu sistemde tozun kaynağından emilerek çöktürme ve gereği halinde filtre işleminden sonra eşik sınır değerin altında toz bulunduran havayı çalışma ortamına bırakması prensibi bulunmaktadır. Tesisteki toz kaynağı olan her bir ünite (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içerisine alınacaktır. Kapalı ortam içerisine alınan ünitelere toz indirgeme sistemi (torbalı filtre) kurulacaktır. 101

118 Kırma-eleme-yıkama tesisi inşaat süresince malzeme geldikçe kesikli olarak çalışacaktır. Kırma-eleme-yıkama tesisine getirilen malzeme birincil kırma olarak çeneli kırıcıda kırılacaktır. Daha sonra bantlar yardımıyla çekiçli kırıcıya (Küpükser) aktarılarak ikincil kırma işlemine tabi tutulacaktır. Çekiçli kırıcılarda 40 mm boyutuna kadar indirgenen agrega malzemesi eleklere boşaltılır. Elekler üst üste ve çapları üstten alta doğru azalacak şekilde yerleştirilecektir. Malzeme elekler aracılığı ile üstten alta doğru elenecektir. En iri malzeme en üst elekte ve en ince malzeme en alt elekte ayrılacaktır. En üst elekten geçemeyen malzemeler dönüş bandı ile tekrardan küpüksere gönderilecektir. Kırma ve eleme işlemleri sırasında oluşacak tozun minimize edilmesi için pulvarize sistemle malzeme üzerine su püskürtülecektir. Kırma-eleme-yıkama tesisi şantiye alanı olarak belirtilen alan içerisinde yer alacak olup koordinatları Tablo-39 da, iş akım şeması Şekil-20 d verilmiştir. IZGARALI BUNKERE MALZEMENİN BOŞALTILMASI TAŞIYICI ARA BANTLARLA TAŞIMA ÖN ELEK VE MALZEMENİN ÇENELİ KIRICIDA KIRILMASI (BİRİNCİL KIRMA) MALZEMENİN ÇEKİÇLİ KIRICIDA KIRILMASI (İKİNCİL KIRMA) TAŞIYICI ANA BANT ELEK 3. KOT YIKAMALI YIKAMA HELEZONU NİHAİ ÜRÜN PROJE ÜNİTELERİ İNŞAATINDA KULLANILMAK ÜZERE BETON SANTRALİNE TAŞINMASI Şekil 20: Kırma-Eleme-YıkamaTesisi İş Akım Şeması Kırma-eleme-yıkama tesisi için, Tarihli ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler alınacaktır. Proje inşa işlemleri başlamadan önce Ek-2 Sulak Alan İzin Belgesi başvurusu yapılacaktır. 102

119 Kırma-Eleme-Yıkama Tesisinden Kaynaklı Atıksuların Arıtımı Projenin inşaat aşamasında kaya malzemesinin kırılması ile elde edilen ve kum-çakıl ocağından alanından alınan malzemenin yıkama-eleme tesisinde ön ve son yıkamalı elek ünitelerinde sarf edilecek olan toplam 35 m 3 /gün debideki su ile malzeme iki aşamada yıkandıktan sonra her iki aşamada da çamur, kil, silt ve kum karışımlı atıksu oluşacaktır. Malzemeyi yıkama işlemi sırasında kullanılacak olan yıkama suyu, her iki yıkamalı elek ünitelerinin altında bulunan süzme haznelerinden geçirileceği için haznede atıksu birikecektir. Haznelerde birikecek atıksular, haznelerden uzanacak atıksu boruları vasıtası ile, 7 m (uzunluk) x 5 m (en) x 1 m (derinlik) = 35 m 3 hacmindeki, 1 adet geçirimsiz beton çökeltim havuzuna aktarılacaktır. Tablo 39: Kırma Eleme Tesisi Koordinatları ŞANTİYE ALANI : : : : : : : : ALANI 138,0 HEKTAR V Beton Santrali tesisinin kapasitesi, teknolojisi, koordinatları, üretim miktarlarının çalışma süreleri (gün-ay-yıl), ulaşım altyapısı planı, altyapının inşası ile ilgili bilgiler ve işlemler, kullanılacak makine ekipmanları, Proje kapsamında gerekli olan betonun temin edilmesi amacıyla, kum-çakıl ocağı yakınlarında, 3 yıl olarak planlanan inşaat döneminde kullanılmak üzere, 18 m 3 /saat kapasiteli beton santrali işletilecektir. Beton santraline gelen ve işlenen malzeme taşınması açılacak olan servis yollarından sağlanacaktır. Çalışma süresi 24 ay (yılda 8 ay), ayda 26 gün, günde 8 saattir. Beton santralleri yaş ve kuru karışımlı olarak ikiye ayrılır. Kuru sistemde agrega ve çimentosu beton santralinde ölçülüp santralde veya transmikserde karıştırılan, suyu ve varsa kimyasal katkısı ise teslim yerinde ölçülüp karıştırılarak ilave edilir. Projede işletilecek olan beton santralinde yaş sistem kullanılacaktır. Bilgisayar kontrolüyle istenilen oranlarda bir araya getirilen malzemelerin, beton santralinde karıştırılması ile üretilecek olan beton proje kapsamında inşa edilecek ünitelerde kullanılacaktır. Kurulması planlanan beton santrali, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Ek-8, İzne Tabi Tesisler Listesi, Liste-B Üretim kapasitesi 10 m 3 /h veya üzerinde olan, çimento kullanarak beton, harç veya yol malzemesi üreten tesisler kapsamında olup, Kastamonu ve Çankırı Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne emisyon izni başvurusu yapılacaktır. Beton santrali projenin inşaat aşamasında kullanılacak olup, inşaat aşaması bitiminde bu tesislerin faaliyeti sona erecektir. Beton santrali için, tarihli ve sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler alınacaktır. Üretim Süreci: Önce, hazır betonun üretiminde kullanılacak, ayrı bölmelerde stoklanmış bulunan agrega, çimento ve su aynı anda tartılır. Daha sonra tartılmış agrega bant veya kovayla taşınarak mikser kazanına aktarılır. Bu sırada çimento, su ve formülde varsa kimyasal katkı maddesi de kazana aktarılır ve karıştırılır. Yeterince karıştırılmış olan harman, transmiksere boşaltılır, dolum tamamlanıncaya kadar aynı işlem devam edilir. 103

120 Beton santrali şantiye alanı olarak belirtilen alan içerisinde yer alacak olup koordinatları Tablo-40 da, iş akım şeması Şekil-21 de verilmiştir. Çimento Agrega Tartı Bunkeri Su ve Katkı Maddeleri Mikser Betonun Transmikserde Proje Ünitelerine Nakli Şekil 21: Beton Santrali İş Akım Şeması Beton santralinde 18 m 3 /saat (145 m 3 /gün) kapasitede çalışılacaktır. Beton santralinde mikserlerin vb. ekipmanların yıkanmasında günlük 10 m 3 ve beton karma suyu olarak günlük 8,8 m 3 su kullanımı söz konusu olacaktır. Yapılan hesaplamalara göre kırma-eleme-yıkama tesisinde bir günde 145 m 3 kum-çakıl işlenmesi sonucu 32 m 3 /gün atıksu oluşumu söz konusu olacaktır. Oluşacak atıksular, atıksu boruları vasıtası ile, 7 m (uzunluk) x 5 m (en) x 1 m (derinlik) = 35 m 3 hacmindeki, 1 adet sızdırmasız beton çökeltim havuzuna aktarılacaktır. Atıksuyun bünyesindeki organik ve inorganik katkılı maddelerin havuzun dibine çökelmesini sağlamak için Atıksu havuzuna gelen sular havuzda ortalama 24 saat dinlendirme işlemine tabi tutulacaktır. Atıksu bekletilerek dinlendirildikten sonra bünyesindeki kirlilik yükü büyük ölçüde azalacağı için havuzdaki su tekrar tesiste kullanılabilme özelliğine sahip olacağı gibi aynı zamanda da muhtemel toz oluşumuna karşı depolanan malzemelerin sulanması için de kullanma imkanı doğmuş olacaktır. Çökeltim havuzu haftada bir temizlenerek dipte birikecek olan çamur, kil, silt ve kum karışımlı katkılar personel tarafından temizlendikten sonra saha içerisinde uygun bir alanda biriktirilerek, sıva kumu olarak kullanılacaktır. Tablo 40: Beton Santrali Koordinatları ŞANTİYE ALANI : : : : : : : : ALANI 138,0 HEKTAR 104

121 Beton santrali Atıksu borusu Kırma-Eleme-Yıkama Tesisi Atıksu borusu 1. Çökeltim havuzu 7 m x 5 m x 1 m (ExBxD) Pompa Pompa Şekil 22: Çökeltim havuzu İş Akım Şeması V İnşaat esnasında tüm ünitelerden kaynaklanacak toz yayıcı işlemler, emisyon dağılım modellemesi, kümülatif değerler, Proje kapsamında yer alan tesislerin, arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında toz yayıcı işlemler için toz emisyonu hesaplaması yapılacaktır. Projenin inşaat aşamasında; - Bitkisel toprağın sıyrılması, - Derivasyon tüneli inşaatı, - Baraj gövdesi inşaatı, - Memba-Mansap Batardosu, Dolusavak, dipsavak inşaatı - Enerji Tüneli ve Su Alma Yapısı inşaatı, - Cebri Boru ve Santral binası inşaatı esnasında, - Malzeme ocaklarında üretim esnasında, - Kırma-Eleme-Yıkama Tesisinde malzeme işlenmesi esnasında, - Taşıma ve depolama işlemleri sırasında toz emisyonu meydana gelecektir. Proje güzergahında memba-mansap batardoları, enerji tüneli, santral binası yerinde, toplam m 2 alanda, 10 cm. kalınlığında bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda 650 m 3 ü bitkisel toprak sıyrılacaktır. Sıyrılacak bitkisel toprak, daha sonra ünitelerin çevresinde rekreasyon alanlarının peyzaj düzenlemesinde kullanılacaktır. Proje kapsamında yer alan üniteler ayrı yerlerde yer aldığı için toz emisyonu hesaplamaları; 105

122 Derivasyon tüneli inşaatı, - Baraj gövdesi inşaatı, - Memba-Mansap Batardosu, Dolusavak, dipsavak inşaatı - Enerji Tüneli ve Su Alma Yapısı inşaatı, - Cebri Boru ve Santral binası inşaatı esnasında, - Malzeme ocaklarında üretim esnasında, - Kırma-Eleme-Yıkama Tesisinde malzeme işlenmesi aşamaları için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Söz konusu tesisin arazi hazırlığı aşaması 16 ay, inşaat aşaması ise 36 ayda tamamlanacaktır. Kazı işlemlerinden çıkacak hafriyat malzemesinin bir kısmı, tekrar dolgu malzemesi ve rekreasyon amaçlı olarak kullanımı sağlanacaktır. Proje kapsamında baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafe, m 2 alanda Hafriyat Depo Sahası oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, hafriyat depo sahası içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Proje kapsamında arazi hazırlığı ve inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonları ile ilgili hesaplamalar aşağıda yer almaktadır. Tablo 41: Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Kaynaklar Emisyon Faktörleri (kg/ton) Kontrolsüz Kontrollü Patlatma 0,080 - Sökme 0,025 0,0125 Yükleme 0,010 0,005 Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) 0,7 0,35 Boşaltma 0,010 0,005 Depolama 5,8 2,9 Birincil Kırıcı İkincilKırıcı (Kaynak: Tarih ve Sayılı SKHKKY ) Tablo 42: Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu Süre Sınır değer [µg/m 3 ] YIL Parametre [CO mg/m 3 ] [Çöken toz mg/m 2 gün] Havada Asılı Partikül Madde (PM 10) KVS 300* UVS 150* Çöken toz KVS 650* UVS 350*

123 BİTKİSEL TOPRAĞIN SIYRILMASI Proje güzergahında memba-mansap batardoları, enerji tüneli, cebri boru ve santral binası yerinde, toplam m 2 alanda, 10 cm. kalınlığında bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bu durumda 650 m 3 bitkisel toprak sıyrılacaktır. Sıyrılacak bitkisel toprak, daha sonra ünitelerin çevresinde rekreasyon alanlarının peyzaj düzenlemesinde kullanılacaktır. Proje kapsamında baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafe, m 2 alanda Hafriyat Depo Sahası oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, hafriyat depo sahası içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. DERİVASYON TÜNELİ Derivasyon tüneli inşaatının 4 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Ayda 26 gün, günde 24 saat (üç vardiya) çalışılması planlanmaktadır. Tünel inşaatında sert formasyonlarda patlatma gündüz vardiyasında yapılacaktır. Derivasyon tüneli kazısının %60 lık kısmı patlatmalı, %40 lık kısmı ise patlatmasız olarak yapılacaktır. Söz konusu proje kapsamında 7 m çapında ve 497,90 m uzunluğunda derivasyon tüneli yapılacaktır. Derivasyon tüneli yapımında ortaya çıkacak hafriyat miktarı; = Πr2 x h = 3,14 x (7 m 2 ) x 497,90 m = m 3 olacaktır. Delme-Patlatma İşleminden Kaynaklı Toz Emisyonu: Delme-patlatma ile üretilecek malzeme mik. Delme-patlatmada emisyon faktörü Çalışma süresi Toplam toz miktarı Delme-Patlatmada Oluşacak Toz Emisyonu = ton/4ay = 0,08 kg/ton = 832 saat (4 ayx26 gün x8 saat) = x 0,08 = kg = kg / 832 saat = 11,0 kg/saat (A) Patlatma esnasında açığa çıkacak toz emisyon debisi 11,0 kg/saat (3,05 g/s) dir. 107

124 Derivasyon Tüneli patlatmasız kazısı a) Malzemenin sökülmesi, Günlük sökülecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Sökülecek-yüklenecek miktar = / = 30,7 ton/saat Sökülme emisyon faktörü = 0,025 kg/ton Toplam emisyon debisi = 30,7 x 0,025 = 0,77 kg/saat (a) b) Malzemenin yüklenmesi, Yüklenecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Yüklenecek miktar = / = 30,7 ton/saat Yükleme emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = 30,7 x 0,010 = 0,30 kg/saat (b) c) Malzemenin taşınması, Taşınacak malzemenin 25 ton luk kamyonlarla nakledilmesi planlanmıştır, Yapılan hesaplamalarda malzemenin tamamının taşınması düşünülmüştür. Bir kamyon stok alanına gidiş - dönüş olarak her seferde 3 km yol alacaktır. Taşınacak malzeme ton alındığında ton / 25 ton= kamyon seferi olacaktır. Günlük yapılacak toplam sefer süresi; / = 1,2 sefer/saat olacaktır. Taşınacak malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Toplam sefer süresi = / = 1,2 sefer/saat Emisyon faktörü = 0,7 kg/km Taşıma mesafesi = 3 km (gidiş-geliş) Toplam emisyon debisi = 3 x 1,2 x 0,7 = 2,5 kg/saat.. (c) d) Malzemenin stok alanına boşaltılması, Boşaltılacak malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Boşaltılacak miktar = / = 30,7 ton/saat Boşaltma emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = 30,7 x 0,010 = 0,3 kg/saat.. (d) e) Malzemenin depolanması, Derivasyon tüneli inşaatı esnasında çıkacak hafriyat, baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafede yer alacak hafriyat depo sahasında depolanacaktır. Hafriyatın depolanmasında; ortalama 1 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa, günlük depolanacak malzeme için yüzey alanı 70 m 2 olacaktır. Geçici depolama esnasında meydana gelecek olan toz miktarı; Malzeme Depolama Emisyon Faktörü: 5,8 kg/ha-gün (Müezzinoğlu, A.) 5,8 kg/ha-gün x 70 m 2 /gün x 1 ha/ m 2 x 1 gün/8 saat = 0,005 kg/saat..(e) Toz emisyonu; (a)+(b)+(c)+(d)+(e) = 3,9 kg/saat (1,08 g/s) 108

125 Derivasyon tüneli inşaatında delme patlatma ve patlatmasız kazı esnasında oluşacak PM emisyonun kütlesel debisi sırasıyla 11,0 kg/saat (3,05 g/s) ve 3,9 kg/saat (1,08 g/s) olacaktır. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerinden yüksek olduğu için hava kirlenmesine katkı değerlerinin hesaplanması gerekmektedir. Bu nedenle toz dağılım modellemesi yapılmıştır. Delme Patlatma; Havada asılı toz emisyon debisi Çöken toz emisyon debisi = 11,0 x 0,2 = 2,2 kg/saat (0,6 g/s) = 11,0 x 0,8 = 8,8 kg/saat (2,4 g/s) Derivasyon Tüneli patlatmasız kazısı toz miktarı: Havada asılı toz emisyon debisi Çöken toz emisyon debisi = 3,9 x 0,2 = 0,8 kg/saat (0,2 g/s) = 3,9 x 0,8 = 3,1 kg/saat (0,9 g/s) Simge Açıklamaları: X: x, y, z koordinatlarındaki bir noktadaki Hesaplanmak istenen kirletici konsantrasyonu (kg/m 3 ) Q: Kaynaktan bırakılan emisyon (kg/s) H: Etkin baca yuksekliği u: Ortalama serbest (yerden 10m. yüksekte) rüzgar hızı (m/s) y ve z: y ve z doğrultularında dispersiyonun standart sapma değerleri e: Doğal logaritma tabanı (2, ) y: Dağılım doğrultusunda x uzaklıkta, doğrultuya dik yatay konumdaki uzaklık (m) z: DağıIım doğrultusunda, x uzaklıkta, doğrultuya dik düşey konumdaki uzaklık (m) Çöken toz emisyonlarının hesabında ise; formülü kullanılmıştır. Bu formülde geçen; V di : Alçalma Hızı (m/s) ξ : x Yönünde İntegrasyon Değişkeni Söz konusu proje kapsamında Kastamonu ve Çankırı ili ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s olarak alınmıştır. 109

126 Tablo 43: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 10: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 11: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı 110

127 Tablo 44: Derivasyon Tüneli inşaatı esnasında Delme-patlatma işlemleri aşamasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 12: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri aşamasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 13: Derivasyon Tüneli Delme-patlatma işlemleri aşamasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı 111

128 Havada Asılı Toz Partikülleri Sonuç olarak, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.1 de Baca dışındaki yerlerden toz emisyonlarının kaynaklandığı tesisler için emisyon faktörleri kullanılarak kütlesel debi hesaplanır. Bu değerin Ek-2 Tablo 2.1 de belirtilen sınırları aşması halinde, bu işletmeler etrafında hakim rüzgar yönü de dikkate alınarak toz modellemesi yapılır. Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen havada asılı partikül madde genel bölgeler için; 2013 yılında UVS için 60 µg/m 3, KVS için 100 µg/m 3 değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Proje sahasında Derivasyon tüneli inşaatında delme patlatma esnasında havada asılı toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 300 m de, KVS sınır değeri ise 200 m de sağlanmaktadır. Çöken Toz Partikülleri Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen çöken toz için; 2013 yılında UVS için 210 µg/m 2 -gün, KVS için 390 µg/m 2 -gün değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Proje sahasında Derivasyon tüneli inşaatında delme patlatma esnasında çöken toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 300 m de, KVS sınır değeri ise 200 m de sağlanmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi kuşuçuşu 550 m mesafede yer alan Alakaya köyü ile 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Söz konusu yerleşim yerinin, enerji tüneli ve su alma yapısı inşaatı esnasında olumsuz etkilenmesi beklenilmemektedir. Bununla birlikte proje sahasında hassas çalışma yapılacak olup, yakın yerleşim birimlerinin etkilenmemesi için ilgili yönetmelikler gereğince gerekli önlemler alınacaktır. 112

129 Tablo 45: Derivasyon Tüneli İnşaatı Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Kaynaktan uzaklıklar (m) U Z Etkin Yön-konst.(mg/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 14: Derivasyon tüneli inşaatı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 15: Derivasyon tüneli inşaatı aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı 113

130 Tablo 46: Derivasyon Tüneli İnşaatı Aşamasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı (ug/m 2 -gün) Kaynaktan uzaklıklar (m) U Z Etkin Yön-konst.(mg/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 16: Derivasyon tüneli inşaatı aşamasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 17: Derivasyon tüneli inşaatı aşamasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı 114

131 Havada Asılı Toz Partikülleri Sonuç olarak, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.1 de Baca dışındaki yerlerden toz emisyonlarının kaynaklandığı tesisler için emisyon faktörleri kullanılarak kütlesel debi hesaplanır. Bu değerin Ek-2 Tablo 2.1 de belirtilen sınırları aşması halinde, bu işletmeler etrafında hakim rüzgar yönü de dikkate alınarak toz modellemesi yapılır. Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen havada asılı partikül madde genel bölgeler için; 2013 yılında UVS için 60 µg/m 3, KVS için 100 µg/m 3 değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Proje sahasında Derivasyon tüneli inşaatı esnasında havada asılı toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 200 m de, KVS sınır değeri ise 150 m de sağlanmaktadır. Çöken Toz Partikülleri Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen çöken toz için; 2013 yılında UVS için 210 µg/m 2 -gün, KVS için 390 µg/m 2 -gün değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Proje sahasında Derivasyon tüneli inşaatı esnasında çöken toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 300 m de, KVS sınır değeri ise 200 m de sağlanmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi kuşuçuşu 550 m mesafede yer alan Alakaya köyü ile 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Söz konusu yerleşim yerinin, enerji tüneli ve su alma yapısı inşaatı esnasında olumsuz etkilenmesi beklenilmemektedir. Bununla birlikte proje sahasında hassas çalışma yapılacak olup, yakın yerleşim birimlerinin etkilenmemesi için ilgili yönetmelikler gereğince gerekli önlemler alınacaktır. 115

132 Baraj Gövdesi Toz Hesabı Baraj gövdesi inşaatının 16 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Ayda 26 gün, günde 24 saat (üç vardiya) çalışılması planlanmaktadır. Proje kapsamında baraj gövdesi için yapılacak kazı malzemesi m 3 hesaplanmıştır. olarak Dolayısıyla m 3 x 2,5 ton/m 3 = ton a) Malzemenin sökülmesi, Sökülecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Sökülecek-yüklenecek miktar = / = 393 ton/saat Sökülme emisyon faktörü = 0,025 kg/ton Toplam emisyon debisi = 393 x 0,025 = 9,8 kg/saat... (a) b) Malzemenin yüklenmesi, Yüklenecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Yüklenecek miktar = / = 393 ton/saat Yükleme emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = 393 x 0,010 = 3,9 kg/saat...(b) c) Malzemenin taşınması, Taşınacak malzemenin 25 ton luk kamyonlarla nakledilmesi planlanmıştır. Yapılan hesaplamalarda en olumsuz şartlar göz önüne alındığından malzemenin tamamının taşınması düşünülmüştür. Bir kamyon stok alanına gidiş - dönüş olarak her seferde 3 km yol alacaktır. Taşınacak malzeme ton alındığında ton / 25 ton = kamyon seferi olacaktır. Günlük yapılacak toplam sefer süresi; / = 16 sefer/saat olacaktır. Taşınacak malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Toplam sefer süresi = / = 16 sefer/saat Emisyon faktörü = 0,7 kg/km Taşıma mesafesi = 3 km (gidiş-geliş) Toplam emisyon debisi = 3 x 0,7 x 16 = 33,6 kg/saat.. (c) d) Malzemenin stok alanına boşaltılması, Boşaltılacak malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Boşaltılacak miktar = / = 393 ton/saat Boşaltma emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = 393 x 0,010 = 3,9 kg/saat... (d) 116

133 e) Malzemenin depolanması, Baraj gövdesi inşaatı esnasında çıkacak hafriyat, baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafede yer alacak hafriyat depo sahasında depolanacaktır. Depolanacak malzeme miktarı ton dur. Depolanacak malzeme miktarı Stok sahasının alanı Emisyon faktörü Toplam emisyon debisi = ton = m 2 = 12 hektar = 5,8 kg toz/ hektar gün = 12 x 5,8 = 69,6 kg/gün = 69,6 / 8 (saat) = 2,9 kg/saat,(e) Toz emisyonu; (a)+(b)+(c)+(d)+(e) = 54,1 kg/saat (15,0 g/s) Baraj gövdesi inşaatı esnasında oluşacak PM emisyonun kütlesel debisi 54,1 kg/saat (15,0 g/s) olacaktır. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerinden yüksek olduğu için hava kirlenmesine katkı değerlerinin hesaplanması gerekmektedir. Bu nedenle toz dağılım modellemesi yapılmıştır. Baraj gövdesi inşaatı esnasında oluşacak toplam toz emisyonu: Havada asılı toz emisyon debisi Çöken toz emisyon debisi = 54,1 x 0,2 = 10,8 kg/saat (3,0 g/s) = 54,1 x 0,8 = 43,2 kg/saat (12,0 g/s) 117

134 Tablo 47: Baraj Gövdesi İnşaatı Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 18: Baraj gövdesi inşaatı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 19: Baraj gövdesi inşaatı aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı 118

135 Tablo 48: Baraj Gövdesi İnşaatı Aşamasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 20: Baraj gövdesi inşaatı aşamasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 21: Baraj gövdesi inşaatı aşamasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı 119

136 Havada Asılı Partikül Madde: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen havada asılı partikül madde genel bölgeler için; 2013 yılında UVS için 60 µg/m 3, KVS için 100 µg/m 3 değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Baraj gövdesi inşaatı esnasında havada asılı toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 540 m de, KVS sınır değeri ise 350 m de sağlanmaktadır. Çöken Toz Miktarı: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen çöken toz için; 2013 yılında UVS için 210 µg/m 2 -gün, KVS için 390 µg/m 2 -gün değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Baraj gövdesi inşaatı esnasında çöken toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 560 m de, KVS sınır değeri ise 370 m de sağlanmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi kuşuçuşu 550 m mesafede yer alan Alakaya köyü ile 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Söz konusu yerleşim yerinin, baraj gövdesi inşaatı esnasında olumsuz etkilenmesi beklenilmemektedir. Bununla birlikte proje sahasında hassas çalışma yapılacak olup, yakın yerleşim birimlerinin etkilenmemesi için ilgili yönetmelikler gereğince gerekli önlemler alınacaktır. 120

137 Memba-Mansap batardosu ve Dolusavak İnşaatı Memba-mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında açığa çıkacak toplam kazı malzemesi miktarı m 3 tür. Yumuşak kaya kazısı ve sert kaya için ortalama yoğunluk 2,5 ton/m 3 alınmıştır. Bu durumda toplam hafriyat miktarı; m 3 x 2,5 ton/m 3 = ton dur. Memba-mansap batardosu ve dolusavak inşaatının 6 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Ayda 26 gün, günde 24 saat (üç vardiya) çalışılması planlanmaktadır. Malzemenin sökülmesi, Sökülecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Sökülecek-yüklenecek miktar = / = 36 ton/saat Sökülme emisyon faktörü = 0,025 kg/ton Toplam emisyon debisi = 36 x 0,025 = 0,9 kg/saat (a) Malzemenin yüklenmesi, Yüklenecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Yüklenecek miktar = / = 36 ton/saat Yükleme emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = 36 x 0,010 = 0,4 kg/saat (b) Malzemenin taşınması, Taşınacak malzemenin 25 ton luk kamyonlarla nakledilmesi planlanmıştır. Yapılan hesaplamalarda üretilecek malzemenin tamamının taşınması düşünülmüştür. Bir kamyon stok alanına gidiş - dönüş olarak her seferde 3 km yol alacaktır. Günlük taşınacak malzeme ton alındığında ton / 25 ton = kamyon seferi olacaktır. Günlük yapılacak toplam sefer süresi; / = 2 sefer/saat olacaktır. Taşınacak malzeme miktarı Toplam çalışma süresi Emisyon faktörü Taşıma mesafesi Toplam emisyon debisi = ton/gün = 24 saat/gün = 0,7 kg/km = 3 km (gidiş-geliş) = 0,7 kg/km x 3 km/sefer x 2 sefer/saat = 4,2 kg/saat (c) Malzemenin stok alanına boşaltılması, Boşaltılacak malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Boşaltılacak miktar = / = 36 ton/saat Boşaltma emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = 36 x 0,010 = 0,4 kg/saat (d) 121

138 Malzemenin depolanması, Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında çıkacak hafriyat, baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafede yer alacak hafriyat depo sahasında depolanacaktır. Hafriyatın depolanmasında; ortalama 1 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa, günlük depolanacak malzeme için yüzey alanı 500 m 2 olacaktır. Geçici depolama esnasında meydana gelecek olan toz miktarı; Malzeme Depolama Emisyon Faktörü: 5,8 kg/ha-gün (Müezzinoğlu, A.) 5,8 kg/ha-gün x 500 m 2 /gün x 1 ha/ m 2 x 1 gün/8 saat = 0,036 kg/saat (e) Toz emisyonu; (a)+(b)+(c)+(d)+(e) = 6,0 kg/saat (1,7 g/s) Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında oluşacak PM emisyonun kütlesel debisi 6,0 kg/saat (1,7 g/s) olacaktır. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerinden yüksek olduğu için hava kirlenmesine katkı değerlerinin hesaplanması gerekmektedir. Bu nedenle toz dağılım modellemesi yapılmıştır. Memba-Mansap batardosu ve Dolusavak İnşaatı esnasında oluşacak toz miktarı: Havada asılı toz emisyon debisi Çöken toz emisyon debisi = 6,0 x 0,2 = 1,2 kg/saat (0,3 g/s) = 6,0 x 0,8 = 4,8 kg/saat (1,3 g/s) 122

139 Tablo 49: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Partiküllerin (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 22: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 23: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı aşamasında tüm yönlere göre havada asılı toz dağılımı 123

140 Tablo 50: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 24: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 25: Memba-Mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında tüm yönlere göre çöken toz dağılımı 124

141 Havada Asılı Partikül Madde: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen havada asılı partikül madde genel bölgeler için; 2013 yılında UVS için 60 µg/m 3, KVS için 100 µg/m 3 değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Memba-mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında havada asılı toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 200 m de, KVS sınır değeri ise 150 m de sağlanmaktadır. Çöken Partikül Madde: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen çöken toz için; 2013 yılında UVS için 210 µg/m 2 -gün, KVS için 390 µg/m 2 -gün değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Memba-mansap batardosu ve dolusavak inşaatı esnasında çöken toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 335 m de ve KVS sınır değerleri 265 m de sağlanmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi kuşuçuşu 550 m mesafede yer alan Alakaya köyü ile 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Söz konusu yerleşim yerinin, memba ve mansap batardosu inşaatı esnasında olumsuz etkilenmesi beklenilmemektedir. Bununla birlikte proje sahasında hassas çalışma yapılacak olup, yakın yerleşim birimlerinin etkilenmemesi için ilgili yönetmelikler gereğince gerekli önlemler alınacaktır. Kaya Kazısı Esnasında Oluşması Muhtemel Toz Emisyonu (Patlatmalı) Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın, geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Ocak sahasında 5 yıl, yılda 8 ay, ayda 30 gün ve günde 8 saat çalışılması planlanmaktadır. Proje kapsamında kaya dolgu olarak m 3 öngörülmektedir. malzemenin patlatma ile alınması Diğer ocaklardan malzeme alımı esnasında ekskavatör kullanılacaktır. Ekskavatör ile alınacak malzeme miktarı toplam m 3 tür. 125

142 Delme-Patlatmadan İşleminden Kaynaklı Toz Emisyonu: Kaya kazısı için ortalama yoğunluk 2,5 ton/m 3 alınmıştır. Kaya dolgu olarak m 3 x 2,5 ton/m 3 = ton Delme-patlatma ile üretilecek malzeme mik. Delme-patlatmada emisyon faktörü Çalışma süresi Toplam toz miktarı Delme-Patlatmada Oluşacak Toz Emisyonu = ton = 0,08 kg/ton = saat = x 0,08 = kg = kg / saat = 13,5 kg/saat Patlatma esnasında açığa çıkacak toz emisyon debisi 13,5 kg/saat (3,75 gr/sn) dir. Delme Patlatma; Havada asılı toz emisyon debisi Çöken toz emisyon debisi = 13,5 x 0,2 = 2,7 kg/saat (0,6 g/s) = 13,5 x 0,8 = 10,8 kg/saat (3,0 g/s) Yapılan hesaplamalar sonucu kaya malzemesi alımı esnasında yapılacak delme patlatma için oluşacak partiküler madde (PM) ve toz emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek.2 Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerinden yüksek olduğu için hava kirlenmesine katkı değerlerinin hesaplanması gerekmektedir. Bu nedenle toz dağılım modellemesi yapılmıştır. 126

143 Tablo 51: Kaya Malzemesi Delme Patlatma Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 26: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 27: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı 127

144 Tablo 52: Kaya Malzemesi Delme Patlatma Esnasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 28: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 29: Kaya malzemesi alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı 128

145 Havada Asılı Partikül Madde: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen havada asılı partikül madde genel bölgeler için; 2013 yılında UVS için 60 µg/m 3, KVS için 100 µg/m 3 değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Kaya malzemesi alımı esnasında yapılacak delme patlatmadan kaynaklı havada asılı toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 220 m de, KVS sınır değeri ise 190 m de sağlanmaktadır. Çöken Partikül Madde: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen çöken toz için; 2013 yılında UVS için 210 µg/m 2 -gün, KVS için 390 µg/m 2 -gün değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Kaya malzemesi alımı esnasında yapılacak delme patlatmadan kaynaklı çöken toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 280 m de ve KVS sınır değerleri 210 m de sağlanmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi kuşuçuşu 550 m mesafede yer alan Alakaya köyü ile 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Söz konusu yerleşim yerinin, Kaya malzemesi alımı esnasında yapılacak delme patlatmadan olumsuz etkilenmesi beklenilmemektedir. Bununla birlikte proje sahasında hassas çalışma yapılacak olup, yakın yerleşim birimlerinin etkilenmemesi için ilgili yönetmelikler gereğince gerekli önlemler alınacaktır. Geçirimsiz Malzeme Alımı (Patlatmasız) Ekskavatör ile alınacak malzeme miktarı toplam m 3 tür. Geçirimsiz malzeme alımı esnasında açığa çıkacak toplam kazı malzemesi miktarı m 3 tür. Yumuşak kaya kazısı ve sert kaya için ortalama yoğunluk 1,6 ton/m 3 alınmıştır. Bu durumda toplam hafriyat miktarı; m 3 x 1,6 ton/m 3 = ton dur. Ocak sahasında 5 yıl, yılda 8 ay, ayda 30 gün ve günde 8 saat çalışılması planlanmaktadır. Malzemenin sökülmesi, Sökülecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Sökülecek-yüklenecek miktar = / 9600 = ton/saat Sökülme emisyon faktörü = 0,025 kg/ton Toplam emisyon debisi = x 0,025 = 27,5 kg/saat (a) 129

146 Malzemenin yüklenmesi, Yüklenecek malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Yüklenecek miktar = / = ton/saat Yükleme emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = x 0,010 = 11,0 kg/saat (b) Malzemenin taşınması, Taşınacak malzemenin 25 ton luk kamyonlarla nakledilmesi planlanmıştır. Yapılan hesaplamalarda üretilecek malzemenin tamamının taşınması düşünülmüştür. Bir kamyon stok alanına gidiş - dönüş olarak her seferde 3 km yol alacaktır. Günlük taşınacak malzeme ton alındığında ton / 25 ton = 352 kamyon seferi olacaktır. Günlük yapılacak toplam sefer süresi; / 352 = 3 sefer/saat olacaktır. Taşınacak malzeme miktarı Toplam çalışma süresi Emisyon faktörü Taşıma mesafesi Toplam emisyon debisi = ton/gün = 8 saat/gün = 0,7 kg/km = 3 km (gidiş-geliş) = 0,7 kg/km x 3 km/sefer x 3 sefer/saat = 6,3 kg/saat (c) Malzemenin stok alanına boşaltılması, Boşaltılacak malzeme miktarı = ton Toplam çalışma süresi = saat Boşaltılacak miktar = / = ton/saat Boşaltma emisyon faktörü = 0,010 kg/ton Toplam emisyon debisi = x 0,010 = 11,0 kg/saat (d) Malzemenin depolanması, Geçirimsiz malzeme alımı esnasında çıkacak hafriyat, baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafede yer alacak hafriyat depo sahasında depolanacaktır. Hafriyatın depolanmasında; ortalama 1 metre yüksekliğinde depolanacağı varsayılırsa, günlük depolanacak malzeme için yüzey alanı 500 m 2 olacaktır. Geçici depolama esnasında meydana gelecek olan toz miktarı; Malzeme Depolama Emisyon Faktörü: 5,8 kg/ha-gün (Müezzinoğlu, A.) 5,8 kg/ha-gün x 500 m 2 /gün x 1 ha/ m 2 x 1 gün/8 saat = 0,036 kg/saat (e) Toz emisyonu; (a)+(b)+(c)+(d)+(e) = 55,8 kg/saat (15,5 g/s) Geçirimsiz malzemenin alımı esnasında oluşacak PM emisyonun kütlesel debisi 55,8 kg/saat (15,5 g/s) olacaktır. Partiküler madde (PM) emisyonu kütlesel debi hesaplamaları en kötü şartlar düşünülerek ve hiçbir tedbir alınmadığı varsayılarak yapılmıştır. Yapılan hesaplamalar sonucu saha içerisinde oluşacak olan partiküler madde (PM) emisyonu Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo2.1 de verilen 1,0 kg/saat değerinden yüksek olduğu için hava kirlenmesine katkı değerlerinin hesaplanması gerekmektedir. Bu nedenle toz dağılım modellemesi yapılmıştır. 130

147 Geçirimsiz malzemenin alımı esnasında oluşacak toz miktarı: Havada asılı toz emisyon debisi Çöken toz emisyon debisi = 55,8 x 0,2 = 11,1 kg/saat (3,1 g/s) = 55,8 x 0,8 = 44,6 kg/saat (12,4 g/s) 131

148 Tablo 53: Geçirimsiz Malzeme Alımı Esnasında Tüm Yönlere Göre Havada Asılı Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 3 ) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 30: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı Grafik 31: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre havada asılı toz dağılımı 132

149 Tablo 54: Geçirimsiz Malzeme Alımı Esnasında Tüm Yönlere Göre Çöken Toz Miktarının (PM) Mesafeye Göre Maksimum Dağılımı( g/m 2 -gün) Kaynaktan uzaklıklar (m) Etkin Yön-konst.( g/m 3 ) KUZEY (N) KUZEYDOĞU (NE) DOĞU (E) GÜNEYDOĞU (SE) GÜNEY (S) GÜNEYBATI (SW) BATI (W) KUZEYBATI(NW) Grafik 32: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı Grafik 33: Geçirimsiz malzeme alımı esnasında etkin yöne göre çöken toz dağılımı 133

150 Havada Asılı Partikül Madde: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen havada asılı partikül madde genel bölgeler için; 2013 yılında UVS için 60 µg/m 3, KVS için 100 µg/m 3 değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Geçirimsiz malzeme alımı esnasında yapılacak çalışmalardan kaynaklı havada asılı toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 450 m de, KVS sınır değeri ise 350 m de sağlanmaktadır. Çöken Partikül Madde: Tesis etki alanında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 2.2 Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu nda belirtilen çöken toz için; 2013 yılında UVS için 210 µg/m 2 -gün, KVS için 390 µg/m 2 -gün değerlerinin altında olması gerektiği belirtilmiştir. Kastamonu ve Çankırı İli ortalama rüzgar hızlarının ortalaması 1,38 m/s dir. Geçirimsiz malzeme alımı esnasında yapılacak çalışmalardan kaynaklı çöken toz partikülleri göz önüne alındığında, UVS sınır değeri 310 m de ve KVS sınır değerleri 340 m de sağlanmaktadır. Söz konusu proje kapsamında geçirimsiz malzeme ocakları yerleşim birimlerine oladukça uzaktır. Proje alanına en yakın yerleşim birimi kuşuçuşu 550 m mesafede yer alan Alakaya köyü ile 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Söz konusu yerleşim yerinin, Geçirimsiz malzeme alımı esnasında yapılacak çalışmalardan olumsuz etkilenmesi beklenilmemektedir. Bununla birlikte proje sahasında hassas çalışma yapılacak olup, yakın yerleşim birimlerinin etkilenmemesi için ilgili yönetmelikler gereğince gerekli önlemler alınacaktır. 134

151 V Zemin emniyeti, baraj gölünden su kaçağı olmaması için yapılacak işlemler, Andıraz Barajı, HES ve Malzeme Ocakları projesinin mühendislik jeolojisi ve araştırmaları DSİ tarafından değişik tarihlerde yapılmıştır(karabük Projesi Andıraz Barajı Jeolojik Planlama Raporu-1970). Bu çalışmalara ilave olarak Filyos Havzas Taşkın Koruma Projesi kapsamında jeoloji, sondaj, malzeme çalışmaları yapılmış ve Andıraz Barajı ve HES Mühendislik Jeolojisi Planlama Raporu hazırlanmıştır. Bu raporda proje alanının jeolojisi ayrıntılı olarak çalışılmıştır. Yapılan çalışmalar aşağıda özetlenmiştir. Araştırma Çalışmaları Sondajlar Baraj yerinde kaya birimlerinin mühendislik jeolojisi özelliklerini belirlemek amacıyla, baraj yerinde, dolusavak ve derivasyon tüneli güzergahları ile santral yerinde toplam 26 adet ve 1.449,70 m derinlikte araştırma sondajı açılmıştır. Açılan sondajlardan alınan üzerinde tanımlama ve kaya mekaniği laboratuvar deneyleri tamamlanmıştır. Mühendislik jeolojisi değerlendirmeleri yüzey jeolojisi, araştırma çalışmaları ve laboratuvar deneyleri sonuçlarına göre yapılmıştır. Elde edilen değerlendirmeler sonucuna göre planlama aşaması projelendirmesi tamamlanmıştır. Laboratuvar Deneyleri Sondajlardan alınan üzerinde tanımlama ve kaya mekaniği laboratuvar deneyleri yapılmış ve deneylerin sonuçları Baraj Yeri Yeri Mühendislik Jeolojisi bölümünde verilmiştir. Baraj Yeri Mühendislik Jeolojisi Andıraz Barajı kil çekirdekli toprak dolgu tipinde, talvegden 93 m (temelden 141,8 m) yükseklikte planlanmıştır. Baraj yerinde temel kayayı granitoyid oluşturur. Yamaçlarda 0.10 m kalınlıkta bitkisel toprak bulunmakta olup, yamaç molozu ise yer yer görülür. Granitoyidler genel olarak granit ve granodiyoritlerden oluşur. Kayalar yüzeye yakın çok çatlaklı ve çatlaklar genelde kalsit, kuvarsit minerallerin oluşturduğu dolgu içerir. Hakim çatlak yönelimleri sol sahilde K37 B;52 GB - K54 D;44 KB - K35 D;65 GD - K18 D;45 GD, sağ sahilde ise K50 B;71 GB - K17 D;62 GD - K27 B;59 KD - K64 D;68 KB dir. Üst seviyesinde m arasında orta-çok ayrışmış haldedir. Yapılan basınçlı su testlerine göre sol sahil 0-15 m ler arasında geçirimli, m ler arasında az geçirimli-geçirimsizdir. Talvegde, alüvyonun kalınlığı m ye kadar ulaşmaktadır. Alüvyonun altında temel kaya granitoyiddir. Talvegde yapılan perméabilité ve basınçlı su testlerine göre 77.0 m ye kadar geçirimli, 77.0 m den sonra az geçirimli-geçirimsizdir. Alüvyonun geçirgenliği K=10'3-10"4 cm/s arasında değişmektedir. Sağ sahilde m ler arası geçirimli, 14.0 m den sonra az geçirimli-geçirimsizdir. Bu birimde açılan temel sondajlardan alınan karot örnekleri üzerinde yapılan deney sonuçlarına göre kayanın özellikleri aşağıda verilmiştir. 135

152 Özgül Ağırlık, (gr/cm 3 ) Birim Ağırlık, (gr/cm 3 ) Kuru Doygun Su Emme, (%) Kütlece Hacimce Porozite, (%) Görünen Gerçek Doluluk Oranı, (%) Tek eksenli basınç dayanımı, (kgf/cm 2 ) Kuru (8 adet ortalama Islak (3 adet ortalama Baraj yerinde yapılan araştırmalar ve laboratuvar deney sonuçlarına göre, üstteki ayrışmış seviye kaldırıldıktan sonra, yapı sağlam kaya seviyelerine oturtulacaktır. Temel kayanın barajı taşıma yönünden herhangi bir sorunu yoktur. Ayrıca, kayanın taşıma gücünü arttırmak için, enjeksiyon ile sağlamlaştırılması da yapılacaktır. Baraj altında oluşturulacak enjeksiyon perdesi ile geçirimli seviyelerin geçirimsizliği sağlanacaktır. Baraj ve ilgili yapılarında herhangi bir yamaç duraysızlığı sorunu yoktur. Göl Alanı Mühendislik Jeolojisi Göl alanında, kumtaşı, kiltaşı, silttaşı, kumlu kireçtaşı, konglomera, radyolarit, çamurtaşı, tüf ve kalsitürbidit ardalanmasından oluşan Üst Kretase yaşlı fiişler (Susuz Formasyonu-Ks) yüzeylenmektedir. Formasyonda genel olarak kumtaşı- silttaşı hakimdir. Çok kıvrımlı ve eklemli olan birim yer yer aynı yaştaki diyorit, diyabaz ve andezit daykları tarafından kesilmiştir. Baraj yeri civarında üst kotlarda yer alan kireçtaşı ve konglomera ile temsil edilen Emirler Formasyonu (Ke), Ancak, bu formasyon maksimum su kotunun üzerinde kaldığı için sorun oluşturmayacaktır. Göl alanında yer alan kaya birimlerinde geçirimlilikle ilgili bir sorun beklenmemektedir. Yine bu formasyonlarda duraylılık yönünden önemli bir sorun gözlenmemiştir. Kaya birimlerinin ayrışmış seviyesi ve taraça ile yamaç molozunun oluşturduğu örtü birimlerinde su ile teması sonucu ufak akmalar beklenebilir, ancak bu akabilecek malzeme göl hacmine göre önemsiz miktardadır. Andıraz Barajı gölü ve barajın ilgili yapılarının projelendirmesine baz oluşturmak için yapılan hidrolojik çalışmalar kapsamında rusubat değerlendirmeleri yapılmış, bu değerlendirme sonucunda baraj gölü ölü hacmi boyutlandırmıştır. Bu değerlendirmeler, Andıraz Barajı Planlama Raporu eki olarak hazırlanmış olan Hidrolojik Rapor da verilmiş ve bu rapor DSİ tarafından onaylanmıştır. Bu veriler ile Andıraz Barajı ve HES planlama çalışmaları tamamlanmıştır. 136

153 Barajın İlgili Yapı Yerlerinin Mühendislik Jeolojisi Dolusavak: Dolusavak sol sahilde projelendirilmiştir. Dolusavak güzergahında granitoyidler ve Üst Kretase yaşlı Emirler Formasyonunun (Ke) kireçtaşı seviyesi yer alır. Granitoyidler yer yer 22.0 m ye ulaşan ayrışma ve yer yer 20.0 m kalınlıkta yamaç molozu ile örtülüdür. Enerji kırıcı havuzunda ise 18.0 m kalınlıkta alüvyon yeralır. Kazılarda kireçtaşı, granitoyidin ayrışma zonu ve yamaç molozu kaldırılarak, dolusavak temelleri granitoyid üzerine oturtulacaktır. Enerji kırıcı havuzu temelleri ise bölümü granotoyid, büyük bir kısmı alüvyon üzerinde yer alacaktır. Alüvyonda yapılan presiyometre deneylerine göre, bu birimde taşıma gücü, oturma sorunu yoktur. Kazılarda 1 yatay: 1 düşey şev alınması, 5.0 m de bir palye oluşturulması ve kazı yüzeylerinin korunması planlanmıştır. V Dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri, bulanıklık, suyun debisi vb. (Dere yatağında uygun akış koşullarının sağlanması, dere yatağına herhangi bir müdahalede bulunulmaması, dere yatağına kesinlikle malzeme dökülmemesi, yatak kesitinin daraltılmaması gerekmektedir.) Andıraz barajı gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, barajı inşaatı süresince kullanılmak üzere memba ve mansap batardoları ile bir adet derivasyon tüneli inşa edilecektir. Batardo yapılarının inşaatı esnasında, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak olup, bu kalıcı bir durum değildir. Derivasyon tüneli aynı zamanda balıkların baraj şantiyesi mansabına geçişine olanak sağlayacaktır. Soğanlı Çayı akımlarının tamamı derive edileceği için inşaat alanının membaında ve mansabında canlı hayata olumsuz etkisi olmayacaktır. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak memba ve mansap batardolarının inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Proje ünitelerinin inşaatında kullanılacak kum-çakıl malzemesi, baraj gövdesinin akış aşağısında, Soğanlı Çayı yatağından temin edilecektir. Kum çakıl malzemesinin alımı sırasında projede belirtilen ocak alanının dışına çıkılmayacaktır. Dere yatağından kum çakıl malzemesi alınırken, balıkların yavrulama dönemlerine rastlamamasına dikkat edilecektir. İnşaat aşamasında ve daha sonrasında oluşacak katı atıklar, evsel nitelikli katı ve sıvı atıklar, hafriyat atıkları kesinlikle dere yataklarına verilmeyecektir. Proje üniteleri ve yardımcı ünitelerin inşaatı sırasında çıkacak hafriyat arazide belirtilen depo alanları haricinde geçici süre için bile olsa depolanmayacaktır. Hafriyat topoğrafik yapıya uygun olarak, emniyetli tarafta kalacak şekilde şevlendirilerek arazide depolanacaktır. Arazide yüzey stabilitesi sağlanarak yörenin bitki örtüsüne uygun şekilde düzenlenecektir. Feyezan anında, depo alanlarından dereye malzeme taşınmasını engelleyecek şekilde gerekli ilave önlemler alınacaktır. Rezervuar oluşumu ile akarsu habitatının durgun özellik kazanmasının olumlu etkilerinden birisi de kıyı/kenar erozyonunun azalmasıdır. Erozyonun azalması türbidite, yani bulanıklık miktarında azalmayı beraberinde getirecektir. Kıyı/kenar erozyonunu önleyici etkili bir ağaçlandırma tüm baraj tiplerinin ömrünü uzatacağı gibi bulanıklığı da azaltacaktır. Bulanıklığın önlenmesi veya miktarının azaltılması su ortamındaki planktonların primer produktivitesini arttıracaktır. 137

154 V Proje alanı içindeki kara/su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı ve dolgu işlemleri sonucu meydana gelecek katı atık maddeler, inşaat artığı malzemeler, bu kazıların nerelerde, ne kadar alanda, nasıl yapılacağı ve bu işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanacakları, meydana gelecek katı atık cins miktarı, ne şekilde bertaraf edileceği, İnşaat Aşamasında Oluşacak Atıklar ve Özellikleri Katı Atıklar: Söz konusu projenin inşaat aşamasında 400 kişi istihdam edilecektir. Çalışacak işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü yakın yerleşim birimlerinden ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. Kişi başı katı atık oluşumu 1,15 kg/kişi-gün olarak alınmıştır (Kaynak: Katı atık hizmeti verilen belediye sayısı, nüfusu, yaz ve kış mevsimine göre toplanan ortalama katı atık miktarı, Veri yılı 2008). Çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar; 1,15 kg/kişi-gün x 400 kişi = 460 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Projenin inşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklanacak organik kökenli evsel nitelikli katı atıkların yönetimi Tarih ve Sayılı ( tarih ve sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre yapılacaktır. Oluşacak katı atıklar, yönetmelik gereğince işletmenin sağladığı araçla toplanıp Bayramören Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Ambalaj atıkları Evsel nitelikli katı atıkların (kağıt, karton, cam, plastik vb.) değerlendirilebilir sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecektir. Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı geri kazanım tesisi bulunmadığından, işletmenin sağladığı araçla toplanıp Bayramören Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Konuyla ilgili olarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Tıbbi atıklar İnşaat faaliyetleri aşamasında 400 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışacak personel sayısının 49 kişiyi geçmesi nedeniyle revir ünitesi kurulacaktır. Proje alanında kurulacak olan revir ünitesinde; tesiste oluşacak yaralanmalı kazalarda; kazazedenin bölgede yer alan tam teşekküllü hastanelere sevkiyatını sağlamak amacıyla ilk müdahalede küçük çaplı pansumanlar yapılacaktır. Bu ünitede oluşacak tıbbi atık, pansuman yapılmış pamuk, sargı bezi gibi atıklardır. Tıbbi atıkların miktarı çoğunlukla yaralanma ve kaza gibi nedenlere bağlı olduğundan oluşacak tıbbi atık miktarı tespit edilememektedir. İnşaat aşamasında personelden kaynaklanması muhtemel tıbbi atık miktarı 1 gr/gün-kişi olarak alınmıştır (Kaynak: Patrick, 1981, Chzm, 1992). 400 kişi-gün x 1 gr/gün-kişi = 400 gr/gün = 0,4 kg/gün olarak hesaplanmıştır. 138

155 Tıbbi atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacaktır. Tıbbi atıklar delinmeye ve taşınmaya dayanıklı 150 mikron kalınlığında kırmızı plastik torbalara konulacaktır. Tıbbi atıklar kırmızı torbalarda toplandıktan sonra proje alanında özel olarak hazırlanmış tıbbi atık konteynırlarında muhafaza edilecek ve Bayramören Belediyesi tarafından bertaraf edilecektir. Proje kapsamında oluşacak olan tıbbi atıklar; Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak, Bayramören Belediyesi tarafından bertaraf edilecektir. Hafriyat Proje kapsamında baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafe, m 2 alanda Hafriyat Depo Sahası oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, hafriyat depo sahası içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Hafriyat depo alanı, mevcut topoğrafyanın gerektirdiği koşullar yanında yoğun yağışlı dönemde zeminin durumu ve heyelan olasılığı feyezan durumunda dere yatağının depo alanlarını tahrip edebileceği öngörülerek belirlenmiştir. Depo alanında gereken stabilite önlemleri alınacaktır. Arazinin hazırlanması ile proje üniteleri inşaatı sırasında gerçekleştirilecek hafriyat ve inşaat artığı malzemeler nedeniyle meydana gelecek katı atıklar olumsuz çevresel etkilere sebep vermemeleri için uygun şekilde (düzenli depolama, mevcut bir düzenli depolama tesisine taşınma vb.) bertaraf edilecektir. Proje kapsamında oluşacak hafriyat, dere yataklarına kesinlikle dökülmeyecektir. Proje kapsamında, dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. Proje üniteleri ve yardımcı ünitelerin inşaatı sırasında çıkacak hafriyat arazide belirtilen depo alanları haricinde geçici süre için bile olsa depolanmayacaktır. Yöredeki yol ve sanat yapılarının depolanan hafriyat nedeniyle olumsuz etkilenmemesi için gerekli stabilite önlemleri alınacaktır. Hafriyat topoğrafik yapıya uygun olarak, emniyetli tarafta kalacak şekilde şevlendirilerek arazide depolanacaktır. Arazide yüzey stabilitesi sağlanarak yörenin bitki örtüsüne uygun şekilde düzenlenecektir. Feyezan anında, depo alanlarından dereye malzeme taşınmasını engelleyecek şekilde gerekli ilave önlemler alınacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Proje alanında kullanılacak iş makinelerinin lastik değişimleri sonucu çıkabilecek ömrünü tamamlamış lastikler, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak Yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre en yakında bulunan lisanslı geri dönüşüm firmalarına verilerek bertarafı sağlanacaktır. Atık Pil ve Akümülatörler Tesiste çıkacak olan atık pil ve akümülatörler, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince diğer atıklardan ayrı olarak ve ağzı kapalı sızdırmaz kaplarda biriktirilerek lisanslı tesislere verilecektir. 139

156 V Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı bu altyapının inşası ile ilgili işlemler; kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, alınacak önlemler, Baraj yerine Kastamonu-Karabük karayolu üzerindeki İğdir beldesinden ayrılan yollar ile ulaşılabilmektedir. Ulaşım, İğdir beldesinden Alakaya köyüne kadar köy yollarından yapılmaktadır. İğdir Alakaya arasında ulaşım yolunun büyük bölümü asfalt kaplamadır. Alakaya Köyünden Soğanlı Çayı yatağına kadar DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından açılan 7,5 km lik sondaj servis yolu ile ulaşılabilmektedir. Baraj aks yerine normal araçlarla ulaşım mümkün değildir. Kati proje aşaması çalışmaları için DSİ 23. Bölge Müdürlüğü (Kastamonu) geçici olarak ulaşım sağlanmıştır. Andıraz Baraj yeri ulaşımı ile rölokasyon amaçlı yapılması planlanan yollar, yerinde incelenmiş, yol güzergahları boyunca ana kaya üzerinde örtü olan kesimlerde, Alakaya geçirimsiz malzeme etütlerinde açılmış olan çukurlarda dahil olmak üzere toplam 20 adet araştırma çukuru açılmıştır. Ulaşım yolları üzerinde yer alan jeolojik birimler incelenerek yarma şevleri, yarma malzemesi dolgu şevleri, formasyonun sökülebilirlik özellikleri ile kritik kesimler incelemeye çalışılmıştır. Bu amaçla yol güzergahları boyunca toplam 16 araştırma çukuru açılmıştır. Ayrıca, planlama aşamasında Alakaya geçirimsiz malzeme sahasında açılmış olan malzeme araştırma çukurlarının verilerinden de yararlanılmıştır (A-12, A-17 ve A-21 nolu araştırma çukurları). İncelemeler yapılırken 2.00 m den düşük yarma ve dolgular dikkate alınmamıştır. YOL-1: İğdir-Baraj arası ulaşım yolu Karabük-İğdir yolundan İğdir e yaklaşık m kala Samatlar Köprüsünden ayrılan yaklaşık m uzunluğundaki stabilize köy yolu ile mevcut İğdir-Alakaya asfalt yoluna bağlanılır. Bu kesimde (Km ) Samatlar Formasyonuna ait silttaşı, kumtaşı, çamurtaşları ile üzerinde 1-2 m kalınlığında yamaç molozu ve Samatlar Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde mevcutta bir stabilize yol bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut asfalt yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Samatlar Formasyonuna ait silttaşı, kumtaşı, çamurtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta bir asfalt yol bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. 140

157 Proje Başlangıcı Şekil 23: Samatlar Köprüsü Km (Proje Başlangıcı) Şekil 24: Km Mevcut İğdir-Alakaya asfalt yolu ile birleşim 141

158 Km arasında Samatlar Formasyonuna ait silttaşı, kumtaşı, çamurtaşları ile üzerinde 2-3 m kalınlığında yamaç molozu ve Samatlar Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacak olup, 5 adet araştırma çukuru açılmış ve örtü kalınlığı denetlenmiştir (AÇ-1, AÇ-2, AÇ-3, AÇ-4 ve AÇ-5). Yolun bu bölümü Tellikoz Köyü içerisinden geçmemek amacıyla yeni yol yapımını kapsamaktadır. Km arasında yolun alt kesiminde eski bir heyelan mevcuttur. Bu kesimde yolun alt kesiminde yer alan eski heyelan kütlesi dikkate alınarak kazı yapılacak kesimlerde duvar yapılması uygun olacaktır. Şekil 25: Km arasında gözlenen eski heyelan Km arasında yol tekrar mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Samatlar Formasyonuna ait silttaşı, kumtaşı, çamurtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında Samatlar Formasyonuna ait silttaşı, kumtaşı, çamurtaşları ile üzerinde 0,5-1 m kalınlığında yamaç molozu ve Samatlar Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümü Yenice ve Oruçbey Köyü içerisinden geçmemek amacıyla yeni yol yapımını kapsamaktadır ve bu amaçla 4 adet araştırma çukuru açılmış ve örtü kalınlığı denetlenmiştir (AÇ-6, AÇ-7, AÇ-8 ve AÇ-9). 142

159 YENİCE ORUÇBEY KÖYLERİ GEÇİŞİ İÇİN YENİ YOL GÜZERGAHI Şekil 26: Km arası Yenice ve Oruçbey Köyü geçişi Km arasında yol tekrar mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Samatlar Formasyonuna ait silttaşı, kumtaşı, çamurtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. 143

160 Km de Köy Geçişi ile Mevcut Yolun Birleşimi Şekil 27: Km de mevcut yol ile birleşim Km arasında Samatlar Formasyonuna ait silttaşı, kumtaşı, çamurtaşları ile üzerinde 2-3 m kalınlığında yamaç molozu ve Samatlar Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümü Çaykaşı Köyü içerisinden geçmemek amacıyla yeni yol yapımını kapsamaktadır ve bu amaçla 5 adet araştırma çukuru açılmış ve örtü kalınlığı denetlenmiştir (AÇ-10, AÇ-11, AÇ-12, AÇ-13 ve AÇ-14). Km arasında yol tekrar mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Bu kesimde Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Bu kesimde Km arası yeni yol yapılarak düzeltilecektir. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 1 m kalınlığında yamaç molozu ve Susuz Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. 144

161 Km arasında yol tekrar mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 1-2 m kalınlığında yamaç molozu ve Susuz Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır). Yolun bu bölümünde mevcut yoldaki dönemeçler düzeltilecektir. Km arasında yol tekrar mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında 2-3 m kalınlığında alüvyon ve altında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yer almaktadır. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Yunus Metamorfikleri yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcut yoldaki dönemeçler düzeltilecektir. Mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Hacet Formasyonuna ait kireçtaşları yüzlek vermektedir. Mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Yunus Metamorfikleri yüzlek vermektedir. Mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Terke Formasyonuna ait kireçtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 2-3 m kalınlığında yamaç molozu ve Terke Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. 145

162 Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Yunus Metamorfikleri yüzlek vermektedir. Mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Terke Formasyonuna ait kireçtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Terke Formasyonuna ait kireçtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 3-4 m kalınlığında yamaç molozu ve Terke Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Terke Formasyonuna ait kireçtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Terke Formasyonuna ait kireçtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol mevcut stabilize yol ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde mevcutta stabilize köy yolu bulunduğundan araştırma çukuru açılmamış ve mevcut yarmalardan yararlanılarak değerlendirme yapılmıştır. Km arasında yol Alakaya Köyünden Soğanlı Çayı yatağına kadar DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından açılan 7,5 km lik sondaj servis yolunun bir kısmı ile çakışmaktadır. Bu kesimde yer yer genişletme ve eğim düzeltme amaçlı iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 1-2 m kalınlığında yamaç molozu ve Susuz Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde Alakaya geçirimsiz malzeme sahası etütleri sırasında açılmış olan ve yol güzergahına denk gelen 3 adet araştırma çukurunun (A-21, A-17 ve A-12) verileri de dikkate alınmıştır. 146

163 Şekil 28: Kayaören Köyü girişinde mevcut stabilize yol Şekil 29: Alakayadan baraja giden DSİ tarafından açılan sondaj yolunun başlangıcı 147

164 Km arasında Aktaş Karmaşığına ait peridotit, serpantin, diyabaz, kireçtaşı, volkanikler ile üzerinde 3-4 m kalınlığında yamaç molozu ve volkanik kökenli kayaçların yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 1-2 m kalınlığında yamaç molozu ve Susuz Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yer almaktadır. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 4-5 m kalınlığında yamaç molozu ve Susuz Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. Yol-2: F- Gereç taşın yolu Baraj inşaatında kullanılacak geçirimli gerecin taşınması amacıyla inşa edilecek yolun Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 1-3 m kalınlığında yamaç molozu ve Susuz Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yer almaktadır. Km arasında Gelenyayla Formasyonuna ait kumtaşı, şeyl, kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. Km (Proje Sonu) arasında granit, granodiyorit, diyorit, siyenit gibi kayaçlardan oluşan Magmatik Birimler yüzlek vermektedir. Bu birimler üzerinde km arasında birikinti konisi, arasında alüvyon bulunmaktadır. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. 148

165 Dg Jg Şekil 30: Yol-2 F2 Malzeme Taşın Yolu YOL-3: Kret ulaşım yolu Yol-2 F2 ulaşım yolunun km sinden baraj kretine ulaşımın sağlanması amacıyla inşa edilecektir. Güzergahın Km arasında birikinti konisi, Km arasında granitlerde açılacaktır. Şekil 31: YOL-3 Kret Ulaşım Yolu 149

166 YOL-4: Memba Batardosu ulaşım yolu Baraj kretinden memba batardosuna ulaşımın sağlanması amacıyla inşa edilecektir. Güzergahta Km arasında granitler yer almaktadır. YOL-5: Sualma yapısı ulaşım yolu Su alma yapısından memba batardosu ulaşım yolunun (Yol-4) km m sine bağlanmaktadır. Güzergah Km arasında granitler yer almaktadır. YOL-6: Talveg ulaşım yolu F2 malzeme taşın yolunun (Yol-2) km sinden başlayarak baraj talvegine ulaşım amacıyla inşa edilecektir ,38 km uzunlukta olan yolun tamamında granitler yer almaktadır. YOL-7: Kontrol odası ulaşım yolu Kret ulaşım yolunun (Yol-3) km sinden başlayarak kontrol odasına ulaşım amacıyla inşa edilecektir km uzunlukta olan yolun tamamında granitler yer almaktadır. YOL- 8: Yaylatepe rölokasyon yolu Bu yol, maksimum su seviyesi altında kalacak Yaylatepe Köyü ulaşım yolunun bir kısmının rölasyonunu amaçlamaktadır. Yaylatepe-Harmancık arasındaki köy yolunun göl altında kalacak, Bağıra Çayını geçen kesimi daha üst kotlara röloke edilecektir. Bu yolun, Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. YOL- 9: Harmancık rölokasyon yolu Bu yol, maksimum su seviyesi altında kalacak Harmancık Köyü ulaşım yolunun bir kısmının rölasyonunu amaçlamaktadır. Harmancık-Boyalı arasındaki köy yolunun su altında kalacak, Sap Deresini geçen kesimi daha üst kotlara röloke edilecektir. Bu yolun, Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları yüzlek vermektedir. Yolun bu bölümünde yeni yol yapılacaktır. Km arasında Susuz Formasyonuna ait kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşları ile üzerinde 2-3 m kalınlığında yamaç molozu ve Susuz Formasyonunun yerinde ayrışması sonucu oluşmuş ayrışmış zon yer almaktadır. 150

167 Özetle; Andıraz Barajı yeri ulaşım yolları ve rölokasyon yolları güzergahında, Devoniyen yaşlı kumtaşı, şeyl, kireçtaşlarından oluşan Gelenyayla Formasyonu (Dg); Jura yaşlı granit, granodiyorit, diyorit, siyenitten oluşan magmatik kayaçlar (Jg) ve Yunus Metamorfitleri (My); Kretase yaşlı kiltaşı, silttaşı, kumtaşı, kumlu kireçtaşından oluşan Susuz Formasyonu (Ks), peridotit, serpantin, diyabaz, kireçtaşı, volkaniklerden oluşan Aktaş Karmaşığı (Ka) ve kireçtaşından oluşan Hacet Formasyonu (KTh); Eosen yaşlı silttaşı, kumtaşı, çamurtaşından oluşan Samatlar Formasyonu (Ts) ve kireçtaşı, kumlu kireçtaşından oluşan Terke Formasyonu (Tt) ve Kuvaterner yaşlı yamaç molozu (ym) ve alüvyon (Qal) yer almaktadır. 1- Yolların projelendirildiği alan Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre 1. derece deprem bölgesi içinde yer almaktadır. 2- Proje alanında yeraltısuyu problemi beklenmemektedir. 3- Taşıma gücü yönünden problem beklenmemektedir. 4- Duraylılık yönünden YOL-1 de Tellikoz Köyü geçişinde Km arasında yolun alt kesiminde eski bir heyelan mevcuttur. Bu kesimde yolun alt kesiminde yer alan eski heyelan kütlesi dikkate alınarak kazı yapılacak kesimlerde duvar yapılması uygun olacaktır. YOL-1 Alakaya köyünden Soğanlı çayına iniş bölgesinde topografya çok diktir. Bu kesimler potansiyel heyelan sahası olarak değerlendirilmeli ve verilen şev eğimlerine uyulmalıdır. Yol açım sırasında bu kesimler gözlenerek gerek duyulacak yerlerde destekleme yapılmalıdır. 5- Baraj ve malzeme ocakları ulaşım yollarında 20 cm. düzeltme amaçlı yapı malzemesi Karayolları Genel Müdürlüğü teknik şartnamesine uygun olarak sıkıştırılmalıdır. V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün araç cinsi ve sayısı şeklinde detaylandırılarak % artış olarak hesaplanarak etkilerinin değerlendirilmesi (bağlantı yolu veya mevcut yollarda genişletme yapılıp yapılmayacağı, yapılacak ise kim tarafından yapılacağı hakkında bilgi verilmeli, baraj altında kalacak yolların alternatiflerinin (relokasyon) belirtilmesi ve ilgili Karayolları Bölge Müdürlüğünün görüşü alınmalıdır) Proje kapsamında arazi hazırlanmasından başlayarak, projenin tamamlanmasına kadar yapılan çalışmalarda iş makineleri kullanılacaktır. Gerek proje birimlerindeki kazıların, gerek malzeme ocaklarından malzeme alımı sırasındaki kazıların yapılabilmesi için kazı hacimlerine ve yerlerine göre 2 adet konkasör, 8 adet yükleyici, 8 adet traktör yükleyici, 12 adet ekskavatör, 4 adet greyder, 24 adet kamyon, 6 adet silindir ve 4 adet transmikser kullanılacaktır. Tablo 55: Proje üniteleri İnşaatı İçin Kullanılacak İş Makineleri Sayısı İş Makineleri Adet Kırma Eleme Tesisi 2 Yükleyici 8 Traktör Yükleyici 8 Ekskavatör 12 Greyder 4 Kamyon 24 Silindir 6 Transmikser 4 151

168 İnceleme alanı Kastamonu İli, Araç İlçesinin 22 km güneybatısındadır. Baraj yerine 2 yönden ulaşmak mümkündür. Çankırı İli Çerkeş ve Bayramören İlçelerinden geçerek Soğanlı Çayına inen yolu izleyerek Topuzoğlu-Çerçiovası-Bahçecik-Alakaya yoluyla ulaşmak mümkündür. Bu yolun yanı sıra Araç-Karabük yolu üzerinde yer alan İğdir Beldesinden 32 km lik köy yoluyla Alakaya Köyüne ulaşılabilir. Alakaya dan baraja DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından açılan 7,5 km lik sondaj servis yolu mevcuttur. Bu yoldan yağışlı günlerde arazi takviyesi olmayan araçlarla ulaşım mümkün değildir. Köy yolları genellikle stabilizedir. Kış aylarında zaman zaman ulaşım kesilmektedir. Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Yol yapımı sırasında dere yatağı morfolojisini ileri derecede bozacak şekilde kaba malzeme dereye atılmayacak ve dere şevlerinin feyezan durumunda ulaşıma engel olmayacak şekilde düzenlenmesi için önlem alınacaktır. Proje kapsamında yollar ve sanat yapılarına zarar verilmesi durumunda, zararlar trafiği aksatmayacak şekilde en kısa zamanda giderilecektir. İnşaat çalışmaları sırasında ana yapıların inşa edildiği saha haricinde daha kısıtlı alanlarda yapılacak saha düzenlemelerinde varsa su, kanalizasyon, haberleşme ve elektrik şebekesi ile diğer altyapı tesislerine zarar verilmemesi için tedbir alınacaktır. Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet Etütleri Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası adlı çalışma kapsamında en yakın Devlet karayolundaki trafik hacmi; 12.pdf) Şekil 32: Proje alanı trafik yükü haritası (Kaynak: 152

169 Otomobil : taşıt/gün Orta Yüklü Ticari Taşıt : 254 taşıt/gün Otobüs : 515 taşıt/gün Kamyon : 757 taşıt/gün Kamyon+Römork, Çekici+Yan Römork : taşıt/gün Toplam : taşıt/gün olarak verilmiştir. Atkaracalar ile Ilgaz Karayolu ndaki toplam taşıt hacmi taşıt/gün olup, inşaat aşamasında günlük taşıt hacminin % 1 oranında artarak taşıt/gün olması beklenmektedir. Projenin tamamlanmasından sonra getireceği 5 taşıt/gün lük (teknik personelin taşınması için) ilave yük Atkaracalar ile Ilgaz Karayolu ndaki mevcut taşıt hacmini % 0,18 oranında artırarak, toplam taşıt hacminin yaklaşık taşıt/gün olması beklenmektedir. Projenin inşaatı ve işletmesi aşamasında kullanılan araçların trafik yüküne olumsuz etkisinin olması söz konusu değildir. Söz konusu proje kapsamında Karayolları Genel Müdürlüğü, 15. Bölge Müdürlüğü tarafından proje sahasında etkilenen herhangi bir faaliyetlerinin olmadığı ve projenin hayata geçirilmesinde sakınca bulunmadığı belirtilmiştir(bkz. Ek-27). V İnşaat aşamasındaki su temini planı, suyun temin edileceği, kaynaklardan alınacak su miktarları ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler, Andıraz Barajı ve HES inşaatı sırasında dolgu çalışmaları için su gerekecektir. Tüm inşaat çalışmaları boyunca dolgu için 80,000 m 3 su gerekmektedir. Dolgu için gereken kullanma suyu baraj menbaında ve mansabında yer alan Soğanlı Çayı alüvyonlarından temin edilecektir. Şantiye sahasında kişi başına günlük yaklaşık 150 litre su tüketileceği kabul edilmiştir. Su gereksinimi proje sahasına en yakın yerleşim birimi olan Alakaya Köyü nden temin edilecektir. Bunun için Köy Muhtarlığı ndan gerekli izin alınmış ve izin yazısı Ek-21 de sunulmuştur. Köylerden yeterli miktarda su temin edilememesi durumunda projenin yüklenicisi içme ve kullanma suyunu temin etmekten sorumlu olacaktır. İnşaat ve malzeme ocaklarındaki çalışmalar sırasında oluşacak atıksu şantiyede çalışacak personelin su tüketimleri sonucunda oluşacak evsel nitelikli atıksu olacaktır. Andıraz Barajı, HES ve malzeme ocakları yapım şantiyesinde yaklaşık 400 kişinin çalışacağı tahmin edilmektedir. Şantiyedeki günlük atıksu üretimi yaklaşık 60 m 3 olacaktır. Şantiyede oluşacak atıksu proje sahasındaki su kaynaklarına deşarj edilmeyecektir. Bu atıksular için sızdırmasız fosseptik çukuru inşa edilecektir. Buna göre kanalizasyon sistemi bulunmayan ve inşası mümkün olmayan yerlerde evsel atık suları Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında fosseptik kullanılacaktır. Fosseptik çukurları sızdırmaz tipli olacaktır. Fosseptik çukurların boyutları belirlenirken çukurlarda geçen bekletme süresi 28 gün olarak alınmıştır. Bu durumda 1,680 m 3 hacminde dört gözden oluşan fosseptik çukuru inşa edilecektir. Gözlerin boyutları 10x10x 4 m, 10x10x 4 m, 11 x 10 x 4 m, 11 x 10 x4 m olacaktır. Su yüksekliği 3 m boyutlarında, 4 göz oluşacaktır. Boru donanımı ve diğer teçhizat için 1 m hava payı bırakılacaktır. 153

170 Fosseptiklerin sızdırmazlığı için uygun malzemeler kullanılacak, çalışmalar sırasında kontrol edilecektir. Atıksular Bayramören Belediyesi tarafından toplanacak ve deşarj edilecektir. Bayramören Belediyesi nden alınan izin yazısı Ek-17 de sunulmuştur. Atıksular depolanırken ve nakledilirken Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ndeki ilgili maddelere uyulacaktır. Bu kapsamda yüzeysel ve yeraltısuyu na olumsuz herhangi bir etki beklenmemektedir. V Sulamadan kaynaklanacak yüksek taban suyunu düşürmek için uygulanacak drenaj sistemleri ve ıslah tedbirleri, Andıraz Barajı nın yapılmasıyla Soğanlı Çayı ndan enerji üretilecektir. Baraj sulama amaçlı değildir. Proje alanı civarında bulunan Gerede, Bayramören, Çerkeş, Eskipazar gibi yerleşim yerleri, mevcut durumda su temin edilen derin kuyuların ve mevcut yeraltı su kaynaklarından çekilen suyun kapasitelerinin artırılmasıyla gelecekteki içmesuyu ihtiyaçlarını karşılamayı planlamaktadır. Bundan başka, Andıraz Barajı nın yaklaşık 90 km akış yukarısında, Gerede yakınlarında yer alan mutasavver projelerden Işıklı regülatörü ile Gerede Çayı ndan, Ankara Su Temini Projesi kapsamında işletmede bulunan Çamlıdere Barajı na su aktarılması planlanmaktadır. V Sulanacak alan miktarı, sulama sistemi yapıları, sulama ile su ve toprakta oluşabilecek (azot, bor, tuzlaşma) etkiler, tarımsal üretime olabilecek etkiler ve sulama ile oluşacak bitki paterni, sulamadan dönen suların su kalitesine etkileri, Baraj sulama amaçlı değildir. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu oluşacak atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, (Burada gerekli izinler alınmalı ve izin belgeleri rapora eklenmelidir.) Projenin inşaat aşamasında 400 kişi çalıştırılacaktır. Su gereksinimi proje sahasına en yakın yerleşim birimi olan Alakaya Köyü nden temin edilecektir. Bunun için Köy Muhtarlığı ndan gerekli izin alınmış ve izin yazısı Ek-21 de sunulmuştur. Köylerden yeterli miktarda su temin edilememesi durumunda projenin yüklenicisi içme ve kullanma suyunu temin etmekten sorumlu olacaktır. Bu aşamada günlük kişi başına düşen su tüketimi 150 lt ve tüm atık suyun %100 geri döndüğü tahmini ve kabulü ile oluşacak atık suyun özellileri aşağıdaki gibidir. (Bir kişinin günlük su kullanımı Resmi Gazete Tarih ve Sayılı nüshasında yayımlanan İller Bankası içme suyu projelerine dair şehir ve kasabaların içme suyu projelerin hazırlanmasına ait yönetmelik hükümlerince 150 lt olarak alınmıştır.) 154

171 İnşaat aşamasında; Çalışacak kişi sayısı : 400 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşan atık su : 60 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 12 kg/gün KOI : 300 mg/lt KOI olarak kirlilik yükü : 18 kg/gün AKM : 200 mg/lt AKM olarak kirlilik yükü : 12 kg/gün (Kaynak: USLU, O. Kullanılmış Suların Arıtılması, 1992 İzmir ) Ayrıca inşaat aşamasında çalışma faaliyetleri sırasında tozumayı önlemek için yapılan sulama için günlük 20 m 3 su kullanımı söz konusu olacaktır. Bu durumda personelden kaynaklı içme-kullanma suyu ve sulama için toplam 80 m 3 /gün su kullanılacaktır Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Madde-23 te belirtildiği üzere, fazla). Evsel nitelikli atıksular kirlilik yüklerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır. a) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak kg/gün arasında (Eşdeğer nüfus arasında). b) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak kg/gün (Eşdeğer nüfus arasında). c) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak kg/gün (Eşdeğer nüfus arasında). d) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak 6000 kg/gün den büyük (Eşdeğer nüfus veya daha Nüfusu 2000 den az olan yerleşim yerlerinin; otel, motel, tatil köyü, tatil sitesi, yazlık siteler ve sanayi tesislerinin evsel atıksuları hariç, evsel nitelikli atıksuları için, yerleşim yerinin çevresel ve sosyoekonomik özellikleri dikkate alınarak çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek ve bu Yönetmeliğin ilgili hükümlerini karşılayacak şekilde İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü nce uygun görülecek arıtma ve/veya bertaraf yöntemleri uygulanır. Nüfusu 84 kişinin altında olan otel, motel, tatil köyü, tatil sitesi ve yazlık siteler ve sanayi tesislerinin evsel atık suları Tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak olan sızdırmaz nitelikteki fosseptikte toplanır ve vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı tesislerine verilir. Söz konusu proje kapsamında inşaat aşamasında 400 kişi çalıştırılacaktır. Projenin inşaat ve işletme esnasında evsel nitelikli sıvı ve fekal atıkların bertarafı, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik" hükümlerince belirlenmiş sızdırmasız fosseptik çukurunda depolanacaktır. İnşaat ve malzeme ocaklarındaki çalışmalar sırasında oluşacak atıksu şantiyede çalışacak personelin su tüketimleri sonucunda oluşacak evsel nitelikli atıksu olacaktır. Andıraz Barajı, HES ve malzeme ocakları yapım şantiyesinde yaklaşık 400 kişinin çalışacağı tahmin edilmektedir. Şantiyedeki günlük atıksu üretimi yaklaşık 60 m 3 olacaktır. Şantiyede oluşacak atıksu proje sahasındaki su kaynaklarına deşarj edilmeyecektir. Bu atıksular için sızdırmasız fosseptik çukuru inşa edilecektir. 155

172 Buna göre kanalizasyon sistemi bulunmayan ve inşası mümkün olmayan yerlerde evsel atık suları Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında fosseptik kullanılacaktır. Fosseptik çukurları sızdırmaz tipli olacaktır. Fosseptik çukurların boyutları belirlenirken çukurlarda geçen bekletme süresi 28 gün olarak alınmıştır. Bu durumda 1,680 m 3 hacminde dört gözden oluşan fosseptik çukuru inşa edilecektir. Gözlerin boyutları 10x10x 4 m, 10x10x 4 m, 11 x 10 x 4 m, 11 x 10 x4 m olacaktır. Su yüksekliği 3 m boyutlarında, 4 göz oluşacaktır. Boru donanımı ve diğer teçhizat için 1 m hava payı bırakılacaktır. Fosseptiklerin sızdırmazlığı için uygun malzemeler kullanılacak, çalışmalar sırasında kontrol edilecektir. Atık suların ve katı atıkların toplanması için Bayramören Belediyesi nden gerekli izinler alınmıştır(bkz. Ek-16). V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler, Gürültü Proje kapsamında arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler aşağıda hesaplanmıştır. Tablo 56: Proje üniteleri İnşaatı Gürültü kaynakları Gürültü Kaynakları Adet Ses gücü düzeyi (db) Kırma Eleme Tesisi Yükleyici 8 85 Traktör Yükleyici Ekskavatör Greyder Kamyon Silindir 6 95 Transmikser (Kaynak: 22/1/2003 trh ve sayılı R.G. Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik) Eşdeğer gürültü seviyesi, aşağıdaki formülden hesaplanmaktadır. Eş değer gürültü düzeyi= Leq = (Toplam Ses Basıncı Düzeyi= Lpt) n L WT = 10 Log Σ10 L Wİ/ İ=1 L WT = 10 Log Σ2*(10 (105/10) )+8*(10 (85/10) )+8*(10 (105/10) )+12*(10 (110/10) )+4*(10 (105/10) )+24*(10 (85/10) ) +6*(10 (95/10) )+4*(10 (105/10) ) L WT = 113,62 db 156

173 Aşağıdaki formül yardımıyla değişik uzaklıklardaki toplam gürültü seviyesi hesaplanabilir. Lp T = Lw T + 10 Log (Q/A).. 2 A = 4 π r 2 Q= yönelme katsayısı (Yer düzeyindeki ses kaynağının yarı küresel dağılımı, Q=1) r = Kaynaktan uzaklık (m) Lw= Ses gücü düzeyi İnşaat makinelerinin çalışma frekans aralığı Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaşık gürültü düzeyine eşittir. Bu nedenle; L pt = L = L gündüz olarak kabul edilmiştir. Lp T = 113, log ( 1/ (4 π 50 2 ) Lp T = 113, log ( 1/ (4 π ) Lp T = 113, log ( 1/ (4 π ) Lp T = 113, log ( 1/ (4 π ) Lp T = 113, log ( 1/ (4 π ) Lp T = 113, log ( 1/ 4 π ) Lp T = 113, log ( 1/ (4 π ) Lp T = 113, log ( 1/ (4 π ) = 68,67 dba = 62,65 dba = 56,63 dba = 54,69 dba = 48,67 dba = 42,65 dba = dba = 36,63 dba Tablo 57: Proje üniteleri İnşaatı esnasında Gürültü dağılımı r (m) LpT (dba) ÇGDY Yönetmeliği Madde 23. (L gündüz) dba Grafik 34: Proje üniteleri İnşaatı esnasında gürültü dağılımı 157

174 Tabloda görüldüğü gibi inşaat aşamasında iş makinelerinin beraber çalışmasından çıkan kümülatif gürültü düzeyi 50 m de (68,67 dba) yönetmelikteki sınır değerleri sağlamaktadır. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre belirlenen sınır değerlerle karşılaştırıldığında 8 saatlik çalışma kapsamında işitme sağlığı açısından herhangi bir sakınca görülmemektedir. Vibrasyon Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi bölüm V.1.11 de detaylı olarak hesaplanmıştır. Tablo 58: Patlatma esnasında Gürültü dağılımı r (m) LpT (dba) ÇGDY Yönetmeliği Madde 23. (L gündüz) dba Grafik 35: Delme-patlatma esnasında gürültü dağılımı Proje kapsamında patlatmadan kaynaklı gürültü oluşumu, patlatma esnasında oluşup, anlıktır. Alakaya kaya ocağına en yakın yerleşim yeri batısında ve 550 m mesafede yer alan Alakaya köyüdür. Kayaören kaya ocağına en yakın yerleşim yeri kuzeydoğuda ve 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Patlatmadan kaynaklı olabilecek gürültü düzeyi grafikte hesaplanmış olup, Tarih ve sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerler 50 m de sağlanmaktadır. 158

175 Gürültü konusunda Tarih ve Sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı tüzüğün Madde 22 de belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulaklık, kask ve iş elbisesi vb. kullanmaları sağlanacak ve Madde 78 de belirtilen hükümlere uyulacaktır. Ayrıca patlatma esnasında, patlatmanın yapılacağı alan boşaltılacak olup gerekli tüm önlemler alındıktan sonra patlatma yapılacaktır. Patlatmalar Jandarma kontrolünde ve yöre halkına duyurularak yapılacaktır. Projede yukarıda anlatılanlar dışında olumsuz çevresel etkiler beklenmemektedir. Beton Santrali Beton santralinde toplamda kullanılacak toplam 24 adet kamyondan 4 ü kullanılacaktır. Tablo 59: Beton Santrali Gürültü kaynakları Gürültü Kaynakları Adet Ses gücü düzeyi (db) Transmikser Beton Pompası Kamyon 4 85 (Kaynak: 22/1/2003 tarih ve sayılı R.G. Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik) Eşdeğer gürültü seviyesi, aşağıdaki formülden hesaplanmaktadır. Eş değer gürültü düzeyi= Leq = (Toplam Ses Basıncı Düzeyi= Lpt) n L WT = 10 Log Σ10 L Wİ/ İ=1 L WT = 10 Log Σ4x(10 (103/10) )+(10 (115/10) )+ 4x(10 (85/10) ) L WT = 115,98 db Daha sonra aşağıdaki formül yardımıyla değişik uzaklıklardaki toplam gürültü seviyesi hesaplanabilir. Lp T = Lw T + 10 Log (Q/A).. 2 A = 4 π r 2 Q= yönelme katsayısı (Yer düzeyindeki ses kaynağının yarı küresel dağılımı, Q=1) r = Kaynaktan uzaklık (m) Lw= Ses gücü düzeyi İnşaat makinelerinin çalışma frekans aralığı Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaşık gürültü düzeyine eşittir. Bu nedenle; L pt = L = L gündüz olarak kabul edilmiştir. 159

176 Lp T = 115, log (1/ (4 π 50 2 ) Lp T = 115, log (1/ (4 π ) Lp T = 115, log (1/ (4 π ) Lp T = 115, log (1/ (4 π ) Lp T = 115, log (1/ (4 π ) Lp T = 115, log (1/ 4 π ) Lp T = 115, log (1/ (4 π ) Lp T = 115, log (1/ (4 π ) = 71,03 dba = 65,02 dba = 59,00 dba = 57,06 dba = 51,04 dba = 45,02 dba = 41,49 dba = 39,00 dba Tablo 60: Beton Santrali Gürültü dağılımı r (m) LpT (dba) ÇGDY Yönetmeliği Madde 23. (L gündüz) dba Grafik 36: Beton Santrali Çalışması Esnasında Gürültü Dağılımı Alakaya kaya ocağına en yakın yerleşim yeri batısında ve 550 m mesafede yer alan Alakaya köyüdür. Kayaören kaya ocağına en yakın yerleşim yeri kuzeydoğuda ve 350 m mesafede yer alan Kayaören köyüdür. Proje kapsamında beton santralinden kaynaklı gürültü düzeyi grafikte hesaplanmış olup, Tarih ve sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerler 100 m de sağlanmaktadır. 160

177 Gürültü konusunda Tarih ve Sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı tüzüğün Madde 22 de belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulaklık, kask ve iş elbisesi vb. kullanmaları sağlanacak ve Madde 78 de belirtilen hükümlere uyulacaktır. Yukarıda yapılan hesaplamalar doğrultusunda, söz konusu yerleşim birimlerinin, arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon ve gürültüden olumsuz etkilenmesi beklenilmemektedir. Bununla birlikte proje sahasında hassas çalışma yapılacak olup, yakın yerleşim birimlerinin etkilenmemesi için ilgili yönetmelikler gereğince gerekli önlemler alınacaktır. Gürültü konusunda Tarih ve Sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Yönetmeliği nin ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı tüzüğün Madde 22 de belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulaklık, kask ve iş elbisesi vb. kullanmaları sağlanacak ve Madde 78 de belirtilen hükümlere uyulacaktır. Gürültü konusunda 4857 Sayılı İş Kanunu ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği tüzüğünün ilgili maddeleri uyarınca önlem alınacak, yine aynı tüzükte belirtildiği gibi faaliyet alanında çalışanların gürültüden etkilenmemeleri için kulaklık, kask ve is elbisesi vb. kullanmaları. Oluşan gürültünün çevreye rahatsızlık vermemesi için gerekli tüm önlemler faaliyet sahiplerince alınacaktır. V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, Orman Bölge Müdürlüğü görüşü ile birlikte ÇED İnceleme Değerlendirme Formu, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, orman yangınlarına karşı alınacak tedbirler, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, Proje konusu faaliyet için, Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü tarafından hazırlanan İnceleme Değerlendirme Formu Ek-22 de verilmiştir. İnceleme Değerlendirme Formu nda orman alanı miktarı 243,5 Ha olarak belirtilmiştir. Kullanılacak orman arazisi miktarı kati proje aşamasında kesinleşecektir. İnceleme ve Değerlendirme Formu nda belirtildiği üzere, proje alanını temsil eden arazi, Karaçam, Meşe, Kızılçam ve Ardıç olarak nitelendirilmiş olup, meşcere haritası Ek-20 de verilmiştir. Andıraz Barajı toplam rezervuar alanı 838 ha dır. Rezervuar alanı içerisine 1. Kısım 2. Kısım ve 3. Kısım olmak üzere, toplam 326 ha lık orman arazisi girmektedir. Yerinde yapılan araştırmalara göre hektara düşen ortalama ağaç sayısı 100 dür. Bu durumda rezervuar alanı içerisinde kalan yaklaşık adet ağacın kesilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Orman alanları için ÇED Olumlu Belgesi alındıktan sonra Orman Genel Müdürlüğü nden izin alınacak ve Rehabilitasyon Projesi hazırlanarak onaylatılacaktır. Rezervuar alanında yayılış gösteren ağaç türleri raporun flora fauna kısmında etraflıca incelenmiştir. Soğanlı Çayı boyunca kavak ve söğüt ağaçları bulunmaktadır. Bu ağaçların rezervuar alanına rastlayan kısmında toplam sayısı 750 adet kadardır. Ayrıca proje alanında çeşitli meyve ağaçları ve ceviz ağaçları da bulunmaktadır. Kesilecek meyve ağaçlarının sayısı 354 adettir. Ceviz ağaçları ise 90 adet kadardır. Baraj ve HES inşaatları ve malzeme ocaklarının kullanımı için arazinin hazırlanması sırasında ortadan kaldırılacak ya da bu işlemlerden etkilenecek bitki türleri Bölüm IV Flora ve Fauna başlığı altındaki listede verilmiştir. 161

178 Arazinin hazırlanması sırasında kesilecek ağaçlarda yaşayan kuşlar yuvalarını kaybedeceklerdir. Bu nedenle bu işlemlerin kuluçka döneminde yapılmamasına özen gösterilecektir. Karasal fauna elemanlarının inşaat faaliyetleri sırasında alandan geçici olarak uzaklaşacakları da tahmin edilmektedir. Fakat bu uzaklaşma hiç bir zaman büyük ölçekli bir göç hareketine yol açacak boyutta olmayıp, kısa mesafeli ya da barajın maksimum su kotunun daha yukarılarındaki habitatların işgali şeklinde gerçekleşecektir. Proje kapsamında inşaat çalışmaları başlamadan önce Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazi tespit çalışması yapılarak kesilecek ağaç sayısı belirlenecek olup, ağaç kesimi tamamen Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü nezaretinde yapılacaktır. Ayrıca Tarih ve Sayılı Orman Sayılan Alanlarda Verilecek İzinler Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmayıp bu alanlarda 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğüne başvurularak gerekli tüm izinler alınacaktır. Projenin orman arazileri üzerine olumsuz etkisi, proje üniteleri inşaatı esnasında zorunlu hallerde ağaçların kesilmesi olacaktır. Projenin orman sayılan alanlardan geçtiği yerlerde, toprakça fakir, taşlık-kayalık alanların seçilmesine özen gösterilerek; mümkün mertebe ağaç kesiminden kaçınılacaktır. Orman sayılan alanlarda izne konu edilecek tesislerin inşası esnasında çıkan kazı fazlası malzemelerin depolanması, izne konu edilecek tesisler dışından kesinlikle pasa, atık veya herhangi bir malzeme döktürülmeyecektir. Projenin inşaat aşamasında olabilecek en önemli etki, tehlike kategorisi yüksek endemik, nadir ve nesli tehdit altındaki bu türlerin sular altında kalma riskidir. İnşaat sürecinde ya da daha evvel özellikle faaliyet alanı ve yakın çevresinde bulunabilecek rezervuar altında kalacak yukarıda belirtilen tehdit altındaki taksonların tohumları toplanacaktır. Proje alanında bulunması muhtemel endemik bitkilerin tohumlarının bir kısmı ilgili Tohum Gen Bankalarına ulaştırılacaktır. Bu faaliyetler uygun vejetasyon döneminde, bir Uzman Biyolog veya Bitki Sosyoloğu kontrolünde gerçekleştirilecektir. Koruma gerektiren türler tohum yada fide olarak ekolojik özellikleri yakın olan alan dışı habitatlara taşınarak (Ex-Situ) yeni populasyonlar oluşturulacaktır. Ekolojik Restorasyon ilkelerine uygun bir restorasyonun gerçekleştirilmesi ve yukarıda belirtilen hususlar ve önlemlerin alınması durumunda söz konusu projenin rezervuar alanı dışında kalan ekosistemler üzerine geri dönüşümsüz etkilerinin minimum olacağı varsayılmaktadır. Tesisin inşaat ve işletme aşamasında, proje için hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu nda belirtilen, alınması gereken önlemlere titizlikle uyulacaktır. V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmesi, olası etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, Rezervuar sahası, tarım arazileri, orman, mera ve tarım dışı sahalardan oluşmaktadır. Göl alanında tarım arazisi olarak ST2, KTT vasfında araziler bulunmaktadır. Proje alanının %1,4 ünü sulu tarım arazileri, %11,6 sını kuru tarım arazileri, %12,6 sını kötü vasıftaki mera arazileri, %38,9 unu orman sahası ve %35,5 ini dere yatağı ve boş alanlar gibi vasıfsız sahalar oluşturmaktadır. Tarım alanı olarak 97 ha sulu ve 12,1 ha kuru tarım alanı bulunmaktadır. Bu alanlarda dane fasulye, domates ve hububat tarımı yapılmaktadır. 162

179 Malzeme alanlarından ise, Kayaören (66 ha) ve B (44,5 ha) malzeme alanları ekili tarım arazileri üzerindedir. Proje alanı ile ilgili olarak tarım arazileri ve mera vasıflı araziler için Çankırı İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ile Kastamonu İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında gerekli izinler alınacaktır. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, Kurulacak şantiyede çalışan personelin gereksinimlerini karşılayacak mutfak, yatakhane, tuvalet, banyo gibi yapılar tesis edilecektir. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, Proje kapsamında; inşaat aşamasında tüm inşaat faaliyetleri esnasında insan sağlığı açısından tehlike oluşacaktır. İnşaat aşamasında tüm iş makineleri yetkili operatörler tarafından kullanılacaktır. Bu nedenle inşaat süresince Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği nin gerektirdiği her türlü önlem alınacaktır. Alınan önlemler sürekli olarak kontrol edilecektir. Şantiye binasında, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünde belirtilen ilk yardım malzeme ve gereçleri bulundurulacaktır. İşletmede sürekli bir araç bulundurulacak ve meydana gelebilecek herhangi bir kaza veya işçilerin hastalanması durumunda en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılacaktır. İşçilerin toz ve gürültüden etkilenmemeleri için toz maskesi ve kulaklık kullanmaları sağlanacaktır. Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iş kazaları (araç devrilmesi, çarpması, araç çarpışması vs.) olabilir. Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için personele eğitim yaptırılacak, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere uyarı levhaları asılacaktır. İnşaat sahasına, çalışanların dışında kimsenin girmesi de engellenecektir. Şantiye sahası içerisinde her türlü çevre emniyeti alınacak ve tüm saha çevresinde gerekli ikaz levhaları konulacaktır. Personel iş ve güvenlik kuralları konusunda eğitilerek iş kazalarının önlenmesi için güvenlik kurallarına uymaları sağlanacaktır. Şantiye sahasında ve çalışma alanlarında yeterli düzeyde aydınlatma yapılacaktır. Proje kapsamında yer alan tesislerin, arazinin hazırlanması ve inşaat aşamalarında temel kazısı yapılacaktır. Hafriyat işlemleri sırasında ekskavatör, kamyon ve arazöz gibi iş makineleri kullanılacaktır. İnşaat işlemleri sırasında, inşaat alanları dışına çıkılmayacak, Soğanlı Çayı ve bunu besleyen yan derelere hiçbir şekilde atık (sıvı atık, hafriyat, katı atık, vb.) atılmayacaktır. Faaliyet alanının bir kısmının orman alanı içinde bulunmasından dolayı alanda ve çevresinde olabilecek bir yangın ihtimaline karşı tesiste kazma, kürek ve yangın söndürme aletleri bulundurulacaktır. Herhangi bir nedenle yangın çıkması durumunda ilk müdahale çalışanlar tarafından yapılacaktır. Proje kapsamında, kaya ocağı sahasında açık ocak işletme yöntemiyle üretimi yapılacak olup, malzeme iş makineleri ile yerinden kazılamayacak sertlikte olduğundan patlayıcı madde kullanılacaktır. Patlayıcı madde olarak Anfo, yemleme dinamiti ve ateşlemede gecikme aralığı 30 mili saniyeli kapsül kullanılacaktır. Galeri ve vahşi usulde patlatma yapılmayacaktır. 163

180 Patlayıcı maddeler için Kastamonu ve Çankırı Valiliği nden gerekli izinler alınacaktır. Patlayıcı maddenin satıcısından alınıp, inşaat sahasına taşınması sırasında ilgili yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Patlatmanın yapılacağı alan boşaltılacak olup, gerekli tüm önlemler alındıktan sonra patlatma yapılacaktır. Patlatma işlemi sırasında Tarih ve Sayılı Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerine ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzüklere uyulacaktır. Patlatmalar, konu ile ilgili eğitim almış uzman personel tarafından yapılacaktır. Patlatmalar, jandarma kontrolünde ve yöre halkına duyurularak yapılacaktır. Patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak ve tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılarak, yöre halkı patlamalardan haberdar edilecektir. Patlatmalar gündüz, :00 saatler arasında yapılacaktır. İşletme aşamasında PCB ve atık trafo yağlarının geçici deplanması ve bertarafı Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik Madde 4.c hükümlerine göre yapılacaktır. PCB li atıkların Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik Ek-6 da belirtilen Biyolojik işlemler (D8), Fiziksel/kimyasal işlemler (Örnek: Buharlaştırma, kurutma, kalsinasyon, vs.) (D9), Sürekli depolama (bir madende konteynerların yerleştirilmesi vs.) (D12) bertaraf yöntemlerinden biri veya bir kaçı ile zararsız hale getirilmesi sağlanacaktır. V Karasal ve sucul flora/fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler, Söz konusu proje kapsamında sucul flora fauna için alınacak önlemler detaylı olarak Ekosistem Değerlendirme Raporu nda verilmiştir(bkz. Ek-24). V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, ekolojik peyzaj onarım planı, Baraj sahasının çevresinde duruma göre belirlenecek bant dahilinde, yöre ve iklime uygun olarak ağaçlandırma işlemleri belirli bir program dahilinde yürütülecektir. Söz konusu ağaçlandırmaların yapılacağı sahalarda, inşaat sezonu boyunca bakımları yapılacak, barajların işletmeye alınması ile birlikte rekreasyon amaçlı olarak halkımızın hizmetine sunulacaktır. Ağaç türü olarak yöre iklimine uyumlu Kayın, Gürgen, Sarıçam vb. türler tercih edilecektir. Projenin gerek inşaat gerekse işletme aşamasında doğal peyzaj bütünlüğünün sağlanması amacıyla inşaat aşamasına başlanılmadan önce Ekolojik Peyzaj Onarım Planı hazırlanacaktır. 164

181 V Doğaya yeniden kazandırma planı, Söz konusu proje alanının orman, mera ve tarım arazileri içerisinde kalmasından dolayı tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri ile Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği, Madde-2-(1) Bu Yönetmelik, orman sayılan alanlar, tarım veya mera alanları, su kaynaklarının korunması ile ilgili mevzuata uyulması şartı ile baraj ve gölet projelerinde rezervuar altında kalacak alanlar dışındaki madencilik faaliyetleri, malzeme ve toprak temini için arazide yapılan kazılar, dökümler ve doğaya bırakılan atıklarla bozulan doğal yapının yeniden kazanılmasına ilişkin usul ve esasları kapsar. Kapsamında Doğaya Yeniden Kazandırma Projesi hazırlanmamıştır. Bu kapsamda hazırlanacak Rehabilitasyon Projesi Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğü ne sunulacak ve gerekli izinler alınacaktır. Hazırlanacak Rehabilitasyon Projesi ne uygun olarak arazi düzenlenecek ve ağaçlandırılması sağlanacaktır. V Diğer faaliyetler. Burada bahsedilebilecek diğer bir özellik bulunmamaktadır. V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler Filyos Çayı nın önemli bir kolu olan Soğanlı Çayı üzerinde yapılması planlanan Andıraz Barajı HES ve Malzeme Ocakları, baraj yerinden Karabük e kadar olan kesimde taşkın koruma sağlayacak ve Filyos Havzası nın mansap kesiminde taşkın debilerine önemli katkısı olan Soğanlı Çayı nın taşkın etkisini azaltacaktır. Taşkın koruma alanı içinde Karabük İl Merkezi ve Karabük iline bağlı ilçeler, Çankırı ilinin Bayramören ilçesine bağlı yerleşimler ve Kastamonu ili Araç ilçesine bağlı yerleşimler yeralmaktadır. Proje alanı, Soğanlı Çayı nı takip ederek doğu istikametinde 18 km, kuzey istikametinde 12 km ve güney istikametinde 5 km yayılmaktadır. Baraj yerinde rezervuar alanı içinde kalarak doğrudan etkilenecek olan yerleşimler, Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi ve Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova Mahallesi dir. Rezervuar içinde çok sınırlı miktarda arazisi kalan Bahçecik Köyü, Çankırı İli Bayramören İlçesi ne bağlı Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de baraj gölünden dolaylı olarak etkilenecektir. ÇED Raporu kapsamında yapılan araştırmalar fiziksel ve biyolojik çevreyi olduğu kadar, ekonomik, sosyal ve kültürel çevreyi de etki alanı olarak görmektedir. Projenin etki alanının belirlenmesinde baraj çevresinin vadi şeklindeki topografyası en önemli etken olmuştur. Vadide oluşacak gölün bitiminden itibaren kuş uçuşu 3 km lik şeritvari alan projenin etki alanı olarak düşünülmüştür. Barajın etkileri göl alanı etrafındaki yükseltiler nedeniyle daha uzak mesafelere ulaşmayacaktır. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. 165

182 Su tutulması sonucunda, Soğanlı çayı sularının kalitesi değişmeyecek, ancak mansapta su miktarında doğal olarak bir azalma söz konusu olacaktır. Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce değerlendirilerek, mansaba bırakılacak can suyu miktarı belirlenmiştir. Anılan kurumun görüşü doğrultusunda, tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Andıraz Barajının etek tipi santral olması nedeniyle, inşaat ve gerekli derivasyon aşamalarında Soğanlı Çayı yatağına yıl boyunca Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenecek cansuyu bırakılacaktır. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Ekosistem Değerlendirme Raporu ekte sunulmuştur(bkz. Ek-24). Projenin su kaynağını Soğanlı Çayı oluşturmaktadır. Soğanlı Çayı bazı kaynaklarda Andıraz Çayı olarak da adlandırılmaktadır. Ama Büyük Andıraz Çayı ile isim karışıklığı olmaması için bu raporda Soğanlı Çayı adı kullanılmıştır. Soğanlı Çayı, Gerede Çayı ile Çerkeş çayının birleşmesinden meydana gelir. Andıraz Baraj aksına kadar birçok sağlı sollu dereyi alarak baraj aksına ulaşır. Soğanlı Çayının Andıraz Baraj aks yerindeki yağış alanı 3.603,1 km² dir. Andıraz Barajından sonra Karabük yakınlarında sağ sahilden gelen Araç Çayı ile birleştikten sonra Yenice Irmağı adını alır. Yenice Irmağı ile Devrek Çayı, Gökçebey (Tefen) yakınlarında birleşerek Filyos Çayını oluşturur. Filyos Çayı, Hisarönü (Filyos) yerleşim yeri yakınından Karadeniz e dökülür. Barajın inşa edileceği kısımlarda, proje inşaatı nedeniyle olumsuz etkilenecek ulusal ve uluslararası mevzuatla korunan balık türleri bulunmamaktadır. Proje sahasında Soğanlı çayı üzerinde yapılacak bir adet baraj gövdesi ile su kabartılarak düşürülmesi sonucu etek tipi santral vasıtasıyla üretim yapılacaktır. Düşü yapısı ve santral binası arasında kalan kesimde tarımsal amaçlı sulama, değirmen, içme ve kullanma suyu temini amaçlı kullanım bulunmamaktadır. Etek tip santral ile regülatör bitişik nizamda yapılmaktadır. Göl altında kalan alan kamulaştırılacak olup proje sahasında baraj-hes arasında sulanan bir arazi mevcut değildir. Dolayısıyla su kullanım hakları söz konusu olmayacaktır. V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları, Proje kapsamında DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, Soğanlı Çayı üzerinde Andıraz Barajı (En Fazla Göl hacmi 232,62 hm 3 ) (Normal Göl Hacmi 133,24 hm 3 ), HES (36 MWe) ve Malzeme Ocakları kurulması planlanmaktadır. Proje güzergahı 1/ ölçekli Kastamonu F30-c4, F30-d3, F30-d4 nolu paftalarda yer almaktadır. Andıraz Barajı Batı Karadeniz Havzasının Filyos Çayı alt havzasında yer alır. Proje sahası deniz seviyesinden yaklaşık 550 ila 650 metre yüksekliktedir. Soğanlı Çayı üzerinde Boyalı Kasabasından 17 km, Bayramören den 14 km Ovacık tan 19 km uzaklıkta yer alır. Projenin amacı Soğanlı Çayı suyunun baraj depolaması vasıtası ile taşkın sularının kontrol altına alınarak mansapta bulunan yerleşim birimlerinin taşkından korunması ve enerji üretilmesidir. Proje kapsamında inşa edilecek HES te, 36 MWe kurulu güç ile 53,87 GWh/yıl enerji üretilmesi planlanmaktadır. 166

183 Projenin ekonomik ömrü 50 yıl olarak planlanmaktadır. Andıraz Barajı ve HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. Proje kapsamında talvegden 95 m ve temelden 141,8 m silindirle sıkıştırılmış gövde tipinde ve kret uzunluğu 368,00 m Andıraz Barajı (Göl Hacmi 133,24 milyon m 3 ) HES (36,73 MWm/36,0 MWe) ve Malzeme Ocakları yapılması planlanmaktadır. Söz konusu proje alanı Kastamonu ve Çankırı ili sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje alanına Kastamonu karayolunun, 48. km sindeki İğdir kasabasından itibaren, Telliköy, Yenice mahallesi, Oruçbey mahallesi, Muratoğlu mahallesi, Şabanköy mahallesi, Çaykaşı, Soğandere, Kayaören, Alakaya ve Kışlaevler köylerinden geçerek 38,50 km sonra baraj yerine ulaşılmaktadır. Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu Görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. Proje, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, EK-I listesi; Madde 16 Elektrik enerjisi üretimi amacıyla kurulan su depolama tesisleri (Göl hacmi 10 milyon m 3 ve üzeri olan baraj veya göletler). Madde17- Kurulu gücü 25 MW m ve üzeri olan hidroelektrik santralleri. Madde 29- Madencilik projeleri; Ruhsat hukuku ve aşamasına bakılmaksızın, a) 25 hektar ve üzeri çalışma alanında (kazı ve döküm alanı toplamı olarak) açık işletmeler kapsamında yer almaktadır. ç) Kırma-eleme-yıkama tesisleri (1a ve 2a grup madenler ton/yıl ve üzeri) Bu kapsamda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından oluşturulan Özel Format doğrultusunda ÇED Raporu hazırlanmıştır. 167

184 Andıraz Barajı ve Karakteristikleri: Hidroloji ve Göl Yağış alanı : 3.603,10 km 2 Yıllık ortama akım : 378,75 hm 3 /yıl Enerji için kullanılan su : 367,61 hm 3 /yıl Regülasyon oranı : % 96 Baraj Gölü Ölü hacim seviyesi (rusübat+heyelan) : 615,00 m Min. İşletme Su Seviyesi : 619,00 m Maks. İşletme Seviyesi (Taşkın Sezonunda) : 629,00 m İşletme Maksimum Su Seviyesi (Q500) : 646,31 m Maks. Su Seviyesi (Q10000) : 646,66 m Min. İşletme Seviyesinde Göl Hacmi : 87,96 hm 3 Normal Su Seviyesinde Göl Hacmi : 133,24 hm 3 Maksimum Su Seviyesi Göl Hacmi : 232,62 hm 3 Maksimum Su Seviyesinde Göl Hacmi : 234,13 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Hacmi : 72,79 hm 3 Aktif göl hacmi Enerji amaçlı : 45,28 hm 3 Taşkın koruma amaçlı : 99,38 hm 3 Enerji + Taşkın k. Amaçlı : 144,66 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Alanı : 3,54 km 2 Minimum İşletme Kotunda Göl Alanı : 4,07 km 2 Normal Su Seviyesinde Göl Alanı : 4,93 km 2 Taşkın Su Seviyesinde Göl Alanı : 6,74 km 2 Maksimum Su Seviyesi Göl Alanı : 6,77 km 2 Baraj Gövdesi Tipi : SSB (Silindirle Sıkıştırılmış Beton) Kret Kotu : 648,00 m Talveg Kotu : 555,00 m Talvegden Yüksekliği : 93,00 m Temel kotu : 506,20 m Temelden Yüksekliği : 141,80 m Kret Genişliği : 10,00 m Kret Uzunluğu : 370,04 m Temelde taban genişliği : 151,80 m Memba şevi : Düşey Mansap şevi : 1/1 (D/Y) Kazı hacmi : m 3 Beton dolgu hacmi : m 3 168

185 Memba Batardosu Tipi : Kil çekirdekli kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 261,32 m Kret genişliği : 10,00 m Eksen yarıçapı : 210,00 m Kret kotu : 581,00 m Ön batardo kotu : 565,00 m Talveg kotu : 556,00 m Talvegden yüksekliği : 25,00 m Temelden yüksekliği : 27,00 m Memba şevi : 1/2,5 (D/Y) Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 Mansap Batardosu Tipi : Kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 162,96 m Kret genişliği : 10,00 m Kret kotu : 557,00 m Talveg kotu : 553,00 m Talvegden yüksekliği : 4,00 m Temelden yüksekliği : 5,00 m Memba şevi : 1/2,0 (D/Y) Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 169

186 Dolusavak Yeri : Gövde üstü Tipi : Karşıdan Alışlı, Kontrollü Eşik kret kotu : 639,00 m Eşik kret uzunluğu (orta ayaklar dahil) : 32,00 m Eşik kret uzunluğu net : 27,00 m Taşkın hidrografı pik debisi (Q10000 ) : 1.140,00 m 3 /s Tasarım debisi : 1.080,05 m 3 /s Boşaltım kanalı uzunluğu : 122,53 m Boşaltım kanalı eğimi(düşey/yatay) : 1,0 / 1,0 Boşaltım kanalı genişliği : 32,00 m Enerji kırıcı havuz tipi : Tip II Enerji kırıcı havuz taban kotu : 546,50 m Enerji kırıcı havuz uzunluğu : 42,50 m İşletme kapağı tipi : Radyal kapak İşletme kapağı adedi : 3 İşletme kapağı boyutları (D/Y)) : 8,20 m / 9,00 m İşletme kapağı kontrolu : Hidrolik Batardo kapağı tipi : Düşey sürgülü Batardo kapağı boyutları (üç parça) : 3x2,70x9,00 m Batardo kapak seti adedi : 1 Batardo kapakları montaj elemanı : Kaldırma kirişi Portal vinç kapasitesi : 15 ton Derivasyon Tüneli Yeri : Sağ Sahil Tipi : Dairesel kesitli Adedi : 1 İç çapı : 7,00 m Uzunluğu : 497,90 m Giriş kotu : 557,80 m Çıkış kotu : 555,00 m Eğimi : 0,00562 Taşkın debileri (Q25 / Q50) : 517,00/590,00 m 3 /s Derivasyon kapasitesi (Q25 / Q50) : 475,48/526,30 m 3 /s Dipsavak Sualma Yapısı Yeri : Derivasyon tüneli girişi Tipi : Kule - altıgen Sualma ağızı eşik kotu : 583,00 m Sualma ızgaraları : 2x6x2,60x2,30 m Sualma şaftı İç çapı : 3,00 m Tehlike vanası tipi : Sürgülü kare vana Tehlike vanası boyutları : 2,00x2,00 m Tehlike vanası adedi : 1 Cebri boru çapı : DN2000 Cebri boru uzunluğu : 20,00 m Dipsavak kapasitesi maksimum (648,25 m) : 81,00 m 3 /s Dipsavak kapasitesi minimum (608,76 m) : 61,00 m 3 /s 170

187 Enerji Sualma Yapısı Yeri : Sağ sahil gövde üzerinde Tipi : Dairesel betonarme düşey şaft Adedi : 1 Kapasitesi : 60,00 m 3 /s Su alma ağzı eşik kotu : 609,00 m Sualma şaftı iç çapı : 4,00 m Şaft uzunluğu : 57,00 m Tehlike kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak Tehlike kapağı boyutları : 4,00x4,00 m İşletme kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak İşletme kapağı boyutları : 4,00x4,00 m Kapak kontrol sistemi : Hidrolik Montaj Portal vinç kapasitesi : 25 ton Cebri boru çapı : 4,00 m Cebri boru uzunluğu : 290,00 m Dereye deşarj borusu çapı : 2,0 m Dereye deşarj boru uzunluğu : 37,00 m Dereye deşarj ayar vana tipi : Sürgülü kare vana Dereye deşarj ayar vanası boyutları : 2,0x2,00 m Dereye deşarj vana tipi : Konik vana Dereye deşarj vanası çapı : DN2000 Hidroelektrik Santrali Yeri : Derivasyon tünelleri çıkışı (Sağ sahilde) Enerji tüneli için cebri boru-santral bağlantısı : üçlü manifold Manifold çapları giriş-çıkış : 4,00/2,40 m Manifold uzunluğu : 19,853 m Cebri boru adedi : 3 Cebri boru çapı : 2,40 m Türbin tipi : Düşey eksenli Francis Ünite adedi : 3 Ünite Debisi : 20,00 m 3 /s Ünite gücü : 12,00 MWe Kurulu güç : 36,00 Mwe Kuyruksuyu kotu : 554 m Güvenilir enerji : 25,27 GWh/yıl Sekonder enerji : 28,62 GWh/yıl Toplam enerji : 53,87 GWh/yıl Yollar YOL 1 İğdir-Baraj ulaşım yolu Uzunluk YOL 2 F2 Gereç taşın yolu Uzunluk YOL 3 Kret ulaşım yolu Uzunuk YOL 4 Memba batardosu ulaşım yolu Uzunluk YOL 5 Sualma yapısı ulaşım yolu Uzunluk YOL 6 Talveg ulaşım yolu Uzunluk YOL 7 Kontrol odası ulaşım yolu Uzunluk YOL 8 Yaylatepe rölekasyon yolu Uzunluk YOL 9 Harmanlık rölekasyon yolu Uzunluk YOL 10 Topuzluoğlu rölekasyon yolu Uzunluk 171 : ,21 m : 2.387,03 m : 1.303,50 m : 727,02 m : 176,84 m : 124,38 m : 81,18 m : 1.299,80 m : 1.556,40 m : 848,35 m

188 Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). Tablo 61: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları MALZEME TÜRÜ Geçirimsiz (Kil Malzeme) Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) MALZEME ALANI Adı Alan Miktarı (ha) MALZEME MİKTARI (A) (m 3 ) Harmancık Geçirimsiz 45, Çayırcık Geçirimsiz 12, Alakaya Geçirimsiz 42, Kayaören Geçirimsiz 25, K-2 Geçirimsiz 85, ,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar Toplam: BARAJ MALZEME İHTİYACI (B) (m 3 ) , MEVCUT MALZEME / BARAJ MALZEME İHTİYACI ORANI (A/B) / = 2,4 Oranında Sağlanmaktadır / = 3,9 Oranında Sağlanmaktadır. Toplam: Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. Proje kapsamında kurulacak tesisler ve inşaat yapılacak alanlar Tablo-62 te verilmiştir. Tablo 62: Proje üniteleri ve özellikleri ANDIRAZ BARAJI Amacı : Taşkın Koruma ve Enerji Üretimi Yeri : Filyos Çayı nın kollarından Soğanlı Çayı üzerinde Boyalı Kasabasından 17 km, Bayramören den 14 km, Ovacık tan 19 km uzaklıkta yer alır. Baraj Aks koordinatları : Doğu boylamları Kuzey enlemleri Göl alanı 1/25000 haritaları : KASTAMONU F 30-d3,d4 Hidroloji ve Göl : Yağış alanı : 3.603,10 km 2 Yıllık ortalama akım : 378,75 hm³ Enerji için kullanılan su : 363,48 hm 3 /yıl 172

189 Regülasyon Oranı : % 96 Baraj Gölü Ölü hacim seviyesi (rusübat+heyelan) : 615 m Min. İşletme Su Seviyesi : 619 m Maks. İşletme Seviyesi (Taşkın Sezonunda) : 629 m İşletme Maksimum Su Seviyesi (Q500) : 646,31 m Maks. Su Seviyesi (Q10000) : : 646,66 m Min. İşletme Seviyesinde Göl Hacmi : 87,96 hm 3 Normal Su Seviyesinde Göl Hacmi : 133,24 hm 3 Maksimum Su Seviyesi Göl Hacmi : 232,62 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Hacmi : 72,79 hm 3 Aktif göl hacmi : Enerji amaçlı: 45,28 hm 3 Ölü Hacim Kotunda Göl Alanı : 3,54 km 2 Minimum İşletme Kotunda Göl Alanı : 4,07 km 2 Normal Su Seviyesinde Göl Alanı : 4,93 km 2 Taşkın Su Seviyesinde Göl Alanı : 6,74 km 2 Maksimum Su Seviyesi Göl Alanı : 6,77 km 2 Baraj Gövdesi 173 : Taşkın koruma amaçlı: 99,38 hm 3 : Enerji + Taşkın k. Amaçlı: 144,66 hm 3 Tipi : RCC (Silindirle Sıkıştırılmış Beton) Kret Kotu : 648 m Talveg Kotu : 555 m Talvegden Yüksekliği : 93,00 m Temel kotu : 506,20 m Temelden Yüksekliği : 141,80 m Kret Genişliği : 10,00 m Kret Uzunluğu : 370,04 m Temelde taban genişliği : 151,80 m Memba şevi : Düşey Mansap şevi : 1/1 (D/Y) Kazı hacmi : m 3 Beton dolgu hacmi : m3 Memba Batardosu Tipi : Kil çekirdekli kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 261,32 m Kret genişliği : 10,00 m Eksen yarıçapı : 210,00 m Kret kotu : 581,00 m

190 Ön batardo kotu : 565,00 m Talveg kotu : 556,00 m Talvegden yüksekliği : 25,00 m Temelden yüksekliği : 27,00 m Memba şevi : 1/2,5 (D/Y) Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 Mansap Batardosu Tipi : Kum-çakıl dolgu Kret uzunluğu : 162,96 m Kret genişliği : 10,00 m Kret kotu : 557,00 m Talveg kotu : 553,00 m Talvegden yüksekliği : 4,00 m Temelden yüksekliği : 5,00 m Memba şevi : 1/2,0 (D/Y) Mansap şevi : 1/2,0 (D/Y) Geçirimsizlik perdesi : Bulamaç hendeği Kazı hacmi : m 3 Dolgu hacmi : m 3 Dolusavak : Yeri : Gövde üstü Tipi : Karşıdan Alışlı, Kontrollü Eşik kret kotu : 639,00 m Eşik kret uzunluğu (orta ayaklar dahil) : 32,00 m Eşik kret uzunluğu net : 27,00 m Taşkın hidrografı pik debisi (Q10000) : 1140,00 m 3 /s Tasarım debisi : 1080,05 m 3 /s Boşaltım kanalı uzunluğu : 122,53 m Boşaltım kanalı eğimi (düşey/yatay) : 1,0 / 1,0 Boşaltım kanalı genişliği : 32,00 m Enerji kırıcı havuz tipi : Tip II Enerji kırıcı havuz taban kotu : 546,50 m Enerji kırıcı havuz uzunluğu : 42,50 m İşletme kapağı tipi : Radyal kapak İşletme kapağı adedi : 3 İşletme kapağı boyutları (D/Y)) : 8,20 m / 9,00 m 174

191 İşletme kapağı kontrolu : Hidrolik Batardo kapağı tipi : Düşey sürgülü Batardo kapağı boyutları( üç parça ) : 3x2,70x9,00 m Batardo kapak seti adedi : 1 Batardo kapakları montaj elemanı : Kaldırma kirişi Portal vinç kapasitesi : 15 ton Derivasyon Tüneli Yeri : Sağ Sahil Tipi : Dairesel kesitli Adedi : 1 İç çapı : 7,00 m Uzunluğu : 497,90 m Giriş kotu : 557,80 m Çıkış kotu : 555,00 m Eğimi : 0,00562 Taşkın debileri (Q 25 / Q 50 ) : 517,00/590,00 m 3/ s Derivasyon kapasitesi (Q 25 / Q 50 ) : 475,48/526,30 m 3/ s Dipsavak Sualma Yapısı Yeri : Derivasyon tüneli girişi Tipi : Kule - altıgen Sualma ağızı eşik kotu : 583,00 m Sualma ızgaraları : 2x6x2,60x2,30 m Sualma şaftı İç çapı : 3,00 m Tehlike vanası tipi : Sürgülü kare vana Tehlike vanası boyutları : 2,00x2,00 m Tehlike vanası adedi : 1 Cebri boru çapı : DN2000 Cebri boru uzunluğu : 20,00 m Dipsavak kapasitesi maksimum (648,25 m) : 81,00 m 3 /s Dipsavak kapasitesi minimum (608,76 m) : 61,00 m 3 /s Enerji Sualma Yapısı Yeri : Sağ sahil gövde üzerinde Tipi : Dairesel betonarme düşey şaft Adedi : 1 Kapasitesi : 60,00 m 3 /s Su alma ağzı eşik kotu : 609,00 m Sualma şaftı iç çapı : 4,00 m Şaft uzunluğu : 57,00 m Tehlike kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak 175

192 Tehlike kapağı boyutları : 4,00x4,00 m İşletme kapağı tipi : Tekerlekli sürgülü kapak İşletme kapağı boyutları : 4,00x4,00 m Kapak kontrol sistemi : Hidrolik Montaj Portal vinç kapasitesi : 25 ton Cebri boru çapı : 4,00 m Cebri boru uzunluğu : 290,00 m Dereye deşarj borusu çapı : 2,0 m Dereye deşarj boru uzunluğu : 37,00 m Dereye deşarj ayar vana tipi : Sürgülü kare vana Dereye deşarj ayar vanası boyutları : 2,0x2,00 m Dereye deşarj vana tipi : Konik vana Dereye deşarj vanası çapı : DN2000 Hidroelektrik Santral Yeri : Derivasyon tünelleri çıkışı (Sağ sahilde) Enerji tüneli için cebri boru-santral bağlantısı : Üçlü manifold Manifold çapları giriş-çıkış : 4,00/2,40 m Manifold uzunluğu : 19,853 m Cebri boru adedi : 3 Cebri boru çapı : 2,40 m Türbin Tipi : Düşey eksenli Francis Ünite Adedi : 3 Ünite debisi : 20,00 m 3 /s Ünite Gücü : 12 MWe Kurulu Güç : 36 MWe Güvenilir enerji : 25,27 GWh/yıl Sekonder enerji : 28,62 GWh/yıl Toplam Enerji : 53,87 GWh/yıl Ulaşım Yolları YOL 1 İğdir-Baraj ulaşım yolu : Uzunluk: ,21 m YOL 2 F2 Gereç taşın yolu : Uzunluk: 2.387,03 m YOL 3 Kret ulaşım yolu : Uzunuk: 1.303,50 m YOL 4 Memba batardosu ulaşım yolu : Uzunluk: 727,02 m YOL 5 Sualma yapısı ulaşım yolu : Uzunluk: 176,84 m YOL 6 Talveg ulaşım yolu : Uzunluk: 124,38 m YOL 7 Kontrol odası ulaşım yolu : Uzunluk: 81,18 m YOL 8 Yaylatepe rölekasyon yolu : Uzunluk: 1.299,80 m YOL 9 Harmanlık rölekasyon yolu : Uzunluk: 1.556,40 m YOL 10 Topuzluoğlu rölekasyon yolu : Uzunluk: 848,35 m 176

193 Proje ünitelerinin gösterildiği 1/ ölçekli topoğrafik harita Ek-2 de, genel vaziyet planı ise Ek-3 de verilmektedir. Proje ünitelerinin inşaatı için gerekli agrega malzemesi, inşaat aşaması boyunca rezervuar alanı içerisinde kalacak bir adet kum-çakıl ocağı ve baraj gövdesi yakınında bulunan taş ocaklarından alınacaktır. Söz konusu proje kapsamında hazırlanan işletme ve restorasyon haritaları Ek-15 te sunulmuştur. V.2.2. Faaliyet üniteleri için gerekli hammadde, yardımcı madde, mamul madde miktarları, taşınımları depolanmaları, Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). Malzeme alımı için gerekli olan ruhsat başvuruları Maden İşleri Genel Müdürlüğü ne yapılmıştır. Proje kapsamında kaya malzemesi, geçirimli ve geçirimsiz malzeme için açık ocak işletmeciliği şeklinde, kademeli üretim yapılacaktır. 1-2 metrelik dekapaj ve pasa seviyesi alındıktan sonra, basamak yüksekliği 10 m. civarında, basamak genişliği ise en az m. civarında olacaktır. Basamak şev açısı da iş güvenliği açısından tehlikeli olmayacak seviyelerde tutulacaktır. Basamak şev açısının civarında, genel şev açısının 45 civarında olması planlanmaktadır. Sahada üretim sırasında 6 basamak oluşturulacaktır. Proje kapsamında kum-çakıl üretiminde açık ocak işletmeciliği şeklinde üretim yapılacaktır. Şev açısı da iş güvenliği açısından tehlikeli olmayacak seviyelerde tutulacaktır. Şev açısının 30 o olması planlanmaktadır. Kum-çakıl üretiminde patlatma yapılmayacak olup kaya ocaklarında ise malzemenin parçalanması için patlatma yapılacaktır. Patlatma yapıldığı dönemlerde Jandarmaya haber verilecektir. Her türlü malzeme naklinde, Trafik Yasası ile belirlenmiş istiap hadlerine uyulacaktır. 177

194 Tablo 63: Malzeme ocakları alan büyüklükleri Geçirimsiz (Kil Malzeme) MALZEME TÜRÜ Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) Adı MALZEME ALANI Alan Miktarı (ha) Harmancık Geçirimsiz 45,1 Çayırcık Geçirimsiz 12,0 Alakaya Geçirimsiz 42,3 Kayaören Geçirimsiz 25,5 K-2 Geçirimsiz 85,8 90,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar Toplam: 210,7 61,7 Toplam: 61,7 Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. Andıraz barajı gövdesi kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak inşa edilecektir. Bu bakımdan doğal yapı gereci olarak geçirimsiz ve geçirimli malzeme, riprap, filtre ve beton agrega gerekmektedir. Andıraz baraj gövde imalatında kullanılacak geçirimsiz malzeme öncelik sırasıyla Kayaören, Alakaya ve Yaylatepe Çayırcık ve Harmancık alanlarından temin edilecektir. 4 alan da nitelik ve nicelik yönünden kullanılmaya uygundur. Ancak, 4 malzeme alanı da yamaç arazide, eski ve şu anda da yer yer aktif olan heyelanlar üzerindedir. Bu nedenle malzeme kalınlıkları çok değişkendir. Malzeme kalınlığı çukur kesimlerde artmakta, sırtlarda ise azalmaktadır. Rezerv hesaplanırken alanların heyelan malzemesinden oluşmuş olduğu, zaman zaman malzeme kalınlığının azaldığı göz önünde bulundurularak hesaplama yapılmıştır. Kayaören ve Alakaya geçirimsiz malzeme alanları baraj ulaşım yolu üzerinde yer almaktadır. Ancak toplam rezervleri ( m 3 ) ihtiyacı karşılamamaktadır. Bu nedenle Harmancık ve Çayırcık geçirimsiz malzeme alanına gitme zorunluluğu vardır. Gövde dolgusunda kullanılacak kum-çakıl malzemesi 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu geçirimli malzeme alanlarından temin edilecektir. Söz konusu alanlar nitelik ve nicelik olarak gövde dolgusunda kullanılmaya uygundur. Planlama aşamasında geçirimli malzeme alanı kaya ocağından mansaba doğru gösterilmiştir. K-2 kaya ocağı ile eksen arasında da malzeme alanı devam etmektedir ve baraj inşaatı sırasında alüvyon kaldırılacaktır. Bu malzeme uygun iş programı yapılarak gövdede kullanılmalıdır. Bu sebeple malzeme alanı genişletilerek K-2 kaya ocağı ile eksen arasındaki malzeme de alana dahil edilmiştir. Geçirimli malzeme alanlarından toplam m 3 geçirimli malzeme alınabilir. 178

195 Baraj için gerekli filtre gereci de geçirimli malzeme alanlarından sağlanacaktır. Yıkanıp elendikten ve granülometrisi düzeltildikten sonra filtre için kullanılmaya uygundur. 0,60 ile 1,40 m arasında değişen derinliklerde YASS vardır. Kaya malzeme ve riprap K-2 kaya ocağından sağlanacaktır. Kati proje aşamasında baraj tipinin kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak belirlenmesinden dolayı riprap ve koruyucu olarak en yakın kireçtaşı içeren alan olması bakımından sadece K-2 kaya ocağının kullanılması düşünülmektedir. Bu nedenle kati proje aşamasında diğer kaya ocaklarında (K-1 ve T-1) yeni bir çalışma yapılmamıştır. Söz konusu proje kapsamında hazırlanan 1/.5000 ölçekli işletme haritaları Ek-16 da verilmiştir. Gerek proje birimlerindeki kazıların, gerek malzeme ocaklarından malzeme alımı sırasındaki kazıların yapılabilmesi için kazı hacimlerine ve yerlerine göre 2 adet konkasör, 8 adet yükleyici, 8 adet traktör yükleyici, 12 adet ekskavatör, 4 adet greyder, 24 adet kamyon, 6 adet silindir kullanılacaktır. Andıraz Barajı nın su kaynağını Filyos Çayı nın önemli kollarından birisi olan Soğanlı Çayı oluşturur. Soğanlı Çayı nın yıllık maksimum debisi Nisan ayında 105 m 3 /s, en düşük debisi ise Ağustos ayında 5 m 3 /s olarak ölçülmüştür. Yenice Çayı nın yukarı kısımlarını oluşturan Soğanlı Çayı oldukça uzun bir koldur. Daha yukarılarda Gerede Çayı ve Çerkeş Deresi nin birleşmesiyle oluşur. Soğanlı Çayı, Filyos Çayı havzasının güney sırtlarındaki yan derelerden doğar. İki büyük yandere olan Ulusu Deresi ve Suçatı Deresi birleştikten sonra derenin adı Gerede Çayı olmaktadır. Batı-doğu doğrultusunda bir süre akan Gerede Çayı, doğu- batı yönünden gelen Çerkeş Deresi ni de aldıktan sonra yine Gerede Çayı adıyla bir süre daha doğuya akar. Bayramören ve Boyalı kasabaları arasında bir eğri çizerek batıya yönelir. Proje alanında Soğanlı Çayı adını alır. Bir süre böyle aktıktan sonra Yenice Irmağı na kavuşur ve Karabük il merkezinde Araç Çayı ile birleşir. Soğanlı Çayı üzerinde bulunan Andıraz Barajı proje alanını temsil eden akım gözlem istasyonu (AGİ) 1314 no lu AGi dir. Andıraz Barajı nın yağış alanı 76.5 km 2 dir. Proje alanının ortalama yıllık toplam akımı hm 3 tür no lu AGİ de yapılan su kalitesi gözlem sonuçlarına göre su kalitesi C2S1 sınıfındadır. Soğanlı Çayı mevcut su kalitesinin baraj yapılarına olumsuz yönde herhangi bir etkisi olmayacaktır. Söz konusu proje kapsamında yapılacak olan Baraj inşaatında kullanılacak ocaklar içme suyu kaynaklarına oldukça uzaktır. Harmancık, Alatepe, Çayırcık ve diğer köylerde bulunan içme suyu kaynakları genellikle dağlardan gelmekte ve 8 ile 15 km uzaklıkta yer almaktadır. 179

196 Andıraz Barajı nın yapılmasıyla Soğanlı Çayı ndan enerji üretilecektir. Baraj sulama amaçlı değildir. Proje alanı civarında bulunan Gerede, Bayramören, Çerkeş, Eskipazar gibi yerleşim yerleri, mevcut durumda su temin edilen derin kuyuların ve mevcut yeraltı su kaynaklarından çekilen suyun kapasitelerinin artırılmasıyla gelecekteki içmesuyu ihtiyaçlarını karşılamayı planlamaktadır. Bundan başka, Andıraz Barajı nın yaklaşık 90 km akış yukarısında, Gerede yakınlarında yer alan mutasavver projelerden Işıklı regülatörü ile Gerede Çayı ndan, Ankara Su Temini Projesi kapsamında işletmede bulunan Çamlıdere Barajı na su aktarılması planlanmaktadır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında evsel nitelikli atıksuların toplanıp bertarafının sağlanması için sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmaz fosseptik planı Ek-8 de verilmiştir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında dere yatağına herhangi bir atıksu deşarjı yapılmayacaktır. İnşaat sırasında ortaya çıkacak hafriyat kesinlikle proje sahasında bulunan akar veya kuru dere yataklarına dökülmeyecektir. Soğanlı çayı yatağına katı veya sıvı hiçbir atık atılmayacaktır. Su tutulması sonucunda, yeraltı su kaynaklarında herhangi bir değişiklik meydana gelmeyecektir. Su kalitesi değişmeyecek, ancak mansapta su miktarında azalma meydana gelecektir. V.2.3. Suyun kalite kriterleri, Andıraz Barajı nın su kaynağını Filyos Çayı nın önemli kollarından birisi olan Soğanlı Çayı oluşturur. Soğanlı Çayı nın yıllık maksimum debisi Nisan ayında 105 m 3 /s, en düşük debisi ise Ağustos ayında 5 m 3 /s olarak ölçülmüştür. Yenice Çayı nın yukarı kısımlarını oluşturan Soğanlı Çayı oldukça uzun bir koldur. Daha yukarılarda Gerede Çayı ve Çerkeş Deresi nin birleşmesiyle oluşur. Soğanlı Çayı, Filyos Çayı havzasının güney sırtlarındaki yan derelerden doğar. İki büyük yandere olan Ulusu Deresi ve Suçatı Deresi birleştikten sonra derenin adı Gerede Çayı olmaktadır. Batı-doğu doğrultusunda bir süre akan Gerede Çayı, doğu- batı yönünden gelen Çerkeş Deresi ni de aldıktan sonra yine Gerede Çayı adıyla bir süre daha doğuya akar. Bayramören ve Boyalı kasabaları arasında bir eğri çizerek batıya yönelir. Proje alanında Soğanlı Çayı adını alır. Bir süre böyle aktıktan sonra Yenice Irmağı na kavuşur ve Karabük il merkezinde Araç Çayı ile birleşir. Soğanlı Çayı üzerinde bulunan Andıraz Barajı proje alanını temsil eden akım gözlem istasyonu (AGİ) 1314 no lu AGi dir. Andıraz Barajı nın yağış alanı 76.5 km 2 dir. Proje alanının ortalama yıllık toplam akımı hm 3 tür no lu AGİ de yapılan su kalitesi gözlem sonuçlarına göre su kalitesi C2S1 sınıfındadır. 180

197 V.2.4. Su tutulması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara olabilecek etkiler, Su tutulması sonucunda, Soğanlı çayı sularının kalitesi değişmeyecek, ancak mansapta su miktarında doğal olarak bir azalma söz konusu olacaktır. Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce değerlendirilerek, mansaba bırakılacak can suyu miktarı belirlenmiştir. Anılan kurumun görüşü doğrultusunda, tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Andıraz Barajının etek tipi santral olması nedeniyle, inşaat ve gerekli derivasyon aşamalarında Soğanlı Çayı yatağına yıl boyunca Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce belirlenecek cansuyu bırakılacaktır. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Proje kapsamında hazırlanan Ekosistem değerlendirme Raporu ekte sunulmuştur(bkz. Ek-24). Projenin su kaynağını Soğanlı Çayı oluşturmaktadır. Soğanlı Çayı bazı kaynaklarda Andıraz Çayı olarak da adlandırılmaktadır. Ama Büyük Andıraz Çayı ile isim karışıklığı olmaması için bu raporda Soğanlı Çayı adı kullanılmıştır. Soğanlı Çayı, Gerede Çayı ile Çerkeş çayının birleşmesinden meydana gelir. Andıraz Baraj aksına kadar birçok sağlı sollu dereyi alarak baraj aksına ulaşır. Soğanlı Çayının Andıraz Baraj aks yerindeki yağış alanı 3.603,1 km² dir. Andıraz Barajından sonra Karabük yakınlarında sağ sahilden gelen Araç Çayı ile birleştikten sonra Yenice Irmağı adını alır. Yenice Irmağı ile Devrek Çayı, Gökçebey (Tefen) yakınlarında birleşerek Filyos Çayını oluşturur. Filyos Çayı, Hisarönü (Filyos) yerleşim yeri yakınından Karadeniz e dökülür. Barajın inşa edileceği kısımlarda, proje inşaatı nedeniyle olumsuz etkilenecek ulusal ve uluslararası mevzuatla korunan balık türleri bulunmamaktadır. Proje sahasında Soğanlı çayı üzerinde yapılacak bir adet baraj gövdesi ile su kabartılarak düşürülmesi sonucu etek tipi santral vasıtasıyla üretim yapılacaktır. Düşü yapısı ve santral binası arasında kalan kesimde tarımsal amaçlı sulama, değirmen, içme ve kullanma suyu temini amaçlı kullanım bulunmamaktadır. Etek tip santral ile regülatör bitişik nizamda yapılmaktadır. Göl altında kalan alan kamulaştırılacak olup proje sahasında baraj-hes arasında sulanan bir arazi mevcut değildir. Dolayısıyla su kullanım hakları söz konusu olmayacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen bu miktara baraj ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen bu toplam miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Proje kapsamında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, DSİ Genel Müdürlüğü nden Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişikik Yapılmasına Dair Yönetmelik Madde-7 hükümlerine uyulacaktır. Projenin gerçekleşmesi durumunda alanda bir ekosistem dönüşümü yaşanacaktır. Bölgedeki akarsu ekosistemi büyük oranda durgunsu ekosistemine dönüşecektir. Barajda su tutulmasıyla birlikte akarsu boyunca normal akış engellenecek ve bir rezervuar alanı oluşacaktır. 181

198 Barajın inşa edileceği kısımlarda, proje inşaatı nedeniyle olumsuz etkilenecek ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri bulunmamaktadır. Akarsu ekosisteminde yaşayan canlılar kıyıya yakın kesimlerde ya da baraj rezervuarı dışındaki alanlarda yaşamlarını sürdürebileceklerdir. Bununla birlikte baraj göl alanında balıkların üremek için uygun ortamı bulması ile balıkçılık potansiyelinde gelişme olması muhtemeldir. Andıraz Barajı kil çekirdekli toprak dolgu tipinde, talvegden 93 m (temelden 141,8 m) yükseklikte planlanmıştır. Gövde yüksekliği 25 m den yüksek olduğu için balık geçidi yapılması uygun değildir. Bunun yerine balık merdivenleri veya balık asansörlerinin inşa edilmesi veya mansapta göç etmek üzere toplanan balıkların yakalanarak mansabın diğer tarafına taşınması yoluna gidilebilir (DSİ, 2009). Su Ürünleri Yönetmeliğinin 8. maddesinde; Baraj gölü, gölet, set gibi tesisler yapılırken balık geçitleri, asansörleri ve balık perdeleri yapılması zorunludur hükmü yer almaktadır. Bu nedenle 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu Kanuna istinaden çıkarılan yönetmelik hükümleri uyarınca; 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu'nun 9. maddesinde; İç suların sulama, enerji istihsali gibi maksatlarla kullanılması halinde bu sularda mevcut su ürünlerinin yaşama, üreme, muhafaza ve istihsalini zarardan koruyacak tedbirler ilgililer tarafından alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak olan arazinin büyük çoğunluğu orman arazisidir. Arazinin diğer kısımları ise tarım, mera ve özel mülkiyete ait arazilerden oluşmaktadır. Faaliyet ünitelerinin şahıs arazilerinde kalan kısımlarında ise hak sahipleriyle anlaşma yoluna gidilerek araziler satın alınacaktır. Proje alanı kapsamında taşınmazların kamulaştırılması sırasında tarla, bağ ve bahçeleri kamulaştırılan ancak ikametleri etkilenmeyen yöre halkının mevcudiyeti durumunda, bu şahıslara ait ikametlerin de kamulaştırılması ihtimali de dikkate alınacaktır. Proje kapsamında su altında kalacak yerleşim alanlarında yaşayan yerel halka proje faaliyetleri başlamadan önce gerekli kamulaştırma bedelleri ödenerek mağdur olmaları önlenecek ve yeni yerleşim alanları bulmaları için yeterli süre tanınacaktır. V.2.5. Su tutulması ile oluşabilecek iklim değişikliği ve bu değişiklik sonucu bitki örtüsü, fauna, habitat ve biyotoplar üzerine olabilecek etkiler, mansapta olabilecek değişimler (erozyon, nehir hidrolojisi, sucul hayat, sediment gelişi vb.) Rezervuar alanında su birikmesiyle birlikte nispi nem miktarında bir artış beklenmektedir. Nispi nem miktarındaki artışa paralel olarak kserofit (kurakçıl) türlerin yerini kademeli olarak higrofil (nemi seven) türler alacaktır. Ancak mikroklimatik etki vadi ile sınırlı kalacağından floristik yapıdaki değişim de vadi ile sınırlı kalacaktır. Bilindiği üzere, atmosfere salınan sera gazları iklim değişikliğine yol açmaktadır. Bitki örtüsü, oksijen konsantrasyonunun düşük olduğu derin kesimlerde zamanla çürümekte olup, metan gazının oluşumuna yol açmaktadır (UNEP,2000). Proje kapsamında rezervuar alanı altında kalacak bitki örtüsü, su tutulması öncesinde kaldırılarak baraj gölünden atmosfere salınan sera gazı miktarının en aza indirilmesi sağlanacaktır. Rezervuar oluşumu ile akarsu habitatının durgun özellik kazanmasının olumlu etkilerinden birisi de kıyı/kenar erozyonunun azalmasıdır. Erozyonun azalması türbidite, yani bulanıklık miktarında azalmayı beraberinde getirecektir. Kıyı/kenar erozyonunu önleyici etkili bir ağaçlandırma tüm baraj tiplerinin ömrünü uzatacağı gibi bulanıklığı da azaltacaktır. Bulanıklığın önlenmesi veya miktarının azaltılması su ortamındaki planktonların primer produktivitesini arttıracaktır. 182

199 V.2.6. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba ve mansap kısmında yer alan projeler ile birlikte değerlendirilmesi, Söz konusu proje kapsamında Ek-23 te verilen haritada projenin membasında ve mansabında yer alan projeler yer almaktadır. Bu kapsamda projenin menbaında Gerede Çayı üzerinde Işıklı Barajı, Soğanlı Çayının kolu olan Çerkeş Çayı kollarından Yukarıöz Deresi üzerinde Akhasan Barajı, Hayatkaya Deresi üzerinde Hacılar Barajı yer almaktadır. Bu kapsamda projenin mansabında Soğanlı Çayı üzerinde Aktaş Barajı, Pirinçlik, Şimşirdere, İncedere Sel Kapanı, Soğanlı Çayı nın kolu olan Araç Çayı üzerinde Araç Barajı, Akgeçit ve Karit Sel Kapanı yer almaktadır. Soğanlı Çayı nın Filyos Çayına Bağlandığı yerde birleştiği Devrek Çayı üzerinde ise Gölköy Barajı, Köprü Başı Barajı, Çay Barajı, Çay HES ile Karasu Sel Kapanı ile Buldan Sel Kapanı yer almaktadır. Proje kapsamında MİGEM ile yapılan arazi çalışmasında Maden Tetkik Arama adına kayıtlı maden ocakları ile çakışan ER: , ER: sayılı IV. Grup arama dönemi ruhsatları ile ER: , ER: sayılı I (a) Grubu ruhsatlar ile, ER: sayılı Gen Koruma Alanı ve 1 adet ER: sayılı ve izinli HES alanı santral kısmının Andıraz Barajı aks yeri ile çakıştığı tespit edilmiştir. Söz konusu projenin amacı taşkın koruma ve enerji üretimi olup, proje alanının mansap ve menbaaında kalan barajlar ve sel kapanlarının projeye olumsu etkisi olmayacağı düşünülmektedir. V.2.7. İşletme süresince akarsu yatağının derive edilmesi kapsamında derive edilecek su miktarı, dere yatağının kuru kalmaması, canlı hayatın devamlılığı ve bölgenin tarımsal sulama suyu ihtiyacının sağlanması amacıyla alınacak önlemler, Andıraz barajı gövdesi inşaatı esnasında, inşaat alanının kuru tutulabilmesi için, barajı inşaatı süresince kullanılmak üzere memba ve mansap batardoları ile bir adet derivasyon tüneli inşa edilecektir. Batardo yapılarının inşaatı esnasında, mansapta kısa süreli bulanıklık olacak, bu kalıcı bir durum değildir. Derivasyon tüneli aynı zamanda balıkların baraj şantiyesi mansabına geçişine olanak sağlayacaktır. Bu kapsamda Soğanlı Çayının tamamının derive edilmesi planlanmaktadır. İnşaat alanının kuruya alınması için yapılacak memba ve mansap batardolarının inşaatı öncesinde su ortamında yapılacak kazı ve beton işleri sırasında mansaptaki su kalitesinin kısa süreler ile de olsa ilgili mevzuatta belirtilen kalite sınırlarının dışına çıkmaması için drenaj ağı ve çöktürme hendekleri sistemi kurulacak ve buna müteakip inşaata başlanılacaktır. Soğanlı Çayı akımlarının tamamı derive edileceği için inşaat alanının membaında ve mansabında canlı hayata olumsuz etkisi olmayacaktır. 183

200 Derivasyon tüneli Yeri : Sağ Sahil Tipi : Dairesel kesitli Adedi : 1 İç çapı : 7,00 m Uzunluğu : 497,90 m Giriş kotu : 557,80 m Çıkış kotu : 555,00 m Eğimi : 0,00562 Taşkın debileri (Q25 / Q50) : 517,00/590,00 m 3 /s Derivasyon kapasitesi (Q25 / Q50) : 475,48/526,30 m 3 /s Derivasyon tüneli sağ sahilde 454,66 m uzunlukta ve 7,00 m iç çapta inşa edilecektir. Planlama aşaması ve Kati proje aşamasında derivasyon tünel güzergahında 3 adet temel sondaj kuyusu açılmıştır(ksk-8, SK-6, ASK-203). ASK-203 nolu sondaj kuyusu planlama aşamasında düşünülen enerji tüneli güzergahında açılmıştır. ASK-203 tünel taban kotunun 20 m kadar üstünde kalmaktadır. Kuyunun son 5 m sinde az ayrışmış granitoyidler geçilmiştir. Ortalama karot yüzdesi % 60, ortalama RQD % 16 dır. SK-6 numaralı sondaj kuyusu derinlik boyunca (80,00 m) granodiyoritlerde ilerlemiştir. Kuyuda karot % si ortalama değerdedir. RQD % si 0 dır. Kati proje aşamasında açılmış olan KSK-8 nolu kuyunun ilk 2,00 m si yamaç molozu 2,00 m den sonra tamamında (100,00 m) diyorit geçilmiştir. Tünel kotunda (50,00-60,00 m ler arası) karot % si %50-75 dür. RQD ise % 0 ila 28 arasında değişmekte olup düşüktür. Tünel güzergahının tamamında diyoritlerde ilerlenecektir. Ancak yer yer granit bloklarından da geçilmesi muhtemeldir. Önceki aşama çalışmalarında granatoyid-granit olarak adlandırılan kayaçlar kati proje aşamasında yaptırılan petrografik analizler sonucunda diyorit olarak adlandırılmışlardır. Diyoritler gri, kahverenkli, yeşilimsi-gri, bej renkte, zayıf-orta dayanımlı, genelde ince yer yer de iri kristallidir. Yüzeye yakın kısımları çok çatlaklıdır. Çatlak sıklığı çoğu yerde 50 adet/ 1 m dir. Çatlak genişlikleri 0,1 1,5 cm arasındadır. Çatlaklar genellikle kalsit, kuvars gibi ikincil minerallerle doludur. Diyoritler içerisinde iri blok boyutu ile çakıl boyutunda anklav halinde granitler vardır. Çatlak aralıkları kalsit dolguludur. Alınan örnekler üzerinde yapılan petrografik analiz sonuçlarına göre baraj yerini oluşturan kayaçlar kloritleşmiş-epidotlaşmış-karbonatlaşmış milonitik mikro diyorit olarak adlandırılmışlardır. Analize göre kayaç şiddetli kataklastik deformasyon sonucu büyük ölçüde değişmiştir. Tünel kotundaki RQD değerleri dikkate alındığında diyoritler orta-zayıf kaya kalitesindedir. Tünel güzergâhında açılan temel sondaj kuyusundan alınan karot örnekleri üzerinde gerekli laboratuar deneyleri yapılmıştır. Tünel sınıflamaları ve destek sistemleri açılan sondaj kuyuları ile yüzeysel araştırmalardan yararlanılarak RMR ve Q sınıflamaları değerlendirilmiş ve bu sınıflamalar dikkate alınarak destek sistemi belirlenmiştir. Tünelde geçilecek kaya birimleri ile ilgili sınıflama ve değerlendirmeler aşağıda verilmiştir. 184

201 Derivasyon tüneli açık kazıları ve destek önerileri; Bu bölümde giriş ve çıkış portalları için yapılacak kazıların şev tasarımına ve önerilen destek elemanlarına ilişkin bilgiler sunulacaktır. Derivasyon tüneli açık kazılarında diyoritler kesilecektir. Bu birime ait kaya kütleleri genel özellik olarak, zayıf-orta dayanımlı, genelde ince yer yer de iri kristallidir. Yüzeye yakın kısımları çok çatlaklıdır. Çatlak sıklığı çoğu yerde 50 adet/1 m dir. Çatlak genişlikleri 0,1 1,5 cm arasındadır. Çatlaklar genellikle kalsit, kuvars gibi ikincil minerallerle doludur. Birim kütle olarak, Hoek&Marinos un (2000) Jeolojik Dayanım İndeksi çizelgesine göre Çok Bloklu-Orta-Zayıf Kaya olarak değerlendirilebilir. Bu nitelikli bir kaya kütlesi, taşıma gücü ve duraylılık açısından sorunsuzdur. Yamaçlarda yapılacak kazılarda bu nitelikteki bir kayada, şev oranı 1(Y):3(D) e karşılık gelmektedir. Ancak, kimi alanlarda görece zayıf kaya kütleleri ile her zaman karşılaşma olasılığı vardır. Derivasyon tüneli giriş ve çıkışında 2 eklem takımı ve gelişigüzel eklemler izlenmektedir. Eklem sistemleri diyoritlerde 225/63 ve 325/68 eğim yönlü eklemler vardır. Bu eklem takımları kullanılarak DIPS programı ile şev analizi yapılmıştır. Yapılan kinematik analiz sonuçlarına göre giriş portalında hiçbir kayma (düzlemsel, kama, devrilme) tipi görülmeyecektir. Ancak tünel çıkış portalında düzlemsel ve kama tipi kayma beklenmelidir. Derivasyon tüneli çıkış portalı için açıma paralel önlem alınması gerekmektedir. Önlem olarak toplam kazı alanının % 20 si kadar bir kesim için; cm kalınlığında çift kat püskürtme betonu, 4,00 m uzunluğunda, 2 m aralıklı Φ=26 mm, enjeksiyonlu sistematik kaya bulonu uygulanması önerilmektedir. İletim tüneli portallarında ve aç-kapa bölgesinde yapılacak açık kazılarda kazı klası; % 30 yumuşak kaya (c1) % 70 sert kaya (c2) olarak alınmalıdır. İletim tüneli yeraltı kazıları ve destek önerileri; Tünel güzergahının tamamında diyoritlerde ilerlenecektir. Bu formasyon için, bu aşamada, eski çalışmaların jeoteknik verileri, yüzey gözlemi verileri, bu birimler içerisinde açılmış olan tünel güzergahı sondajları ve tünel kayasının kütle özellikleri göz önüne alınarak Q (Barton vd.-ngi, 1993 ve 2002) ve RMR (Bieniawski, 1989) tünel sınıflamaları yapılmıştır. Bu sınıflamaların sonucunda ortaya çıkan destek tipleri birlikte yorumlanarak destek tipi kategorileri ortaya çıkartılmış ve bu destek tipi kategorilerine karşılık gelen destek önerileri ile bu kategorilerin tünelde karşılaşılacağı düşünülen oranları verilmiştir. 185

202 V.2.8. Mansaba bırakılacak su hesabı, havza akımları, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel, varsa ulusal ve uluslararası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), Nehirdeki akımın son on yıllık akım değerleri, debi süreklilik eğrisi grafiği ve/veya tablosu, (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10 u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Formatı doğrultusunda hazırlanacak Raporun, ÇED Raporu ekinde sunulması, Raporda belirlenen miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10 undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata geçilerek ve arazide gerekli çalışmalar/araştırmalar yapılarak Mansap Su Haklarına İlişkin değerlendirmelerin yapılması. Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu, ekte sunulmuştur(bkz. Ek- 24). Söz konusu rapor hazırlığı esnasında, proje alanında Bitki Ekoloğu Yrd. Doç. Dr. Feriha Yıldırım Hidrobiyoloji Uzmanı Prof.Dr. Aydın AKBULUT ve Hidrojeoloji Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Erkan DİŞLİ tarafından arazi gözlemleri ve literatür çalışmaları yapılmıştır. Söz konusu raporun Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü uzmanlarınca değerlendirilmesi sonucunda, bırakılacak cansuyu miktarı belirlenecektir. Proje kapsamında, doğal hayatın devamlılığı için, belirlenecek cansuyu miktarı söz konusu dereye bırakılacaktır. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen bu miktara teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecektir. Bölgede yaşayan sucul canlılar içinde en belirteç grup balıklardır. Balıklar açısından yapılan can suyu değerlendirmeleri diğer sucul canlılar açısından da kabul edilebilir niteliktedir. Bölgenin balık türlerinin ekolojik özelliklerine bakıldığında, minimum derinlik ihtiyaçları 15 cm dolaylarındadır. Bununla birlikte minimum akıntı miktarının da 0.20 m/s olması gerekmektedir. Bu minimum koşulların oluşması durumunda sucul yaşamın devamlılığının da sağlanacağı düşünülmektedir. Proje alanında ulusal ve uluslararası mevzuatla korunan balık türleri bulunmamaktadır. Alanda tespit edilen balık türleri ve ekolojik ihtiyaçları Ekosistem Değerlendirme Raporu içerisinde, Hidrobiyolojik Değerlendirme Raporu nda detaylı olarak verilmiştir(bkz. Ek-24). Söz konusu proje kapsamında D.S.İ. Genel Müdürlüğü, 23. Bölge Müdürlüğü tarafından verilen onaylı akım değerleri Ek-19 da sunulmuştur. Ayrıca D.S.İ. Genel Müdürlüğü, 23. Bölge Müdürlüğü tarafından, Andıraz Barajı enerji üretimi ve taşkın koruma amacıyla inşa edileceğinden projenin su kaynaklarına herhangi bir etkisi olmayacağı bu nedenle Mansap Su Hakları Raporu hazırlanmasına gerek olmayacağına ilişkin görüşü ekte sunulmuştur(bkz. Ek-25). 186

203 V.2.9. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler ve taahhüdün rapora girilmesi, Proje kapsamında Akım Gözlem İstasyonu yerleri (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilecek olup, AGİ kurulma aşamasında DSİ 23. Bölge Müdürlüğüne müracaat edilecektir. Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ 23. Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilerek, ölçüm istasyonu yerleri arazide tespit edilecektir. Söz konusu istasyon ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılacak ve AGİ istasyonları online olarak DSİ 23. Bölge Müdürlüğü ile bağlantı sağlayacaktır. Can Suyu (çevresel akış, Qe) havza minimum su ihtiyacı ile kullanım ihtiyaçlarının (muhtelif aylarda veya sürekli) üzerine sadece canlı hayat için eklenmiş olan miktardır. Aylık ortalamalar temel alınarak Andıraz barajından bırakılması gereken can suyu değerleri, tüm uzmanların ortak görüşü olarak Tablo 64 de verilmiştir. Bu tabloda önerilen can suyu değerleri, sucul habitat için istenen minimum derinlik ve akım ölçütlerinin üzerindeki koşulları sağlamaktadır. Bununla birlikte yüksek akım dönemleri olan Aralık ve Mayıs ayları arası dönemde ise gelen su akımının yüksek olması ve sucul yaşamın ve özellikle balık türlerinin bu dönemdeki üreme periyotları olması nedeniyle aylık bazda daha yüksek can suyu bırakılması önerilmektedir. Çalışma kapsamında öncelikle işletme sırasında sucul ve ilgili yaşam türleri açısından en olumsuz koşulların oluşacağı akarsu en kesiti seçilmiştir. Seçilen en kesit ilgili akarsu yatağı boyunca işletme sırasında su derinliğinin ve akım hızının en düşük olacağı, zamansal debi değişimlerine bağlı olarak ripariyen zon değişiminin en fazla olacağı koşulları temsil etmektedir. Bu yaklaşım, seçilen en kesitte işletme sırasında bilimsel veriler temelinde kabul edilebilir (sürdürülebilir) ekosistem koşullarının oluşması durumunda akarsuyun diğer bölümlerinde çok daha olumlu koşulların oluşacağını öngörmektedir. Proje kapsamında uzmanların etkileşimli değerlendirme sonucu önerilen can suyu miktarlarının bırakılması durumunda, ekolojik olarak istenen derinliklerden daha fazla miktarda su akmaya devam edecek ve özellikle balık türlerinin bölgedeki mevcudiyetlerini sürdürebileceği koşullar fazlasıyla sağlanacaktır. Bu derinlik, bölge balıkların stok oluşturarak üreme ve beslenmeleri için kabul edilebilir sınırların üzerinde kalmaktadır. Andıraz barajından sonra bırakılması önerilen en düşük can suyu miktarı m 3 /s ile düşük akım dönemlerinde önerilmektedir. Bu dönemde dahi, özellikle balık türleri için istenen minimum derinlik ve akım hızı açısından önerilen miktarlar fazlası ile yeterli görülmektedir. Önerilen bu en düşük akım miktarı ile cm derinlik oluşmaktadır. Görüldüğü üzere minimum kısıtların oldukça üzerinde uygun yaşam koşulları oluşacaktır. Üstelik projenin etek santralli olarak planlanmış olması, türbinden çıkan suların doğrudan baraj gövdesinin altından nehir yatağına verilmesi anlamına geleceğinden tüm aylarda minimum değerde önerilen can suyu miktarından daha fazla suyun yatakta olmasını sağlayacaktır. Yani baraj yapılmadan önceki doğal akımlar ile aynı akım sisteminin devam edeceği anlaşılmaktadır. 187

204 Proje kapsamında, doğal hayatın devamlılığı için, belirlenecek cansuyu miktarı dereye bırakılacaktır. Suyun bırakılacağı noktaya ise debimetre takılacaktır. Nehirde akımın son 10 yıllık ortalamanın %10 undan az olması halinde suyun tamamı bırakılacaktır. Belirlenen bu miktara regülatör ile HES arasındaki teessüs etmiş diğer su hakları ilave edilecektir. Proje kapsamında hazırlatılan Ekosistem Değerlendirme Raporu ekte sunulmuştur(bkz. Ek- 24). Projenin işletme aşamasında sucul yaşamın devamlılığı için bırakılacak can suyu miktarı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce anılan raporun değerlendirilmesi sonrasında belirlenecektir. Belirlenecek miktarda cansuyu koşulsuz olarak dere yatağına bırakılacaktır. 188

205 Tablo 64: Andıraz Barajından Sonra Tüm Uzmanların (Ekolog, Hidrojeolog, Hidrobiyolog) Etkileşimli Değerlendirme Sonucu Ortak Görüşlerini Yansıtan Can Suyu Miktarları Değişken EKİM KASIM ARALIK OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL YIL.ORT Ortalama(m 3 /sn) Q_Can (önerilen) (m 3 /sn) Q_Can (önerilen) /YOA (%) Q_Can (önerilen) /AOA (%) 5,770 7,780 14,040 16,670 23,440 43,680 87,830 49,960 24,150 7,620 5,670 5,280 24,323 2,432 2,432 3,040 3,211 3,527 6,969 9,870 7,686 3,527 2,432 2,432 2,432 10,00 10,00 12,50 13,20 14,50 28,65 40,58 31,60 14,50 10,00 10,00 10,00 42,14 31,26 21,65 19,26 15,04 15,95 11,23 15,38 14,60 31,91 42,89 46,06 * Ekosistem Değerlendirme Raporuna göre bırakılması gereken can suyu miktarları. ** Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü uzmanlarınca değerlendirilmesi sonucu ortak görüşlerini yansıtan can suyu miktarları(esas alınacaktır). Not: Nehirdeki akımın uzun yıllar ortalamasının % 10'unun altına düşmesi durumunda gelen suyun tamamı bırakılacaktır. 189

206 V İşletme aşamasındaki su temini planı, suyun temin edileceği, suyun temin edileceği kaynaklardan alınacak su miktarları ve bu suların kullanım amaçlarına göre miktarları, Söz konusu proje kapsamında işletme aşamasında su gereksinimi proje sahasına en yakın yerleşim birimi olan Alakaya Köyü nden temin edilecektir. Bunun için Köy Muhtarlığı ndan gerekli izin alınmış ve izin yazısı Ek-21 de sunulmuştur. Köylerden yeterli miktarda su temin edilememesi durumunda projenin yüklenicisi içme ve kullanma suyunu temin etmekten sorumlu olacaktır. Andıraz Barajı ve HES projesinin işletilmesi aşamasında 30 kişinin çalışacağı tahmin edilmektedir. Bu aşamada günlük kişi başına düşen su tüketimi 150 lt ve tüm atık suyun %100 geri döndüğü tahmini ve kabulü ile oluşacak atık suyun özellileri aşağıdaki gibidir. (Bir kişinin günlük su kullanımı Resmi Gazete Tarih ve Sayılı nüshasında yayımlanan İller Bankası içme suyu projelerine dair şehir ve kasabaların içme suyu projelerin hazırlanmasına ait yönetmelik hükümlerince 150 lt olarak alınmıştır.) İşletme aşamasında; Çalışacak kişi sayısı : 30 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşan atık su : 4,5 m 3 /gün Bu kapsamda işletme aşamasında günlük 4,5 m 3 su kullanımı söz konusu olacaktır. V İşletme aşamasında oluşacak atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, (Burada gerekli izinler alınmalı ve izin belgeleri rapora eklenmelidir.) İşletme aşamasında, Tesisin işletme aşamasında 30 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. Kullanılacak içme ve kullanma suyu, proje sahasına en yakın yerleşim birimi olan Alakaya Köyü nden temin edilecektir. Bunun için Köy Muhtarlığı ndan gerekli izin alınmış ve izin yazısı Ek-21 de sunulmuştur. Köylerden yeterli miktarda su temin edilememesi durumunda projenin yüklenicisi içme ve kullanma suyunu temin etmekten sorumlu olacaktır. Çalışacak kişi sayısı : 30 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşan atık su : 4,5 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 0,9 kg/gün KOI : 300 mg/lt KOI olarak kirlilik yükü : 1,4 kg/gün AKM : 200 mg/lt AKM olarak kirlilik yükü : 0,9 kg/gün Proje kapsamında işletme döneminde, idari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların artılması için, bir arıtma tesisi kurulmayacaktır. İşletme esnasında oluşacak evsel nitelikli sıvı ve fekal atıkların bertarafı, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan "Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik" hükümlerince belirlenmiş sızdırmasız fosseptik çukurunda depolanacaktır. 190

207 Söz konusu proje kapsamında fosseptiğin 3,5 m derinliğinde, 4 m uzunluğunda ve 5 m genişliğinde kurulacaktır. Söz konusu fosseptik derinliği için 0,5 m havalandırma boşluğu bırakılacaktır. Dolayısıyla fosseptik derinliği 3 m olacaktır. Oluşturulacak fosseptik kapasitesi; 3 x 4 x 5 = 60 m 3 hacminde olacaktır. Proje kapsamında çalıştırılması planlanan 30 kişiden kaynaklı atık miktarı için; Periyot = 60 m 3 /4,5 m 3 /gün = 13 gün olarak bulunur. Sonuç olarak fosseptiğin 13 günde 1 defa vidanjör ile alınarak boşaltılması gerekmektedir. Ülkemizin yeraltı ve yerüstü su kaynakları potansiyelinin korunması ve en iyi şekilde kullanımının sağlanması amacıyla, periyodik olarak faaliyet sahibince Bayramören Belediyesi vidanjörü kiralanarak Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümleri ile Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Madde-23 hükümlerine uyulacaktır. Bu hususta Bayramören Belediyesi ile yapılan protokol Ek-17 sunulmuştur. Söz konusu atıksu protokolü 5 yıl süre ile saklanacak ve denetimler sırasında görevlilere beyan edilecektir. V Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu nehir hidrolojisi, sediment gelişi, su kalitesine ve su ortamındaki canlılara olabilecek etkiler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş yapıları, özellikleri, Proje alanında yüzeysel su kaynağı olan Soğanlı Çayı üzerinde gerçekleştirilecek olan Andıraz Barajı ve HES in bu akarsu üzerinde olumsuz herhangi bir etkisi olması beklenmemektedir. Barajdan mansaba bırakılacak su, daha dinlenmiş olacağından membaya oranla bulanıklık bakımından daha iyi kalitede olacaktır. Bu da barajın Soğanlı Çayı na olumlu bir etkisidir. Andıraz Barajı rezervuar alanında yeraltı su kaynağı bulunmamaktadır. Baraj ve HES çevreyi ve insanları en az etkileyen faaliyetlerden birisidir. Barajın işletilmesi sırasında insanları rahatsız edecek ve onların yaşamlarını etkileyecek, gürültü ve titreşim olmayacaktır. Hidroelektrik santraller en temiz enerji kaynağı olduklarından tesisten çevreye hiçbir kaynaktan emisyon olmayacaktır. Soğanlı Çayı üzerinde yapılacak olan barajın kaplayacağı alan baraj aks yerinden doğuya doğru 18 km, kuzey-güney doğrultusunda ise 17 km dir. Bölgede Karadeniz ardı ve karasal iklim özellikleri hakimdir. Yağışlar genellikle kış ve ilkbahar aylarında düşmektedir. Proje alanının doğal topografyası dik yamaçlı bir vadiden oluşmaktadır. Yan derelerin Soğanlı Çayı na birleştikleri yerlerde yerleşim alanları ve tarım arazileri bulunmaktadır. Proje alanı genelde orman örtüsüyle kaplıdır. Andıraz Barajı nın su kaynağı Soğanlı Çayı dır. Yıllık maksimum debi Nisan ayında 105 m 3 /s, en düşük debi ise 5 m 3 /s olarak Ağustos ayında ölçülmüştür. Soğanlı Çayı nın su kalitesi C2S1 sınıfındadır. Andıraz Barajı enerji üretimi ve taşkın koruma amacıyla inşa edilecektir. Baraj ve HES üniteleri işletim sistemi yönünden kirlilik yaratmayacak bir sistemdir. Bu nedenle su kaynaklan için kirlilik tehdidi oluşturmayacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında oluşacak atıksular Bayramören Belediyesi tarafından toplanacaktır. Atıksular Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nde belirtilen şartlara göre toplanacak ve deşarj edilecektir. Su ortamında yapılacak çalışmalar sırasında ise yine aynı yönetmeliğe uyulacaktır. 191

208 Baraj gölünün oluşmaya başlamasıyla mansapta ve rezervuarda biyolojik yaşam hızla değişir. Başlangıçta sular altında kalarak çürüyen organizma kalıntıları, suda kısa süre içinde aşırı bir besin maddesi arzına neden olmaktadır. Rezervuar derinliği boyunca meydana gelen durağan tabakalaşma yardımıyla anaerobik bir ayrışma ortamı oluşarak, kükürt, hidrojen v.b gazların çıkışlarıyla, kötü kokan karanlık renkli bir göl meydana gelmesine yol açmaktadır. Bunun hemen ardından suda artan besin maddelerine bağlı bir fitoplankton patlaması gözlenir. Büyük yeşil-esmer renkli kütleler halinde su yüzeyini kaplayan bu bitkilerin yanında su yüzünde yüzer görünümlü makroflora da gelişebilir. Bu gelişmeler gölün ömrü açısından zararlı olabilir. Ayrıca barajın yapısına da zarar verebilir. Oluşan makroflora hastalık vektörlerine (şistona vektörü salyangoz, sivrisinek lavraları) yataklık eder. Bunları önlemek için, baraj su tutmaya başlamadan önce rezervuar saha temizliğinin yapılması gerekmektedir. Bu temizlikte ağaçlar kesilerek ortamdan uzaklaştırılmalı, çalı türündeki bitkiler de ileride balıklara yumurtlama ortamı sağlaması için bırakılmalıdır. V Yeraltı su çekimi sonunda oluşabilecek etkiler, Söz konusu proje kapsamında herhangi bir yeraltısuyu kullanımı söz konusu değildir. Proje sahasında bilinen hiçbir termal, jeotermal su kaynağı ve maden yatağı bulunmamaktadır. Dolayısı ile bu tür alanlar üzerine bir etki sözkonusu değildir. V Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, Proje alanı ve yakın çevresinde ÇED Yönetmeliği Ek-5 te verilen; Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar, Proje etki alanında; Tarih ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. b) Tarih ve 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. c) Tarih ve 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile Tarih ve 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar: ç) Tarih ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları bulunmamaktadır. d) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar bulunmamaktadır. e) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri" bulunmamaktadır. f) Tarih ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. 192

209 g) Tarih ve 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar bulunmamaktadır. ğ) Tarih ve 6831 Sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler bulunmaktadır. Proje kapsamında kullanılacak ormanlık alanlarla ilgili olarak 6831 Sayılı Orman Kanunu nun 17. Maddesi Gereğince Orman İzni alınacaktır. Tarım alanları ile ilgili olarak 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri doğrultusunda gerekli izinler alınacaktır. h) Tarih ve 3621 Sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar bulunmamaktadır. ı) Tarih ve 3573 Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar bulunmamaktadır. i) Tarih ve 4342 Sayılı Mera Kanunu nda belirtilen alanlar: Mera alanı kamulaştırılacaktır. j) Proje alanı Soğanlı Çayı üzerindedir. Dolayısıyla Sulak Alanlar kapsamındadır. Proje kapsamında tarihli ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gereğince gerekli izinler alınacaktır. 2. Proje Alanı ve Yakın Çevresinde; Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" bulunmamaktadır. b) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar bulunmamaktadır. ı) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. ıı) Tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar bulunmamaktadır. c) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar bulunmamaktadır. ç) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. d) Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamında korunan alanlar bulunmamaktadır. 193

210 3. Proje Alanı ve Yakın Çevresinde Korunması Gereken Alanlar a) Tarih ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. b) Sulak Alanlar (Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 m yi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler): Projenin yer üstü su kaynağı olan Soğanlı Çayı sulak alanlar kapsamındadır. Proje inşa işlemleri başlamadan önce, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında Baraj, Malzeme Ocakları, Kırma-Eleme- Yıkama tesisi ve Beton Santrali için ayrı ayrı (Ek-2 Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi) gerekli izinler alınacaktır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları: Söz konusu proje, Soğanlı Çayı üzerinde gerçekleştirilecektir. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. ÇED süreci kapsamında ilgili Resmi Kurum ve Kuruluşlarca belirlenen, güncel veri tabanına işlenen veya onaylanan duyarlı yöreler olması durumunda, gerekli bilgi ve açıklamalar yapılacaktır. V Orman alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, orman yangınlarına karşı alınacak tedbirler, Tesisin işletilmesi sırasında, orman alanlarına herhangi bir olumsuz etki söz konusu değildir. Bununla birlikte, proje alanı ve çevresinde olabilecek bir yangın ihtimaline karşı tesiste kazma, kürek ve yangın söndürme aletleri bulundurulacaktır. Herhangi bir nedenle yangın çıkması durumunda ilk müdahale çalışanlar tarafından yapılacaktır. İşletme döneminde gece-gündüz bekleyen güvenlik görevlisi istihdam edilecektir. Güvenlik görevlisine olası bir yangın durumunda telefonlarla gerekli irtibatları kurması ve olası bir durumda yapması gereken sivil savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitim verilecektir. V Tarım alanlarına olabilecek etkiler ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, Proje sahasının toplam alanı 838 ha dır. Bunun % 1,4 ünü sulu tarım arazileri, % 11,6 sını KTT vasfındaki kuru tarım arazileri kaplamaktadır. Sulu tarım arazilerinin büyüklüğü 12,1 ha, kuru tarım arazileri ise 97 ha dır. Yerleşik durumdaki nüfusun faaliyetleri tamamen tarıma dayalıdır. Ancak yapılan üretim tamamen öztüketime yöneliktir. İhtiyaç fazlası ürünler Araç ve Boyalı Bucak merkezlerinde pazarlanmaktadır. Proje alanında herhangi bir özel mahsul plantasyon alanı ve tarımsal gelişim proje alanları bulunmamaktadır. 194

211 Rezervuar sahasında yer alan ST2 vasfındaki sulu tarım arazilerinde dane fasulye ve sebze tarımı yapılmaktadır. Sebze üretiminde ağırlık domates tarımıdır. KTT vasfındaki kısmen topografya sorunu olan kuru tarım arazilerinde ise, çiftçiler büyük oranda hayvansal üretime dönük hububat tarımı yapmaktadır. Son yıllarda hububat fiyatlarının oldukça düşük seviyelerde oluşu, çiftçilerin bu tarım kolundan elde ettikleri geliri çok düşürmüştür. Son yıllarda hububat ekim maliyeti % 300 artmış iken, hububat fiyatları sadece % 100 artmıştır. Ancak çiftçi yine de kısmen kendi ihtiyacı ve daha çok hayvanların yem ihtiyacı nedeniyle aile işçiliğinden faydalanarak hububat ekimi yapmaktadır. Hububat fiyatlarının bu şekilde maliyeti karşılamaktan uzak bir şekilde devam etmesi durumunda ekim sahaları hızla azalacaktır. Andıraz Baraj gövdesinin yapımında kullanılacak malzemenin temini için açılacak ocaklardan geçirimsiz malzeme alanı, Kayaören (66 ha) ve B (44.5 ha) alanları tarım alanıdır. Bu arazilerin sınıfı kuru taban tarlası olup hububat tarımı yapılmaktadır. Proje kapsamında kamulaştırılacak tarım arazilerinin kullanımı için, 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanununun 13. Maddesi gereğince İl Toprak kuruluna müracaat edilerek Tarım Dışı Amaçlı Arazi Kullanım İzni alınacaktır. Proje kapsamında 5403 Sayılı Toprak Koruma ve ilgili yönetmelikleri kapsamında gerekli izinlerin alınması için, projenin aplike edildiği parsel numaraları ve sınırlarının göründüğü 1/5.000 ölçekli kadastral paftaları ile ilgili parsellere ait tapu kayıt bilgileri ve parsellerin irtifak miktarlarının belirtildiği listeyle Kastamonu ve Çankırı Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ne başvuru yapılacaktır. Proje kapsamında 4342 Sayılı Mera Kanunu gereğince gerekli izinler alınacaktır. Ayrıca 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan yönetmelik hükümleri uyarınca gerekli izinler alınacaktır. Proje tesislerinin bulunduğu alanlardan sıyrılacak olan bitkisel toprak, çalışmalar başlamadan yüzeyden sıyrılarak, baraj gövdesinin doğusunda, depolanacaktır. Depolama sırasında, toprağın etrafa dağılmaması ve yabancı maddelerle karışarak özelliğinin kaybolmaması için özen gösterilecektir. Sahadaki çalışmaların sona ermesinin hemen ardından bitkisel toprak yeniden yüzeye yayılarak yöresel bitki örtüsüne uygun bitkilerle yeşillendirilecektir. Bu alanlarda gerçekleştirilecek arazi düzenlenmesinin amacı bozulmuş araziyi sadece yeşillendirmek değil, aynı zamanda sahayı çevredeki doğal yapıya uygun hale getirmek ve en uygun amaçla kullanılmasını sağlamaktır. V Karasal Flora/fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler Söz konusu proje kapsamında karasal flora fauna için alınacak önlemler Ekosistem Değerlendirme Raporunda verilmiştir(bkz. Ek-24). 195

212 V Proje alanında peyzaj unsurları oluşturmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, Proje alanında rekreasyon alanları bulunmamaktadır. Ormanlık, tarım ve mera vasıflı alanların yer aldığı arzilerden oluşan bölgede köylerin meyve ve sebze bahçeleri bulunmaktadır. Rekreasyon amaçlı düzenlenmiş herhangi bir bölge, park, piknik alanı, ya da tesis yoktur. Ancak barajın su tutmasıyla göl manzaralı farklı bir görüntü ortaya çıkacak, bu da proje alanı peyzaj değerini arttıracaktır. Faaliyet ünitelerinin inşasının tamamlanmasından sonra, ünitelerin çevresine öncelikli olarak sahadan sıyrılan bitkisel toprak serilecektir. Peyzaj çalışmalarında Avrupa Peyzaj Sözleşmesi uyarınca bölgenin doğal vejetasyonuna uygun bitki ve ağaç türleri (meşe, söğüt, kekik, ışgın vb.) ile dikilerek yeşillendirme çalışmalarının yapılması planlanmaktadır. Orman alanlarında yapılacak saha düzenlemeleri Orman Bölge Müdürlüğü nün nezaretinde yapılacaktır. Baraj gölü etrafında yöre halkının yararlanması için piknik ve dinlenme alanları yapılarak rekreasyon alanları oluşturulabilir. V Proje için önerilen sağlık koruma bandı mesafesi, Söz konusu proje kapsamında önerilen sağlık koruma bandı mesafesi 30 m olarak öngörülmektedir. Ancak proje kapsamında Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanan İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliği nde belirtilen Kurulca tespit edilecek Sağlık Koruma Bandı mesafesine uyulacaktır. V Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, Andıraz Barajı Projesinin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli bir durum bulunmamaktadır. İnsan sağlığı ve çevre açısından oluşması muhtemel riskleri önleyen en önemli unsurlardan biri baraj göl alanı etrafında bırakılacak mutlak koruma mesafesidir. Söz konusu bu bölge baraj inşaatı çalışmaları sırasında kamulaştırılacak ve etrafı tel çitlerlerle çevrileceğinden baraj göl alanı, insan sağlığı için risk ya da tehlike oluşturmamaktadır. V İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisinin karakteristiği, prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği, Andıraz Barajı ve HES projesinin işletilmesi aşamasında 30 kişinin çalışacağı tahmin edilmektedir. Bu aşamada günlük kişi başına düşen su tüketimi 150 lt ve tüm atık suyun %100 geri döndüğü tahmini ve kabulü ile oluşacak atık suyun özellileri aşağıdaki gibidir. (Bir kişinin günlük su kullanımı Resmi Gazete Tarih ve Sayılı nüshasında yayımlanan İller Bankası içme suyu projelerine dair şehir ve kasabaların içme suyu projelerin hazırlanmasına ait yönetmelik hükümlerince 150 lt olarak alınmıştır.) 196

213 İşletme aşamasında; Çalışacak kişi sayısı : 30 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşan atık su : 4,5 m 3 /gün Bu kapsamda işletme aşamasında günlük 4,5 m 3 su kullanımı söz konusu olacaktır. Şantiyedeki günlük atıksu üretimi yaklaşık 4,5 m 3 olacaktır. Şantiyede oluşacak atıksu proje sahasındaki su kaynaklarına deşarj edilmeyecektir. Bu atıksular için sızdırmasız fosseptik çukuru inşa edilecektir. Buna göre kanalizasyon sistemi bulunmayan ve inşası mümkün olmayan yerlerde evsel atık suları Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında fosseptik kullanılacaktır. Fosseptik çukurları sızdırmaz tipli olacaktır. Fosseptik çukurların boyutları belirlenirken çukurlarda geçen bekletme süresi 28 gün olarak alınmıştır. Bu durumda 1,680 m 3 hacminde dört gözden oluşan fosseptik çukuru inşa edilecektir. Gözlerin boyutları 10x10x 4 m, 10x10x 4 m, 11 x 10 x 4 m, 11 x 10 x4 m olacaktır. Su yüksekliği 3 m boyutlarında, 4 göz oluşacaktır. Boru donanımı ve diğer teçhizat için 1 m hava payı bırakılacaktır. Fosseptiklerin sızdırmazlığı için uygun malzemeler kullanılacak, çalışmalar sırasında kontrol edilecektir. Atıksular Bayramören Belediyesi tarafından toplanacak ve deşarj edilecektir. Bayramören Belediyesi nden alınan izin yazısı ekte sunulmuştur(bkz. Ek-17). Atıksular depolanırken ve nakledilirken Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ndeki ilgili maddelere uyulacaktır. Bu kapsamda yüzeysel ve yeraltısuyu na olumsuz herhangi bir etki beklenmemektedir. Dolayısıyla proje kapsamında herhangi bir atıksu arıtma tesisinin kurulması söz konusu değildir. V Arıtma Tesisinden oluşması muhtemel çamurların miktarı, bertaraf yöntemleri Proje kapsamında herhangi bir atıksu arıtma tesisinin kurulması söz konusu değildir. V Konut, sosyal ve idari tesislerde oluşacak katı atık miktarı ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, nasıl bertaraf edileceği, Katı Atıklar Söz konusu tesisin arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında toplam 400 kişi, işletme aşamasında ise 30 kişi istihdam edilecektir. Çalışacak personelin ihtiyaçları kurulacak olan sosyal tesisten karşılanacaktır. Kişi başı katı atık oluşumu 1,15 kg/kişi-gün olarak alınmıştır. (Kaynak: Katı atık hizmeti verilen belediye sayısı, nüfusu, yaz ve kış mevsimine göre toplanan ortalama katı atık miktarı, Veri yılı 2008). 197

214 İnşaat aşamasında çalışan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar; 1,15 kg/kişi-gün x 400 kişi = 460 kg/gün olarak hesaplanmıştır. İşletme aşamasında çalışan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar; 1,15 kg/kişi-gün x 30 kişi = 35 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında çalışan personelden kaynaklanan organik kökenli evsel nitelikli katı atıkların yönetimi Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların hükümlerine göre yapılacaktır. Oluşacak katı atıklar, yönetmelik gereğince işletmenin sağladığı araçla toplanıp, Bayramören Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Bayramören Belediyesi tarafından verilen görüş E17 de sunulmuştur. Ambalaj atıkları Evsel nitelikli katı atıkların (kağıt, karton, cam, plastik vb.) değerlendirilebilir sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecektir. Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı geri kazanım tesisi bulunmadığından dolayı, işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp Bayramören Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj atıkları, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrol Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde toplanarak bertaraf edilecektir. V Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültü kaynakları, seviyeleri ve gürültü kontrolü için alınacak önlemler, Andıraz Barajı ve HES in işletilmesi sırasında türbinlerin ve jeneratörlerin çalışması sırasında gürültü oluşacaktır. Ancak bu ekipmanlar HES binası içerisinde, kapalı ortamda bulunacağı için çevresel gürültü yaratmayacaktır. HES binasının dış kaplaması gürültüyü azaltıcı izolasyon malzemesi ile kaplanacaktır. HES binası içinde türbinlerin kullanıldığı bölüme girildiğinde kullanılmak üzere çalışanlara gürültüyü azaltıcı kulaklıklar verilecektir. Tesisin işletme esnasında Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V Proje alanı ve yakın çevresinde, yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) materyal üzerindeki etkilerinin şiddeti ve yayılım etkisinin belirlenmesi, Proje alanı ve 3 km lik etki alanı içerisinde barajın işletilmesinden etkilencek herhangi bir kültürel varlık bulunmamaktadır. Bu kapsamda Çankırı Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü bünyesinde tabiat varlıkları şubesi bulunmadığı bu amaçla söz konusu iş ve işlemlerin Tabiat Varlıkları Koruma Genel Müdürlüğü, Ankara 1 Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Komisyonu tarafından yürütülmesi gerektiği, Ankara 1 Tabiat Varlıkları Koruma Bölge Komisyonu tarafından da proje etki alanı içerisinde 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu na göre korunması gerekli herhangi bir tabiat varlığının bulunmadığı ve alanın doğal sit özelliği taşımadığı belirtilmiştir(bkz. Ek- 26). Proje kapsamında herhangi bir tabiat varlığına (mağara, fosil yatağı vb.) rastlanılması halinde Ankara, Çankırı ve Kastamonu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne haber verilecektir. 198

215 V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personel sayısı, bu personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut, ulaşım ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, Andıraz Barajı ve HES projesinin işletilmesi aşamasında 30 kişinin çalışacağı tahmin edilmektedir. Kurulacak şantiyede çalışan personelin gereksinimlerini karşılayacak mutfak, yatakhane, tuvalet, banyo gibi yapılar tesis edilecektir. Bu işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü en yakın yerleşim birimlerinden ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. V Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik (araç) yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi. İnceleme alanı Kastamonu İli, Araç İlçesinin 22 km güneybatısındadır. Baraj yerine 2 yönden ulaşmak mümkündür. Çankırı İli Çerkeş ve Bayramören İlçelerinden geçerek Soğanlı Çayına inen yolu izleyerek Topuzoğlu-Çerçiovası-Bahçecik-Alakaya yoluyla ulaşmak mümkündür. Bu yolun yanı sıra Araç-Karabük yolu üzerinde yer alan İğdir Beldesinden 32 km lik köy yoluyla Alakaya Köyüne ulaşılabilir. Alakaya dan baraja DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından açılan 7,5 km lik sondaj servis yolu mevcuttur. Bu yoldan yağışlı günlerde arazi takviyesi olmayan araçlarla ulaşım mümkün değildir. Köy yolları genellikle stabilizedir. Kış aylarında zaman zaman ulaşım kesilmektedir. Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeniyle ihtiyaç duyulacak yeni yollar planlanırken mevcut güzergâhlar üzerinde olumsuz etki meydana getirecek şekilde planlama yapılmayacaktır. Yeni yapılacak yolların kalitesi ana güzergâhlarda mevcut standardın altında olmayacaktır. Yol güzergahının zorunlu olarak orman arazisinden geçmesi durumunda yol genişliği en az olacak şekilde yapılacaktır. Yol yapımı sırasında dere yatağı morfolojisini ileri derecede bozacak şekilde kaba malzeme dereye atılmayacak ve dere şevlerinin feyezan durumunda ulaşıma engel olmayacak şekilde düzenlenmesi için önlem alınacaktır. Proje kapsamında yollar ve sanat yapılarına zarar verilmesi durumunda, zararlar trafiği aksatmayacak şekilde en kısa zamanda giderilecektir. İnşaat çalışmaları sırasında ana yapıların inşa edildiği saha haricinde daha kısıtlı alanlarda yapılacak saha düzenlemelerinde varsa su, kanalizasyon, haberleşme ve elektrik şebekesi ile diğer altyapı tesislerine zarar verilmemesi için tedbir alınacaktır. 199

216 Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı Ulaşım ve Maliyet Etütleri Şubesi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası adlı çalışma kapsamında en yakın Devlet karayolundaki trafik hacmi; 12.pdf) Şekil 33: Proje alanı trafik yükü haritası (Kaynak: Otomobil Orta Yüklü Ticari Taşıt Otobüs Kamyon Kamyon+Römork, Çekici+Yan Römork Toplam olarak verilmiştir. : taşıt/gün : 254 taşıt/gün : 515 taşıt/gün : 757 taşıt/gün : taşıt/gün : taşıt/gün Atkaracalar ile Ilgaz Karayolu ndaki toplam taşıt hacmi taşıt/gün olup, inşaat aşamasında günlük taşıt hacminin % 1 oranında artarak taşıt/gün olması beklenmektedir. Projenin tamamlanmasından sonra getireceği 5 taşıt/gün lük (teknik personelin taşınması için) ilave yük Atkaracalar ile Ilgaz Karayolu ndaki mevcut taşıt hacmini % 0,18 oranında artırarak, toplam taşıt hacminin yaklaşık taşıt/gün olması beklenmektedir. Projenin inşaatı ve işletmesi aşamasında kullanılan araçların trafik yüküne olumsuz etkisinin olması söz konusu değildir. Proje kapsamında, Kastamonu İl Özel İdaresi, Yol Ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü tarafından verilen görüşte; Kayaören, Alakaya, Bahçecik, Çerçiler, Doğanpınar, Kirazlı ve Tavşanlı köylerini Boyalı nahiye merkezine sağ sahilden bağlayan ve 100 Kontrol Kesim Numaralı km. lik stabilize kaplı köyyolu ve köyyolu üzerinde 2 adet köprü 14 adet sanat yapısı baraj göl alanında kalacağından, buna karşılık 1/ lik harita üzerinde herhangi bir zemin araştırılması yapılmadan ön etüt olarak seçilen km. alt yapısı yapılacak(köprü, sanat yapısı, istinat duvarı v.s.) köy yolları standardında alternatif yeni yol yapılması gerektiği, Köy yollarında trafik güvenliğini tehlikeye düşürecek şekilde duman, yanmamış gaz, toz vb. maddelerin yola doğru verilmemesi, istiap haddinden fazla yükleme yapılmaması, köy yolu üzerinde bulunan köprü, trafik levhaları, menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına zarar verilmemesi, zarar verildiği takdirde ise Kurumun tespit ettiği bedel üzerinden ziyanın tazmini cihetine gidileceği 200

217 İnşaat ve işletme esnasında taahhüt edilen şartların yerine getirilmemesi ve oluşabilecek muhtemel sakıncalara karşı Kurumca yapılacak uyarı ve durdurma kararlarına anında uyulacağı ve meydana gelebilecek her türlü zarar ve ziyanın karşılanacağının kabul edilmesi, Soğanlı çayından kum-çakıl alımında, 09/09/2006 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesine uyulması ve köprülerin 750m yukarısından 1000 m aşağısından oyulmaya karşı kesinlikle malzeme alınmaması, Geçirimli, yarı geçirimli, geçirimsiz malzeme sahaları ile kaya gereç sahalarından malzeme naklinde köyyollarına (köprü, trafik levhaları, menfez, asfalt ve stabilize kaplamalarına) zarar verilmeden ve köyyoluna en fazla 20,00 m yanaşılmadan malzeme alınması ve istihab haddine uyulması gerektiği. Söz konusu malzeme sahalarının ve baraj ile ilgili tesislerin bağlantı yolları dere yolu arazi yolu orman yolu gibi herhangi bir yol ile köyyoluna bağlanmayıp direk köyyoluna bağlanması halinde Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yayınlanan Yönetmelik gereği Kuruma müracaat edilerek Geçiş Yolu Ön İzin Belgesi alınması gerektiği, Yukarıda belirtilen hususlara uyulması ve proje faaliyet sahası ve civarında bulunan Kurumumuza ait mevcut köy yolu, sanat yapıları, köprü, asfalt - stabilize kaplama ve trafik işaretlerinin zarar görmemesine dikkat edilmesi, zarar verildiği takdirde Kurumumuzun tespit ettiği bedel üzerinden tazmini yoluna gidilmesi halinde projenin yapılmasında sakınca olmayacağı belirtilmiştir. Proje kapsamında Kastamonu İl Özel İdaresi, Yol Ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü tarafından belirtilen hususlar yatırımcı kuruluşun taahhüdü altındadır. V Diğer faaliyetler. Proje kapsamında belirtilmesi gereken başka husus bulunmamaktadır. V.3. Projenin Sosyo - Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri Proje alanı, eğimli ve ormanlık alana yayılmış az nüfuslu köy ve kasabalardan oluşmuştur. Bu nedenle sanayi ve ticaret alanında önemli bir gelişme yoktur. Bölgenin en büyük nüfusuna sahip Bayramören İlçesi nde çevrenin ihtiyacını karşılayacak kadar küçük sanayi birimleri gelişmiştir. Bayramören İlçesi tarım, hayvancılık ve orman ürünlerine dayalı küçük bir ticaret merkezidir. Bölge içindeki köy ve kasabalarda üretilen ürünler yakın ilçe ve bucaklarda pazarlanmakta, küçük çapta bir ticari hareketin oluşması sağlanmaktadır. Proje alanının topografyası tarım için uygunluk göstermemektedir. Ancak ormandan açılan dar alanlarda, Soğanlı Çayı nın genişlediği ve yan kollarla birleştiği alçak alanlarda tarım yapılabilmektedir. Yerleşik durumdaki nüfusun faaliyetleri tarıma dayalıdır. Ancak bu faaliyetler tamamen öztüketime yöneliktir. Yeterli miktarda tarım arazisinin bulunmayışı, sulanabilir arazilerin Soğanlı Çayı taşkınları nedeniyle sık sık elden çıkması, her taşkın sonrasında m arasında genişlemesi, yamaç arazilerinin çok yetersiz oluşu tarımı güçleştirmektedir. Bunun sonucunda bölgede yoğun bir göç yaşanmaktadır. 201

218 V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. Barajın bölge halkına sağlayacağı ekonomik faydalar sayısızdır. Söz konusu projenin gerek inşaat gerekse işletme aşamasında yakın yerleşim birimlerinden sağlanacak personel ile bölgeye istihdam kazandırılmış olacaktır. İnşaat döneminde 400 kadar personelin yaklaşık 5 yıl süreyle istihdam edilmesi önemli bir gelir kaynağı olarak görülebilir. Ekonomik yönden gelişim, refah seviyesini yükselteceği için projenin bölgede yaşayan insanlar üzerindeki sosyal etkisi olumlu yönde olacaktır. Barajın yapılmasıyla; Taşkın alanında ve serbest bölgede sanayi yatırımları emniyetli bir şekilde yapılabilecek, bu yatırımlarla bölgenin önemli problemi olan göç, yeni iş merkezleri sayesinde büyük ölçüde önlenecektir. Meskun yerlerde emniyetli ve huzurlu bir yaşam sağlanacaktır, Taşkın alanlarında bulunan ve halen kullanılmayan araziler arsa vasfını kazanarak değer kazanacaktır, Taşkın alanlarındaki tarım arazilerinin elden çıkması önlenecek, böylece topraksız kalacak olan çiftçilerin geçim zorluğu nedeniyle göçü önlenecektir. İnsan hayatı kaybı önlenecektir. Hidroelektrik santralde üretilecek elektrik enerjisinin de ülke ve bölge kalkınması için gerekli olan enerji ihtiyacını karşılayacak önemli bir kaynak olacağı tartışılmazdır. Projenin yaratacağı diğer bir sosyal etki de baraj gölü altında kalacak olan yerleşim yerlerinde yaşayan insanların uzun yıllar ekip biçtikleri topraklarını ve evlerini terk etmek zorunda kalmalarıdır. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, bu olumsuz sosyal etkinin giderilmesi için yasaların izin verdiği şekilde gereken yardımları yapacağını taahhüt etmektedir. Andıraz Barajı için hazırlanan Kamulaştırma Planlama Raporu na göre; rezervuar sahası içerisinde Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi; Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova Mahallesi kalmaktadır. Dolayısıyla söz konusu yerleşim biriminde yaşayan halkın projeden etkileneceği kesindir. 202

219 V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi. (**) Bu bölümde, Bölüm IV de verilen mevcut çevre üzerinde olması muhtemel etkiler ortaya konarak, alınacak önlemler belirtilmelidir. Fayda maliyet analizi, Barajların meydana getirdiği çevresel etkiler, bunların kendi aralarındaki ilişkilerinin önceden bilinmesi, hangi olumlu ya da olumsuz etkilerin ortaya çıkacağını kestirmek oldukça güçtür. Faaliyetin inşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek kayıplar (özellikle flora türlerindeki biyomas kaybı) bölgenin iklimsel durumu ve dinamik vejetasyon yapısı ile kısa sürede yenilenecektir. Fauna türlerindeki başlangıçtaki (inşaat aşaması) gerileme faaliyetin işletme aşamasında eski haline hatta tür çeşitliliği açısından daha zengin bir hale gelecektir. Akarsu habitatı göl habitatına dönüşecek, böylece gerek çeşitliliği gerekse miktarı artacak, su canlıları (balık türleri) bölge ekonomisine olumlu katkı yapacaktır. Faaliyet alanın çevresindeki orman varlığı, oluşan baraj gölü ile birlikte bölgeye olumlu görsel katkıda bulunacaktır. Özellikle baraj gölünün zenginleştireceği kuş faunası ve doğal peyzaj turizm açısından da bölgeye yarar getirecektir. Projenin hayata geçirilmesiyle, her ne kadar sınırlı sayıda insan olumsuz yönde etkileniyor olsa da bölge geneline bakıldığında birçok yerleşim yerinde yaşayan insanlar projeden olumlu yönde etkilenecektir. Bölgedeki refah seviyesi yükselecek, meskun yerlerde emniyetli ve huzurlu bir yaşam sağlanacak, insan hayatı kaybı önlenecektir. Ayrıca yatırımların artmasıyla bölgede yaşayan insanlara daha fazla iş imkanı sağlanacak ve yöre halkının bölge dışına göç etmesi önlenecektir. Baraj inşaatına başlanmadan önce rezervuar alanının ve malzeme alınacak sahaların kamulaştırılması gerekmektedir. Proje alanındaki taşınmazların kamulaştırılması çevresel açıdan olumsuz bir etkidir. Bunu telafi etmenin yolu da mal sahiplerine kamulaştırma bedellerinin ödenmesidir. İnşaatlar ve malzeme temini sırasında çevre kirliliğine sebep olabilecek toz oluşumu, patlayıcı madde kullanımı, katı atıkların toplanması, atıksuların fosseptik çukurlarında toplanması ve deşarj edilmesi gibi faaliyetler için önlem alınması gerekmektedir. Bu faaliyetler için ÇED Raporu nda belirtilen önlemlere aynen uyulacaktır. Bunun için Belediyeler ve ilgili kuruluşlarla gerekli yazışmaları yaparak destek sağlayacaktır. Andıraj Barajı ve HES projesi yapılmasıyla ilgili 5.772,80 x 10 9 TL/yıl enerji faydası ve 3,515 x 10 9 TL/yıl taşkın koruma faydası olmak üzere toplam 9.287,80 x 10 9 TL/yıl fayda sağlanacaktır. Projenin gerçekleştirilebilmesi için gereken yatırım bedeli ,78 x 10 9 TL dir. Yıllık faiz ve amortisman giderleri 7.613,91 x 10 9 TL/yıl işletme bakım ve yenileme giderleri 53,35 x 10 9 TL/yıl dır. Andıraz Barajı ve HES projesinin yıllık giderler toplamı 8.370,85 x 10 9 TL/yıl dır. Projenin yıllık gelirlerinin, yıllık giderlere oranı: 1.11 dir. Proje yıllık gelirleri net bugünkü değerinin, proje yıllık giderleri net bugünkü değerlerine oranı 1.15 ve iç karlılık oranı (İKO) % 11,19 olarak hesaplanmıştır. Andıraz Barajı ve HES projesinin yapılmasıyla taşkınlarla meydana gelen zararların önleneceği düşünülmektedir. Gelecekte oluşacak taşkın zararlarının tespit edilebilmesi yıllar alacak bir çalışmayı gerektirir. Bu nedenle taşkına ait tüm zararların aynı zamanda koruma faydaları olarak dikkate alınması gerekmektedir. Projenin hayata geçmesiyle şu anda para ile ifade edilmesi mümkün olmayan, diğer faydaları ise şöyle sıralayabiliriz. 203

220 Sanayi için gereken yatırımlar emniyetli bir şekilde yapılabilecek ve bölgenin önemli sorunu olan göç yeni iş merkezleri sayesinde önlenmiş olacaktır. Daha önce taşkınlardan etkilenen yerleşimlerde emniyetli ve huzurlu bir yaşam sağlanacaktır. Taşkından etkilenen araziler tekrar kullanılabilecektir. Tarım arazilerinin elden çıkması önlenecektir. İnsan hayatı kaybı önlenecektir. 204

221 BÖLÜM VI: İŞLETME FAALİYETE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi ıslahı, Barajlar Türkiye de ve dünyada çok uzun süreli yatırımlar olarak planlanmakta ve inşa edilmektedir. Andıraz Barajı nın da en az 50 yıl gibi bir süre hizmet edeceği tahmin edilmektedir. Barajın dolmasına neden olan sediment için önlem alındığı taktirde hizmet süresi daha da uzayabilmektedir. Andıraz Barajı da uzun yıllar hizmet etmesi amacıyla inşa edilecek bir barajdır. Baraj ömrünü tamamladıktan sonra da boşaltılmayıp bir gölet olarak halkın kullanımına açılabilecektir. Bu nedenle barajın faaliyetini tamamlaması sonucu arazi ıslahı gerekmeyecektir. Malzeme ocaklardan ise sadece geçirimli malzeme alanı baraj gölü oluştuktan sonra su altında kalacaktır. Diğerlerinde ise; çalışmalar tamamlandıktan sonra, inşaatlar sırasında çıkan hafriyat fazlası malzeme bu alanlarda depolanacak ve çevre düzenlemesi yapılacaktır. Ocaklar doğaya uygun bir şekilde kademelendirilecek ve ağaçlandırılacaktır. Kademelendirme sırasında 90 lik sert eğimler yerine daha düşük eğimler verilerek arazi ıslah edilecektir. VI.2. Rekreasyon Çalışmaları, Andıraz Barajı ekonomik ömrünü tamamlayıp devre dışı bırakıldığında rekreasyon amaçlı kullanılabilecektir. Andıraz Barajı nda piknik ve mesire yerleri, kapalı mekanlar ve dinlenme alanları yapılarak çevre yerleşimlerin hizmetine sunulabilecektir. Malzeme ocakları da kademelendirilerek doğaya uygun hale getirilmesinin ardından rehabilitasyon çalışmaları kapsamında gerekli topografya düzenlemeleri yapılacak, peyzaj projeleri yapılarak bitkilendirilecektir. Saha düzenlemesi yapılması gereken diğer kısımlar da rezervuarın su toplama havzasındaki eğimli yamaçlardır. Engebeli bölgelerde olası erozyon tehlikelerine karşı bitkilendirme çalışmaları yapılacaktır. VI.3. Mevcut su kaynaklarına etkiler, Andıraz Barajı, HES ve malzeme ocaklarının faaliyetlerini tamamlanması sonucu mevcut su kaynaklarına herhangi bir olumsuz etkisi olmayacaktır. Mansaba bırakılacak su, daha dinlenmiş olacağından membaya oranla bulanıklık bakımından daha iyi kalitede olacaktır. Bu da barajın mevcut su kaynağına olumlu bir etkisidir. VI.4. Olabilecek hava emisyonları, Söz konusu proje kapsamında inşaat aşamasında baraj yapımında kullanılmak üzere açılacak malzeme ocaklarından kaynaklı hava emisyonları oluşacaktır. Söz konusu emisyonların yakın yerleşim birimlerinde olumsuz etkileri olacaktır. Bu kapsamda gerekli tüm önlemler alınacak, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Bu kapsamda gerekli hesaplamalar V.1.15 başlığı altında yapılmış ve söz konusu yönetmelik sınır değerleri sağlanmıştır. 205

222 BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde teknoloji alınacak önlemlerin alternatiflerin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) 1987 tarihli Filyos Akarsu Havzası Master Plan Raporu nda incelenen ancak ekonomik olarak uygun bulunmayan ama alternatif olarak önerilen Mandıra HES den şöyle bahsedilmiştir; Mandıra Hidroelektrik Santrali, Soğanlı Çayı üzerinde 540 m kotlarında (kuyruksuyu kotu 535 m), Ovacık ilçesinin 20 km doğusunda, Andıraz (Bahçecik) Köyü nün 5 km güneybatısında ve Karabük Mahallesi nin 1,5 km kadar akışyukarısında yer almaktadır. Santral yerine ulaşım oldukça zordur. Soğanlı Çayı nın sağ sahilinde olan santral yerine Araç-Boyalı yolundan Sıragömü yaylası, Gülveren, Çerçi ve Andıraz köy yolları ile ulaşılabilmektedir. Yollar, köy yolu niteliğindedir. Soğanlı Çayı bu kısımda büyük bir kurp yaparak önemli ölçüde bir düşü farkı oluşturmaktadır. Bu düşüden yararlanılarak enerji üretimi amaçlanmıştır. Soğanlı Çayının Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde olması nedeniyle, Mandıra regülatörünün olduğu yerlerde bir depolama tesisi düşünülmemiştir. Mandıra HES iletim tüneli de Kuzey Anadolu Fayı hareketlerinden etkilenen kısım içindedir. Bu projede, regülatör yeri; Çerkeş İlçesi nin 20 km kuzeydoğusunda, Gerede Çayı üzerinde; santral yeri ise Araç ın 25 km güneybatısında; çayın burada yaptığı büyük kurptan sonra ve Soğanlı Çayı adını aldığı kesimde yeralmaktadır. Santral yeri, Andıraz baraj yerinin yaklaşık 3,5 km mansabında bulunmaktadır. Enerji tüneli yaklaşık km uzunluğundadır. Regülatör yeri, kireçtaşı, marn, radyolarit, diyabaz, andezit, bazalttan meydana gelen melanj serisinde yeralmaktadır. Enerji tüneli km km arasında bu melanj serisinden, km km arasında granit-granodiyoritten; km km arasında tekrar melanj serisi içerisinden; km km arasında şeyi, marn, silttaşı, kumtaşından oluşan ilişlerden; km km arasında çakıltaşı, çamurtaşı, karbonatlı kumtaşı, kireçtaşından; km km arasında ise şeyl, marn, silttaşı, kumtaşından oluşan flişlerden geçmektedir. Tünel girişinde melanj dokanağı faylıdır. Tünel boyunca geçen tüm birimler genelde doğubatı doğrultusunda uzanmaktadır. Melanjda bozuşma yaygındır; volkanik kökenli birimlerde serpantinleşme, kaolinleşme, kloritleşme fazlaca görülür; granit-granodiyorit tünel kotunda az çatlaklı, sağlamdır; fliş birimlerinden silttaşı, kumtaşı sıkı çimentolu olduğu yerlerde sağlam ve duraylı; buna karşılık kil, kiltaşının hakim olduğu kesimlerde zayıf özelliktedir. Bu kısımlarda yeraltı suyunun da bulunduğu kesimlerde tünel kazısı sırasında sorunlar beklenmelidir. Çamurtaşı, çakıltaşı, karbonatlı kumtaşının geçildiği tünel kesiminde de tünel kazısı ve desteklenmesi yönünden sorunlarla karşılaşılabilir. Tünel, kazısı ve desteklenmesi yönünden granitoyitler dışında genelde zayıf kayaçlardır. Tünel boyunca geçilen birimlerin ve özellikle kireçtaşı, marn, radyolarit, diyabaz, andezit, bazalttan meydana gelen melanj serisi ile şeyi, marn, silttaşı, kumtaşından oluşan flişlerin ayrıntılı bir şekilde araştırılması gerekir. Bu kesimlerde tünelin çelik iksa, püskürtme beton, hasır çelik ve/veya ankrajlarla desteklenmesi gerekebilir. Santral yeri; şeyi, marn, silttaşı, kumtaşından oluşan flişler üzerinde tasarlanmıştır. Flişler iyi tabakalanmalı ve genellikle doğu-batı doğrultusunda uzanırlar. Regülatör yeri, Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAF) içerisinde bulunmaktadır. Ayrıca Sualma yapısı, çökeltim havuzu ve tünel girişi yapıları, hem Kuzey Anadolu Fay Zonu içerisinde, hem de melanj gibi zayıf, duraysız, karmaşık bir birim üzerinde bulunmaktadır. 206

223 Regülatörün 10 m yüksekliğinde, 150 m genişliğinde olması uygun görülmüştür. İletim tünelinin boyu m, eğimi ve çapı 3,0 m dir. Tünel daire kesitli ve beton kaplamalı olarak düşünülmüştür. Tünel açımı sırasında, ekonomi sağlayacağından başlangıçtan itibaren m de 400 m uzunluğunda bir yaklaşım tüneli düşünülmüştür. Tünelin km ile km arası açık tünel olarak yapılması düşünülmüştür. Yükleme havuzu aktif hacminin yarım saatlik ortalama akımın hacmine eşit olması kabul edilmiş ve ona göre boyutlandırılmıştır. Buna göre yükleme havuzunun boyutları 50x50 m dir. Cebri boru 625 m uzunluğundadır ve çapı 1.80 m dir. Mandıra HES Özellikleri Kurulu Güç kw Brüt Maksimum Düşü (m). 315 m Duşu (m) Tünel Boyu m Tünel Çapı 3,0 m Tünel Eğimi. 0,001 Qmax 10 m 3 /s Qort m 3 /s Cebri Boru Sayısı 1 ad. Cebri Boru Boyu..625 m Cebri Boru Çapı 1.80 m Ünite Sayısı...4 Ünite Gücü kw Türbin Tipi Pelton Üretilen Güvenilir Enerji kwh Üretilen Toplam Enerji kwh Mandıra HES in ekonomik yönden uygun olmaması ve taşkın koruma işlevinin olmaması nedeniyle yapımından vazgeçilmiştir. Andıraz Barajı için de en uygun ve ekonomik baraj kesit tipini belirlemek amacıyla 5 ayrı tip üzerinde çalışma yapılmıştır. Bu tipler içerisinde Kaya Temele Oturan Kil Çekirdekli Toprak Dolgu baraj tipinin en düşük maliyeti içermesi nedeniyle yapılmasına karar verilmiştir. Doğal yapı malzeme ihtiyacının sağlanması için DSİ XXIII. Bölge Müdürlüğü nün Karabük Projesi Andıraz Barajı Jeolojik Planlama çalışması ve raporu dikkate alınarak, malzeme alanlarında ilave çalışmalar yapılmıştır. Tüm bu çalışmalar sonunda Andıraz Barajı nın malzeme ihtiyacının karşılanması için 2 adet geçirimli [(F-1), (F-2)], 2 adet kaya [(K-1), (K-2)] ve 5 adet geçirimsiz [(Alakaya), (Harmancık), (D), Kayaören ve (B)] malzeme alanları belirlenmiştir. Bu geçirimsiz malzeme alanlarından (Kayaören) ve (B) alanlarında, ekili tarım alanı olması nedeniyle araştırma yapılamamıştır. Bütün alanlarda yapılan çalışmalarda dolgu ve diğer malzemeler için araştırma ve incelemeler yapılmış, Andıraz Barajı için planlanan bu alanlardan ihtiyacın yaklaşık 3 kat fazla miktarda uygun malzeme elde edilebileceği saptanmıştır. Barajın Kesin Proje ve Uygulama aşamasında hangi alanın kullanılacağı seçilecek ve ihtiyaçdan fazla olan alanlar kullanılmayacaktır. Raporda da detaylarıyla açıklanmış olduğu gibi, malzeme ocakları için yapılan çalışmalar alternatifleriyle birlikte değerlendirilmiş olup bu alternatiflerden hangilerinin kullanılacağı projenin inşaat aşamasında kesinlik kazanacaktır. 207

224 BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VE ACİL EYLEM PLANI. Hazırlanan bu ÇED Raporu, faaliyetlerin inşaat ve işletme aşamalarında çevreye verebileceği zararları tespit etmek ve önlemek ya da en düşük seviyede tutmak için alınacak tedbirleri belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. ÇED Raporu nda yazılı tedbirlerin alınıp alınmadığının izlenmesi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve ona bağlı yerel kurumların sorumluluğunda olacaktır. VIII.1.Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Faaliyetin inşaat aşaması, işletme aşaması ve işletme sonrası için önerilen izleme programı aşağıda verilmektedir. İzleme Programı İnşaat Aşaması İnşaat işlemleri sırasında faaliyetten kaynaklanacak etkilere karşı alınması taahhüt edilen önlemlerin alınıp alınmadığı belli periyotlarla izlenmelidir. İnşaat alanı, dere, yol güzergahı incelenerek herhangi bir atık bırakılıp bırakılmadığı denetlenmelidir. İşletme Aşaması İşletme aşamasında, su kullanım haklarına uyulup uyulmadığı, can suyu miktarının dereye verilip verilmediği, bırakılan can suyu miktarının derenin ekosisteminde meydana getirdiği değişiklikler, oluşan atıkların ilgili yönetmeliklere uygun olarak bertaraf edilip edilmediği, derenin akımları düzenli olarak izlenmesi önerilmektedir. İşletme Sonrası Faaliyetin sona ermesinden sonra faaliyet ünitelerinin alandan temizlenmesi sırasında izleme yapılması önerilmektedir. Bu aşamada dereye ve çevreye atık malzeme bırakılıp, bırakılmadığı kontrol edilmelidir. Tehlikeli Durumlar İçin Acil Eylem Planı (Yangın, Kaza vb. İçin Alınacak Önlemler, Gerekli Müdahale Ekipmanları), İlk Yardım İmkanlar, Amaç Proje kapsamında; inşaat aşamasında baraj sahasında ve HES sahasında, araçların hareketi ve kazı-hafriyat çalışmaları esnasında, patlatma yapılması ve işletme aşamasında elektrik üretimi ve elektrik iletimi esnasında işçi sağlığı açısından herhangi bir olumsuzluk yaşanmaması için, inşaat ve işletme süresince iş güvenliği ve işçi sağlığı konularında gerekli çalışmalar ve organizasyonlar yapılacaktır. Şantiye binasında, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünde belirtilen ilk yardım malzeme ve gereçlerinin bulunduğu bir ilk yardım dolabı bulundurulacaktır. İşletmede sürekli bir araç bulundurulacak ve meydana gelebilecek herhangi bir kaza veya işçilerin hastalanması durumunda en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılacaktır. Şantiye sahası içerisinde her türlü çevre emniyeti alınacak ve tüm saha çevresinde gerekli ikaz levhaları konulacaktır. Personel iş ve güvenlik kuralları konusunda eğitilerek iş kazalarının önlenmesi için güvenlik kurallarına uymaları sağlanacaktır. Şantiye sahasında ve çalışma alanlarında yeterli düzeyde aydınlatma yapılacaktır. Tesisin elektrik sistemi, Ana Kumanda Merkezinde bulunan kaçak akım rölesi ile kontrol altında tutulacak ve en ufak bir elektrik kaçağında tüm sistemin elektriği anında kesilecektir. 208

225 Tesisteki bütün ünitelerin verimli çalışması ve güvenlik için bakım ve onarım işlemleri yapılacaktır. Bakım onarım çalışmaları konusunda uzman kişiler tarafından yapılacaktır. Faaliyetin tüm aşamalarında; İşçi güvenliği konusunda Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4857 Sayılı İş Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Sağlık ile ilgili ihtiyaçlar için en yakındaki sağlık birimleri kullanılacaktır. Bu konuda yapılacak çalışmaların uzman ekip tarafından değerlendirilmesi amacıyla; Acil Eylem Planı hazırlanacaktır. Acil Eylem Planları (ACE) ayrıca aşağıdaki konuları da içerecektir; İş güvenliği ve ilk yardım planları, Sabotaj ve saldırılara karşı koruma-emniyet ve güvenlik planı, Meydana gelebilecek kazalara karşı 24 saat hazır bulundurulacak ilk yardım ekibi, Yangın çıkması durumu göz önüne alınarak yangına karşı her türlü önlem alınacaktır. Yangına karşı her türlü ekipman ve donanımın, mevcut yönetmelik ve kanunlara uygun olarak yapılması sağlanacaktır. Proje kapsamında iş güvenliği ve işçi sağlığını koruma amaçlı olarak hazırlanan Acil Müdahale Planı, doğal afet, yangın, sabotaj gibi acil durumlarda işlerlik kazanacaktır. Projenin inşaat aşamasında kullanılacak olan Acil Eylem Planı nda bulunması gerek unsurlar aşağıda sıralanmıştır; Acil Eylem Ekibi nin (AEE) Belirlenmesi AEE nin görev tanımlarının yapılması AEE içerisinde ast kademeler oluşturulması (kurtarma, ilk yardım, müdahale vb.) AEE nin ilgili kurum/kuruluşlar ve kendi içerisindeki koordinasyon konularının belirlenmesi AEE içerisinde çalışacak personelin günlük çalışma esaslarının belirlenmesi AEE nin bir müdahale anında ihtiyaç duyacağı tüm ekipman ve araçlar özellikle projenin inşaat aşamasında hazır bulundurulacaktır. Acil Müdahale Planı, koordinasyon öncelikleri aşağıda verilmiştir. Şekil 34: Acil Eylem Planı İnşaat ve işletme dönemlerinde gece-gündüz bekleyen güvenlik görevlisi mevcut olacak sabotaj, patlama, doğal afet, kaza, yangın gibi bir durumda telefonlarla gerekli irtibatları kurması ve olası bir durumda yapması gereken ilk yardım müdahaleleri ve sivil savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitimi verilecektir. 209

226 VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığının ikinci paragrafında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Belgesi Tebliği, Yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri, Madde-9, 4. ve 5. Bendinde verilen hususlara uyulacaktır. Yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri MADDE 9 (4) ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Kurum/kuruluşun yeterlik belgesinin iptal edilmesi veya kuruluşun kapanması halinde, bu durumun proje sahibine bildirilmesinden itibaren bir ay içerisinde, proje sahibi yeterlik belgesi almış diğer kurum/kuruluşlardan herhangi biriyle sözleşme yaparak Bakanlığa bildirmekle, ilgili kurum/kuruluş bu Tebliğin Ek-4 ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. (5) ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunda belirtilen hususların, Nihai ÇED Raporundaki taahhütlerle ve proje alanındaki verilerle uyuşması zorunludur. Proje kapsamında ÇED Olumlu Kararı verildikten sonra yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde izleme kontrolu çalışmaları yapılacaktır. Projeyi uygulayacak müteahhit/yüklenici firma ile ÇED Raporunu hazırlayan danışman firma arasında protokol yapılacaktır. İzleme kontrolu çalışmaları protokole esas yürütülecektir. 210

227 BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamaların ÇED Raporuna yansıtılması) Projenin ÇED süreci kapsamında, tarihinde, saat 14:30 da Çankırı ili, Bayramören ilçesi, Yaylatepesi köyü, Köy Konağı nda, tarihinde, saat 14:00 da Kastamonu ili, Araç ilçesi, Araç Boyalı Ertürk Yöndem Yatılı Bölge Ortaokulu nda Halkın Katılım Toplantıları yapılmıştır. Bu toplantılarda proje özellikleri yöre halkına anlatılmış, sosyo-ekonomik faydalarından, iş imkanı yaratması ve ülkenin ekonomik yapısına sağlayacağı katkılar anlatılmıştır. Söz konusu proje kapsamında kurulması ve işletilmesi planlanan baraj yapısı ve açılması planlanan maden ocakları ile kırma eleme ve beton santrali gibi yapılardan bahsedilmiştir. Bu yönüyle inşaat çalışmalarında tesislerin çalışmalarından oluşabilecek her türlü zarardan etkilenmesi muhtemel köy sakinleri, Halkın Katılımı toplantısına muhtarlar aracılığı ile davet edilmiş ve bir yerel gazete bir de ulusal gazete olmak üzere iki gazetede söz konusu toplantının yapılacağı yer ve tarihiyle ilgili ilanlar verilmiştir. Toplantıya katılım gösteren kişiler temel olarak proje ile ilgili bilgi edinmişler ve bu konuda kendileri üzerinde oluşabilecek etkileri sormuşlardır. Bu kapsamda özellikle, Kayaören, Alakaya, Yaylatepesi ve Harmancık köy sakinleri ile proje alanına yakın araziler ve kendi köylerine oluşabilecek zararlar ve faydalar üzerinde konuşulmuştur. Yapılan toplantıda kamulaştırma ve maden ocaklarında yapılacak patlatma ile ilgili endişelerinin olduğunu belirtmişlerdir. Bu kapsamda söz konusu konularla ilgili ayrıntılı bilgi verilerek sorular cevaplandırılmıştır. Yapılan toplantı sonunda köy halkı, gerekli çevresel önlemlerin alınması, kamulaştırma ile ilgili yasal prosedüre uyulması şartı ile projenin bölge ekonomisine katkı sağlayacağı yönünde görüş bildirmiş ve projeye olumlu baktıklarını belirtmişlerdir. Bu kapsamda ÇED Raporu nda gerekli hesaplamalar yapılmış olup, raporda belirtilen yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 211

228 BÖLÜM X: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması,) Proje kapsamında DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, Soğanlı Çayı üzerinde Andıraz Barajı (En Fazla Göl hacmi 232,62 hm 3 ) (Normal Göl Hacmi 133,24 hm 3 ), HES (36,0 MWe) ve Malzeme Ocakları kurulması planlanmaktadır. Proje güzergahı 1/ ölçekli Kastamonu F30-c4, F30-d3, F30-d4 nolu paftalarda yer almaktadır. Andıraz Barajı Batı Karadeniz Havzasının Filyos Çayı alt havzasında yer alır. Proje sahası deniz seviyesinden yaklaşık 550 ila 650 metre yüksekliktedir. Soğanlı Çayı üzerinde Boyalı Kasabasından 17 km, Bayramören den 14 km Ovacık tan 19 km uzaklıkta yer alır. Projenin amacı Soğanlı Çayı suyunun baraj depolaması vasıtası ile taşkın sularının kontrol altına alınarak mansapta bulunan yerleşim birimlerinin taşkından korunması ve enerji üretilmesidir. Proje kapsamında inşa edilecek HES te, 36,0 MWe kurulu güç ile 53,87 GWh/yıl enerji üretilmesi planlanmaktadır. Projenin ekonomik ömrü 50 yıl olarak planlanmaktadır. Andıraz Barajı ve HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. Proje kapsamında talvegden 95 m ve temelden 141,8 m silindirle sıkıştırılmış gövde tipinde ve kret uzunluğu 368,00 m Andıraz Barajı (Göl Hacmi 133,24 milyon m 3 ) HES (36,73 MWm/36,0 MWe) ve Malzeme Ocakları yapılması planlanmaktadır. Söz konusu proje alanı Kastamonu ve Çankırı ili sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje alanına Kastamonu karayolunun, 48. km sindeki İğdir kasabasından itibaren, Telliköy, Yenice mahallesi, Oruçbey mahallesi, Muratoğlu mahallesi, Şabanköy mahallesi, Çaykaşı, Soğandere, Kayaören, Alakaya ve Kışlaevler köylerinden geçerek 38,50 km sonra baraj yerine ulaşılmaktadır. Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu Görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. 212

229 Tablo 65: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları MALZEME TÜRÜ Geçirimsiz (Kil Malzeme) Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) MALZEME ALANI Adı Alan Miktarı (ha) MALZEME MİKTARI (A) (m 3 ) Harmancık Geçirimsiz 45, Çayırcık Geçirimsiz 12, Alakaya Geçirimsiz 42, Kayaören Geçirimsiz 25, K-2 Geçirimsiz 85, ,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar Toplam: BARAJ MALZEME İHTİYACI (B) (m 3 ) , MEVCUT MALZEME / BARAJ MALZEME İHTİYACI ORANI (A/B) / = 2,4 Oranında Sağlanmaktadır / = 3,9 Oranında Sağlanmaktadır. Toplam: Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. 213

230 BÖLÜM XI: SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri). Proje kapsamında DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, Soğanlı Çayı üzerinde Andıraz Barajı (En Fazla Göl hacmi 232,62 hm 3 ) (Normal Göl Hacmi 133,24 hm 3 ), HES (36,0 MWe) ve Malzeme Ocakları kurulması planlanmaktadır. Proje güzergahı 1/ ölçekli Kastamonu F30-c4, F30-d3, F30-d4 nolu paftalarda yer almaktadır. Andıraz Barajı Batı Karadeniz Havzasının Filyos Çayı alt havzasında yer alır. Proje sahası deniz seviyesinden yaklaşık 550 ila 650 metre yüksekliktedir. Soğanlı Çayı üzerinde Boyalı Kasabasından 17 km, Bayramören den 14 km Ovacık tan 19 km uzaklıkta yer alır. Projenin amacı Soğanlı Çayı suyunun baraj depolaması vasıtası ile taşkın sularının kontrol altına alınarak mansapta bulunan yerleşim birimlerinin taşkından korunması ve enerji üretilmesidir. Proje kapsamında inşa edilecek HES te, 36,0 MWe kurulu güç ile 53,87 GWh/yıl enerji üretilmesi planlanmaktadır. Projenin ekonomik ömrü 50 yıl olarak planlanmaktadır. Andıraz Barajı ve HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. Proje kapsamında talvegden 95 m ve temelden 141,8 m silindirle sıkıştırılmış gövde tipinde ve kret uzunluğu 368,00 m Andıraz Barajı (Göl Hacmi 133,24 milyon m 3 ) HES (36,73 MWm/36,0 MWe) ve Malzeme Ocakları yapılması planlanmaktadır. Söz konusu proje alanı Kastamonu ve Çankırı ili sınırları içerisinde yer almaktadır. Proje alanına Kastamonu karayolunun, 48. km sindeki İğdir kasabasından itibaren, Telliköy, Yenice mahallesi, Oruçbey mahallesi, Muratoğlu mahallesi, Şabanköy mahallesi, Çaykaşı, Soğandere, Kayaören, Alakaya ve Kışlaevler köylerinden geçerek 38,50 km sonra baraj yerine ulaşılmaktadır. Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. 214

231 Tablo 66: Andıraz Barajı Doğal Yapı Malzeme Durumu ve Malzeme İhtiyacı Miktarları MALZEME TÜRÜ Geçirimsiz (Kil Malzeme) Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) MALZEME ALANI Adı Alan Miktarı (ha) MALZEME MİKTARI (A) (m 3 ) Harmancık Geçirimsiz 45, Çayırcık Geçirimsiz 12, Alakaya Geçirimsiz 42, Kayaören Geçirimsiz 25, K-2 Geçirimsiz 85, ,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar Toplam: BARAJ MALZEME İHTİYACI (B) (m 3 ) , MEVCUT MALZEME / BARAJ MALZEME İHTİYACI ORANI (A/B) / = 2,4 Oranında Sağlanmaktadır / = 3,9 Oranında Sağlanmaktadır. Toplam: Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. Kastamonu ili, Araç ilçesi ile Çankırı ili, Bayramören İlçesi sınırları içerisinde, Soğanlı Çayı üzerinde Andıraz Barajı (En Fazla Göl hacmi 232,62 hm 3 ) (Normal Göl Hacmi 133,24 hm 3 ), HES (36 MWe) ve Malzeme Ocakları kurulması planlanmaktadır. Proje güzergahı 1/ ölçekli Kastamonu F30-c4, F30-d3, F30-d4 nolu paftalarda yer almaktadır. İnceleme alanı Kastamonu İli, Araç İlçesinin 22 km güneybatısındadır. Baraj yerine 2 yönden ulaşmak mümkündür. Çankırı İli Çerkeş ve Bayramören İlçelerinden geçerek Soğanlı Çayına inen yolu izleyerek Topuzoğlu-Çerçiovası-Bahçecik-Alakaya yoluyla ulaşmak mümkündür. Bu yolun yanı sıra Araç-Karabük yolu üzerinde yer alan İğdir Beldesinden 32 km lik köy yoluyla Alakaya Köyüne ulaşılabilir. Alakaya dan baraja DSİ 23. Bölge Müdürlüğü tarafından açılan 7,5 km lik sondaj servis yolu mevcuttur. Bu yoldan yağışlı günlerde arazi takviyesi olmayan araçlarla ulaşım mümkün değildir. Köy yolları genellikle stabilizedir. Kış aylarında zaman zaman ulaşım kesilmektedir. Proje alanı için hazırlanan ve proje alanı koordinatlarını içerir 1/ ölçekli topografik harita Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait yerbulduru haritası Şekil-1 de, uydu Görüntüsü Şekil- 2 de yer almaktadır. Söz konusu proje alanı Ek-11 de sunulan Sinop-Kastamonu-Çankırı Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı nda ormanlık alan makilik, fundalık, çalılık alan içerisinde kalmaktadır. Söz konusu proje alanına ait onaylı Uygulama İmar Planı ve İmar Planları bulunmamaktadır. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. 215

232 Birimin Adı Ulaşım Yolları ve Site İnşaatı Batardolar Baraj Gövdesi Dolusavak HES İnşaası Donatı İşleri ÇED Süreci YIL 2. YIL 3. YIL 4. YIL Filyos Havzası ve Taşkın Koruma Projesi kapsamında Andıraz Barajı, HES ve Malzeme Ocakları için 2000 yılında Kamulaştırma Planlama Raporu hazırlanmıştır. Bu rapora göre; Andıraz Barajı rezervuar alanı içinde Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi, Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova Mahallesi kalmaktadır. Topuzoğlu Mahallesi yaklaşık 10 hane ve 175 kişiden oluşmaktadır. Çerçiova Mahallesi 3 hanedir. Arazi çalışmaları sırasında buraların boş olduğu tespit edilmiştir. Rezervuar içinde çok sınırlı miktarda arazisi kalan Bahçecik Köyü, Çankırı İli, Bayramören İlçesi ne bağlı Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de projeden dolaylı olarak etkilenmektedir. Bu yerleşim yerleri ve arazileri D.S.İ. tarafından kamulaştırılacaktır. Bunun için yapılacak bir kamulaştırma programı içinde mal sahiplerine konut ve arazilerinin bedelleri ödenecektir. Mal sahipleri istimlak bedeli almak yerine Devlet eliyle iskan istedikleri taktirde konut ve tarım arazisi verilecek ve yeniden yerleşimleri sağlanacaktır. Filyos Havzası ve Taşkın Koruma Projesi Revizyonu Andıraz Barajı ve HES Ön İnceleme ve Kamulaştırma Raporu ndaki bilgilerden yararlanılarak hesaplanan kamulaştırma bedeli 2001 fiyatları ile 1.799,47 x 10 9 TL dir. Faaliyetin orman alanlarında kaln kısmı için kamulaştırma söz konusu değildir. Bu alanlar için 6831 Sayılı Orman Kanunun17. Maddesi gereğince izin-irtifa hakkı alınacaktır. Filyos Çayı nın önemli bir kolu olan Soğanlı Çayı üzerinde yapılması planlanan Andıraz Barajı, Baraj yerinden Karabük e kadar olan kesimde taşkın koruma sağlayacak ve Filyos Havzası nın mansap kesiminde taşkın debilerine önemli katkısı olan Soğanlı Çayı nın taşkın etkisini azaltacaktır. Taşkın koruma alnı içinde Karabük İl Merkezi ve Karabük iline bağlı ilçeler, Çankırı ilinin Bayramören ilçesine bağlı yerleşimler yeralmaktadır. Proje alanı, Soğanlı Çayı nı takip ederek doğu istikametinde 18 km, kuzey istikametinde 12 km ve güney istikametinde 5 km yayılmaktadır. Baraj yerinde rezervuar alanı içinde kalarak doğrudan etkilenecek olan yerleşimler, Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu mahallesi ve Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiova mahallesidir. Rezervuar içinde çok sınırlı miktarda arazisi kalan Bahçecik Köyü, Çankırı ili, Bayramören İlçesi ne bağlı Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de baraj gölünden dolaylı olarak etkilenecektir. ÇED Raporu kapsamında yapılan araştırmalar fiziksel ve biyolojik çevreyi olduğu kadar, ekonomik, sosyal ve kültürel çevreyi de etki alanı olarak görmektedir. Projenin etki alanının belirlenmesinde baraj çevresinin vadi şeklindeki topografyası en önemli etken olmuştur. 216

233 Vadide oluşacak gölün bitiminden itibaren kuş uçuşu 3 km lik şeritvari alan projenin etki alanı olarak düşünülmüştür. Barajın etkileri göl alanı etrafındaki yükseltiler nedeniyle daha uzak mesafelere ulaşmayacaktır. Projenin çevresel etkileri bu kapsamda raporda ayrıntılarıyla incelenmeye çalışılmıştır. Proje alanını gösteren 1/ ölçekli topografik harita ekte Ek-2 de sunulmuştur. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. ÇED Raporu kapsamında yapılan araştırmalar fiziksel ve biyolojik çevreyi olduğu kadar, ekonomik, sosyal ve kültürel çevreyi de etki alanı olarak görmektedir. Projenin etki alanının belirlenmesinde baraj çevresinin vadi şeklindeki topografyası en önemli etken olmuştur. Vadide oluşacak gölün bitiminden itibaren kuş uçuşu 3 km lik şeritvari alan projenin etki alanı olarak düşünülmüştür. Barajın etkileri göl alanı etrafındaki yükseltiler nedeniyle daha uzak mesafelere ulaşmayacaktır. Proje alanına ait Enerji Sualma Yapısı Genel Yerleşim Planı Ek-15 de, Derivasyon Enerji Tüneli Genel Yerleşim Planı Ek-14 de, Santral Binası Genel Yerleşim Planı Ek-13 de sunulmuştur. Proje alanı, eğimli ve ormanlık alana yayılmış az nüfuslu köy ve kasabalardan oluşmuştur. Bu nedenle sanayi ve ticaret alanında önemli bir gelişme yoktur. Bölgenin en büyük nüfusuna sahip Bayramören İlçesi nde çevrenin ihtiyacını karşılayacak kadar küçük sanayi birimleri gelişmiştir. Bayramören İlçesi tarım, hayvancılık ve orman ürünlerine dayalı küçük bir ticaret merkezidir. Bölge içindeki köy ve kasabalarda üretilen ürünler yakın ilçe ve bucaklarda pazarlanmakta, küçük çapta bir ticari hareketin oluşması sağlanmaktadır. Proje alanının topografyası tarım için uygunluk göstermemektedir. Ancak ormandan açılan dar alanlarda, Soğanlı Çayı nın genişlediği ve yan kollarla birleştiği alçak alanlarda tarım yapılabilmektedir. Yerleşik durumdaki nüfusun faaliyetleri tarıma dayalıdır. Ancak bu faaliyetler tamamen öztüketime yöneliktir. Yeterli miktarda tarım arazisinin bulunmayışı, sulanabilir arazilerin Soğanlı Çayı taşkınları nedeniyle sık sık elden çıkması, her taşkın sonrasında m arasında genişlemesi, yamaç arazilerinin çok yetersiz oluşu tarımı güçleştirmektedir. Bunun sonucunda bölgede yoğun bir göç yaşanmaktadır. Proje alanı ve civarında 2 adet bucak ve 45 adet köy bulunmaktadır Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre, ilçe ve bir kısım köylerin nüfusları Tablo-25 de verilmiştir. Baraj göl alanı içinde Tavşanlı Köyü ne bağlı Topuzoğlu Mahallesi ve Çerçiler Köyü ne bağlı Çerçiovası Mahallesi yer almaktadır. Ayrıca Bahçecik (Andıraz), Harmancık ve Yaylatepe Köyleri de göl alanından dolaylı olarak etkilenmektedir. Bunlardan üç hanede sürekli oturulmakta diğerleri ise sadece yaz dönemlerinde kullanılmaktadır. Çerçiova Mahallesi ise toplam üç haneli olup, bu hanelerin tamamen boş olduğu saptanmıştır. Bölgede geçim sıkıntısı nedeniyle nüfusun büyük çoğunluğu metropollere göç etmiştir. Nüfus değerlerinden görülebileceği gibi her beş yılda bir nüfusun % 40 a yakını göç etmektedir. 217

234 Bölgede yoğun bir göç yaşanmasının nedeni, faaliyet alanlarının sadece tarımla sınırlı oluşudur. Yeterli tarım arazisinin bulunmayışı, sulanabilir tarım arazilerinin Soğanlı Çayı taşkınları nedeniyle sık sık elden çıkması, her taşkın sonrasında yatağın genişlemesi ( m), yamaç arazilerinin aşırı dik bir konumda oluşu nedeniyle kuru tarım arazilerinin çok yetersiz oluşu, kısaca bu vadide tarımın oldukça riskli oluşu insanları göçe zorlamaktadır. Hızlı göç nedeniyle tarımla uğraşacak aktif nüfus son derece azalmıştır. Tablo 67: Malzeme ocakları alan büyüklükleri Geçirimsiz (Kil Malzeme) MALZEME TÜRÜ Geçirimli Malzeme (Kum-Çakıl) (Dolgu, Filtre ve beton agregası) Adı MALZEME ALANI Alan Miktarı (ha) Harmancık Geçirimsiz 45,1 Çayırcık Geçirimsiz 12,0 Alakaya Geçirimsiz 42,3 Kayaören Geçirimsiz 25,5 K-2 Geçirimsiz 85,8 90,91,92,93,94,95,96,97,98,99 Nolu Sahalar Toplam: 210,7 61,7 Toplam: 61,7 Andıraz barajın gövde dolgu hacmi m 3 tür. Bu miktarın geçirimsiz malzeme olarak m 3, kum-çakıl dolgu olarak m 3, kaya dolgu olarak m 3, toplam filtre olarak m 3, riprap (R) m 3 oluşturmaktadır. Malzeme ocakları ile ilgili mer i mevzuat kapsamında hammadde üretim izni ve ruhsat başvuruları yapılmıştır. Andıraz Barajı inşaatında kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklar da baraj yeri yakınındadır. Proje kapsamında 10 adet geçirimli malzeme (90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu alanlar), 5 adet geçirimsiz malzeme (Alakaya, Kayaören, Harmancık, Çayırcık ve Kaya-2) toplam 15 adet ocak alanı belirlenmiştir. Söz konusu alanlar 1/ ölçekli topografik haritada koordinatları ile belirtilmiştir(bkz. Ek-2). Andıraz barajı gövdesi kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak inşa edilecektir. Bu bakımdan doğal yapı gereci olarak geçirimsiz ve geçirimli malzeme, riprap, filtre ve beton agrega gerekmektedir. Andıraz baraj gövde imalatında kullanılacak geçirimsiz malzeme öncelik sırasıyla Kayaören, Alakaya ve Harmancık Çayırcık alanlarından temin edilecektir. 4 alan da nitelik ve nicelik yönünden kullanılmaya uygundur. Ancak, 4 malzeme alanı da yamaç arazide, eski ve şu anda da yer yer aktif olan heyelanlar üzerindedir. Bu nedenle malzeme kalınlıkları çok değişkendir. Malzeme kalınlığı çukur kesimlerde artmakta, sırtlarda ise azalmaktadır. Rezerv hesaplanırken alanların heyelan malzemesinden oluşmuş olduğu, zaman zaman malzeme kalınlığının azaldığı göz önünde bulundurularak hesaplama yapılmıştır. Kayaören ve Alakaya geçirimsiz malzeme alanları baraj ulaşım yolu üzerinde yer almaktadır. Ancak toplam rezervleri ( m 3 ) ihtiyacı karşılamamaktadır. Bu nedenle Harmancık ve Çayırcık geçirimsiz malzeme alanına gitme zorunluluğu vardır. 218

235 Gövde dolgusunda kullanılacak kum-çakıl malzemesi 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99 nolu geçirimli malzeme alanlarından temin edilecektir. Söz konusu alanlar nitelik ve nicelik olarak gövde dolgusunda kullanılmaya uygundur. Planlama aşamasında geçirimli malzeme alanı kaya ocağından mansaba doğru gösterilmiştir. K-2 kaya ocağı ile eksen arasında da malzeme alanı devam etmektedir ve baraj inşaatı sırasında alüvyon kaldırılacaktır. Bu malzeme uygun iş programı yapılarak gövdede kullanılmalıdır. Bu sebeple malzeme alanı genişletilerek K-2 kaya ocağı ile eksen arasındaki malzeme de alana dahil edilmiştir. Geçirimli malzeme alanlarından toplam m 3 geçirimli malzeme alınabilir. Baraj için gerekli filtre gereci de geçirimli malzeme alanlarından sağlanacaktır. Yıkanıp elendikten ve granülometrisi düzeltildikten sonra filtre için kullanılmaya uygundur. 0,60 ile 1,40 m arasında değişen derinliklerde YASS vardır. Kaya malzeme ve riprap K-2 kaya ocağından sağlanacaktır. Kati proje aşamasında baraj tipinin kil çekirdekli kum-çakıl dolgu olarak belirlenmesinden dolayı riprap ve koruyucu olarak en yakın kireçtaşı içeren alan olması bakımından sadece K-2 kaya ocağının kullanılması düşünülmektedir. Bu nedenle kati proje aşamasında diğer kaya ocaklarında (K-1 ve T-1) yeni bir çalışma yapılmamıştır. Söz konusu proje kapsamında hazırlanan 1/.5000 ölçekli işletme haritaları Ek-16 da verilmiştir. Gerek proje birimlerindeki kazıların, gerek malzeme ocaklarından malzeme alımı sırasındaki kazıların yapılabilmesi için kazı hacimlerine ve yerlerine göre 2 adet konkasör, 8 adet yükleyici, 8 adet traktör yükleyici, 12 adet ekskavatör, 4 adet greyder, 24 adet kamyon, 6 adet silindir kullanılacaktır. İnşaat Aşamasında Oluşacak Atıklar ve Özellikleri Katı Atıklar: Söz konusu projenin inşaat aşamasında 400 kişi istihdam edilecektir. Çalışacak işçilerin sosyal ihtiyaçlarının önemli bir bölümü yakın yerleşim birimlerinden ve kurulacak şantiye binasından temin edilebilecektir. Kişi başı katı atık oluşumu 1,15 kg/kişi-gün olarak alınmıştır (Kaynak: Katı atık hizmeti verilen belediye sayısı, nüfusu, yaz ve kış mevsimine göre toplanan ortalama katı atık miktarı, Veri yılı 2008). Çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar; 1,15 kg/kişi-gün x 400 kişi = 460 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Projenin inşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklanacak organik kökenli evsel nitelikli katı atıkların yönetimi Tarih ve Sayılı ( tarih ve sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre yapılacaktır. Oluşacak katı atıklar, yönetmelik gereğince işletmenin sağladığı araçla toplanıp Bayramören Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. 219

236 Ambalaj atıkları Evsel nitelikli katı atıkların (kağıt, karton, cam, plastik vb.) değerlendirilebilir sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecektir. Proje alanı ve yakın çevresinde lisanslı geri kazanım tesisi bulunmadığından, işletmenin sağladığı araçla toplanıp Bayramören Belediyesi tarafından katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. Konuyla ilgili olarak Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Tıbbi atıklar İnşaat faaliyetleri aşamasında 400 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışacak personel sayısının 49 kişiyi geçmesi nedeniyle revir ünitesi kurulacaktır. Proje alanında kurulacak olan revir ünitesinde; tesiste oluşacak yaralanmalı kazalarda; kazazedenin bölgede yer alan tam teşekküllü hastanelere sevkiyatını sağlamak amacıyla ilk müdahalede küçük çaplı pansumanlar yapılacaktır. Bu ünitede oluşacak tıbbi atık, pansuman yapılmış pamuk, sargı bezi gibi atıklardır. Tıbbi atıkların miktarı çoğunlukla yaralanma ve kaza gibi nedenlere bağlı olduğundan oluşacak tıbbi atık miktarı tespit edilememektedir. İnşaat aşamasında personelden kaynaklanması muhtemel tıbbi atık miktarı 1 gr/gün-kişi olarak alınmıştır (Kaynak: Patrick, 1981, Chzm, 1992). 400 kişi-gün x 1 gr/gün-kişi = 400 gr/gün = 0,4 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Tıbbi atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacaktır. Tıbbi atıklar delinmeye ve taşınmaya dayanıklı 150 mikron kalınlığında kırmızı plastik torbalara konulacaktır. Tıbbi atıklar kırmızı torbalarda toplandıktan sonra proje alanında özel olarak hazırlanmış tıbbi atık konteynırlarında muhafaza edilecek ve Bayramören Belediyesi tarafından bertaraf edilecektir. Proje kapsamında oluşacak olan tıbbi atıklar; Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak, Bayramören Belediyesi tarafından bertaraf edilecektir. Hafriyat Proje kapsamında baraj gövdesinin doğusunda, yaklaşık 1,5 km mesafe, m 2 alanda Hafriyat Depo Sahası oluşturulacaktır. Proje kapsamında kazı esnasında oluşacak bitkisel toprak, hafriyat depo sahası içinde ayrı bir alanda depolanacaktır. Hafriyat depo alanı, mevcut topoğrafyanın gerektirdiği koşullar yanında yoğun yağışlı dönemde zeminin durumu ve heyelan olasılığı feyezan durumunda dere yatağının depo alanlarını tahrip edebileceği öngörülerek belirlenmiştir. Depo alanında gereken stabilite önlemleri alınacaktır. Arazinin hazırlanması ile proje üniteleri inşaatı sırasında gerçekleştirilecek hafriyat ve inşaat artığı malzemeler nedeniyle meydana gelecek katı atıklar olumsuz çevresel etkilere sebep vermemeleri için uygun şekilde (düzenli depolama, mevcut bir düzenli depolama tesisine taşınma vb.) bertaraf edilecektir. Proje kapsamında oluşacak hafriyat, dere yataklarına kesinlikle dökülmeyecektir. Proje kapsamında, dere yatağını daraltıcı faaliyetlerde bulunulmayacaktır. Proje kapsamında dere yatakları ve taşkınlar ile ilgili, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi ilgili hükümlerine uyulacaktır. 220

237 Proje üniteleri ve yardımcı ünitelerin inşaatı sırasında çıkacak hafriyat arazide belirtilen depo alanları haricinde geçici süre için bile olsa depolanmayacaktır. Yöredeki yol ve sanat yapılarının depolanan hafriyat nedeniyle olumsuz etkilenmemesi için gerekli stabilite önlemleri alınacaktır. Hafriyat topoğrafik yapıya uygun olarak, emniyetli tarafta kalacak şekilde şevlendirilerek arazide depolanacaktır. Arazide yüzey stabilitesi sağlanarak yörenin bitki örtüsüne uygun şekilde düzenlenecektir. Feyezan anında, depo alanlarından dereye malzeme taşınmasını engelleyecek şekilde gerekli ilave önlemler alınacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Proje alanında kullanılacak iş makinelerinin lastik değişimleri sonucu çıkabilecek ömrünü tamamlamış lastikler, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak Yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre en yakında bulunan lisanslı geri dönüşüm firmalarına verilerek bertarafı sağlanacaktır. Atık Pil ve Akümülatörler Tesiste çıkacak olan atık pil ve akümülatörler, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince diğer atıklardan ayrı olarak ve ağzı kapalı sızdırmaz kaplarda biriktirilerek lisanslı tesislere verilecektir. Projenin inşaat aşamasında 400 kişi çalıştırılacaktır. Su gereksinimi proje sahasına en yakın yerleşim birimi olan Alakaya Köyü nden temin edilecektir. Bunun için Köy Muhtarlığı ndan gerekli izin alınmış ve izin yazısı Ek-21 de sunulmuştur. Köylerden yeterli miktarda su temin edilememesi durumunda projenin yüklenicisi içme ve kullanma suyunu temin etmekten sorumlu olacaktır. Bu aşamada günlük kişi başına düşen su tüketimi 150 lt ve tüm atık suyun %100 geri döndüğü tahmini ve kabulü ile oluşacak atık suyun özellileri aşağıdaki gibidir. (Bir kişinin günlük su kullanımı Resmi Gazete Tarih ve Sayılı nüshasında yayımlanan İller Bankası içme suyu projelerine dair şehir ve kasabaların içme suyu projelerin hazırlanmasına ait yönetmelik hükümlerince 150 lt olarak alınmıştır.) İnşaat aşamasında; Çalışacak kişi sayısı : 400 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşan atık su : 60 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 12 kg/gün KOI : 300 mg/lt KOI olarak kirlilik yükü : 18 kg/gün AKM : 200 mg/lt AKM olarak kirlilik yükü : 12 kg/gün (Kaynak: USLU, O. Kullanılmış Suların Arıtılması, 1992 İzmir ) Ayrıca inşaat aşamasında çalışma faaliyetleri sırasında tozumayı önlemek için yapılan sulama için günlük 20 m 3 su kullanımı söz konusu olacaktır. Bu durumda personelden kaynaklı içme-kullanma suyu ve sulama için toplam 80 m 3 /gün su kullanılacaktır. 221

238 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Madde-23 te belirtildiği üzere, fazla). Evsel nitelikli atıksular kirlilik yüklerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır. a) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak kg/gün arasında (Eşdeğer nüfus arasında). b) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak kg/gün (Eşdeğer nüfus arasında). c) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak kg/gün (Eşdeğer nüfus arasında). d) Kirlilik yükü ham BOİ5 olarak 6000 kg/gün den büyük (Eşdeğer nüfus veya daha Nüfusu 2000 den az olan yerleşim yerlerinin; otel, motel, tatil köyü, tatil sitesi, yazlık siteler ve sanayi tesislerinin evsel atıksuları hariç, evsel nitelikli atıksuları için, yerleşim yerinin çevresel ve sosyoekonomik özellikleri dikkate alınarak çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek ve bu Yönetmeliğin ilgili hükümlerini karşılayacak şekilde İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü nce uygun görülecek arıtma ve/veya bertaraf yöntemleri uygulanır. Nüfusu 84 kişinin altında olan otel, motel, tatil köyü, tatil sitesi ve yazlık siteler ve sanayi tesislerinin evsel atık suları Tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak olan sızdırmaz nitelikteki fosseptikte toplanır ve vidanjör vasıtası ile atıksu altyapı tesislerine verilir. Söz konusu proje kapsamında inşaat aşamasında 400 kişi çalıştırılacaktır. Projenin inşaat ve işletme esnasında evsel nitelikli sıvı ve fekal atıkların bertarafı, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik" hükümlerince belirlenmiş sızdırmasız fosseptik çukurunda depolanacaktır. İnşaat ve malzeme ocaklarındaki çalışmalar sırasında oluşacak atıksu şantiyede çalışacak personelin su tüketimleri sonucunda oluşacak evsel nitelikli atıksu olacaktır. Andıraz Barajı, HES ve malzeme ocakları yapım şantiyesinde yaklaşık 400 kişinin çalışacağı tahmin edilmektedir. Şantiyedeki günlük atıksu üretimi yaklaşık 60 m 3 olacaktır. Şantiyede oluşacak atıksu proje sahasındaki su kaynaklarına deşarj edilmeyecektir. Bu atıksular için sızdırmasız fosseptik çukuru inşa edilecektir. Buna göre kanalizasyon sistemi bulunmayan ve inşası mümkün olmayan yerlerde evsel atık suları Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik kapsamında fosseptik kullanılacaktır. Fosseptik çukurları sızdırmaz tipli olacaktır. Fosseptik çukurların boyutları belirlenirken çukurlarda geçen bekletme süresi 28 gün olarak alınmıştır. Bu durumda 1,680 m 3 hacminde dört gözden oluşan fosseptik çukuru inşa edilecektir. Gözlerin boyutları 10x10x 4 m, 10x10x 4 m, 11 x 10 x 4 m, 11 x 10 x4 m olacaktır. Su yüksekliği 3 m boyutlarında, 4 göz oluşacaktır. Boru donanımı ve diğer teçhizat için 1 m hava payı bırakılacaktır. Fosseptiklerin sızdırmazlığı için uygun malzemeler kullanılacak, çalışmalar sırasında kontrol edilecektir. Atık suların ve katı atıkların toplanması için Bayramören Belediyesi nden gerekli izinler alınmıştır(bkz. Ek-16). 222

239 Projenin olası olumsuz çevresel etkilerinin en aza indirilmesi için, inşaat ve İşletme esnasında meri mevzuat ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır Sayılı Çevre Kanunu (5491 Sayılı Kanun ile değişiklik) ve ilgili yönetmelikleri, Sayılı İş Kanunu ve ilgili yönetmelikleri, Sayılı (5751 sayılı Kanun ile değişiklik) Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve ilgili yönetmelikleri, Sayılı (5751 Sayılı Kanun ile değişiklik) Mera Kanunu ve ilgili yönetmelikleri sayılı (5835 Sayılı Kanun ile değişiklik) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelikleri, Tarih ve 6831 Sayılı Orman Kanunu ve ilgili yönetmelikleri, Sayılı (4950 Sayılı Kanun ile değişiklik) Su Ürünleri Kanunu ve ilgili yönetmelikleri, sayılı Maden Kanunu (5995 Sayılı Kanun ile değişiklik), sayılı (6094 Sayılı Kanun ile değişiklik) Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun, Tarih ve Sayılı Mezarlıkların Korunması Hakkında Kanun, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Baraj İnşaatı İçin Yapılan Kamulaştırmalarda Kamulaştırma Sahasının Mücavir Taşınmaz Malların Kamulaştırılması Hakkında Yönetmelik, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, Tarihli ve Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik 223

240 tarihli ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Tarih ve Sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete 'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık yağların Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tekel Dışında Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanıllması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük, Tarih ve Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil Ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine, Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile ilgili Yönetmelik Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Sayılı Başbakanlık Genelgesi Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmî 224

241 Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarihli ve Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik, tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri ile Bozulan Arazilerin Doğaya Yeniden Kazandırılması Yönetmeliği, Tarih ve Sayılı ( Tarih ve Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren, DSİ Genel Müdürlüğü nden Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişikik Yapılmasına Dair Yönetmelik Madde-7 hükümlerine uyulacaktır. Ekler: (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar, Ekosistem Değerlendirme Raporu, Güncel Trafik Hacim Haritası) Notlar ve Kaynaklar: ÇED Raporunu hazırlayanların tanıtımı (Adı Soyadı, Mesleği, 1 kişi için 1 sayfayı geçmeyecek şekilde hazırlanmış kısa özgeçmiş, Referansları ve Rapordan sorumlu olduğunu belirten imzası) (Bilgilenme Kapsam ve Özel Format Belirleme Toplantısında; ÇED Başvuru Dosyasını hazırlayan meslek grubuna Maden Mühendisi, İnşaat Mühendisi, Ziraat Mühendisi ve Orman Mühendisi meslek gruplarının ilave edilmesiyle, ÇED Raporunun hazırlanması komisyon tarafından belirlenmiştir.) 225