ARGE ENERJİ İÇ VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ

Transkript

1 ARGE ENERJİ İÇ VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HES 4,511 MWe / 4,650 MWm ÇED RAPORU Od Ordu İli, Gölköy İlçesi, i Gölköy Çayı Üzerinde Kabil Caddesi Sokak No: 20/10 Aşağıöveçler / ANKARA Tel: (Pbx) Faks: [email protected] ANKARA 2014

2 Adı Adresi Telefon Numarası : Faks Numarası : Projenin Adı Proje Bedeli : ARGE Enerji İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti : : Ceyhun Atıf Kansu Caddesi Bayraktar İş Merkezi G Blok No:2 Balgat/ANKARA Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali : TL Proje için seçilen yerin açık adresi: : Ordu İli, Gölköy İlçesi, Gölköy Çayı üzerinde Proje için seçilen yerin koordinatları, zone: Projenin ÇED Yönetmeliği kapsamındaki yeri (sektörü, alt sektörü): : : G39-d1 Paftası Koordinat listesi bir sonraki sayfada verilmiştir Tarih ve Sayılı ÇED Yönetmeliği Geçici Madde 1 gereği tarih ve sayılı ÇED yönetmeliği kapsamında; Enerji, turizm, konut Ek-II Listesi (Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi) Madde 32 Kurulu gücü 0-25 MWm arasında olan nehir tipi santraller Olağan üstü durumlar ve özel hükümler MADDE 24 (1) Aşağıdaki projeler için uygulanacak prosedür Bakanlıkça belirlenir. b) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğine tabi olmayan veya Seçme Eleme Kriterlerine tabi projelere kredi almak ve benzeri finansal nedenlerle proje sahibinin talebi üzerine Bakanlığın uygun gördüğü projeler, nu Hazırlayan Kuruluşun/Çalışma Grubunun Adı nu Hazırlayan Kuruluşun/Çalışma Grubunun Adresi, Telefonu ve Faks Numaraları nu hazırlayan kuruluşun yeterlik belgesi no'su, tarihi, : SELİN İnşaat Turizm Müşavirlik San. ve Tic. Ltd. Şti : : Kabil Caddesi Sok. No: 20/10 Aşağıöveçler / ANKARA 0 (312) / 0 (312) [email protected] Veriliş tarihi: Yeterlik No: 05 nun Sunum Tarihi :

3 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ KARDELEN REGÜLATÖRÜ KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , İLETİM SİSTEMİ (YERALTINA GÖMÜLÜ BASINÇLI BORU) KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,600941

4 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,591250

5 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,580890

6 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , DENGE BACASI KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , CEBRİ BORU KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , ,571899

7 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ KARDELEN HES ALANI KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , ŞANTİYE ALANI KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , BİTKİSEL TOPRAK DEPOLAMA ALANI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-1 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,610139

8 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-2 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-3 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,607360

9 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-4 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,610246

10 İçindekiler... Sayfa No BÖLÜM I : PROJENİN TANIMI VE AMACI... 1 (Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje karakteristiklerinin tanımı, proje ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri (Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi)... 1 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU... 8 II.1. Faaliyet Yeri (Proje yerinin ilgili İdaresince onanmış 1/ ya da 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı üzerinde gösterimi, lejandları ve plan notlarıyla birlikte sunulması, proje sahası ve yakın çevresinin ölçekli harita veya kroki üzerinde gösterimi, proje sahası ve yakın çevresinde bulunan yerleşimlerin harita üzerinde gösterilmesi, mesafelerin belirtilmesi, proje alanının hangi bölgesinde olduğu, etrafındaki tesislerin isim, yön ve uzaklıkları, tesise ulaşım için kullanılacak yol güzergahları (Varsa 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planının lejand ve plan notlarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda "... tarih ve.. sayılı karar ile... tarafından onaylanmıştır" ve "Aslının Aynıdır" damgalarının bulunması) belirtilmelidir.)... 8 II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının, hafriyat alanlarının koordinatları ile birlikte ve varsa memba ve mansabındaki diğer projelerle birlikte vaziyet planı üzerinde gösterimi, Planlanan tesisin mevcut yapılar ile olan ilişkisi ve alana ve yakın çevresine ait 1/ ölçekli topoğrafik haritanın eklenmesi, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi, koordinatların harita üzerine işlenmesi)...19 BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI...30 III.1. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım programı ve finans kaynakları...30 III.2. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili iş akım şeması veya zamanlama tablosu,...30 III.3. Projenin fayda-maliyet analizi,...32 III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri,...32 III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri,...33 III.6. Kamulaştırma, yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı,...33 III.7. Diğer hususlar...35 BÖLÜM IV :PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*)...36 IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek)...36 IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı,...39 IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler; bölgenin genel iklim şartları, basınç, sıcaklık, yağış dağılımı, ortalama nispi nem, sayılı günler dağılımı, maksimum kar kalınlığı, buharlaşma, rüzgar dağılımı, (meteorolojik verilerin güncelleştirilmiş ve uzun yıllar gözlem kayıtları, meteorolojik parametrelerin dağılımlarının tablo, grafikler, detaylı anlatımı), i-

11 IV.2.2. Jeolojik özellikler...53 IV Bölgesel jeoloji, sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik kolon kesitleri,...53 IV Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa 1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması),...55 IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi...58 IV Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır),...61 IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli,...63 IV Jeolojik-Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri),...67 IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojllikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri),...67 IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından, göl. dalyan akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, su toplama havzası oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m 3 /sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait aylık akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, projenin üzerinde gerçekleştirilen suyun herhangi bir göl ekosistemini besleyip beslemediği hakkında bilgi, 69 IV.2.5. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu derenin herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, içme suyu kaynaklarına mesafeleri, söz konusu dereden içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı,...72 IV.2.6. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.), IV.2.7. Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri),...78 IV.2.8. Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları (m 2 ), kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere haritası),...83 IV.2.9. Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar, Projenin korunan alanlara uzaklıklarının 1/ 'lik ölçekli haritada gösterilmesi),...86 IV Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, bölgedeki dağılımları, endemizm durumları, bolluk miktarları, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve -ii-

12 bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Her bir türün kim tarafından ve ne zaman, hangi yöntemle (literatür gözlem vs.) tespit edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye'nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve çalışmalardan etkilenecek canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında). Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı)...91 IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), IV Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, IV Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), IV Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri), IV Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, IV Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.), 150 IV Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü, IV Diğer özellikler IV.3. SOSYO-EKONOMİK ÇEVRENİN ÖZELLİKLERİ IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler ), IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı), IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.), IV.3.7. Diğer özellikler BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır) V.1. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler V.1.1. Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak malzemeler, patlayıcı maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler, etkiler ve alınacak önlemler, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb maddelerin nerelere taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat döküm alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 -iii-

13 ölçekli plan ve kesit görünüşleri ile birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak önlemler, alınacak izinler, görüşler, V.1.2. Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin ve kimyasal olanların taşınışları, depolanmaları ve kullanımları, bu işler için kullanılacak aletler ve makineler, V.1.3. Proje kapsamında varsa hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisinin kapasitesi, üniteler ile ilgili bilgi, teknolojisi, iş- akım şeması, teknolojisi, V.1.4. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, proje ünitelerinin herhangi bir mevcut ya da planlanan karayolu projesi ile çakışıp çakışmadığı, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler, ulaştırma altyapının inşası ile ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüşler, izinler), V.1.5. Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler, V.1.6. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı, projeye ait sanat yapılarının taşkından korunması için alınacak önlemler, suyun terfisi ve cebri boru güzergahında varsa kuru ve mevsimsel akışlı derelere olacak etkilerin değerlendirilmesi, V.1.7. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı, dip taraması, vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb) V.1.8. Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile bunların nerelerde ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, V.1.9. Olabilecek heyelanlara karşı alınacak önlemler, V Arazinin hazırlanması döneminde flora ve faunaya (kara-su) olabilecek etkiler, V Yeraltı suyuna etkiler V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmesi, olası etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler,. 198 V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşçere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar, V Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, mevcut su kalitesini korumaya yönelik alınacak tedbirler, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat -iv-

14 kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler, izinler), V.1.16 Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler, V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, V Çevre ve Sağlık, arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, sağlık koruma bandı mesafesi, V Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, ekolojik peyzaj onarım planının hazırlanarak Rapora eklenmesi, V Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi, V Diğer özellikler V.2. PROJENİN İŞLETME AŞAMASINDAKİ PROJELER, FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER, V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları, V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba ve mansap kısmında yer alan projeler ile birlikte değerlendirilmesi, V.2.3. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10'u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Ekosistem Değerlendirme Raporu Formatı doğrultusunda hazırlanacak Raporun, ekinde sunulması, Raporda belirlenen miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10'undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, su değirmeni, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata geçilerek ve arazide gerekli çalışmalar/araştırmalar yapılarak Su Hakları Raporunun hazırlanması ve ilgili bölgesine müracaat edilerek Raporun onaylatılması.) [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] V.2.4. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine, varsa alabalık yetiştirme çiftliğine, değirmene ve su ortamındaki diğer canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, alınacak izinler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile asansörleri ile ilgili bilgi ve buna ait çizim, mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim, v-

15 V.2.5. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler, V.2.6. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, V.2.7. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler, V.2.8. Orman alanlarına olabilecek etki ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, V.2.9. Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları ve kontrolü için alınacak önlemler, V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, V İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği, V İdari ve sosyal tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, V Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, V Diğer özellikler V.3. PROJENİN SOSYO-EKONOMİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi V.3.3. Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi. (Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri) BÖLÜM VI : İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi ıslahı ve Reklamasyon Çalışmaları, VI.2. Mevcut su kaynaklarına etkiler, VI.3. Olabilecek hava emisyonları, BÖLÜM VII : PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.) BÖLÜM VIII : İZLEME PROGRAMI VIII.1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Çevre Yönetim ekibi, vi-

16 VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığı altında belirtilen hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program BÖLÜM IX: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması) BÖLÜM X: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) BÖLÜM XI : SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri ) vii-

17 Tablolar... Sayfa No Tablo 1:Proje kapsamında öngörülen yapılara ait karakteristik özellikler... 2 Tablo 2:Proje alanı arazi kullanım durumu...15 Tablo 3:Yerleşim birimlerinin proje alanına olan mesafe ve yönleri...16 Tablo 4 :Proje kapsamında planlanan tesislere ait koordinatlar...19 Tablo 5:Zamanlama tablosu...31 Tablo 6:Basınç Değerleri...39 Tablo 7:Nem Değerleri...40 Tablo 8:Sıcaklık Değerleri...41 Tablo 9 :Yağış Değerleri...42 Tablo 10 : Sayılı Günler Değerleri...42 Tablo 11 : Buharlaşma Değerleri...44 Tablo 12:Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı...45 Tablo 13 : Yönlerine Göre Rüzgarın Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı...46 Tablo 14 : Yönlerine Göre Ortalama Rüzgar Hızı...49 Tablo 15 : Kuvvetli Rüzgarlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı...50 Tablo 16 : Ortalama Rüzgar Hızı...50 Tablo 17:Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü...51 Tablo 18: Yılı Yönlere Göre Rüzgar Esme Sayıları...52 Tablo 19:Ordu da geçmişte meydana gelmiş depremler...63 Tablo 20:Hidrojeolojik Etütü Yapılan Ovaların 2010 Yılı Sonu Etüt ve Tahsis Toplamı...67 Tablo 21:Ordu ili hidrojeolojik ve jeofizik etütleri...68 Tablo 22:Kardelen Regülatörü Onaylı Aylık Ortalama Debiler(m 3 /sn)...70 Tablo 23: Doğu Karadeniz Havzası nın Mart 2014 yılı aylık yağış değerleri...72 Tablo 24: Doğu Karadeniz Havzası nın (1 Ekim Mart 2014) kümülatif yağış değerleri...73 Tablo 25:Ordu İli Ortalama Yağış Periyodu...73 Tablo 26:Arazi kullanım haritasına göre proje alanı durumu...76 Tablo 27: Ordu İli nin Tarımsal Arazi Dağılımı...78 Tablo 28:Ordu İlinin Ürün Dağılımı...80 Tablo 29:Ordu İli Buğdaygil, Baklagil Üretimi...81 Tablo 30:Doğu Karadeniz Bölgesi Fındık Dikili Alanlar (ha) ve Üretim Miktarı (ton)...82 Tablo 31:ÇED İnceleme Değerlendirme Formuna Göre Arazi Durumu...85 Tablo 32:Proje alanının korunan alanlara mesafeleri...87 Tablo 33: Sahası Floristik Listesi...95 Tablo 34: Proje Alanı Sınırları İçerisinde ve Yakın Çevrede Kaydedilmiş Olan Türler Arasından Av Hayvanı Statüsüne Sahip Olan Kuş ve Memeli Hayvan Türleri, MAK Kategorileri ve Populasyon Durumları Tablo 35: Proje Sahası ile Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen İkiyaşamlı (Amphibia)Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 36:Proje Sahası ve Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen Sürüngen (Reptilia) Türleri ve Koruma Statüleri Tablo 37: Proje Sahası ve Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen Kuş Türleri (Aves) ve Koruma Statüleri Tablo 38: Proje Sahası ve Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen Memeli Hayvan Türleri (Mammalia) ve Koruma Statüleri Tablo 39:Gölköy Çayı Tatlısu Alg Listesi Tablo 40:Gölköy Çayı Zooplanktonik Organizmaları Tablo 41:Gölköy Çayı Bentik Omurgasızları Tablo 42:Gölköy Çayı Balık Türleri Tablo 43: Ordu İli Hayvan Varlığı Tablo 44:Gölköy İlçesinde Bulunan Küçükbaş Hayvan Türleri ve Sayıları Tablo 45:Kovan Sayısı Bal ve Balmumu Üretimi viii-

18 Tablo 46:Gölköy İlçesinde Karada Üretim Yapan İç Su Ürünleri Tesisleri Tablo 47 : Su numunesi bilgileri Tablo 48 : DKL-12/S4133 Nolu Numunelere Ait Parametrelerin Ölçüm ve Analiz Sonuçları ve Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliğine Göre Değerlendirilmesi Tablo 49:Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayısı ve İstihdam Durumu Tablo 50:2013 Yılı Ordu İli ve İlçeleri Nüfusları Tablo 51:Gölköy İlçesi Sosyoekonomik Gelişmişlik Düzeyi Tablo 52:Ordu İli Sosyo-Ekonomik Yapısı Tablo 53:Ordu ilinde kişi başına öğrenim durumları Tablo 54:Ordu İli Kültürel Yerleri Ziyaret EdenTurist Sayısı Tablo 55:Kentsel Alanlar Tablo 56:İnşaat Aşamasında Oluşacak Hafriyat Miktarları Tablo 57:Proje ünitelerinde kontrollü durumda çıkan toz emisyon miktarları Tablo 58 : Grafik Çiziminde Kullanılan Zaman Aralıkları Tablo 59 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Günlük Havada Asılı Toz Emisyonu Değerleri (µg/m 3 ) Tablo 60 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Yıllık Havada Asılı Toz Emisyonu Değerleri (µg/m 3 ) Tablo 61 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Aylık Çöken Toz Emisyonu Değerleri (mg/m 2 /gün) Tablo 62 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Yıllık Çöken Toz Emisyonu Değerleri (mg/m 2 /gün) Tablo 63 : Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu Tablo 64 : Modelleme Sonucunda Elde Edilen Değerlerin Sınır Değerler ile Karşılaştırılması Tablo 65:Ordu İli Mevcut Yoldaki Trafik Yükü (2012) Tablo 66 : Kullanılacak Karayoluna Faaliyetin Yaratacağı Ek Yük Tablo 67: Bölgesel taşkın frekans analizi sonuçlar Tablo 68:Motorinin Özellikleri Tablo 69 : Faaliyette Kullanılacak Ekipmanların Yakıt Harcamaları Tablo 70 : Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Faktörleri Tablo 71 : İş Makinelerinden Kaynaklanması Beklenilen Kirletici Değerler Tablo 72 : Proje kapsamında kullanılacak suların miktarı, temin edileceği kaynaklar ile kullanım sonrası oluşacak atıksu miktarı ve deşarj edileceği alıcı ortamlar Tablo 73 :Merkezi atık depo alanında depolanacak malzemeler ve bertaraf yöntemleri Tablo 74:Regülatör İnşaatında Çalışacak İş Makineleri Ses Gücü Düzeyleri Tablo 75:HES İnşaatında Çalışacak İş Makineleri Ses Gücü Düzeyleri Tablo 76:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Tablo 77:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Basınç Düzeyleri 212 Tablo 78:Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri Tablo 79:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Düzeltilmiş Ses Düzeyleri Tablo 80:Mesafeye Bağlı Olarak Hesaplanan Atmosferik Yutuş Değerleri Tablo 81 :Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Net Ses Düzeyleri Tablo 82:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Lgündüz Değerleri Tablo 83:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Tablo 84:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Basınç Düzeyleri Tablo 85:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Düzeltilmiş Ses Düzeyleri Tablo 86:Mesafeye Bağlı Olarak Hesaplanan Atmosferik Yutuş Değerleri Tablo 87:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Net Ses Düzeyleri Tablo 88:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Lgündüz Değerleri Tablo 89:Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri ix-

19 Tablo 90:Hesaplanan Değerler ile Sınır Değerin Karşılaştırılması Tablo 91 : Proje kapsamında öngörülen yapılara ait karakteristik özellikler Tablo 92: Kardelen Regülatörü yeri Gölköy Çayı akarsu kesit alanında yılları arasında gözlenen aylık akım verileri Tablo 93:Kardelen Regülatör mansabından bırakılacak toplam su miktarları ve enerji üretiminde kullanılacak su miktarı Tablo 94 :İşletme aşamasında su kullanım yerleri, miktarları, oluşacak atıksu miktarları ve deşarj yerleri Tablo 95: yılları arasında havzada nüfus değişimi Tablo 96 :Çevresel Fayda-Maliyet Analizi Tablo 97 :İzleme Programı x-

20 Şekiller Listesi... Sayfa No Şekil 1 : Alternatif elektrik santrallerinin çevresel etkilerinin dışsal maliyeti... 6 Şekil 2:Proje alanını gösterir pafta indeksi... 8 Şekil 3:Yer bulduru haritası... 9 Şekil 4 :Proje alanını gösterir kroki...10 Şekil 5:Proje alanını gösterir uydu görüntüsü...11 Şekil 6:Proje alanı mevcut yolu gösterir harita...12 Şekil 7:Proje alanını gösterir çevre düzeni planı...14 Şekil 8:Proje alanındaki yerleşim yerlerini gösterir harita...17 Şekil 9:Proje alanı üç boyutlu uydu görüntüsü Şekil 10:Proje alanı üç boyutlu uydu görüntüsü Şekil 11: Proje alanı üç boyutlu uydu görüntüsü Şekil 12:İş Akım Şeması...30 Şekil 13 :Taşınmaz malların kamulaştırma işlemleri iş akış şeması...34 Şekil 14:Özel Mülkiyete Ait Taşınmaz Malların Edinilmesi İşlemleri...35 Şekil 15:Etki alanını gösterir uydu haritası...38 Şekil 16:Basınç Değerleri Grafiği...40 Şekil 17:Nem Değerleri Grafiği...40 Şekil 18:Sıcaklık Değerleri Grafiği...41 Şekil 19:Yağış Değerleri Grafiği...42 Şekil 20 : Sayılı Günler Değerleri Grafiği...43 Şekil 21 : Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Grafiği...43 Şekil 22:Buharlaşma Durumu Değerleri Grafiği...44 Şekil 23 : Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı...45 Şekil 24 :Esme Sayılarına Göre Mevsimsel Rüzgar Diyagramı...46 Şekil 25 :Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı...48 Şekil 26 : Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar diyagramı...49 Şekil 27 : Kuvvetli Rüzgarlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Grafiği...50 Şekil 28 : Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği...51 Şekil 29:Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği...51 Şekil 30: Yılı Esme Sayıları Dağılımı...52 Şekil 31:Ordu-Gölköy-Çetilli yöresi stratigrafik dikme kesiti...54 Şekil 32:Proje alanı için hazırlanan heyelan risk haritası...60 Şekil 33:Proje alanı eğim haritası...62 Şekil 34: Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası...64 Şekil 35:Proje alanına ait deprem haritası...65 Şekil 36:Proje alanı ve civarına ait dirifay haritası...66 Şekil 37:Gölköy meteoroloji istasyonu yıllık toplam yağış grafiği...71 Şekil 38: Gölköy meteoroloji istasyonu yıllık toplam yağıştan birikimli sapma grafiği...72 Şekil 39:Ordu Yıllık Yağış Dağılımı...73 Şekil 40:Proje alanına yakın mesafede olan su kaynaklarını gösterir kroki...74 Şekil 41: Ordu İlinin tarımsal arazi dağılımı...79 Şekil 42:Ordu İli ilçelere göre arazi kullanım durumu...79 Şekil 43: Ordu İlinin Grafiksel Ürün Dağılımı...80 Şekil 44: Bitkisel Üretim Miktarları...81 Şekil 45: Ordu İli Grafiksel Buğdaygil, Baklagil Üretimi...81 Şekil 46: Doğu Karadeniz Bölgesi Fındık Üretim Miktarının İllere Göre Dağılımı...83 Şekil 47:Proje alanı ve çevresinde yer alan korunan alanları gösterir harita...88 Şekil 48: Proje alanının ava yasaklanan sahalara göre konumu...89 Şekil 49:Proje sahası riparian vejetasyon (Dere ıslah çalışması yapılmış)...93 Şekil 50:Proje sahası bozuk ormanlık alanlar...93 Şekil 51:Proje sahası tarım alanları...94 Şekil 52: Yıllara Göre Ordu İli ve Türkiye Bal Üretimi xi-

21 Şekil 53:Doğu Karadeniz Bölgesinde Faaliyet Gösteren Sanayi Tesislerinin ve Bu Tesislerde Sağlanan İstihdamın İllere Göre Sayısal Dağılımı Şekil 54:Ordu İli Sanayi Grupları Şekil 55:Ordu İli Sanayinin İlçelere Dağılımı Şekil 56: Ordu nüfusu yıllara göre artış grafiği Şekil 57:Ordu İli Net Göç Hızı Şekil 58: Bitkisel toprak sıyırma ve kazı işlemleri sırasında uygulanacak yöntemi gösterir akış şeması Şekil 59: Rüzgar hızına göre esen yönde rüzgar gülü Şekil 60:Rüzgar hızına göre savuran yönde rüzgar gülü Şekil 61:Kararlılık sınıfına göre esen yönde rüzgar gülü Şekil 62:Kararlılık sınıfına göre savuran yönde rüzgar gülü Şekil 63:Kararlılık ve sınıflarının yıllık frekans dağılımı Şekil 64 : Topoğrafik Harita Üzerine İşlenmiş Günlük Havada Asılı Toz Konsantrasyon Dağılımı Şekil 65 : Topografik Harita Üzerine İşlenmiş Yıllık Havada Asılı Toz Konsantrasyon Dağılımı Şekil 66 : Topografik Harita Üzerine İşlenmiş Aylık Çöken Toz Konsantrasyon Dağılımı Şekil 67 : Topografik Harita Üzerine İşlenmiş Yıllık Çöken Toz Konsantrasyon Dağılımı Şekil 68:Otoyollar ve Devlet yolları trafik hacim haritası 2012 (T.C.K) Şekil 69:İnşaat ve işletme aşamasında kullanılacak sızdırmasız fosseptiğe ait tip proje Şekil 70:Örnek Merkezi Atık Depo Alanı Şekil 71:Regülatör İnşaat Aşaması Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği Şekil 72 :HES İnşaat Aşaması Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği Şekil 73:Proje sahasına en yakın hidroelektrik santral projeleri Şekil 74:Projenin Havzadaki Diğer Tesislerle İlişkisini Gösterir Harita Şekil 75: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı akarsu kesit alanında gözlenen uzun yıllar aylık ortalama akım miktarı grafiği Şekil 76: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı aylık ortalama akım miktarları grafiği Şekil 77: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı aylık akım % grafiği Şekil 78: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı mevsimlik akım % grafiği Şekil 79: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı günlük ortalama akımlar Debi-Süreklilik grafiği ( ) Şekil 80: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı günlük ortalama akımlar Debi-Süreklilik grafiği ( ) Şekil 81: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı akarsu kesiti Şekil 82: Genel balık geçidi görünümü (boy kesiti ve her bir bölmenin önden ve yandan kesiti) Şekil 83: projesinde yapılması planlanan balık geçiti çizimi. 252 Şekil 84: Halkın Katılımı Toplantısı Gazete İlanı (Ulusal) Şekil 85 : Halkın Katılımı Toplantısı Gazete İlanı (Yerel) Şekil 86 :Projeyi Tanıtıcı Broşürler Şekil 87:Halkın Katılımı Toplantısına ait fotoğraflar xii-

22 BÖLÜM I : PROJENİN TANIMI VE AMACI (Proje konusu faaliyetin, proje kapsamındaki tüm ünitelerin, proje karakteristiklerinin tanımı, proje ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri (Rapor hazırlanırken proje kapsamındaki tüm işlemlerin DSİ tarafından onaylanmış olan Fizibilite Raporuna uygun olarak hareket edilmesi ve buna ilişkin bilgi ve su kullanma anlaşması hakkında bilgi) Projenin Tanımı Ülkemizdeki mevcut hidroelektrik potansiyelin değerlendirilerek Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunmak amacıyla, ARGE Enerji İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti tarafından yatırımı planlanan Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) tesisi; Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde yer almaktadır. projesi tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği Geçiçi Madde 1 doğrultusunda; Bu yönetmeliğin yürürlülük tarihinden önce, ÇED Başvuru Dosyası/Proje Tanıtım Dosyası Valiliğe ya da Bakanlığa sunulmuş projelere başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uygulanır hükmü gereği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği kapsamında değerlendirilmiştir. Söz konusu proje kurulu gücü bakımından tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği nin EK-II 32. maddesi (Kurulu gücü 0-25 MWm arasında olan nehir tipi santraller) uyarınca; Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi nde yer almaktadır. Ancak, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği nin 24. Maddesi, b bendi gereği söz konusu proje için ÇED Sürecine başlanılmıştır. Buna göre söz konusu proje; Olağan üstü durumlar ve özel hükümler MADDE 24 (1) Aşağıdaki projeler için uygulanacak prosedür Bakanlıkça belirlenir. b) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğine tabi olmayan veya Seçme Eleme Kriterlerine tabi projelere kredi almak ve benzeri finansal nedenlerle proje sahibinin talebi üzerine Bakanlığın uygun gördüğü projeler kapsamında değerlendirmeye alınmıştır. projesi fizibilite raporu 2010 yılı Eylül ayında DSİ Genel Müdürlüğü ne sunulmuş olup fizibilite onay yazısı alınmıştır (Bkz. Ek-10). Fakat iletim sisteminin (trapez açık kanal) geçtiği bazı bölümlerin yerleşim yerlerine geldiği tespit edilerek, bu durumun yöre halkında tepkiye yol açacağı ve kamulaştırma aşamasında elverişsiz koşullar ortaya çıkaracağı sebebiyle iletim sistemi (trapez açık kanal) güzergahında değişiklik yapılarak DSİ Genel Müdürlüğü 7. Bölge Müdürlüğü ne 2012 yılı Kasım ayında Gerekçe Raporu sunulmuştur. Söz konusu Gerekçe Raporu tarih ve sayı ile DSİ Genel Müdürlüğü 7. Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanmıştır (Bkz. Ek-10). DSİ Genel Müdürlüğü 7. Bölge Müdürlüğü görüşünde; Projesinde regülatör maksimum su kotu ve santral kuyruk suyu kotu değiştirilmeden iletim güzergahının ilgi yazı ve eklerinde belirtildiği şekilde değiştirilmesinde Bölge Müdürlüğümüzce bir sakınca görülmemektedir denilmiştir. -1-

23 Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali nin tek amacı enerji üretmektir. Regülatör, Gölköy Çayı üzerinde 777 m talveg kotunda yer almaktadır. Proje debisi 3,60 m 3 /s dir. Gölköy Çayı sularının, regülatör ile çevrilerek santrale aktarılacağı iletim sisteminin (yeraltına gömülü basınçlı boru) uzunluğu 7850 m dir. 630 m nehir kotunda yer alan Kardelen Hidroelektrik Santralının kurulu gücü 4,511 MWe / 4,650 MWm ve santralden üretilecek yıllık toplam enerji ise 17,25 GWh olarak hesaplanmıştır. Proje alanını ve yakın çevresini gösterir 1/ ölçekli topoğrafik harita ve koordinatları rapor ekinde (Bkz. Ek-1) verilmiştir. projesinin onaylı genel vaziyet planı ve yönetici bilgilendirme formu rapor ekinde (Bkz. Ek-10) verilmiştir. projesi kapsamında kurulacak tesisler; Kardelen Regülatörü; 777 m dere yatağı kotunda, 780 m savak kotunda tirol tipi regülatör, su alma yapısı, çakıl geçidi ve balık geçidi, 7850 m uzunluğunda iletim sistemi (basınçlı boru, yeraltına gömülü) 3 m çapında, 20 m uzunluğunda denge bacası 0,90 m iç çapında, 280 m uzunluğunda cebri boru, 4,511 MWe kurulu gücünde üç adet yatay fransis türbin içeren santral binası 34,5 kv bara geriliminde 5 km uzunluğunda enerji nakil hattı planlanmıştır. Ayrıca proje kapsamında inşaat aşamasında çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için prefabrik şantiye alanı bulunacak olup, söz konusu şantiye alanı projenin inşaatı tamamlandığında sökülecek ve arazi eski konumuna getirilecektir. Tablo 1:Proje kapsamında öngörülen yapılara ait karakteristik özellikler Havza Adı : Doğu Karadeniz Havzası DSİ Bölgesi : VII. Bölge Samsun Akarsu Adı / Ana Kol Adı : Gölköy Çayı/Bolaman Çayı Kullanılan AGİ No : DSİ Drenaj Alanı (km 2 ) : 75,60 Ortalama Debi (m 3 /sn) : 1,78 Ort. Yıllık Toplam Akım (hm 3 ) : 56,02 Q 25 Taşkın Debisi (m 3 /sn) : 53,00 Q 100 Taşkın Debisi (m 3 /sn) : 71,00 Baraj / Regülatör Tipi : Tirol (üstten su almalı) Kret Kotu (m) : 780,00 Maksimum Su Kotu (m) : 780,00 Talveg Kotu (m) : 777,00 Santral Kuyruksuyu Kotu (m) : 630,00 İletim Yapısı Tipi : Basınçlı Boru (yeraltına gömülü) İletim Yapısı Uzunluğu : 7850 Cebri Boru Çapı (m) : 0,90 Cebri Boru Boyu (m) : 280,00 Türbin Tipi : Yatay Fransis Ünite Adedi : 3 Bara Gerilimi (kv) : 34,5-2-

24 Enerji Nakil Hattı Kesiti : 2 AWG-Sparow Enerji Nakil Hattı Uzunluğu (km) : 5 Brüt Düşü (m) : 150,00 Net Düşü (m) : 146,40 Proje Debisi (m 3 /sn) : 3,60 Kurulu Güç (MW) : 4,650 MWm/4,511 MWe Firm Güç (MW) : 0,53 Firm Enerji (GWh) : 4,66 Seconder Enerji (GWh) : 12,59 Toplam Enerji (GWh) : 17,25 Yatırım Bedeli (TL) : Kardelen HES te senkron generatörlerinden 3 generatörden 10,5 kv gerilim seviyelerinde üretilen enerji, ünite transformatörleri yardımı ile 34,5 kv seviyesine yükseltildikten sonra 34,5 kv açık tip şalt sahasına aktarılmakta, buradan da 5 km 34,5 kv enerji nakil hattı ile TEİAŞ tarafından gösterilecek ve Gölköy trafo merkezi olarak düşünülen noktaya bağlanarak ulusal şebekeye aktarılacaktır. Söz konusu Enerji Nakil Hattı 34,5 kv gerilime sahip olup ÇED Yönetmeliği kapsamı dışındadır. yeri Ordu İli, Gölköy İlçe merkezindedir. Proje yerine ulaşmak için Karadeniz otoyolundan Ordu İli, Gölköy İlçe merkezine gelinir. Regülâtör yeri Gölköy ilçe merkezindedir. Gölköy İlçesinin mevcut yolu kullanılarak santral yerine ulaşmak mümkündür. Projesi için hazırlanan onaylı Su Kullanım Hakları Raporu rapor ekinde (Bkz.Ek-16) verilmiştir. Söz konusu raporda; proje sahasında sulanan arazi miktarı hesaplanmış olup, sulama suyu ihtiyaçları yıllık toplam 7312,89 m 3 olduğu ifade edilmiştir. Su Kullanım Hakları Raporu yla ilgili ayrıntılı bilgi V.2.3 te verilmiştir. Projenin ekolojik ihtiyaç debisinin belirlenmesi amacıyla Hacettepe ve Yüzüncüyıl Üniversitesi Öğretim Görevlileri tarafından Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu hazırlanmış olup Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün onayı alınmıştır (Bkz Ek-17). Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nden alınan onay yazısı ve Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu ÇED raporu ekinde (Bkz Ek-17) verilmiştir. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). Süz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. -3-

25 Proje kapsamında inşaat için gerekli malzeme (beton, kum-çakıl vb.) piyasadan satın alınarak temin edilecektir. Bu nedenle proje kapsamında malzeme ocağı işletilmeyecek ve hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisi vb. tesisler kurulmayacaktır. Ömrü; Projenin ekonomik ömrü, inşaatından sonra 49 yıl olarak öngörülmüştür. Pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri; Artan enerji ihtiyacını karşılamak amacı ile hidroelektrik santrallerin yapılarak mevcut hidroelektrik potansiyelin değerlendirilmesi ülkemiz açısından büyük önem taşımaktadır. Sanayi elektrik fiyatı olarak Avrupa'da en yüksek ikinci fiyatlara sahip olan ülkemizde, ekonomik yapı gereği, sanayinin önemli girdilerinden biri olan elektrik enerjisini üreten tesislerin artması gerekmektedir. Bu artışta hammadde maliyeti olmayan hidroelektrik enerji kritik rol oynamaktadır. Enerji tüketimleri günün belli saatlerinde artma ve azalma göstermektedir. Pik talepleri karşılayabilme ve gerektiğinde kolaylıkla devreden çıkabilme özelliğine sahip enerji üretim tesislerinin başında, hidroelektrik enerji santralleri gelmektedir. Elektrik üretimimizin, % 48,6'sı doğal gazdan, % 28,3'ü kömürden, % 18,5'i hidrolikten, % 3,4'ü sıvı yakıtlardan ve % 1,1'i yenilenebilir kaynaklardan elde edilmiştir yılı sonu itibariyle Türkiye nin Kurulu gücü içerisinde EÜAŞ %54,2, üretim şirketleri % 16,4, yap-işlet santralleri % 13,7, otoprodüktörler % 8,1, yap-işlet-devret santralleri %5,5, işletme hakkı devredilen santraller %1,5 ve mobil santraller %0,6'lık paya sahiptir (Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı) yılında (21 Temmuz 2010 tarihi itibari ile) toplam 1479 MW kurulu gücünde özel sektöre ait 64 adet üretim santralinin geçici kabulleri yapılmış ve işletmeye alma izni Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca verilmiştir. İşletmeye alınan tesislerin;. 2 si (17 MW) jeotermal,. 13 ü (330 MW) rüzgâr,. 29 u (486 MW) hidrolik,. 2 si (7 MW) çöp gazı ve biyogaz,. 18 si (639 MW) termik santralardir. Dolayısıyla Türkiye nin gelecekte fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmak ve enerji politikalarını sürdürülebilir kılmak için alternatif kaynaklara yönelmesi çok önemlidir. Yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılacak yatırımlar toplum-çevresel unsurlar açısından ciddi faydalar sağlayacaktır (Kaynak: Dr. Nuran Talu, Sürdürülebilir Kalkınma Durum Değerlendirme Raporu, DPT). Petrol ve doğalgazdaki dış bağımlılığa rağmen hidrolik, güneş, rüzgar, jeotermal, biyoyakıtlar vb. yenilenebilir enerji kaynaklarına gerekli yatırımların kısa-orta dönemlerde yapılması gerekmektedir. Türkiye nin iklimi ve coğrafi şartları söz konusu temiz ve nispeten ucuz teknolojilerden azami derecede faydalanılması fırsatlarını vermektedir (Kaynak: Dr. Nuran Talu, Sürdürülebilir Kalkınma Durum Değerlendirme Raporu, DPT). Buna göre; Elektrik üretiminde çokça kullanılan konvansiyonel kaynakların çevrede, atmosferde ve dünyada sebep olduğu etkileri azaltabilmek ve yaşam dengesini koruyabilmek için, Ülkemizdeki hidroelektrik potansiyeli kullanmak, yerli kaynakları geliştirmek için, -4-

26 Dışa bağımlılığı azaltıp, kaynak çeşitlendirmesine giderek arz güvenliğini artırmak için, Uluslararası anlaşmalar ve protokollere uyum sağlamak için (Kyoto Protokolü), Üretim tesislerinin kurulum ve işletmesine bağlı olarak doğrudan ve dolaylı olarak istihdamı arttırmak, diğer sektörlerin uygulanamadığı coğrafi bölgelerde bu potansiyeli kullanarak sosyoekonomik uyumu sağlamak, yeni iş alanları yaratmak için, Ulaşım imkanları zor bölgelerin ve kırsal alanların elektrifikasyonunu sağlamak, iletim ve dağıtım şebeke yatırımlarına ve hat genişlemelerine olan ihtiyacı azaltarak sermaye tasarrufu yapmak için; Hidroelektrik Santrallerin kurulmasını teşvik etmeliyiz (Kaynak: HES Projeleri Sorunları ve Çözüm Önerileri, EPDK, 2010). Türkiye de yıllık ortalama yağış yaklaşık 643 mm olup, yılda ortalama 501 milyar m 3 suya tekabül etmektedir. Bu suyun 274 milyar m 3 toprak ve su yüzeyleri ile bitkilerden olan buharlaşmalar yoluyla atmosfere geri dönmekte, 69 milyar m 3 lük kısmı yeraltı suyunu beslemekte, 158 milyar m 3 lük kısmı ise akışa geçerek çeşitli büyüklükteki akarsular vasıtasıyla denizlere ve kapalı havzalardaki göllere boşalmaktadır. Yeraltı suyunu besleyen 69 milyar m 3 lük suyun 28 milyar m 3 ü pınarlar vasıtasıyla yerüstü suyuna tekrar katılmaktadır. Ayrıca, komşu ülkelerden ülkemize gelen yılda ortalama 7 milyar m 3 su bulunmaktadır. Böylece ülkemizin brüt yerüstü suyu potansiyeli 193 ( ) milyar m 3 olmaktadır. Yeraltı suyunu besleyen 41 (69-28) milyar m 3 de dikkate alındığında, ülkemizin toplam yenilenebilir su potansiyeli brüt 234 (193+41) milyar m 3 olarak hesaplanmıştır. Ancak, günümüz teknik ve ekonomik şartları çerçevesinde, çeşitli amaçlara yönelik olarak tüketilebilecek yerüstü suyu potansiyeli yurt içindeki akarsulardan 95 milyar m 3, komşu ülkelerden yurdumuza gelen akarsulardan 3 milyar m 3 olmak üzere yılda ortalama toplam 98 milyar m 3 tür. 14 milyar m 3 olarak belirlenen yeraltı suyu potansiyeli ile birlikte ülkemizin tüketilebilir yerüstü ve yeraltı su potansiyeli yılda ortalama toplam 112 milyar m 3 olmaktadır. (Kaynak: DSİ Toprak ve Su Kaynakları). -5-

27 Şekil 1 : Alternatif elektrik santrallerinin çevresel etkilerinin dışsal maliyeti Çeşitli enerji kaynakları içerisinde hidroelektrik enerji santralleri çevre dostu olmaları ve düşük potansiyel risk taşımaları nedeniyle tercih edilmelidir. Bu tür santraller ani talep değişimlerine cevap verebilmektedir. Bu nedenle ülkemizde de pik santral olarak kullanılmaktadır. Hidroelektrik Santraller, çevreyle uyumlu, temiz, yenilenebilir, pik talepleri karşılayabilen, yüksek verimli (% 90 ın üzerinde), yakıt gideri olmayan, enerji fiyatlarında sigorta rolü üstlenen, uzun ömürlü, yatırımı geri ödeme süresi kısa (5-10 yıl), işletme gideri çok düşük (yaklaşık 0,2 cent/kwh), dışa bağımlı olmayan yerli bir kaynaktır (Kaynak: DSİ Enerji Hizmetleri). ABD teknik hidroelektrik potansiyelinin %86 sıni, Japonya %78 ini, Norveç %68 ini, Kanada %56 sını, Türkiye ise % 23,5 ini geliştirmiştir. Uluslararası Enerji Ajansınca (IEA) 2020 de dünya enerji tüketimi içerisinde hidroelektrik ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının payının bugüne göre % 53 oranında artacağı öngörülmüş olup, bu her güçteki hidroelektriğin değerlendirilmesi olarak yorumlanmaktadır. Avrupa Komisyonu Birlik stratejileri kapsamında Avrupa Birliği (AB) içerisinde 2020 yılına kadar iç brüt enerji tüketimindeki yenilenebilir enerji payını % 20 ye çıkartmak üzere gerekli yasal düzenlemeleri yürürlüğe koymuştur (Kaynak: DSİ Enerji Hizmetleri). Sonuç olarak çeşitli enerji kaynakları içerisinde hidroelektrik enerji santralleri çevre dostu olmaları ve düşük potansiyel risk taşımaları sebebiyle tercih edilmektedir. Hidroelektrik santraller; çevreye uyumlu, temiz, yenilenebilir, yüksek verimli, yakıt gideri olmayan, enerji fiyatlarında sigorta rolü üstlenen, uzun ömürlü, işletme gideri çok düşük dışa bağımlı olmayan yerli bir kaynaktır. Türkiye nin teknik olarak değerlendirilebilir hidroelektrik potansiyeli 216 milyar kwh tir. Günümüz itibariyle işletmede bulunan 213 adet HES (hidroelektrik santrali) kurulu gücü MW ve ortalama yıllık üretimi ise GWh olup, toplam potansiyelin % 35,71'ine karşılık gelmektedir (Kaynak: DSİ Enerji Hizmetleri). Enerji üretimi, tüm gelişmiş dünya ülkelerinde olduğu gibi, hızla gelişmekte olan ülkemizde de önemli bir ihtiyaçtır. Ülke enerji kaynaklarının en verimli şekilde kullanılması ve -6-

28 ülke enerji ihtiyacının karşılanması açısından yeni projelerin gerçekleştirilip, hizmete geçmesi önem kazanmaktadır. Hidrolik güçten enerji üretmek temiz, verimli ve etkili bir yoldur. Hidrolik enerjiden elektrik üretim sürecinin karbon bağımsız olması, yani atmosfer kirliliğine sebebiyet vermemesi nedeniyle bu kaynak temiz enerji olarak da nitelendirilmektedir. HES lerin avantajları; Hammaddesinin doğada var olan akarsu olması, Temiz ve sürdürülebilir enerji kaynağı olmaları, Enerjide dışa bağımlılığı azaltmaları, Fosil yakıt tüketimini azaltmaları neticesinde sera etkisinin azaltımına katkıları, İşletilmesi sırasında herhangi bir atığının oluşmaması, gibi sıralanabilir. Hidrolik enerjinin hammaddesi tamamen su hareketleri olduğundan hava veya çevre kirlenmesi şeklinde bir kirletici etkisi bulunmamaktadır. Ülkemizdeki mevcut hidroelektrik potansiyelin değerlendirilerek Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunmak amacıyla, Arge Enerji İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti. tarafından Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) yatırımı planlanmaktadır. Kardelen Hidroelektrik Santrali projelerinin işletilmesi, Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunacağı gibi, enterkonnekte sistem ile enerji ihtiyacı bulunan bölgelere enerji imkanı sağlayacak, ekonomiye ve istihdama gerek inşaat, gerekse işletme döneminde imkanlar getirecektir. Bunun yanı sıra Türkiye nin ürettiği yeşil enerji miktarına da katkıda bulunulacaktır. Ülkemiz hızlı bir sosyal ve ekonomik gelişim göstermekte ve bu gelişmeye paralel olarak gereksinim duyduğu elektrik enerjisini kesintisiz, kaliteli, güvenilir ve ekonomik olarak çevreyi en az olumsuz etkileyecek şekilde üretmek durumundadır. Bu nedenle öncelikle yerli enerji kaynaklarından yararlanılarak projeler geliştirilmeli ve gerekli yatırımlar yapılmalıdır. Elektrik enerjisi tüketimi ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın en önemli göstergelerinden biridir. Bugün tüm dünya ülkelerinde fert başına düşen milli gelirin o ülke zenginliğini simgeleyen önemli bir ölçü olmasının yanı sıra fert başına tüketilen elektrik enerjisi de o ülkenin gelişme derecesini gösteren önemli bir ekonomik göstergedir. Ekonomik olarak yapılabilirliği belirlenmiş olan Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali projesinin devreye girmesi ile yerli bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. projesi enerji üretmek amacıyla yapılacağı için, işletme aşamasında herhangi bir çevresel olumsuzluk yaratmayacaktır. Sadece geçici olarak inşaat aşamasında olumsuz çevresel etkiler doğabilir. Bu etkilerde; raporda belirtilen ilgili mevzuatlar ışığında alınacak tedbirler ile ortadan kaldırılacak veya en aza indirgenecektir. Bu nedenlerle projenin enerji eldesi ile olumlu etkileri olacağı düşünülmektedir. -7-

29 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Faaliyet Yeri (Proje yerinin ilgili İdaresince onanmış 1/ ya da 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı, Nazım İmar Planı, Uygulama İmar Planı üzerinde gösterimi, lejandları ve plan notlarıyla birlikte sunulması, proje sahası ve yakın çevresinin ölçekli harita veya kroki üzerinde gösterimi, proje sahası ve yakın çevresinde bulunan yerleşimlerin harita üzerinde gösterilmesi, mesafelerin belirtilmesi, proje alanının hangi bölgesinde olduğu, etrafındaki tesislerin isim, yön ve uzaklıkları, tesise ulaşım için kullanılacak yol güzergahları (Varsa 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, 1/5.000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1.000 ölçekli Uygulama İmar Planının lejand ve plan notlarıyla birlikte sunulması, ayrıca söz konusu planda "... tarih ve.. sayılı karar ile... tarafından onaylanmıştır" ve "Aslının Aynıdır" damgalarının bulunması) belirtilmelidir.) projesi, Doğu Karadeniz Bölgesi nde, Ordu ili sınırları içerisinde ve 22 No lu Doğu Karadeniz havzasında yer alan Bolaman yakınlarından Karadenize dökülen Bolaman Çayının membasında Gölköy Çayı üzerinde bulunmaktadır. Kardelen Regülâtörü Gölköy Çayı üzerinde 777 m talveg kotunda, Kardelen HES ise Gölköy Çayı üzerinde 630 m kotunda yer almaktadır. Proje alanı 1/ ölçekli G39-d1 paftası içerisinde kalmaktadır (Bkz. Şekil 2). Proje kapsamında planlanan tesislere ait 6 derecelik koordinatlar Tablo 4 de verilmektedir. Şekil 2:Proje alanını gösterir pafta indeksi -8-

30 Proje Alanı Şekil 3:Yer bulduru haritası -9-

31 Şekil 4 :Proje alanını gösterir kroki -10-

32 Şekil 5:Proje alanını gösterir uydu görüntüsü Proje alanını ve yakın çevresini gösteren uydu ve üç boyutlu uydu görüntüleri rapor ekinde (Bkz. Ek-7) verilmiştir. Proje ünitelerinin yerlerini gösteren fotoğraflar ise rapor ekinde (Bkz. Ek-9) verilmiştir. Proje kapsamında Kardelen HES için tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6. Maddesi gereğince İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı (GSM) alınacaktır. -11-

33 Ulaşım Yolları; yeri Ordu ili Gölköy ilçe merkezindedir. Proje yerine ulaşmak için Karadeniz otoyolundan Ordu İli, Gölköy İlçe merkezine gelinir. Regülâtör yeri Gölköy İlçe merkezindedir. İletim sistemi güzergahı mevcut yol üzerinde yeraltına gömülü basınçlı boruyla denge bacasına kadar ulaşmaktadır. Gölköy İlçesinin mevcut yolu kullanılarak santral yerine ulaşmak mümkündür (Bkz. Şekil-6). Şekil 6:Proje alanı mevcut yolu gösterir harita -12-

34 Arazi Kullanım Durumu; Proje alanını içerisine alan Ordu-Trabzon-Rize-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı bulunmaktadır. Proje kapsamında 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı kararlarına uyulacaktır. Ayrıca Mülga Çevre ve Orman Bakanlığınca tarihinde onaylanan Ordu-Trabzon-Rize-Giresun-Gümüşhane- Artvin Planlama Bölgesi 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planı, Lejantı ve Plan Hükmü aslı gibidir damgası ile onaylatılmış olup, proje alanının da gösterildiği çevre düzeni planı rapor ekinde (Bkz. Ek-3) verilmiştir. Çevre Düzeni planının, plan hükümlerinden 5.18 nolu maddesinde yer alan hükümlere uyulacaktır. Çevre düzeni planına göre proje alanının büyük çoğunluğu bölgeye özel ürün alanı (bağcılık, çay, fındık) ve tarım arazisi, bir kısmı da kentsel yerleşik alan ve orman alanları üzerinde kalmaktadır (Bkz.Şekil-7). Proje güzergahının arazi kullanım durumunu gösterir harita ve meşcere haritası rapor ekinde (Bkz. Ek-2 ve Ek-4) verilmiştir. Arazi kullanım haritasına göre proje alanı, fındık, orman ve bir kısmı da yerleşim alanı içerisinde kalmaktadır. Proje alanının işlendiği 1/ ölçekli meşcere haritası rapor ekinde (Bkz. Ek-4) verilmiştir. Meşcere haritasına göre proje alanı çoğunlukla ziraat alanı üzerinde kalmakta olup bir kısmı da orman alanı üzerinde kalmaktadır. Proje alanının bir kısmı orman alanları içerisinde kalmakta olup, bu alanlar için 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince gerekli izinler alınacaktır. Proje alanının bir kısmı bölgeye özel ürün alanı ve tarım arazisi olduğundan kamulaştırma yapılacaktır. -13-

35 Şekil 7:Proje alanını gösterir çevre düzeni planı -14-

36 Söz konusu haritalara göre arazi kullanım durumları aşağıda özetlenmiştir. Tablo 2:Proje alanı arazi kullanım durumu Proje Kapsamında Kurulması Planlanan Tesisler Kardelen Regülatörü İletim Sistemi (Yeraltına gömülü basınçlı boru) Çevre Düzeni Planına Göre Arazi Kullanım Durumu Kentsel yerleşik alan Bölgeye Özel Ürün Alanı (Bağcılık, Çay, Fındık vb.), Tarım Arazisi, Üçüncü Derece Yol, Akarsu, Kentsel yerleşik alan, Orman Alanı Arazi Kullanım Haritasına Göre Arazi Kullanım Durumu Fındık Arazisi, Yerleşim alanı Fındık Arazisi, Orman Alanı Meşçere Haritasına Göre Arazi Kullanım Durumu Ziraat, Orman Ziraat, Orman Denge Bacası Orman Alanı Orman Alanı Orman Cebri Boru Kardelen HES Şantiye Bitkisel Toprak Depolama Alanı Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1 Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2 Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3 Kazı Fazlası Malzeme Alanı-4 Tarım Arazisi, Orman Alanı Orman Alanı Ziraat Tarım Arazisi, Orman Alanı Fındık Arazisi, Orman Alanı Ziraat Bölgeye Özel Ürün Alanı (Bağcılık, Çay, Fındık vb.) Orman Alanı Ziraat ve Orman Bölgeye Özel Ürün Alanı (Bağcılık, Çay, Fındık vb.) Orman Alanı Ziraat ve Orman Bölgeye Özel Ürün Alanı (Bağcılık, Çay, Fındık vb.) Fındık Arazisi Ziraat Bölgeye Özel Ürün Alanı (Bağcılık, Çay, Fındık vb.) Fındık Arazisi Ziraat Bölgeye Özel Ürün Alanı (Bağcılık, Çay, Fındık vb.) Fındık Arazisi Ziraat, İskan, Orman Bölgeye Özel Ürün Alanı (Bağcılık, Çay, Fındık vb.) Fındık Arazisi, Orman Alanı Ziraat ve Orman projesi kapsamında Ordu Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü görüşünde; sayılı Mera Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir sayılı Zeytincilik Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir denilmiştir. Bu kapsamda mera kanunu ve zeyticilik kanunuyla ilgili yapılacak işlem bulunmamaktadır. Ordu Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü görüş yazısı rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Proje kapsamında tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında işlem yapılacağından, ilgili kanunun 21. Maddesi (a) bendi gereğince, yasal izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dışı faaliyette bulunulmayacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında;1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun 20. maddesi ve Su Ürünleri Yönetmeliğinin 11. ve 12. maddeleri çerçevesinde alıcı ortama zararlı maddeler dökülmeyecek, su kirliliğine sebebiyet verilmeyecek ve zararlı atıklar herhangi bir su kaynağına boşaltılmayacaktır. Su ürünlerine zarar verecek kimyasallar dolgu malzemesi olarak kullanılmayacaktır sayılı Su Ürünleri Kanunu gereği, Gölköy Çayı üzerinde kurulacak regülatör inşasında su ürünlerinin geçmesine mahsus balık geçidi yapılacak ve devamlı işler durumda bulundurulacak ve su ürünleri istihsal yerlerinde ızgara veya kafes sistemi konulacaktır. Yapılacak olan kazı ve dolgu çalışmaları esnasında oluşabilecek olan erozyon, drenaj gibi olaylara sebebiyet vermemek için gerekli toprak koruma tedbirleri alınacak ve Toprak Koruma Projesi hazırlanarak uygulanacaktır. -15-

37 Proje kapsamında Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde Kardelen HES ile ilgili tarih ve sayı ile Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gereği Sulak Alan İzin Belgesi başvurusunda bulunulacaktır. Yerleşim Yerleri; Proje alanı Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde yer almaktadır. tesislerine en yakın yerleşim birimleri ve yaklaşık olarak mesafeleri Tablo 3 de, yerleşim yerlerini gösterir harita ise Şekil 8 de verilmiştir. Tablo 3:Yerleşim birimlerinin proje alanına olan mesafe ve yönleri Ünite Yerleşim Tesise Göre Yönü Mesafesi (m) Kardelen Regülatörü Gölköy İlçesi Güney 60 Kuşluyan Mahallesi Kuzeydoğu 295 Derebükü Mahallesi Doğu 20 İletim Hattı (Basınçlı Boru) Mühtüler Mahallesi Güneydoğu 160 Yardibi Mahallesi Batı 25 Bedala Mahallesi Batı 10 Boğmalık Mahallesi Doğu 25 Denge Bacası Cebri Boru Boğmalık Mahallesi Kuzeydoğu 180 Esenli Mahallesi Kuzeybatı 215 Boğmalık Mahallesi Güneydoğu 280 Esenli Mahallesi Batı 90 Kardelen HES Boğmalık Mahallesi Güneydoğu 290 Esenli Mahallesi Kuzey 180 Şantiye Çatak Köyü Güney 145 Bitkisel Toprak Depolama Alanı Çatak Köyü Güneydoğu 165 Kazı Fazlası Malzeme Alanı 1 Çatak Köyü Güneydoğu 125 Kazı Fazlası Malzeme Alanı 2 Çatak Köyü Güneydoğu 200 Kazı Fazlası Malzeme Alanı 3 Çatak Köyü Batı 320 Kazı Fazlası Malzeme Alanı 4 Çatak Köyü Batı 285 Kaynak:1/ ölçekli topoğrafik harita Söz konusu mesafeler proje alanına göre konumları ve uzaklıkları köy ve mahalle merkezleri esas alınarak takribi olarak belirtilmiş olup, sadece konum belirlemeye yönelik bir bilgi niteliğindedir. Anılan mesafeler taahhüt niteliği taşımamaktadır. İnşaat aşamasından önce alana ilişkin üst ölçekli plan kararları ve imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüt raporları dikkate alınarak projenin bütününü kapsayacak şekilde (regülatör, iletim sistemi, cebri boru, santral binası, vs.) imar planları hazırlanacak ve ilgili kurum ve kuruluşların olumlu görüşleri alınmak süretiyle yürürlükteki mevzuat uyarınca onay işlemleri tamamlanacaktır. -16-

38 Şekil 8:Proje alanındaki yerleşim yerlerini gösterir harita -17-

39 projesi kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü, Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüş yazıları alınmış olup rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Söz konusu projeyle ilgili Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü görüşü alınmış olup, görüşlerinde; Söz konusu alan 4957/2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen herhangi bir Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde kalmamaktadır denilmiştir. Proje alanıyla ilgili tabiat anıtı ve doğal sit alanı olup olmadığıyla ilgili Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne görüş sorulmuş olup Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü bu konuda Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne görüş sormuş ve Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görüşünde; Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde yatırımı planlanan projesi hazırlanmak istenen alanda, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında tespit ve tecil edilen mevcut tabiat varlığı ya da doğal sit alanı bulunmamaktadır denilmiştir. Ayrıca proje alanında arkeolojik sit alanının bulunup bulunmadığıyla ilgili Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüş alınmış olup görüş yazılarında; Ordu İli, Gölköy İlçesi, Gölköy Çayı, Derebükü Mahallesi sınırları içerisinde, ARGE Enerji İç ve Dış Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan projesi kapsamında, Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu nun gün ve 1133 sayılı kararıyla I. Derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilen ve iletim hattının bir kısmının, I. Derece arkeolojik sit alanı dışına çıkarıldığı, bu alanın sit alanına olumsuz etki etmeyeceği anlaşıldığından 3386 ve 5226 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı yasa kapsamında projenin uygulanmasında bir sakınca bulunmadığına, I. Derece arkeolojik sit alanları bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit alanları olduğundan bu sit alanında kireç, taş, tuğla, mermer, kum, maden vb. herhangi bir ocak açılamayacağına; taş, toprak, kum vb. alınamayacağına; toprak, cüruf, çöp, sanayi atığı vb. dökülemeyeceğine karar verildi denilmiştir. Söz konusu proje kapsamında mülkiyet ile ilgili işlemler tamamlandıktan sonra 3194 sayılı İmar Kanununun 26. ve 44. Maddeleri ile Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğinin 37. Madesi ve Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinin 59. Maddesi gereğince tesisin yerleşim yeri ve iletim hattına ait imar planları hazırlatılacaktır. Bu kapsamda hali hazır haritalar ve imara esas jeolojik etüt raporu hazırlatılıp ilgili idarelere onaylatılacak ve imar planı yapıldıktan sonra inşaata başlanılacak ve ilgili Kamu kuruluşunca (Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı veya DSİ) mülkiyete dair bilgi alınıp Ordu İl Özel İdaresine bildirilecektir. İnşaat aşamasından önce ünitelerin kurulacağı yerlerde bulunan taşınmazlar ile ilgili; 4628 sayılı Elektrik Piyasası ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun ilgili maddeleri uyarınca mülkiyet konusu çözülüp nazım ve uygulama imar planları hazırlanacak ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 10-c maddesi kapsamında Ordu İl Özel İdare onayına sunulacaktır. İnşaat çalışmaları sonucunda köy ya da mahalle yollarında, şebeke suları veya hatlarında meydana gelebilecek her türlü zarar yatırımcı firma tarafından karşılanacaktır. -18-

40 II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin proje alanı içindeki konumlarının, hafriyat alanlarının koordinatları ile birlikte ve varsa memba ve mansabındaki diğer projelerle birlikte vaziyet planı üzerinde gösterimi, Planlanan tesisin mevcut yapılar ile olan ilişkisi ve alana ve yakın çevresine ait 1/ ölçekli topoğrafik haritanın eklenmesi, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi, koordinatların harita üzerine işlenmesi) projesi, Doğu Karadeniz Bölgesinde, Ordu ili sınırları içerisinde ve 22 No lu Doğu Karadeniz havzasında yer alan Bolaman yakınlarından Karadenize dökülen Bolaman Çayının membasında Gölköy Çayı üzerinde bulunmaktadır. Regülatör, Gölköy Çayı üzerinde 777 m talveg kotunda yer almaktadır. Proje debisi 3,6 m 3 /s dir. Gölköy Çayı nın suları, regülatör ile çevrilerek denge bacası ve cebri boru yardımıyla santrale aktarılacağı iletim hattının uzunluğu 7850 m dir. 780 m nehir kotunda yer alan Kardelen Hidroelektrik Santralının gücü 4,511 MWe / 4,650 MWm olup santralden üretilecek yıllık toplam enerji 17,25 GWh olarak hesaplanmıştır. projesi kapsamında kurulacak tesisler; Kardelen Regülatörü; 777 m dere yatağı kotunda, 780 m savak kotunda tirol tipi regülatör, su alma yapısı, çakıl geçidi ve balık geçidi, 7850 m uzunluğunda iletim sistemi (basınçlı boru, gömülü) 3,00 m çapında, 20 m uzunluğunda denge bacası 0,90 m iç çapında, 280 m uzunluğunda cebri boru, 4,511 MWe kurulu gücünde üç adet yatay fransis türbin içeren santral binası 5 km uzunluğunda 34,5 kv Enerji Nakil Hattı planlanmıştır. Ayrıca proje kapsamında inşaat aşamasında çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için prefabrik şantiye alanı bulunacak olup, söz konusu şantiye alanı projenin inşaatı tamamlandığında sökülecek ve arazi eski konumuna getirilecektir. projesinin memba ve mansabında bulunan projeleri gösterir vaziyet planları Bölüm V.2.2 de verilmiştir. Proje alanı ve çevresini gösterir 1/ ölçekli topoğrafik harita ve proje ünitelerinin koordinatları rapor ekinde (Bkz. Ek-1) verilmiştir. Tablo 4 :Proje kapsamında planlanan tesislere ait koordinatlar KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ KARDELEN REGÜLATÖRÜ KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

41 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ İLETİM SİSTEMİ (YERALTINA GÖMÜLÜ BASINÇLI BORU) KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

42 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

43 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

44 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , DENGE BACASI KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , CEBRİ BORU KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , KARDELEN HES ALANI KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , ŞANTİYE ALANI KOORDİNATLARI UTM ED-50 DOM39 ZON Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , ,612416

45 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , BİTKİSEL TOPRAK DEPOLAMA ALANI UTM ED-50 DOM39 ZON Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-1 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-2 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,610029

46 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-3 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

47 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (HES) KOORDİNAT ÇİZELGESİ , , , , , , , , , , , , KAZI FAZLASI MALZEME ALANI-4 UTM ED-50 DOM39 ZON37 Cografi_WGS84 Nokta No SAĞA(Y) YUKARI(X) Nokta No ENLEM BOYLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Proje kapsamında inşaat için gerekli malzeme (beton, kum-çakıl vb.) piyasadan satın alınarak temin edilecektir. Bu nedenle proje kapsamında malzeme ocağı işletilmeyecek ve hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisi vb. tesisler kurulmayacaktır. İnşaat işlerinde çıkacak kazı fazlası malzemenin uygun nitelikte olan kısımları inşaat ve dolgu işlerinde, yol iyileştirme ve peyzaj çalışmalarında tekrar kullanılacaktır. Bunun dışında kalan hafriyat malzemesi ise kazı fazlası malzeme alanlarında depolanacaktır (Bkz.Ek-1). Proje alanını gösterir uydu ve üç boyutlu uydu görüntüleri rapor ekinde (Bkz. Ek-7) verilmiştir. Proje alanını gösterir fotoğraflar rapor ekinde (Bkz. Ek-9) yer almaktadır. -26-

48 Şekil 9:Proje alanı üç boyutlu uydu görüntüsü-1-27-

49 Şekil 10:Proje alanı üç boyutlu uydu görüntüsü

50 Şekil 11: Proje alanı üç boyutlu uydu görüntüsü

51 BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili yatırım programı ve finans kaynakları Proje esas itibariyle bünyesinde regülatör, su alma yapısı, iletim sistemi (yeraltına gömülü basınçlı boru), cebri boru ve santral ihtiva eden bir nehir tipi santraldir. Proje alanının iklim koşulları da gözönüne alınarak projesinin inşaat dönemi 18 ay olacaktır. için gerekli olan finans kaynakları % 30 u faaliyet sahibinin özkaynakları ve %70 i de yurt içinden temin edilen kredi ile karşılanacaktır. Proje Bedeli Tesis bedeline projenin ilk safhasından işletme safhasına kadar geçen süre içinde kamulaştırma, proje, araştırma ve kontrolluk için gerekli harcamaları kapsamak üzere proje bedeli TL olmaktadır. Yatırım Bedeli Yatırım bedeli, proje bedeline inşaat süresince faiz eklenerek bulunmuştur. Hesaplamalarda inşaat süresi iki yıl olarak kabul edilmiş ve yıllık faiz %9.5 olarak alınmış olup yatırım bedeli TL dir. III.2. Projenin gerçekleşmesi ile ilgili iş akım şeması veya zamanlama tablosu, projesinin gerçekleşmesi ile ilgili inşaat iş akım şeması Şekil 12 de verilmiştir. İnşaat öncesi izinler ise; ÇED Olumlu Belgesinin alınması, kamulaştırma işlemleri, kesin projelerin onaylatılması ve diğer kurumlardan inşaat öncesi izinlerin alınmasıdır. İnşaat aşamasında yapılacak işlerin sürelerini gösterir termin programı Tablo 5 de verilmiştir. projesi nin inşaat dönemi 18 ay olacaktır. HAZIRLIK VE SÖZLEŞME AŞAMASI ŞANTİYE TESİSİ REGÜLATÖR ve SU ALMA YAPISI İNŞASI İLETİM SİSTEMİ (YERALTINA GÖMÜLÜ BASINÇLI BORU) İNŞASI DENGE BACASI İNŞASI CEBRİ BORU VE SANTRAL BİNASI İNŞASI ENERJİ NAKİL HATTI ÇALIŞMALARI TEST PROSEDÜRLERİ Şekil 12:İş Akım Şeması -30-

52 Tablo 5:Zamanlama tablosu A İNŞAAT İŞLERİ AYLAR KASIM ARALIK OCAK ŞUBAT MART NISAN MAYIS HAZIRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKIM KASIM ARALIK OCAK ŞUBAT MART NİSAN NİSAN 14 1 ŞANTİYE TESİSLERİNİN KURULMASI ve MOBİLİZASYON 2 ULAŞIM VE SERVİS YOLLARI İNŞAASI 3 DERİVASYON VE BATARDO 4 REGÜLATÖR VE SU ALMA YAPISI a Kazı İşleri b Beton İşleri 5 İLETİM HATTI a Kazı İşleri b Beton İşleri 6 DENGE BACASI a Kazı İşleri b Beton İşleri 7 CEBRİ BORU a Kazı İşleri b Beton İşleri 8 SANTRAL BİNASI a Kazı İşleri b Beton İşleri B ELEKTROMEKANİK İŞLER 1 TÜRBİNLER GENERATÖR VE YEDEK PARÇALARIN İMALATI 2 TÜRBİNLER GENERATÖR VE YEDEK PARÇALARIN NAKLİYESİ 3 TRAFO, ŞALT SAHASI VE YEDEK PARÇALARININ İMALATI 4 TRAFO, ŞALT SAHASI VE YEDEK PARÇALARININ NAKLİYESİ 5 DİĞER YEDEK PARÇALARIN NAKLİYESİ 6 TÜRBİN VE GENERATÖR MONTAJI 7 TRAFO VE ŞALT SAHASI MONTAJI 8 ÜNİTE İŞLETME ÇALIŞMALARI C ENERJİ NAKİL HATTI 1 KAMULAŞTIRMA VE PROJE ONAY 2 HAT İNŞAAT İŞLERİ -31-

53 III.3. Projenin fayda-maliyet analizi, Yıllık Faydalar projesi enerji amaçlı bir proje olduğundan sadece enerji faydaları göz önüne alınacaktır. Aşağıdaki bölümlerde DSİ tarafından kullanılan birim enerji faydaları ve piyasa satış fiyatı ile yapılan yıllık fayda hesaplamaları açıklanmaktadır. Projenin Yıllık Faydasının Hesaplanması DSİ Faydaları İle Kardelen HES tesisleri enerji amaçlıdır. Enerji faydaları olarak faydaları aşağıdaki gibi kullanılmıştır. Firm Enerji İçin Sekonder Enerji İçin ( 1$ = TL) : 6.0 Cent ( ABD ) / KWh : 3.3 Cent ( ABD ) / KWh GİDERLER Tesislerin maliyeti için önceki bölümde yapılmış keşif özetine bilinmeyenler olarak % 10 proje ve kontrollük gideri olarak %10 olarak, tesislerin tesis ve proje bedelleri, bunlara da % 9.5 faiz dikkate alarak tesislerin yatırım bedeli bulunmuştur. Kardelen HES Toplam Yatırım Bedeli : TL Toplam Yıllık Gider : TL III.4. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri, Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri bulunmamaktadır. Kış aylarında yolların sürekli açık olması sağlanacağı için yöre halkının merkezlerde giderebileceği sağlık, eğitim vb. ihtiyaçları da aksamamış olacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelin büyük bir kısmının yöre halkından karşılanması planlanmıştır. İnşaat aşamasında, çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için şantiye kurulacak ve personelin barınma, yemek, duş, tuvalet gibi ihtiyaçları burada karşılanacaktır. İşletme aşamasında ise çalışacak personel Gölköy İlçesinden kiralanacak binada konaklayacak olup, personelin ihtiyaçları HES binasında karşılanacaktır. -32-

54 III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri, Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi planlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri bulunmamaktadır. III.6. Kamulaştırma, yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı, proje alanı geneli bölgeye özel ürün alanı, tarım arazisi bir kısmı da ormanlık alan ve kentsel yerleşik alan üzerinde yer almaktadır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığı için bu alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince gerekli izinler alınacaktır. Proje alanının bir kısmı bölgeye özel ürün alanı ve tarım arazisi olduğundan kamulaştırma yapılacaktır. Proje alanındaki ünitelerin, çevre düzeni planı, meşcere ve arazi kullanım haritasına göre vasıfları Bölüm II.1 de verilmektedir. projesi kapsamında Ordu İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü görüşünde; sayılı Mera Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir sayılı Zeytincilik Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir. denilmiştir. Bu kapsamda mera kanunu ve zeyticilik kanunuyla ilgili yapılacak işlem bulunmamaktadır. Ordu Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü görüş yazısı rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Proje kapsamında tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında işlem yapılacağından, ilgili kanunun 21. Maddesi (a) bendi gereğince, yasal izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dışı faaliyette bulunulmayacaktır sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 15/c (Değişik: 5496 SK. 5. md) maddesi gereğince; kamulaştırma işlemleri EPDK tarafından yürütülecek, bu konuda verilecek olan kamulaştırma kararı kamu yararı kararı yerine geçecek ve kamulaştırılan taşınmaz mallar tapu kütüğünde hazine adına tescil edilecektir. Acele kamulaştırma işlemleri kapsamında 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu nun 27. Maddesinin uygulanmasına yönelik, 30 Eylül 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararının iptali için Danıştaya açılan dava ile yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir. Bu nedenle kamulaştırma işlemleri 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 15/c (Değişik: 5496 SK. 5. md) maddesi gereğince EPDK tarafından yürütülmekte olup acele kamulaştırma işlemleri ise aşağıda açıklandığı şekilde yürütülmektedir. EPDK ya ilgili dokümanlar ile başvurular yapılmakta ve EPDK söz konusu başvuruya yönelik ilgili Bakanlar Kurulu Kararının alınması için, ilgili dokümanları Başbakanlığa iletilmek üzere T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı na iletmektedir. Akabinde Başbakanlık tarafından Bakanlar Kurulu Kararının alınmasıyla, bu karara istinaden EPDK kamu yararı kararı alarak alınan yetkiyle acele kamulaştırma işlemlerini uygulamaktadır. EPDK tarafından yürütülecek kamulaştırma işlemlerinde yapılacak işlemler Şekil 13 de ve Şekil 15 de verilmiştir. -33-

55 PROJE ALANI ÖZEL MÜLKİYETE AİT TAŞINMAZ MALLAR Kamulaştırma 4650 Sayılı Kanun İle değişik 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri doğrultusunda Şekil 14 de belirtilen işlemler uygulanır. KAMUYA AİT TAŞINMAZ MALLAR ORMAN ARAZİLERİ Şirket tarafından doğrudan Orman Genel Müdürlüğü, İzin ve İrtifak Dairesi Başkanlığı na müracaat edilerek, 6831 Sayılı Orman Kanunu hükümleri gereğince Orman Genel Müdürlüğüne ait taşınmaz malların kullanımı için izin alınır. Ayrıca Orman arazileri içinde vatandaşın aşılayıp, diktiği ve vergilerini ödediği ağaçlar bulunabilmektedir ve bunlara müktesep denmektedir. Bilirkişiden rapor getirilmesi durumunda bu ağaçlara ait bedeller vatandaşa ödenebilmektedir. HAZİNEYE AİT TAŞINMAZ MALLAR Hazineye ait taşınmaz mallarda irtifak hakkı tesisi veya kiralama işlemlerinin yapılabilmesi için, söz konusu taşınmaz mallara ilişkin bilgiler Şirket tarafından EPDK na iletilerek, Kurul Kararı alınması talep edilir. EPDK nca alınan Kurul Kararı Maliye Bakanlığı Milli Emlak Gn. Müdürlüğüne iletilir. Milli Emlak Gn. Müdürlüğünün belirlediği bedeller üzerinden Şirket lehine irtifak hakkı tesis edilir veya kiralama yapılır. MERA ALANLARI DİĞER KAMU KURUMLARINA AİT TAŞINMAZ MALLAR Diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan taşınmaz malların 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunun 30. maddesine göre Hazine adına devir işleminin yapılabilmesi için söz konusu taşınmaz mallara ilişkin bilgiler Şirket tarafından EPDK na iletilir. EPDK nca alınan Kurul Kararı ilgili kuruma iletilerek, taşınmaz malların EPDK nca belirlenen bedelleri üzerinden devri konusunda anlaşma sağlanmaya çalışılır. Anlaşma sağlanamadığı durumlarda Danıştay a müracaat edilir. Şekil 13 :Taşınmaz malların kamulaştırma işlemleri iş akış şeması -34-

56 Lisans alındıktan sonra Şirket tarafından Kuruma müracaat Kadastro Gören Yerlerde Kadastro Görmeyen Yerlerde Şirket tarafından kamulaştırma planları ile diğer bilgi ve belgelerin hazırlanması EPDK tarafından taşınmaz malların kamu mallarından olup olmadığı araştırmasının yapılması EPDK tarafından mahallinde inceleme EPDK tarafından Kamu Yararı Kararı yerine geçecek Kamulaştırma Kararının alınması Kamu mallarından olmadığının belirlenmesi halinde Şirket tarafından zilyetlik tutanaklarının hazırlanması EPDK tarafından tapu siciline idari şerh verilmesi EPDK Kıymet Takdir Komisyonunun oluşturulması Şirket tarafından kıymet takdirine esas olacak bilgi ve belgelerin hazırlanması EPDK Kıymet Takdir Komisyonunca kamulaştırma bedelinin belirlenmesi Uzlaşma toplantısına katılım için EPDK tarafından hak sahiplerine tebligatların gönderilmesi Uzlaşma toplantısına katılımın kabul edilmesi halinde Uzlaşma toplantısına katılımın kabul edilmemesi halinde EPDK Uzlaşma Komisyonunun oluşturulması EPDK tarafından mahallinde uzlaşma toplantısı yapılması Uzlaşma sağlandığı takdirde Uzlaşma sağlanamadığı takdirde Hak sahiplerinin ferağ vermesi Mahkemeye müracaat Şirket tarafından kamulaştırma bedellerinin ödenmesi Mahkemece kamulaştırma bedellerinin belirlenmesi EPDK tarafından tapu siciline kesin şerh verilmesi EPDK tarafından Maliye Hazinesi adına tescil işlemlerinin sağlanması Şekil 14:Özel Mülkiyete Ait Taşınmaz Malların Edinilmesi İşlemleri III.7. Diğer hususlar Bu bölümde ayrıca anlatılacak bir husus bulunmamaktadır. -35-

57 BÖLÜM IV :PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir. IV.1. Projeden etkilenecek alanın belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek) Proje kapsamında yürütülecek çalışmalarda, regülatör, iletim sistemi (yeraltına gömülü basınçlı boru), denge bacası, cebri boru, santral binası inşaat faaliyetleri sonucu etkilenecek alanlar mevcuttur. İnşaat sırasında meydana gelecek kirleticilerin etkisini yitirdiği yerler etki alanının sınırını oluşturmaktadır. Proje kapsamında inceleme ve etki alanı bir alınmış olup iletim sistemi ve cebri borudan sağlı sollu 50 şer m, diğer ünite yapılarında ise sağlı sollu 100 er m etki alanı kabul edilmiştir. Bu alanlardan kaynaklanacak toz, gürültü ve vibrasyon en kötü koşullarda iletim sistemi ve cebri borudan sağlı sollu 50 şer m, diğer ünite yapılarında sağlı sollu 100 er m etkileyecektir. Projenin inşaatı sırasında oluşacak etki alanı uydu haritası üzerinde gösterilmiştir (Bkz. Şekil-15). Ayrıca proje alanının etki alanını gösterir 1/ ölçekli topoğrafik harita rapor ekinde (Bkz. Ek-6) verilmiştir. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde; toplam toz emisyonu yönetmelik Ek-2 de verilen 1 kg/saat sınır değerinin üzerinde olduğu durumlarda Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen Toplam Kirlenme Değerlerinin hesaplanması gerekliliği getirilmiştir. Regülatör, su alma yapısı, iletim sistemi (yeraltına gömülü basınçlı boru), denge bacası, cebri boru, santral binası inşaatı sırasında oluşacak toz emisyonu hesaplamaları kontrollü durum senaryolarına göre yapılmıştır (Bkz. Bölüm V.1.1). Gürültü hesaplamalarında ise projeden kaynaklanacak gürültü değerinin yaklaşık 90 m mesafeden sonra Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 23. Maddesi ve Ek-VIII Tablo-5 de verilen 70 dba sınır değerinin altına düştüğü görülmüştür (Bkz. Bölüm V.1.17). Gürültü kaynaklı etkiler ve alınacak önlemler; Projenin inşaat aşamasında oluşacak gürültü kaynağı inşaatta kullanılan iş makinelerinden kaynaklanacak gürültüdür. projesi inşaat alanına en yakın yerleşim birimlerinden olan Gölköy İlçesi için hesaplanan Lgündüz değeri 73,24 dba olup tarih sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı değişiklik yapılan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-VII Tablo-5 e göre sınır değerlerin üzerinde kalmaktadır. Diğer yakın yerleşim yerlerinde hesaplanan Lgündüz değerleri ise sınır değerin altındadır. İnşaat işleri sırasında gürültü hesabı yapılırken hesaplamalar en kötü ihtimal olan iş makinelerinin hepsinin aynı anda çalıştığı kabulü ile yapılmış olup, reel durumda söz konusu iş makinelerinin hepsi aynı anda çalışmayacaktır. Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali, projesi için yapılan gürültü hesaplamaları Bölüm V.1.17 başlığı altında verilmiştir. -36-

58 Gerçek çalışma koşulları altında sınır değerin aşılması durumunda aşağıdaki kontrol tedbirlerinin uygulanmasıyla bu sorunlar ortadan kalkacaktır. Susturucu ve ses giderici parçaları olmadan iş makinelerinin çalışmasına izin verilmemesi, İş makineleriyle çalışırken korna veya ses çıkaran başka bir cihazın gereksiz yere kullanılmaması, Hız sınırlarına uyulması, Yüksek viteste ve düşük devirde sürme şeklinin benimsenmesi, Çalışma süresince alıcı ile kaynak arasına ses perdeleri, bariyerler ve doğal engeller yerleştirilmesi. Söz konusu proje kapsamında yukarıda sıralanan kontrol tedbirlerine ek olarak şantiye çalışma saatlerinin azaltılması vb. kontrol tedbirleri uygulanabilir. Toz Kaynaklı etkiler ve alınacak önlemler: Proje kapsamında inşaat sırasında yapılacak kazı işlemlerinden dolayı toz emisyonu oluşacaktır. Bölgede hakim rüzgar yönü birinci dereceden Güney-Güneydoğu dur. Faaliyet aşamasında toz emisyonlarından kaynaklanacak kirletici emisyonlar birinci derecede hakim rüzgarın etkisiyle Kuzeybatıya doğru yayılacaktır. Oluşacak bu toz emisyonunu en aza indirmek için Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen önlemler alınacaktır. Buna göre; Savurma yapmadan yükleme-boşaltma yapılacak, Çalışma alanı sıcak ve kuru havalarda arazöz ile sulanarak nemlendirilecek, Kamyonların üzeri inşaat alanı dışındaki nakliye sırasında branda ile kapatılacak, Açıkta depolanan malzemenin tozumasını engellemek için gerekli önlemler alınacaktır (yığının üzerinin örtülmesi veya nemlendirilmesi vb.). Trafik kaynaklı etkiler ve alınacak önlemler; Proje alanı yerleşim yerlerine yakın bir bölgede yer almaktadır. Bu nedenle yerleşim yerlerinin direkt etkilenmemesi için gerekli önlemler alınacak ve nakliye sırasında trafik kurallarına azami özen gösterilecek gerekli uyarı levhaları konulacak ve proje alanı dışındaki nakliyelerde kamyonların üzeri branda ile örtülecektir. İnşaat süresi toplam 18 ay sürecek olup trafikten kaynaklı etkiler inşaatın bitimi ile ortadan kalkacaktır. -37-

59 Şekil 15:Etki alanını gösterir uydu haritası -38-

60 IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve biyolojik çevrenin özellikleri ve doğal kaynakların kullanımı, IV.2.1. Meteorolojik ve iklimsel özellikler; bölgenin genel iklim şartları, basınç, sıcaklık, yağış dağılımı, ortalama nispi nem, sayılı günler dağılımı, maksimum kar kalınlığı, buharlaşma, rüzgar dağılımı, (meteorolojik verilerin güncelleştirilmiş ve uzun yıllar gözlem kayıtları, meteorolojik parametrelerin dağılımlarının tablo, grafikler, detaylı anlatımı), a) Bölgenin genel ve lokal iklim koşulları Ordu ılıman bir iklime sahiptir. Kışları ılık yaz ayları ise serin geçer. Karadeniz yağış rejimi ile hakim durumdadır. Yılın bütün ayları yağışlı geçer. Batı Karadeniz den daha fazla fakat Doğu Karadeniz (Rize) kıyı şeridinden biraz daha az yağış alır. Yılın hemen hemen yarısını teşkil eden günlerinin yağışlı geçmesi bilhassa ilkbahar yağışlarının düşük, sonbahar yağışlarının en yüksek değer alması Doğu Karadeniz tipik yağış rejiminin buralardan başladığını göstermektedir. Sahil boyunca bölgede kurak geçen hiçbir aya tesadüf edilmez. Yıllık kuraklık indisi çok nemli sınıfına girer. Bitki örtüsü de aynı şekilde çok nemli orman sınıfına girer. Nemli sahalar doğuya doğru gidildikçe artar. Ordu rutubet bakımından bir hayli zengindir. Muayyen rasatlarda tespit edilen en düşük nispi nem %6 ile Mart ayındadır. Senenin 58 günü açık, 177 günü bulutlu ve 130 günü kapalı geçmektedir (Kaynak: Ordu İl Çevre Durum Raporu 2011). Ordu İl Merkezinde yıllık ortalama sıcaklık 14,3 0 C dir. Bu zamana kadar kaydedilen en yüksek sıcaklık Haziran ayında 37,3 0 C, en düşük sıcaklık ise Şubat ayında 6,7 0 C olmuştur. En yüksek deniz suyu sıcaklığı derece arasında değişir. Ordu merkezinde yıllık ortalama nisbi nem 72,5 dir. Nisbi nemin en yüksek olduğu ay %76,7 ile mayıs ayıdır. Ordu il merkezinde yıllık ortalama yağış miktarı 1042,7 mm dir. Meteorolojik özelliklerin değerlendirilmesinde Ordu Merkez Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılmıştır. Bu istasyona ait meteorolojik bülten ( ) rapor ekinde (Bkz. Ek-21) verilmiştir. b) Bölgenin basınç, nem, sıcaklık ve yağışın sözel ve grafiksel dağılımı Basınç Dağılımı; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama basınç 1015 hpa dır. Maksimum basınç 1043,2 hpa, minimum basınç 992,3 hpa olarak ölçülmüştür. Tablo 6:Basınç Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) 1018,6 1017,1 1016,1 1013,4 1013,5 1011,8 1010,2 1010,9 1014,2 1017,2 1018,2 1018,4 1015,0 1041,1 1035,9 1043,2 1032,6 1026,7 1023,3 1019,3 1021,2 1028,9 1033, ,4 1043,2 992,3 996,3 994,5 996,1 998,5 998,7 998,3 999,8 998,9 1004,3 998,1 996,1 992,3 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri -39-

61 Şekil 16:Basınç Değerleri Grafiği Nem Dağılımı; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama nispi nem %72,5 dir. Tablo 7:Nem Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Ortalama Nem (%) 68,2 69,3 73,3 76,1 76,7 72,9 73,1 73, ,2 70, ,5 Minimum Nem (%) Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 17:Nem Değerleri Grafiği -40-

62 Sıcaklık Dağılımı; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama sıcaklık 14,3 o C, maksimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 18,3 o C, minimum sıcaklıkların ortalaması yıllık 11 o C dir. Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum sıcaklık 6 Haziran 1994 tarihinde 37,3 o C olarak ölçülmüştür. Minimum sıcaklık ise 9 Şubat 1976 tarihinde -6,7 o C olarak ölçülmüştür. Tablo 8:Sıcaklık Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) Minimum Sıcaklıkların Ortalaması ( C) Maksimum Sıcaklık Günü Maksimum Sıcaklık Yılı Maksimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık Günü Minimum Sıcaklık Yılı Minimum Sıcaklık ( C) 6,8 6,7 8 11,4 15,6 20,3 23,1 23,2 19,9 15,9 11,6 8,6 14,3 10,8 10, ,1 19, ,8 27,4 24,4 20,3 16,1 12,8 18,3 3,8 3,7 5 8,3 12,3 16,4 19,5 19,8 16,6 12,9 8,4 5,6 11, ,8 28,3 31,4 36,5 35,6 37,3 37,1 36,3 36,4 34,2 30,8 28,3 37, ,6-6,7-4,7-1,4 3,4 9,6 13,3 13 8,2 2,5-1,5-3,2-6,7 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 18:Sıcaklık Değerleri Grafiği Yağış Dağılımı; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama toplam yağış miktarı 1042,7 mm dir. Günlük maksimum yağış miktarı 171,3 mm dir. -41-

63 Tablo 9 :Yağış Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Toplam Yağış Ortalaması (mm) Maksimum Yağış (mm) 93, ,4 74,3 55,6 76,7 62,2 67,7 83,1 137,7 128,3 106,3 1042,7 63,1 47,2 55,6 49,6 41,8 171, ,5 78,1 109,2 73,3 67,8 171,3 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 19:Yağış Değerleri Grafiği c) Bölgenin sayılı günler dağılımı Sayılı Günler Dağılımı; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama kar yağışlı günler sayısı 11,7, yıllık ortalama kar örtülü günler sayısı 7,7 dir. Maksimum kar kalınlığı 59 cm dir. Yıllık ortalama sisli günler sayısı 7,4 tür. Yıllık ortalama kırağılı günler sayısı 15,8 dir. Yıllık ortalama orajlı günler sayısı 17,9 dur. Yıllık ortalama dolulu günler sayısı 0,3 tür. Tablo 10 : Sayılı Günler Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Sisli Günler Sayısı Ortalaması Dolulu Günler Sayısı Ortalaması Kırağılı Günler Sayısı Ortalaması Toplam Orajlı Günler Sayısı Ortalaması Kar Yağışlı Günler Sayısı 0,4 0,5 1,7 2,8 1,5 0,1 0,1 0,2 0,1 7,4 0 0, ,1 0 0,1 0,3 4,3 3,3 2,9 0, ,3 3,8 15,8 0,1 0,1 0,3 1,6 3,4 3,8 2 2,2 2,4 1,2 0,6 0,2 17,9 3, ,3 0,5 1,6 11,7-42-

64 Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Kar Örtülü Günler Sayısı Maksimum Kar Kalınlığı (cm) 2,6 3,3 0,7 0, , Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 20 : Sayılı Günler Değerleri Grafiği Şekil 21 : Maksimum Kar Kalınlığı Değerleri Grafiği -43-

65 d) Bölgenin buharlaşma durumu Buharlaşma Durumu; Ordu ili meteoroloji istasyonu verilerine göre, ortalama açık yüzey buharlaşması verilerinin toplam değeri 1033,7 mm dir, maksimum açık yüzey buharlaşması ise Haziran ayında 12 değerinde ölçülmüştür. Tablo 11 : Buharlaşma Değerleri Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması 81,8 150,9 177,3 219,5 190, ,7 (mm) Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması 4,8 8 7, ,5 5,1 12 (mm) Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 22:Buharlaşma Durumu Değerleri Grafiği e) Bölgenin rüzgarın sözel ve grafiksel dağılımı (aylık mevsimlik ve yıllık rüzgar diyagramları, hakim rüzgar yönleri, kuvvetli rüzgarlı ve fırtınalı günler) Rüzgar Dağılımı; Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgar Yönü Dağılımı; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre rüzgarın esme sayıları toplamı Tablo 12 de verilmiştir. -44-

66 Rüzgar Yönü Tablo 12:Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 23 : Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre 1. Derecede hakim rüzgar yönü SSE (Güneygüneydoğu), 2. Derecede hakim rüzgar yönü NNE (Kuzeykuzeydoğu), 3. Derecede hakim rüzgar yönü SSW (Güneygüneybatı) dır. -45-

67 Tablo 13 : Yönlerine Göre Rüzgarın Mevsimlik Esme Sayıları Toplamı Rüzgar Yönü Esme Sayıları Toplamı (İlkbahar) Esme Sayıları Toplamı (Yaz) Esme Sayıları Toplamı (Sonbahar) Esme Sayıları Toplamı (Kış) N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW Şekil 24 :Esme Sayılarına Göre Mevsimsel Rüzgar Diyagramı -46-

68 -47-

69 Ağustos N NNW5000 NNE NW WNW W 0 NE ENE E WSW ESE SW SSW S SSE SE Şekil 25 :Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı -48-

70 Yönlere Göre Rüzgar Hızı; Rüzgar Yönü Tablo 14 : Yönlerine Göre Ortalama Rüzgar Hızı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık N 2,1 2 2,1 2 2,1 2,4 2,7 2,6 2,4 2,2 2 1,9 2,2 NNE 1,6 1,7 1,7 1,8 1,8 2 2,2 2,2 2 1,7 1,6 1,5 1,8 NE 1,4 1,4 1,6 1,5 1,6 1,8 1,8 1,8 1,7 1,6 1,4 1,4 1,6 ENE 1,2 1,3 1,4 1,4 1,5 1,5 1,5 1,5 1,5 1,4 1,3 1,2 1,4 E 1,2 1,3 1,3 1,2 1,2 1,3 1,3 1,2 1,3 1,3 1,2 1,1 1,2 ESE 1,2 1,2 1,2 1,1 1,1 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 SE 1,2 1,2 1,2 1,1 1,1 1,2 1,2 1,3 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 SSE 1,3 1,4 1,3 1,2 1,2 1,3 1,3 1,3 1,3 1,2 1,3 1,3 1,3 S 1,7 1,8 1,5 1,5 1,3 1,4 1,4 1,5 1,5 1,4 1,5 1,6 1,5 SSW 1,6 1,6 1,5 1,4 1,3 1,4 1,5 1,5 1,5 1,4 1,5 1,5 1,5 SW 1,8 1,8 1,6 1,6 1,4 1,5 1,6 1,6 1,6 1,6 1,7 1,8 1,6 WSW 1,7 1,8 1,7 1,5 1,5 1,6 1,7 1,6 1,7 1,6 1,8 2 1,7 W 1,9 2,2 2 1,8 1,6 1,8 1,8 1,9 1,8 1,8 2 2,2 1,9 WNW 2 2,1 2 1,7 1,6 1,9 1,9 1,9 1,9 1,7 2,1 2 1,9 NW 2,3 2,2 2,2 2,1 2,1 2,3 2,3 2,4 2,4 2,1 2,2 2,1 2,2 NNW 2 1, ,9 2,4 2,4 2,5 2, ,9 2,1 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 26 : Ortalama Rüzgar Hızına Göre Yıllık Rüzgar diyagramı Kuvvetli Rüzgarlı ve Fırtınalı Günler Dağılımı; Ordu Meteoroloji İstasyonu kayıtlarına göre yıllık ortalama fırtınalı gün sayısı 5 tir. Yıllık ortalama kuvvetli rüzgarlı gün sayısı 34,3 tür. -49-

71 Tablo 15 : Kuvvetli Rüzgarlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Fırtınalı Günler Sayısı Ortalaması Kuvvetli Rüzgarlı Günler Sayısı Ortalaması 0,7 0,7 0,7 0,6 0,3 0,2 0 0,2 0,3 0,5 0,7 5 3,7 4,1 4,3 3,3 2,1 1,8 1,5 1,5 2 2,6 3,6 3,8 34,3 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 27 : Kuvvetli Rüzgarlı ve Fırtınalı Günler Sayısı Dağılımı Grafiği Ortalama Rüzgar Hızı; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre yıllık ortalama rüzgar hızı 1,7 m/sn dir. Tablo 16 : Ortalama Rüzgar Hızı Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık YILLIK Ortalama Rüzgar Hızı (m_sec) 1,7 1,7 1,6 1,5 1,5 1,7 1,8 1,9 1,8 1,6 1,6 1,7 1,7 Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri -50-

72 Şekil 28 : Ortalama Rüzgar Hızı Grafiği Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü; Ordu Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre maksimum rüzgar hızının yönü W (Batı) olup, hızı ise 29,5 m/sn dir. Tablo 17:Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü Parametre Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Maksimum Rüzgar Hızı (m_sec) Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü 26,2 26,7 28,8 23,9 24,9 29,5 20,7 16,7 28, ,4 28,5 29,5 Yönü N NNW SSE W NW W NW NNW N WNW NW WNW W Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Şekil 29:Maksimum Rüzgar Hızı Grafiği -51-

73 Yılı Rüzgar Yönleri, Esme Sayıları ve Rüzgar Diyagramı Tablo 18: Yılı Yönlere Göre Rüzgar Esme Sayıları Rüzgar Yönü Yıllık Esme Sayıları Toplamı 1.Dereceden Hakim Rüzgar Yönü SSE NNE SSW SSE (Güney-Güneydoğu) S SW N Dereceden Hakim Rüzgar Yönü WSW NNW NE NNE (Kuzey-Kuzeydoğu) SE ESE Dereceden Hakim Rüzgar Yönü ENE NW E 9179 SSW (Güney-Güneybatı) W 7791 WNW 7036 Şekil 30: Yılı Esme Sayıları Dağılımı -52-

74 IV.2.2. Jeolojik özellikler IV Bölgesel jeoloji, sahanın 1/ ölçekli genel jeoloji haritası, stratigrafik kolon kesitleri, Bölgesel Jeoloji Çalışma alanı ve civarı Doğu Pontid Tektonik Birliği içerisinde yer alır (Ketin. 1966). Sahada volkanik, tortul ve intrüzif kayaçlar mostra vermektedir. Sahada izlenen en yaşlı birim, Doğu Karadeniz Bölgesinde bazik karakterli volkanik bir seri olan andezit bazalt lav ve piroklastlarıdır. Üst Kretase yaşlı olan bu birim yer yer siyenitik intrüzifler tarafından kesilmiştir. Genellikle pembe renkli ve iri ortozlu olan bu intrüzif kayaçların yaşı da Üst Kretase olarak düşünülmektedir. Üst Kretase volkanik kayaçlarının üzerine trakiandezit lav ve tüfleri uyumlu olarak gelir. Yaşları Üst Kretase olarak düşünülen trakiandezitlerin üzerinde ise yer yer çok iyi tabakalanma gösteren tortul volkanik seri izlenmektedir. Kireçtaşı, kumtaşı, tüf, tüfit, kırmızı kireçtaşı ve kiltaşı ardalanmasından oluşan bu seri üzerinde ise bol makrofosil bulunduran genellikle masif yapılı kireçtaşları görülmektedir. Sadece Gölköy kuzey yöresinde mostra veren bu tortul kayaçların yaşı üst kreatese olarak tespit edilmiştir. Paleosen yaşlı kireçtaşı, kumtaşı, kiltaşı, tüf, marn serisi daha yaşlı birimler üzerinde transgresif olarak bulunur. Yer yer tipik taban konglomeralarıyla başlayan bu birimin özellikle taban seviyelerinde kömür oluşumları izlemek mümkündür. Genellikle Gölköy yöresinde, mostra veren Paleosen serisinden sonra Eosen, bir taban konglomerası ile başlar. Her yerde izlenemeyen bu konglomera seviyesi üzerinde, bol nümmülitli kireçtaşları görülmektedir. Genelde kalın tabakalanma gösteren bu kumlu kireçtaşlarının üzerinde uyumlu olarak izlenen andezit, bazalt lav ve piroklastları içinde yer yer kireçtaşı, kumtaşı ara seviyeleri izlenmektedir. Eosen yaşlı volkanik kayaçlar özellikle Gölköy GD sunda koyu renkli monzonitik intrüzüflerle kesilmiştir. Anlatılan bütün bu kayaçlardan sonra genellikle yüksek kesimlerde izlenen bazaltik lavların yaşı Eosen'den genç olarak düşünülmektedir. Güncel oluşumlar olarak travertenlere rastlamak mümkündür. Bölgeye ait stratigrafik kolon kesiti Şekil 31 de verilmektedir. Proje alanını gösterir 1/ ölçekli jeoloji haritası ve kesitleri rapor ekinde (Bkz. Ek-5) verilmiştir. Ayrıca proje alanıyla ilgili ön jeolojik etüt raporu hazırlatılmış olup rapor ekinde (Bkz. Ek-19) verilmiştir. Çalışma sahası ve civarında mostra veren bütün kayaç birimleri Alp Orojenezinin çeşitli fazlarının etkisinde kalmıştır. Bunun sonucu olarak diskordanslar (uyumsuzluklar), kıvrımlı ve kırıklı yapılar oluşmuştur. -53-

75 Şekil 31:Ordu-Gölköy-Çetilli yöresi stratigrafik dikme kesiti -54-

76 IV Proje alanı jeolojisi, inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/5000 ya da varsa 1/1000 ölçekli) jeoloji haritası ile proje kapsamındaki ünitelerin kesitleri, harita ölçekleri ve lejantları metindekine uygun olmalı, yapılan büyütme ya da küçültmeler çizgisel ölçekte gösterilmeli, jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması), Çalışma Alanı Jeolojisi Proje alanı Doğu Pontid Tektonik Kuşağı içinde yer alır (Ketin, 1986). Sahada volkanik, tortul ve intrüzüf kayaçlar egemendir. Kayaç birimlerinin yaşı Üst Kretase ile Tersiyer arasında olup yaşlıdan gence doğru şu şekilde sıralanmaktadır: 1. Andezit, bazalt lav ve piroklastlar 2. Trakizndezit lav ve tüfleri 3. Tortul volkanik seri (Kireçtaşı, kumtaşı, tüf, tüfit, kırmızı kireçtaşı, kiltaşı) 4. Kireçtaşı 5. Kireçtaşı, kumtaşı, kiltaşı, tüf, marn 6. Andezit, bazalt lav ve piroklastları (Yer yer kireçtaşı-kumtaşı arakatkılı) 7. Traverten Bölgede tortullaşma olayına paralel olarak volkanik etkinlik de görülür. Bunlar; bazen birlikte, bazen de birbirinden ayrı olarak gelişmiştir. 1. Andezit, Bazalt Lav ve Piroklastları Bu birim, yer yer yoğun hidrotermal ayrışma gösterir. Bu nedenle arazide sarımsı beyaz renkleriyle tipiktirler. Hidrotermal ayrışma ürünleri olarak killeşme, hematitleşme, limonitleşme, silisleşme ve yer yer epidotlaşma izlenmektedir. Üst Kretase yaşlı bu volkanik kayaçlar, Üst Kretase ve Eosen yaşlı granitik intrüziflerle kesilmiştir. Volkanik kayaçlardaki cevherleşmelerin ve yoğun hidrotermal alterasyonun granitik sokulumlardan dolayı olduğu düşünülmektedir. Adı geçen volkanik kayaçlar homojen bir yapıya sahip değildirler. Piroklastlar daha egemen durumdadır. Gri, grimsi beyaz ve yeşilimsi gri renklidirler. Yer yer kalsit ve zeolit dolgularının gözlendiği volkanik kayaçların petrografik incelemeleri sonucunda bu kayaçlara genelde andezit lav ve piroklastları adı verilmiştir. 2. Trakiandezit Lav ve Tüfleri Proje alanında, sadece Gölköy ilçesi kuzey ve kuzeybatısında, Çatalarmut köyü yöresinde, ayrıca Gölköy-Aybastı araba yolu boyunca izlenirler. Yaklaşık 100 m kalınlığa sahiptir. Üst Kretase volkanik kayaçları üzerine uyumlu olarak gelen bu birim genelde tüf şeklinde izlenmesine rağmen yer yer lav şeklindedir. Söz konusu lavlar kubbe şeklinde yapılar göstermesiyle tipiktir. Sert ve kompakt olan bu yapılar trakiandezitik tüfler ile çevrilidir. Yaşları Üst Kretase olarak belirtilen (Gedikoğlu ve diğ. 1970) trakiandezit lav ve tüfleri içinde yoğun sanidin kristalleri mevcuttur. Sanidin kristalleri, özellikle ayrışmış, yumuşak bir yapı kazanmış olan trakiandezitik tüfler içinde çok tipik olarak izlenebilmektedir. Trakiandezitik lav ve tüfleri genelde steril olmasına rağmen yer yer killeşme yanında çok az pirit içermektedirler. Bu kayaçların petrografik incelemeleri sonucunda; kayaçlara genelde trakiandezit adı verilmiştir. -55-

77 3. Tortul Volkanik Seri (Kireçtaşı, Kumtaşı, Tüf, Tüfit, Kırmızı Kireçtaşı, Kiltaşı) Proje alanında Körküt, Derebükü, Eğrigüney ve Pörnecik mahallelerinde kuzeydoğu yönünde bir koridor boyunca izlenmektedir. Kireçtaşı, kumtaşı, tüf, tüfit, kırmızı kireçtaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan bu kayaçlar çok ince tabakalanma gösterirler, tabaka kalınlıkları cm arasında değişmektedir. Genellikle tortul kaya türlerinin egemen olduğu bu birim içinde yer yer volkanik tüfbreş seviyeleri görülmektedir. Volkano tortul birim içinde yer yer yaygın bir şekilde kırmızı kireçtaşları dikkati çekmektedir. Bu seviye, Doğu Pontidlerde kayaçlara yaş vermede kılavuz seviyedir. Şarabi renkli bu kireçtaşlarından birimin yaşı Üst Kretase olarak tespit edilmiştir. Terlemez ve Yılmaz (1980), yörede yaptığı çalışma sırasında tortul volkanik seriden derlediği fosillerden birimin Üst Kretase yaşlı olduğunu belirlemiştir. Seriden alınan tortul örneklerin paleontolojik incelemeleri sonucunda; kayaçlara Senoniyen yaşı verilmiştir. 4. Kireçtaşı Yaklaşık 75 m kalınlık gösteren bu tortul birim çalışma alanında Gölköy de, Gölköy ün kuzey ve kuzeydoğusunda gözlenmektedir. Daha yaşlı kayaçlar üzerinde uyumlu olarak izlenen bu kayaçlar gri, sarımsı gri renkte genelde masif yapılıdır, yer yer tabakalanma gösterirler. Orta ve kalın tabakalıdırlar. Tabaka kalınlıkları cm arasında değişmektedir. Çatlaklı bir yapıya sahiptirler. Eski çalışmacılar serinin yaşını Üst Kretase olarak belirtmiştir (Türk-Yugoslav ekibi-1970, Terlemez ve Yılmaz-1980, Gedikoğlu ve diğ.1982). Tortul seriden alınan örneklerin paleontolojik incelemeleri sonucunda; birime Maastrihtiyen yaşı verilmiştir. 5. Kireçtaşı, Kumtaşı, Kiltaşı, Tüf, Marn Formasyonun en yaygın olduğu yer Gölköy çevresidir. Ayrıca hemen hemen Gölköy-Aybastı araba yolu boyunca Aybastı ilçesinin kuzeyine kadar ince bir şerit halinde devam etmektedir. Yaklaşık 100 m. kalınlık gösteren bu tortul volkanik birim kireçtaşı, kumtaşı, kiltaşı, tüf,marn ardalanmasından oluşur. Yer yer çok iyi tabakalanma gösterirler. Tabaka kalınlıkları cm arasında değişmektedir. Eski çalışmalara göre (Ağralı-1967, Türk-Yugoslav Ekibi-1970, Terlemez ve Yılmaz-1980, Gedikoğlu ve diğ.-1982) birim eski kayaçlar üzerine açısal uyumsuzlukla gelmiş olup, birime Monsian ve Thanesiyen (Paleosen) yaşı verilmiştir. Etüdler sonucunda bu kayaçların daha yaşlı kayaçlar üzerine uyumsuz (diskordan) olarak geldiği düşünülmektedir. Paleosen yaşlı serinin üzerinde Eosen yaşlı kireçtaşları uyumsuz olarak izlenmektedir. Paleosen serisi ile Eosen kireçtaşları arazide çoğu kez birbirinden ayrılamamaktadır. Paleosen yaşlı olduğu düşünülen volkano tortul seriden alınan numunelerin paleontolojik incelenmesi sonucunda; birimin Monsiyen (Alt Paleosen) yaşlı olduğu tespit edilmiştir. 6. Andezit, Bazalt Lav ve Piroklastları (Yer yer kireçtaşı, kumtaşı arakatkılı) Genellikle Gölköy ilçesi güney yöresinde geniş alanlarda yüzeylenirler. Genelde gri siyah ve gri yeşil bir renk gösteren ve yaklaşık m kalınlık gösteren bu bazik volkanik seri andezit, bazalt lav ve piroklastlardan oluşmaktadır. -56-

78 Eosen yaşlı olduğu tespit edilen birim içinde yer yer kireçtaşı, kumtaşı seviyeleri mevcuttur. Bu tortul arakatkılar çok küçük boyutlu olduğundan jeolojik haritada gösterilememiştir. Mesozoik yaşlı kayaçlar üzerinde uyumsuz olarak bulunan ve yer yer andezit daykları ile kesilmiş olan bu volkanik kayaçlar içinde ender olarak ince, devamsız olan ( 2-5 cm kalınlıkta, 1-2 m uzunlukta) kalsit ve kuvars damarları mevcuttur.. Bu damarlar tamamen sterildir. Birim, Paleosen ve Eosen yaşlı tortul kayaçlar üzerinde uyumlu olarak izlenir. Eosen volkaniklerinin petrografik incelemeleri sonucunda kayaçlara genelde andezit, bazalt lav ve piroklastları adı verilmiştir. 7. Traverten İnceleme alanında güncel oluşuklar olan travertenler, sadece Gölköy ilçe merkezinden geçen Gölköy çayının batı yakasında izlenebilmektedir. Genellikle tabakalı bir görünüme sahiptirler. Gri, sarımsı gri renkli olan bu oluşuklar yaklaşık 20 m kalınlık göstermektedir. Anlatılan bu veriler ışığında hazırlanan 1/ ölçekli jeoloji haritası ve alana ait jeolojik kesitler rapor ekinde (Bkz. Ek-5) verilmiştir. YAPI YERLERİNİN MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ İnceleme alanında gözlemsel olarak yapılan çalışmada, proje sahasında yapılması planlanan tesislerin mühendislik jeolojileri açıklanmaya çalışılmış olup, kesin proje öncesinde yapılması planlanan tesislerin yerinde temel araştırma sondajları açılarak temel kayasının litolojik ve jeoteknik özellikleri belirlenmelidir. İnceleme alanı Doğu Pontid Tektonik Kuşağı içinde yer almakta olup, sahada Mezosoyik ve Senezoyik yaşlı magmatik, volkanik ve tortul kayaçlar yüzeylemektedir. Bölgede tortul birikimi ile volkanik etkinliklerin gelişimi eş zamanlı olabildiği gibi birbirinden ayrı olarak da gelişmiştir. Regülatör Yeri Mühendislik Jeolojisi Kardelen regülatörü yerinde Akveren formasyonuna ait kireçtaşı türü kayalar mevcuttur. Yamaçlarda ve dere yatağında yamaç molozu ve alüvyon mevcuttur. Gri, beyaz, kırmızı ve sarımsı renkli ve tabakalı bir yapı gösterirler. Regülatör yerinde genel olarak yamaç molozu ve alüvyon bulunmakta, sağlam kaya koşullarını sağlamak için en fazla 0.50 metreye kadar varan bazalt ve diyabazların ayrışma zonu ile dere yatağında düzensiz yığışımlar halinde bulunan döküntü malzemeler kaldırılmalıdır. Kazı sonrası ortaya çıkabilecek bozuk zonlar ve açık eklemler ağız açıklıklarının iki katı derinliğe kadar temizlenip grobetonla tıkaçlanmalıdır. Regülatör yerinde duraylılık ve geçirimlilik açısından bir sorun beklenmemektedir. Kesin proje öncesinde regülatör yerinde temel araştırma kuyuları açılarak temel kayasının litolojik ve jeoteknik özellikleri belirlenmelidir. İletim Hattı (Yeraltına Gömülü Basınçlı Boru) Mühendislik Jeolojisi İletim hattı güzergahı boyunca Mesudiye formasyonuna ait olan andezit, bazalt, lav ve piroklastlar gözlemlenmekte yine iletim hattı boyunca Tirebolu formasyonuna ait dasit, andezit, trakiandezit ve tüf ve Akveren formasyonuna ait kireçtaşı türü kayalar mevcuttur. Bazaltlar gri-yeşil renkli, sert, sağlam ve eklemlidir. Arazide çekiç darbesine verdiği tepkiye göre bazalt ve diyabazlar genel olarak orta, yer yer yüksek dayanımlıdır. Bazaltlardaki ayrışma belirteçleri sarımsı kahve renk ve killi seviyelerin varlığıdır. Andezitler sert, sıkı ve dayanımlı, yer yer çok kırıklı ve parçalı bir yapıya sahiptir. Ayrıca -57-

79 faylarla da kesilmiştir. Serinin breşik, tüflü ve piroklastik seviyeleri nispeten daha duraysız ve dayanımsızdır. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre duraylılık ve taşıma gücü problemi bulunmamaktadır. Denge Bacası ve Cebri Boru Güzergahı Mühendislik Jeolojisi Denge bacası ve cebri boru güzergahında Mesudiye formasyonuna ait olan andezit, bazalt, lav ve piroklastlar gözlemlenmektedir. Bazaltlar gri-yeşil renkli, sert, sağlam ve eklemlidir. Arazide çekiç darbesine verdiği tepkiye göre bazalt ve diyabazlar genel olarak orta, yer yer yüksek dayanımlıdır. Bazaltlardaki ayrışma belirteçleri sarımsı kahve renk ve killi seviyelerin varlığıdır. Andezitler sert, sıkı ve dayanımlı, yer yer çok kırıklı ve parçalı bir yapıya sahiptir. Ayrıca faylarla da kesilmiştir. Serinin breşik, tüflü ve piroklastik seviyeleri nispeten daha duraysız ve dayanımsızdır. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre duraylılık ve taşıma gücü problemi bulunmamaktadır. Cebri boru güzergahında inşaat aşamasında yüzeysel sıyırma yapılarak mesnetler için serinin sağlam seviyelerine kadar kazı yapılmalıdır. Mesnet temellerinde yapılacak araştırma çalışmalarına göre pasif ankraj uygulanmalıdır. Denge bacası yerinde ve cebri boru güzergahında kesin proje öncesinde temel araştırma kuyuları açılarak temel kayasının litolojik özellikleri ve taşıma gücü belirlenmelidir. Santral Binası Yeri Mühendislik Jeolojisi Santral binası yerinde Mesudiye formasyonuna ait olan andezit, bazalt, lav ve piroklastlar gözlemlenmektedir. Bazaltlar gri-yeşil renkli, sert, sağlam ve eklemlidir. Arazide çekiç darbesine verdiği tepkiye göre bazalt ve diyabazlar genel olarak orta, yer yer yüksek dayanımlıdır. Bazaltlardaki ayrışma belirteçleri sarımsı kahve renk ve killi seviyelerin varlığıdır. Andezitler sert, sıkı ve dayanımlı, yer yer çok kırıklı ve parçalı bir yapıya sahiptir. Ayrıca faylarla da kesilmiştir. Serinin breşik, tüflü ve piroklastik seviyeleri nispeten daha duraysız ve dayanımsızdır. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre duraylılık ve taşıma gücü problemi bulunmamaktadır. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre santral binası yerinde duraylılık, geçirimlilik ve taşıma gücü açısından problem bulunmamaktadır. Kesin proje öncesinde santral binası yerinde temel araştırma kuyuları açılarak birimlerin düşey ve yanal yayılımı ile temelin taşıma gücü araştırılmalıdır IV Kitle hareketleri (heyelan/moloz akması), duyarlılık analizi, heyelan risk haritası, heyelan yağış ilişkisi Ordu ilinde değişik kitle hareketleri görülmektedir. Bu hareketleri etkileyen faktörleri; morfolojik durum, yağışlar, kazılar, akarsu oymaları, denizdeki ve göllerdeki dalga hareketleri, taşocakları ve madenlerdeki çalışmalar (galeri açma, pazarlama, delme, oyma, yükleme gibi), yol yapım çalışmaları, kayaçların ayrışması, bitki örtüsünün tahribi veya değiştirilmesi, zemin özellikleri gibi nedenler oluşturmuştur. İlin tipik iklim koşulları, şişme-oturmaya elverişli birimlerden oluşması, arazinin eğiminin fazlalığı ve metrekareye düşen yağış miktarının fazlalığı heyelan riskini arttırmaktadır. Son yıllarda orman alanlarının tahribi, alt örtünün yok edilmesi, tarımsal amaçlı saha açmaları, yüksek şevli orman yolu ve karayolu çalışmaları, heyelan oluşumunda en önemli etkenlerin başında gelmektedir. Bilinçsiz yapılaşma, bilinçsiz ve dikkatsiz sulama, yerleşim yerlerindeki heyelan veya kripe neden olmaktadır. Hemen hemen her yıl heyelan oluşumlarının gözlendiği Ordu ilinde bu zarara karşı kalıcı bir önlem alınamamaktadır. Birçok bölgede ise yavaş akma şeklinde hareket devam etmektedir. Heyelan geliştikten sonra zeminin doğal yapısı değişmekte, bitki örtüsü büyük oranda yok olmaktadır. Araziler ise ziraata uygun olmayacak hale gelmektedir. Genelde -58-

80 heyelanlar için önlem uygulanmamaktadır. Konut nakli uygulanmaktadır. Lokal olan heyelanlar (yavaş akma şeklinde-krip) için, istinad duvarı, yüzey sularının engellenmesi, ağaçlandırma gibi hareketi engelleyici önlemler önerilmektedir. Ayrıca İl ve sahil ilçelerinin tümü bir su baskını, sel tehlikesi altındadır. İl genelinde hemen hemen her yıl yağış miktarının fazlalığından ve diğer doğal etkenlerden dolayı sel baskınıyla karşılaşılmaktadır. Denize dik ve paralel uzanan vadi ve kanyonların tümünün eteklerinde yapılan bilinçsiz tarım, ormancılık faaliyetleri neticesinde ağacın ve toprağın su tutma özellikleri yok edildiğinden sel baskınları her yıl artmaktadır. Bu bağlamda diğer bir olumsuz etken olan erozyon zararı da meydana gelmektedir. Proje alanına ait heyelan risk haritası Şekil 32 de verilmekte olup, MTA dan alınan 1/ ölçekli Türkiye Envanteri Haritası Samsun Paftası ndan yararlanılarak çizilmiştir. MTA tarafından hazırlanmış olan bu haritaya göre proje alanı içerisinde kalan aktif olmayan heyelanlar bulunmaktadır (Bkz. Şekil-32). Daha ayrıntılı bir çalışma, kesin-uygulama projesi aşamasında yapılacak olan jeoteknik etütler sırasında yapılacaktır. -59-

81 Şekil 32:Proje alanı için hazırlanan heyelan risk haritası -60-

82 IV Proje sınırları içindeki alan için yamaç stabilitesi, yamaçlardaki kayma hareketlerini gösteren harita, kayma analizi (hafriyat atığı olması durumunda da uygulanmalıdır), Gözlemsel olarak yapılan çalışmalarda proje alanını etkileyecek bir kayma hareketi söz konusu olabilir. Bu açıdan, kayma hareketlerini engelleyebilecek gerekli önlemler alınacaktır. Proje alanına ait eğim haritası da Şekil 33' de verilmektedir. Kesin uygulama projesi aşamasında, proje alanında ayrıntılı jeolojik çalışmalar programı uygulanacak ve yeterli sayıda temel araştırmaları (temel sondaj, deney çukuru, yarma ) yapılacaktır. Daha ayrıntılı bir çalışma, kesin-uygulama projesi aşamasında yapılacak olan jeoteknik etütler sırasında yapılacaktır. -61-

83 Şekil 33:Proje alanı eğim haritası -62-

84 IV Depremsellik ve doğal afet potansiyeli, Proje alanı Mülga Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na göre 1. derece deprem bölgesi içinde bulunmaktadır (Bkz. Şekil-35). Proje alanına en yakın fay hattı yaklaşık 39 km güneybatısında bulunan Kuzey Anadolu aktif fay hattıdır (Bkz. Şekil-36). Deprem Bölgeleri Haritası ile Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmeliğe göre deprem bölgelerinde kabul edilen hesap ivmeleri 1.derece için 0.4 g 2.derece için 0.3 g 3.derece için 0.2 g 4.derece için 0.1 g olarak alınmalıdır. 5.derece için deprem hesabı yapmak zorunlu değildir. Dolayısıyla proje alanımız 1. derece deprem bölgesi üzerinde bulunduğundan deprem hesabı yapılırken hesap ivmeleri 0,4 g göz önüne alınarak yapılmalıdır. Tablo 19'da Ordu da geçmişte meydana gelmiş depremler verilmiştir. Türkiye Deprem Bölgeleri ivme değerlerine göre aşağıdaki şekilde derecelendirilmiştir (DAD, 1996); 1. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.40 g'den büyük 2. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.40 g ile 0.30 g arasında 3. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.30 g ile 0.20 g arasında 4. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.20 g ile 0.10 g arasında 5. Derece deprem bölgesi: beklenen ivme değeri 0.10 g'den az g: yer çekimi(981 cm 2 /sn ). Tablo 19:Ordu da geçmişte meydana gelmiş depremler TARİH ENLEM BOYLAM BÜYÜKLÜK İL İLÇE ORDU MESUDIYE ORDU MESUDIYE ORDU MESUDIYE ORDU KABADÜZ ORDU AKKUS ORDU IKIZCE (Kaynak: projesi kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Bİnalar Hakkında Yönetmelik, hükümlerine titizlikle uyulacaktır. -63-

85 Şekil 34: Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası -64-

86 Şekil 35:Proje alanına ait deprem haritası -65-

87 Şekil 36:Proje alanı ve civarına ait dirifay haritası -66-

88 IV Jeolojik-Jeoteknik etüt raporu (proje kapsamındaki tüm ünitelerin detaylı jeoteknik etütleri), Proje alanını gösterir 1/ ölçekli jeoloji haritası ve kesitleri rapor ekinde (Bkz. Ek-5) verilmiştir. Ayrıca proje alanıyla ilgili ön jeolojik etüt raporu hazırlatılmış olup rapor ekinde (Bkz. Ek-19) verilmiştir. Kesin uygulama projesi aşamasında Jeoteknik etüt raporu hazırlatılacak, proje alanında ayrıntılı jeolojik çalışmalar programı uygulanacak ve yeterli sayıda temel araştırmaları (temel sondaj, deney çukuru, yarma ) yapılacak ve değerlendirilmek üzere ilgili kuruma gönderilecektir. IV.2.3. Hidrojeolojik özellikler (yer altı su seviyeleri; halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel, kimyasal, bakteriyolojllikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı, debileri, proje alanına mesafeleri), Yeraltı ve Yerüstü Suları İnceleme alanı ve yakın dolayında en önemli yüzey suyu regülatörün üzerine kurulacağı Gölköy Çayıdır. Bunun dışındaki; irili ufaklı birçok derelerde kışın artan su miktarı, kurak geçen yaz aylarında azalmakta veya tamamen kurumaktadır. Kardelen HES Projesi nin su kaynakları 22 no lu Doğu Karadeniz havzasında yer alan Bolaman yakınlarından Karadenize dökülen Bolaman Çayının membaında Gölköy Çayı adını aldığı dere ve bu dereye sağ ve sol yamaçlardan karışan irili ufaklı derelerledir. Kardelen Regülatörü Gölköy Çayı üzerinde 777 m talveg kotunda, Kardelen HES ise Gölköy Çayı üzerinde 630 m kotunda yer almaktadır. Proje kapsamındaki mühendislik yapı yerlerinde yüzeyleyen birimler olan bazalt, ve andezitler, ilksel olarak geçirimsiz ve az geçirimli kayaçlar olup, akifer özelliği taşımamaktadır. Ancak, gerek tektonik etkiler, gerekse soğuma sırasında gelişen çatlak ve kırık sistemlerinden ötürü bu kayaçlarda yer yer ikincil geçirimlilik söz konusudur. Özellikle majör eklem, katman yüzeyleri ve yersel gravite fayları boyunca, yüzeysel akışın yanı sıra, bu süreksizliklerin kesikliğe uğradığı alanlardan irili ufaklı kaynak boşalımları halinde bir yeraltı suyu hareketi gözlenebilmektedir. Yeraltı suyu mevsimsel olarak artma ve azalma göstermektedir. Yeraltı suyunun uzaklaştırılması zeminin kayma mukavemetini arttırarak zemin emniyet gerilmesini yükseltip taşıma kapasitesini fazlalaştıracaktır. Bu nedenle yeraltı suyunun temele zarar vermesini önlemek amacıyla uygun drenaj sisteminin kurulması gerekmektedir. Ordu İlinde yeraltı su rezervi olarak mevcut Sarmaşık kaplıcası bulunmaktadır. Ordu ilinde hidrojeolojik etütü yapılmış ovaların adları, işletme rezervleri ve tahsis edilen su miktarları Tablo 20 de ayrıntılı olarak verilmiştir. Proje alanının bulunduğu Gölköy ve çevresinde herhangi bir yeraltı su rezervi bulunmamaktadır (Kaynak: Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011). Tablo 20:Hidrojeolojik Etütü Yapılan Ovaların 2010 Yılı Sonu Etüt ve Tahsis Toplamı Tahsis Edilen Su Miktarı(hm 3 /yıl) İşletme Ova-Alt Havza Alanı YAS BELGELİ Adı (km 2 Rezervi Toplam ) (hm 3 Sulama İçme /yıl) Sanayi Sulama Tahsis Koop. Kullanma Mesudiye Çevresi 921 2, Ordu Çevresi ,00-15,80 1,92 0,26 17,98 Fatsa Çevresi ,00-10,47 0,11 0,04 10,62 Ünye Çevresi ,00-8,59 1,56-10,15 TOPLAM ,00-34,86 3,59 0,3 38,75 Kaynak:Ordu İl Çevre Durum Raporu,

89 Ordu İli sınırları içerisinde jeotermal enerji kaynağı tespit edilmemiştir. Ordu İli Fatsa İlçesinin 10 km uzağında bulunan Sarmaşık Kaplıcasının suyu 47 derece sıcaklıkta olup; 1 litresinin bileşiminde 0,731 gr Hamızıkibrit, 0,1755 gr Sodyumklorür, 0,253 gr Kalsiyum, 0,005 gr Silis,1.433 gr bulunduğu saptanmıştır. Kaplıcanın suyu dakikada 200 lt. akmaktadır. Ordu ilinde 2 adet jeotermal alan bulunmaktadır. Tablo 21:Ordu ili hidrojeolojik ve jeofizik etütleri Ova Ünitelerin Adı Hidrojeolojik etüt (Km 2 ) Jeofizik etüt (nokta adedi) Ova Münferit Ova Münferit Ordu ve Çevresi Çavuşlar Yüceler Yenikent Perşembe Yaylası göleti Cüri Çayı Perşembe-Efirli Ordu barajı Civil deresi Melet ırmağı Ergentürk Toplam Ordu İl dahilindeki önemli akarsu havzaları olarak Melet Irmağı ana kolu ile Bolaman, Turnasuyu, Elekçi ve Karakuş havzaları sayılabilir. Ayrıca bunların birçok yan kolları bulunmaktadır. Ordu ve çevresinde dikkate değer iki göl bulunmaktadır. Bunlardan birisi Gölköy ilçesindeki 80 dekarlık Ulugöl, diğeri Fatsa ilçesindeki 60 dekarlık Gaga Gölü dür. İçme ve Kullanma Suyu İnceleme alanı yüksek kotlarda ve yapılaşma olmayan, kirletici unsurların bulunmadığı bir alanda bulunduğundan, ana dere (Gölköy Çayı) dışındaki bütün dere ve kaynak suları içme kullanmaya uygundur. Kardelen HES Projesi nin su kaynakları 22 no lu Doğu Karadeniz havzasında yer alan Bolaman yakınlarından Karadenize dökülen Bolaman Çayının membasında Gölköy Çayı adını aldığı dere ve bu dereye sağ ve sol yamaçlardan karışan irili ufaklı derelerledir. Söz konusu proje kapsamında kurulacak olan cebri boru, santral binası, denge bacası, iletim hattının bir bölümü andezit, bazalt lav ve piroklastları üzerine kurulacaktır. Birimin hidrojeolojik özelliklerinin incelenmesi sonucunda volkanik seviyeler geçirimsiz birim olarak ele alınmıştır. Bu düzeyler yeraltısuyu yönünden fakir olmakla birlikte suyu taşımaz ve iletmezler. İletim hattının küçük bir bölümü tortul volkanik seri (kireçtaşı, kumtaşı, tüf, tüfit, kırmızı kireçtaşı, kiltaşı) biriminden geçmektedir. Bu birimlerin suyu taşıyıp iletebildiği, gözenekli ve geçirimli olduğu görülmektedir. İletim hattının diğer bir bölümü trakiandezit lav ve tüfleri birimden geçmektedir. Bu birim nispeten daha az geçirimli düzeyleri oluşturmakla birlikte iletimliği de düşüktür. Birim içerisinde bulunan kırık ve çatlaklar sayesinde bir miktar yeraltısuyu içerebilirler. Kardelen regülatörü ve iletim hattının en son bölümü ise Kireçtaşı birimi üzerine kurulacaktır. Bu birimin suyu taşıyıp iletebildiği, gözenekli ve geçirimli olduğu görülmektedir. Yeraltısuyu yönünden zengindir. -68-

90 Proje kapsamında tarih ve sayılı R.G de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeraltı Sularının Kirlenmeye Ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında oluşacak atık yağlar ve tehlikeli atıklar, ilgili Yönetmeliklere uygun olarak şantiye alanı içerisinde, lisanslı kuruluşlara teslim edilinceye kadar geçici olarak depolanacaktır. Geçici depolama için gerekli sızdırmazlık önlemleri alınacaktır. Atık yağ ve tehlikeli atıkların dere yatağına ve yeraltı sularına karışmasına olanak verilmeyecek ve gerekli tedbirler alınacaktır. IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından, göl. dalyan akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, su toplama havzası oligotrofik, mezotrofik, ötrofik, distrofik olarak sınıflandırılması, sedimantasyon, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), projenin kurulacağı su kaynağının/kaynaklarının uzun yıllara ait aylık ortalama değerleri (m 3 /sn), akım gözlem istasyonları ve regülatör yerlerini temsil eden uzun yıllara ait aylık akım değerlerinin, ilgili kurum (bu verilerin temin edildiği kurum) onayı alınarak sunulması, projenin üzerinde gerçekleştirilen suyun herhangi bir göl ekosistemini besleyip beslemediği hakkında bilgi, Göletler Aybastı-Perşembe Yaylası Göleti: Ordu-Aybastı ilçeleri Perşembe Yaylası mevkiinde yaylacılık yapan yöre halkının hayvanlarını sulamak amacı ile projelendirilmiş bir gölettir. Temelden 20,4 m yükseklikte ve m 3 gövde dolgusuna sahip gölette m 3 su depolanmaktadır. Perşembe Yaylası göleti inşaatı DSİ tarafından 1992 yılı uygulama programına alınmış ve 1994 yılı sonunda bitirilmiştir. Ordu-Kabadüz-Çambaşı II. Göleti: Ordu Çambaşı Yaylası nda yapılan temelden 16,40 m yükseklikte ve 4,300 m 3 gövde dolgusuna sahip bir gölettir. Rezervuarında 75,000 m 3 su depolamaktadır. Hayvan sulama suyu sağlanması ve yayla turizmine katkı sağlamak amacıyla inşa edilmiştir. DSİ gölet inşaatına 1995 yılında başlanmış ve 1997 yılı sonunda ikmal edilerek işletmeye açılmıştır. Kaplıcalar-İçmeler Ordu daki en önemli kaplıca, Fatsa-Ilıca beldesi sınırları içinde bulunan Sarmaşık Kaplıcası dır. +8 derece sıcaklıktaki suyun bileşiminde demir ve kükürt bulunmaktadır. Ordu ili içme ve kullanma suyu kaynaklarının il geneline dağılımı; İçme ve Kullanma Suyu İşletme Aşamasında Ordu Ünye İL TOPLAMI hm 3 /yıl hm 3 /yıl hm 3 /yıl hm 3 /yıl 2009 Ordu İçme Suyu Projesi:Melet Irmağı üzerinde enerji maksatlı olarak inşa edilecek olan Ordu Regülatöründen Ordu İli Merkezine 912 litre/saniye (29 hm.küp/yıl) içme suyu sağlanacak işin İsale hattı Arıtma Tesisi Projeleri yapılmaktadır. Halihazır Harita ve -69-

91 Kamulaştırma Planları Yapımı işi tamamlanmıştır. Proje bitimine müteakip inşaat işi ihale edilecektir (Kaynak:Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011) Ünye İlçesi İçme Suyu Projesi:Cevizdere Irmağı üzerinde yapılacak bir regülatörden Ünye İlçe Merkezine 317 litre/saniye (10 hm.küp/yıl) içme suyu sağlanacak işin İshale Hattı ve Arıtma Tesisleri projeleri yapılmaktadır. Halihazır Harita ve Kamulaştırma Planları Yapımı Kadastro Kontrolü aşamasındadır. İçmesuyu tatbikat projeleri tamamlanmıştır (Kaynak:Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011). Ordu ili genelinde sulak alan olarak tabir edilen üç küçük göl bulunmaktadır. Bu alanlar ekolojik zenginlikleri kısıtlı sulak alanlar olmakla beraber flora ve faunası literatüre girmemiştir. Bu göllerden karagöl, Karagöl Dağının zirvesinde olup rakımı 3000 m dir. İçinde herhangi bir araştırma yapılmamakla beraber su kapasitesi, su ısısı, içindeki biyolojik çeşitlilik hakkında bilgi yoktur. Çapı 250 metreyi bulan 60 dekarlık Gaga Gölü Fatsa ilçesi sınırlarında yer almakta olup karagöl gibi biyolojik çeşitliliği sınırlı bir sulak alandır. Gaga gölünde son yıllarda tatlı su balıkçılığına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Ordu ilinin 80 dekarlık yüzeye sahip en büyük gölü konumundaki Ulugöl, Gölköy ilçesi sınırlarında yer almaktadır. Bu gölde diğerleri gibi zengin bir ekolojik çeşitlilik ihtiva etmez. Anılan bu üç göl rekreasyona yönelik ınformel bir amaca hizmet etmektedir (Kaynak:Ordu İl Çevre Durum Raporu,2011). HES tesislerinde önemli derecede su kaybına sebep olan sediman sorunu rezervuarsız tesislerde tirol tipi regülatörlerle çözülmeye çalışılmaktadır. Bu sebeple proje muhtevasındaki regülatörde yatak yükü durumundaki iri malzemeler gövde üzerindeki ızgaradan mansaba geçecektir. Izgaradan geçebilen iri malzemeler çakıl geçidinin zaman zaman açılması ile mansaba verilecek, süspansiyon halindeki maddeler ise silt tutma havuzunda çökeltilecektir. Minimum su kullanılarak siltten temizleme amacı ile havuza özel şekil verilecektir. Proje rezervuarsız olması nedeniyle regülatör yerinde önemli bir sediment problemi beklenmemektedir. projesinde Gölköy Çayı üzerinde elektrik üretimi için türbinlenen sular herhangi bir kimyasal değişikliğe uğramadan, aynı miktarda olmak üzere Gölköy Çayı na iade edilecektir. Dolayısı ile yapılması planlanan HES tesisinde enerji üreten sular aynı miktar ve kalitede dereye geri döndürülecektir. Kardelen Regülatörü Gölköy Çayı üzerinde kurulacak olup uzun yıllara ait aylık ortalama debiler DSİ Genel Müdürlüğü Etüt Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı tarafından onaylanmış olup, rapor ekinde (Bkz.Ek-11) verilmiştir. Kardelen regülatör yeri su temin çalışması yan kol üzerinde yer alan 22-39, DSİ AGİ verilerinin alan oranında regülatör yerine taşınması ile yapılmıştır. Tablo 22:Kardelen Regülatörü Onaylı Aylık Ortalama Debiler(m 3 /sn) Yıl Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mavıs Hazr. Tem. Ağus. Eylul Ort ,87 2,16 2,37 4,93 3,58 2,21 5,43 2,68 1,18 0,58 0,53 0,41 2, ,55 2,10 3,36 1,74 2,10 4,76 5,33 2,47 2,69 3,20 0,90 0,67 2, ,40 2,78 1,79 1,13 2,15 4,62 2,43 0,99 0,95 0,69 0,59 0,69 1, ,59 2,93 4,15 1,43 1,57 2,81 4,73 3,92 1,00 0,64 0,58 0,62 2, ,77 1,44 0,93 0,94 1,59 3,72 3,04 2,72 1,04 0,58 0,51 0,52 1, ,54 1,80 1,49 1,08 1,18 3,99 5,19 2,18 2,30 0,96 0,63 0,67 1, ,67 1,93 1,92 2,16 2,33 3,67 6,55 3,36 1,82 0,89 0,82 0,90 2, ,63 0,91 1,73 0,96 1,28 3,19 2,05 1,86 0,68 0,49 0,45 0,40 1, ,44 2,23 2,13 2,82 1,80 2,85 5,39 2,38 0,77 0,58 0,41 0,39 1, ,62 2,73 1,77 1,14 1,65 3,20 5,58 1,40 1,35 0,75 0,60 0,53 1,78-70-

92 1997 1,14 0,71 2,82 1,47 1,70 2,09 5,78 2,19 1,43 0,72 0,44 0,50 1, ,05 1,09 1,16 1,04 1,90 2,85 4,41 2,89 1,37 0,69 0,52 0,49 1, ,74 1,08 2,04 0,98 1,53 2,88 2,61 1,53 1,23 0,77 0,91 0,66 1, ,82 1,01 1,11 1,68 2,88 5,98 4,14 2,37 2,33 0,54 0,56 0,53 2, ,77 0,48 0,69 0,60 1,55 2,12 2,01 1,67 0,66 0,43 0,40 0,40 0, ,38 1,02 1,62 1,97 2,31 1,79 2,07 0,80 2,36 0,73 0,60 0,73 1, ,94 0,96 1,08 2,17 1,37 2,54 4,48 1,35 0,96 0,82 0,49 1,68 1, ,06 2,55 1,99 2,24 2,78 3,24 2,46 1,70 1,79 1,13 0,66 0,59 1, ,61 0,75 2,08 1,37 2,17 6,61 5,15 3,75 1,64 0,67 0,48 0,53 2, ,99 1,51 1,19 1,37 2,93 4,72 4,03 4,07 0,80 0,92 0,43 0,48 1, ,49 2,07 0,96 2,11 1,73 6,36 3,12 1,71 0,80 0,43 0,39 0,40 1, ,43 3,07 2,29 1,52 1,34 7,42 2,01 1,32 1,73 0,58 0,53 0,69 1, ,81 1,46 1,64 2,41 2,92 3,87 3,15 2,35 0,75 0,77 0,53 0,84 1, ,69 4,18 1,64 2,90 3,18 3,48 2,64 0,93 0,89 0,75 0,44 0,44 1, ,35 0,78 1,01 0,97 1,69 4,61 4,28 3,50 1,42 0,67 0,89 0,49 1,81 ORT. 0,97 1,75 1,80 1,73 2,05 3,82 3,92 2,24 1,36 0,80 0,57 0,61 1,80 Yağış Analizi Kardelen HES projesinin etkili olduğu alanın meteorolojik özelliklerini yansıtması amacıyla, Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü tarafından işletilmiş uzun yıllar yağış ölçümü bulunan ve proje alanının özelliklerini yansıtacağı düşünülen Gölköy Meteoroloji İstasyonu seçilmiştir. Gölköy Meteoroloji İstasyonunun tarihleri arasındaki 39 yıllık toplam yağış değerleri Şekil 37 de değerlendirilmiştir. Gölköy Meteoroloji İstasyonu yağış değerlerinin 39 yıllık ortalaması mm dir yılında maksimum yıllık toplam yağış miktarı mm ile en yüksek değerine ulaşmıştır yılında minimum yıllık toplam yağış miktarı mm ile en düşük değerine ulaşmıştır Gölköy Meteoroloji İstasyonu Yıllık Toplam Yağış Yıllık Toplam Yağış (mm) Ortalama 994,89 mm Yıllar Şekil 37:Gölköy meteoroloji istasyonu yıllık toplam yağış grafiği -71-

93 Gölköy Meteoroloji İstasyonu yağış değerleri için çizilen Birikimli Eklenik Sapma Grafiğinde ise söz konusu 39 yıllık dönem içindeki kurak ve yağışlı dönemler belirlenmiştir (Bkz.Şekil-38). Gölköy Meteoroloji İstasyonu için 1954 ile 1975 yılları arasındaki 21 sene içinde genel eğilim açısından kurak bir dönemi, gözlem sonu olan 1992 yılı sonuna kadar genel eğilim açısından 17 senelik yağışlı bir dönem izlenmektedir. Gölköy Meteoroloji İstasyonu Toplam Yağış Birikimli Sapma Grafiği ( ) 0 Birikimli sapma -500 Birikimli Sapma (mm) Kurak Dönem Yağışlı Dönem Yıllar Şekil 38: Gölköy meteoroloji istasyonu yıllık toplam yağıştan birikimli sapma grafiği IV.2.5. Yüzeysel su kaynaklarının mevcut ve planlanan kullanımı, varsa havza özelliği (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları), proje alanının içme ve kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel su havzasında kalıp kalmadığı, söz konusu derenin herhangi bir içme suyu kaynağını besleyip beslemediği, içme suyu kaynaklarına mesafeleri, söz konusu dereden içme ve kullanma suyu alınıp alınmadığı, Projesi, 22 No lu Doğu Karadeniz Havzası içerisinde yer almakta olup, projenin ana su kaynağı Bolaman yakınlarından Karadenize dökülen Bolaman Çayının membasında Gölköy Çayı adını aldığı dere ve bu dereye sağ ve sol yamaçlardan karışan irili ufaklı derelerdir. Projenin ana su kaynağı olan Gölköy Çayı içme ve kullanma suyu temin eden kıta içi yüzeysel su havzasında kalmamaktadır. Türkiye 26 adet hidrolojik havzaya ayrılmıştır. Havzaların ortalama yıllık toplam akışları 186 milyar m³ 'tür (Kaynak:DSİ Genel Müdürlüğü). Meteoroloji Genel Müdürlüğü nün resmi web sitesinden alınan Doğu Karadeniz Havzası nın Mart 2014 yılı aylık yağış değerleri ve 1 Ekim Mayıs 2013 kümülatif yağış değerleri aşağıda verilmektedir. Tablo 23: Doğu Karadeniz Havzası nın Mart 2014 yılı aylık yağış değerleri Artma-Azalma Oranı Yağış HAVZA ADI Geçen Yıl (mm) (mm) Normali (mm) Normale Göre Geçen Yıla Göre (%) (%) Doğu Karadeniz Havzası 87,7 92,8 119,9-5,5-26,9-72-

94 Tablo 24: Doğu Karadeniz Havzası nın (1 Ekim Mart 2014) kümülatif yağış değerleri HAVZA ADI Yağış (mm) Normali (mm) Geçen Yıl (mm) Artma-Azalma Oranı Normale Göre (%) Normale Göre (%) Doğu Karadeniz Havzası 606,9 808,9 717, ,4 Şekil 39:Ordu Yıllık Yağış Dağılımı Tablo 25:Ordu İli Ortalama Yağış Periyodu Ortalama Yağış Periyodu Normali Yıllık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Toplam 93,8 83,1 75, ,6 62,9 62,8 83,8 136,1 126, ,0 Proje alanının mevcut su kaynaklarına uzaklıklarını gösterir kroki Şekil 40 da verilmiştir. -73-

95 Şekil 40:Proje alanına yakın mesafede olan su kaynaklarını gösterir kroki Projesi, Doğu Karadeniz Havzası nda Ordu ili, Gölköy ilçesi sınırları içerisinde, Gölköy Çayı üzerinde planlanmaktadır. Gölköy Çayı ndan herhangi bir yerleşim yerine içme ve kullanma suyu temin edilmemektedir. -74-

96 İletim hattı (yeraltına gömülü basınçlı boru) güzergahında mevsimsel akışlı dereler ve Çetilli deresi geçmektedir. İletim hattı (yeraltına gömülü basınçlı boru) dere geçişlerinde talveg kotunun altına inilerek inşa edilecektir. Dere yataklarına hafriyat, herhangi bir katı veya sıvı atık atılmayacaktır. projesi kapsamında hazırlanan Mansap Su Hakları Raporu, rapor ekinde (Bkz. Ek-16) verilmiştir. Yapılan arazi etütlerinde bu derelerin dışında YAS, kaynak suyu gibi herhangi bir sulama suyu kaynağı bulunmadığı tespit edilmiştir. Karedlen HES projesi kapsamında mansap su hakları yönünden etkilenecek olan 16,00 ha tarım arazisi varlığı gözlenmiş olup, bunun 8,00 ha nın fındık tarımına ayrılmış olduğu 8,00 ha da da Sebze, Mısır, Fasulye Bakliyat, Meyve tarımı yapıldığı ve bu alanlarında dereden alınan su ile sulandığı tespit edilmiştir. Fındık tarımı yapılan 8,00 ha alanın sulanması söz konusu değildir. Mevsimsel yağışlar fındık tarımının sağlıklı olarak yapılabilmesi için yeterlidir. Belirtilen bu arazilerin sulanması amacı ile projeli olarak tasarlanmış bir sulama projesi olmadığı gibi arazide projeli bir çalışma ile inşa edilmiş kanal vb. sulama yapıları varlığına da rastlanılmamıştır. Proje sahası, DSİ tarafından akifer alanı olarak tanımlanmış sahaların dışında sahalar olup, yer altı suyu temin edilen yerlerden değildir. Proje sahasında izinli-izinsiz açılmış işletilen derin kuyu, keson kuyu varlığı tespit edilememiştir. Etüt sahasında projeli bir sulama olmadığı gibi santrafüj ve motorpomp vasıtası ile yapılan sulama gözlenmemiş olup, yapılan sulamaların da el ile açılan basit toprak kanallar vasıtası ile yapıldığı tespit edilmiştir. Projenin ekolojik ihtiyaç debisinin belirlenmesi amacıyla Hacettepe ve Yüzüncüyıl Üniversitesi Öğretim Görevlileri tarafından Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu hazırlanmış ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün onayı alınmıştır (Bkz Ek-17). projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Proje kapsamında Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğine ve Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporunda belirtilen tüm önlemler alınacaktır. -75-

97 Proje alanı, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin içme kullanma suyu temin edilen kıta içi yüzeysel sulardaki kirletme yasakları ile ilgili maddelerinde belirtilen alanlar içerisinde kalmamaktadır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. IV.2.6. Toprak özellikleri ve kullanım durumu (toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti, sınıflaması, taşıma kapasitesi, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır vb.), Proje alanına ait arazi kullanım durumu haritası rapor ekinde (Bkz. Ek-2) verilmiştir. Arazi kullanım haritasına göre, proje ünitelerinin çoğu orman ve fındık arazisi üzerinde kalmakta olup arazi kullanım sınıfı VI. ve VII. sınıf arazi niteliğindedir. Arazi kullanım haritasına göre proje ünitelerinin yer alacağı toprak grubunun, arazi kullanım sınıfının ve erozyon derecesinin gösterimi Tablo 26 da verilmiştir. Tablo 26:Arazi kullanım haritasına göre proje alanı durumu Tesisler Kardelen Regülatörü İletim Hattı (Basınçlı boru) Arazi kullanım durumu Fındık arazisi ve yerleşim alanı Fındık arazisi, mera ve orman alanı Arazi Kullanım Haritası na göre Toprak grubu Gri Kahverengi Podzolik Topraklar Gri Kahverengi Podzolik Topraklar, Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Denge Bacası Orman Alanı Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Cebri Boru Orman Alanı Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Santral Binası Orman Alanı Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Şantiye Bitkisel Toprak Depolama Alanı Orman Alanı Orman Alanı Gri Kahverengi Podzolik Topraklar Gri Kahverengi Podzolik Topraklar Kazı Fazlası Malzeme Alanı-1 Fındık Arazisi Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Kazı Fazlası Malzeme Alanı-2 Fındık Arazisi Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Kazı Fazlası Malzeme Alanı-3 Fındık Arazisi Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Kazı Fazlası Malzeme Alanı-4 Fındık Arazisi, Orman Alanı Gri Kahverengi Podzolik Topraklar, Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar Erozyon Derecesi Şiddetli su erozyonu Şiddetli su erozyonu ve Orta su erozyonu Şiddetli su erozyonu Şiddetli su erozyonu Şiddetli su erozyonu Orta su erozyonu Orta su erozyonu Orta ve Şiddetli su erozyonu Şiddetli su erozyonu Şiddetli su erozyonu Şiddetli su erozyonu Arazi Kullanım Sınıfı VII VI, VII VII VII VII VI VI VII VII VII VI, VII -76-

98 Büyük Toprak Grubu: G: Gri Kahverengi Podzolik Topraklar G19 t.3 Zf VII es Toprak Özelliklerinin Kombinasyonu: 19: Derinlik: Sığ (50-20 cm), Eğim:%20-30 Diğer Toprak Özellikleri: Taşlı Erozyon Derecesi: 3: Şiddetli Su Erozyonu Şimdiki Arazi Kullanımı: Zf:Fındık Arazi Kullanım Kabiliyeti: VII. Sınıf Alt sınıf: es: Eğim ve erozyon zararı, Toprak yetersizliği (Taşlılık, tuzluluk ve alkalilik) Büyük Toprak Grubu: G: Gri Kahverengi Podzolik Topraklar G19 t.2 O VI es Toprak Özelliklerinin Kombinasyonu: 19: Derinlik: Sığ (50-20 cm), Eğim:%20-30 Diğer Toprak Özellikleri: Taşlı Erozyon Derecesi: 2: Orta Su Erozyonu Şimdiki Arazi Kullanımı: O:Orman Arazi Kullanım Kabiliyeti: VI. Sınıf Alt sınıf: es: Eğim ve erozyon zararı, Toprak yetersizliği (Taşlılık, tuzluluk ve alkalilik) Büyük Toprak Grubu: P: Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar P22 t.3 O VII es Toprak Özelliklerinin Kombinasyonu: 22: Derinlik: Orta (90-50 cm), Eğim:%30+ Diğer Toprak Özellikleri: Erozyon Derecesi: 3: Şiddetli Su Erozyonu Şimdiki Arazi Kullanımı: O: Orman Arazi Kullanım Kabiliyeti: VII. Sınıf Alt sınıf: es: Eğim ve erozyon zararı, Toprak yetersizliği (Taşlılık, tuzluluk ve alkalilik) Büyük Toprak Grubu: P: Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar P20 t.3 Zf VII es Toprak Özelliklerinin Kombinasyonu: 20: Derinlik: Çok sığ (90-50 cm), Eğim:%30+ Diğer Toprak Özellikleri: Erozyon Derecesi: 3: Şiddetli Su Erozyonu Şimdiki Arazi Kullanımı: Zf:Fındık Arazi Kullanım Kabiliyeti: VII. Sınıf Alt sınıf: es: Eğim ve erozyon zararı, Toprak yetersizliği (Taşlılık, tuzluluk ve alkalilik) Kırmızı Sarı Podzolik Topraklar (P) Kırmızı-Sarı Podzoik topraklar iyi gelişmiş ve iyi drene olan asit topraklardır. Sıcak ılımandan tropiğe kadar değişen humid iklimlerde oluşurlar. Doğal bitki örtüsü yaprağını döken ve iğne yapraklı ormanlardır. Bu topraklar yaşlı arazilerde görülür. Anamadde silisli ve kalsiyumca fakirdir. Sarı rengin hakim olduğu topraklarda, nisbeten daha etkili rutubet koşulları olduğundan demir oksitler kırmızı renkli topraklardakine göre daha hidrate olmuşlardır. Dolayısıyla renkler daha az parlaktır. Gri Kahverengi Podzolik Topraklar (G) Genellikle sığ ve çok sığdır. Orman örtüsü altında oluşan bu topraklar asit karakterlidir. Yüzeydeki koyu renkli organik katın altındaki mineral toprak açık renklidir. Bu topraklarda yıkanma fazla olmuştur ve doğal verimlilikleri düşüktür. -77-

99 VI. Sınıf Araziler Bu sınıfa giren toprakların fiziksel koşulları gerektiğinde tohumlama, kireçleme, gübreleme ve kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları ile su kontrolü gibi çayır veya mera iyileştirmelerinin uygulanmasını pratik kılar. Bu sınıftaki toprakların; (1) dik eğim. (2) ciddi erozyon zararı. (3) geçmişteki erozyonun olumsuz etkileri. (4) taşlılık, (5) sığ kök bölgesi. (6) aşırı yaşlık ve taşkın. (7) düşük rutubet kapasitesi. (9) tuzluluk veya sodiklik. gibi düzeltilemeyecek sürekli sınırlandırmaları vardır. Bu sınırlandırmaların bir veya birden fazlasının bulunduğu topraklarda kültür bitkilerinin yetiştirilmesi uygun değildir. VII. Sınıf Araziler Bu sınıfa giren topraklar, (1) çok dik eğim, (2) erozyon, (3) toprak sığlığı, (4) taşlılık, (5) yaşlık, (6) tuzluluk veya sodiklik gibi kültür bitkilerinin yetiştirilmesini engelleyen çok şiddetli sınırlandırmalara sahiptir. Fiziksel özellikleri tohumlama ve kireçleme yapmak, kontur karıkları, drenaj hendekleri, saptırma yapıları ve su dağıtıcıları tesis etmek gibi iyileştirme, koruma ve kontrol uygulamalarına elverişli olmadığından, çayır ve mer'a ıslahı için kullanılma olanakları da oldukça sınırlıdır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında toprakta herhangi bir kirliliğe sebebiyet verilmeyecektir. Ancak olası bir sızıntı döküntü durumunda Bölüm VIII.1. de belirtilen Sızıntı-dökülme Acil Durum Müdahale Planı na uyulacaktır. IV.2.7. Tarım alanları (tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları, ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değeri), Ordu İlinin yüzölçümü hektardır. Bu arazinin hektarı tarım arazisi olup, hektarı ormanlık-fundalık, hektarı çayır ve mera, hektarıysa Tarım Dışı Arazi den oluşmaktadır. Tablo 27: Ordu İli nin Tarımsal Arazi Dağılımı Ekilişlerine göre arazi dağılımı Arazi Cinsi Alanı (Ha) % Bağ bahçe ,7 36,3 Tarla ,4 8,3 Ormanlık-Fundalık ,4 23,3 Çayır-Mera ,9 Yerleşim Alanı ,2 14,2 Tarım Dışı ,7 6 TOPLAM ,

100 Şekil 41: Ordu İlinin tarımsal arazi dağılımı Şekil 42:Ordu İli ilçelere göre arazi kullanım durumu İlin tarımsal arazi dağılımı, %11,9 çayır-mera, %36,3 bağ-bahçe, %8,3 tarla, %23,3 fundalık ve %14,2 yerleşim alanı arazisinde oluşmaktadır. İlde tarım alanı olarak kullanılan ve kullanılmayan arazinin % 91 i dik, çok dik ya da sarp eğimlidir. Bundan dolayı ilin belirtilen arazi miktarı ile kullanılan gerçek yüzey alanı oldukça farklıdır. Tarımsal Üretim Ordu da bitkisel üretimde, üretim değeri açısından fındık ilk sırayı almakta ve çiftçinin asıl geçim kaynağını oluşturmaktadır. Üretilen diğer ürünler genellikle öz tüketim amaçlı üretilmekte, ihtiyaç fazlası olan kısmı ise iç piyasada pazarlamaktadır. Ordu ili, fındık üretim alanları ve fındık üretim miktarıyla Türkiye de ilk sırada yer almaktadır. Ordu da arazi yapısının da etkisiyle tarım arazilerinin %68 inde fındık üretilmektedir. -79-

101 Ayrıca Ordu da sanayi fındığa dayalı olarak gelişmiştir. Fındık üreticilerinin ürünleri, tüccarlar, fındık kırma fabrikaları, entegre fındık işleme tesisleri ve TMO tarafından alınmaktadır. Meyvecilik sahil kesimlerinde ve kısmen de iç kesimlerde yapılmaktadır. Ordu ilinde meyve ağaçları (fındık ve fındığa ek gelir olarak düşünülen kivi ve ceviz hariç) fındık bahçelerinin içerisinde dağınık bir şekilde bulunmaktadır. Son yıllarda dağıtımı gerçekleştirilen bodur meyve fidanlarıyla kapama bahçe yapılmaya başlanmıştır. Tablo 28:Ordu İlinin Ürün Dağılımı Cinsi Arazi Miktarı (ha) Oranı (%) Fındık ,00 Diğer Meyveler ,00 Mısır ,00 Patates ,77 Buğday-Arpa ,72 Yem bitkileri 934 0,32 Diğerleri ,28 Toplam ,00 Şekil 43: Ordu İlinin Grafiksel Ürün Dağılımı Tarla ürünleri içerisinde ekiliş alanına bakıldığında Türkiye ve ilde ilk sırayı tahıllar almaktadır. Daha sonra Türkiye de baklagiller, ilde yumrulu bitkiler almaktadır. Üretimde ise Türkiye de ilk sırada tahıllar, ikinci sırada endüstriyel bitkiler gelmektedir. İlde üretimde ise ilk sırayı yumrulu bitkiler, ikinci sırayı ise tahıllar almaktadır. -80-

102 Şekil 44: Bitkisel Üretim Miktarları Tablo 29:Ordu İli Buğdaygil, Baklagil Üretimi Ürün Adı Ekilen alan (da) Hasat Edilen Alan (da) Üretim (da) Verim (kg/da) Arpa Buğday Çavdar Mısır Yulaf Bakla Bezelye Fasulye Fiğ Mercimek Nohut Şekil 45: Ordu İli Grafiksel Buğdaygil, Baklagil Üretimi Meyvecilik sahil kesimlerinde ve kısmen de iç kesimlerde yapılmaktadır. Ordu ilinde meyve ağaçları (fındık ve fındığa ek gelir olarak düşünülen kivi ve ceviz hariç) fındık -81-

103 bahçelerinin içerisinde dağınık bir şekilde bulunmaktadır. Son yıllarda dağıtımı gerçekleştirilen bodur meyve fidanlarıyla kapama bahçe yapılmaya başlanmıştır. Ürün adı Toplu Meyveliklerin Alanı (da) Üretim (ton) Ağaç Başına Ortalama Verim (kg) Meyve Veren Yaşta Ağaç Sayısı Meyve Vermeyen Yaşta Ağaç Sayısı Toplam Ağaç Sayısı Ceviz Fındık Kestane Çay Erik Kiraz Kızılcık Vişne Şeftali Mandalina (satsuma) Mandalina (diğer) Çilek Dut İncir Nar Trabzon Hurması Kivi Zeytin Armut Ayva Muşmula Yenidünya Elma(Golden) Elma (Starking) Elma (Grannysmith) Doğu Karadeniz Bölgesi nde meyve üretimi bakımından ikinci sırayı %36,7 ile sert kabuklu meyve grubu oluşturmaktadır. Bölge içinde sert kabuklu meyve grubunun ağırlıklı olduğu iller fındık üretiminin yoğun olduğu Ordu, Giresun ve Trabzon illeridir. Tablo 30:Doğu Karadeniz Bölgesi Fındık Dikili Alanlar (ha) ve Üretim Miktarı (ton) Doğu Karadeniz Bölgesi Alan (ha) Üretim Miktarı (ton) Trabzon Ordu Giresun Rize Artvin Gümüşhane Doğu Karadeniz Türkiye Doğu Karadeniz/TR (%) 58,4 53,1 Ordu/D.Karadeniz (%) 55,3 50,7 Ordu/TR (%) 32,3 26,9 Kaynak: Doğu Karadeniz Bölgesi Kalkınma Ajansı,

104 Şekil 46: Doğu Karadeniz Bölgesi Fındık Üretim Miktarının İllere Göre Dağılımı Gölköy İlçesi İlçede fındık, patates ve mısır yetiştirilir. Hayvancılık ve arıcılık da önemli geçim kaynaklarındandır (Kaynak: Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011). projesi kapsamında Ordu Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü görüşünde; sayılı Mera Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir sayılı Zeytincilik Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir. denilmiştir. Bu kapsamda mera kanunu ve zeyticilik kanunuyla ilgili yapılacak işlem bulunmamaktadır. Ordu Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü görüş yazısı rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Proje kapsamında tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında işlem yapılacağından, ilgili kanunun 21. Maddesi (a) bendi gereğince, yasal izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dışı faaliyette bulunulmayacaktır. IV.2.8. Orman Alanları (ağaç türleri ve miktarları (m 2 ), kapladığı alan büyüklükleri ve kapalılığı bunların mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, 1/ ölçekli Meşcere haritası), Proje alanında, orman arazileri için Orman Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alındıktan sonra faaliyete başlanacaktır. Proje alanını içerisine alan meşçere haritası ve proje alanına ait orman inceleme değerlendirme formu rapor ekinde verilmiştir (Bkz. Ek-4, Ek-15). Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığından bu alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince gerekli izinler alınacaktır. Orman arazisi olmayan alanlar için kamulaştırma işlemleri yapılacaktır. Proje alanı, Giresun Orman Bölge Müdürlüğü ne bağlı Ordu Orman İşletme Müdürlüğü nün Gölköy ve Dibektaşı Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalmaktadır. -83-

105 Orman Yüksek Mühendisi Mustafa Yaşar İNAN tarafından yapılan çalışmalar sonucunda proje alanının girdiği Orman İşletme Şeflikleri, meşcere tipleri tespit edilmiştir. Giresun Orman Bölge Müdürlüğü Ordu Orman İşletme Müdürlüğü nün Dibektaşı Orman İşletme Şefliği amenajman planının ( uygulama yıllarını içeren) meşcere haritasında, Kardelen HES in regülatör, iletim hattı ve cebri borunun geçtiği bölme no.ları, meşcere tipleri, kapalılıkları ve alanları aşağıda verilmiştir. Bölme No Meşcere Tipi Açıklamaları Kapalılık Oranı (%) Alanı (m 2 ) REGÜLATÖR 27 Su Gölköy Çayı 49 Z Ziraat 3015 İLETİM HATTI 27 Z Ziraat Yol Yol Yol Yol 9370 Knbc3 Kayın Genç Koru DENGE BACASI 4 Knbc3 Kayın Genç Koru Z Ziraat 2552 CEBRİ BORU 4 Yol 172 Z Ziraat 1907 KARDELEN HES 4 Z Ziraat 6675 İŞLETME ŞEFLİĞİ TOPLAMI Verimli Koru Ormanları Knbc m 2 Toplam 2322 m m 2 Ormanlık Alanlar Z m 2 Yol m 2 Su 49 m 2 Toplam m 2 Açık Alanlar m 2 İŞLETME ŞEFLİĞİ TOPLAMI Giresun Orman Bölge Müdürlüğü Ordu Orman İşletme Müdürlüğü nün Gölköy Orman İşletme Şefliği amenajman planının ( uygulama yıllarını içeren) meşcere haritasında, Kardelen HES in regülatör, iletim hattı ve cebri borunun geçtiği bölme no.ları, meşcere tipleri, kapalılıkları ve alanları aşağıda verilmiştir. Bölme No Meşcere Tipi Açıklamaları Kapalılık Oranı (%) Alanı (m 2 ) REGÜLATÖR KnKzbc3 Kayın Kızılağaç Genç Koru Z Ziraat 68 KAZI FAZLASI MALZEME ALANI Z Ziraat 6574 KAZI FAZLASI MALZEME ALANI Z Ziraat 3107 KAZI FAZLASI MALZEME ALANI - 3 Z Ziraat İs İskan 2918 Knbc3 Kayın Genç Koru KAZI FAZLASI MALZEME ALANI

106 Bölme No Meşcere Tipi Açıklamaları Kapalılık Oranı (%) Alanı (m 2 ) 30 ŞANTİYE YERİ 30 Z Ziraat 6377 Knbc3 Kayın Genç Koru Knbc3 Kayın Genç Koru Z Ziraat 830 BİTKİSEL TOPRAK DEPOLAMA ALANI Knbc3 Kayın Genç Koru Z Ziraat 3143 İŞLETME ŞEFLİĞİ TOPLAMI Knbc m 2 KnKzbc3 101 m 2 Toplam 4840 m 2 Verimli Koru Ormanları 4840 m 2 Ormanlık Alanlar Z m 2 İs 2918 m 2 Toplam m 2 Açık Alanlar m 2 İŞLETME ŞEFLİĞİ TOPLAMI GİRESUN ORMAN BÖLGE MD. ORDU İŞLETME MD. DİBEKTAŞI İŞLETME m 2 ŞEFLİĞİNDE GİRESUN ORMAN BÖLGE MD. ORDU İŞLETME MD. GÖLKÖY İŞLETME m 2 ŞEFLİĞİNDE PROJENİN ÇALIŞMA ALANI m 2 Çalışma alanı ve çevresinde tohum meşceresi, tohum bahçesi ve gen koruma ormanı yoktur. Proje alanına ait orman inceleme değerlendirme formu rapor ekinde (Bkz. Ek-15) verilmiştir. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığından bu alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince izne tabiidir. Orman arazisi olmayan alanlar için kamulaştırma prosedürü uygulanacaktır. Tablo 31:ÇED İnceleme Değerlendirme Formuna Göre Arazi Durumu Orman Bölge Müdürlüğü Giresun Orman İşletme Müdürlüğü Ordu Orman İşletme Şefliği Dibektaşı Meşcere Tipleri KnGnbc3, Knbc3-4, Z Orman Sayılan Alan 8479 m 2 Orman Sayılmayan Alan m 2 Toplam Alan m 2 Orman İnceleme ve Değerlendirme Formunda; - proje alanında yukarıda belirtilen hususlara uyulması şartı ile ÇED Yönetmeliği ve 6831 Sayılı Orman Kanunu Kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda faaliyeti ormanlar ve ormancılık çalışmaları üzerinde olumsuz etkisi bulunmamaktadır denilmiştir. -85-

107 Orman inceleme ve değerlendirme formunda kazı fazlası malzeme alanı ve şantiye yerinin orman alanı dışında planlanması istenilmiş olup kazı fazlası malzeme alanı ve şantiye yeri orman alanı dışına çıkarılarak şahıs arazilerinde planlanmıştır. Arazi sahiplerinden izinler alınmış olup tapu örnekleri ve izin belgeleri rapor ekinde (Bkz. Ek-14) verilmiştir. Proje kapsamında kesilecek ağaç miktarı Bölüm V.1.13 de verilmiştir. Yapılacak olan cebri boru tesisi ormancılık çalışmalarında engel teşkil etmemesi için B-Tipi orman yolu standardında yapılacak ve ormancılık çalışmalarında kullanıma açık olması sağlanacaktır. Bunun yanında yapılmasına ihtiyaç duyulan yollar mutlaka ekskavatör ile yapılacak ve tesis inşaatlarında çıkacak olan kazı fazlası malzemeler, kazı fazlası malzeme alanlarında depolanacaktır. Yapılacak yollar yamaçlardan aşağı toprak kaymayacak şekilde ekskavatörle yapılacak, inşaat aşamasında çıkacak olan kazı fazlası malzemeler, kazı fazlası malzeme alanlarında depolanacak ve kullanılacak orman yollarının bakım ve onarımı yapılacaktır. Proje kapsamında orman arazisi içerisinde yapılacak çalışmalar süresince proje alanına herhangi bir atık malzeme bırakılmayacaktır. Böylece mevzuat çerçevesinde öngörülen ekolojik dengenin bozulmamasına, çevrenin korunmasına ve geliştirilmesine yönelik tedbirlere riayet edilmiş olacaktır. IV.2.9. Koruma alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu kapsamındaki alanlar, Projenin korunan alanlara uzaklıklarının 1/ 'lik ölçekli haritada gösterilmesi), proje alanı ve çevresine ait Orman ve Su İşleri Bakanlığı nın resmi web sitesindeki Coğrafi Bilgi Sistemi nden alınan korunan alanlara ait haritaya göre (Bkz. Şekil 47), Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Ordu-Trabzon-Rize-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre (Bkz. Ek-3), açık ve kapalı alanlar haritasına göre (Bkz. Şekil 48), orman inceleme değerlendirme formuna göre (Bkz. Ek-15), arazi gözlemlerimiz ve literatür çalışmalarımıza göre Kardelen Regülatörü ve HES proje alanında ve çevresinde; Milli Park Tabiat Parkı Tabiat Anıtı Arkeolojik sit alanı Tabiat Koruma Alanları Yaban Hayatı Koruma Alanları Biyogenetik Rezerv Alanları Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar Turizm Alan ve Merkezleri Özel Çevre Koruma Alanı Tohum meşcereleri, Gen Koruma alanları bulunmamaktadır. -86-

108 Çevre düzeni planına göre proje alanının büyük çoğunluğu bölgeye özel ürün alanı (bağcılık, çay, fındık) ve tarım arazisi, bir kısmı da kentsel yerleşik alan ve orman alanları üzerinde kalmaktadır. Proje kapsamında Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde Kardelen HES ile ilgili tarih ve sayı ile Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gereği Sulak Alan İzin Belgesi başvurusunda bulunulacaktır. İnşaat çalışmalarına başlamadan önce tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu ve mera alanı çıkması durumunda 4342 sayılı Mer a Kanunu ayrıca su ürünlerinin korunması için 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu hükümlerine uyulacak, gerekli izinler alınacaktır. projesi kapsamında faaliyet ünitelerinin korunan alanlara göre konumları aşağıda tablo halinde ve Şekil 47 de verilmiştir. Tablo 32:Proje alanının korunan alanlara mesafeleri Tesisler Yönü Mesafesi (km) Korunan Alan Kuzeydoğu 3,2 Tohum Bahçesi Proje Alanı Güneybatı 8,6 Ulugöl Tabiat Parkı Ordu İli, Ava açık ve kapalı alanlar haritası Şekil 48 de verilmiştir. Kardelen Regülatörü ve HES proje alanı herhangi bir ava yasak alan içerisinde kalmamaktadır. İnşaat süreci boyunca ve işletme aşamasında proje alanında fauna türlerine müdahale edilmeyecek, yılı Merkez Av komisyonu Kararlarına uyulacaktır. -87-

109 Şekil 47:Proje alanı ve çevresinde yer alan korunan alanları gösterir harita -88-

110 Şekil 48: Proje alanının ava yasaklanan sahalara göre konumu -89-

111 Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü, Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüş yazıları rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Söz konusu projeyle ilgili Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü görüşü alınmış olup, görüşlerinde; Söz konusu alan 4957/2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen herhangibir Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde kalmamaktadır denilmiştir. Proje alanıyla ilgili tabiat anıtı ve doğal sit alanı olup olmadığıyla ilgili Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne görüş sorulmuş olup Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü bu konuda Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne görüş sormuş ve Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görüşünde; Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde yatırımı planlanan projesi hazırlanmak istenen alanda, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında tespit ve tecil edilen mevcut tabiat varlığı ya da doğal sit alanı bulunmamaktadır denilmiştir. Ayrıca proje alanında arkeolojik sit alanının bulunup bulunmadığıyla ilgili Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüş alınmış olup görüş yazılarında; Ordu İli, Gölköy İlçesi, Gölköy Çayı, Derebükü Mahallesi sınırları içerisinde, ARGE Enerji İç ve Dış Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan projesi kapsamında, Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu nun gün ve 1133 sayılı kararıyla I. Derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilen ve iletim hattının bir kısmının, I. Derece arkeolojik sit alanı dışına çıkarıldığı, bu alanın sit alanına olumsuz etki etmeyeceği anlaşıldığından 3386 ve 5226 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı yasa kapsamında projenin uygulanmasında bir sakınca bulunmadığına, I. Derece arkeolojik sit alanları bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit alanları olduğundan bu sit alanında kireç, taş, tuğla, mermer, kum,maden vb. herhangi bir ocak açılamayacağına; taş, toprak, kum vb. alınamayacağına; toprak, cüruf, çöp, sanayi atığı vb. dökülemeyeceğine karar verildi denilmiştir. -90-

112 IV Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, bölgedeki dağılımları, endemizm durumları, bolluk miktarları, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Her bir türün kim tarafından ve ne zaman, hangi yöntemle (literatür gözlem vs.) tespit edildiği, Collins Bird Guide, Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye'nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, MAK Kararları, CITES gibi uluslararası anlaşmalara göre durumu, türlerin projeden ne şekilde etkileneceği, proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterilmesi. Projeden ve çalışmalardan etkilenecek canlılar için alınması gereken koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında). Arazide yapılacak flora çalışmalarının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, flora için Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TUBİVES) kullanılarak kontrol yapılması, (arazi çalışmaları yapılarak belirlenmeli, literatür çalışmaları ile doğrulanmalı) FLORA METODOLOJİ Ordu İli, Gölköy İlçesi, projesi kapsamında alanın floral yapısını ve florayı oluşturan bileşenlerin karşı karşıya bulundukları riskler ve koruma statülerini belirleyebilmek amacıyla 2012 yılı içerisinde Hacettepe Üniversitesi öğretim üyesi Botanik Uzmanı Haşim ALTINÖZLÜ tarafından açık alan çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Açık alan çalışmaları sırasında alandan bitki örnekleri toplanmıştır. Toplanan bu yaş bitki örnekleri yönteme uygun olarak kurutulmuştur. Kurutulan bitki örneklerinin tanımlanmasında "Flora of Turkey And East Aegean Islands" adlı kaynaktan yararlanılmıştır. Teşhis edilen bitkilerin listesi Tablo 33 de verilmiştir. Oluşturulan floristik listede familyaların sıralaması "Flora of Turkey And East Aegean Islands" adlı kaynaktaki evrimsel sıraya göre, cins ve türlerin sistematik konumları kontrollerde kolaylık sağlaması bakımından alfabetik olarak verilmiştir. Birinci sütunda familya, İkinci takson, üçüncü sütunda Türkçe adı, dördüncü sütunda biliniyor ise fitocoğrafik bölgesi, beşinci sütunda habitat sınıfı, altıncı sütunda bitkinin nisbi bolluk durumu, yedinci sütunda endemizm durumu verilmiştir. Bitkilerin Türkçe adlarının belirlenmesinde Şinasi Akalın tarafından hazırlanmış olan "Büyük Bitkiler Kılavuzu" ve Prof. Dr. Turhan Baytop tarafından hazırlanmış olan "Türkçe Bitki adları" adlı kaynaklardan faydalanılmıştır. Tablonun sekizinci sütununda taksonun tehlike kategorisi, dokuzuncu ve son sütunda ise türlerin tespit şekli (Literatür (L), Gözlem (G), Toplama ise (T)) rumuzu ile gösterilmiştir. Bitkilerin tehlike kategorileri IUCN komisyonunun tespit ettiği kriterlere göre ve Ekim v.d. tarafından hazırlanmış ve Türkiye Tabiatını Koruma Derneği tarafından yayınlanmış olan "Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı" adlı kaynaktan faydalanılmıştır. Bitki türlerinin tehlike kategorilerinin tespitinde kullanılan kısaltmalar ve açıklamaları EX : Tükenmiş NE : Değerlendirilemeyen EW : Doğada tükenmiş LC : Az tehdit altında CR : Çok tehlikede DD : Veri yetersiz EN : Tehlikede NT : Tehlike altına girmeye aday VU : Zarar görebilir Habitat Sınıfları 1 - Orman 5 - Kuru çayır 2 - Maki 6 - Nemli çayır, Bataklık ve Sulak Alan -91-

113 3 - Frigina (Çoğu dikenli, alçak boylu 7 - Yol kenarı ve yumak yastık oluşturan bitkiler) 8 - Kayalık 4 - Kültür alanları (Bağ, bahçe v.b.) Nisbi Bolluk Sınıfları Endemizm 1 - Çok nadir L - Lokal endemik 2 - Nadir B - Bölgesel endemik 3 - Orta derecede bol Y - Yaygın endemik 4 - Bol 5 - Çok bol FLORİSTİK ANALİZ Ordu İli, Gölköy İlçesi, projesi floristik yapısı ile ilgili olarak yapılan inceleme sonucu proje alanında; 47 familyaya ait 138 cins, 158 tür, 16 alttür ve 3 varyete tespit edilmiştir. Çalışma alanından tespit edilen bitkilerin fitocoğrafik bölgelere göre dağılımı ise; Iran-Turan elementi 3, Akdeniz elementi 6, Avrupa-Sibirya elementi 43 ve öksin elementi 25 şeklindedir. 84 tür birden fazla fitocoğrafik bölgelere ait ya da fitocoğrafik bölgesi bilinmeyenler grubundandır. Proje sahasından endemik olmayıp BERN sözleşmesine göre koruma listesinde olan Cyclamen coum Miller var. coum türü tespit edilmiştir. VEJETASYON Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırlarında yapılması planlanan proje sahasına yapılan arazi çalışmasında proje alanının baskın vejetasyon yapısı da tespit edilmiştir. Proje sahasında; 1- Riparian vejetasyon 2- Bozuk ormanlık alanlar 3- Tarım alanları olmak üzere üç farklı yapı tespit edilmiştir RİPARİAN VEJETASYON proje sahasında riparian vejetasyon Gölköy çayı nın etkisi ile oluşan alanlarda tespit edilmiştir (Bkz. Şekil 49). Bu alanlarda; Ranunculus repens L., Ranunculus constantinopolitanus (DC.) d Urv., Cerastıum cerastioides (L.) Britt., Coronilla orientalis Miller var. balansae (Boiss.) Uhrova, Trifolium pratense L. var. pratense, Agrimonia eupatoria L., Epilobium anatolicum Hausskn. subsp. prionophyllum(hausskn.) P.H.Raven, Scalıgeria tripartita (Kalen.) Tamamsch., Bellis perennis L., Lapsana communis L., Calystegia silvatica (Kit.) Griserb., Muscari armeniacum Leichtlin ex Baker, Juncus effusus L., Carex atrata L. subsp. aterrima (Hoppe)Celak., Carex atrata L. subsp. atrata ve Alopecurus glacialis C.Koch. Sin. gibi türler tespit edilmiştir. -92-

114 Şekil 49:Proje sahası riparian vejetasyon (Dere ıslah çalışması yapılmış) 2- BOZUK ORMANLIK ALANLAR Proje sahasında bozuk ormanlık alanlar, daha çok tarım amacı ile açılan, geniş yapraklı türlerin baskın olarak bulunduğu alanlardır (Bkz.Şekil 50). Bu alanlarda; Salix caprea L., Populus tremula L., Daphne pontica L., Quercus cerris L. var. cerris, Fagus orientalis Lipsky, Castanea sativa Miller, Calamintha grandiflora (L.) Moench, Lamium purpureum L. var. purpureum, Nepeta nuda L. subsp. albiflora (Boiss.) Gams, Hedera helix L., Hedera colchica (C.Koch) C. Koch, Digitalis ferruginea L. subsp. schischkinii (Ivan.) Werner, Symphytum officinale L., Myosotis lithospermifolia (Willd.) Hornem. ve Anchusa undulata L. subsp. hybrida (Ten.) Coutinho gibi türler tespit edilmiştir. Şekil 50:Proje sahası bozuk ormanlık alanlar -93-

115 3- TARIM ALANLARI Proje sahasında tarım alanlarında Corylus avellana L. var. avellana (Fındık) bahçeleri baskın durumdadır (Bkz.Şekil 51). Bu alanlarda; Phyllitis scolopendrium (L.) Newm., Helleborus orientalis Lam., Pteridium aquilinum (L.) Kuhn, Capsella bursapastoris (L.) Medik., Descurainia sophia (L.), Thlaspı arvense L., Viola arvensis Murray, Sılene italica(l.) Pers., Polygonum aviculare L. ve Rumex tuberosus L. subsp. horizontalis(koch) Rech.fil. gibi türler tespit edilmiştir. Şekil 51:Proje sahası tarım alanları KORUMA ÖNLEMİ proje sahasından BERN sözleşmesi koruma listesinde bulunan 1 bitki türü tespit edilmiştir. Bu tür; Cyclamen coum Miller var. coum dur. Bu tür için alınması gereken koruma önlemi; Cyclamen coum Miller var. coum Cyclamen coum var. coum türü için koruma önlemi alınması gerekmektedir. Alınması gereken koruma önlemi; inşaat çalışmaları başlamadan proje alanı içerisinde bulunan Cyclamen coum Miller var. coum populasyonu uygun habitatlara taşınacaktır. Taşıma işlemi için en uygun dönem Haziran-Temmuz ayları arasıdır. -94-

116 Tablo 33: Sahası Floristik Listesi Familyalar Takson Türkçe Adı Aspleniaceae Phyllitis scolopendrium (L.) Newm. Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Eğrelti x x x LC T Polypodiaceae Polypodium vulgare L. Benekli eğrelti x x LC T Dennstaedtiaceae SPERMATOPHYTA ANGIOSPERMAE DICOTYLEDONES Ranunculaceae Papaveraceae Apocynaceae Brassıcaceae Pteridium aquilinum (L.) Kuhn Adonis aestivalis L. subsp. aestivalis Kartal eğrelti x x x LC T Kanavcı otu x x LC T Helleborus orientalis Lam. Çöpleme Öksin ele. x x LC T Ranunculus repens L. Düğün çiçeği x x LC T Ranunculus constantinopolitanus (DC.) d Urv. Corydalis alpestris C. A. Meyer Düğün çiçeği x x LC T Kazgagası Öksin ele. x x LC T Papaver dubium L. Gelincik x x LC T Vinca majör L. subsp. hirsuta (Boiss.) Stearn Alyssum desertorum Stapf. Var. desertorum Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. Hercai menekşe Öksin ele. x x LC T Uyuz otu x x LC T Çobançantası x x x LC T Descurainia sophia (L.) x x x LC T Erophila verna (L.) Chevall. subsp. verna Çırçır otu x x LC T Thlaspı arvense L. Akça çiçeği x x x LC T Kayıt Şekli -95-

117 Familyalar Takson Türkçe Adı Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Violaceae Viola arvensis Murray Menekşe x x x LC T Caryophyllaceae Arenaria rotundifolia Bieb. subsp. rotundifolia Cerastıum cerastioides (L.) Britt. Mınuartia aizoides (Boiss.)Bornm. Kum otu x x LC T Boynuz otu x x LC T Minuatya x x LC T Sılene italica(l.) Pers. Nakıl x x x LC T Sılene vulgaris (Moench) Garcke Nakıl x x LC T Polygonaceae Polygonum arenastrum Bor. Çoban değneği x x LC T Primulaceae Polygonum aviculare L. Çoban değneği x x x LC T Polygonum bistorta L. subsp. carneum(koch) Coode et Cullen. Sin. Rumex tuberosus L. subsp. horizontalis(koch) Rech.fil. Cyclamen coum Miller var. coum Çoban değneği Öksin ele. x x LC T Labada Ir.-Tur. ele. x x x LC T Sıklamen x x LC T Oxalidaceae Oxalis corniculata L. Ekşi otu x x x LC T Hyperıcaceae Hypericum androsaeum L. Binbirdelik otu Avr.-Sib. ele. x x LC T Geraniaceae Erodium cicutarium(l.) L Herit. subsp. cicutarium Turnagagası x x LC T Geranium sylvaticum L. Turnagagası x x LC T Fabaceae Astragalus glycyphyllos L. Geven Avr.-Sib. ele. x x LC T Chamaecytisus supinus (L.) Link Coronilla orientalis Miller var. balansae (Boiss.) Avr.-Sib. ele. x x LC T Taç otu Öksin ele. x x LC T Kayıt Şekli -96-

118 Familyalar Takson Türkçe Adı Uhrova Coronilla varia L. subsp. varia Lathyrus Brandza aureus(stev.) Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Taç otu x x LC T Mürdümük Öksin ele. x x LC T Lathyrus pratensis L. Mürdümük Avr.-Sib. ele. x x LC T Lotus corniculatus L. var. corniculatus Gazal boynuzu x x LC T Robinia pseudoacacia L. Yalancı akasya x x LC T Medicago lupulina L. Yonca x x LC T Trifolium pratense L. var. pratense Vicia cracca L. subsp. tenuifolia (Roth) Gaudin Üçgül x x LC T Fiğ x x LC T Rosaceae Agrimonia eupatoria L. x x LC T Crataegus monogyna Jacq. subsp. monogyna Alıç x x LC G Fragaria vesca L. Çilek, Dağ çileği x x LC G Geum urbanum L. Laurocerasus Roemer officinalis Hakiki karanfil otu Avr.-Sib. ele. x x x LC T Kocayemiş Öksin ele. x x LC G Potentilla argentea L. Beşparmak otu x LC T Prunus xdomestica L. Erik x x LC G Rosa pulverulenta Bieb. Gül x x LC T Rubus idaeus L. Ahududu x x LC G Sıbbaldıa parviflora Willd. var. Parviflora Sibbaldya x x LC T Onagraceae Epilobium anatolicum Yakı otu Öksin ele. x x LC T Kayıt Şekli -97-

119 Familyalar Takson Türkçe Adı Hausskn. subsp. Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN prionophyllum(hausskn.) P.H.Raven Crassulaceae Sedum alpestre Vill. Damkoruğu Avr.-Sib. ele. x x LC T Sedum annuum L. Damkoruğu Avr.-Sib. ele. x x LC T Saxifragaceae Saxifraga cymbalaria L. var huetiana(boiss.) Engler & Taşkıran otu x x LC T Irmscher Apiaceae Astrantia maxima Palas subsp. maxima Astrasya x x LC T Carum caucasicum (Bieb.) Boiss. Kimyon x x LC T Eryngium giganteum Bieb. Öksin ele. x x x LC T Scalıgeria tripartita (Kalen.) Tamamsch. Öksin ele. x x LC T Scandix pecten-veneris L. Çoban tarağı x x x LC T Kayıt Şekli Cornaceae Cornus sanguinea L. subsp. australis (C.A.Meyer) Jav. Kızılcık Avr.-Sib. ele. x x LC T Caprifoliaceae Sambucus nigra L. Siyah mürver Avr.-Sib. ele. x x LC T Viburnum lantana L. Kartopu Avr.-Sib. ele. x x LC T Rubiaceae Asperula involucrata Wahlenb. Asperula x x LC T Crucianella angustifolia L. Akd. ele. x x LC T Galium incanum Sm. subsp. incanum Yoğurt otu Akd. ele. x x LC T Galium spurium L. subsp. spurium Yoğurt otu Avr.-Sib. ele. x x LC T Resedaceae Reseda lutea L. var. lutea xx x x LC T Valerianaceae Valeriana alliariifolia Adams Kedi otu Avr.-Sib. ele. x x LC T -98-

120 Familyalar Takson Türkçe Adı Dıpsacaceae Asteraceae Knautia involucrata Somm. et Lall. Scabiosa columbaria L. subsp. columbaria var. columbaria Achillea latiloba Ledeb. ex Nordm. Anthemis marschalliana Willd. subsp. pectinata (Boiss.) Grierson Anthemis tinctoria L. subsp. tinctoria Arctium platylepis (Boiss. et Bal.) Sosn. ex Grossh. Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Eşek kulağı Öksin ele. x x LC T Uyuz otu x x LC T Civanperçemi Öksin ele. x x LC T Papatya Öksin ele. x x LC T Papatya Avr.-Sib. ele. x x LC T Öksin ele. x x LC T Artemisia vulgaris L. Yavşan otu x x LC T Bellis perennis L. Bellis Avr.-Sib. ele. x x LC T Kayıt Şekli Carduus C.A.Meyer adpressus Saka dikeni Öksin ele. x x LC T Centaurea hypoleuca DC. Yanardöner Öksin ele. x x LC T Cichorium intybus L. Hindiba x x LC T Cırsıum arvense (L.) Scop. subsp. vestitum (Wimmer et Grab.) Petrak Conyza canadensis (L.) Cronquist Crepis alpestris (Jacq.) Tausch Crepis paludosa (L.) Moench Deve dikeni Konyza Hindiba Hindiba x x LC T x x LC T Avr.-Sib. ele. x x LC T Avr.-Sib. ele. x x LC T -99-

121 Familyalar Takson Türkçe Adı Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Gnaphalium sylvaticum L. Avr.-Sib. ele. x x LC T Lapsana communis L. sensu lato Leontodon hispidus L. var. hispidus Arslan dişi Kayıt Şekli x x LC T x x LC T Logfia arvensis (L.) Holub x x LC T Mycelis muralis (L.) Dum. Avr.-Sib. ele. x x LC T Petasites hybridus (L.) Gaertner Eşek dikeni Avr.-Sib. ele. x x LC T Picris hieracioides L. Avr.-Sib. ele. x x LC T Pilosella hoppeana(schultes) C.H. et F.W.Schultz testimonialis(naegli Peter) Sell et West subsp. ex Tanacetum parthenium (L.) Schultz Bip. Taraxacum scaturiginosum G.Hangl. Tripleurospermum caucasicum (Willd.) Hayek Teke sakalı Hindiba Avr.-Sib. ele. x x LC T x x LC T x x LC T x x LC T Oleaceae Ligustrum vulgare L. Kurt bağrı Avr.-Sib. ele. x x LC T Campanulaceae Asyneuma amplexicaule (Willd.) Hand.-Mazz. subsp. amplexicaule amplexicaule var. x x LC T Campanula lactiflora Bieb. Çan çiçeği Öksin ele. x x LC T Campanula latifolia L. Çan çiçeği Avr.-Sib. ele. x x LC T Ericaceae Rhododendron luteum Orman gülü Öksin ele. x x LC T -100-

122 Familyalar Takson Türkçe Adı Sweet Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Kayıt Şekli Rhododendron ponticum L. Orman gülü Öksin ele. x x LC T Vaccinium myrtillus L. Trabzon çayı Avr.-Sib. ele. x x LC T Convolvulaceae Convolvulus arvensis L. Gündüz sefası x x LC T Calystegia silvatica (Kit.) Griserb. Deniz sarmaşığı x x LC T Boraginaceae Anchusa undulata L. subsp. hybrida (Ten.) Coutinho Sığır dili Akd. ele. x x LC T Alkanna orientalis (L.) Boiss. var. orientalis Ir.-Tur. ele. x x LC T Buglossoıdes arvensis (L.) Johnston x x LC T Echium vulgare L. Engerek otu Avr.-Sib. ele. x x LC T Myosotis (Willd.) Hornem. lithospermifolia Unutmabeni çiçeği x x LC T Symphytum officinale L. Karakafes otu x x LC T Solanaceae Solanum dulcamara L. Tilki üzümü Avr.-Sib. ele. x x LC T Araliaceae Hedera helix L. Orman sarmaşığı x x LC T Hedera colchica (C.Koch) C. Koch Duvar sarmaşığı Öksin ele. x x LC T Scrophulariaceae Digitalis ferruginea L. subsp. schischkinii (Ivan.) Werner Yüksük otu Öksin ele. x x LC T Scrophularia canina L. subsp. bicolor (Sm.) Greuter Sıraca otu Akd. ele. x x LC T Verbascum spectabile Bieb. var. spectabile Sığır kuyruğu Öksin ele. x x x LC T Veronica officinalis L. Yavşan otu Avr.-Sib. ele. x x LC T Lamiaceae Ajuga orientalis L. Mayasıl otu x x LC T Calamintha grandiflora(l.) Tıbbi misk Avr.-Sib. ele. x x LC T -101-

123 Familyalar Takson Türkçe Adı Moench Lamium purpureum L. var. Ballıbaba purpureum Nepeta nuda L. subsp. Kedi otu albiflora (Boiss.) Gams Origanum vulgare L. subsp. Mercanköşk viride (Boiss.) Hayek Fito-coğrafik Bölge Avr.-sib. ele. Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Kayıt Şekli x x LC T x x LC T x x LC T Prunella vulgaris L. Erik Otu Avr.-Sib. ele. x x LC T Salvia forskahlei L. Ada çayı Öksin ele. x x LC T Salvia verticillata L. subsp. verticillata Ada çayı Avr.-Sib. ele. x x LC T Stachys annua (L.) L. subsp. annua var. annua Karabaş x x LC T Stachys iberica Bieb. subsp. iberica var. iberica Karabaş Ir.-Tur. ele. x x LC T Plantaginaceae Plantago lanceolata L. Sinir otu x x LC T Plantago major L. subsp. major. Sinir otu x x LC T Fagaceae Castanea sativa Miller Kestane Avr.-Sib. ele. x x LC T Fagus orientalis Lipsky Doğu kayını Avr.-Sib. ele. x x LC G Quercus cerris L. var. cerris Meşe Akd. ele. x x LC G Thymelaeaceae Daphne pontica L. Sırımbağı Öksin ele. x x LC G Corylaceae Corylus avellana L. var. avellana Fındık Avr.-Sib. ele. x x LC G Euphorbiaceae Euphorbia hirsuta L. Sütleğen x x LC T Euphorbia stricta L. Sütleğen Avr.-Sib. ele. x x LC T Salicaceae Populus tremula L. Titrek kavak Avr.-Sib. ele. x x LC G Salix caprea L. Söğüt Avr.-Sib. ele. x x LC G Urticaceae Parietaria judaica L. Isırgan x x LC T -102-

124 Familyalar Takson Türkçe Adı MONOCOTYLEDONAE Liliaceae Allium scorodoprasum L. Soğan subsp. rotundum (L.) Stearn Fito-coğrafik Bölge Akd. ele. Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Kayıt Şekli x x LC T Asparagus officinalis L. Kuş konmaz x x LC G Muscari armeniacum Leichtlin ex Baker Misk x x LC T Ornithogalum Clarke oligophyllum Tükürük otu x x LC T Scilla bifolia L. Mavi yıldız x x LC T Smilax excelsa L. Öz dikeni Akd. ele. x x LC T Juncaceae Juncus effusus L. Hasır otu x x LC T Cyperaceae Carex atrata L. subsp. aterrima (Hoppe)Celak. Ekşi çimen Avr.-Sib. ele. x x LC T Carex atrata L. subsp. atrata Ekşi çimen Avr.-Sib. ele. x x LC T Poaceae Agrostis stolonifera L. Ayrıkçimi Avr.-Sib. ele. x x LC T Alopecurus glacialis C.Koch. Sin. Tilki kuyruğu Avr.-Sib. ele. x x LC T Bromus japonicus Thunb. subsp. japonicus Brom x x LC T Calamagrostis Avr.-Sib. ele. pseudphragmites (Haller fil.) x x LC T Koeler Dactylis glomerata L. subsp. glomerata Domuz ayrığı x x LC T Elymus panormitanus (Parl.) Tzvelev Elym x x LC T Festuca amethysina L. Fetük Öksin ele. subsp. orientalis Krajina var. x x LC T turcica Markgr.-Dannenb

125 Familyalar Takson Türkçe Adı Poa annua L. Orman salkım otu Poa bulbosa L. Orman salkım otu Fito-coğrafik Bölge Habitat Nisbi Bolluk End. Dur. Tehlike Kategorisi L B Y IUCN Kayıt Şekli x x LC T x x LC T -104-

126 FAUNA Ekoloji raporunun fauna ile ilgili kısmında, tesis edilmesi planlanan Kardelen HES bünyesindeki proje bileşenlerinin yer alacağı kesimler ile bu kesimlere yakın çevrede doğal olarak bulunan karasal fauna bileşenlerinin belirlenebilmesi; ilgili fauna bileşenlerinin bu kesimlerde yararlandıkları habitat tipleri yanında planlanan faaliyetin türler ve habitatlar üzerine olası etkileşimini ortaya koyabilmek; söz konusu etkilerle ilgili olarak alınacak önlemleri belirleyebilmek amacıyla proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 2012 yılı içerisinde Hacettepe Üniversitesi öğretim üyesi Zoolog Prof. Dr. Levent TURAN tarafından saha çalışmaları yapılmıştır. Ordu ili, Gölköy İlçe sınırları içerisinde gerçekleştirilmesi planlanan Kardelen Regülatörü ve HES Projesi Gölköy Çayı üzerinde ve kıyısında yer alacaktır. Proje kapsamında 1 adet regülatör, 1 adet HES yapısı, basınçlı boru ve bağlantılı yapıların tesis edilmesi planlanmaktadır. Gölköy Çayı üzerinde yer alacak regülatör ile Gölköy Çayı nın yatağından alınacak olan sular regülatör ile bağlantılı olarak inşa edilecek bir iletim yapısı ile taşınarak akış aşağı, daha düşük bir yükseltide inşa edilecek olan Kardelen HES in denge bacasına aktarılacak; buradan da bir cebri boru aracılığıyla HES in türbinlerine düşürülerek elektrik enerjisi üretiminde kullanıldıktan sonra yeniden Gölköy Çayı nın yatağına deşarj edilecektir. Bu çalışmalara ek olarak bu kesimlerde ve yakın coğrafyada tarafımızdan geçmiş yıllarda, farklı projeler kapsamında gerçekleştirmiş olan çalışmalarda fauna ve habitatlara yönelik olarak elde edilmiş olan verilerden de istifade edilmiştir. proje alanı ve komşu habitatlarda gerçekleştirilen biyolojik veri toplama faaliyetlerini tamamlayıcı olarak bazı yöre sakinleri ile yüz yüze görüşmeler, yapılmış, ayrıca literatür kontrolleri de gerçekleştirilmiştir. Sahada gözlenen ve sahada sağlıklı bir şekilde teşhisleri gerçekleştirilemeyen bazı formların teşhis edilmesinde yararlanılan dökümanlar Kaynaklar kısmında verilmektedir. Çalışmalarda gözlenen türlerin teşhislerinin tamamlanması sonrasında ofis çalışmaları ile bölgede, faaliyetten etkilenmesi olası kesimlerde görülebilen türlerle ilgili olarak envanter listeleri oluşturulmuştur. Listeler üzerinde söz konusu türlerin ulusal ve uluslararası statülerine yönelik değerlendirmeler yapılmıştır. Bu süreçte; - IUCN (Uluslararası Doğayı Koruma Birliği) tarafından hazırlanmış olan Avrupa Kırmızı Listesi (European Red List); - Bern Sözleşmesi Ek Listeleri; - Merkez Av Komisyonu Kararları; - Kuş türleriyle ilgili olarak ise Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi (Species List in Red Data Book=R.D.B) nin 2008 güncellemesinden istifade edilmiştir. Hazırlanan tür envanter listelerinde son olarak endemizm durumları değerlendirilmiş, tespit edilen türler arasında herhangi bir endemik türün bulunup bulunmadığı da değerlendirilmiştir. Türlerle ilgili olarak oluşturulan envanter tablolarının son sütunlarında ise bu çalışma kapsamında tespit edilen lokal faunal bileşenlerin kayıt şekilleri de verilmektedir

127 LOKAL FAUNA BİLEŞENLERİ projesi ile ilgili çalışmalar kapsamında gerçekleştirilen çalışmalar ile lokal karasal omurgalı faunasını meydana getiren ikiyaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve memeli hayvan türlerine yönelik değerlendirmeler yapılmıştır. İKİYAŞAMLILAR (AMPHİBİA) Faaliyetin hayata geçirilmesi planlanan kesimlerde gerçekleştirilen saha çalışmaları ve diğer değerlendirmeler sonucu proje sahası ve civarındaki uygun habitatlarda en az 5 Amfibi türüne ait bireylerin görülebildiği belirlenmiştir. Görüldüğü gibi faaliyet sahasında tespit edilmiş olan ikiyaşamlı tür sayısı çok az değildir. Bu durumun en başta gelen nedeni proje alanı ve yakın çevresinde sulak alan tipi olarak, yağış miktarına paralel olarak nispeten hızlı akan bir akarsuyun bulunması; bunun yanında yavaş akan yan kolların mevcudiyeti, akarsu yatağına yakın kesimlerde bazı kesimlerde yoğun bitki örtüsüne rastlanması, hakim yağış ve nem koşulları; ayrıca komşu alanlarda göl, gölet veya gölcük gibi amfibiler tarafından tercih edilen habitatların mevcudiyeti gibi nedenlerdir. Amfibi Türlerinin Koruma Statüleri Proje alanı ve civarında tespit edilen ikiyaşamlı türleri farklı koruma statülerine sahiptir. Bu konuya yönelik değerlendirme şöyledir; Bern Sözleşmesi ne göre Proje sahası sınırları içerisinde ve komşu habitatlarda tespit edilmiş Amfibi türlerinin koruma statülerine yönelik olarak Bern Sözleşmesinin eklerinden istifade edilmiştir. Buna göre alanda tespit edilen türler arasından 1 amfibi türünün Ek-III de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler Listesi nde, geriye kalan 4 amfibi türünün ise Ek-II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler Listesi nde yer aldıkları belirlenmiştir. Avrupa Kırmızı Listesi ne göre; IUCN tarafından hazırlanmış ve güncellenmiş olan Avrupa kırmızı Listesi (ERL) ne göre yapılan değerlendirmeye göre ise alanda ve civarda tespit edilmiş olan amfibi türlerinin tamamının LC (=Least Concern) yani en düşük derecede tehdit altında kategorisinde yer aldıkları belirlenmiştir. Endemizm Durumu Proje sahası sınırları içerisinde ve yakın çevrede yaşadığı belirlenen Amfibi türleri arasında endemik türler bulunmamaktadır. SÜRÜNGENLER (REPTİLİA) projesi kapsamında tesis edilmesi planlanan yapıların yer alacağı kesimler ile yakın çevrede gerçekleştirilmiş olan saha gözlemleri ve incelemeler ile yörede görülebilen sürüngen türleri, bu türlerin koruma statüleri başta olmak üzere çeşitli özellikleri araştırılmıştır. Gözlem, inceleme ve değerlendirmeler sonucu proje alanı sınırları içerisinde ve yakın çevrede ekolojik olarak birbirinin devamı niteliğindeki alanlarda en az 6 sürüngen türüne bağlı bireylerin yaşayabildiği belirlenmiştir. Bölgede yaşadığı belirlenen Sürüngen türleri arasında 1 su kaplumbağası, dört kertenkele, 1 yılanımsı kertenkele, 1 de yılan türü bulunmaktadır

128 Proje alanı sınırları içerisinde ve komşu habitatlarda yaşadığı belirlenen sürüngen türleri; bu türlerin sahip oldukları ulusal ve uluslararası koruma statüleri değerlendirilmiş ve sonuçlar Tablo 36 üzerinde verilmiştir. Sürüngen Türlerinin Koruma Statüleri Proje sahası ve civarındaki habitatlarda yaşadığı belirlenen Sürüngen türleri arasında hem ulusal, hem de uluslar arası koruma statülerine sahip türler bulunmaktadır. Aşağıda bu konuya yönelik olarak gerçekleştirilmiş olan değerlendirme sonuçları yer almaktadır; Bern Sözleşmesi ne göre; Bern Sözleşmesi ek listelerine göre yapılan değerlendirme sonucunda proje sahası ve yakın çevresindeki habitatlarda tespit edilmiş olan sürüngen türlerinden üçünün Ek- II de, diğer 3 türün ise Ek-III te yer aldıkları belirlenmiştir. Avrupa Kırmızı Listesi ne göre; Avrupa kırmızı Listesi nin en son güncellenmiş şekli temel alınarak yapılan değerlendirmeye göre ise faaliyet alanı içerisinde ve yakın çevrede kaydedilmiş olan Sürüngen türleri arasından 1 tür NT (=Near Threaten), yani Tehlikeye Yakın kategorisinde; 3 tür, LC kategorisine girmekte olup kalan 2 sürüngen türü ise Avrupa Kırmızı Listesi nde yer almamaktadır. Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre; Merkez Av Komisyonu (MAK) tarafından dönemi için güncellenmiş olan koruma listeleri esas alınarak yapılan değerlendirmeye göre bölgede yaşadığı belirlenmiş olan sürüngen türlerinin tamamının EK-I de, yani Bakanlık tarafından Koruma Altına Alınmış Olan Yaban Hayvanları listesinde yer aldıkları belirlenmiştir. Endemizm Durumu Proje sahası sınırları içerisinde ve yakın çevrede yaşadığı belirlenen sürüngen türleri arasında endemik sürüngen türleri bulunmamaktadır. KUŞ TÜRLERİ (AVES) Proje sahası genelinde, tüm tesislerin kurulacağı kesimlerde ve yakın coğrafyada görülebilen kuş türleri; türlerin sahip oldukları koruma statüleri; türler ve habitatların faaliyetle etkileşim durumuna yönelik olarak 2012 yılı içerisinde ornitolojik gözlemler ve habitat incelemeleri gerçekleştirilmiştir. Çalışmalar sonucu faaliyetle ilgili kesimlerde en az 48 kuş türünün görülebildiği belirlenmiştir. Söz konusu kuş türleri ve bu türlerle ilgili değerlendirmeler Tablo 34 üzerinde yer almaktadır. Kuş Türlerinin Koruma Statüleri Faaliyet alanı ve civarındaki habitatlarda görülebilen kuş türlerinin sahip oldukları koruma statülerini ortaya koyabilmek amacıyla gerçekleştirilen değerlendirmelerin sonuçları şöyledir: Bern Sözleşmesi ne göre, Sözleşmenin ekleri göz önünde bulundurularak yapılan değerlendirme sonucunda -107-

129 33 kuş türü Ek-II de, yani Mutlak Koruma Altındaki Türler listesinde; 12 kuş türü Ek-III te yani Koruma Altındaki Türler listesinde yer almakta, 3 kuş türü ise Bern Sözleşmesi eklerinde yer almamaktadırlar. Avrupa Kırmızı Listesi ne Göre: IUCN tarafından hazırlanmış ve güncellenmiş Avrupa Kırmızı Listesi esas alınarak yapılan değerlendirmenin sonuçlarına göre proje alanı ve yakın çevresinde kaydedilmiş olan 48 kuş türünün tamamının LC kategorisinde yer aldıkları belirlenmiştir. Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre; T.C Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu tarafından sezonuna yönelik olarak güncellenen koruma listeleri temel alınarak yapılan değerlendirme sonucunda proje alanında yıl boyunca veya geçici süreler için yaşadığı belirlenen kuş türlerinden 37 kuş türünün Ek-I e, yani Orman ve Su İşleri Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları listesinde yer aldığı; 7 kuş türünün Ek-II ye, yani Merkez Av Komisyonu Tarafından Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Listesi nde yer aldığı; 4 kuş türünün ise Ek-III e, yani, Belli Edilen Sürelerde Avlanmasına İzin Verilen Av Hayvanları Listesi nde yer aldıkları belirlenmiştir. Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi (R.D.B) ne Göre; Türkiye Kuşları İçin hazırlanmış olan Kırmızı Liste nin 2008 kriterleri esas alınarak yapılan değerlendirme sonucuna göre ise, proje alanında kaydedilmiş olan kuş türleri arasından; A.1.2 kategorisine giren 2 kuş türü, A.2 kategorisine giren 12 kuş türü, A.3 kategorisine giren 13 kuş türü, A.3.1 kategorisine giren 12 kuş türü, A.4 kategorisine giren 2 kuş türü, A.5 kategorisine giren 6 kuş türü ve B.5 kategorisine giren 1 kuş türünün bulunduğu belirlenmiştir. Endemizm Planlanan faaliyet alanı sınırları içerisinde ve yakın çevrede yaşadığı belirlenen kuş türleri arasında hiçbir endemik kuş türü yer almamaktadır. MEMELİ HAYVAN TÜRLERİ (MAMMALIA) proje alanında, faaliyet kapsamında tesis edilmesi planlanmış olan tüm birimlerin inşa edileceği kesimler ile yakın çevrede gerçekleştirmiş olan faunistik çalışmalarda Memeli Hayvanlar sınıfına, yani Böcekçiller, Yarasalar, Tavşanlar, Kemiriciler, Yırtıcılar ve Toynaklılar gruplarına ait olan yabanıl formlar, bu formların proje sahası ile ilişkileri ve faaliyetle etkileşimleri değerlendirilmiştir. Proje sahasında, proje bileşenlerinin yer alacağı kesimlerde gerçekleştirilen saha gözlemleri, incelemeler ve değerlendirmelerin sonuçlarına göre bu alanlarda 8 memeli -108-

130 hayvan türüne ait bireylerin yaşamakta olduğu belirlenmiştir. Bu türler arasında yer alan iri vücutlu memeli türlerinden Karaca ya ait herhangi bir bulguya saha gözlemleri ve incelemeler esnasında rastlanamamıştır. Buna karşılık yöre sakinleri tarafından Karacaların bu kesimlerde nadiren de olsa görülebildiğinin ifade edilmesi nedeniyle listeye dahil edilmiştir. Memeli Hayvan Türlerinin Koruma Statüleri Bern Sözleşmesi ne göre Projeden etkilenmesi beklenen kesimler ile komşu yaşam alanlarında yaşadıkları belirlenen memeli hayvan türlerinin ulusal ve uluslar arası koruma statülerini ortaya koyabilmek amacıyla gerçekleştirilen değerlendirmelerin sonuçları aşağıda verilmektedir; Bern Sözleşmesi ne göre; projesinin tesis edilmesi planlanan kesimler ile yakın çevrede görülebilen memeli hayvan türleri arasından 2 türün Bern Listesi Ek-II ye girdiği; 4 memeli hayvan türünün de Ek-III de yer aldığı belirlenmiştir. Geriye kalan 2 memeli hayvan türünün ise Bern Sözleşmesi Ek Listelerinde yer almadıkları belirlenmiştir. Avrupa Kırmızı Listesi ne göre; IUCN tarafından hazırlanmış olan Avrupa Kırmızı Listesi nin güncellenmiş son hali esas alınarak yapılan değerlendirme sonucu proje alanı ve yakın çevresinde görülebilen Memeli Hayvan türlerinin tamamının LC kategorisinde yer aldıkları belirlenmiştir. Merkez Av Komisyonu Kararlarına göre; Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Merkez Av Komisyonu tarafından güncellenmiş olan koruma listelerine göre yapılan değerlendirme sonucuna göre ise: 3 memeli hayvan türü Ek-I e, yani Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Listesinde; 1 memeli hayvan türü Ek-II de MAK Tarafından Koruma Altına Alınmış Av Hayvanları listesinde; 3 memeli hayvan türü Ek-III e, yani Belli Edilen Dönemlerde Avlanmasına İzin Verilen Av Hayvanları listesinde bulunmakta olup kalan 1 memeli hayvan türü ise listede yer almamaktadır. PROJENİN LOKAL FAUNA BİLEŞENLERİ ÜZERİNE OLASI ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER Ordu İl sınırları içerisinde akmakta olan Gölköy Çayı üzerinde tesis edilmesi planlanan projesi kapsamında gerçekleştirilecek faaliyetin ana bileşenleri 1 adet regülatör ve ilgili yapılar, 1 adet basınçlı boru şeklindeki iletim yapısı ile denge bacası, cebri boru ve bir adet santral yapısından meydana gelmektedir. Projeyle ilgili olarak gerçekleştirilecek her türlü faaliyetin yörenin lokal fauna bileşenleri ve bu bileşenler tarafından tercih edilen habitatlar üzerinde değişik boyutlu, kalıcı veya geçici özellikte farklı etkileri söz konusu olacaktır. Bu çevresel etkilerin hangileri olduğu; bu etkilerin ortadan kaldırılabilmesi veya en aza indirilebilmesine yönelik olarak alınacak -109-

131 önlemler inşaat aşaması ve işletme aşaması olmak üzere iki ayrı başlık altında değerlendirilmiştir; İNŞAAT AŞAMASINDA ORTAYA ÇIKABİLECEK ETKİLER VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER projesi kapsamında tesis edilecek regülatör, iletim yapısı, Hidroelektrik Santrali ve ilgili diğer yapısal bileşenlerin yer alacağı Gölköy ilçesi Karadeniz Bölgesi nde yer almasına karşılık gerek bu kesimdeki tarımsal uygulamalar, gerekse de topoğrafik yapı ve lokaliteden kaynaklanan özelliklerin etkileşimi gibi nedenlerden dolayı Karadeniz Bölgesi nin tipik vejetasyonunu ve floristik özelliklerini tam anlamıyla yansıtmamaktadır. Söz gelimi bu kesimlerde ibreli formlar söz konusu olmayıp geniş yapraklı bitkisel formasyon çok yoğun değildir. Ek olarak insan eliyle şekillendirilen fındık plantasyonları da söz konusudur. Bu yapıyı tamamlayıcı olarak başta Ladin (Picea orientalis) olmak üzere geniş yapraklı ağaç ve çalı formları geriye kalan kesimlerde göze çarpan bitkisel dokunun ana bileşenleridir. Gölköy Çayı nın akmakta olduğu akarsu yatağının bazı kesimlerine taşlar yerleştirilerek yapılan müdahaleler ile yatak doğal yapısını kaybetmiştir. Regülatörün yer alacağı kesimin akarsu yatağı olması nedeniyle regülatör inşaatı nedeniyle bu kesimdeki bitkisel yapının önemli ölçüde etkilenmesi beklenmemektedir. Sadece kıyıda, iletim yapısının bağlanacağı kesimdeki formasyon ve bağlantılı olarak bu kesimlerdeki habitatlar inşaat sürecinden etkilenecektir. Dolayısıyla söz konusu habitatlardan değişik şekillerde istifade eden faunal bileşenlerin bu dönüşümden etkilenebilme olasılığı vardır. Bu olasılığa karşı bu kesimde gerçekleştirilecek çalışmalar öncesinde habitat kontrolleri gerçekleştirilecek, kontrollerde rastlanan yabanıl formların öncelikle kendiliklerinden uzaklaşmalarına imkan sağlanacak, kendiliğinden uzaklaşmayan veya uzaklaşamayanlar ise uygun yakalama donanımı ve yöntemleri ile yakalanarak yakın çevrede, benzer habitatlara taşınarak yeniden serbest bırakılacaklardır. Söz konusu proje kapsamında akarsu yatağında akmakta olan suyu çevirmek amacıyla tesis edilecek olan regülatör, büyük baraj göllerinin kapladıkları alanlar, tuttukları su miktarı ve meydana getirdikleri çevresel etkilerle kıyaslandığında klasik baraj göllerine kıyasla çok daha sınırlı çevresel etkilere neden olmaktadırlar. Boyutların sınırlılığı nedeniyle regülatörler tesis edildiklerinde baraj gölleriyle kıyaslandıklarında kapsamlı bir ekosistem dönüşümüne neden olmazlar. Şekillenecek etkilerin bir kısmı geçici, bir kısmı da kalıcı özellikte olacaktır. Gölköy Çayı yatağında tesis edilecek tirol tipli regülatör yapısı, iletim yapısı ve santral ile işletme binası kalıcı dönüşümlerin yaşanacağı kesimler olacaktır. Buna karşılık açılacak veya genişletilecek geçici yol güzergahları; şantiye, depolama ve park alanları gibi kesimler ise geçici dönüşümlerin yaşanacağı alanlardır. Bu süreçte Gölköy Çayı yatağından çevrilen suların santral yapısının denge bacasına iletimi sürecinde kullanılması planlanan, basınçlı boru şeklindeki iletim yapısı toprak altında tesis edilecektir. Günümüzde iletim hattı yeraltı inşaatları güzergah üzerindeki doğal habitatlara ve bitkisel yapıya zarar vermeyecek inşaat tekniğiyle gerçekleştirilmektedir. Bu süreçte çevresel bileşenler açısından risk meydana getirebilecek en önemli etken başta iletim yapısının tesis edilmesi süreci olmak üzere çalışmalar nedeniyle açığa çıkacak kazı fazlası malzemedir. Söz konusu malzeme genellikle sorunlara neden olabilmektedir. Bu proje kapsamında açığa çıkan kazı fazlası malzemeden öncelikle proje çalışmalarında yararlanılması, artan miktarların ise projenin başlangıç aşamasında belirlenmiş olan depolama alanlarına tasfiye edilmesi planlanmıştır. Bu süreçte, dökümdepolama öncesinde ve dökümler sürecinde doğal habitatlar ile doğal bileşenlerin olumsuz etkilenmemesine yönelik olarak oldukça dikkatli olunacak, çalışmalar öncesi ve esnasında gerçekleştirilecek habitat kontrollerinde rastlanması olası yabanıl formların zarar görmemesi için azami özen gösterilecektir

132 Proje sahası ve yakın çevresindeki alanlarda önemli ölçüde bitki örtüsünün doğal yapısının dönüşüm geçirmiş, fındık plantasyonlarına dönüştürülmüş olması nedeniyle bu kesimlerde projeden kaynaklanabilecek tahribatların geçici özellikte olması beklenmektedir. İletim yapısının inşasının tamamlanması sonrasında bu girişler de kapatılacaktır. Bölgedeki bitkisel formasyon yanında iklimsel özellikler nedeniyle hakim olan nem koşulları bu kesimlerdeki açık alanların çalışmaların tamamlanması ile birlikte kısa sürede yeniden bitki örtüsü tarafından kapatılması beklenmektedir. Hafriyat, park ve depolama alanlarının hazırlanması sürecinde bu kesimlerde ortaya çıkacak dönüşüm esnasında doğal habitatların tahrip olması kaçınılmazdır. Bu tahribat, genellikle bu kesimlerdeki bitki örtüsünün tamamen ortadan kalkması şeklinde sergilenir. Benzer şekilde bu kesimlerde gerçekleştirilecek çalışmalar esnasında lokal fauna bileşenlerinin de çalışmalardan doğrudan veya dolaylı olarak etkilenebilme olasılığı söz konusu olacaktır. Bu etkilenmenin faunal bileşenler üzerinde meydana getirebileceği risklerin önlenebilmesi veya etkilerin minimuma indirilebilmesi açısından dikkat edilecek noktalar ve alınacak tedbirler aşağıda verilmektedir; Regülatör, HES tesisleri, işletme binaları, depolama ve şantiye alanları ile geçici ve kalıcı döküm alanları olarak belirlenmiş olan kesimlerde hem açık alanlar hem de yoğun olarak tanımlanabilecek bitki örtüsü söz konusudur. Bitki örtüsünün ana bileşenleri geniş yapraklı formlar ile çalılardır. Projenin hayata geçirilmesi sürecinde, öncelikle söz konusu yapıların kurulacağı kesimlerdeki ağaçlar ve çalı formasyonlarına yönelik bir temizleme yapılacaktır. Tesisler ve bağlantılı yapıların oturacağı kesimlerdeki ağaçlar kesilecek, daha küçük boylu, çalı ve benzeri bitkiler ise tıraşlanarak buradan uzaklaştırılacaklardır. Yani bu kesimlerdeki mevcut çalı ve bazı ağaçların kesilmesi söz konusu olacaktır. Proje sahasının tamamına yönelik olarak gerçekleştirilmiş olan gözlem ve incelemeler esnasında bazı karasal omurgalı fauna bileşenlerinin lokal bitkisel formasyon ile bu formasyonun bulunduğu kesimlerdeki habitatları farklı ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, geçici süreler için veya yıl boyunca kullandıkları belirlenmiştir. Bu kesimlerdeki ağaç ve çalı formlarının kesilmesi zorunluluğu bu kesimlerden değişik şekillerde istifade eden faunal bileşenlerle ilgili olarak bazı önlemler alınacaktır. Aksi durumda, yani herhangi bir önlem alınmadığı durumda bu habitatları kullanan yabanıl formların zarar görme, yaralanma veya ölme riski gündeme gelecektir. Söz konusu risklerle karşı karşıya bulunan yabanıl formlar arasında birçok ulusal ve uluslararası koruma statülerine sahip tür bulunmaktadır. Nadir veya korunan türlere ait bireylerin zarar görmesi yanında bu formların zarar görmesi ulusal ölçekli koruma önlemleri dışında uluslar arası sözleşmelerle de çatışmaktadır. Bu durum ülke bazında değişik yaptırımları gündeme getirebilecektir. Her iki yönüyle de istenmeyen bu durumun önüne geçilebilmesi amacıyla, kesim/tıraşlama yapılacak kesimlerde bu uygulama öncesinde yabanıl fauna bileşenlerinin bulunmadığına, bu kesimlerden uzaklaşmış olduklarına emin olunacaktır. Bu amaca yönelik olarak, kesim öncesi gerçekleştirilecek görsel kontrollerde rastlanan yabanıl formların öncelikle kendiliklerinden uzaklaşmasına imkan sağlanacaktır. Çalışmalar ve çalışanlardan kaynaklanacak rahatsızlıklar sonucunda bu kesimde bitkilerin içinde, arasında veya altında değişik nedenlerle bulunan yabanıl formlar ortaya çıkarak yakın alanlarda, kendilerini daha güvenli hissedecekleri kesimlere uzaklaşmak zorunda kalacaklardır. Bu aşamada hayvanların uzaklaşabilecekleri güzergahların serbest olmasına dikkat edilecektir. Yani güzergah üzerinde araçlar veya inşaat malzemeleri gibi fiziksel engeller, çalışanlar veya köpekler gibi yabanıl faunayı olumsuz etkileyebilecek engellerin bulunmamasına özen gösterilecektir. Bu uygulamadan istenen sonuçların alınamaması durumunda gerçekleştirilecek habitat kontrolleri esnasında açığa çıkan veya aramalarda rastlanan yabanıl formlar yakalanarak alan dışında, zarar görmeyecekleri uygun habitatlara dikkatli bir şekilde taşınarak uzaklaştırılacaklardır. Yakalama ve uzaklaştırma uygun yakalama yöntemleri ve donanımları kullanılarak deneyimli bir kişi ya da ekip tarafından gerçekleştirilecektir. Bir -111-

133 sonraki aşamada kesim ve tıraşlama işlemi sonucunda açığa çıkan malzemenin, bu kesimlerden taşınması işleminin hemen öncesinde kontrol edilmesi aşamasıdır. Çıplak gözle gerçekleştirilecek kontrollerde kesilmiş ve istiflenmiş bitkisel materyalin altında, içinde veya arasında bulunması olası yabanıl fauna bileşenleri kendiliklerinden uzaklaşmadıkları takdirde aynı şekilde uygun yakalama donanımı ile ve zarar verilmeden yakalanacaktır. Yakalanan bireyler basit bez torbalara konularak faaliyetten etkilenmeyecek komşu alanlara taşınacak ve aynı şekilde dikkatli bir şekilde doğal ortama bırakılacaklardır. Sahada faaliyetlere başlanmadan hemen önce çalışmaların yapılacağı kesimlerde fauna bileşenlerinin bulunması olası kesimler dikkatlice gözden geçirilecektir. Bu kontroller esnasında, varsa zeminde barınan türlere ait yuva giriş delikleri ile zemin üzerindeki tümseklerin yerleri de belirlenecek, gerektiğinde uyarıcı bayrak, levha vb. ile işaretlenecektir. Bu tip oluşumlara rastlanan kesimlerde gerçekleştirilecek çalışmalarda özellikle dikkatli olunacaktır. Çünkü toprak içerisinde, yüzeye yakın kesimlerde bazı kemirgenler, kurbağa, kertenkele, yılan ve diğer memeli formların bulunması olasılığı vardır. Söz konusu bu yabanıl formların mevcut olduğu durumlarda iş makinelerinin veya işçilerin faaliyetiyle açığa çıkabilecek, hatta bu esnada çeşitli derecelerde zarara uğrayabileceklerdir. İstenmeyen bu durumun önüne geçebilmek, yani hayvanların makinelerden etkilenmesinin önüne geçebilmek için yakalama-taşıma-serbest bırakma uygulamasından yararlanılacaktır. Gölköy Çayı yatağına tesis edilmesi planlanan regülatör yapısı aracılığıyla yataktan çevrilecek olan sular basınçlı boru şeklinde tesis edilecek iletim yapısı aracılığıyla taşınarak cebri boruya bırakılmadan önce bir denge bacasına aktarılacaktır. Denge bacasındaki su daha düşük bir yükseltide tesis edilecek santral bünyesindeki türbinler ile arasındaki irtifa farkı nedeniyle türbinlere düşürülerek kinetik enerjiden elektrik enerjisi üretilecektir. Bu süreçte Gölköy Çayı nın kıyı kesiminde tesis edilmesi planlanan santral binası gerek kapladığı fiziksel alan, gerekse de yüksekliği nedeniyle boyu olarak çok büyük olmayacaktır. Yani sınırlı büyüklükte bir alana oturacaktır. Santral binası yanında şalt tesisleri, işletme binası gibi yapıların yer alacağı yüzeyleri büyüklüğündeki doğal alan kalıcı dönüşüme uğrayacaktır. Elektrik üretimi sonrasında, yukarı kesimlerde doğal yataklarında akan sulardan ayrılan sular tekrar Gölköy Çayı nın yatağına bırakılacaktır. Yani regülâtör aracılığıyla çevrilen ve doğal yatağından ayrılmış olan sular yeniden doğal yatağına bırakılacaktır. Bundan sonraki aşamada doğal süreç herhangi bir değişim veya dönüşüm yaşamadan devam edecektir. Toz Emisyonları ve Alınacak Önlemler Proje kapsamında yeni yolların açılması; mevcut yolların genişletilmesi veya iyileştirilmesi aşamasında, ayrıca inşaat çalışmalarında kullanılacak kaya, taş, toprak, kum gibi malzemelerin temin edilmesi, kırılması, iş makineleriyle taşıyıcı araçlara yüklenmesi, taşınması ve kullanılacağı kesimlere boşaltılması aşamasında yararlanılacak araç-gereç ve uygulanabilecek yöntemlere bağlı olarak toz emisyonları söz konusu olabilecektir. Özellikle söz konusu malzemenin proje sahası içerisinde yer alabilecek tesislerden elde edilmesi ve işlenmesi aşamasında taşıyıcı bantların etrafının kapatılması, sulama ve çöktürme gibi yöntemlerden yararlanılabilmektedir. Taşıyıcı araçlarla taşınacak malzemenin üzerinin örtülmesi, şantiye çıkışlarında tekerleklerin yıkanması gibi uygulamalar ile açığa çıkabilecek emisyonların çevreye dağılmasının önüne geçilebilecektir. Proje kaynaklarının uygun olması durumunda proje çalışmaları boyunca yoğun olarak kullanılacak yolların asfaltlanması da gündeme getirilecektir. Böylece lokal bitki örtüsü başta olmak üzere yakın çevredeki diğer yabanıl fauna tarafından kullanılan habitatların ve yabanıl formların tozlardan olumsuz etkilenmesi engellenebilecektir

134 İnşaat çalışmalarına başlanmasıyla birlikte birçok kaynaktan, farklı düzeylerde gürültüler ortaya çıkacaktır. Bilindiği gibi birçok yabanıl form insanlara kıyasla daha düşük desibeldeki sesten olumsuz etkilenmekte, etkilenme sonucunda ya o kesimi terk etmekte ya da, başta üreme olmak üzere beslenme, dinlenme, barınma gibi faaliyetlerini kesintiye uğratmakta veya tamamen terk etmektedirler. Bu nedenle inşaat sezonunun kuluçka/üreme dönemine rastlayan dilimlerinde gürültünün tamamen önlenmesi söz konusu olamayacağına göre perdeleme gibi uygulamalardan istifade edilerek en azından minimuma indirilmesini sağlayacak önlemlerden yararlanarak bu durumun önüne geçilmesine çalışılacaktır. Söz konusu önlemler ile bu gürültü düzeyinin, faaliyet alanını yurt olarak kullanan yabanıl fauna bileşenlerini bu kesimlerden göç etmeye zorlayan bir düzeyin altında kalması sağlanacak, bu yapılamadığı durumlarda, faaliyet takviminde gerçekleştirilecek düzenleme ile fauna envanter listelerinde yer alan türler arasından faaliyet alanı içerisinde veya yakınında üreme faaliyeti içinde olan türler göz önünde bulundurularak geceleri çalışılmayacak, çok yüksek düzeyde gürültü çıkaran araçların sürekli olarak çalışmalarına müsaade edilmeyecektir. Bu amaca yönelik olarak çalışma takviminin belirlenmesi aşamasında konunun uzmanlarından yardım alınabilecektir. Bu konuda üzerinde durulması gereken en önemli noktalardan birisi de üreme/kuluçka dönemi başladıktan sonra, yani türler üreme faaliyetine başladıktan sonra ortaya çıkabilecek yüksek desibeldeki gürültüye izin verilmemesidir. Üreme dönemi başında ortaya çıkabilecek rahatsızlık sonucunda bazı bireyler yakın çevrede aynı özellikteki habitatlara göç ederek oralarda üreme faaliyetlerine devam edebilirler. Bu türler için herhangi bir kayıp söz konusu olmayabilecektir. Fakat yumurta bırakmış, hatta yavru çıkarmış veya doğurmuş olan bazı kuş veya memeli hayvan türlerine ait bireyler bu tip bir rahatsızlıkla karşılaştıkları zaman yumurta ya da yavrularını terk edebilmektedirler. Bu da istenmeyen bir durumdur. Bu nedenle inşaat faaliyetlerinin türü ve üreme takvimi arasında bir korelasyon sağlanabildiği takdirde inşaat faaliyeti sırasında ortaya çıkabilecek sesten hayvanların olumsuz etkilenmesini önüne geçilebilecektir. Bu korelasyonun sağlanabilmesine yönelik olarak, gerektiğinde en yakın ilgili kurum ya da kuruluştan bu alanda deneyim sahibi bir uzman desteğine başvurulacaktır. Çalışmalar esnasında, tesis edilecek yapının türüne bağlı olarak çalışma yapılacak kesimler ile malzeme sahalarında ve aradaki güzergâhlarda yoğun bir trafiğin söz konusu olması beklenir. Örneğin basınçlı borunun tesis edilmesi aşamasında aralıksız çalışma koşulları söz konusu olabilecektir. Faaliyetle bağlantılı olarak yararlanılacak ulaşım yollarının yakınındaki kesimlerde sürekli olarak yaşayan veya geçici süreler için buralarda bulunan hayvanlar, araç kaynaklı değişik risklerle karşı karşıya kalacaklardır. Mekanik zararlar dışında bunlardan en önemlileri kontaminasyon ve eksoz ürünlerinin meydana getirebileceği öldürücü olmayan zehirlenme riskidir. Bilindiği gibi lastik kaplama maddeleri, motorun hareketli parçaları, gövdenin diğer parçaları, fren izleri ve yağlama yağlarının yanma ürünleri kontaminasyona yol açan bileşenlerdir. Bu risk sadece yaban hayvanları için değil hali hazırda kullanılmakta olan yolların civarında yaşayan, yöre sakinleri dâhil çevredeki tüm canlılar içinde geçerlidir. Gün geçtikçe çevreye daha az emisyon bırakan araçların üretilmesi ve kullanılması zorunluluğu ile ağır vasıtalar gibi gürültü ve çevre kirliliğine yol açan araçların belli zaman dilimleri içerisinde kullanımına izin verilmesi gibi gelişen teknolojinin kullanımı ve yönetimlerce alınan tedbirler ile düzenlemeler kara taşıtları, dolayısıyla da karayolu kökenli kirliliğin en aza indirilmesine yöneliktir. Bu çalışma kapsamında kara taşıtları ve karayolu kökenli kirliliğin meydana getireceği çevresel risklerin en aza indirilmesine yönelik olarak bu tür uygulamalara titizlikle uyulacaktır

135 Koruma Statüsüne Sahip Lokal Fauna Bileşenleriyle İlgili Olarak Alınacak Önlemler Proje sahası içerisinde ve yakın çevrede yaşadığı belirlenen faunal bileşenler arasında, ulusal ve uluslararası ölçekte farklı koruma statülerine sahip birçok tür söz konusudur. Bu türlerle ilgili olarak dikkat edilecek noktalar ve alınacak önlemler aşağıda verilmektedir; a) Bern Sözleşmesi Eklerinde Yer Alan Formlarla İlgili Olarak Alınacak Önlemler Fauna bileşenlerine yönelik olarak hazırlanmış olan envanter tablolarından da izlenebileceği gibi proje alanı içerisinde Bern Sözleşmesi ek listelerinde (Ek-II ve Ek-III) giren türler bulunmaktadır. Bern Sözleşmesinin II. Bölümünde tüm taraf ülkelerin EK-II ve EK-III e giren göçmen türler açısından önem taşıyan alanlara özel önem vermek zorunda oldukları vurgulanmaktadır. Proje alanı bu açıdan da değerlendirilmiş ve alanın göçmen kuş türleri tarafından beslenme, dinlenme gibi amaçlarla düzenli olarak kullanılmadığı belirlenmiştir. Proje alanında gerçekleştirilecek her türlü faaliyet esnasında, özellikle Bern Sözleşmesi ekleri EK-II ve EK-III e giren yabanıl fauna bileşenlerine yönelik olarak aşağıda vurgulanan önlemlere titizlikle uyulacaktır. Sözleşme nin 6. Maddesine göre, özellikle EK-II de bulunan yabanıl fauna bileşenleri Mutlak Koruma Altında bulunan türlerdir. Bu kategoriye giren formlarla ilgili olarak yakalama, tutsak etme ve öldürme fiilleri yanında bu türlere ait dinlenme ve üreme alanlarının bozulması veya tahrip edilmesi yasaklanmıştır. Ayrıca bu kategoride yer alan yabanıl fauna türlerine bağlı bireylerin özellikle üreme, beslenme, kışlama periyotlarında rahatsız edilmesi, bu türlere ait yumurtalara zarar verilmesi, bu yumurtaların boş bile olsa toplanmaması karar altına alınmıştır. Proje ile ilgili olarak gerçekleştirilecek tüm saha çalışmalarında, çalışmalarda görev alacak tüm personel bu konularda bilgilendirilecek, çalışmaların başlatılmasından tamamen sona ermesine kadar olan süreçte bu konulara özen göstermelerine yönelik olarak aksaklıkları belirlemeye ve gereken önlemleri almaya yönelik olarak denetim uygulamaları yapılacaktır. Bern Sözleşmesi ek listelerinden EK-III e giren yabanıl fauna bileşenleri ise Koruma Altındaki Türler olarak tanımlanmaktadır. Bu kategoriye giren türler Ek-II de yer alan türlere oranla daha düşük risk seviyesinde bulunurlar. Bu grupla ilgili olarak alınacak önlemler ve dikkat edilecek noktalar da daha geneldir. Sözleşmede bu kategoriye giren formlarla ilgili düzenlemeler Madde 7 de belirtilmiştir. Buna göre sözleşmeye taraf olan tüm ülkeler EK-III e giren yabanıl fauna türleri için uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri almak zorundadırlar. Bu önlemler EK-III te yer alan türlerle ilgili her türlü işletme faaliyetinin yabanıl hayvan türlerinin popülasyonlarını tehlikeye düşürmeyecek şekilde düzenlenmesini şart koşmaktadır. projesinin hayata geçirilmesi ve özellikle de işletilmesi sürecinde bu kategoriye yönelik olarak vurgulanan noktalar göz önünde bulundurulacak, sözleşme hükümlerine titizlikle riayet edilecektir. b) Avrupa Kırmızı Listesi nde Yer Formlarla İlgili Olarak Alınacak Önlemler Proje alanı ve yakın çevresinde yaşadığı belirlenen yabanıl formlar arasında Avrupa Kırmızı Listesi nde LC (=Least Concern) yani En Düşük Derecede Tehdit Altında kategorisinde yer alan birçok tür bulunmaktadır. Bu kategoriye giren türlerle ilgili olarak çok özel koruma önlemleri alınmasına gerek bulunmamaktadır. Diğer sözleşmeler, örneğin Bern Sözleşmesi eklerinde veya Merkez Av Komisyonu listelerinde yer alan -114-

136 türlerle ilgili olarak alınması gereken önlemler ile dikkat edilmesi gereken noktalar bu kategoride yer alan türlerin zarar görmemesi açısından da yeterli olacaktır. Avrupa Kırmızı Listesinde VU (=Vulnerable) yani Hassas, Zarar Görebilir kategorisine giren yabanıl formlar da bulunmaktadır. Avrupa Kırmızı Listesi nde VU kategorisine giren türler için orta vadeli bir gelecekte nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türler tanımlaması yapılmaktadır. Faaliyetle ilgili olarak gerçekleştirilecek her türlü aktivitede özellikle bu türler ve habitatlarıyla ilgili olarak ortaya çıkabilecek risklerin ortadan kaldırılması veya tamamen engellenmesine yönelik öncelikler söz konusu olacaktır. Aynı Listede NT (=Near Threatened) yani Tehlikeye Yakın kategorisine giren türler için çok yakın bir gelecekte nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan türler tanımlaması yapılmaktadır. O nedenle bu türlerle ilgili olarak alınacak önlemler konusunda diğer türlere oranla öncelikler söz konusu olacak, daha hassas ve özenli davranılacaktır. c) Merkez Av Komisyonu Listelerinde Yer Alan Türlerle İlgili olarak Alınacak Önlemler Proje ile ilgili alanlarda tespit edilen yabanıl formlar arasında amfibi türlerinin tamamı ve sürüngen türlerinin bir kısmı dışında kalanlar Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu listelerinde yer almaktadırlar. Bu türler arasından EK LİSTE-I de yer alan yaban hayvanları, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrası gereğince Bakanlık tarafından koruma altına alınmıştır. Bu listede yer alan yaban hayvanlarının avlanması, ölü ya da canlı bulundurulması ve nakledilmesi yasaktır. Proje çalışanlarının inşaat çalışmaları esnasında veya çalışmalar haricinde bile olsa proje sahası sınırları içerisinde tesadüf edilen yaban hayvanlarına herhangi bir zarar verilmemesi için dikkat edilmesi gereken noktalar konusunda bilgilendirileceklerdir. d) Endemizm Durumu Proje sahası ve yakın kesimlerde tespit edilen yabanıl formlar arasında herhangi bir endemik tür bulunmamaktadır. İŞLETME AŞAMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR projesi kapsamında inşa edilecek kalıcı tesislerin inşaatları; ilgili donanımın montaj çalışmalarının tamamlanması sonrasında santralden enerji üretilmesi söz konusu olabilecektir. Bu süreçte akarsu yatağından çevrilerek kısa süreler için regülatör gövdesi arkasında biriktirilmiş olan sulardan istifade edilecektir. Gölköy Çayı yatağında tesis edilecek olan regülatör gövdesi aracılığıyla akarsu yatağından çevrilecek sular tesis edilecek iletim yapısı aracılığıyla bir dizi aktarma süreci sonunda elektrik üretiminin gerçekleştirilmesi planlanan santrale ait türbinlere düşürülerek elektrik üretimi gerçekleştirilecektir. Üretim sonrasında akarsu yatağından belli bir mesafe boyunca ayrılmış olan sular yeniden akarsu yatağına deşarj edilecektir. Bu süreçte üzerinde durulması gereken en önemli nokta, bu rapor ile önerilen ve yetkili merciler tarafından onaylanarak son şekli verilen, mevsimlere ve özellikle de yağışlı-yağışsız dönemler göz önünde bulundurularak miktarı belirlenen, çevresel akış miktarı (can suyu) olarak tanımlanan ve özellikle de bu kesimdeki canlı yaşamın mevcudiyetini ve devamlılığını güvence altına alacak miktarlardaki suyun akarsu yatağında bulunmasının sağlanmasıdır. Bilindiği gibi HES projelerinde elektrik üretimi süreci, ilgili otorite tarafından düzenlenmektedir. Sunuma ve talebe göre bazı zaman dilimlerinde elektrik üretimine ara -115-

137 verilmesi gerekebilecektir. Elektrik talebinin olmadığı durumda akarsu yatağında akmakta olan suya yönelik olarak herhangi bir müdahale söz konusu olmayacağından dolayı su miktarıyla ilgili olarak herhangi bir risk söz konusu olmayacaktır. Tersi durumda, yani kurulma amacına uygun olarak Kardelen HES ten elektrik enerjisi talebi söz konusu olduğunda regülatör kesitinden, santralden akarsu yatağına bırakılacağı kesime kadar olan mesafede akarsu yatağında bulunması gereken su miktarının önemi öne çıkmaktadır. Akarsu yatağındaki sucul yaşam bileşenleri yanında karasal ortamların sakinleri olmalarına karşılık değişik amaçlarla akarsu yatağındaki sudan istifade eden formların bu kesimleri ziyaret etmeleri veya sürekli olarak bölgede bulunmaları açısından bırakılacak suyun yaşamsal önemi vardır. Burada temel prensip, enerji üretimi yapılmadığı dönemlerde bile akarsuyun bulunduğu bölgede hakim olan ortalama sıcaklıklar ve ekstrem koşullar göz önünde bulundurularak en sıcak/en düşük yağışlı dönemde akarsu yatağında bulunan su miktarının altında kalmayacak miktarda suyun akarsu yatağında bulunmasına özen gösterilmesidir. Bu süreçte bu amaçla bırakılan su miktarını düzenli olarak izlemeye yönelik bir donanımın tesis edileceği de bilinmektedir. Burada işletmeciye düşen sorumluluk izleme şartlarına gerek olmadan iş bu rapor kapsamında farklı uzmanlık grupları tarafından belirlenen miktarlardaki suyun akarsu yatağına bırakılmasını güvence altına almaktır. Bu başarıldığı takdirde lokal formlar açısından önemli risklerin yaşanması söz konusu olmayacaktır. İşletme aşamasında üzerinde durulması gereken diğer önemli nokta ise çalışmalar nedeniyle faaliyet sahası içerisinde ve faaliyetle ilgili diğer kesimlerde, değişik etkiler sonucunda farklı derecelerde dönüşüme uğramış kesimler ile çeşitli amaçlarla geçici olarak kullanılmış ortamların rehabilite edilmesidir. İnşaat çalışmalarına başlanmadan önce hazırlanan etütlerde vurgulanan ve çözümlerine yönelik olarak taahhüt edilen rehabilitasyon ve iyileştirme çalışmalarının mutlaka, eksiksiz olarak yerine getirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Bölgede, gerek proje sahasında, gerekse de diğer kesimlerde gerçekleştirilen değişik çalışmalar nedeniyle ortaya çıkmış, çeşitli nedenlerden veya aksaklıklar nedeniyle unutulmuş veya kaldırılması sonraya bırakılmış tüm olası atıkların veya artık malzemenin dikkatli bir şekilde uzaklaştırılması; yasa ve yönetmeliklere göre tasfiyesi veya depolamasının gerçekleştirilmesi ve bu kesimlerin çalışma öncesindeki durumuna getirilmesi sağlanacaktır. Bu uygulama lokal bitkisel yapının eski, doğal haline dönebilmesi açısından da önemlidir. Karadeniz Bölgesine has iklim, meteorolojik koşullar ve bitki örtüsü bu konuda insanlar tarafından sarf edilen çabalara gereken desteği sağlayacaktır. Yani kaldırılması gereken malzemeler doğal ortamlardan uzaklaştırıldıktan sonra dönüşüme uğramış kesimlerde kısa süre içerisinde önce tek yıllık bitkiler, daha sonra da çok yıllık bitkiler birbirini izleyecek, herhangi bir olumsuz süreç yaşanmadığı takdirde bu kesimler zaman içerisinde, yavaş da olsa eski konumuna geri dönecektir. Bu süreçte katkı sağlamak amacıyla faaliyet sahası içerisinde gerekli görülen kesimlere peyzaj çalışmaları, bitkilendirme ve ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Bu amaçla yapılacak çalışmalarda plansız, amaçsız uygulamalar yerine yörenin bitkisel formasyonuna uyum sağlayacak bileşenlerden istifade edilecek veya bu formasyon ile uyumlu türler tercih edilerek başarı şansı artırılacak, böylelikle hem iyileştirme süreci kısalmış olacak hem de olası kaynak israfının önüne geçilecektir. İşletme sürecinde üzerinde dikkat edilecek önemli noktalardan birisi de inşaat sürecinde akarsu yatağına yapılan bilinçli veya bilinçsiz müdahalelerin etkilerinin ortadan kaldırılmasına yönelik çalışmalardır. Bu uygulama da rehabilitasyon aşamasının bir parçasıdır. Her ne kadar inşaat sürecinde bu konuda özenli olunması, akarsu yatağına herhangi bir deşarj veya tasfiye yapılmaması amaçlanmış olsa da beklenmeyen koşullar, istenmeyen nedenlerle bu tip etkiler gerçekleşebilmektedir. İnşaat çalışmalarının tamamlanması sonrasında regülatörü ve santral inşası haricinde akarsu yatağının doğal yapısını değiştirecek şekilde sergilenmiş tüm müdahalelerin ortadan kaldırılmasına çalışılacaktır. Bu amaca hizmet etmek üzere akarsu yatağına düşmüş taş ve kayaların, -116-

138 eğer hafriyat yapılmış ise söz konusu malzemenin özenli bir şekilde bu kesimlerden uzaklaştırılması sağlanacaktır. Bu çalışma sürecinde kısa süreli de olsa doğal akışın kesilmesine; akarsu yatağında uzun süreli ve kuvvetli bulanıklığa neden olabilecek çalışma şekillerinden kaçınılacaktır. Bu aşamada dikkat edilecek bir diğer nokta da tesis edilen regülatörün gövdesi arkasında şekillenecek su birikintilerinin kesinlikle bir üretim veya süs havuzu şeklinde kullanılmasının gündeme gelmemesidir. Benzer şekilde buralara aşılanabilecek farklı balık türleri akarsu sisteminde çok önemli sorunları da beraberinde getirebileceğinden bu konuda da oldukça hassas olunacak, izin verilen, bilimsel olarak onay almamış hiç bir uygulama hayata geçirilmeyecektir. Proje Alanı ve Kuş Göç Yollarıyla İlişkisi Türkiye konumu itibariyle kuzey-güney enlemleri arasında uzanan önemli kuş göç güzergâhlarından bazılarının üzerinde bulunmaktadır. Ayrıca ülke içerisinde kuşlar açısından büyük önem taşıyan sulak alanlar arasında da değişik özelliklerde göç hareketleri sergilenmektedir. Bu göç hareketlerinin şekillenmesi sürecinde en önemli etkenlerden birisi de topoğrafik yapıdır. Özellikle göç yolları üzerindeki yüksek dağ oluşumları ve vadiler göç yollarını belirleyen ana oluşumlardır. Göçmen formlar göç esnasında karşılarına çıkan yüksek dağ formasyonları söz konusu olduğunda en yakın vadilere yönelmektedirler. Ülkemizin diğer kesimlerinde olduğu gibi Karadeniz bölgesi üzerinde de değişken yoğunluklu göç hareketleri yaşanmaktadır. Proje alanına çok uzak olmayan ve Doğu Karadeniz bölgesi üzerinden geçen göç güzergahı proje alanına yakın değildir. Bu nedenle bu kesimden geçiş yapan göçmen formlar bu kesimleri kullanmamaktadır. Bu açıdan herhangi bir risk söz konusu değildir. Diğer taraftan, özellikle kış döneminde kuzey enlemlerinden güney enlemlerine doğru düzensiz bir göç hareketi şekillenmektedir. Bu hareketin baş aktörleri su kuşlarıdır. Başta ördekler ve kazlar ülkemiz sınırları içerisindeki sulak alanlara gelerek kış dönemini geçirirler. İşte bu süreçte Karadeniz Bölgesi nde denize dik uzanan akarsu vadilerinin büyük bir kısmı kullanılmaktadır. Sonbahar mevsiminde de Kardelen HES projesinin hayata geçirilmesi planlanan kesimler üzerinden sınırlı büyüklükte ve az sayıda türe bağlı bireyler tarafından gerçekleştirilen geçiş hareketlerine sahne olmaktadır. Bu geçiş hareketlerinde bazı yırtıcı kuş türleri, nadiren de su kuşları göze çarpmaktadır. Bölge üzerinden gerçekleşen göç hareketleri ise oldukça yüksek kesimlerde cereyan etmekte, göçmen sürüler hiçbir zaman akarsu vadisine veya beslenme veya dinlenme gibi amaçlarla proje sahası civarına uğramamaktadırlar. Bu haliyle bölge üzerinden gerçekleşen geçişler hiçbir zaman Doğu Karadeniz Bölgesi nde en yoğun göç hareketlerinin sergilendiği Çoruh Vadisi üzerinden gerçekleşen göç hareketleri ile kıyaslanabilecek içeriğe ve yoğunluğa ulaşamamaktadır. Av Hayvanlarıyla İlgili Değerlendirme Bilindiği gibi Türkiye sahip olduğu floristik ve faunistik bileşenler ve habitatlar açısından bulunduğu coğrafyada zengin olarak tanımlanabilecek bir konumdadır. Faunanın zenginliği kaynağı fauna olan av ve avcılık faaliyetlerini de doğrudan ilgilendirmektedir. Bilindiği gibi av hayvanlarının tamamına yakının karasal fauna bileşenlerinden olan kuşlar ve memeli hayvanlar sınıflarına bağlı türlerdir. Ülkemizde av hayvanlarının belirlenmesi ve avcılık ile ilgili düzenlemeler Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından düzenlenmektedir. Bakanlık tarafından her av sezonu için av hayvanları yeniden belirlenmektedir. İşte bu listeler esas alınarak yapılan değerlendirme sonucunda proje alanı sınırları içerisinde kaydedilen av hayvanları ile ilgili bir değerlendirme de yapılmıştır. Bu değerlendirme Kuşlar ve Memeli Hayvanlar sınıflarıyla -117-

139 ilgili olarak hazırlanmış olan bir tablo metin içerisinde verilmektedir (Bkz.Tablo-34). Hem bu tablo da, hem de kuşlar ve memeli hayvanlar için hazırlanmış olan envanter tablolarında av hayvanı statüsüne giren lokal yabanıl formlar için Bakanlık tarafından belirlenmiş düzenlemeler ışığında gereken bilgilendirmeler yapılmış, türler Ek-I, Ek-II ve Ek-III gibi kategoriler aracılığıyla tablolarda, ilgili sütunlarda değerlendirilmiştir. Ayrıca metin içerisinde bu kategorilerin açıklamaları da verilmiştir. Çalışma kapsamında hazırlanmış olan, Projesinin Lokal Fauna Bileşenlerine Olası Etkileri ve Alınması Gereken Önlemler kısmında ise bu sınıflandırmaya giren av hayvanları ile ilgili değerlendirmeler yapılarak alınması gereken önlemlere de değinilmiştir. Tablo 34: Proje Alanı Sınırları İçerisinde ve Yakın Çevrede Kaydedilmiş Olan Türler Arasından Av Hayvanı Statüsüne Sahip Olan Kuş ve Memeli Hayvan Türleri, MAK Kategorileri ve Populasyon Durumları BİLİMSEL TANIMI TÜRKÇE TANIMI MAK Kategorisi ( ) POPULASYON Proje Sahası DURUMU Türkiye Geneli KUŞLAR AVES Columba livia Kaya güvercini EK-III Bol Çok Bol Garrulus glandarius Kestane kargası EK-III Az Çok Bol Corvus corone Leş kargası EK-III Az Çok Bol Corvus frugilegus Ekin Kargası EK-III Az Çok Bol Turdus viscivorus Ökseotu Ardıcı EK-II Az Bol MEMELİ HAYVANLAR MAMMALIA Vulpes vulpes Kızıl tilki EK-III Az Bol Martes foina Kaya Sansarı EK-III Az Az Sus scrofa scrofa Yabani domuz EK-III Bol Çok Bol Proje Sahasına Yakın Kesimlerde Özel Statülü Korunan Alanların Mevcudiyeti Bu çalışma kapsamında Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde tesis edilmesi planlanan projesi bünyesinde tesis edilmesi planlanmış olan farklı yapıların yer alacağı değişik kesimlerin herhangi bir koruma alanı içerisinde bulunup bulunmadığı; ayrıca söz konusu kesimlere yakın, projeden etkilenebilecek herhangi bir korunan alan bulunup bulunmadığı; eğer varsa söz konusu projeden etkilenip etkilenmeyeceği konusunda da inceleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bu değerlendirme ve incelemeler sonucunda proje sahasının tamamının ya da bir kısmının herhangi bir korunan alanın sınırları içerisinde yer almadığı; ayrıca proje sahasına yakın kesimlerde Kardelen HES projesi bünyesinde gerçekleştirilecek çalışmalardan olumsuz etkilenebilecek bir korunan alanın bulunmadığı da belirlenmiştir. Akarsu Yatağına Bırakılması Gereken Su Miktarının Lokal Fauna Bileşenleri Açısından Değerlendirilmesi Bilindiği gibi akarsu ortamlarının en önemli canlı bileşenleri balık türleridir. Bu formlar dışında birçok makroskopik ve mikroskopik sucul form da akarsu ortamının vazgeçilmez ögeleridir. Omurgalı formu olan balık türlerinden sonra akarsu ortamını yaşam alanı olarak seçen canlı grupları arasında yer alan omurgalı sınıflarından ikiyaşamlılar, bazı sürüngenler ve kuş türleri yanında sınırlı sayıda da memeli hayvan türüdür. Akarsu ortamlarında tesis edilen her türlü yapı bu ortamlardaki su rejimini, en azından belirli mesafeler boyunca etkileyebilmektedir. Bu etkilenme sonucunda doğal yapı ve bileşenler açısından bazı riskler ortaya çıkmaktadır. Bu risklerin ortadan kaldırılabilmesi veya en aza indirilebilmesi açısından regülatör ile santral arasında kalan mesafede akarsu yatağında belli miktarda suyun bulunması zorunluluğu söz konusudur. Bu miktar -118-

140 Çevresel Akış Miktarı olarak adlandırılmaktadır. Akarsu yatağına bırakılacak su miktarının belirlenmesi sürecinde hem akarsu yatağının doğal sakinlerinin gereksinimleri öncelikli olarak göz önünde bulundurulmak hem de söz konusu kesim boyunca tarımsal faaliyetlerini sürdürmekte olan yöre sakinlerinin su kullanım haklarının da göz önünde tutulması zorunluluğu vardır. Yürürlükte olan yönetmelikler gereği akarsu yatağına bırakılması gereken su miktarının yıllık ortalama akış değerinin yüzde onundan düşük olmaması zorunluluğu söz konusudur. İlgili su miktarının enerji üretiminde kullanılmaması da başka bir zorunluluktur. Bu nedenle Gölköy Çayı nın yatağına bırakılması gereken su miktarı ve sürekliliği öncelikle balıklar, daha sonra da yukarıda değinilen diğer karasal omurgalı faunasının bazı bileşenleri açısından değişen derecelerde önemlidir. İkiyaşamlı türleri dışında kalan omurgalı faunası sakinleri açısından akarsu yatağında suyun bulunması, özellikle su gereksinimlerini ve kısmen de besin ihtiyaçlarını bu ortamdan karşılayan türler açısından önem taşımaktadır. Öncelikle Gölköy Çayı sakinleri olan balık türleri ve bu türlerin meydana getirdiği popülasyonların mevcudiyeti ve devamlılığı açısından hesaplanan, akarsu yatağında bulunması gereken su miktarları diğer karasal fauna bileşenlerinin değişik miktarlı su gereksinimlerini karşılamak açısından da yeterli olacaktır. Kardelen Regülatör kesitinden Gölköy Çayı nın yatağına bırakılması önerilen çevresel akış miktarı Yıllık Akım Ortalaması da göz önünde bulundurulmak kaydıyla belirlenen değerler Bölüm V.2.3 te verilmektedir. Bu süreçte hidrojeoloji, hidrobiyoloji ve ekoloji uzmanları ortak veri tabanından istifade etmektedirler. Islak Çevre Yönteminin baz alındığı bu hesaplama sürecinde akarsu yatağında akmakta olan ve ortalama değeri uzun yıllara ait veriler kullanılarak hesaplanan miktarın ne kadarının regülatör gövdelerinden akarsu yatağına bırakılacağı önem taşımaktadır. Ekoloji konusuna yönelik olarak yapılan değerlendirmede bu miktarın ne kadarının akarsu yatağına bırakılmasıyla bu kesimde daha önce mevcut ekolojik yapının devamının güvence altına alacağı ortaya konmaktadır. Bu kapsamda akarsu yatağındaki bitkisel yapı yanında, balıklar haricinde kalan ve akarsu yatağındaki sudan değişik şekillerde istifade eden karasal fauna bileşenleri de göz önünde bulundurulmaktadır. Bırakılacak su miktarının bu formların lokal mevcudiyetini güvence altına alacak şekilde hesaplanması bu süreçte en önemli noktadır. Bu amaca yönelik olarak yapılan değerlendirmede hidrojeolog tarafından hazırlanan boyutsuz debi eğrisi ile hidrobiyolog tarafından akarsuda yaşadığı bizzat tespit edilen balık türlerinin devamlılığı açısından gereken su miktarı ve özellikle de minimum su seviyesi hesaplamalarından istifade edilmektedir. Balık türleri ve populasyonlarının devamlılığı açısından hesaplanan ve mevsimlere göre değişiklik gösteren su miktarları bile akarsu yatağından istifade eden başta ikiyaşamlılar, sürüngenler ve bazen de memeli hayvan türleri açısından yeterli olacaktır. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir

141 Çevresel akış miktarı (can suyu) olarak adlandırılan, söz konusu miktarlardaki suyun regülatör sonrasında Gölköy Çayı nın yatağına bırakılması ve devamlılığının sağlanması durumunda bu habitat tipindeki doğal yaşamın kesintiye uğramayacağı düşünülmektedir. SONUÇ Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde tesis edilmesi planlanan ile ilgili tesislerin kurulacağı kesimlerde gerçekleştirilmiş olan faunistik çalışmalar ile öncelikle faaliyet sahası ve bu kesimlere komşu yaşam alanlarında görülebilen fauna bileşenleri ile tercih ettikleri habitatlara yönelik değerlendirmeler yapılmıştır. Bundan sonraki aşamada ise planlanan faaliyetin lokal fauna bileşenleri ve habitatları üzerine olası etkileri; bu etkilerin ortadan kaldırılıp kaldırılamayacağı ya da minimuma indirilebilmesi için yapılması gerekenlerin neler olduğu konusu değerlendirilmiştir. Saha çalışmaları ve diğer değerlendirmeler sonucunda Gölköy Çayı üzerinde gerçekleştirilecek faaliyetin bazı lokal doğal bileşenler yanında özellikle de kalıcı dönüşümlerin yaşanacağı kesimlerdeki doğal habitatlar üzerinde bazı dönüşümlere neden olacağı; söz konusu dönüşümlerden bazılarının kalıcı bazılarının ise inşaat faaliyetlerinin tamamlanması sonrasında ya kendiliğinden, ya da gerçekleştirilecek iyileştirme çabaları sonucu eski haline dönebilme şansı söz konusu olduğundan geçici özellikte olacakları belirlenmiştir. Doğal ortamlarda tesis edilecek kalıcı yapıların yöredeki doğal yaşamı etkileyecek olsa da bazı türlerin bu kesimlerde yok olmasına neden olabilecek konumda olmayacakları da belirlenmiştir. Bölgede doğal ortamlarda şekillenen söz konusu yapılar dışında bölge için yeni olarak nitelenebilecek bir durum da inşa edilecek santralin işletilme sürecidir. Bu süreçte Gölköy Çayı nın yatağında akmakta olan su başrolde olacaktır. Akarsu yatağındaki suyun belirli bir kısmı yine sınırlı mesafeler için akarsu yatağından uzaklaştırılacak; santralde gerçekleşecek elektrik üretimi sonrasında yeniden akarsu yatağına verilecektir. Burada söz konusu olabilecek en önemli risk de akarsu yatağında, regülatör ile santral arasındaki mesafede yetersiz miktarda su bulunması veya tamamen susuz kalabilmesidir. Bu riskin ortadan kaldırılmasına yönelik olarak regülatör kesitinden akarsu yatağına bırakılacak su miktarı uzun yıllara ait yağış ve iklim verileri yanında jeolojik yapı, hidrolojik, hidrobiyolojik ve ekolojik özellikler gibi çeşitli ve kapsamlı parametreler göz önünde bulundurularak hesaplanmaktadır. Bu sayede öncelikli olarak akarsu yatağındaki sucul yaşamın, bağlantılı olarak da yakın çevredeki doğal yaşamın devamlılığı garanti altına alınmış olacaktır. Sucul formlar dışında proje sahasında tespit edilmiş olan ve suya olan bağımlılıklarına göre sırasıyla verilen İkiyaşamlılar, Sürüngenler, Kuşlar ve Memeli hayvanlar gibi omurgalı sınıflarına ait türlere yönelik olarak yapılan değerlendirmeler sonucunda söz konusu canlıların faaliyetten doğrudan veya dolaylı olarak etkilenmemeleri için dikkat edilecek noktalar metin içerisinde detaylı olarak irdelenmiştir. Tüm bu ifadeler ışığında, Gölköy çayı üzerinde tesis edilmesi planlanan Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santralinden oluşan projenin, klasik baraj projelerine kıyasla küçük boyutlara sahip olması; akarsu yatağındaki suyun çevrilmesiyle regülatör gövdesi arkasında meydana gelecek rezervuarın yüzeyi ve hacminin küçük ölçekli olması nedeniyle lokal iklimsel koşullar üzerinde bir farklılığa sebep olmayacak olması; -120-

142 lokal doğal yaşam bileşenleri ve habitatlar üzerinde şekillenecek etkilere karşı metin içerisinde vurgulanan öneri ve tedbirlerin alınması; Regülatör ile santral binası arasında kalacak kesimler için taahhüt edilen çevresel akış miktarlarının güvence altına alınması; söz konusu miktarların enerji üretiminde kullanılmaması; akarsu yatağında son on yıllık ortalama akımın %10 undan daha az akım olması halinde suyun tamamının doğal hayatın devamı için mansaba bırakılması; inşaat aşamasının tamamlanması sonrasında, özellikle dönüşüme uğratılmış doğal habitatlar başta olmak üzere mümkün olan en küçük boyuttaki yaşam alanlarında iyileştirme çabalarının gündeme getirilmesi; yörede doğal yaşamın korunması çalışmalarına destek verilmesi gibi noktalara dikkat edilmesi koşuluyla, enerji kaynakları açısından günümüzde büyük ölçüde dışa bağımlı olan Türkiye nin elektrik üretimine yerli kaynaklardan katkı sağlanacak olması; hayata geçirilmesi sonucunda meydana getireceği olumsuzlukların ülke genelinin menfaatine olmak üzere elde edilecek getiri nedeniyle tolere edilebilecek düzeyde olacağı düşünülmektedir

143 Tablo 35: Proje Sahası ile Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen İkiyaşamlı (Amphibia)Türleri ve Koruma Statüleri BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı Yakın Çevre ERL (IUCN) BERN END Kayıt Şekli URODELA KUYRUKLU KURBAĞALAR SALAMANDRIDAE SEMENDERLER Triturus karelini Pürtüklü Semender LC Ek-II -- L,A ANURA BUFONIDAE KUYRUKSUZ İKİYAŞAMLILAR KARAKURBAĞALARI Pseudepidalea variabilis Gece Kurbağası LC Ek-II -- G, L HYLIDAE YAPRAK KURBAĞALARI Hyla orientalis Ağaç Kurbağası LC Ek-II -- G,L RANIDAE OVA VE SU KURBAĞALARI Rana dalmatina Çevik Kurbağa LC Ek-II Pelophylax ridibundus Ova/Su kurbağası LC Ek-III -- G -122-

144 Tablo 36:Proje Sahası ve Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen Sürüngen (Reptilia) Türleri ve Koruma Statüleri BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı Yakın Çevre ERL (IUCN) BERN MAK END Kayıt Şekli EMYDIDAE TATLISU KAPLUMBAĞALARI Emys orbicularis Benekli Kaplumbağa NT Ek-II Ek-I -- L SQUAMATA YILANLAR VE KERTENKELELER LACERTIDAE GERÇEK KERTENKELELER Darevskia derjugini Artvin kertenkelesi Ek-III EK-I -- G Lacerta viridis İri Yeşil kertenkele LC Ek-II EK-I -- G Darevskia rudis Trabzon kertenkelesi Ek-III EK-I -- G ANGUIDAE YILANIMSI KERTENKELELER Anguis fragilis Yılanımsı kertenkele LC Ek-III EK-I -- G -123-

145 Tablo 37: Proje Sahası ve Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen Kuş Türleri (Aves) ve Koruma Statüleri BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı Yakın Çevre BERN ERL (IUCN) STATÜ MAK R.D.B Kayıt Şekli NONPASSERES ÖTÜCÜ OLMAYANLAR CICONIIFORMES LEYLEKSİLER ARDEIDAE BALIKÇILLAR Ardea cinerea Gri balıkçıl Ek-III LC Y Ek-II A.3.1 G Egretta garzetta Küçük akbalıkçıl Ek-II LC G, Y Ek-I A.3.1 G CICONIDAE LEYLEKLER Ciconia ciconia Akleylek Ek-II LC G Ek-I A.3.1 G,L,A ACCIPITRIFORMES ACCIPITRIDAE YIRTICI KUŞLAR ATMACA- KARTALLAR Milvus migrans Karaçaylak Ek-II LC Y, G, T Ek-I A. 3 L,A Accipiter nisus Atmaca Ek-II LC Y, KZ Ek-I A. 3 G Buteo rufinus Kızıl şahin Ek-II LC Y Ek-I A. 2 G Buteo buteo Şahin Ek -II LC Y,KZ Ek-I A.3 G FALCONIFORMES FALCONIDAE DOĞANLAR DOĞANGİLLER Falco tinnunculus Kerkenez Ek-II LC Y Ek-I A.2 G LARIDAE MARTIGİLLER Larus michaellis Sarı Ayaklı Martı Ek -III LC Y Ek -I A.4 G Chroicocephalus ridibund Karabaşlı Martı Ek -III LC KZ Ek -I B.5 G COLUMBIFORMES GÜVERCİNLER -124-

146 BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı Yakın Çevre BERN ERL (IUCN) STATÜ MAK R.D.B Kayıt Şekli COLUMBIDAE GÜVERCİNGİLLER Columba livia Kaya güvercini Ek-III LC Y Ek -III A.5 G STRIGIFORMES STRIGIDAE GECE YIRTICILARI BAYKUŞGİLLER Athena noctua Kukumav Ek-II LC Y Ek-I A.2 G APODIFORMES APODIDAE SAĞANLAR EBABİLGİLLER Apus apus Ebabil, Kara sağan Ek-III LC G, T Ek-I A.3.1 G CORACIIFORMES MEROPIDAE KUZGUNKUŞLARI ARIKUŞUGİLLER Merops apiaster Arıkuşu Ek-II LC G Ek-I A.3.1 G UPUPIDAE ÇAVUŞKUŞUGİLLER Upupa epops İbibik, çavuşkuşu, hüt hüt Ek-II LC G Ek-I A.2 G PICIFORMES PICIDAE AĞAÇKAKANLAR AĞAÇKAKANGİLLER Dendrocopus syriacus Alaca ağaçkakan Ek-II LC Y Ek-I A.2 G PASSERIFORMES ALAUDIDAE ÖTÜCÜ KUŞLAR TARLA KUŞLARI Galerida cristata Tepeli toygar Ek-III LC Y Ek-II A.3 G HIRUNDINIDAE KIRLANGIÇGİLLER Hirundo rustica İs kırlangıcı Ek-II LC G, T Ek-I A.5 G -125-

147 BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı Yakın Çevre BERN ERL (IUCN) STATÜ MAK R.D.B Kayıt Şekli MOTACILLIDAE KUYRUKSALLAYANLAR Anthus campestris Kır incirkuşu Ek-II LC G Ek-I A.2 G Motacilla flava Sarı kuyruksallayan Ek-II LC G Ek-I A.3.1 G M. flava feldegg Maskeli kuyruksallayan Ek-II LC G Ek-II A.3.1 G Motacilla alba Ak kuyruksallayan Ek-II LC Y Ek-I A.3.1 G Motacilla cinerea Dağ Kuyruksallayanı Ek-II LC Y Ek-I A.2 G CINCLIDAE SU KARATAVUKLARI Cinclus cinclus Derekuşu Ek-II LC Y Ek-I A.1.2 G TROGLODYTIDAE ÇİT KUŞLARI Troglodytes troglodytes Çit Kuşu Ek-II LC Y Ek-I A.1.2 G TURDIDAE ARDIÇKUŞUGİLLER Erythropygia galactotes Kızıl çalıbülbülü Ek-II LC G Ek-I A.3 G Erithacus rubecula Kızılgerdan Ek-II LC Y Ek-I A.3 G Luscinia megarhynchos Bülbül Ek-II LC G Ek-I A.3 G Phoenicurus phoenicurus Bahçe kızılkuyruğu Ek-II LC Y Ek-II A.3 G Phoenicurus ochruros Kara Kızılkuyruk Ek-II LC G Ek-II A.2 G Turdus merula Karatavuk Ek-III LC Y Ek-III A.3 G Turdus viscivorus Ökseotu Ardıcı Ek-III LC Y EK-II A.2 G Turdus philomelos Şarkıcı Ardıç Ek-III LC Y Ek-II A.2 G SYLVIDAE ÖTLEĞENGİLLER Cettia cetti Setti bülbülü Ek-II LC Y Ek-I A.2 G -126-

148 BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı Yakın Çevre BERN ERL (IUCN) STATÜ MAK R.D.B Kayıt Şekli Sylvia melanocephala Karabaş küçük ötleğen Ek-II LC Y Ek-I A.3 G Phylloscopus collybita Cif caf Ek-II LC Y Ek-I A.3.1 G MUSCICAPIDAE SİNEKKAPANGİLLER Muscicapa striata Gri sinekkapan Ek-II LC G Ek-I A.3 G Ficedula parva Cüce sinekkapan Ek-II LC T Ek-I A.2 G PARIDAE BAŞTANKARALAR Parus major Büyük baştankara Ek-II LC Y Ek-I A.3.1 G Periparus ater Çam Baştankarası Ek-II LC Y Ek-I A.3 G LANIIDAE ÇEKİRGE KUŞLARI Lanius collurio Çekirgekuşu Ek-III LC G Ek-I A.3 G CORVIDAE KARGAGİLLER Garrulus glandarius Kestane kargası LC Y Ek -III A.3.1 G Corvus corone Leş kargası Ek-III LC Y Ek -III A.5 G Corvus frugilegus Ekin kargası LC Y, KZ Ek -III A.5 G Corvus corax Kuzgun Ek-III LC Y Ek-II A.5 G PASSERIDAE SERÇEGİLLER Passer domesticus Ev serçesi LC Y Ek-I A.5 G FRINGILLIDAE İSPİNOZGİLLER Fringilla coelebs İspinoz Ek-III LC Y Ek-II A.4 G Carduelis chloris Florya Ek-II LC Y Ek-I A.3 G Carduelis carduelis Saka Ek-II LC Y Ek-I A.3.1 G -127-

149 BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı Yakın Çevre BERN ERL (IUCN) STATÜ MAK R.D.B Kayıt Şekli Carduelis cannabina Keten Kuşu Ek-II LC Y, KZ Ek-I A.3 G EMBERIZIDAE KİRAZKUŞUGİLLER Emberiza hortulana Kirazkuşu Ek-III LC G Ek-II A.2 G Tablo 38: Proje Sahası ve Yakın Çevrede Yaşadığı Belirlenen Memeli Hayvan Türleri (Mammalia) ve Koruma Statüleri BİLİMSEL TANIM TÜRKÇE TANIM REG. Alanı HES Alanı YAKIN ÇEVRE ERL (IUCN) BERN MAK END Kayıt Şekli INSECTIVORA SORICIDAE BÖCEKYİYENLER SİVRİFARELER Crocidura suaveolens Bahçe sivrifaresi LC Ek-III L MICROCHIROPTERA RHINOLOPHIDAE BÖCEKÇİL YARASALAR NALBURUNLUYARASALAR Rhinolophus ferrumequinum Nalburunlu Büyükyarasa LC Ek-II Ek-I -- G, L RODENTIA SCIURIDAE KEMİRİCİLER SİNCAPGİLLER Sciurus anomalus Anadolu Sincabı LC Ek-II Ek-I -- G, A, L CARNIVORA CANIDAE ETÇİLLER, YIRTICILAR KÖPEKGİLLER Vulpes vulpes Kızıl tilki LC -- Ek-III -- G, A MUSTELIDAE SANSARGİLLER Martes foina Kaya Sansarı LC Ek-III Ek-III -- L, A Meles meles Porsuk LC Ek-III EK-II -- L, A ARTIODACTYLA CERVIDAE ÇİFT TIRNAKLILAR GEYİKLER -128-

150 Capreolus c. capreolus Karaca, Karageyik LC EK-III EK-I -- L, A SUIDAE ESKİ DÜNYA DOMUZLARI Sus scrofa scrofa Yabani domuz LC -- Ek-III -- G, A -129-

151 Türkiye Kuşları İçin 2008 Kırmızı Liste (RDB) Kategorileri A.1.2= Bu kuş türlerinin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmıştır. İzlendikleri bölgelerde 1 birey-10 çift (=1-20 birey) ile temsil edilirler. A.2= Bu kuş türlerinin sayıları, gözlendikleri bölgelerde çift (22-50 birey) arasında değişmektedir. A.3= Bu kuş türlerinin Türkiye genelindeki nüfusları, gözlendikleri bölgelerde genel olarak çift ( birey) arasında değişmektedir. A.3.1=Bu kuş türlerinin populasyonlarında, gözlendikleri bölgelerde azalma söz konusudur. Bu türlerin nüfusu da çift ( birey) arasında değişmektedir. A.4= Bu türlerin IUCN ve ATS ölçütlerine göre yoğunlukları, gözlendikleri bölgelerde henüz tükenme tehdidi altına girmemiş olmakla birlikte, populasyonlarında lokal bir azalma söz konusudur. Ayrıca bu eğilimin sürmesi durumunda zamanla tükenme tehdidi altına girmeye adaydırlar. Bu türlerin populasyonları gözlendikleri bölgelerde çift (= birey), arasında değişmektedir. A.5= Bu kuş türlerinin gözlenen populasyonlarında henüz bir azalma veya tükenme tehdidi gibi bir durum söz konusu değildir. A.6= Bu kategori yeterince araştırılmamış ve haklarında sağlıklı veri olmayan türleri içerir. Sadece rastlantısal türler= RT olarak bir veya en fazla iki gözleme dayandıkları için, şu an güvenilir bir değerlendirme şansı yoktur ve araştırılmaları gerekmektedir. Tablolarda kullanılan semboller Y= Düzenli olarak yurdumuzda kuluçkaya yatan yerli kuş türleri, G = Yurdumuzda kuluçkaya yattıktan sonra göç eden türler, KZ= Kış aylarını yurdumuzda geçiren, kış ziyaretçisi türlerdir. T= Transit LC= En Düşük Seviyede Kaygı Verici ERL=(European Red List) Avrupa Kırmızı Listesi MAK= Merkez Av Komisyonu Kararları R.D.B=(Red Data Book) Türkiye Kuşları İçin Kırmızı Liste A=Anket G=Gözlem L=Literatür IV Sucul flora ve fauna, iç sulardaki (göl, akarsu) canlı türleri (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), HİDROBİYOLOJİK ÇALIŞMALAR 1.GİRİŞ Ordu İli, Gölköy İlçesi, projesi kapsamında alan bulunan sucul flora-fauna bileşenlerinin belirlenebilmesi; bu bileşenlerin bu kesimlerde yararlandıkları habitat tipleri yanında planlanan faaliyetin türler ve habitatlar üzerine olası etkileşimini ortaya koyabilmek; söz konusu etkilerle ilgili olarak alınacak önlemleri belirleyebilmek amacıyla proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde 2012 yılı içerisinde -130-

152 Hacettepe Üniversitesi öğretim üyesi Hidrobiyolog Prof. Dr. Aydın AKBULUT tarafından saha çalışmaları yapılmıştır. Doğu Karadeniz Havzasının önemli çaylarından birisi olan Gölköy çayı üzerinde kurulacak olan alanlarındaki sucul canlılara ilişkin çalışmalar yapılmıştır. Bu canlıların mevcudiyetleri ve dağılımları yorumlanarak, planlanan faaliyetin sucul ekosistem üzerine etkileri değerlendirilmiştir. Gölköy üzerinde inşa edilecek olan regülatör gövdesi ile habitat değişimleri görülecektir. Bu değişim özellikle su sistemi içerisinde yaşayan sucul canlılar açısından bazı etkilere neden olacaktır. Bu etkilerin ne olduğuna geçmeden önce, bir sulak alan ekosistemini oluşturan sucul canlıların ne olduğuna kısaca değinmek gerekmektedir. Sucul sistemlerde iki tip üretici söz konusudur. Birincisi genellikle sığ kısımlarda yetişen köklü ve yüzücü yüksek organizasyonlu makrofitlerdir. Diğeri ise suda serbest ya da bağlı halde yaşayan alglerdir (bağlı ve planktonik algler). Bu ikinci gruba giren bağlı algler ve fitoplanktonik organizmalar, sulak alanlarda besin maddesi üretimi bakımından en önemli basamak olarak kabul edilmektedir. Birincil üreticiler üzerinden beslenen canlılar tüketiciler olarak bilinmektedirler ve hayvansal formlardır. Bunlarda kendi aralarında birincil tüketici ve ikincil tüketici şeklinde gruplara ayrılabilirler. Birincil tüketiciler doğrudan doğruya algleri yiyerek beslenirler. İkincil tüketicilerde birincil tüketiciler üzerinden beslenmektedir. Bu tüketicilerin en önemli halkasını zooplanktonik organizmalar ve bentik organizmalar oluşturmaktadır. Zooplanktonik organizmalar içerisinde alglerle beslenen gruplar olduğu gibi diğer küçük zooplanktonlarla beslenenlerde de vardır. Balıklar da, tercih ettikleri besin grupları açısından algler, zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve diğer balık türleri üzerinden beslenmeleri bakımından üçüncül tüketiciler olarak değerlendirilmektedir. Görüldüğü gibi bir sulak alanı oluşturan besin zincirinin temel halkaları algler (bağlı formlar ve fitoplanktonik organizmalar), zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve balıklardır. Sucul sistemlerde meydana gelecek en küçük değişimler bu canlılar üzerinde de değişimlere neden olabilmektedir. Koruma altında bulunan türler belirlenerek planlanan faaliyetin sucul ekosistemi nasıl etkileyeceği ve alınması gereken önlemler verilmiştir. 2. MATERYAL VE METOD Gölköy çayının heterojen yapısı göz önüne alınarak, durgun kısımları temsil edecek regülatör alanı ilk örnekleme noktası olarak seçilmiştir. Bu kesimde çay, berrak ve hızlı akmakta ve kısmen kıyı kesimlerde akıntının azaldığı ve suyun durgunlaştığı alanlar bulunmaktadır. Bu kesimin dip yapısı irili ufaklı çakıllardan oluşmaktadır. İkinci örnekleme noktası Kardelen santral alanına yakın bir bölgeden seçilmiştir. Bu kesimdeki akıntı hızı yüksek ve bulanık olmayan temiz bir su niteliğindedir, dip yapısı irili ufaklı çakıllar ve büyük kaya blokları ile kaplıdır. Sucul ekosistemin temel biyotik bileşenleri olarak kabul edilen canlı gruplarına ilişkin örnekleme yöntemleri aşağıda verilmiştir. Fitoplanktonik organizmaların örneklenmesinde temel prensip sudan fitoplanktonun süzülerek toplanması esasına dayanır. Bu amaçla hazırlanmış olan plankton kepçeleri kullanılır. Bu kepçeler özel kumaşlardan hazırlanmış, suyun bu bezlerden süzülmesini sağlarken, su içerisindeki fitoplanktonik organizmaların ayrılarak alt haznede toplanmasını sağlayan bir mekanizmaya sahiptir. Bu çalışmada kullanılan kepçelerin por çapları 10 µm -131-

153 ve 55 µm dir. Suda belli bir süre sonra bekletilen ve sonra kepçenin toplama haznesinde toplanmış olan örnekler plastik bir kaba alınarak % 4 lük form aldehit ile ya da lugol solusyonu ile fikse edilmiştir. Diğer bağlı alg örneklerinin toplanması, kazıma metoduna göre gerçekleştirilir. Taşlar (epilitik), sediman (epipelik), bitkiler (epifitik) ve kabuklu hayvanlar (epizooik) toplanıp, diş fırçası ya da bıçak gibi sert cisimler kullanılarak dış kısımları kazanır. Kazınan kısım saf su ile temizlenerek örnekleme şişelerine alınmış ve fikse edilmişlerdir. Laboratuara getirilen örneklerden diyatome dışındaki tatlısu alglerin geçici preparatları hazırlanarak Nikon marka mikroskop altında teşhisleri yapılmıştır. Zooplanktonik organizmaların örnekleme yöntemi daha önceden anlatılan planktonik alg örneklemeleri ile aynıdır. Bu canlılar için de plankton ağları kullanılmaktadır. Zooplanktonik organizmalar için kullanılan plankton ağlarının çeşidi daha fazla olup, por çapları da çalışılan canlı grubuna yönelik olarak farklılıklar göstermektedir. Rotifera grubu diğerlerine göre daha küçük boyutlarda olduğu için bu canlılar için daha küçük por çapına sahip bezler kullanılmıştır. Bentik örneklerin toplanması için Surber net olarak isimlendirilen akarsu dip tarama kepçesi kullanılmıştır. Bu kepçe 20 cm çapında olan ve arkaya doğru uzanan naylon bir ağdan oluşmaktadır. Bu ağın gözenek çapı ise 250 µm kadardır. Kepçe ve ayak yardımı ile örnekleme noktasındaki taşlar hareket ettirilerek, taşların altına saklanmış olan bentik canlıların su kütlesine çıkması sağlanmaktadır. Su kütlesine çıkan bu organizmalarda kepçe yardımı ile toplanarak kavanozlara alınmakta ve alkol ile fikse edilmektedirler. Balık örnekleri, serpme ağlar ve elektro-şoker ile toplanmıştır. Ayrıca dip kepçesi ile alanın taranması yolu ile de balık örnekleri yakalanmıştır. Elde edilen balıklar önce % 4'lük formaldehite alınmış, suda yıkandıktan sonra alkolde muhafaza edilerek balık türlerinin teşhisleri yapılmıştır. Yukarıda verilen sucul canlıların teşhislerinde aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır. Alg türlerinin teşhis işlemlerinde kullanılan literatürler; Krammer and Lange-Bertalot, 1986; 1988; 1991a; 1991b; Bold and Wynne, 1985; Czernecki and Blinn, 1978; Foged, 1982; Germain 1981; Hustedt, 1930; Prescott, 1982; Patrick and Reimer, 1966; Sreenivasa and Duthie, 1973; Van Heurck, 1962; Cox, 1996; Huber Pestalozzi, 1938; 1941; 1955; 1961; 1968; 1982; Komarek, Rotifera türlerinin tanısında Hutchinson (1967); Pejler (1962); Kuttikova (1970); Kolisko (1974); Koste (1978a; 1978b); Ridder (1981) kaynaklarından yararlanılmıştır. Cladocera ve Copepoda için Kiefer (1978)'in referansı kullanılmıştır. Ayrıca tespit edilen türlerin yayılış alanları da Illies (1978)'e göre kontrol edilmiştir Bentik Organizmaların teşhisler için kullanılan literatürler; Sennika, 1943; Mann, 1962; Needham and Needham, 1962; Macan, 1982; Quigley, 1977; Pennak, 1978; Illies, 1978; Elliot and Mann, 1979; Biro, 1981; Edington, 1981; Bellman, 1988; Şahin, 1991; Glöer, 1992; Ludwig, Balık türlerinin teşhisleri Geldiay ve Balık (1999) ve Balık ve Ustaoğlu (1992) ye göre yapılmıştır

154 3. BULGULAR 3.1. Tatlısu Algleri Algler su ortamında primer üretici canlılardır. Yapılarındaki pigmentleri sayesinde karbondioksit ve suyu ışığın etkisi ile karbonhidratlara çevirirler, böylece su ortamındaki besin değerinin ve çözünmüş oksijen oranının artmasını sağlarlar. Sonuçta kendi gelişimlerini sağlayarak besin zincirinin ilk halkasını oluştururlar. Bu şekilde üretime olan katkıları ve üst basamaktaki canlılarla olan ilişkileri açısından önem taşımaktadırlar. Makroskobik ve mikroskobik formların her ikisi de kara ve su ortamlarında bulunurlar. Gövde ya da benzer işlevlere sahip yapıları ile derelerin alt kısımları ve sedimenlere, toprak partiküllerine ya da kayalara tutunurlar. Yukarıda da belirtildiği gibi buzla kaplı alanlarda bulundukları gibi 70 C ya da daha yüksek sıcaklıktaki kaynak sularında da yaşayabilirler. Bazıları çok tuzlu su ortamlarında bile gelişebilirler. Göllerde ve denizlerde yüzeyden 100 m aşağıda ya da daha düşük ışık yoğunluğu ve yüksek basınç altında yaşayabilirler (Elliot et. al., 1992). Çalışma alanlarında teşhis edilen tatlısu alglerinin listesi Tablo 39 da verilmiştir. Tablo 39:Gölköy Çayı Tatlısu Alg Listesi BACILLARIOPHYTA Achnanthes microcephala Amphora ovalis Amphora veneta Ceratoneis arcus Cocconeis placentula Cymatopleura solea Cymbella affinis Cymbella minuta Cymbella cistula Cymbella prostrata Diatoma vulgaris Diatoma elongatum Epithemia arcus Epithemia adnata Epithemia sorex Fragilaria brevistriata Fragilaria pinnata Fragilaria capucina Fragilaria contruens Fragilaria ulna Gomphonema intricatum Gomphonema angustatum Gomphonema olivaceum Gomphonema parvalum Hantzschia amphioxys Navicula cincta Navicula cryptocephala -133-

155 Navicula pupula Navicula radiosa Nitzschia amphibia Nitzschia constricta Nitzschia sigmoidea Pinnularia biceps Pinnularia brebissonii Pinnularia gibba Rhoicosphenia abbreviata Surirella ovalis Surirella linearis Surirella ovata Cyclotella meneghiniana Cyclotella comta Cyclotella ocellata CHLOROPHYTA Closterium aciculare Cosmarium granatum Pediastrum boryanum Scenedesmus acuminatus Scenedesmus quadricauda Spirogyra spp. Maougetio sp. Tetraedron minimum Zygnema sp. CYANOPHYTA Anabaena sp. Calothrix epiphytica Chroococcus turgidus Merismopedia glauca Oscillatoria subbrevis Oscillatoria sp. PYYROPHYTA Peridinium sp. Araştırma alanı içerisinde 4 ayrı alg divizyosuna ait toplam 59 takson (tür ve alttür) teşhis edilmiştir. Özellikle Bacillariophyta (diatom) grubu algler çeşitlilik bakımından en zengin sınıf olmuştur. Bu sınıfa ait 42, Chlorophyta'ya ait 10, Cyanophyta'ya ait 6 ve Pyyrophyta ya ait 1 takson bulunmuştur. Bacillariophyta sınıfı içerisinde, Navicula ve Cymbella cinsleri dominant olarak gözlenmişlerdir. Bu taksonlar bağlı algler içerisinde dominant olmuştur, serbest formaları olan fitoplanktondaki tür sayısı ise azdır. Chlorophyta ya ait türler içerisinde Spirogyra cinsi ön plana çıkarken Cyanophyta içinde Oscillatoria cinsi baskındır

156 Fitoplanktonik organizmaların asıl yayılış alanları durgun sulardır ya da akıntı miktarı çok düşük lotik habitatlardır. Akıntı hızı, serbest halde yüzen fitoplanktonik organizmaların sürüklenmesine neden olacağı için hızlı akan dere ve nehirlerde ya hiç bulunmazlar ya da çok az yoğunlukla temsil edilirler. Bu tür alanların asıl baskın alg toplulukları bağlı algler dir (attached algae). Bağlı algler bitki, taş ve sedimanlara yapışarak akıntının bu fiziksel etkisini minimuma indirir ve sürüklenmezler. Dolayısı ile hızlı akıntılı sistemler fitoplankton için uygun habitatlar değillerdir. Nitekim proje alanından toplanan fitoplanktonik örnek sayısı oldukça az bulunmuştur. Diğer etkenlerden fiziksel ve kimyasal parametreler ise ikinci derecede sınırlayıcı etkilere neden olmaktadır. Öncelikle akıntı hızının fazlalığı fiziksel olarak fitoplanktonların sürüklenmesine neden olacağı için ortamdaki kimyasal parametrelerin etkisi kendisini gösteremeyecektir. Fiziksel parametrelerden çözünmüş oksijen, sıcaklık ve tuzluluk etkin ve sınırlayıcı parametreler olurken kimyasal olarak azotlu ve fosforlu bileşikler alglerin yoğunluğu açısından oldukça önemlidirler. Özellikle sıcaklık ve fosforlu bileşikler alglerin büyümesi açısından önemli abiotik faktörlerdir. Sıcaklığın artması metabolik aktivitenin artması anlamına gelmektedir. Bu artış ortamdaki azotlu ve fosforlu bileşikler tarafından da desteklendiğinde alg topluluklarının yoğunlukları oldukça yüksek düzeylere çıkmaktadır. Ancak bu faktörler nehirlerden çok, durgun su ortamlarında çok belirgin olarak görülmektedir. Nehir sistemlerinde akıntının azaldığı kesimlerde fitoplankton topluluklarına rastlamak mümkündür, ancak yoğunlukları durgun su kütlesindeki kadar olmayabilir. Akıntılı ortamlarda, besleyici maddelerin bol olduğu ve uygun sıcaklık derecelerinde, fitoplankton formundan daha çok bağlı alglerin yoğunlukları çok fazla artmaktadır. Genel olarak teşhisi yapılan tatlısu alg türlerin hepsi kozmopolit olup bölgeye özgü endemik, nadir ve tehlike altında olan bir tür bulunmamaktadır Zooplanktonik Organizmalar Cladocera ve Copepoda zooplanktonik organizmaların önemli gruplarını oluşturan mikroskobik canlılardır. Bu zooplanktonik organizmaların büyük bir çoğunluğu tatlısularda yayılış gösterirler ve genellikle planktonik olup göllerin limnetik ve akarsuların durgun bölgelerinde bulunurlar. Bu hayvanlar hem partenogenetik olarak hem de eşeyli olarak çoğalabilmektedirler. Zooplanktonik organizmaların bir diğer grubu ise Rotifera'dır. Rotifera'ya ait bireylerde oldukça küçük, mikroskobik canlılardır. Büyük bir çoğunluğu tatlısularda yayılış göstermektedir. Türlerin büyük bir kısmı planktonik olup, göllerin limnetik ve littoral bölgelerinde yaşarken bir kısmı da dip kesimlerde sesil olarak yayılış gösterirler. Tatlısu sistemlerinin su kalitesini saptamada, Rotifera türlerinin indikatör olarak kullanılmaları, sucul ekosistemlerde birçok omurgasız ve omurgalı canlının besinlerini oluşturmaları nedeniyle önem taşımaktadırlar. Proje alanında teşhis edilen zooplanktonik organizmaların listesi Tablo 40 de verilmiştir. Tablo 40:Gölköy Çayı Zooplanktonik Organizmaları ROTİFERA Ascomorpha saltans Asplanchna priodonta Brachionus angularis Brachionus calyciflorus Brachionus urceolaris Hexarthra fennica -135-

157 Kellicottia longispina Keratella cochlearis Lecane luna Lecane quadridentata Notholca acuminata Polyarthra vulgaris COPEPODA Cyclops vicinus Zooplanktonik organizmalar çoğunlukla suyun hareketine bağlı olarak yer değiştirirler ve durgun su habitatlarında yaşarlar. Akarsuların hızlı akıntılı kısımlarındaki mevcudiyetleri çok sınırlıdır. Ancak bazı gruplarda hızlı akan derelerde psammofil olarak yani taşların altında yaşayabilen türler olarak görülebilirler. Özellikle Rotifera grubuna bağlı türler taş altlarını kullanmakta olup akıntı hızının olumsuz etkisini bertaraf etmektedirler. Çalışma alanında yapılan incelemelerde zooplanktonik organizmaları oluşturan Rotifera, Cladocera ve Copepoda ya ait toplam 13 takson teşhisi yapılmıştır. Bunlardan en baskın grup Rotifera dır. Rotifera phylumuna ait 12 ve Copepoda ya ait 1 takson teşhis edilmiştir. Zooplanktonik organizmalar tıpkı fitoplanktonlar gibi durgun, akıntısı az olan yaşam ortamlarını tercih etmektedir. Çalışma alanındaki zooplanktonların üç büyük grubu içerisinde tür sayısı ve populasyon yoğunlukları açısından Rotifera en baskındır. Regülatör bölgesinde durgunlaşan suyun zooplanktonik organizmalar için uygun bir habitat olduğu görülmüştür. Nitekim bu bölgede zooplanktonik türlerin sayısı fazla çıkmıştır. Cladocera ya ait hiç bir bireye raslanmamış olup Copepoda grubuna ait türler bu durgun bölgeden toplanmıştır. Rotifera nın, diğer zooplankton gruplarına göre, akıntılı ortamlara daha iyi adapte olmalarından dolayı populasyon yoğunluğu açısından en baskın gruptur. Çalışma istasyonlarının akıntı hızındaki azalmaya bağlı olarak diğer zooplanktonların da ön plana çıkmaya başladıkları görülmüştür. Çalışmada tespit edilen zooplanktonik türlerin hemen hepsi kozmopolittir. Her türlü sularda yaygın olarak görülebilirler Bentik Organizmalar Tatlı su habitatlarında tabanda (sediment, döküntü, makrofitler, filamentöz algler üzerinde) hayatının en az bir kısmını geçiren organizmaları içine alır. 500 µm lik por çaplı bir ağ ile yakalanabilen hayvanlar bu tanımlama içine girerler. Bazı türlerin ilk formları daha küçük olabilir. Bentik organizmalar kavramına nektonlar ve tabanda gömülen formlar da dahildir. Bentik omurgasızlardan sucul ortamın mevcut durumunu öğrenmek ve zamanla meydana gelen değişimleri izlemek için çalışmalar yapılmaktadır. Çalışmalarda, canlılardaki genetik yapının değişmesi, kirleticilerin biyolojik birikimi, arazide ve laboratuvarda kirlilik testleri, populasyon ve kommunite yapısındaki değişikliklerin ölçülmesi, ekosistemdeki fonksiyon değişiklikleri belirlenmektedir. Bentik organizmalarla yapılan biyolojik izleme çalışmaları iki türlüdür. Birincisi, su ortamını etkileyeceği düşünülen bir projenin öncesi ve sonrasında bentik canlılardaki değişikliğin izlenmesidir. Örneğin, kirletici atıkların atılmasından önce ve sonra akarsuda bulunan bentik omurgasızların cinsi, çeşitliliği ve bolluğu belirlenerek çevresel etkinin değerlendirilmesinde kullanılır. Bu şekilde bentik omurgasızların ortamda bulunup bulunmaması veya sayısındaki değişiklikler göz önüne alınarak su kalitesi standartları belirlenmektedir

158 Bentik hayvanlar son derece çeşitlidir ve protozoalardan büyük makroomurgasızlar ve omurgalılara kadar neredeyse tüm şubelerle temsil edilirler. Bu gerçek, heterojen habitat, beslenme, gelişme, üreme, ölüm ve davranış özellikleri ile birleşince bu hayvanların bütünsel ve fonksiyonel bir yaklaşımla ele alınmalarını son derece zorlaştırmaktadır. Proje alanında teşhis edilen bentik organizmaların listesi Tablo 41 de verilmiştir. Tablo 41:Gölköy Çayı Bentik Omurgasızları TAKSON Şube: PLATYHELMİNTHES Sınıf: TURBELLARIA Planaria sp. Şube: ARTHROPODA Sınıf: CRUSTACEA Gammarus pulex L. Takım: DECAPODA Potamon sp. Sınıf: INSECTA Takım: HEMİPTERA Geris sp. Notonecta sp. Takım: DİPTERA Culex sp. Simulium sp. Takım: EPHEMEROPTERA Baetis spp. Rhithrogena spp. Iron alpestris Braasch Heptagenia sp. Takım: PLECOPTERA Nemoura sp. Isoperla obscura Zett. Perla marginata Pz. Takım: COLEOPTERA Hydrobius sp. Noterus clavicornis (Deg.) Elmis sp. Takım: TRICHOPTERA Rhyacophila sp. Limnephilus sp. Hydropsyche sp. Takım: ODONATA Anax sp. Omurgasız canlıların teşhisleri sonucunda iki istasyonda toplam 21 takson bulunmuştur (Bkz.Tablo-41). Genel olarak bakıldığında temiz su indikatörü türlerin bol -137-

159 olarak bulunduğu görülmektedir. Özellikle Ephemeroptera takımından Heptageniidae ve Diptera dan Simuliidae familyaları temiz su indikatörü olan türleri kapsar ve bu türler her iki istasyonda da bol olarak bulunmuştur. Ayrıca Ephemeroptera ordosunun diğer familyalarının da tüm istasyonlarda oldukça fazla türle temsil edildiği görülmüştür. Bu takımın yanısıra Trichoptera tüm istasyonlarda baskın olan bir diğer gruptur. Özellikle Hydropsyche sp. oldukça yüksek populasyon yoğunluğuna sahiptir.genel anlamı ile bentik tür çeşitliliği, populasyon yoğunlukları ve temiz su indikatör türlerinin fazlalığı Gölköy çayının iyi bir su kalitesine sahip olduğunu göstermektedir. Bentik canlılardan 2 büyük şubeye ait toplam 21 taksonun 1 i Platyhelminthes ve 20 si de Arthropoda şubelerine aittir. Platyhelminthes şubesinden teşhis edilen tek tür Planaria dır. Bu tür de soğuk ve hızlı akıntılı temiz ortamların belirteç türü olarak bilinmektedir. Görüldüğü üzere Arthropoda şubesi tür sayısı açısından en baskın şubedir. Arthropoda şubesi içerisinde Crustacea ve Insecta olmak üzere iki büyük sınıf bulunmaktadır. Crustacea dan Amfipoda ve Decopoda takımlarına ait 1 er takson teşhis edilmiştir. Insecta sınıfı içerisinde ise Hemiptera, Diptera, Ephemeroptera, Plecoptera, Coleoptera, Trichoptera ve Odonata takımlarına ait 18 takson teşhis edilmiştir. Bazı türler, kirli ortamları sevebilirken bazıları da yalnızca temiz su ortamlarında yaşayabilirler. Diptera ordosu içerisinde Chrinomidae familyası üyeleri kirli ortamlarda bulunurken, Simuliidae familyası üyeleri temiz su ortamlarını tercih ederler. Dolayısı ile akıntı hızı ve kirlilik etkenleri gibi unsurlar türler üzerinde baskılayıcı bir unsurdur. Bentik organizmalar içerisinde nesli tehlike altında olan ve korunması gereken bir tür bulunmamaktadır Balıklar Balıklar, sucul sistemlerdeki besin zincirinin üst halkasında yer alan önemli biyolojik bileşenlerdir. Ekolojik olarak alg, zooplankton ya da bentik canlılarla beslenen balıklar su içerisindeki zincirin en üst halkasında yer almaktadırlar. Ekolojik olduğu kadar ekonomik önemleri bakımından da önemli bir girdi kaynağını oluşturmaktadırlar. Cobitidae Tablo 42:Gölköy Çayı Balık Türleri Latince İsmi Türkçe İsmi Doğal Tür Endemik Kaynak BERN ERL CITES Oxynemacheilus sp. Çöpçü Balığı X - Literatür - Cyprinidae Alburnoides bipunctatus Noktalı İnci Balığı X - Literatür App. III LC - Barbus tauricus Bıyıklı Balık X - Gözlem LC - Capoeta banarescui Karabalık X E Gözlem NE - Alburnus chalcoides Kolyoz X - Gözlem App. III LC - Chondrostoma colchium Karaburun X - Literatür - Squailus cephalus Tatlısu Kefali X - Gözlem LC - Salmonidae Oncorynchus mykiss Gökkuşağı Alabalığı - Literatür - Salmo labrax Deniz alabalığı X - Gözlem LC - CR: KRİTİK OLARAK TEHLİKEDE EN: TEHLİKEDE VU: HASSAS LC: DÜŞÜK RİSKLİ DD: YETERSİZ VERİ NE: DEĞERLENDİRME DIŞI -138-

160 Bölgede yerel halk zaman zaman serpme ve olta balıkçılığı ile avlanma yapmaktadır. Proje alanında 3 ayrı familyaya ait 9 balık taksonu belirlenmiştir. Alanda yapılan incelemelerde 5 balık türü yakalanarak teşhis edilmiştir. Bu sayı alanda daha önceden tarafımızdan yakalanan türler ve yapılan literatür çalışmaları ile 9'a çıkmıştır. Elde edilen verilere göre proje alanında en çok yakalanan ve ekonomik olarak değerlendirilen balıklar Capoeta banarescui, Barbus tauricus ve Squailus cephalus olarak ön plana çıkmaktadır. Bu alanlarda, akıntılı suları seven Balitoridae (Çöpçü Balıkları) familyasına bağlı Oxynemacheilus sp. türü mevcuttur. Salmonidae familyası da iki tür ile temsil edilmektedir. Bunlardan Oncorynchus mykiss kültür türü olup, Gölköy çayı çevresindeki üretme çiftliklerinden kaçarak nehir sistemine gelebilmektedir. Salmo labrax ise Gölköy çayı ve kollarının doğal balığıdır. Bölgenin türleri arasında, Bern Sözleşmesi (Ek III) listesine giren üç balık türü bulunmaktadır (Alburnoides bipunctatus, Ponticola kessleri, Alburnus chalcoides). Ayrıca, Ponticola kesleri, Alburnoides bipunctatus, Barbus tauricus, Alburnus chalcoides, Squailus cephalus, Salmo labrax türleri ERL kategorisinde LC (Düşük Riskli) statüsünde korunan türlerdir. Bununla birlikte tabloda henüz değerlendirilmemiş (NE: Not Evaluated) kategorisinde verilen iki tür daha bulunmaktadır. Cyprinidae den Capoeta banarescui türü ülkemiz için endemiktir. Bu tür Doğu Karadeniz de geniş bir yayılışa sahip bir türdür. Yani yalnızca proje bölgesinde değil Orta ve Doğu Karadeniz in hemen tüm derelerinde bulunmaktadır. Cyprinidae familyası, tüm çalışma alanlarından yakalanan örnekler göz önüne alındığında tür çeşitliliği ve yoğunlukları bakımından en önemli familya olmuştur. Bu familyaya ait Barbus, Capoeta ve Squailus cinsleri yoğunluk bakımından diğerlerine göre daha baskındırlar. Etkiler ve Alınması Gereken Önlemler Çevre sorunlarına yol açma bakımından, hidroelektrik santralleri en az zararlı etkileri yaratan enerji üretim tesisleridir. Bu tür tesisler hava, su kirliliği, katı atık ve radyoaktif sızıntı tehlikesi yaratmazlar. Bundan dolayı bu tür tesislerin kendileri değil suyun toplandığı havzalara olan etkileri incelenmektedir. HES yapımı sonucunda, ekosistemde meydana gelebilecek etkiler genel olarak aşağıdaki maddeler altında verilebilir. Birinci basamakta, suyun fiziksel, kimyasal yapısının ve jeomorfolojik olarak meydana gelen değişim ve suyun doğal akıntısında meydana gelen değişim, İkinci basamakta, nehir kenarlarındaki bitkiler, su içerisindeki bitkiler ve suyun alt kısımlarındaki doğal sulak alanlarda, primer prodüksiyondaki değişimler, Üçüncü basamakta, regülatör yapımı ile fauna ve florada değişimler oluşabilecektir. Bu başlıklar altında olabilecek etkiler ve sonuçları ve alınabilecek önlemler ise aşağıda verilmiştir. Çalışma alanından elde edilen biyolojik bulgulara göre, sucul canlılar açısından ortamın çeşitliliğinin yüksek olduğu görülmektedir. Özellikle bağlı algler önemli sayılarda bulunmuşlardır. Proje alanında mevcudiyetleri bilinen sucul canlılardan algler -139-

161 (fitoplanktonik organizmalar ve bağlı algler), zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve balıkların önemli kısmı kozmopolit türleri ihtiva etmektedir. Regülatörün gövdesi arkasında şekillenecek su birikintisinin alanda kalacak karasal ortam ile nehir yatağı, bir göl ekosistemine dönüşecektir. Bunun dışında Hes faaliyetleri, bilindiği üzere kirlilik yaratacak faaliyetler içerisinde bulunmamaktadır. Regülatör yapımı, bölgedeki akıntı yapısında değişikliklere neden olacağı için bazı habitat değişimleri de olacaktır. Bu durum sucul canlılardan alglerin mevcut habitatlarının azalması ve yeni habitat oluşması anlamına gelmektedir. Akarsu ortamında, bağlı olarak yaşayan alg türleri yerine, göl ve gölet oluşumu ile serbest yaşayan fitoplanktonik formlar daha baskın halde görülmeye başlayacaklardır. Durgunlaşan bölgelerde ise yine sedimen, taş ve bitkiler üzerinde bağlı yaşayan formlar mevcudiyetlerini sürdüreceklerdir. Ancak su dere ortamında oldukça az bulunan fitoplanktonik formlar oldukça artacaktır. Artan fitoplanktonik (serbest hareket edebilen algler) organizmalar ise su birikintisi içerisinde zooplanktonik organizmalara besin kaynağı olacaktır. Genel anlamı ile bölgenin tatlısu alg florasını olumsuz yönde etkileyebilecek bir durum söz konusu olmayacaktır. Çünkü tatlısu algleri mevcut durumlarını göl sistemi içerisinde de devam ettirebileceklerdir. Yapımı düşünülen regülatör sahasında oluşacak su birikintisi zooplanktonik organizmalar için uygun yaşam ortamlarıdır. Fitoplanktonik organizmaların regülatör sahasındaki artışları, zooplankton açısından olumlu sonuç doğuracak ve gerek yoğunluk gerekse de tür çeşitliliğinde bir artış olacaktır. Bölgedeki dere ve nehir sistemlerinde tür çeşitliliği ve populasyon yoğunluğu oldukça az olarak bulunan zooplanktonik organizmalar, regülatör sahasında oluşacak su birikintisi oluşmasından sonra oldukça fazla tür ve yoğunlukla temsil edilmeye başlanacaktır. Yani planlanan faaliyet gerçekleştikten sonra zooplanktonik organizmalar için optimum koşullar oluşacaktır. Bentik canlıların bir kısmı regülatör alanından uzaklaşabilir. Bunlar akıntılı ortamlarda yaşamayı tercih eden türlerdir. Bunun tersi olarak durgunlaşan kesimde ise başka bentik türler ön plana çıkacaktır. Bu türler, derin ve dip yapısı yoğun silt ve sedimantasyon içeren ortamlarda yaşamayı tercih ederler. Gölköy Çayında belirlenmiş balıklar ülkemizde yaygın ve genellikle durgun su ekosistemine adapte olabilen türleri içermektedir. Durgun su sistemine adapte olamayacak türlerin ise (Salmo labrax gibi) regülatör öncesi ve sonrasındaki akıntılı ortamlarda yaşam ortamlarını yakalamaları mümkündür. Regülatör alanında balıkların besinlerini oluşturan planktonik türlerin artışı, balık popülasyonlarını da olumlu etkileyecektir. Ayrıca oluşacak regülatör alanı su kuşları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı sağlayacağından dolayı biyolojik çeşitlilikte bir artış olacaktır. Bölgedeki biyolojik çeşitliliğin artmasını sağlayacak bir diğer etken de, regülatör oluşmasından sonra meydana gelecek durgun su habitatı ve akıntılı ortamlar olacaktır. Çünkü her iki habitatın da barındığı tür kompozisyonları farklıdır. Regülatör alanında suların altında kalacak olan bitki topluluklarının su toplanmaya başlanmadan önce temizlenmesi gerekmektedir. Aksi taktirde kısa sürede ayrışmaya başlayacak olan bu bitki toplulukları aşırı besin maddesi birikimine neden olabilmektedirler. Bu durum doğal göllerde görülen ötrofikasyon sürecini hızlandırır. Besin maddesinin artışı fitoplanktonik organizmaların belli zamanlarda patlama düzeyinde artışlarına neden olabilir ve bu durum sistemin ekolojik dengesinde bir değişim meydana getirebilir

162 Regülatörün inşası aşamasında gövde çalışmalarının yapılacağı bölümlerde, yıkıcı bir takım etkiler olabilirse de bu durum kalıcı olmayıp sistem kendisini kısa sürede toparlayacaktır. Bununla birlikte regülatörlerin su toplamaya başlayacağı ve işletme dönemlerinde minimum suyun mutlaka mansap kısmından bırakılmaya devam edilmesi gerekmektedir. Dere Yatağı Düzenlemesi Kardelen Regülatörü ile santral alanı arasında yaklaşık 7850 m lik bir mesafe bulunmaktadır. Bu mesafe boyunca iletim hattıyla taşınacak olan su santrale getirilecek ve enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Bu çalışma sistemine göre regülatör ile santral alanı arasındaki kısımda suyun basınçlı boruyla alınması nedeni ile nehir yatağının susuz kalması gibi bir risk oluşabilecektir. Bunun giderilmesi için regülatör gövdesinden nehir yatağına, sucul yaşamın devamlılığını sağlayabilecek yeterlilikte suyun bırakılması kaçınılmazdır. Bu sorun bırakılacak minimum su miktarı ile çözümlenebilecektir. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Gürültü ve Mekanik Çalışmaların Etkisi Regülatör inşaatı sırasında oluşacak fiziksel ve mekanik etkiler (nehir sistemine partikül karışımı gibi) sucul canlıları olumsuz etkiler yapabilecektir. Özellikle balıklar bu alandan uzaklaşacaktır. Ancak inşaat aşamasından sonra sistem kendini kısa sürede toparlayabilecektir. Bununla birlikte inşaat çalışmalarının balıklar açısından önemli olan yumurtlama dönemlerinde minimum düzeyde yürütülmesi önem taşımaktadır. Alanda yakalanan balık türlerinin biyolojilerine bakıldığında Nisan ve Temmuz ayları arasında yumurta bıraktıkları bilinmektedir. Bu süre içerisinde sucul sisteme verilecek maddeler balıkların yumurtlama faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecektir. Özellikle alabalık türleri için üreme dönemi de Kasım-Ocak ayları arasındadır. Bölgenin en önemli balık türü olarak kabul edilen alabalıkların bu dönemdeki üremelerinin etkilenmemesi için bu dönemlerde gereken hassasiyet gösterilecektir. Regülatör alanının alt kısmındaki sucul ekosistem ve çeşitlilik Regülatör alanının alt kısımlarındaki taşkın alanlarındaki doğal besin döngüsünde değişimler olacaktır. Regülatör, gölköy çayı su akışının doğal miktarını ve süresini değiştirebilir. Akıntılı su sistemlerinde yaşayan türlerin mevcudiyetleri akıntının miktarı ile yakından ilişkilidir. Dere yatağı boyunca hareketli olan sedimen, dip ve kıyı yapısını şekillendirmektedir. Su tutma yapılarında bu durum kaçınılmaz bir olgudur. Kardelen Regülatörü içinde bu beklenen bir durumdur. Buna karşın regülatör gövdesinde inşa -141-

163 edilecek su alma yapısı ve çakıl geçitleri ile regülatör gövdesinde birikecek olan sediman akış aşağısına bırakılacaktır. Akıntı Rejiminin Değişmesi Gölköy Çayı, su rejimi açısından önemli mevsimsel değişimler göstermektedir. Özellikle İlkbahar aylarında debisi oldukça artarak mevcut yatağından taşarak sel şeklinde akmaktadır. Bu durum, sucul yaşamda önemli bir tahribat yapmakla birlikte biyolojik olarak önemli bir ritim olarak kabul edilmektedir. Bu koşullarda, birçok sucul canlı sürüklenirken bazı canlılar içinde besin miktarında önemli artışlar olmaktadır. Özellikle akıntılı suya adapte olmuş alabalık gibi türler oldukça fazla besin bulabilmektedirler. Regülatör yapımı gibi faaliyetler sonucu akıntı ritimlerindeki bozulma sucul canlılarda bir uyum sorunu yaşanmasına neden olacaktır. Bu durum karşısında yağışlara ve mevsimlere bağlı olarak bırakılması gereken su miktarının da paralellik göstermesi gerekmektedir. Yağışlı dönemlerde biraz daha fazla su bırakılırken kurak dönemlerde daha az miktarda su bırakılması suretiyle bu biyolojik düzen az da olsa sağlanabilinir. Akıntı miktarının zamanı, süresi ve sıklığı bitki ve hayvan kommüniteleri için kritik öneme sahiptir. Doğal sistem içerisinde küçük nitelikteki akıntılar balık ve omurgasız göçleri için biyolojik bir sinyal niteliğindedir. Akıntı miktarının artması durumda ise aşındırma ya da sedimanın taşınması yoluyla habitatlar düzenlenir ve muhafaza edilir. Kardelen Regülatöründen bırakılacak çevresel akış miktarı mevsimsel olarak bu biyolojik ritme uygun olarak üç ayrı dönem için düzenlenmiştir. Yağışlı, orta düzeyde yağışlı ve kurak dönemler olmak üzere düzenlenen bu düzenleme olumlu bir yaklaşım olacaktır. Akış Aşağıya Bırakılması Gereken Minimum Su Minimum akıntı miktarı Gölköy Çayı nın su hacmi, hidrolojisi, yıl içerisindeki doğal değişimleri, balıkların yaşamaları için gerekli miktarları gibi birçok verinin belirlenmesi ile değerlendirilmelidir. Ekolojik olarak akıntı, balık habitatlarının korunmasını sağlayan fiziksel, biyolojik ve kimyasal yöntemlerin temelini oluşturmaktadır. Ekolojik akıntı rejimi sonucu oluşan bu bileşenler, nehir sisteminin sağlıklı işlemesi için gerekli unsurlardır. Regülatörden alınacak olan su ile santral arasında bulunan iletim hattı ile enerji üretimi planlanmaktadır. Bu nedenle regülatörden sonra Gölköy çayının bir kısmı iletim hattına alınacağından santral bölgesine kadar olan kısımda dere yatağı için gerekli can suyu miktarı bırakılacaktır. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz. Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir

164 Bölgenin sucul sistemi içerisinde birçok indikatör canlı bulunmaktadır. Bunlar içerisinde en önemlisi Salmo labrax olarak bilinen alabalıklardır. Salmo labrax tarafımızdan gözlenmiş olup, populasyon yoğunluğunun oldukça az olduğu belirlenmiştir. Bu balığın en uygun yakalama metodu serpme ağ olmasına ve uzun süre avlama yapılmasına karşın çok az birey gözlenmiştir. Bölgede varlığı bilinen diğer balık türlerinin üreme dönemleri Mart-Haziran aylarında gerçekleşmektedir. Bu dönemde bırakılması gereken su miktarı, yağışlardan dolayı zaten yüksek oranlarda tutulmuştur. Dolayısı ile bu üreme dönemlerinde bırakılacak su miktarı, suyun fazla olmasından dolayı zaten bırakılacaktır ve balıkların mevcudiyetleri ve üremelerinin gerçekleştirmeleri için yeterli su verilecektir. Verilecek minimum su miktarı dere yatağının genişliği ve derinliği ile yakından ilgilidir. Minimum değerler göz önüne alındığında, derinliğin minimum 15 cm olmasını sağlayan miktarlar bırakılacaktır. Bırakılacak olan çevresel akış miktarları ile sucul yaşamın devamlılığının sağlanacağı ve minimum düzeyde bir etkinin söz konusu olacağı düşünülmektedir. Sucul Canlıların Göçünün Engellenmesi Fiziksel bir engel olarak regülatörler nehrin üst kısımları ve alt kısımları arasında hareket eden türlerin geçişini engellemektedir. Bölgede yaşayan bazı türler derenin alt ve üst kotlarına göç etmektedirler. Bu nedenle regülatör üzerine kurulacak balık geçitleri bu canlıların alandaki mevcudiyetleri açısından büyük önem taşımaktadır. Tüm bu olumsuzluklara karşın ilgili kanun ve yönetmelikler gereği regülatör gövdesine balık geçidi yapılacaktır Sayılı Su Ürünleri Kanununun 22. maddesi ve gün ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununa dayalı olarak hazırlanan Su Ürünleri Yönetmeliğinin 8. maddesi gereği; regülatörün ve hidroelektrik santralin kurulduğu yerlere su ürünlerinin geçmesine mahsus balık geçidi veya asansörlerin yapılması ve bunların devamlı olarak işler durumda bulundurulması mecburidir. Bölgede yumurtlama döneminde Kasım-Ocak periyodunda akarsuyun ana kolu ve yan kollarındaki lokalitelere, kaynağa yakın, noktalara kadar göç ederek ve buralara yumurtalarını bırakan Karadeniz alası (Salmo labrax)' nın göç yollarının açık olması ve türün devamlılığını sürdürebilmesi için balık geçidi yapılarak devamlı açık olarak işler durumda bulundurulacaktır. Yine ilgi yönetmeliğinin 8. Maddesi gereği her türlü kanal ve arkların başlangıç kısımlarına uygun bir ızgara veya kafes konulacaktır. Bu sayede regülatör gövdesinden alınan işletme suyu iletim hattından girerek buradan türbinlere kadar ulaşabilir ve hem balıklar açısından hem de türbinlere zarar verebilmesi bakımından olumsuzluklar ortaya çıkabilir. Bu nedenle regülatörden alınacak suyun önüne konulacak ve küçük balıkların geçişini de önleyecek ölçüde ızgaralar konulacaktır Sayılı Su Ürünleri kanunun 20. maddesi ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Yönetmeliğinin 11. maddesi gereğince de "Su ürünlerine veya bunları tüketenlerin veya kullananların sağlığına veya istihsal vasıtalarına zarar veren maddelerin iç sulara ve denizlerdeki istihsal yerlerine veya civarlarına dökülmesi ve dökülecek şekilde tesisat yapılması yasaktır. Dökülmesi yasak olan zararlı maddeler ve alıcı ortama ait kabul edilebilir değerler, Su Ürünleri yönetmeliği kapsamında ilgili kanun maddesi gereğince inşaat aşamasında ve Kardelen HES in işletme aşamasında Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 ve Ek-6 ya uygunluğu sağlanacaktır. Nehirde yaşayan türler birkaç göç yoluna sahiptirler. Bunlar, alabalıklar gibi anadrom ve yılanbalığı gibi katadrom özellikte göç eden balıkların yapmış oldukları göçlerdir. Yaşlı bireyler yumurtlamak için nehrin üst kısımlarına göç ederken gençler daha fazla besin bulabilmek için aşağı kısımlara doğru göç ederler. Bu durum daha sonra tersine devam eder. Birçok tatlısu balığı yumurtlamak için nehrin üst kısımlarına göç -143-

165 ederken, tatlısu molluskları larvalarını bu göç eden balıklar üzerine yapışarak nehrin üst kısımlarına çıkarabilmektedir. Odonata, Efemeroptera ve Trichoptera gibi ergin sucul böcekler, larvalarının sürüklenmelerini önlemek için nehrin üst kısımlarına hareket etmekte ve yumurtalarını buralara bırakmaktadırlar. Fakat regülatör yapısı bu tür göçleri farklı derecelerde engelleyebilmektedir. Göç eden balıklar yaşam döngülerinin ana fazları için farklı çevresel koşullara ihtiyaç duyarlar. Biyolojik açıdan meydana gelen bu olumsuzluklar kısmen balık geçitleri ile çözümlenebilmektedir. Balık geçitleri, yapımı gerçekleştirilen yapının konumuna ve özelliklerine göre düzenlenmektedir. Gölköy Çayı üzerinde yapımı planlanan regülatörün gövde yüksekliği de göz önüne alınarak en kullanışlı balık geçit tipinin merdiven tipi balık geçidi olduğu düşünülmektedir. Orifis yarıklı, balık geçit yapıları içerisinde en çok kullanılanıdır. Bu sistem birbirini takip eden havuzlar sistemidir. Her bir havuzun dip kısmında ve üst kısımlarında su ve balık geçişlerine imkan veren delikler bulunmaktadır. Regülatör yapısı balıkların hareket kabiliyetlerini sınırladıklarından dolayı, hayatta kalabilmek için göç etmek zorunda kalan bazı türleri etkileyebilmektedir. Bundan dolayı bazı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir ve birçok durumda balık göçleri için uygun balık geçiş yapıları inşa edilir. Geçtiğimiz yüzyılda, birçok ülkede oldukça fazla sayıda balık geçitleri inşa edilmiştir. Son yirmi yılda, elde edilen bilgiler birçok tür için uygun balık geçitlerinin dizayn edilmesini sağlayacak yeterliliktedir. Balık geçitlerinin seçimini içeren bazı genel düzenlemeler aşağıda belirtilmiştir: Balıkların yalnızca nehrin üst kısımlarına gidilmesine değil nehir aşağıya inişlerine de izin verebilecek bir yapı düşünülecektir. Balık geçitini kullanacak olan türün büyüklüğü ve performansına göre düzenlenecektir. Türün biyolojik değeri ya da ekonomik önemi göz önüne alınarak bir değerlendirme yapılacaktır. Balıklar çabuk bir şekilde geçiş yapılarını bulabilmelidir. Bundan dolayı akıntılar balıkları doğal olarak girişe götürebilmelidir. Balıklarının düzenli bir akıntı tarafından geçide yönlendirilmesi gerekmektedir. Bu akıntı güçlü olmakla birlikte balıkların yüzme kapasitelerini olumsuz yönde etkilemeyecek güçte olması gerekmektedir. Erişebilirlilik önemli bir etkidir. Birçok balık geçidinin başarısız olması giriş yapılarının yetersizliğindendir. Balık geçitlerinin girişi farklı akıntı rejimlerine adapte olabilmelidir. Akıntı rejiminde çok büyük değişimler yapan hes yapılarının alt ve üst kısımlarının her ikisindeki seviyede değişimler görülmektedir. Balık geçitlerinin rezervuara açıldığı kısımlar uygun lokalitelerde olacaktır. Balık geçitleri ve onların giriş kısımları kuş ve karnivor balıklar gibi hedef türü tehlikeye sokacak canlılardan korunacak ve balıkçılık bu zonlarda tamamen yasaklanacaktır. Balık geçitleri, erozyon, sediman birikimi, akıntı ile gelen objeler gibi birçok etkenden dolayı problemlerle karşı karşıya kalabilir ve bu yüzden düzenli olarak bakım gerektirmektedir. Bu durum tercih edilecek olan sistem kadar önemlidir yapım aşamasında göz ardı edilmeyecektir. Balıkların Nehrin Alt Kısımlarına Olan Göçleri Balık türleri dere ve nehir sistemlerinin üst kısımlarına geçebilmek için balık geçitlerini kullanırlar ancak geriye dönüşler için her zaman bu geçitleri kullanmayabilirler -144-

166 Aşağı doğru göçün sağlandığı yollardan birisi dolu savaktan olmaktadır. Ancak bu durum suyun oldukça bol olarak bulunduğu durumlarda gerçekleşmesi durumunda mümkündür. Balıklar bu kısımdan geçerek nehrin alt kısımlarına ulaşabilmektedir. Dolu Savağın konumu balık geçişleri için oldukça önemlidir. Buradan geçerken suyun çok hızlı akması ve dik olması balıkların ölümüne neden olabilmektedir. Ayrıca buradan geçmiş olan ve yaralanan balıklarda diğer karnivor balıklar açısından besin oluşturacaklarından ayrı bir risk faktörü yaratabilmektedir. Balıkların türbinlerden geçme olasılığı olmakla birlikte çok zayıftır. Bu tür bir durumda balıklardaki ölüm oranı oldukça artmaktadır. Bu durumda iletim hattına girişinden önce konulan perdeler balıkların iletim hattına ve oradan türbin içerisine girmesini önlemekte ve başarılı olabilecek sonuçlar alınmaktadır. Kardelen Regülatörü alanında su alma yapısına geçerken bu ızgara ve perdelerin konulması gerekmektedir. Aksi taktirde balıkların iletim hattına ve oradan da türbinlere ulaşması ve teknik sorunların yanı sıra balık ölümlerine neden olabilecektir. Türbinlere girmeyen balıklar bir by-pass sistemi ile nehrin alt kısımlarına iletilebilecektir. İnşaat Dönemi Gölköy Çayı nın en önemli biyolojik zenginliklerinden birisi, balık türleri ve bunların yoğunluklarıdır. Özellikle alabalıklar ulusal ve uluslar arası sözleşmeler tarafından korunması gereken türler arasındadır. Dolayısı ile gerek inşaat aşamasında gerekse de sonrasında uygulanacak çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Bu uygulamalar arasında regülatör, kanal ve santrallerin inşaatı sırasında, özellikle alabalıkların üreme dönemlerinde, faaliyetlerin minimuma indirilmesi gerekmektedir. Alabalıkların üreme dönemleri olan Kasım-Şubat ayları arasında, habitatlarının bozulmaması hem de mekanik etkilere maruz kalmamaları açısından inşaat faaliyetlerinin minimum etkiye sebep verebilecek düzeyde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. Canlı türlerinin mevcudiyetlerini sürdürebilmeleri, üreme faaliyetlerindeki başarıları ile doğru orantılı olduğu düşünülürse, özellikle bu dönemlerde gerekli hassasiyetler gösterilecektir. Çay Yatağına Müdahale İnşaat çalışmaları sırasında, kazıma çalışmaları sonucu oluşabilecek materyaller, akış aşağıda su kalitesinde bazı değişimlere neden olabilmektedir. Akıntılı kısımdaki dere yatağına müdahale edilmesi durumunda, bu etkinin uzun süre olmamasına dikkat edilecek ve aşağı kısımlara yoğun sediman gitmesi engellenecektir. Bu engelleme çoğunlukla jeotekstil malzemelerden yapılan sediman tutucular ile gerçekleştirilmekte ve akış aşağıya sedimanın gidişi engellenerek sucul yaşam korunmaya çalışılacaktır. İnşaat Sırasında Şantiye Atıklarının Etkisi Gölköy çayının kenarına kurulacak olan şantiye alanındaki atıklar Gölköy Çayına verilmeden bertarafı sağlanacaktır. Oluşacak evsel nitelikli atık sular için, sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmasız fosseptikte toplanacak evsel atıksular Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. IV Endemik, hassas, nesli tehlike altındaki balık türleri için gerekli optimum su yükseklikleri, miktarları, çözünmüş oksijen miktarı, su hızı gibi parametrelerin incelenerek, projenin bu türler üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi, alınacak tedbirlerin belirtilmesi, Minimum akıntı miktarı Gölköy Çayı nın su hacmi, hidrolojisi, yıl içerisindeki doğal değişimleri, balıkların yaşamaları için gerekli miktarları gibi birçok verinin belirlenmesi ile değerlendirilmektedir. Ekolojik olarak akıntı, balık habitatlarının korunmasını sağlayan -145-

167 fiziksel, biyolojik ve kimyasal yöntemlerin temelini oluşturmaktadır. Ekolojik akıntı rejimi sonucu oluşan bu bileşenler, nehir sisteminin sağlıklı işlemesi için gerekli unsurlardır. Regülatörden alınacak olan su ile santral arasında iletim hattı (yeraltına gömülü basınçlı boru), denge bacası ve cebri boru yardımıyla enerji üretimi planlanmaktadır. Bu nedenle regülatörden sonra Gölköy çayının bir kısmı iletim hattına (yeraltına gömülü basınçlı boru) alınacağından santral bölgesine kadar olan kısımda dere yatağı için gerekli çevresel akış miktarı bırakılacaktır. Bölgenin sucul sistemi içerisinde birçok indikatör canlı bulunmaktadır. Bunlar içerisinde en önemlisi Salmo labrax olarak bilinen alabalıklardır. Salmo labrax tarafımızdan gözlenmiş olup, populasyon yoğunluğunun oldukça az olduğu belirlenmiştir. Bu balığın en uygun yakalama metodu serpme ağ olmasına ve uzun süre avlama yapılmasına karşın çok az birey gözlenmiştir. Bölgede varlığı bilinen diğer balık türlerinin üreme dönemleri Mart-Haziran aylarında gerçekleşmektedir. Bu dönemde bırakılması gereken su miktarı, yağışlardan dolayı zaten yüksek oranlarda tutulmuştur. Dolayısı ile bu üreme dönemlerinde bırakılacak su miktarı, suyun fazla olmasından dolayı zaten bırakılacaktır ve balıkların mevcudiyetleri ve üremelerinin gerçekleştirmeleri için yeterli su verilecektir. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Verilecek minimum su miktarı dere yatağının genişliği ve derinliği ile yakından ilgilidir. Minimum değerler göz önüne alındığında, derinliğin minimum 15 cm olmasını sağlayan miktarlar bırakılacaktır. Yukarıda verilen minimum akım değerleri ile sucul yaşamın devamlılığının sağlanacağı ve minimum düzeyde bir etkinin söz konusu olacağı düşünülmektedir. Proje alanında bulunan türler ve bu türler üzerindeki etkilerin değerlendirilmesi alınacak tedbirler Bölüm IV.2.11 de detaylı verilmiştir. IV Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke veya yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), Orta Karadeniz Bölgesinde bulunan Ordu İli jeolojik konumu ile zengin bir metalojenik kuşak içerisinde yer alır. Metalik cevherleşmelerin yanı sıra endüstriyel hammaddeler açısından da zengin ve çeşitli maden yataklarına sahip olduğu söylenebilir. Çok sayıda maden yatağı ve zuhurun bulunduğu Ordu İlinde araştırmaların çoğu MTA Genel Müdürlüğünce yapılmış ve halen yapılmaktadır. Genelde volkanik kayaçların egemen olduğu bölgede metalik madenlerden bakır, kurşun, çinko, altın, gümüş ve manganez asıl zenginleşmeleri temsil eder. Cu-Pb-Zn-(Au- Ag) yatak ve zuhurları volkanik kayaçlar içinde damar tip cevherleşmeler şeklindedir. En önemli yatak ve zuhurların başında Ordu İli nin Fatsa ilçesindeki Altıntepe sahası gelir. Saha, yüksek süfitli epitermal altın cevherleşmesi olup silika alterasyonunun egemen olduğu geniş zonlardan oluşur. Yatakta 1,87 gr/ton Au tenörlü 1,191,377 ton görünür, 1,39 gr/ton Au tenörlü ton muhtemel rezerv hesaplanmıştır. Son yapılan çalışmalarda farklı yerlerde 18 gr/ton a ulaşan Au değerleri elde edilmiştir. Çalışmalar özel -146-

168 şirket tarafından sürdürülmektedir. Bunun dışındaki önemli altın cevherleşmeleri sayaca ve Akoluk sahalarıdır. Sayaca altın sahasında 1.2 gr/ton Au tenörlü ton görünür rezerv tespit edilmiştir. Ulubey-Akoluk sahasında ise 0.99 gr/ton Au tenörlü ton görünür+muhtemel altın rezervli, gr/ton Ag tenörlü ton gümüş rezervi, % 2.94 tenörlü ton Zn-Pb-Cu rezervi tespit edilmiştir. Sahanın potansiyeli tespit edildikten sonra MTA tarafından Maden İşleri Genel Müdürlüğüne devredilmiştir. Ayrıca Akoluk sahasında daha önceki çalışmalarla da 1.09 gr/ton Au ve gr/ton Ag tenörlü ton görünür+muhtemel Au-Ag rezervi tespit edilmiştir. Fatsa-Zavi Köy sahasında % 0.32 Cu tenörlü ton muhtemel+mümkün rezerv ortaya konmuştur. Gölköy-Şıhman sahasında %16-22 Cu+Pb+Zn tenörlü ton görünür, muhtemel rezerv hesaplanmıştır. Kumru-Gümüşdere sahasında % Zn, % 7.97 Pb, % 0.95 Cu tenörlü ton görünür, ton mümkün rezerv belirlenmiştir. Gölköy- Çetilli kurşun-çinko yatağı % 10 Pb+Zn, 66 bin ton görünür+muhtemel rezerv mevcuttur. MTA Genel Müdürlüğünün 2007 yılı çalışmaları kapsamında Gölköy-Çetilli sahasında Cu, Pb, Zn dışında altın varlığı da tespit edilmiştir. Rezerv ve tenöre yönelik çalışmalar 2008 yılında da devam etmektedir. Ulubey-Akoluk Altın-Antimuan-İllit sahasında gr/ton Au ve gr/ton Ag tenörlü toplam ton görünür, ton muhtemel rezerv belirlenmiştir. Bölgedeki bilinen manganez cevherleşmeleri ise volkanotortul kayaçlar içerisinde, mercek şeklinde genelde küçük boyutlu ve düşük rezervlidir. Başlıca, Ulubey-Akoluk manganez zuhuru ortalama %36 Mn tenörlü, 20 bin ton rezerve sahiptir. Merkez-Yündalan Yaylası Fe cevherleşmesi için % tenörlü ton görünür+mümkün muhtemel+mümkün rezerv öngörülmektedir. Fatsa-Akkaya kükürt yatağında %15,86 kükürt (S) tenörlü ton görünür, ton muhtemel, ton mümkün rezerv tespit edilmiştir. Bilinen bentonit sahaları ise genelde volkano-sedimenter bir istif içerisinde bulunur. Ünye Hatipli bentonit yatağı, Ünye Kavaklar ve Tavkutlu bentonit yatağında ton mümkün, ton muhtemel bentonit rezervi vardır. Mesudiye-Çavdar bentonit sahasında ton mümkün rezerv, Ünye-Fatsa-Keşköy bentonit sahasında ton mümkün rezerv, Ünye-Fatsa-Emineli bentonit sahasında ton mümkün rezerv, Ünye-Fatsa-Ahizetli bentonit sahasında ton mümkün rezerv varlığı tespit edilmiştir, Ünye Hatipli bentonit yatağında rezerv tespiti yapılmamıştır ve tüm bu bentonit yatakları işletilmektedir. Seramik ve kağıt sanayinde kullanılan kaolen minerali için Ulubey-Akoluk sahasında ton görünür, muhtemel rezerv ve Ulubey-Sayaca sahasında ton görünür rezerv mevcuttur. Ordu ilinde sanayi madeni olarak MTA Bölge müdürlüğünün yaptığı araştırmalarda Ünye ilçesi sınırlarında çimento hammaddesi olan tras ocakları, il genelinde bentonit maddesi, pomza, kükürt, kireçtaşı-mermer hammaddeleri mevcuttur. Ünye ilçesi sınırlarında yaklaşık olarak ton bentonit ayrıca İlçede mevcut çimento fabrikasının 50 yıllık kullanabileceği çimento hammaddesi, Ünye, Mesudiye, Fatsa ilçelerinde çimento ve yan sanayisinde kullanılan kireç taşı ve mermer rezervi yaklaşık olarak m³, ayrıca aynı ilçelerde m³ Pomza hammaddesi mevcuttur. Kimya sanayisi için önemli miktarda kükürt hammaddesi yine Fatsa ilçesinde bulunmaktadır. proje alanı üzerinde 2 adet IV. Grup arama ihalelik ruhsat sahası ile 1 adet buluculuk hakkı sahasının bulunduğu tespit edilmiştir. Söz konusu sahalarla ilgili olarak kaynak kaybına yol açıp açmayacağı konusunun tetkik edilmesi için Maden İşleri Genel Müdürlüğüne görüş sorulmuş olup görüşlerinde; Yapılan tetkik sonucunda Ordu İli, Gölköy İlçesi dahilinde Arge Enerji İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti. tarafından kurulması planlanan projesinin gerçekleşmesinde, proje alanı üzerine bulunan ruhsatların etkilenmeyeceği ve projenin gerçekleşmesinde sakınca bulunmadığı tespit edilmiştir denilmiştir

169 Proje alanında bulunan maden sahaları için Maden İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan görüş yazısı rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. IV Hayvancılık (türleri, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri), Ordu ili genelinde sığırın % 32.3 ü yerli, % 56.4 ü kültür melezidir. Safkan sığır oranı % 11,3 tür. Hayvan başına et ve süt verimini arttırmak için bakım ve beslemenin iyileştirilmesi, yerli ırkların yüksek verimli kültür ırklarıyla melezleşerek ıslah edilmesi ve seleksiyonla kültür ırkı hayvancılığının geliştirilmesi yönünde çalışmalar sürdürülmektedir. Ordu ili hayvansal üretimi tarımsal gelir içindeki payı % 21,3 tür. Hayvancılık genelde meraya dayanmakta olup, aile içi işletmeciliği şeklinde yapılmaktadır. Pazara yönelik planlamalar kısıtlıdır. Tablo 43: Ordu İli Hayvan Varlığı HAYVAN SAYILARI ( Adet ) HAYVANIN CİNSİ Sığır Manda Koyun Keçi Tek Tırnaklı Kanatlı İl sınırları içerisinde kültür ırkı büyükbaş hayvan mevcut olup yerli hayvan büyükbaş hayvan sayısı adettir. İlde manda sayısı 949 adettir. Gölköy İlçesinde bulunan sığır cinsleri aşağıdaki tablodadır. İlçe Mah/Köy Boğa Dişi Buzağı Dişi Dana Düve Erkek Buzağı Erkek Dana İnek Tosun Toplam Gölköy İlde adet küçükbaş hayvan bulunmaktadır. Bunun adeti yerli koyun ırkı vardır. İlde 357 adet keçi bulunmaktadır. Küçükbaş hayvanların ilçeler bazı dağılımı aşağıda verilmiştir. Tablo 44:Gölköy İlçesinde Bulunan Küçükbaş Hayvan Türleri ve Sayıları Tür Cinsiyet Irk Yetiştirme Yönü Toplam Koyun Dişi Karya Et 23 Koyun Erkek Karayaka Yetiştirme, Çok Yönlü 73 Koyun Dişi Karayaka Et 4704 Koyun Erkek Karayaka Et 608 Koyun Dişi Karayaka Melezi Et 2353 Koyun Erkek Karayaka Melezi Et 2176 Keçi Dişi Kıl Keçisi Melezi Yetiştirme 46 Koyun Dişi Karayaka Yetiştirme 266 Koyun Erkek Karayaka Yetiştirme 1 Koyun Dişi Kıvırcık Melezi Yetiştirme 66 Koyun Erkek Bafra Yetiştirme 8 Koyun Dişi Karayaka Melezi Yetiştirme 159 Koyun Dişi Karayaka Yetiştirme, Et 250 Koyun Erkek Karayaka Yetiştirme, Et 10 Koyun Dişi Karayaka Çiftlik hayvanı 1 Koyun Dişi Karayaka Çok Yönlü 7 Koyun Dişi Karayaka Yetiştirme, Çok Yönlü 81 Koyun Erkek Karya Et 17 TOPLAM

170 Arıcılık, Ordu ilinde yıllar itibariyle büyük gelişme gösteren ve başlıca geçim kaynaklarından birini oluşturan önemli bir ekonomik faaliyettir. Arıcılık için son derece elverişli iklim ve floraya sahip olan Ordu, arıcılıkta Türkiye nin en önde gelen illerinden biridir ailenin kovan ile arıcılık yaptığı Ordu ili, yılda ortalama 10 bin ton bal üretimi ile Türkiye bal üretiminde ilk sıralarda yer almaktadır. İl, Türkiye bal üretiminin % 13 ünü karşılamaktadır. Koloni başına Türkiye de bal üretimi 19 kg iken, Ordu da bu miktar 24 kg dır. Tablo 45:Kovan Sayısı Bal ve Balmumu Üretimi Yıllar Kovan Sayısı (adet) Bal Üretimi (ton) Balmumu Üretimi (ton) Kaynak: Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011 İlde 30 işletme karada üretim yapan iç su tesisi bulunmaktadır. Denizde ağ kafesi yapan Perşembe ilçesinde 6 işletme, Merkez ilçede 1 işletme olmak üzere toplam 7 işletme bulunmaktadır. Şekil 52: Yıllara Göre Ordu İli ve Türkiye Bal Üretimi Kaynak: Ordu İli Yatırım Olanakları Yatırım Ve İş Alanları Raporu, Tablo 46:Gölköy İlçesinde Karada Üretim Yapan İç Su Ürünleri Tesisleri KAP. TON/YIL ÜRETİM MİKTARI VE TÜRÜ YAVRU ÜRT. MİKTARI MEV. DURUMU VE PAZARLAMA BİL. 3 3 Ton Alabalık Ton Alabalık Alabalık Faal Değil Proje İptal Edilecek Faal İç piyasaya ve yerinde satış Proje onaylandı Çalışmaları devam ediyor -149-

171 IV Peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, Proje alanının çoğu bölgeye özel ürün alanları ve tarım arazileri üzerinde kalmaktadır. Proje alanı ve çevresinde rekreasyon alanı bulunmamaktadır. projesi kapsamında peyzaj onarım planı hazırlanmış olup Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğüne sunulmuştur. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı uygunluk yazısı ve peyzaj onarım planı rapor ekinde (Bkz. Ek-18) verilmiştir. IV Devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, vb.), Proje alanı çevre düzen planına göre; bölgeye özel ürün alanları, tarım arazileri ve kentsel yerleşik alan içerisinde kalmaktadır. Proje alanı ve yakın çevresinde askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar bulunmamaktadır. IV Proje yeri ve etki alanının mevcut kirlilik yükü, Hava kalitesi; proje alanının yer aldığı Gölköy İlçesinde köy yerleşimlerinin dışında bir endüstri tesisi bulunmamaktadır. İnşaat aşamasında kazı çalışmaları sırasında toz emisyonu oluşumu söz konusudur. Kazı çalışmaları sırasında oluşacak toz emisyon değerleri hesaplanmış olup etkilenecek yerleşimler için toz modellemesi yapılmıştır. Modelleme çalışmalarında, havada asılı toz ve çöken toz değerlerinin en yakım yerleşim yerlerinde 2013 yılı sınır değerlerini sağladığı görülmektedir (Bkz.Bölüm V.I.I). Proje konusu faaliyet hayata geçtiğinde kontrol tedbirlerinin tam uygulanmasına özen gösterilecektir. Projede toz oluşumunu en aza indirgemek ve etrafa zarar vermesini engellemek amacı ile aşağıdaki etki azaltıcı önlemler alınacaktır. İnşaat çalışmaları sırasında kazı çalışmalarından yerleşimlerin etkilenmemesi için savurma yapmadan yükleme-boşaltma yapılacak ve çalışma alanı sıcak ve kuru havalarda arazöz ile sulanarak nemlendirilecektir. Böylece nakliye sırasında oluşacak toz emisyonu minimuma indirilecektir. İnşaat aşaması süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Su kalitesi; Proje çalışmaları kapsamında mevcut durum tespiti amacıyla, tarihinde membadan su numunesi alınmış olup Dokay Çevre Laboratuvarına, Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Ek-5 te yer alan parametrelere göre analiz ettirilmiştir. Numune bilgileri Tablo 47 de, analiz sonuçları ise rapor ekinde (Bkz. Ek-20) ve Tablo 48 de verilmiştir. Tablo 47 : Su numunesi bilgileri Kayıt Numarası Numunenin Alındığı Yer Numune alma tarihi DKL-12/S4133 Ordu İli, Gölköy İlçesi, Gölköy Çayı

172 Tablo 48 : DKL-12/S4133 Nolu Numunelere Ait Parametrelerin Ölçüm ve Analiz Sonuçları ve Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliğine Göre Değerlendirilmesi Parametre grubu Parametre Birim Sonuç Genel Şartlar A) Oksijenlendirme Parametreleri B) Nutrient (Besin Elementleri) Parametreleri C) İz Elementler (Metaller) D) Bakteriyolojik parametreler YSKYY Tablo 5 e gore değerlendirme ph - 7,78 II. Sınıf Renk mg/l Pt/Co skalası 9,3 IV. Sınıf Çözünmüş Oksijen (O 2) mg/l 10,33 I. Sınıf Oksijen Doygunluğu (% O 2) % 119,7 I. Sınıf Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) mg/l < 50 II. Sınıf Biyolojik Oksijen İhtiyacı (BOI 5) mg/l < 4,0 I. Sınıf Amonyum Azotu (NH 4-N) mg/l 0,2 I. Sınıf Nitrit Azotu (NO N) mg/l 0,0053 II. Sınıf Nitrat Azotu (NO N) mg/l 1,0 I. Sınıf Toplam Kjeldahl- Azotu mg/l < 1 I. Sınıf Toplam Fosfor (P) mg/l < 0,3 III. Sınıf Civa (Hg) mg/l 0,0054 I. Sınıf Kadmiyum (Cd) mg/l < 0,005 II. Sınıf Kurşun mg/l 0,01 I. Sınıf Bakır mg/l <0,01 I. Sınıf Nikel mg/l 0,005 I. Sınıf Çinko mg/l 0,011 I. Sınıf Fekal Koliform EMS/100 ml > 1100 III. Sınıf Toplam Koliform EMS/100 ml > 1100 II. Sınıf projesi kapsamında, membasından su numunesi alınarak, Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 e göre (radyoaktivite değerleri hariç) analiz ettirilmiş ve analiz sonuçları rapor ekinde (Bkz. Ek-20) verilmiştir. Bu nedenle inşaat öncesinde, memba ve mansap dikkate alınarak su kalitesi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 e göre (tüm parametreler dahil olmak üzere, radyoaktivite değerleri hariç) bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm yapılacaktır. 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması HakkındaYönetmelik ile Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği kapsamında Gölköy Çayına hiçbir şekilde katı ve sıvı atık boşaltılmayacak, dere yataklarına kesinlikle malzeme dökülmeyecek ve yatak kesiti daraltılmayacaktır. Gürültü; İnşaat aşamasında iş makinalarından kaynaklı gürültü oluşumu söz konusudur. İş makinalarından kaynaklı gürültü ölçümü yapılmıştır. Gürültü hesaplamaları yapılırken en kötü durum göz önüne alınarak araçları hepsinin aynı anda çalıştığı kabul edilmiştir. Projenin konumu ve kullanılan teknikler göz önünde bulundurulduğunda ses seviyesinin sınır değeri aşması durumuda ÇGDY Yönetmeliğinde belirtilen standartlar esas alınarak gerekli kontrol tedbirlerinin yerine getirilecektir. Gerçek çalışma koşulları altında sınır değerin aşılması durumunda aşağıdaki kontrol tedbirlerinin uygulanmasıyla bu sorunlar ortadan kalkacaktır. Susturucu ve ses giderici parçaları olmadan iş makinelerinin çalışmasına izin verilmemesi, İş Makineleriyle çalışırken korna veya ses çıkaran başka bir cihazın gereksiz yere kullanılmaması, Hız sınırlarına uyulması, Yüksek viteste ve düşük devirde sürme şeklinin benimsenmesi, -151-

173 Çalışma süresince alıcı ile kaynak arasına ses perdeleri, bariyerler ve doğal engeller yerleştirilmesi. Söz konusu proje kapsamında yukarıda sıralanan kontrol tedbirlerine ek olarak şantiye çalışma saatlerinin azaltılması vb. kontrol tedbirleri uygulanabilir. IV Diğer özellikler. Bu bölümde ayrıca anlatılacak bir husus bulunmamaktadır

174 IV.3. SOSYO-EKONOMİK ÇEVRENİN ÖZELLİKLERİ IV.3.1. Ekonomik özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöresel işgücünün bu sektörlere dağılımı, sektörlerdeki mal ve hizmet üretiminin yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler ), Doğu Karadeniz Bölgesi nde sanayinin yapısı illere göre az da olsa farklılık göstermekle birlikte genel olarak fındık, çay ve süt ürünleri başta olmak üzere tarıma dayalı bir nitelik göstermektedir. Trabzon da fındık, çay ve süt, Rize ve Artvin de çay, Gümüşhane de pestil ve köme, Ordu da fındık, bal ve süt ürünleri, Giresun da fındık ve kivi gibi tarım ürünleri ön plana çıkmış ve bu ürünlere dayalı çok sayıda sanayi tesisi kurulmuştur. Şekil 53:Doğu Karadeniz Bölgesinde Faaliyet Gösteren Sanayi Tesislerinin ve Bu Tesislerde Sağlanan İstihdamın İllere Göre Sayısal Dağılımı Kaynak: Doğu Karadeniz Bölgesi Kalkınma Ajansı, Ordu ili sanayi tesisleri sayısı açısından Doğu Karadeniz de ilk sırada yer almaktadır. İstihdam alanında ise Rize ve Trabzon dan sonra 3. sırada yer almaktadır. Ordu da gıda ürünleri ve içecek imalatı, ağaç ve ağaç mantarı ürünleri imalatı (mobilya hariç); saz, saman ve benzeri malzemelerden, örülerek yapılan eşyaların imalatı, madencilik ve taş ocağı, metalik olmayan diğer mineral ürünlerin imalatı, bitkisel üretim, tekstil ve inşaat ürünlerinin üretildiği sektörleri ön plana çıkmaktadır. Gıda ürünleri ve içecek imalatı sektöründe; fındık ve fındık ürünleri üretimi, süt ve süt ürünleri, unlu mamulleri ve öğütülmüş tahıl ürünlerini içeren imalatlar dışında, başka yerde sınıflandırılmamış sebze ve meyvelerin işlenmesi ve saklanması alt sektörü öne çıkmaktadır. Ağaç ürünleri imalatında, iş yeri ve istihdam oranları itibarıyla inşaat kerestesi ve doğrama imalatı alt sektörü öne çıkmaktadır Madencilik ve taş ocakçılığı sektörünü öne çıkaran kum ve çakıl ocakçılığı alt sektörü ile ilgili üretimlerin yanı sıra çimento üretimidir. Mineral ürünlerin üretimi sektörünü ön plana çıkaran ise süsleme ve yapı taşının kesilmesi, şekil verilmesi ve kullanılabilir hale getirilmesi alt sektörüdür. İnşaat sektöründe mıcır vb. sınıftaki üretimlerin yanı sıra seramik esaslı ürünlerin üretimi, tekstilde ise genellikle giyim eşyaları üretimi ön plana çıkmaktadır

175 Halkın geçim kaynağı ticaret, hizmet birimleri, tarım ve balıkçılık oluşturur. Son yıllarda seracılık da büyük gelişme göstermiştir (Kaynak: Doğu Karadeniz Bölgesi Kalkınma Ajansı, Ordu İli genelde küçük ve orta boy işletmelerden müteşekkildir. Sektör olarak ise en önemli sektör gıda sektörüdür (%53). Bu gıda sektörünün içinde de en büyük grup fındık kırma ve işleme tesisleridir. İlin coğrafi yapısının engebeli olması, düz ve geniş alanlarının kısıtlı olması nedeniyle uygun sanayi alanının bulunması oldukça sınırlıdır. Bu itibarla mevcut Belediyelerin imar planlarında ayrılan sanayi alanları ve organize sanayii bölgeleri dışında ayrılmış sanayi alanları yoktur (Kaynak: Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011). Şekil 54:Ordu İli Sanayi Grupları Ordu ilinde mevcut irili ufaklı 250 civarındaki sanayi kuruluşunun ilçeler itibariyle dağılımı aşağıda verilmiştir. Şekil 55:Ordu İli Sanayinin İlçelere Dağılımı -154-

176 Tablo 49:Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayısı ve İstihdam Durumu SEKTÖR GRUBU İŞLETME SAYISI (Adet) ÇALIŞAN SAYISI ( Kişi) Gıda İçki ve Tütün Sanayi Dokuma, Giyim Eşyası ve Derin Sanayi Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayi Kağıt- Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayi 2 35 Kimya, Petrol, Kömür, Kauçuk ve Plastik Ürünleri Sanayi Maden- Mermer-Hazır Beton-Taş ve Toprağa Dayalı Sanayi Metal, Eşya- Makine ve Techizat,Ulaşım aracı, İlmi Ve Mesleki Ölçme Aletleri Sanayi Metal Ana sanayi 5 57 Diğer İmalat sanayi TOPLAM IV.3.2. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, ortalama hane halkı nüfusu, diğer bilgiler), Ordu nüfusu 2013 yılına göre kişi iken proje alanının bulunduğu Gölköy İlçesinin nüfusu ise dir. Karadeniz Bölgesi nüfusunun % 9,5'inin, Türkiye nüfusunun ise % 1'inin yaşadığı İl, nüfus büyüklüğü bakımından Karadeniz Bölgesi'nin 3. büyük ilidir. Ordu, illerin toplam nüfus büyüklüğü sıralamasında 30. sırada bulunmaktadır. Kentsel nüfus oranı % 57,29, kırsal nüfus oranı ise % 42,71 dir. Türkiye de km 2 ye düşen nüfus 97 kişi, Doğu Karadeniz Bölgesi nde km 2 ye düşen kişi sayısı 89 iken Ordu ilinde km 2 ye düşen kişi sayısı 120 kişidir. Tablo 50:2013 Yılı Ordu İli ve İlçeleri Nüfusları İlçe Erkek Nüfusu Kadın Nüfusu Erkek % Kadın % Toplam Nüfus Altınordu %49,23 %50, Ünye %49,89 %50, Fatsa %50,32 %49, Gölköy %49,99 %50, Korgan %50,62 %49, Kumru %49,94 %50, Perşembe %51,13 %48, Akkuş %51,03 %48, Aybastı %49,77 %50, Ulubey %50,16 %49, Mesudiye %50,87 %49, İkizce %50,81 %49, Gürgentepe %50,13 %49, Çaybaşı %50,71 %49, Çatalpınar %49,94 %50, Kabataş %49,76 %50,

177 Çamaş %50,66 %49, Gülyalı %50,53 %49, Kabadüz %52,78 %47, Toplam Kaynak: Şekil 56: Ordu nüfusu yıllara göre artış grafiği Göç Olgusu Temel gelir kaynağı olarak belirlenen fındığın çoğu zaman yetersiz üretimi ve ailenin genişlemesi nedeniyle yetersiz kalması, iyi bir gelecek arzusu, yaş grubunda göçe neden olmaktadır lı yıllarda özellikle Almanya olmak üzere yurtdışına yapılan göçler, bir diğeri ülke içi çekim merkezleri olan İstanbul, İzmir, Ankara ile turizmin gelişmesi ile güneyde Antalya, Adana ve Ege ye göçler vardır. Kırsal bölgelerde coğrafi koşulların zorluğu, geçim sıkıntısı ve işsizliğin fazlalığı nedeniyle sahil şehirlerine olan göçlerde vardır. Fındık mevsiminde fındık olmayan ilçelerden, fındık toplamak için olan göçler mevcuttur. Ordu ili nüfusu genellikle ticari amaçlı göçle ülkemizin değişik yörelerinde olduğu gibi göçe maruz kalmaktadır. TÜİK verilerine göre yılları arasında net göç hızı -1,33, yılları arasında -11,54, yılları arasında ise -14,6 dır. Şekil 57:Ordu İli Net Göç Hızı -156-

178 İl içinde Mesudiye, Akkuş, Aybastı gibi yörelerden gelen işçilerin dışında ayrıca, Adapazarı civarından ve Güneydoğu bölgelerinden gelen göçebe işçiler bir ay öncesinden gelip, çoğu zaman Kasım ayına kadar kalmaktadırlar. Genellikle Ordu Valiliğinin belirlediği dere boylarında oluşmuş açık alanlarda, çadırlar içinde ikamet etmektedirler (Kaynak: Ordu İl Çevre Durum Raporu 2011). IV.3.3. Gelir (yöredeki gelirin işkollarına dağılımı, işkolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), Devlet Planlama Teşkilatı nın (DPT) 2011 yılında hazırlamış olduğu İllerin Sosyo- Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması araştırmasına göre Ordu, 81 il içerisinde 61. sırada yer almaktadır. DPT nin en son 2004 yılında yaptığı ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması araştırmasında ise Gölköy ilçesinde nüfus bağımlılık oranı %73,17, ortalama hane halkı büyüklüğü 7,35, 872 ilçe arasındaki gelişmişlik sıralaması 662, gelişmişlik endeksi ise -0,06223, fert başına genel bütçe % dır. Tablo 51:Gölköy İlçesi Sosyoekonomik Gelişmişlik Düzeyi Nüfus Şehirleşme Oranı (%) 36, Nüfus Artış Hızı ( ) 19, Nüfus Yoğunluğu (%) Nüfus Bağımlılık Oranı (%) 73, Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü 7,35 82 Tarım Sektöründe Çalışanlar Oranı (%) 86,66 75 Sanayi Sektöründe Çalışanlar Oranı (%) 1, Hizmetler Sektöründe Çalışanlar Oranı (%) 11, İşsizlik Oranı (%) 8, Okur Yazar Oranı (%) 85,6 424 Bebek Ölüm Oranı ( ) 36, Fert Başına Genel Bütçe (%) Vergi Gelirlerinin Ülke İçindeki Payı (%) 0, Tarımsal Üretimin Ülke İçindeki Payı (%) 0, Gölköy İlçesi 872 İlçe İçinde Gelişmişlik Sıralaması 662 Gelişmişlik Grubu 5 Gelişmişlik Endeksi -0,6223 Kaynak: İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (2004), Devlet Planlama Teşkilatı, İlin geçim kaynağı ticaret, hizmet birimleri, tarım ve balıkçılık oluşturmaktadır. Son yıllarda seracılık da büyük gelişme göstermiştir (Kaynak: Doğu Karadeniz Bölgesi Kalkınma Ajansı, Tablo 52:Ordu İli Sosyo-Ekonomik Yapısı Ekonomik Ve Sosyal Göstergeler Yılı Birimi Miktarı Türkiye Sıralaması Kişi Başına GSYİH 2001 ABD $ Kayıtlı İş Arayanlar (İŞKUR) 2012-Temmuz Kişi

179 Sosyal Güvenlik Kapsamında Yer Alan Nüfus Sosyal Güvenlik Kapsamında Aktif Çalışan Sayısı 2012-Haziran Kişi Haziran Kişi Aktif Çalışanların İl Nüfusuna Oranı 2012-Haziran (%) 18,69 59 İşsizlik Oranı 2010 (%) 5,9 78 Kaynak: Ordu İli Yatırım Olanakları Yatırım Ve İş Alanları Raporu, Ordu İlinde daha çok tarıma dayalı bir ekonomik yapı hakimdir. Tarımda en önemli geçim kaynağı fındıktır. Halkın %80 nı fındık tarımı ile uğraşmakta olup, geçimini de bundan temin etmektedir. Üretilen fındığın %98 i pazarlanmakta, son yıllarda bir kısmı Ordu Soya Sanayiinde yağlık olarak kullanılmakta ve kalanı da ihraç edilmekte olup, Ordu İli ve ülke içinde önemli bir ihraç ürünüdür. İkinci sırada Mısır üretimi gelmektedir. Bu ürünün hemen hepsi üretici tarafından tüketilmektedir. Fındık daha çok, fındık kırma fabrikalarında iç fındık haline getirilerek ihraç edilmektedir. Gölköy, Korgan, Kumru ve Aybastı ilçelerinde patates tarımı yapılmaktadır. Meyve olarak elma, armut, ceviz, kiraz, erik, incir, siyah üzüm, hurmanın bolca yetiştirilmesinin yanı sıra, İl Tarım Müdürlüğü nün de girişimleriyle son yıllarda kivi tarımının popülaritesi gittikçe artmaktadır. Seralarda salatalık, domates, fasulye, marul gibi sebzeler yetiştirilmekte olup, hepsi iç piyasada tüketilmektedir (Kaynak:Ordu İl Çevre Durum Raporu,2011). İl genelinde daha çok büyükbaş hayvan beslenmektedir. Yapılan suni tohumlama neticesinde hayvanların ırkları Jersey ırkına (%60) dönüştürülmüştür. Arıcılık ise ilde hızla ilerlemiş olup sosyo ekonomik bir güç haline gelmiştir. Hemen her ilçede arıcılıkla iştigal eden çiftçilerin sayısı az değildir. Ordu ili ve geneli su ürünleri işletmeciliği potansiyeli yüksek olduğu için, Su ürünleri üretiminde de artış görünmektedir. Bu ürünlerin bir kısmı taze olarak tüketilirken bir kısmı da mevcut tesislerde balık unu, balık yağı ve konserve yapılarak değerlendirilmektedir. Ordu ili Karadeniz sahil şeridindeki diğer il ve ilçelerde olduğu gibi denizden oldukça fazla yararlanmaktadır. Denizden avlanma usulüyle elde edilen çeşitli su ürünleri büyük bir ticari potansiyele sahip olduğu için halkın fındık haricindeki en önemli gelir kaynaklarının başında yer almaktadır. IV.3.4. İşsizlik (yöredeki işsiz nüfus ve faal nüfusa oranı), Ordu da yüksek işsizlik ve fakirlik oranı dikkati çekmektedir. Ordu, Karadeniz Bölgesinde yeşil kart sahibi nüfus oranı yüksek olan illerden biridir yılı verilerine göre ilde işsizlik oranı %5,9 dur. (Kaynak: Ordu İli Yatırım Olanakları Yatırım Ve İş Alanları Raporu, Ordu ilinin ekonomik ve sosyal göstergelerinde 2001 yılı verilerine göre kişi başına düşen GSYİH nın $, 2012 yılı verilerine göre İŞKUR kapsamında iş arayan sayısının kişi, SGK kapsamında çalışan sayısının kişi, aktif çalışanların il nüfusuna oranının %18,69, işsizlik oranının ise 2010 yılı verilerine göre %5,9 olduğu görülmektedir. Projenin inşaatı sırasında 30 kişi, işletilmesi sırasında 5 kişi çalışacaktır. Çalışanların bölge halkından seçilmesine özen gösterilecek olup istihdam imkanı sağlanacaktır

180 IV.3.5. Yöredeki sosyal altyapı hizmetleri (eğitim, sağlık, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), Eğitim Gölköy ilçesinde, 1 anaokulu, 16 ilkokul, 15 ortaokul, 4 lise, 2 Mesleki ve Teknik Eğitim Merkezi ile 1 Özel eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi eğitim ve öğretim hizmeti vermektedir. Ordu ilinin, il merkezi ve ilçeleri dahilinde birçok tarihi, turistik ve kültürel değeri mevcuttur. Başlıcaları Kotyora (Bozukkale), Delikkaya Kaya Mezarları, Selçuklu hamamı Eskipazar, Büben Kaya Mezarları, Paşaoğlu Konağı ve Etnografya Müzesi, Efirli, Turnasuyu, Güzelyalı ve Çaka plajları, Yason Kilisesi, Gaga Gölü, Ünye Kalesi ve Gölköy Kalesi, Sarmaşık Kaplıcaları dır. Tablo 53:Ordu ilinde kişi başına öğrenim durumları Toplam Erkek Kadın Okuma yazma bilmeyen Okuma yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen İlkokul Mezunu İlköğretim Mezunu Ortaokul veya dengi okul mezunu Lise ve dengi okul mezunu Yüksekokul veya fakülte mezunu Yüksek lisans mezunu Doktora mezunu Sağlık Ordu merkezde 1 adet Devlet Hastanesi vardır. 200 yataklı bu hastaneye ilave olarak yeni bir hastane inşa edilerek yatak sayısı da 510 e ulaşmıştır. Bir tane Vakıf Hastanesi hizmet vermektedir. Ordu Merkezinde 5 tane sağlık ocağı mevcuttur. Verem Savaş Dispanseri hizmeti sürdürülmektedir. Fatsa da 330 yataklı bir Devlet Hastanesi mevcut olup, Korgan, Kumru, Aybastı, Kabataş, Çamaş, Çatalpınar ilçelerinin ve köylerinin bölge hastanesi konumundadır. Bu ilçelerden Aybastı ve Korgan ilçelerinde yeni açılan Devlet Hastaneleri hizmetlerini sürdürmektedir. Ayrıca Ulubey, Gölköy, Gürgentepe, Mesudiye gibi ilçelerinde de küçük de olsa Devlet Hastaneleri faaliyetlerini sürdürmektedir. Ordu ili genelinde hizmet veren 104 adet sağlık ocağı hizmet vermektedir. Fatsa-Ünye gibi ilçelerde Verem Savaş Dispanserlerimiz mevcuttur. Kültür Hizmetleri Ordu İli ve ilçelerinde Halk Eğitim salonları, okuma-yazma kursları, biçki, dikiş ve nakış kursları zaman zaman yapılmaktadır. Belediyeye ait tiyatro mevcut olup, oldukça zengin bir kadrosu ile turnelere çıkılmaktadır. Yeni açılan Belediye Konservatuarı da faaliyetini sürdürmektedir. 2 adet sinema, 1 adet il halk kütüphanesi mevcut olup, yeni yapılan modern binasına taşınacaktır. Paşaoğlu Konağı nda sergilenen ve çoğu Atatürk e ait eşyaların bulunduğu bir müze vardır

181 Tablo 54:Ordu İli Kültürel Yerleri Ziyaret EdenTurist Sayısı Birimler Turizm Danışma Bürosuna Gelen Turist Sayısı Müzeyi Ziyaret Eden Turist Sayısı Turistik Tesislerde Konaklayanlar Belediye Belgeli Tesislerde Konaklayanlar Yason Kilisesini Ziyaret Eden Turist Sayısı Deniz Hudut Kapısı Giriş Sayısı Taşbaşı Kültür Merkezi Boztepeyi Ziyaret Eden Turist Sayısı GENEL TOPLAM IV.3.6. Kentsel ve kırsal arazi kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, konutlar, turizm alanları vb.), Ordu ili merkez, imar planı ve mücavir alanı içerisinde kalan bölgenin 1983 yılında yapılmış ilk imar planına esas jeolojik etüt raporu mevcuttur. Daha sonra 1994, 1995, 1997, 2002 yıllarında yapılmış ilave ve revize imar planına esas jeolojik etüt raporları mevcuttur. İmar plan tadilatları ve değişikliği taleplerinde kat ve yoğunluk artırımı olan bölgelere ait imar planına esas jeolojik-jeoteknik etüt raporları mevcuttur. Tablo 55:Kentsel Alanlar ADI ADET ALAN (m 2 ) ORAN K. SANAYİ , PARK , TOPTAN TİC , B. SANAYİ , KAMU ALANI , CAMİ ALANI , SAĞLIK ALANI , KÜLTÜR ALANI , EĞİTİM ALANI , KONUT , TİCARET , OTOPARK , KENTSEL ÇAL , AKAR YAKIT , SPOR ALANI , PAZAR ALANI , REKREASYON , AĞAÇLANDIRMA , OTEL ALANI MEZARLIK , YOLLAR , Kaynak: Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011 Ordu ilinde yerleşmeler diğer bölgelerle benzerlik göstermemektedir. Bölgenin dağlık ve sarp olması Anadolu kırsalındaki yerleşme kültüründen farklı özelliklere sahiptir. Yerleşmeler denize dik vadiler boyunca sahil ile ilişkilerini kolaylıkla sağlarken, çoğu kısımlarda tepelerin engellenmesi nedeniyle şehir ile parasal yöndeki ilişkiler çok kısıtlıdır. Bir tepenin iki yamacındaki köyler bile birbiri ile yaya ilişkisi bile kuramamaktadırlar. Anadolu da olduğu gibi köyler toplu şekilde değil ekseriye herkes kendi arazisinin uygun -160-

182 bir köşesine konutunu yerleştirmiş olması nedeniyle köyler dağınık bir biçim arz etmektedir. Kırsal alanda ormanlık alanlar dışında kalan alanlar özel mülkiyetlidir. Belediyelerce mevzuatlarına uygun planlama dışında herhangi bir plan mevcut değildir. Kırsal planlama Ordu Çambaşı Yaylası, Korgan Yaylası, Perşembe Yaylası v.s. gibi yerlerdeki hak sahiplerinin yapmış olduğu planlamalar dışında bir planlama mevcut değildir. Ordu Merkezde kıyı planlaması tamamlanmış ve hızla inşaatı devam etmektedir. Yeni yerleşim alanlarında parklar, dinlenme yerleri ve yolların yapımı devam etmektedir. İl Merkezinde Çamsan sunta fabrikası, 2 adet un fabrikası, 1 adet yağlı tohum ve ürünlerden sıvı yağ çıkartan Soya Sanayi fabrikası vardır. Fındığı işleyen Ordu Gıda Sanayi, 20 civarında fındık kırma fabrikası; Fiskobirlik e ait 1 adet fındık kavurma ve 2 adet fındık kırma fabrikaları mevcuttur. Ordu ilinde mevcut irili ufaklı 250 civarındaki sanayi kuruluşu bulunmakta olup Gölköy İlçesinde 3 adet sanayi tesisi bulunmaktadır. Gölköy İlçesinde Bulunan Turizm Alanları Gölköy Kalesi: Gölköy İlçesinde, Aybastı yolu üzerinde bulunmaktadır. Doğal bir kaya kütlesi üzerine inşa edilmiştir. Fataş yada Tokyanus Kalesi denilen bir Bizans yapıtıdır. Ulugöl: Gölköy İlçesine 15 km uzaklıktaki bu göl, yaklaşık 250 m çapında olup, çevresi ormanlarla kaplıdır. Harçbeli: Gölköy Mesudiye sınırında 1940 m yükseklikte, Ordu-Sivas karayolunun en yüksek yeri olup, doğal güzellikleri ve çevresindeki yaylaları ile ünlü bir yerdir. Aydoğan Tepesi: Gölköy-Mesudiye sınırında, yörenin en yüksek tepesi olan bu yerin etrafı çam ve geniş yapraklı ağaçlarla çevreli olup, doğal güzellikleriyle bahar ve yaz aylarında ideal bir dinlenme yeri, kış aylarında ise kış sporlarının yapılabileceği uygun bir yerdir. IV.3.7. Diğer özellikler. Bu bölümde ayrıca anlatılacak bir husus bulunmamaktadır

183 BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV DE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır). V.1. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki projeler, fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri ve alınacak önlemler V.1.1. Arazinin hazırlanması için yapılacak işler kapsamında nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat miktarı, hafriyat sırasında kullanılacak malzemeler, patlayıcı maddeler, varsa patlatma ile ilgili bilgiler, etkiler ve alınacak önlemler, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb maddelerin nerelere taşınacakları, nerelerde depolanacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, hafriyat döküm alanlarının koordinatları, özellikleri ve 1/1000 ölçekli plan ve kesit görünüşleri ile birlikte hafriyat malzemesi düzenleme ve restorasyon planı, alınacak önlemler, alınacak izinler, görüşler, projesi kapsamında inşaat aşamasında yapılacak kazılardan çıkacak kazı fazlası malzemeler söz konusudur. Çıkacak kazı fazlası malzemenin uygun kısımları inşaat ve dolgu işlerinde, iletim hattının (yeraltına gömülü basınçlı boru) yeraltına inşasında, yol iyileştirme çalışmalarında kullanılacaktır. Proje kapsamında Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında hafriyat, bitkisel toprağın sıyrılması ve inşaat alanları için yapılacak kazılardan ortaya çıkacaktır. İnşaat aşamasında yapılacak kazı miktarları Tablo 56 da verilmiştir. Çalışma yapılacağı zaman, çalışılacak alanda ilk önce bitkisel toprak tabakası sıyrılacaktır. Bu tabaka daha sonraki peyzaj çalışmalarında yüzey kaplaması amaçlı kullanılmak üzere bitkisel toprak depolama alanında hafriyat malzemesinden ayrı olarak tekniğine uygun depolanacak ve inşaat sona erdikten sonra alanı eski haline getirme çalışmalarında tekrar kullanılacaktır. Bitkisel toprak depolama alanı ve kazı fazlası malzeme alanları topoğrafik harita üzerinde gösterilmiştir (Bkz. Ek-1). Kazı fazlası malzeme alanları, bitkisel toprak depolama alanı bölgeye özel ürün alanı ve tarım arazisi üzerinde kalmakta olup arazi sahiplerinden izin yazıları ve tapu kayıtları alınmıştır. Arazi sahiplerinden alınan izin yazıları ve tapu kayıtları rapor ekinde (Bkz.Ek-14) verilmiştir. Kazı fazlası malzeme alanlarının ve bitkisel toprak depolama alanının koordinatları Bölüm II.2. de verilmiştir. Bitkisel toprak tabakası sıyırma işleminden sonra gerekli kazı ve dolgular yapılacaktır. İnşaat işleri sırasında çıkacak kazı fazlası malzemenin uygun olan kısımları inşaat ve dolgu işlerinde, yol onarım işlerinde kullanılacaktır. Kullanılmayan miktar ise belirlenen kazı fazlası malzeme alanlarında depolanacaktır. İnşaat sırasında çıkacak hafriyat malzemesi kesinlikle dere yataklarına dökülmeyecektir. Kazı fazlası malzeme alanlarının uygun olup olmadığıyla ilgili DSİ 7. Bölge Müdürlüğü nden görüş yazısı alınmış olup rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. DSİ 7. Bölge Müdürlüğü görüşünde; Kazı fazlası malzeme için aşağıdaki hususları içeren Hafriyat Depolama Alanları Gerekçe Raporu hazırlanmalıdır denmiştir. Hafriyat Depolama Alanları Gerekçe Raporu için çalışmalara başlanmış olup ÇED aşamasında DSİ 7. Bölge Müdürlüğü ne sunularak izin alınacaktır. Hafriyat Depolama Alanları Gerekçe Raporunda aşağıdaki hususlara dikkat edilecektir

184 Hafriyat Alanında Depolama Yöntemi. (Malzeme Yüksekliği, depolama sahası topuk bölgesine taş tahkimatla sedde, taşkın önlemleri vb.) Depolama Alanında Erozyonu Önleme Çalışmaları. (Serme, sıkıştırma, yamaç-yağmur sularının depo sahasına girmesinin önlenmesi vb.) Depolama Hafriyat Atıklarının Duraylılığının Sağlanması. (Şev eğimi, dolgu aralarına yamaç kısımlarına taş serilmesi vb.) Depolama Alanında Drenaj Çalışmaları. (Yamaca doğru serilecek olan hafriyat alanı dışında oluşabilecek yamaç-yağmur suları için dolgu ile doğal zeminin birleşim yerine kafa hendeği yapılması gerekirse betonla kaplanması, bunun Kabalak deresine deşarjının sağlanması vb. konuları içeren proje çizimleri) Depolama Alanı Restorasyon Çalışmaları. (İnşaat sonrası arazi ıslahı, bitkisel toprak serilmesi, çevreye uyumlu hale getirilmesi, çevreye uygun çayır-çalı, ağaç gibi unsurlarla düzenlenmesi vb.) Mer i mevzuatlara uyulacak, belirtilen koordinatların dışına çıkılmayacak, proje alanı içerisinde bulunan derelerin getirebileceği olası taşkınlara karşı gerekli önlemler alınacak, hafriyat malzemeleri dere yataklarına atılmayacak ve inşaata başlamadan önce belirtilen hususlar doğrultusunda hafriyat depolama alanları gerekçe raporu hazırlatılacaktır. Projenin inşaatı sırasında kullanılacak kazı fazlası malzeme alanının yer seçimi için arazi yapısı, malzemenin nakliye koşulları, arazi kullanım durumları vb. hususlar değerlendirilerek en uygun yerler belirlenmiştir. Proje kapsamında oluşacak hafriyat malzemesi belirlenen kazı fazlası malzeme alanı dışında, geçici süre ile de olsa depolanmayacaktır. Yöredeki yol ve sanat yapılarının depolanan hafriyat malzemesinden etkilenmemesi için azami dikkat gösterilecektir. Arazinin hazırlanmasında, inşaat işlerinde sadece iş makineleri kullanılacak olup herhangi bir parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin ve kimyasal madde kullanılmayacaktır. Toz Emisyonu projesi nin inşaat dönemi 18 ay olacaktır. Kardelen Regülatörü ve HES inşaatı sırasında toprak ve kaya kazısı sırasında m 3 kazı fazlası malzeme meydana gelecektir. Tablo 56:İnşaat Aşamasında Oluşacak Hafriyat Miktarları Ünite Toprak kazısı (m 3 ) Kaya kazısı (m 3 ) Kardelen Regülatörü ve Su alma Yapısı İletim Hattı (yer altına gömülü basınçlı boru) Denge Bacası Cebri Boru Santral Binası Toplam Genel Toplam Hafriyat miktarı (toprak) : m 3 x 1,6 ton/m 3 = ton Hafriyat miktarı (kaya) : m 3 x 2,6 ton/m 3 = ton Toplam : ton ton = ton Tablo 56 da verildiği üzere inşaatı sırasında yaklaşık m 3 hafriyat meydana gelecektir. Kazılardan çıkacak malzemenin uygun -163-

185 kısımlarının inşaat ve dolgu işlerinde, yol onarım işlemlerinde kullanılması planlanmaktadır. Hafriyat atığı malzemenin depolanması için proje alanı içerisinde 4 adet kazı fazlası malzeme alanı ve bitkisel toprağın depolanması için ise 1 adet bitkisel toprak depolama alanı belirlenmiştir. Tüm kazı miktarı bitkisel toprağı da içermektedir. Ancak çıkacak bitkisel toprak hafriyattan ayrı olarak depolanacaktır. Bu verimli toprak daha sonra inşaat alanındaki peyzaj düzenlemelerinde kullanılacaktır. Bitkisel toprak depolama alanı ve kazı fazlası malzeme alanı topoğrafik harita üzerinde gösterilmiştir (Bkz. Ek-1). Proje kapsamında yapılacak hafriyat, topoğrafik yapıya uygun olarak yapılacak ve emniyetli tarafta kalacak şekilde şevlendirilerek arazide depolanacak, ayrıca yüzeyinin stabilitesi sağlanarak yörenin bitki örtüsüne uygun şekilde düzenlenecektir. İnşaat sırasında çıkacak hafriyat malzemesi kesinlikle dere yataklarına dökülmeyecektir. Proje kapsamında Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacak, çevreyi kirletmeden koruyarak faaliyet gösterilecektir. Tüm kazı fazlası malzeme çıkarımı ve diğer inşaat faaliyetleri sırasında sağlık açısından sakınca oluşturmayacak ve mevcut su kalitesini bozmayacak şekilde çalışılacaktır. Depolanan hafriyat malzemesinin akarak yüzey suyuna karışmasını engellemek için erozyon önleyici tedbirlerden (riprap, teraslama, sedde çekme, drenaj, vb.) en uygun olanı seçilerek uygulanacaktır. İnşaat sırasında uygulanacak bitkisel toprak ve hafriyat atığı yönetimi Şekil 58 de verilmiştir. Şekil 58: Bitkisel toprak sıyırma ve kazı işlemleri sırasında uygulanacak yöntemi gösterir akış şeması İnşaat süresince oluşacak hafriyat malzemesinin yükleme, boşaltma, nakliyesi ve depolaması sırasında oluşacak toz emisyonu literatürden yararlanılarak yaklaşık olarak aşağıda hesaplanmıştır. Tesis genelinden atmosfere yayılan emisyonların kütlesel debileriyle ilgili sınırlamalar Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2'de verilmiştir. İlgili madde gereği mevcut tesislerin bacalarından veya baca dışından atmosfere verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri, mevcut tesisler için bacalarda ölçülerek, baca dışından atmosfere verilen emisyonlar için emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir

186 Saatlik kütlesel debi (kg/saat) değerleri Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1'de verilen değerleri aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi takdirde, günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır. projesi kapsamında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri saatlik olarak hesaplanmıştır. Literatürden alınan Emisyon Faktörleri (SKHKKY, Ek 12, Tablo 12.6); Kaynaklar Emisyon Faktörleri Kontrolsüz Kontrollü Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton Yükleme 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) 0,7 kg/km-araç 0,35 kg/km-araç Boşaltma 0,010 kg/ton 0,005 kg/ton Depolama 5,8 kg toz/ha gün 2,9 kg toz/ha gün 1. REGÜLATÖR VE SU ALMA YAPISI İNŞAATI SIRASINDA OLUŞACAK TOZ EMİSYON MİKTARI HESABI Hafriyat Miktarı Hafriyat miktarı (kaya) : 2714 m 3 x 2,6 ton/m 3 = 7056 ton (Kaya yoğunluğu 2,6 ton/m 3 alınmıştır.) Hafriyat miktarı (toprak) : 2714 m 3 x 1,6 ton/m 3 = 4342 ton (Toprağın yoğunluğu 1,6 ton/m 3 alınmıştır.) Toplam hafriyat miktarı : 7056 ton ton = ton Saatlik Kazı Miktarı : ton / 3 ay / 26 gün / 8 saat = 18,2 ton/saat Kontrolsüz Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,025 kg/ton : 0,025 kg/ton x 18,2 ton /saat =0,45 kg/saat : 0,02 kg/ton : 0,02 kg/ton x 18,2 ton/saat = 0,36 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi Sefer Sayısı Sefer Uzunluğu Toplam alınacak Yol Taşıma Emisyon Faktörü Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 30 ton/sefer : 18,2/ 30 = 0,60 1 sefer/saat : 5 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) : 1 x 5 = 5 km/saat : 0,70 kg/km-araç : 5 x 0,70 = 3,50 kg/saat Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 5,8 kg / ton -165-

187 Stok Alanı :6573 m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 18,2 ton/saat x 5,8 kg/ton m 2 / 6573 m 2 = 0,01 kg/saat Regülatör ve Su Alma Yapısı İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLSÜZ) = 0,45 kg/saat + 0,36 kg/saat + 3,5 kg/saat + 0,01 kg/saat = 4,32 kg/saat Kontrollü Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,0125 kg/ton : 0,0125 kg/ton x 18,2 toz/saat = 0,22 kg/saat : 0,01 kg/ton : 0,01 kg/ton x 18,2 ton/saat = 0,18 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi Sefer Sayısı Sefer Uzunluğu Toplam alınacak Yol Taşıma Emisyon Faktörü Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 30 ton/sefer : 18,2 / 30 = 0,60 1 sefer/saat : 5 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) : 1 x 5= 5 km/saat : 0,35 kg/km-araç : 5 x 0,35 = 1,75 kg/saat Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 2,9 kg / ton Stok Alanı : 6573 m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 18,2 ton/saat x 2,9 kg/ton m 2 /6573 m 2 = 0,008 kg/saat Regülatör ve Su Alma Yapısı İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLLÜ) = 0,22 kg/saat + 0,18 kg/saat + 1,75 kg/saat + 0,008 kg/saat = 2,15 kg/saat 2. İLETİM HATTI (YERALTINA GÖMÜLÜ BASINÇLI BORU) İNŞAATI SIRASINDA OLUŞACAK TOZ EMİSYON MİKTARI HESABI Hafriyat Miktarı Hafriyat miktarı (kaya) : m 3 x 2,6 ton/m 3 = ton (Kaya yoğunluğu 2,6 ton/m 3 alınmıştır.) Hafriyat miktarı (toprak) : m 3 x 1,6 ton/m 3 = ton (Toprağın yoğunluğu 1,6 ton/m 3 alınmıştır.) Toplam hafriyat miktarı : ton ton = ton Saatlik Kazı Miktarı : ton / 7,5 ay / 26 gün / 8 saat = 148,8 ton/saat -166-

188 Kontrolsüz Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,025 kg/ton : 0,025 kg/ton x 148,8 ton /saat =3,72 kg/saat : 0,02 kg/ton : 0,02 kg/ton x148,8 ton/saat = 2,97 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi Sefer Sayısı Sefer Uzunluğu Toplam alınacak Yol Taşıma Emisyon Faktörü Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 30 ton/sefer : 148,8 / 30 = 4,96 5 sefer/saat : 4 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) : 5 x 4= 20 km/saat : 0,70 kg/km-araç : 20 x 0,70 = 14 kg/saat Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 5,8 kg / ton Stok Alanı : m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 148,8 ton/saat x 5,8 kg/ton m 2 / m 2 = 0,03 kg/saat İletim Hattı (Yeraltına Gömülü Basınçlı Boru) İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLSÜZ) = 3,72 kg/saat + 2,97 kg/saat + 14 kg/saat + 0,03 kg/saat = 20,72 kg/saat Kontrollü Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,0125 kg/ton : 0,0125 kg/ton x 148,8 toz/saat = 1,86 kg/saat : 0,01 kg/ton : 0,01 kg/ton x 148,8 ton/saat = 1,48 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi Sefer Sayısı Sefer Uzunluğu Toplam alınacak Yol Taşıma Emisyon Faktörü Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 30 ton/sefer : 148,8 / 30 = 4,96 5 sefer/saat : 4 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) : 5 x 4 = 20 km/saat : 0,35 kg/km-araç : 20 x 0,35 = 7 kg/saat -167-

189 Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 2,9 kg / ton Stok Alanı : m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 148,8 ton/saat x 2,9 kg/ton m 2 / m 2 = 0,01 kg/saat İletim Sistemi (Yeraltına Gömülü Basınçlı Boru) İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLLÜ) = 1,86 kg/saat + 1,48 kg/saat + 7 kg/saat + 0,01 kg/saat = 10,35 kg/saat 3. DENGE BACASI VE CEBRİ BORU İNŞAATI SIRASINDA OLUŞACAK TOZ EMİSYON MİKTARI HESABI Hafriyat Miktarı Hafriyat miktarı (kaya) : 898 m 3 x 2,6 ton/m 3 = 2335 ton (Kaya yoğunluğu 2,6 ton/m 3 alınmıştır.) Hafriyat miktarı (toprak) : 1552 m 3 x 1,6 ton/m 3 = 2483 ton (Toprağın yoğunluğu 1,6 ton/m 3 alınmıştır.) Toplam hafriyat miktarı : 2335 ton ton = 4818 ton Saatlik Kazı Miktarı : 4818 ton / 6 ay / 26 gün / 8 saat = 3,86 ton/saat Kontrolsüz Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,025 kg/ton : 0,025 kg/ton x 3,86 ton /saat =0,09 kg/saat : 0,02 kg/ton : 0,02 kg/ton x 3,86 ton/saat = 0,07 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi : 30 ton/sefer Sefer Sayısı : 3,08/ 30 = 0,10 1 sefer/saat Sefer Uzunluğu : 6 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) Toplam alınacak Yol : 1 x 6 = 6 km/saat Taşıma Emisyon Faktörü : 0,70 kg/km-araç Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 6 x 0,70 = 4,2 kg/saat Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 5,8 kg / ton Stok Alanı : 3106 m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 3,86 ton/saat x 5,8 kg/ton m 2 / 3106 m 2 = 0,007 kg/saat -168-

190 Denge Bacası ve Cebri Boru İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLSÜZ) = 0,09 kg/saat + 0,07 kg/saat + 4,2 kg/saat + 0,007 kg/saat = 4,36 kg/saat Kontrollü Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,0125 kg/ton : 0,0125 kg/ton x 3,86 toz/saat = 0,04 kg/saat : 0,01 kg/ton : 0,01 kg/ton x3,86 ton/saat = 0,03 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi Sefer Sayısı Sefer Uzunluğu Toplam alınacak Yol Taşıma Emisyon Faktörü Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 30 ton/sefer : 3,08 / 30 = 0,10 1 sefer/saat : 6 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) : 1 x 6 = 6 km/saat : 0,35 kg/km-araç : 6 x 0,35 = 2,1 kg/saat Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 2,9 kg / ton Stok Alanı : 3106 m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 3,86 ton/saat x 2,9 kg/ton m 2 /3106 m 2 =0,003 kg/saat Denge Bacası ve Cebri Boru İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLLÜ) = 0,04 kg/saat + 0,03 kg/saat + 2,1 kg/saat + 0,003 kg/saat = 2,17 kg/saat 4. SANTRAL BİNASI İNŞAATI SIRASINDA OLUŞACAK TOZ EMİSYON MİKTARI HESABI Hafriyat Miktarı Hafriyat miktarı (kaya) : 6753 m 3 x 2,6 ton/m 3 = ton (Kaya yoğunluğu 2,6 ton/m 3 alınmıştır.) Hafriyat miktarı (toprak) : m 3 x 1,6 ton/m 3 = ton (Toprağın yoğunluğu 1,6 ton/m 3 alınmıştır.) Toplam hafriyat miktarı : ton ton = ton Saatlik Kazı Miktarı : ton / 2,5 ay / 26 gün / 8 saat = 96 ton/saat -169-

191 Kontrolsüz Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,025 kg/ton : 0,025 kg/ton x 96 ton /saat = 2,40 kg/saat : 0,02 kg/ton : 0,02 kg/ton x 96 ton/saat = 1,92 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi Sefer Sayısı Sefer Uzunluğu Toplam alınacak Yol Taşıma Emisyon Faktörü Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 30 ton/sefer : 96 / 30 = 3,2 4 sefer/saat : 6 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) : 4 x 6 = 24 km/saat : 0,70 kg/km-araç : 24 x 0,70 = 16,8 kg/saat Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 5,8 kg / ton Stok Alanı : 7023 m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 96 ton/saat x 5,8 kg/ton m 2 / 7023 m 2 = 0,07 kg/saat Santral Binası İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLSÜZ) = 2,40 kg/saat + 1,92 kg/saat + 16,8 kg/saat + 0,07 kg/saat = 21,2 kg/saat Kontrollü Durum : Sökme + Yükleme-Boşaltma Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Söküm Emisyon Faktörü Saatte Oluşacak Toz Emisyonu Yükleme ve Boşaltma Emisyon Faktörü Yükleme ve Boşaltma Sonucu Oluşacak Toplam Emisyon : 0,0125 kg/ton : 0,0125 kg/ton x 96 toz/saat = 1,2 kg/saat : 0,01 kg/ton : 0,01 kg/ton x 96 ton/saat = 0,96 kg/saat Nakliye Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Kamyon Taşıma Kapasitesi Sefer Sayısı Sefer Uzunluğu Toplam alınacak Yol Taşıma Emisyon Faktörü Taşıma Sonucu Oluşacak Toplam Toz Emisyonu : 30 ton/sefer : 96 / 30 = 3,2 4 sefer/saat : 6 km/sefer (Gidiş-dönüş) (kazı fazlası malzeme alanına olan ortalama mesafe alınmıştır) : 4 x 6 = 24 km/saat : 0,35 kg/km-araç : 24 x 0,35 = 8,4 kg/saat -170-

192 Depolama Sırasında Çıkacak Toz Emisyonu; Depolama Emisyon Faktörü : 2,9 kg / ton Stok Alanı : 7023 m 2 Saatte Oluşacak Toz Emisyonu : 96 ton/saat x 2,9 kg/ton m 2 /7023 m 2 = 0,02 kg/saat Santral Binası İnşaat alanından kaynaklanacak toplam toz emisyonu (KONTROLLÜ) = 1,20 kg/saat + 0,96 kg/saat + 8,4 kg/saat + 0,03 kg/saat = 10,6 kg/saat KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HES TOPLAM EMİSYON DEĞERLERİ REGÜLATÖR VE SUALMA YAPISI İNŞAATI KONTROLSÜZ DURUM Toz Emisyonu KONTROLLÜ DURUM Toz Emisyonu Sökme 0,45 kg/saat 0,22 kg/saat Yükleme-Boşaltma 0,36 kg/saat 0,18 kg/saat Nakliye 3,50 kg/saat 1,75 kg/saat Depolama 0,01 kg/saat 0,008 kg/saat Toplam 4,32 kg toz/saat 2,15 kg toz/saat İLETİM HATTI (YERALTINA GÖMÜLÜ BASINÇLI BORU) İNŞAATI KONTROLSÜZ DURUM Toz Emisyonu KONTROLLÜ DURUM Toz Emisyonu Sökme 3,72 kg/saat 1,86 kg/saat Yükleme-Boşaltma 2,97 kg/saat 1,48 kg/saat Nakliye 14 kg/saat 7 kg/saat Depolama 0,03 kg/saat 0,01 kg/saat Toplam 20,72 kg toz/saat 10,35 kg toz/saat DENGE BACASI VE CEBRİ BORU İNŞAATI KONTROLSÜZ DURUM Toz Emisyonu KONTROLLÜ DURUM Toz Emisyonu Sökme 0,07 kg/saat 0,03 kg/saat Yükleme-Boşaltma 0,06 kg/saat 0,03 kg/saat Nakliye 4,34 kg/saat 2,17 kg/saat Depolama 0,005 kg/saat 0,002 kg/saat Toplam 4,36 kg toz/saat 2,17 kg toz/saat SANTRAL BİNASI İNŞAATI KONTROLSÜZ DURUM Toz Emisyonu KONTROLLÜ DURUM Toz Emisyonu Sökme 2,40 kg/saat 1,20 kg/saat Yükleme-Boşaltma 1,92 kg/saat 0,96 kg/saat Nakliye 16,8 kg/saat 8,4 kg/saat Depolama 0,07 kg/saat 0,03 kg/saat Toplam 21,2 kg toz/saat 10,6 kg toz/saat -171-

193 MODEL ÇALIŞMASI Tesis genelinden atmosfere yayılan emisyonların kütlesel debileriyle ilgili sınırlamalar Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2'de verilmiştir. Ek- 2 gereği mevcut tesislerin bacalarından veya baca dışından atmosfere verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri, mevcut tesisler için bacalarda ölçülerek, baca dışından atmosfere verilen emisyonlar için emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir. Saatlik kütlesel debi (kg/saat) değerleri Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 2.1'de verilen değerleri aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi taktirde, günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır. Tablo 57:Proje ünitelerinde kontrollü durumda çıkan toz emisyon miktarları Proje Üniteleri Regülatör ve Su alma yapısı İletim Hattı (Yeraltına Gömülü Basınçlı Boru) Denge Bacası ve Cebri Boru Santral Binası Toplam Toz Emisyonu (kg toz/saat) 2,15 kg toz/saat 10,35 kg toz/saat 2,17 kg toz/saat 10,6 kg toz/saat 25,27 kg toz/saat Yukarıda yapılan hesaplamalar sonucunda elde edilen toplam toz emisyon değeri; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 de verilen 1 kg/saat sınır değerinin üzerinde kaldığından dolayı toz dağılım modellemesi yapılmıştır. Üretim faaliyetlerinden kaynaklanacak modelleme çalışmasında kullanılan bilgisayar programı, ISCST3 (Industrial Source Complex Dispersion ShortTerm Model) adı verilen, Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Kurumu (United States Environmental Protection Agency-USEPA) tarafından geliştirilmiş olan ve uluslararası geçerliliği bulunan bir programdır. ISCST Modeli ile, gaz ve toz halinde değişik kirletici parametrelerin saatlik, günlük ve yıllık yer seviyesi konsantrasyon değerleri tahmin edilmektedir. Model, izole bacalardan kaçak kirleticilere kadar değişik (nokta, alan, hacim) pek çok farklı yayılım modeli hesaplamasını bünyesinde barındırmaktadır. Ayrıca, herhangi bir çalışma bölgesinde kaynaklardan çıkan kirleticilerin uğrayabileceği aerodinamik dalgalar, türbülans ve benzeri olayları da göz önüne almaktadır. ISCST modeli, kullanıcı tarafından tamamlanan bir ağ sisteminde çalışmakta, hesaplar ağ sistemini oluşturan her bir alıcı ortam elemanının köşe noktaları için yapılmaktadır. ISCST3 modelinin kullanıldığı ağ sistemi dışında da ayrık alıcı noktalar belirlenerek bu noktalarda daha detaylı hesaplar yapılabilmektedir. Modellemede engebeli araziyi göz önüne almak için de bir seçenek bulunmaktadır. ISCST3 modelinde aşağıda belirtilen değişik veri türleri kullanılmaktadır: Topoğrafik Veriler: Alıcı ortam olarak tanımlanan ağ sistemindeki her bir elemanının koordinatları ve yükseklikleri

194 Meteorolojik Veriler: Rüzgar yönü, rüzgar hızı, sıcaklık, atmosferik stabilite sınıfı (Pasquill kararlılık sınıfı), karışım yüksekliği ve rüzgar profileksponenti ile potansiyel dikey sıcaklık farkını içeren içeren saatlik meteorolojik veri seti. Kaynak Parametreleri: Tespit edilen bir başlangıç noktasına göre belirlenen kirletici kaynak koordinatları, yüksekliği, çapı, kirletici çıkış hızı, sıcaklığı ve emisyon debisini içeren kaynak verileri. Yukarıda tanımlanan veriler doğrultusunda çalıştırılan modelleme programının çıktıları, inceleme alanının bütünü için dağılım haritaları hazırlanmasına olanak tanıyacak yapıdadır. Böylelikle, yörenin hava kalitesini değişik senaryolar (ör. farklı kirletici koşullar veya değişik mevsimsel şartlar) altında değerlendirmek mümkün olmaktadır. Gaz ve toz halinde kirleticilerin ortam havasındaki konsantrasyonlarının matematiksel hesaplamalar yoluyla tahmin edilmesini sağlayan modelleme çalışması aşağıdaki basamaklardan oluşmaktadır, - Kaynaklara ait dağılım bölgesinin belirlenmesi, - Belirlenen dağılım bölgesinin 250 m x 250 m veya 500 m x 500 m boyutundaki karelere ayrılarak enlem, boylam ve yükseklik değerlerinin temin edilmesi, - Kirletici kaynaklarına ait bilgilerin belirlenmesi, - Temsili bir yıla ait saatlik meteorolojik verilerin temin edilmesi, - Meteorolojik veriler kullanılarak saatlik kararlılık sınıflarının belirlenmesi ve karışım yüksekliklerinin hesaplanması. Yukarıda sıralanan işlemlerin programa aktarılması sonrasında modelleme programının çalıştırılmasıyla, kirleticilerin ortam havasındaki saatlik, günlük ve yıllık yer seviyesi konsantrasyon değerleri tahmin edilebilmektedir. Meteorolojik Veri Seti Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü tarafından çalıştırılan pek çok sayıda meteoroloji istasyonu bulunmasına rağmen, bunlar arasında saatlik ölçüm yapanların sayısı oldukça azdır. Bu durumda, tercih edilen yöntem, verilerin saatlik ölçüm yapan ve proje alanına en yakın meteoroloji istasyonundan temin edilmesidir. Bu çalışmada, proje alanına en yakın istasyon olan Ordu Meteoroloji İstasyonu nda 1999 yılında kaydedilen verilerin uzun yıllar verilerini temsil etmesi sebebi ile kullanılması uygun görülmüştür. Ordu meteoroloji istasyonunda karışım yüksekliği ölçümleri yapılmadığından dolayı proje alanına en yakın meteoroloji istasyonu olan Samsun meteoroloji istasyonunda 1999 yılında kaydedilen karışım yüksekliği verileri kullanılmıştır. Modele girdi olarak 1999 yılı saatlik rüzgar hızı ve yönleri, saatlik sıcaklık verileri, karışım yükseklikleri kullanılmıştır. Kararlılık sınıflarını belirlemek için Ordu iline ait bulutluluk verileri ve güneşlenme şiddetleri kullanılmıştır. Ayrıca, "Yüzey Pürüzlülük Uzunluğu" belirlenmiş ve "Sürtünme Hızı" ile "Monin Obukhov Uzunluğu" hesaplanmıştır. Atmosferik Kararlılık Pasquill-Gifford, atmosferin kararlılığı, hava kütlelerinin karışma ve yer değiştirmeye karşı gösterdiği direnç olarak tanımlanır. Güneşlenme şiddeti ve bulutluluk etkenlerine bağlı olarak altı değişik atmosferik kararlılık durumu tanımlanabilmektedir

195 Bölgedeki Atmosferik Yapı Atmosferin kararlılığını tahmin etmek için meteoroloji istasyonlarında düzenli olarak ölçülen veriler (rüzgar hızı; güneşlenme şiddeti ve bulutluluk faktörü ile hesaplanan net ışınım endeksi) kullanılmaktadır. Tablo 58 : Grafik Çiziminde Kullanılan Zaman Aralıkları OCA X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X ŞUB X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X MAR X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X NİS X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X MAY X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X HAZ X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X TEM X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X AĞU X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X EYLÜL X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X EKİM X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X KASIM X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X ARALIK X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X X Şekil 59: Rüzgar hızına göre esen yönde rüzgar gülü -174-

196 Şekil 60:Rüzgar hızına göre savuran yönde rüzgar gülü Şekil 61:Kararlılık sınıfına göre esen yönde rüzgar gülü -175-

197 Şekil 62:Kararlılık sınıfına göre savuran yönde rüzgar gülü Şekil 63:Kararlılık ve sınıflarının yıllık frekans dağılımı Atmosferik kararlılık sınıflarının dağılımı Şekil 63 de gösterilmiş olup, buna göre bölgede A sınıfı en sık rastlanan sınıftır

198 KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HES İNŞAATI KAYNAKLI MODEL SONUÇLARI Havada Asılı Partikül Madde (PM10) Etkisi: Günlük Havada Asılı Toz; Ünite alanlarındaki kazı çalışmaları sırasında yürütülecek faaliyetler dikkate alınmış ve toplam emisyon değerlerinden kaynaklı toz dağılım modellemesinde 25,27 kg toz/saat kütlesel debi kullanılmıştır. Hava kalitesi modelleme çalışmasından elde edilen sonuçlar aşağıda sunulmuştur. Model çıktıları rapor ekinde (Bkz. Ek-24) verilmiştir. Modelleme sonucu en yakın yerleşim yerlerinin emisyon değerleri aşağıda tablo halinde verilmiştir. Tablo 59 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Günlük Havada Asılı Toz Emisyonu Değerleri (µg/m 3 ) SIRA NO YERLEŞİM YERİ Y X TOZ EMİSYONU (µg/m 3 ) 1 Gölköy İlçesi ,30 2 Kuşluyan Mahallesi ,09 3 Derebükü Mahallesi ,36 4 Yardibi Mahallesi ,60 5 Ortaköy Mahallesi ,27 6 Bedala Mahallesi ,43 7 Boğmalık Mahallesi ,

199 Şekil 64 : Topoğrafik Harita Üzerine İşlenmiş Günlük Havada Asılı Toz Konsantrasyon Dağılımı -178-

200 Yıllık Havada Asılı Toz; Hava kalitesi modelleme çalışmasından elde edilen sonuçlar aşağıda sunulmuştur. Model çıktıları rapor ekinde (Bkz. Ek-24) verilmiştir. Modelleme sonucu en yakın yerleşim yerlerinin emisyon değerleri aşağıda tablo halinde verilmiştir. Tablo 60 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Yıllık Havada Asılı Toz Emisyonu Değerleri (µg/m 3 ) SIRA NO YERLEŞİM YERİ Y X TOZ EMİSYONU (µg/m 3 ) 1 Gölköy İlçesi ,87 2 Kuşluyan Mahallesi ,64 3 Derebükü Mahallesi ,66 4 Yardibi Mahallesi ,77 5 Ortaköy Mahallesi ,75 6 Bedala Mahallesi ,77 7 Boğmalık Mahallesi ,

201 Şekil 65 : Topografik Harita Üzerine İşlenmiş Yıllık Havada Asılı Toz Konsantrasyon Dağılımı -180-

202 Çöken Toz (PM10) Etkisi: Aylık Çöken Toz; Hava kalitesi modelleme çalışmasından elde edilen sonuçlar aşağıda sunulmuştur. Model çıktıları rapor ekinde (Bkz. Ek-24) verilmiştir. Modelleme sonucu en yakın yerleşim yerlerinin emisyon değerleri aşağıda tablo halinde verilmiştir. Tablo 61 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Aylık Çöken Toz Emisyonu Değerleri (mg/m 2 /gün) SIRA NO YERLEŞİM YERİ Y X TOZ EMİSYONU (mg/m 2 /gün) 1 Gölköy İlçesi ,62 2 Kuşluyan Mahallesi ,89 3 Derebükü Mahallesi ,10 4 Yardibi Mahallesi ,29 5 Ortaköy Mahallesi ,55 6 Bedala Mahallesi ,44 7 Boğmalık Mahallesi ,

203 Şekil 66 : Topografik Harita Üzerine İşlenmiş Aylık Çöken Toz Konsantrasyon Dağılımı -182-

204 Yıllık Çöken Toz; Hava kalitesi modelleme çalışmasından elde edilen sonuçlar aşağıda sunulmuştur. Model çıktıları rapor ekinde (Bkz. Ek-24) verilmiştir. Modelleme sonucu en yakın yerleşim yerlerinin emisyon değerleri aşağıda tablo halinde verilmiştir. Tablo 62 : En Yakın Yerleşim Yerlerindeki Yıllık Çöken Toz Emisyonu Değerleri (mg/m 2 /gün) SIRA NO YERLEŞİM YERİ Y X TOZ EMİSYONU (mg/m 2 /gün) 1 Gölköy İlçesi ,73 2 Kuşluyan Mahallesi ,50 3 Derebükü Mahallesi ,13 4 Yardibi Mahallesi ,89 5 Ortaköy Mahallesi ,31 6 Bedala Mahallesi ,84 7 Boğmalık Mahallesi ,

205 Şekil 67 : Topografik Harita Üzerine İşlenmiş Yıllık Çöken Toz Konsantrasyon Dağılımı -184-

206 Sınır Değerler İle Karşılaştırma Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo-2.2 de verilen sınır değerler aşağıda sunulmuştur. Tablo 63 : Tesis Etki Alanında Uzun Vadeli, Kısa Vadeli Sınır Değerler ve Kademeli Azaltım Tablosu Sınır değer [µg/m 3 ] YIL Süre Parametre [Çöken toz mg/m 2 gün] Havada Asılı Partikül Madde KVS 300* (PM 10) UVS 150* Çöken toz KVS 650* UVS 350* *Sınır değer 2014 yılı hedeflerine ulaşılana kadar yıllık eşit olarak azaltılacaktır. Yapılan modelleme sonuçlarının Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2, Tablo-2.2 de verilen sınır değerler ile karşılaştırılması aşağıda sunulmuştur. Tablo 64 : Modelleme Sonucunda Elde Edilen Değerlerin Sınır Değerler ile Karşılaştırılması Günlük Havada Asılı Toz Emisyon Değeri (µg/m 3 ) Alıcı Nokta Y X Toz Emisyonu 2013 Yılı Sınır Değeri- KVS (µg/m 3 ) Yıllık Havada Asılı Toz Emisyon Değeri (µg/m 3 ) Alıcı Nokta Y X Toz Emisyonu Gölköy İlçesi , Gölköy İlçesi ,87 60 Kuşluyan Mahallesi , Kuşluyan Mahallesi ,64 60 Derebükü Mahallesi , Derebükü Mahallesi ,66 60 Yardibi Mahallesi , Yardibi Mahallesi ,77 60 Ortaköy Mahallesi , Ortaköy Mahallesi ,75 60 Bedala Mahallesi , Bedala Mahallesi ,77 60 Boğmalık Mahallesi 2013 Yılı Sınır Değeri- KVS (µg/m 3 ) , Boğmalık Mahallesi ,24 60 Aylık En Yüksek Çöken Toz Emisyon Değeri (mg/m 2 - gün) Alıcı Nokta Y X Toz Emisyonu 2013 Yılı Sınır Değeri KVS (mg/m 2 - gün) Yıllık Çöken Toz Emisyon Değeri (mg/m 2 - gün) Alıcı Nokta Y X Toz Emisyonu Gölköy İlçesi , Gölköy İlçesi , Kuşluyan Mahallesi , Kuşluyan Mahallesi , Derebükü Mahallesi , Derebükü Mahallesi , Yardibi Mahallesi , Yardibi Mahallesi , Ortaköy Mahallesi , Ortaköy Mahallesi , Bedala Mahallesi , Bedala Mahallesi , Boğmalık Mahallesi , Boğmalık Mahallesi , Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere modelleme çalışmalarında, havada asılı toz ve çöken toz değerlerinin en yakım yerleşim yerlerinde 2013 yılı sınır değerlerini sağladığı görülmektedir. Proje konusu faaliyet hayata geçtiğinde kontrol tedbirlerinin tam uygulanmasına özen gösterilecektir. Projede toz oluşumunu en aza indirgemek ve etrafa zarar vermesini engellemek amacı ile aşağıdaki etki azaltıcı önlemler proje sahibi tarafından alınacaktır Yılı Sınır Değeri UVS (mg/m 2 - gün) -185-

207 Savurma yapmadan yükleme-boşaltma yapılacak, Çalışma alanı arazöz ile sulanarak nemlendirilecek, Kamyonların üzeri kapatılacaktır. Özellikle yerleşim yerlerinin yakınlarından geçerken hız limiti düşürülecek ve gerekli uyarıcı levhalar uygun yerlere yerleştirilecektir. Proje kapsamında kullanılacak yollar özellikle sıcak ve rüzgarlı havalarda sürekli arazöz ile sulanarak nemlendirilecektir. Böylece oluşacak toz emisyonu minimuma indirilecektir. İnşaat işleri süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Yukarıdaki paragraflarda belirtilen bu önlemler sayesinde en yakın yerleşim yerleri faaliyetten en az düzeyde etkilenecektir. V.1.2. Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin ve kimyasal olanların taşınışları, depolanmaları ve kullanımları, bu işler için kullanılacak aletler ve makineler, Arazinin hazırlanmasında, inşaat işlerinde sadece iş makineleri kullanılacak olup herhangi bir parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin ve kimyasal madde kullanılmayacaktır. V.1.3. Proje kapsamında varsa hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisinin kapasitesi, üniteler ile ilgili bilgi, teknolojisi, iş- akım şeması, teknolojisi, Proje kapsamında inşaat için gerekli malzeme (beton, kum-çakıl vb.) piyasadan satın alınarak temin edilecektir. Bu nedenle proje kapsamında malzeme ocağı işletilmeyecek ve hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisi vb. tesisler kurulmayacaktır. V.1.4. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı, proje alanının karayollarına uzaklıkları, karayoluna bağlantı yolları, proje ünitelerinin herhangi bir mevcut ya da planlanan karayolu projesi ile çakışıp çakışmadığı, ulaşım için kullanılacak mevcut yolların zarar görmemesi için alınacak tedbirler ile trafik güvenliği açısından alınacak önlemler, ulaştırma altyapının inşası ile ilgili işlemler, yeni yapılacak yolların özellikleri, kullanılacak malzemeler, kimyasal maddeler, araçlar, makineler; altyapının inşası sırasında kırma öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, araç yükü, cinsi ve sayısı, artışın hesaplanması, haritası (bu kapsamda alınacak görüşler, izinler), proje yeri Ordu ili Gölköy ilçe merkezindedir. Proje yerine ulaşmak için Karadeniz otoyolundan Gölköy ilçe merkezine mevcut yollarla ulaşım sağlanacaktır. Regülatörden itibaren iletim hattı (yeraltına gömülü basınçlı boru) yol boyunca ilerlemekte olup santral yerine de ulaşım mümkündür. Mevcut ulaşım yolunu gösterir topoğrafik harita rapor ekinde (Bkz. Ek-1) verilmiştir. Nakliye sırasında trafik yüküne rahatsızlık verecek seviyede etki oluşmayacaktır. Ancak nakliye sırasında kullanılan yolların kaliteli olmaması nedeni ile nakliye sırasında bozulmalara neden olunabilecektir. Bozulan yolların sürekli bakımları yapılacaktır. İnşaat çalışmaları sonucunda köy ya da mahalle yollarında, şebekesuları veya hatlarında meydana gelebilecek her türlü zarar yatırımcı firma tarafından karşılanacaktır

208 İşletme aşamasında ise nakliye söz konusu olmadığı için mevcut trafiğe olumsuz bir etkisi olmayacaktır. Projenin inşaatı sırasında nakliye güzergahı üzerindeki mevcut yolda trafik yükü artacaktır. Nakliye güzergahı üzerindeki 2012 yılı verilerine göre Yıllık Ortalama Günlük Trafik Değerleri Şekil 68 de verilmiştir. Proje alanına ulaşım için kullanılacak olan yola ait veriler Tablo 65 de verilmiştir. Proje kapsamında günde ortalama 4 kamyon kullanılacak, ancak bu kamyonların hepsi sürekli inşaat alanında bulunmayacaktır. Buna rağmen trafik yükü hesaplanırken kamyonların tamamının karayolunu kullanma ihtimali göz önünde bulundurularak hesaplama yapılmıştır. İnşaat alanı dışındaki nakliye sırasında kamyonların üzeri branda ile kapatılacak, hız limitlerine uyulacak ve halkın güvenliği için uyarıcı trafik işaretleri konulacaktır. Tablo 65:Ordu İli Mevcut Yoldaki Trafik Yükü (2012) Araç Çeşidi Trafik Yükü Otomobil 328 Orta yüklü ticari taşıt 44 Otobüs 1 Kamyon 56 Kamyon +Römork, Çekici+Yarı Römork 3 Toplam 432 Tablo 66 : Kullanılacak Karayoluna Faaliyetin Yaratacağı Ek Yük Kara Yolu D855 Karayolu Trafik Yükü Projede kullanılacak kamyon sayısı Etki % Kamyon ,14 Toplam ,92 Tablo 66 dan görüldüğü üzere faaliyet Ordu Karayolunda kamyon yoğunluğunu % 7,14 arttırmakla beraber toplam trafik yoğunluğu üzerine % 0,92 ek trafik yükü getirecektir. Proje kapsamında, inşaat alanında ve inşaat alanı dışında yapılacak nakliyeler sırasında aşağıda sıralanan önlemler alınacaktır. - Yol kenarlarına işaret levhaları konulacaktır. - Her 100 metrede bir fosforlu plakası (kedigözü) olan çubuk yere çakılacaktır. - Keskin virajlara bariyer konulacaktır. - Araçlara hız sınırlaması getirilecektir (20 km/saat). - Lastik tekerlekli yükleyici ve kamyonların gösterge, far sinyal, geri vites sesli ikaz alarmı, emniyet kemeri, dikiz aynası, yangın söndürme cihazı, ilkyardım çantası vb. standart donanımı olacaktır. - Lastik tekerlekli yükleyici ve kamyonlar, uygun ehliyetli ve sertifikalı personel tarafından kullanılacaktır. Bu personele, yaptıkları işin riskleri ile ilgili eğitim verilecektir. Proje kapsamında 2918 sayılı Trafik Kanunu na riayet edilecektir. Proje kapsamında ulaşım için kullanılacak olan köy yolları ulaşımı trafiğe sürekli açık tutulacak, köy yollarının ve sanat yapılarının kullanımı süresinde ağır tonajlı vasıtalarla bozulması halinde gerekli onarım, stabilize beton kaplaması, yol bakımı vb. işleri proje sahibi tarafından yerine getirilecektir. Köy yolunda onarım ve sanat yapıları yapımına ihtiyaç olduğu takdirde köy yolunda uygulanacak olan onarım ve sanat yapısı yapım projesi için Ordu İl Özel İdaresi nin görüşleri alınacaktır

209 Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde kullanılacaktır. İnşaat nedeni ile ihtiyaç duyulan yeni yollar planlanırken mevcut güzergahlar üzerinde olumsuz etki meydana getirmeden planlama yapılacaktır. Yol iyileştirme sırasında dere yatağı morfolojisini ileri derecede bozacak şekilde kaba malzemeler dere yatağına atılmayacak, dere şevleri, feyazan durumunda ulaşıma engel olmayacak şekilde düzenlenecek ve gereken önlemler alınacaktır. Şekil 68:Otoyollar ve Devlet yolları trafik hacim haritası 2012 (T.C.K) Proje kapsamında proje üniteleri kazısından kaynaklı oluşacak toz emisyon miktarları ve toz modeli ile ilgili hesaplamalar ve ayrıntılı bilgiler Bölüm V.1.1 de verilmiştir. V.1.5. Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler, proje alanında yürütülecek jeolojik etüt çalışmaları ve zemin etütleri kapsamında sahadaki jeolojik formasyonlar haritalanacak ve değerlendirilecek, karşılaşılması muhtemel problemler tanımlanacak ve bu problemlere ilişkin çözüm metotları geliştirilecektir

210 Regülatör gövdesinin yerleşeceği bölgede yapılacak olan detaylı jeolojik haritalama çalışmalarına ek olarak gövde stabilite analizlerine esas teşkil edecek olan geoteknik parametreler, sondajlı etütler ve jeofizik etütler yolu ile tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu çerçevede gövde oturma hesapları, ampatmanlarda yapılacak güçlendirme ve enjeksiyon işleri, regülatör temelinde yapılması muhtemel zemin iyileştirmeleri ve su tutmaya yönelik önlemler için gerekli geoteknik tasarım girdileri elde edilmeye çalışılacaktır. Jeolojik etütler yapılırken risk analizi tabanlı bir yaklaşım kullanılacak olup, bahse konu proje için oluşabilecek jeolojik ve geoteknik riskler etüt ve projelendirme çalışmaları çerçevesinde kabul edilebilir ve uluslararası normlara uygun bir seviyeye getirilecektir. Kati proje öncesinde, regülatör yerlerinde temel araştırma kuyuları açılarak alüvyon ve yamaç molozunun kalınlığı ve özellikleri ile temel kayacın mühendislik özellikleri belirlenecektir. Araştırma çalışmaları sonucunda belirlenecek kalınlığa ve özelliğine göre alüvyonun kaldırılması ve/veya geçirimsizlik ve taşıma gücü açısından iyileştirilmesi irdelenecektir. V.1.6. Proje alanının taşkın etüdü, taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı, projeye ait sanat yapılarının taşkından korunması için alınacak önlemler, suyun terfisi ve cebri boru güzergahında varsa kuru ve mevsimsel akışlı derelere olacak etkilerin değerlendirilmesi, taşkın hidrolojisi çalışması BTFA yöntemi ile yapılmıştır. Kardelen Regülâtör yeri yinelenmeli taşkın debileri şöyledir; Tablo 67: Bölgesel taşkın frekans analizi sonuçlar Yağış alanı Q Kesit 2 Q 5 Q 100 (km 2 ) (m 3 /s) (m 3 /s) (m 3 Q /s 25 (m 3 (m 3 /s /s) (m 3 /s) ) ) Kardelen Regülatörü 75, ,3 42,3 52,8 61,5 71,3 Q 10 Q 50 Kardelen Regülatörü aksında talveg kotu 777 m dir. Regülatör çevre düzenleme kotu ise Gölköy çayının 100 yıllık taşkın debisi olan m³/s debiyi, regülatörden güvenli ve 0.50 m hava payı kalarak geçirecek şekilde m olarak belirlenmiştir. Regülâtör tirol tipi olacak şekilde projelendirilmiştir. Regülatör eşik kotu m olarak belirlenmiştir. Taşkın sularının geçeceği düşü havuzu boyu m olacak şekilde projelendirilmiştir. Regülâtör önünde biriken rusubat malzemeyi mansaba aktarmak için çakıl geçidi yerleştirilmiştir. Çakıl geçidi kapağı 1.0 m x 1.0 m olarak belirlenmiş ve tabanı m kotunda olacak şekilde yerleştirilmiştir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/27 Genelge hükümleri gereği, Yurdumuzun değişik yörelerinde meydana gelen ve can ve mal kayıplarına sebep olduğu kadar, günlük hayatı, her türlü ekonomik ve ticari faaliyeti olumsuz yönde etkileyen taşkınların önlenmesi ve yol açtığı kayıpların giderilmesi için tedbirler alınacaktır. İletim sistemi güzergahında mevsimsel akışlı dereler ve Çetilli deresi geçmektedir. İletim sistemi dere geçişlerinde talveg kotunun altına inilerek inşa edilecektir. Dere yataklarına hafriyat, herhangi bir katı veya sıvı atık atılmayacaktır

211 V.1.7. Proje alanı içindeki su ortamlarında herhangi bir amaçla gerçekleştirilecek kazı, dip taraması, vb. işlemler nedeni ile çıkarılacak taş, kum, çakıl ve benzeri maddelerin miktarları, nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, dere yatağında yapılacak olan çalışmaların etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb) Proje kapsamında su ortamında yapılacak olan işlemler regülatör gövdesinin inşası sırasında meydana gelecektir. Regülatör ve su alma yapısı inşaatında; kaya ve batak zemin hariç her cins zemin kazısı ve kaya kazısı gerçekleştirilecek olup, toplam 5428 m 3 kazı fazlası malzeme açığa çıkacaktır. İnşaat işleri sırasında çıkacak kazı fazlası malzemenin uygun olan kısımları inşaat ve dolgu işlerinde, yol onarım işlerinde kullanılacaktır. Kullanılmayan miktar ise belirlenen kazı fazlası malzeme alanlarında depolanacaktır. İnşaat sırasında çıkacak hafriyat malzemesi kesinlikle dere yataklarına dökülmeyecektir. Proje enerji amaçlı bir projedir. Gölköy Çayı nın suları herhangi bir kimyasal ya da fiziksel değişime uğramadan aynı miktar ve kalitede yatağa geri verilecektir. Regülatör yapımının sucul faunaya etkisi, sıyırma kazıları yüzünden bir miktar toprağın suya karışması nedeniyle nehir suyunda belirli zaman aralıklarında bulanıklık meydana gelmesi şeklinde olacaktır. Bu durum su kalitesini kısa bir süre bozacak, dolayısıyla suyun kimyasal parametrelerindeki değişiklikler nedeniyle sudaki canlı hayatı olumsuz yönde etkileyecektir. Geçici olarak oluşan bu durum sudaki canlı yaşamı için uygun habitatın bozulmasına neden olacaktır. Bu nedenle bulanıklığa bağlı etkilerin azaltılması amacıyla, akarsu kıyılarında yapılacak kazı faaliyetleri asgaride tutulacak ve dikkatli çalışma yapılacaktır. Proje kapsamında sucul ekosistemin bir parçası olan balıkların, akarsu içerisindeki hareketliliğinin devamlılığını sağlamak için 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun 22. Maddesi gereğince balık geçidi yapılacaktır. Proje kapsamında projelendirilen balık geçiti çizimi rapor ekinde (Bkz. Ek-8) verilmiştir. Ayrıca dere yatağındaki balıkların yaşam alanlarının korunması amacıyla dere yatağına sürekli olarak belirtilen miktarlarda çevresel akış miktarı bırakılacak, inşaat aşamasında ve daha sonrasında oluşacak katı atıklar, evsel nitelikli katı ve sıvı atıklar, kazı fazlası malzeme kesinlikle dere yatağına verilmeyecek, kazı malzemeler dere yatağına boşaltılmayacaktır. İnşaat aşamasında bu konuda Su Ürünleri Yönetmeliği, Ek 5 listesindeki değerlere uygunluk sağlanacaktır. Su Ürünleri Kanunu nun 9. Maddesi gereği su, santralden dereye bırakılırken üreme ve istihsal yerlerine zarar vermeyecek şekilde bırakılacaktır. V.1.8. Derivasyon (regülatör inşaat alanının kuru tutulabilmesi için akarsu güzergahının geçici olarak değiştirilmesi) amacıyla veya diğer nedenlerle akarsu havzasında yapılacak her türlü doldurma, kazıklar üzerine inşaat ve benzeri işlemler ile bunların nerelerde ne kadar alanı kaplayacağı ve kullanılacak malzemeler, araç ve makineler, projesi depolamalı bir tesis olmayıp, aynı şekilde dere yatağındaki suda büyük boyutlu derivasyonu gerektiren debiye sahip bir su değildir. Regülatörün inşa edildiği alanın kuru olması için dere, kendi yatağı üzerinde sıkıştırılarak bir kısmı kuruya alınacaktır. Suyun akışı kesilmemiş olacak ve derenin kendi yatağı üzerinde akması sağlanmış olacaktır. Yapı yerlerinde temel ıslahı yapılmasının gerekli olduğu durumda kaplayacağı alan kesin proje çalışmasında elde edilecek verilere göre belirlenecektir. Kullanılacak malzemelerin başında çimento, çimento katkı maddeleri, demir donatı ve su gelmektedir

212 Kullanılacak araç ve makineler ise yapılacak olası temel ıslahının tipine göre değişecek olup yapım aşamasında belli olacak bir husustur. Regülatör inşaatı sırasında çalışma alanını kuruda tutabilmek için nehir suyunun derive edilmesi gerekecektir. Bu nedenle önce çakıl geçidi inşa edilerek suyun derivasyonu bu geçitten sağlanacak, bu arada regülatör inşaatının bir bölümü tamamlanacaktır. Daha sonra su alma yapısı inşa edilerek nehir suyu ızgaraya çevrilecek ve regülatör inşaatının geri kalan kısmı tamamlanacaktır. Ayrıca regülatör alanında belediyenin yağmursuyu kanalı çıkışı olduğundan projelendirme aşamasında bu unsura dikkat edilecek ve Gölköy Belediyesiyle koordineli çalışılacaktır. V.1.9. Olabilecek heyelanlara karşı alınacak önlemler, Proje kapsamında yapılacak kazılardan ve yol çalışmalarından kaynaklanacak toprak kayma riskini önlemek için çeşitli mühendislik metodları kullanılmaktadır. Toprak kayması, heyelan vb. durumların oluşmaması için aşağıda verilen metodlar inşaat sırasında uygun olan yerlerde uygulanacaktır. Heyelan riski alanlarda istinat duvarları ve drenaj kanalları yapılarak yol koruma altına alınacaktır. Proje alanındaki jeolojik şartların incelenmesi için sondaj çalışmaları inşaata başlamadan önce yapılacaktır. Bu sondajlar tamamlandığında ortaya çıkacak verilerle emniyetli eğim belirlenecektir ve tüm kazı yapılacak alanlarda bu eğim uygulanacaktır. Toprak kayması ve heyelanın oluşmaması için inşaat aşamasında alınacak tedbirler; 1. Yol Şevlerinin Emniyeti 2. Yol kenarı şev stabilitesinin sağlanması Değişken Eğim Gerektiğinde şev stabilitesini sağlamak için aşağıdaki önlemler alınır. Tüm diğer kazılarda da örneğin tünel giriş çıkışlarında vb. durumlarda bu önlemler kullanılır. 3.1.Φ 6 lık 15 cm ara ile oluşturulmuş çelik hasır üzerine shotkrit ve kaya blonlanması 3.2.İstinat duvarı yapılması, -191-

213 1 4. Dere geçişlerinde ise menfez yapılır ve yan dere yataklarının menfeze giriş kısımlarına istinat duvarı yapılarak erozyon önlenir. Taş dolgu ve enerji yutucular Oluşabilecek heyelan riskine karşı proje yapıları yerinde palyeli sistem uygulanarak inşa edilecektir. Düzlemsel ve devrilme gibi hareketlerin önüne geçebilmek için kazı şevlerinde püskürtme beton + çelik kafes + bulon sistemiyle kalıcı destekleme önlemleri alınabilecektir. Ayrıca olası heyelanlara karşı alınacak önlemler; yük alma, topuk destekleme, kazık, enjeksiyon vb. gibi yöntemlerle temeli destekleme, drenaj ve benzerleri olarak sıralanabilir. Heyelan riskine karşı uygulanacak yöntem, kesin proje aşamasında yapılacak ayrıntılı jeoteknik çalışmalara göre detaylandırılacaktır

214 V Arazinin hazırlanması döneminde flora ve faunaya (kara-su) olabilecek etkiler, FLORAYA OLABİLECEK ETKİLER proje sahasından BERN sözleşmesi koruma listesinde bulunan 1 bitki türü tespit edilmiştir. Bu tür; Cyclamen coum Miller var. coum dur. Bu tür için alınması gereken koruma önlemi; Cyclamen coum Miller var. coum Cyclamen coum var. coum türü için koruma önlemi alınması gerekmektedir. Alınması gereken koruma önlemi; inşaat çalışmaları başlamadan proje alanı içerisinde bulunan Cyclamen coum Miller var. coum populasyonu uygun habitatlara taşınacaktır. Taşıma işlemi için en uygun dönem Haziran-Temmuz ayları arasıdır. FAUNAYA OLABİLECEK ETKİLER Gölköy Çayı nın akmakta olduğu akarsu yatağının bazı kesimlerine taşlar yerleştirilerek yapılan müdahaleler ile yatak doğal yapısını kaybetmiştir. Regülatörün yer alacağı kesimin akarsu yatağı olması nedeniyle regülatör inşaatı nedeniyle bu kesimdeki bitkisel yapının önemli ölçüde etkilenmesi beklenmemektedir. Sadece kıyıda, iletim yapısının bağlanacağı kesimdeki formasyon ve bağlantılı olarak bu kesimlerdeki habitatlar inşaat sürecinden etkilenecektir. Dolayısıyla söz konusu habitatlardan değişik şekillerde istifade eden faunal bileşenlerin bu dönüşümden etkilenebilme olasılığı vardır. Bu olasılığa karşı bu kesimde gerçekleştirilecek çalışmalar öncesinde habitat kontrolleri gerçekleştirilecek, kontrollerde rastlanan yabanıl formların öncelikle kendiliklerinden uzaklaşmalarına imkan sağlanacak, kendiliğinden uzaklaşmayan veya uzaklaşamayanlar ise uygun yakalama donanımı ve yöntemleri ile yakalanarak yakın çevrede, benzer habitatlara taşınarak yeniden serbest bırakılacaklardır. Projesi kapsamında akarsu yatağında akmakta olan suyu çevirmek amacıyla tesis edilecek olan regülatör, büyük baraj göllerinin kapladıkları alanlar, tuttukları su miktarı ve meydana getirdikleri çevresel etkilerle kıyaslandığında klasik baraj göllerine kıyasla çok daha sınırlı çevresel etkilere neden olmaktadırlar. Boyutların sınırlılığı nedeniyle regülatör tesis edildiğinde baraj gölleriyle kıyaslandıklarında kapsamlı bir ekosistem dönüşümüne neden olmaz. Şekillenecek etkilerin bir kısmı geçici, bir kısmı da kalıcı özellikte olacaktır. Gölköy Çayı yatağında tesis edilecek tirol tipli regülatör yapısı, iletim yapısı ve santral ile işletme binası kalıcı dönüşümlerin yaşanacağı kesimler olacaktır. Buna karşılık açılacak veya genişletilecek geçici yol güzergahları; şantiye, depolama ve park alanları gibi kesimler ise geçici dönüşümlerin yaşanacağı alanlardır. Bu süreçte Gölköy Çayı yatağından çevrilen suların denge bacası, cebri boru ve santral binasına iletimi sürecinde kullanılması planlanan, basınçlı boru şeklindeki iletim yapısı toprak altında tesis edilecektir. Bu süreçte çevresel bileşenler açısından risk meydana getirebilecek en önemli etken başta iletim yapısının tesis edilmesi süreci olmak üzere çalışmalar nedeniyle açığa çıkacak fazla malzemedir. Söz konusu malzeme genellikle sorunlara neden olabilmektedir. Bu proje kapsamında açığa çıkan fazla malzemeden öncelikle proje çalışmalarında yararlanılması, artan miktarların ise projenin başlangıç aşamasında belirlenmiş olan depolama alanlarına tasfiye edilmesi planlanmıştır. Bu süreçte, dökümdepolama öncesinde ve dökümler sürecinde doğal habitatlar ile doğal bileşenlerin olumsuz etkilenmemesine yönelik olarak oldukça dikkatli olunacak, çalışmalar öncesi ve esnasında gerçekleştirilecek habitat kontrollerinde rastlanması olası yabanıl formların zarar görmemesi için azami özen gösterilecektir

215 Proje sahası ve yakın çevresindeki alanlarda önemli ölçüde bitki örtüsünün doğal yapısının dönüşüm geçirmiş, fındık plantasyonlarına dönüştürülmüş olması nedeniyle bu kesimlerde projeden kaynaklanabilecek tahribatların geçici özellikte olması beklenecektir. İletim yapısının inşasının tamamlanması sonrasında bu girişler de kapatılacaktır. Bölgedeki bitkisel formasyon yanında iklimsel özellikler nedeniyle hakim olan nem koşulları bu kesimlerdeki açık alanların çalışmaların tamamlanması ile birlikte kısa sürede yeniden bitki örtüsü tarafından kapatılması beklenmektedir. Hafriyat, park ve depolama alanlarının hazırlanması sürecinde bu kesimlerde ortaya çıkacak dönüşüm esnasında doğal habitatların tahrip olması kaçınılmazdır. Bu tahribat, genellikle bu kesimlerdeki bitki örtüsünün tamamen ortadan kalkması şeklinde sergilenir. Benzer şekilde bu kesimlerde gerçekleştirilecek çalışmalar esnasında lokal fauna bileşenlerinin de çalışmalardan doğrudan veya dolaylı olarak etkilenebilme olasılığı söz konusu olacaktır. Bu etkilenmenin faunal bileşenler üzerinde meydana getirebileceği risklerin önlenebilmesi veya etkilerin minimuma indirilebilmesi açısından dikkat edilecek noktalar ve alınacak tedbirler aşağıda verilmektedir; Regülatör, HES tesisi, işletme binaları, depolama ve şantiye alanları ile geçici ve kalıcı döküm alanları olarak belirlenmiş olan kesimlerde hem açık alanlar hem de yoğun olarak tanımlanabilecek bitki örtüsü söz konusudur. Bitki örtüsünün ana bileşenleri geniş yapraklı formlar ile çalılardır. Projenin hayata geçirilmesi sürecinde, öncelikle söz konusu yapıların kurulacağı kesimlerdeki ağaçlar ve çalı formasyonlarına yönelik bir temizleme yapılacaktır. Tesisler ve bağlantılı yapıların oturacağı kesimlerdeki ağaçlar kesilecek, daha küçük boylu, çalı ve benzeri bitkiler ise tıraşlanarak buradan uzaklaştırılacaklardır. Yani bu kesimlerdeki mevcut çalı ve bazı ağaçların kesilmesi söz konusu olacaktır. Proje sahasının tamamına yönelik olarak gerçekleştirilmiş olan gözlem ve incelemeler esnasında bazı karasal omurgalı fauna bileşenlerinin lokal bitkisel formasyon ile bu formasyonun bulunduğu kesimlerdeki habitatları farklı ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, geçici süreler için veya yıl boyunca kullandıkları belirlenmiştir. Bu kesimlerdeki ağaç ve çalı formlarının kesilmesi zorunluluğu bu kesimlerden değişik şekillerde istifade eden faunal bileşenlerle ilgili olarak bazı önlemler alınacaktır. Aksi durumda, yani herhangi bir önlem alınmadığı durumda bu habitatları kullanan yabanıl formların zarar görme, yaralanma veya ölme riski gündeme gelecektir. Söz konusu risklerle karşı karşıya bulunan yabanıl formlar arasında birçok ulusal ve uluslararası koruma statülerine sahip tür bulunmaktadır. Nadir veya korunan türlere ait bireylerin zarar görmesi yanında bu formların zarar görmesi ulusal ölçekli koruma önlemleri dışında uluslararası sözleşmelerle de çatışmaktadır. Bu durum ülke bazında değişik yaptırımları gündeme getirebilecektir. Her iki yönüyle de istenmeyen bu durumun önüne geçilebilmesi amacıyla, kesim/tıraşlama yapılacak kesimlerde bu uygulama öncesinde yabanıl fauna bileşenlerinin bulunmadığına, bu kesimlerden uzaklaşmış olduklarına emin olunacaktır. Bu amaca yönelik olarak, kesim öncesi gerçekleştirilecek görsel kontrollerde rastlanan yabanıl formların öncelikle kendiliklerinden uzaklaşmasına imkan sağlanacaktır. Çalışmalar ve çalışanlardan kaynaklanacak rahatsızlıklar sonucunda bu kesimde bitkilerin içinde, arasında veya altında değişik nedenlerle bulunan yabanıl formlar ortaya çıkarak yakın alanlarda, kendilerini daha güvenli hissedecekleri kesimlere uzaklaşmak zorunda kalacaklardır. Bu aşamada hayvanların uzaklaşabilecekleri güzergahların serbest olmasına dikkat edilecektir. Yani güzergah üzerinde araçlar veya inşaat malzemeleri gibi fiziksel engeller, çalışanlar veya köpekler gibi yabanıl faunayı olumsuz etkileyebilecek engellerin bulunmamasına özen gösterilecektir. Bu uygulamadan istenen sonuçların alınamaması durumunda gerçekleştirilecek habitat kontrolleri esnasında açığa çıkan veya aramalarda rastlanan yabanıl formlar yakalanarak alan dışında, zarar görmeyecekleri uygun habitatlara dikkatli bir şekilde -194-

216 taşınarak uzaklaştırılacaklardır. Yakalama ve uzaklaştırma uygun yakalama yöntemleri ve donanımları kullanılarak deneyimli bir kişi ya da ekip tarafından gerçekleştirilecektir. Bir sonraki aşamada kesim ve tıraşlama işlemi sonucunda açığa çıkan malzemenin, bu kesimlerden taşınması işleminin hemen öncesinde kontrol edilmesi aşamasıdır. Çıplak gözle gerçekleştirilecek kontrollerde kesilmiş ve istiflenmiş bitkisel materyalin altında, içinde veya arasında bulunması olası yabanıl fauna bileşenleri kendiliklerinden uzaklaşmadıkları takdirde aynı şekilde uygun yakalama donanımı ile ve zarar verilmeden yakalanacaktır. Yakalanan bireyler basit bez torbalara konularak faaliyetten etkilenmeyecek komşu alanlara taşınacak ve aynı şekilde dikkatli bir şekilde doğal ortama bırakılacaklardır. Sahada faaliyetlere başlanmadan hemen önce çalışmaların yapılacağı kesimlerde fauna bileşenlerinin bulunması olası kesimler dikkatlice gözden geçirilecektir. Bu kontroller esnasında, varsa zeminde barınan türlere ait yuva giriş delikleri ile zemin üzerindeki tümseklerin yerleri de belirlenecek, gerektiğinde uyarıcı bayrak, levha vb. ile işaretlenecektir. Bu tip oluşumlara rastlanan kesimlerde gerçekleştirilecek çalışmalarda özellikle dikkatli olunacaktır. Çünkü toprak içerisinde, yüzeye yakın kesimlerde bazı kemirgenler, kurbağa, kertenkele, yılan ve diğer memeli formların bulunması olasılığı vardır. Söz konusu bu yabanıl formların mevcut olduğu durumlarda iş makinelerinin veya işçilerin faaliyetiyle açığa çıkabilecek, hatta bu esnada çeşitli derecelerde zarara uğrayabileceklerdir. İstenmeyen bu durumun önüne geçebilmek, yani hayvanların makinelerden etkilenmesinin önüne geçebilmek için yakalama-taşıma-serbest bırakma uygulamasından yararlanılacaktır. Gölköy Çayı yatağına tesis edilmesi planlanan regülatör yapısı aracılığıyla yataktan çevrilecek olan sular basınçlı boru şeklinde tesis edilecek iletim yapısı aracılığıyla taşınarak cebri boruya bırakılmadan önce bir denge bacasına aktarılacaktır. Denge Bacasına su daha düşük bir yükseltide tesis edilecek santral bünyesindeki türbinler ile arasındaki irtifa farkı nedeniyle türbinlere düşürülerek kinetik enerjiden elektrik enerjisi üretilecektir. Bu süreçte Gölköy Çayı nın kıyı kesiminde tesis edilmesi planlanan santral binası gerek kapladığı fiziksel alan, gerekse de yüksekliği nedeniyle boyu olarak çok büyük olmayacaktır. Yani sınırlı büyüklükte bir alana oturacaktır. Santral binası yanında şalt tesisleri, işletme binası gibi yapıların yer alacağı yüzeyleri büyüklüğündeki doğal alan kalıcı dönüşüme uğrayacaktır. Elektrik üretimi sonrasında, yukarı kesimlerde doğal yataklarında akan sulardan ayrılan sular tekrar Gölköy Çayı nın yatağına bırakılacaktır. Yani regülâtör aracılığıyla çevrilen ve doğal yatağından ayrılmış olan sular yeniden doğal yatağına bırakılacaktır. Bundan sonraki aşamada doğal süreç herhangi bir değişim veya dönüşüm yaşamadan devam edecektir. SUCUL CANLILARA OLABİLECEK ETKİLER Çalışma alanından elde edilen biyolojik bulgulara göre, sucul canlılar açısından ortamın çeşitliliğinin yüksek olduğu görülmektedir. Özellikle bağlı algler önemli sayılarda bulunmuşlardır. Proje alanında mevcudiyetleri bilinen sucul canlılardan algler (fitoplanktonik organizmalar ve bağlı algler), zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve balıkların önemli kısmı kozmopolit türleri ihtiva etmektedir. Regülatör durgun su alanında kalacak karasal ortam ile nehir yatağı, bir göl ekosistemine dönüşecektir. Bunun dışında hes faaliyetleri, bilindiği üzere kirlilik yaratacak faaliyetler içerisinde bulunmamaktadır

217 Regülatör yapımı, bölgedeki akıntı yapısında değişikliklere neden olacağı için bazı habitat değişimleri de olacaktır. Bu durum sucul canlılardan alglerin mevcut habitatlarının azalması ve yeni habitat oluşması anlamına gelmektedir. Akarsu ortamında, bağlı olarak yaşayan alg türleri yerine, göl ve gölet oluşumu ile serbest yaşayan fitoplanktonik formlar daha baskın halde görülmeye başlayacaklardır. Durgunlaşan bölgelerde ise yine sedimen, taş ve bitkiler üzerinde bağlı yaşayan formlar mevcudiyetlerini sürdüreceklerdir. Ancak su dere ortamında oldukça az bulunan fitoplanktonik formlar oldukça artacaktır. Artan fitoplanktonik (serbest hareket edebilen algler) organizmalar ise durgun su alanı içerisinde zooplanktonik organizmalara besin kaynağı olacaktır. Genel anlamı ile bölgenin tatlısu alg florasını olumsuz yönde etkileyebilecek bir durum söz konusu olmayacaktır. Çünkü tatlısu algleri mevcut durumlarını göl sistemi içerisinde de devam ettirebileceklerdir. Yapımı düşünülen regülatör sahasında oluşacak durgun su kütlesi zooplanktonik organizmalar için uygun yaşam ortamlarıdır. Fitoplanktonik organizmaların regülatör sahasındaki artışları, zooplankton açısından olumlu sonuç doğuracak ve gerek yoğunluk gerekse de tür çeşitliliğinde bir artış olacaktır. Bölgedeki dere ve nehir sistemlerinde tür çeşitliliği ve populasyon yoğunluğu oldukça az olarak bulunan zooplanktonik organizmalar, regülatör gölü oluşmasından sonra oldukça fazla tür ve yoğunlukla temsil edilmeye başlanacaktır. Yani planlanan faaliyet gerçekleştikten sonra zooplanktonik organizmalar için optimum koşullar oluşacaktır. Bentik canlıların bir kısmı regülatör alanından uzaklaşabilir. Bunlar akıntılı ortamlarda yaşamayı tercih eden türlerdir. Bunun tersi olarak durgunlaşan kesimde ise başka bentik türler ön plana çıkacaktır. Bu türler, derin ve dip yapısı yoğun silt ve sedimantasyon içeren ortamlarda yaşamayı tercih ederler. Gölköy Çayında belirlenmiş balıklar ülkemizde yaygın ve genellikle durgun su ekosistemine adapte olabilen türleri içermektedir. Durgun su sistemine adapte olamayacak türlerin ise (Salmo labrax gibi) regülatör öncesi ve sonrasındaki akıntılı ortamlarda yaşam ortamlarını yakalamaları mümkündür. Regülatör alanında balıkların besinlerini oluşturan planktonik türlerin artışı, balık popülasyonlarını da olumlu etkileyecektir. Ayrıca oluşacak regülatör alanı su kuşları açısından da beslenme, barınma ve konaklama imkanı sağlayacağından dolayı biyolojik çeşitlilikte bir artış olacaktır. Bölgedeki biyolojik çeşitliliğin artmasını sağlayacak bir diğer etkende, regülatör oluşmasından sonra meydana gelecek durgun su habitatı ve akıntılı ortamlar olacaktır. Çünkü her iki habitatın da barındığı tür kompozisyonları farklıdır. Regülatör alanında suların altında kalacak olan bitki topluluklarının su toplanmaya başlanmadan önce temizlenmesi gerekmektedir. Aksi taktirde kısa sürede ayrışmaya başlayacak olan bu bitki toplulukları aşırı besin maddesi birikimine neden olabilmektedirler. Bu durum doğal göllerde görülen ötrofikasyon sürecini hızlandırır. Besin maddesinin artışı fitoplanktonik organizmaların belli zamanlarda patlama düzeyinde artışlarına neden olabilir ve bu durum sistemin ekolojik dengesinde bir değişim meydana getirebilir. Regülatörün inşası aşamasında gövde çalışmalarının yapılacağı bölümlerde, yıkıcı bir takım etkiler olabilirse de bu durum kalıcı olmayıp sistem kendisini kısa sürede toparlayacaktır. Bununla birlikte regülatörlerin su toplamaya başlayacağı ve işletme dönemlerinde minimum suyun mutlaka mansap kısmından bırakılmaya devam edilmesi gerekmektedir

218 Dere Yatağı Düzenlemesi Kardelen Regülatörü ile santral alanları arasında yaklaşık 7,8 km lik bir mesafe bulunmaktadır. Bu mesafe boyunca iletim hattıyla taşınacak olan su santrale getirilecek ve enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Bu çalışma sistemine göre regülatör ile santral alanı arasındaki kısımda suyun basınçlı boruyla alınması nedeni ile nehir yatağının susuz kalması gibi bir risk oluşabilecektir. Bunun giderilmesi için regülatör gövdesinden nehir yatağına, sucul yaşamın devamlılığını sağlayabilecek yeterlilikte suyun bırakılması kaçınılmazdır. Bu sorun bırakılacak minimum su miktarı ile çözümlenebilecektir. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s lik çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Gürültü ve Mekanik Çalışmaların Etkisi Regülatör inşaatı sırasında oluşacak fiziksel ve mekanik etkiler (nehir sistemine partikül karışımı gibi) sucul canlıları olumsuz etkiler yapabilecektir. Özellikle balıklar bu alandan uzaklaşacaktır. Ancak inşaat aşamasından sonra sistem kendini kısa sürede toparlayabilecektir. Bununla birlikte inşaat çalışmalarının balıklar açısından önemli olan yumurtlama dönemlerinde minimum düzeyde yürütülmesi önem taşımaktadır. Alanda yakalanan balık türlerinin biyolojilerine bakıldığında Nisan ve Temmuz ayları arasında yumurta bıraktıkları bilinmektedir. Bu süre içerisinde sucul sisteme verilecek maddeler balıkların yumurtlama faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecektir. Özellikle alabalık türleri için üreme dönemi de Kasım-Ocak ayları arasındadır. Bölgenin en önemli balık türü olarak kabul edilen alabalıkların bu dönemdeki üremelerinin etkilenmemesi için bu dönemlerde gereken hassasiyet gösterilecektir. V Yeraltı suyuna etkiler Proje kapsamında tarih ve sayılı R.G de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeraltı Sularının Kirlenmeye Ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında oluşacak atık yağlar ve tehlikeli atıklar, ilgili Yönetmeliklere uygun olarak şantiye alanı içerisinde, lisanslı kuruluşlara teslim edilinceye kadar geçici olarak depolanacaktır. Geçici depolama için gerekli sızdırmazlık önlemleri alınacaktır. Atık yağ ve tehlikeli atıkların dere yatağına ve yeraltı sularına karışmasına olanak verilmeyecektir. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli atık sular için, sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmasız fosseptikte toplanacak evsel atıksular Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Konu ile ilgili olarak Gölköy Belediyesinden alınan yazı rapor ekinde (Bkz. Ek-13) verilmiştir

219 V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmesi, olası etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, projesi kapsamında proje üniteleri büyük bir kısmı bölgeye özel ürün alanı ve tarım arazisi, bir kısmı da kentsel yerleşik alan ve orman alanı üzerinde kalmaktadır. Proje ünitelerinin çevre düzeni, arazi kullanım ve meşcere haritasına göre arazi kullanım kabiliyetleri Bölüm II.1 de ayrıntılı şekilde verilmiştir. projesi kapsamında Ordu Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü görüşünde; sayılı Mera Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir sayılı Zeytincilik Kanunu kapsamında bulunan arazi mevcut değildir. denilmiştir. Bu kapsamda mera kanunu ve zeyticilik kanunuyla ilgili yapılacak işlem bulunmamaktadır. Ordu Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü görüş yazısı rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Proje kapsamında 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanununun 12. Maddesi ve kanuna ait uygulama yönetmeliğinin 12. Maddesi gereğince ilgili alanlarda Etüt Raporu hazırlanacak ve Toprak Koruma Projesi hazırlanarak toprak muhafaza tedbirleri alınacaktır. İlgili kanunun 21. Maddesi (a) bendi gereğince, yasal izinlerin alınması süreci içerisinde proje alanında herhangi bir tarım dışı faaliyette bulunulmayacaktır. Elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklükleri kamulaştırma çalışmaları sırasında netlik kazanacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında;1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun 20 inci Su Ürünleri Yönetmeliğinin 11. ve 12. maddeleri çerçevesinde alıcı ortama zararlı maddeler dökülmeyecek ve su kirliliğine sebebiyet verilmeyecektir. V Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşçere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, Proje alanında, orman arazileri için Orman Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alındıktan sonra faaliyete başlanacaktır. Proje alanını içerisine alan meşçere haritası ve proje alanına ait orman inceleme değerlendirme formu rapor ekinde (Bkz. Ek-4, Ek-15) verilmiştir. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığından bu alanlarda 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince gerekli izinler alınacaktır. Orman arazisi olmayan alanlar için kamulaştırma yoluna gidilecektir. Proje alanı, Giresun Orman Bölge Müdürlüğü ne bağlı Ordu Orman İşletme Müdürlüğü nün Gölköy ve Dibektaşı Orman İşletme Şefliği sınırları içerisinde kalmaktadır. Orman Yüksek Mühendisi Mustafa Yaşar İNAN tarafından yapılan çalışmalar sonucunda proje alanının girdiği Orman İşletme Şeflikleri, meşcere tipleri tespit edilmiştir

220 Giresun Orman Bölge Müdürlüğü Ordu Orman İşletme Müdürlüğü nün Dibektaşı Orman İşletme Şefliği amenajman planının ( ) uygulama yıllarını içeren) meşcere haritasında, Kardelen HES in regülatör, iletim hattı, denge bacası, cebri boru ve santral binasının geçtiği bölme no.ları, meşcere tipleri, kapalılıkları ve alanları Bölüm IV.2.8 de verilmiştir. Dibektaşı Orman İşletme Şefliğindeki Kesilecek Ağaçlar 2322 m 2 verimli koru ormanlarından; Meşçere Tipi Knbc3 Ağaç Türü Hektardaki Kullanılacak alandaki Adet servet m 3 Alan m 2 Adet servet m 3 Kayın , ,003 Gürgen 7 0, ,079 Toplam , ,082 TOPLAM , m 2 verimli koru ormanlarından, 211 adet Kayın ağacı kesilerek 38,003 m 3 1 adet Gürgen ağacı kesilerek 0,079 m 3 TOPLAM 212 adet orman ağacı kesilerek 38,082 m 3 orman emvali alınabilecektir. Gölköy Orman İşletme Şefliğindeki Kesilecek Ağaçlar 4840 m 2 verimli koru ormanlarından; Meşçere Tipi Ağaç Türü Hektardaki Kullanılacak alandaki Adet servet m 3 Alan m 2 Adet servet m 3 Knbc3 Kayın , ,677 KnKzbc3 Kayın , ,762 Kızılağaç , ,202 toplam , ,964 TOPLAM , m 2 verimli koru ormanlarından, 474 adet Kayın ağacı kesilerek 97,439 m 3 1 adet Kızılağaç kesilerek 0,202 m 3 TOPLAM 475 adet orman ağacı kesilerek 97,641 m 3 orman emvali alınabilecektir. ÇALIŞMA ALANINDA KESİLECEK AĞAÇLARDAN; Ordu İşletme Müd. Dibektaşı İşletme Şefliğinde 212 adet orman ağacı kesilerek 38,003 m 3 Ordu İşletme Müd. Gölköy İşletme Şefliğinden 474 adet orman ağacı kesilerek 97,641 m 3 Amenajman Planı Verilerine Göre Projenin Çalışma Alanından Orman Emvali Alınabileceği Hesaplanmıştır. 135,644 m 3 Proje çalışma alanında ve çevresinde tohum meşceresi, tohum bahçesi ve gen koruma ormanı yoktur. Proje alanının bir kısmı orman alanları içerisinde kalmakta olup, bu alanlar için 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince gerekli izinler alınacaktır. Proje alanı çoğunlukla bölgeye özel ürün alanı ve bir kısmı da tarım arazisi olduğundan kamulaştırma yapılacak, kamulaştırma ve izin işlemleri tamamlanmadan inşaata başlanmayacaktır

221 Bazı kesimlerde, özellikle de proje kapsamında tesis edilecek kalıcı yapıların yer alacağı kesimlerde meydana gelecek dönüşümün geriye dönme şansı bulunmamaktadır. Bu nedenle çalışmalar öncesi burada bulunan meyve, tohum, kozalak, çiçek soğanı gibi bitkisel materyalin canlı olarak veya ağaçların en azından kereste olarak değerlendirilmesi düşünülecektir. Geriye kalan kesimlerde ortaya çıkacak tahribat daha sonra, inşaat faaliyetlerinin tamamlanması sonrasında gerçekleştirilecek rehabilitasyon çalışmaları, peyzajla ilgili düzenlemeler ve doğal süreç içerisinde kendiliğinden de düzelebilecek, bu kesimler eski haline gelebilecektir. Proje kapsamında gerekli tedbirler alınacaktır. Hem erozyonun önlenmesi, hem de çevreye uygun peyzaj öğeleri yaratmak için bölgenin floristik yapısına uygun bitkiler dikilecek olup, bazı bölümler çimlendirilecektir. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına kadar yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, özellikleri, oluşacak emisyonlar, Projenin inşaatı kapsamında kullanılacak yakıtlar; o o İş makinelerinde yakıt olarak motorin Banyolara verilecek sıcak su eldesi için motorin veya ithal kömür Kullanılacak kazan sistemlerinin bakımları periyodik olarak yapılacaktır. Isınmadan Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Projenin inşaatı aşamasında çalışacak iş makinelerinde yakıt olarak motorin kullanılacaktır. Motorinin genel özellikleri Tablo 68 de verilmektedir. Tablo 68:Motorinin Özellikleri ÖZELLİKLER MOTORİN ÖZELLİKLER MOTORİN Kıvam Çok Akıcı Karbon Artıkları (%) Eser Tip Damıtılmış Kükürt (%) Renk Amber Oksijen-Azot (%) 0.2 Yoğunluk (15 o C-gr/cm 3 ) Hidrojen (%) 12.7 Viskozite (38 o C) 2.68 Karbon (%) 86.4 Akma Noktası ( o C) -18 Su ve Çökelti (%) Eser Atomizasyon Sıcaklığı ( o C) Atmosferik Kül (%) Eser Pompalama Sıcaklığı ( o C) Atmosferik Isı Değeri (Kcal /Lt) Kaynak: Hava Kirliliği Kontrol ve Denetim, Kimya Müh. Odası, Mayıs,1999 İnşaat aşamasında kullanılacak ekipmanlarla ilgili yakıt kullanımı aşağıdaki gibidir. Harcanacak yakıt = Hp (Motor gücü) x Çalışma Süresi x 0,15 Tablo 69 : Faaliyette Kullanılacak Ekipmanların Yakıt Harcamaları Kullanılacak Ekipman Adet Hp Çalışma Süresi* Harcanacak Yakıt (Lt/gün) Kaya Delici gün 37,5 Kompresör gün 34,5 Ekskavatör gün 63 Yükleyici gün 34,5 Kamyon gün 120 Arazöz gün 30 Jeneratör gün 49,95 Silindir gün 33 Toplam harcanan yakıt miktarı 402,45 lt/gün 50,306 lt/saat *Sahada 1 günde 8 saat çalışma yapılacaktır

222 Yol yapım çalışmalarında kullanılması öngörülen ekipmanların aynı anda çalışma durumuna göre saatte harcayacağı yakıt miktarı 50,306 litredir. Buna göre kütlesel debi hesaplaması aşağıda verilmiştir (Mazotun yoğunluğu 0,8654 kg/lt). 50,306 lt/saat x 0,8654 kg/lt = 43,5 kg/saat (0,04 ton/saat) olacaktır. Sahada iş makinelerinin çalışması sonucu emisyon oluşumu söz konusu olacaktır. Araçlardan oluşacak kirlenmenin birim değerleri Tablo 70 de verilmiştir. Tablo 70 : Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Faktörleri KİRLETİCİ DİESEL(kg/t) Karbonmonoksit 9,7 Hidrokarbonlar 29,0 Azot Oksitler 36,0 Kükürt Oksitler 6,5 Toz 18,0 Kaynak: Hava Kirliliğinin ve Kontrolünün Esasları, 1991 Buna göre iş makinelerinden kaynaklanması beklenilen kirletici tahmini değerleri aşağıda verilmiştir. Tablo 71 : İş Makinelerinden Kaynaklanması Beklenilen Kirletici Değerler Karbonmonoksit 9,7 kg/t x 0,04 t/h = 0,388 kg/h Hidrokarbonlar 29,0 kg/t x 0,04 t/h = 1,16 kg/h Azot Oksitler 36,0 kg/t x 0,04 t/h = 1,44 kg/h Kükürt Oksitler 6,5 kg/t x 0,04 t/h = 0,26 kg/h Toz 18,0 kg/t x 0,04 t/h = 0,72 kg/h Proje kapsamında kullanılacak iş makinelerinin egzoz gazı emisyonları düzenli olarak yetkili kuruluşlar tarafından ölçülecek ve egzoz gazı emisyonları için belirlenmiş olan sınır değerleri sağladıkları belgelendirilecektir. Ayrıca araçların egzoz gazları için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü ile Benzin ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği, hükümlerine uyulacaktır. Kullanılacak iş makinelerinin yakıt ikmalleri ve yağ değişimleri ruhsatlı akaryakıt istasyonlarında yapılacaktır. V Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, mevcut su kalitesini korumaya yönelik alınacak tedbirler, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler, izinler), projesi ile ilgili olarak inşaat aşamasında su kullanım yerleri, miktarları, nereden karşılanacağı, oluşacak atıksu miktarı ve deşarj yerine dair bilgiler Tablo 72 de verilmiştir

223 Tablo 72 : Proje kapsamında kullanılacak suların miktarı, temin edileceği kaynaklar ile kullanım sonrası oluşacak atıksu miktarı ve deşarj edileceği alıcı ortamlar Kullanılacağı yer Miktarı Nereden karşılanacağı İçme ve kullanma suyu Çalışma alanında oluşan tozu engellemek için arazöz ile nemlendirme (Özellikle kuru, rüzgarlı ve sıcak havalarda) 4,5 m 3 /gün 10 m 3 /gün İçme suyu; İnsan sağlığına uygun su satın alınacaktır. Kullanma suyu; Gölköy Belediyesinden temin edilecektir. Oluşacak atık su miktarı 4,5 m 3 /gün Atık suyun nereye deşarj edileceği Evsel nitelikli atıksular sızdırmasız fosseptikte toplanarak Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Gölköy Belediyesinden temin edilecektir. Buharlaşacaktır Oluşacak Atık suların Cins ve Miktarları; İnşaat aşamasında çalışanlardan kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular söz konusu olacaktır. Evsel nitelikli atık sular; inşaat aşamasında 30 kişi çalışacaktır. Çalışanlardan kaynaklanacak atık sular literatürden yararlanılarak aşağıda hesaplanmıştır. Çalışacak kişi sayısı Kişi başına düşen günlük kullanım Günlük Su Tüketimi Oluşacak Atıksu Miktarı : 30 kişi : 150 lt kişi/gün : 4,5 m 3 /gün : 4,5 m 3 /gün (Kaynak : Atıksuların Uzaklaştırılması İTÜ, Prof. Dr. Veysel EROĞLU) (Tüketilen suyun tamamının atıksuya dönüşeceği varsayımı yapılmıştır.) Gerek inşaat, gerekse işletme aşamalarında Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununa ve bu kanuna bağlı çıkartılan, Su Ürünleri Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Projenin inşaat aşamasında çalışanlardan kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular için sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmasız fosseptikte toplanacak evsel nitelikli atıksular Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Konu ile ilgili olarak Gölköy Belediyesinden alınan yazı rapor ekinde (Bkz. Ek-13) verilmiştir. projesi kapsamında, membadan su numunesi alınarak, Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 e göre (radyoaktivite değerleri hariç) analiz ettirilmiş ve analiz sonuçları rapor ekinde (Bkz. Ek-20) verilmiştir. Bu nedenle inşaat öncesinde, memba ve mansap dikkate alınarak su kalitesi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 e göre (tüm parametreler dahil olmak üzere, radyoaktivite değerleri hariç) bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm yapılacaktır. Gölköy çayı su numunesinin Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 e göre değerlendirilmesi Bölüm IV.2.16 da verilmiştir

224 Şekil 69:İnşaat ve işletme aşamasında kullanılacak sızdırmasız fosseptiğe ait tip proje -203-

225 Proje kapsamında inşaat aşamasında oluşacak atık, pasa vb. gibi atıklar kesinlikle Gölköy Çayı na atılmayacak, kullanılacak iş makinelerinin bakım işlemleri kesinlikle Gölköy Çayı nda yapılmayacaktır. V.1.16 Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, projesi kapsamında katı atıklar inşaat aşamasında çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklardan oluşacaktır. Geri kazanımı mümkün olan atıkların çıkması durumunda bu atıklar, evsel atıklardan ayrı olarak biriktirilip, bu atıkları alan lisanslı kuruluşlara teslim edilerek yeniden değerlendirilmesi sağlanacaktır. İnşaat Aşamasında; Çalışacak kişi sayısı Kişi başına günlük oluşacak katı atık Günlük oluşacak toplam katı atık : 30 kişi : 1,14 kg/gün* : 34,2 kg/gün * Katı Atık İstatistikleri, 2010 Oluşacak evsel nitelikli katı atıklar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve tarihinde değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak sahada bulundurulacak ağzı kapalı sızdırmasız çöp kaplarında torbalar içerisinde biriktirilecek Gölköy Belediyesi tarafından alınacaktır. Bu konuda Gölköy Belediyesinden alınan yazı rapor ekinde (Bkz. Ek-13) verilmiştir. İnşaat ve işletme aşamasında oluşacak katı atıklar kesinlikle yol kenarı, dere kenarı vb. alanlara bırakılmayacaktır. Katı atıkların taşınması, depolanması ve bertarafı konusunda Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Çalışmalar sırasında plastik, cam, kağıt ve hurda demir atığı çıkacaktır. Bu atıklar ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları (cam, plastik, kağıt, hurda, vb. atıklar) Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirmek için toplayan Lisanslı firmalara verilecektir. Kullanılacak tüm iş makinelerinin bakımları saha dışında yapılacaktır. İnşaat alanında yerinde yapılması gereken bakımlar da görevli ekip tarafından yerinde yapılacaktır. Araçların büyük bakımları ise servisler tarafından yapılacaktır. Bakım sırasında atık yağ, akü, boya vb. atıklar ile bunlara bulaşmış eldiven, üstüpü gibi atıklar çıkacaktır. Bu atıkların yağ, boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Bitkisel toprak; İnşaat aşamasında ilk önce bitkisel toprak sıyrılacak ve bitkisel toprak depolama alanında depolanacaktır (Bkz. Ek-1). Kazı Fazlası Malzemeler; İnşaat işleri sırasında çıkacak kazı fazlası malzemenin uygun olan kısımları inşaat ve dolgu işlerinde, yol onarım işlerinde ve peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Kazı fazlası malzemelerin uygun olmayan kısımları kazı fazlası malzeme alanlarında -204-

226 depolanacaktır (Bkz.Ek 1). Proje kapsamında Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Madeni yağlar; Proje kapsamında çalışacak iş makinelerinin bakımları saha dışında yapılacak olup, acil durumlarda sahada yapılacak bakımlarda Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Oluşacak atık madeni yağlar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde sızdırmasız üstü kapalı varillerde geçici olarak depolanacaktır. Araçlardan kaynaklanan atık yağların bertarafı için ilk önce analizi yaptırılarak kategorisi belirlenecektir. Araç bakımlarının yapılacağı alan beton zeminli ve drenajlı olacak ve burada biriken yüzey suları, yapılacak yağ tutucuya yönlendirilecektir. Suyundan arınmış yağda atık madeni yağların olduğu bölümde geçici olarak depolanacaktır. Atık madeni yağlar, Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, kategorilerine göre ayrı ayrı geçici depolanacak ve lisanslı taşıyıcı kuruluşlar vasıtası ile lisanslı geri kazanım/bertaraf tesislerine gönderilecektir. Taşıma sırasında Ulusal Atık Taşıma Formu Doldurulacak ve her taşıma sonrası İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne verilecektir. Yağ değişimleri sırasında sızdırma tavaları kullanılacak, yağ sızıntısı olan zeminde yağlar talaş ile emdirilip, kirli talaş tehlikeli atıkların biriktirildiği kaplara boşaltılacaktır. Her yıl bir önceki yıla ait Atık Yağ Beyan Formları doldurulup, İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne sunulacaktır. Kullanılacak madeni yağların Türkçe Malzeme Güvenlik Bilgi Formları temin edilecek ve bu formlardaki bilgiler, ilgili personele anlatılacaktır. Tehlikesiz ve inert atıklar; İnşaat aşamasında oluşacak hurda demir gibi atıklar ise Bazı Tehlikesiz Atıkların Geri Kazanımı Tebliği hükümleri gereği lisanslı kuruluşlara teslim edilecektir. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Bazı Tehlikesiz Atıkların Geri Kazanımı Tebliği hükümlerine uygun hareket edilecektir. Tehlikeli Atıklar; Proje kapsamında yağ, yakıt, boya vb. kimyasallar ile bulaşan üstüpü, eldiven, bez vb. her türlü malzeme, yağ-yakıt filtreleri, yağ-yakıt ve boya kapları, floresan lambalar, elektrik kabloları ve yağ-yakıt dökülerek kirlenmiş toprak tehlikeli atıktır. Bu tür atıklar Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği gereğince şantiye yeri merkezi atık depo alanında, diğer atıklardan ayrı olarak sızdırmasız, üzerlerinde Tehlikeli Atık ibaresi yazılı olan kaplarda biriktirilerek lisanslı taşıyıcı firmalar vasıtası ile lisanslı geri kazanım/bertaraf tesislerine gönderilecektir. İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne 3 yıllık Tehlikeli Atık Yönetim Planı verilecek, tehlikeli atıklardan sorumlu kişi bildirimi yapılacak, koçan halinde Ulusal Atık Taşıma Formları satın alınacak ve kullanılacaktır. Ayrıca Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden Tehlikeli Atık Beyan Sistemi kullanıcı adı ve şifresi alınacak, her yıl sisteme girilerek atık beyanı yapılacaktır. Tehlikeli atıklar ulusal atık taşıma formu kullanılarak yetkili tayışıcı firmalar aracılığı ile bertaraf/geri kazanım tesislerine gönderilecektir. Doldurulan her formun ilgili nüshası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve -205-

227 tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler; Proje kapsamında araçların bakımları sırasında atık lastikler merkezi atık deposunda geçici depolanacak ve Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre lisanslı geri kazanım tesislerine verilip bertarafı sağlanacaktır. Atık Piller ve Aküler; Proje kapsamında oluşacak atık aküler, Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince sızdırmaz tavalar içerisinde yağmura korunaklı olarak merkezi atık depoları içerisinde biriktirilecek, yeni akü alınırken yetkili bayiine teslim edilecektir. Teslimler sırasında tutanak düzenlenecek ve tutanaklar kayıt olarak saklanacaktır. Piller ise atık pil kutularında biriktirilecek ve Taşınabilir Pil Üreticileri ve İth. Derneği İkt. İşl.(TAP) ne gönderilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun hareket edilecektir. Ambalaj Atıkları; Çalışmalar sırasında plastik, cam, kağıt ve hurda demir atığı çıkacaktır. Bu atıklar ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları (cam, plastik, kağıt, hurda, vb. atıklar) Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirmek için toplayan Lisanslı firmalara verilecektir. Bu atıkların yağ, boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Atık elektrikli ve elektronik atıklar Projenin inşaat ve işletme aşamalarında çıkması muhtemel floresan lambalar, elektrik kabloları, toner kartuşları ve diğer elektrik ve elektronik atıklar, Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği gereği geri kazanım ve bertaraf tesislerine gönderilecektir. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde hareket edilecektir. Ömrünü Tamamlamış Lastikler; Projenin inşaat aşamasında kullanılacak iş makinesi ve araçlardan çıkacak atık lastikler atık deposunda geçici depolanacak ve Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın belirlemiş olduğu lisanslı kuruluşlara verilecektir. Projenin işletme aşamasında kullanılacak araçların bakımları yetkili servislerinde yapılacak olup, çıkacak Ömrünü Tamamlamış Lastikler yetkili servisine teslim edilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun hareket edilecektir

228 Tıbbi Atıklar; İnşaat aşamasında şantiye tesisinde ve işletme aşamasında tıbbi yardım odası ve işyeri hekimi bulunacaktır. Tıbbi yardım odasında personelin periyodik sağlık kontrolleri ile pansuman vb. tıbbi müdahaleler yapılacaktır. Bu işlemler sırasında çıkacak tıbbi atıklar kırmızı renkli, özel tıbbi atık torbalarında, ayrı bir kapta biriktirilecektir. Kesici ve delici tıbbi atıklar ise diğer tıbbi atıklardan ayrı olarak delinmeye, yırtılmaya, kırılmaya ve patlamaya dayanıklı, su geçirmez ve sızdırmaz, açılması ve karıştırılması mümkün olmayan, üzerinde Uluslararası Biyotehlike amblemi ile DİKKAT! KESİCİ ve DELİCİ TIBBİ ATIK ibaresi taşıyan plastik veya aynı özelliklere sahip lamine kartondan yapılmış kutu veya konteynerler içinde toplanacaktır. Tıbbi atıklar, yapılacak bir protokol çerçevesinde bir sağlık kuruluşuna veya Gölköy Belediyesi ne teslim edilecektir. Proje kapsamında tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve ile değişiklik yapılan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun hareket edilecektir. Merkezi Geçici Atık Depo Alanı Projenin inşaatı sırasında şantiye yerinde tüm atıkların depolanacağı bir merkezi atık deposu yapılacaktır. Bu deponun tabanının sızdırmazlığı sağlanacak ve drenajı yapılacaktır. Üzeri yağmura karşı kapatılacak ve etrafı da yağmur suyu almaması için duvar veya sac ile örülecektir. Atık deposunda atık türleri için ayrı bölümler yapılacak ve yazılar ile tanımlanacaktır. Merkezi atık deposunda atıkların konulacağı bölmelerin etrafı 2,5 metrelik duvarlarla veya sac ile örülü, tabanı betonlanmış, drenajı yapılmış ve yağmur sularını engellemek için üzeri sundurma ile kapatılmış olacaktır. Kapalı alanın etrafına tel örgü içerisinde atık lastik, atık metaller ile atık elektronikler için ayrıca yer ayrılacaktır. Tel örgü içerisinde kalan alanın da zemini betonlanacak ve drenajı kapalı alanın içerisine yönlendirilecek ve kapalı alanın üzerindeki sundurma çatı, tel örgünün tamamını kapsayacak büyüklükte olacaktır. Merkezi atık depo alanında depolanacak malzemeler; Tehlikeli atık özelliğinde olanlar o Kontamine atıklar o Kontamine toprak o Kontamine variller o Ömrünü tamamlamış lastikler o Atık pil ve aküler o Atık Floresan lambalar o Atık Kablolar o Atık Motor yağları Geri dönüştürülebilen inert atıklar o Cam o Plastik o Kağıt o Hurda, metal atıklar Evsel Nitelikli katı atıklar -207-

229 Elektronik atıklar (Kartuş, CD, monitör, klavye, elektronik devre bordları) Merkezi atık depo alanlarında depolanacak malzemeler ve bertaraf yöntemleri Tablo 73 de verilmiştir; -208-

230 Şekil 70:Örnek Merkezi Atık Depo Alanı -209-

231 Tablo 73 :Merkezi atık depo alanında depolanacak malzemeler ve bertaraf yöntemleri Atık Sınıfı Atık EWC Kodu Tehlikeli Atık Tehlikeli Atık Tehlikeli Atık A.Y.G.E.İ.Y Ek-4 Atık Tanımlaması Diğer motor, şanzıman ve yağlama yağları Tehlikeli Maddelerin Kalıntılarını İçeren ya da Tehlikeli Maddelerle Pislenmiş Ambalaj Atıkları Tehlikeli maddelerle kirlenmiş absorbanslar, filtre maddeleri, temizleme bezleri, koruyucu giysiler Kaynağı İş makineleri İş makineleri İş makineleri Tehlikeli Atık Yağ filtreleri İş makineleri Tehlikeli Atık Tehlikeli Atık Tehlikeli maddeler içeren toprak ve kayalar Flüoresan tüpler (lambalar) ve diğer cıva içeren atıklar Çalışma alanında İdari ofis, yatakhane Tehlikeli Atık Kurşun piller (AKÜ) İş makineleri Tehlikeli Atık Ambalaj atığı (geri dönüşebilen) Ambalaj atığı (geri dönüşebilen) Tehlikeli maddeler içeren atık baskı tonerleri Alkali piller ( hariç) İdari ofis, yatakhane Ömrünü Tamamlamış Lastik İş makineleri Kağıt ve Karton Cam İnert atık Karışık Metaller Evsel atık Biyolojik olarak bozunabilir atıklar ve Kantin Atıkları Tıbbi atık İdari ofis, yatakhane, yemekhane İdari ofis, yatakhane, yemekhane İdari ofis, yatakhane, yemekhane Yemekhane Bertaraf /Geri Kazanım Yöntemi Açıklaması Enerji Üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başka şekillerde kullanmayakma Atıkların (R1) ila (R11) arasındaki işlemlerden herhangi birine tabi tutulmak üzere değişimi Enerji Üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başla şekillerde kullanma Enerji Üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başla şekillerde kullanmayakma (D10) Gömme Geri Kazanım R4 (Metallerin ve metal bileşiklerinin ıslahı/geri dönüşümü) Geri Kazanım D5 Özel mühendislik gerektiren toprağın altında veya üstünde düzenli depolama (çevreden ve her biri ayrı olarak izole edilmiş ve örtülmüş hücresel depolama ve benzeri R1 Enerji üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başka şekillerde kullanma Geri Kazanım Geri Kazanım Geri Kazanım Geri Kazanım Düzenli depolama Yakma / gömme Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, kümülatif değerler, Projenin inşaat aşamasında ana gürültü kaynağı inşaatta kullanılan iş makinalarından kaynaklanacak gürültü olacaktır. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Madde 25 de verilen hususlara uyulacaktır

232 Söz konusu proje kapsamında inşaat işlemlerinin her bir aşamasında kullanılacak makine listesi aşağıda verilmiştir. Tablo 74:Regülatör İnşaatında Çalışacak İş Makineleri Ses Gücü Düzeyleri Gürültü kaynakları Kaynağın ses gücü düzeyi, Lw, db Adedi Kaya Delici Kompresör Ekskavatör Yükleyici Kamyon 94 4 Arazöz 94 1 Jeneratör Silindir Tablo 75:HES İnşaatında Çalışacak İş Makineleri Ses Gücü Düzeyleri Gürültü kaynakları Kaynağın ses gücü düzeyi, Lw, db Adedi Kaya Delici Kompresör Ekskavatör Yükleyici Kamyon 94 4 Arazöz 94 1 Jeneratör Silindir Gürültü hesaplamaları yapılırken en kötü durum göz önüne alınarak araçları hepsinin aynı anda çalıştığı kabul edilmiştir. Her bir ekipmanın ses gücü düzeyi bilgileri ve bu bilgilerin temin edildiği referans kaynak, tüm kaynakların ses gücü düzeyleri ise Soundplan veri bankasından temin edilmiştir. İnşaat faaliyeti sonucu oluşabilecek toplam gürültü düzeyinin hesaplanması, (sesin açık alanda yayılım prensibine göre; mesafe ve atmosferik yutuşun hesaba katılması) İnşaat aşamasında oluşacak gürültü Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğine uygun olarak aşağıda hesaplanmıştır. Söz konusu proje için en yakın yerleşim yerleri dikkate alınarak gürültü hesaplamaları yapılmıştır. Regülatör - İnşaat Aşaması Tablo 76 da gürültü kaynaklarının ses gücü düzeyleri ile ses gücü düzeylerinin Hz arasındaki 4 oktav bandına dağılımı Tablo 77 de verilmiştir. Tablo 76:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Gürültü Kaynakları Ses Gücü Düzeyleri (db) Toplam 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Kaya Delici Kompresör Ekskavatör Yükleyici Kamyon Arazöz Jeneratör Silindir *Toplam ses gücü düzeylerinin 4 oktav banda da eşit olarak dağıldığı varsayılmaktadır

233 Tablo 77:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Basınç Düzeyleri L p Gürültü Kaynakları Q = Lw + 10 x log x 2 4π r Kaya Delici Kompresör Ekskavatör Yükleyici Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 70,99 70,99 70,99 70, ,97 64,97 64,97 64, ,03 63,03 63,03 63, ,42 55,42 55,42 55, ,90 51,90 51,90 51, ,90 46,90 46,90 46, ,88 45,88 45,88 45, ,34 44,34 44,34 44, ,04 42,04 42,04 42, ,74 41,74 41,74 41, ,59 41,59 41,59 41, ,44 41,44 41,44 41, ,01 37,01 37,01 37, ,93 32,93 32,93 32, ,99 30,99 30,99 30, ,47 27,47 27,47 27, ,99 77,99 77,99 77, ,97 71,97 71,97 71, ,03 70,03 70,03 70, ,42 62,42 62,42 62, ,90 58,90 58,90 58, ,90 53,90 53,90 53, ,88 52,88 52,88 52, ,34 51,34 51,34 51, ,04 49,04 49,04 49, ,74 48,74 48,74 48, ,59 48,59 48,59 48, ,44 48,44 48,44 48, ,01 44,01 44,01 44, ,93 39,93 39,93 39, ,99 37,99 37,99 37, ,47 34,47 34,47 34, ,99 67,99 67,99 67, ,97 61,97 61,97 61, ,03 60,03 60,03 60, ,42 52,42 52,42 52, ,90 48,90 48,90 48, ,90 43,90 43,90 43, ,88 42,88 42,88 42, ,34 41,34 41,34 41, ,04 39,04 39,04 39, ,74 38,74 38,74 38, ,59 38,59 38,59 38, ,44 38,44 38,44 38, ,01 34,01 34,01 34, ,93 29,93 29,93 29, ,99 27,99 27,99 27, ,47 24,47 24,47 24, ,99 78,99 78,99 78, ,97 72,97 72,97 72, ,03 71,03 71,03 71, ,42 63,42 63,42 63, ,90 59,90 59,90 59, ,90 54,90 54,90 54, ,88 53,88 53,88 53, ,34 52,34 52,34 52, ,04 50,04 50,04 50,

234 L p Gürültü Kaynakları Kamyon Arazöz Jeneratör Silindir Q = Lw + 10 x log x 2 4π r Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz ,74 49,74 49,74 49, ,59 49,59 49,59 49, ,44 49,44 49,44 49, ,01 45,01 45,01 45, ,93 40,93 40,93 40, ,99 38,99 38,99 38, ,47 35,47 35,47 35, ,99 56,99 56,99 56, ,97 50,97 50,97 50, ,03 49,03 49,03 49, ,42 41,42 41,42 41, ,90 37,90 37,90 37, ,90 32,90 32,90 32, ,88 31,88 31,88 31, ,34 30,34 30,34 30, ,04 28,04 28,04 28, ,74 27,74 27,74 27, ,59 27,59 27,59 27, ,44 27,44 27,44 27, ,01 23,01 23,01 23, ,93 18,93 18,93 18, ,99 16,99 16,99 16, ,47 13,47 13,47 13, ,99 56,99 56,99 56, ,97 50,97 50,97 50, ,03 49,03 49,03 49, ,42 41,42 41,42 41, ,90 37,90 37,90 37, ,90 32,90 32,90 32, ,88 31,88 31,88 31, ,34 30,34 30,34 30, ,04 28,04 28,04 28, ,74 27,74 27,74 27, ,59 27,59 27,59 27, ,44 27,44 27,44 27, ,01 23,01 23,01 23, ,93 18,93 18,93 18, ,99 16,99 16,99 16, ,47 13,47 13,47 13, ,99 64,99 64,99 64, ,97 58,97 58,97 58, ,03 57,03 57,03 57, ,42 49,42 49,42 49, ,90 45,90 45,90 45, ,90 40,90 40,90 40, ,88 39,88 39,88 39, ,34 38,34 38,34 38, ,04 36,04 36,04 36, ,74 35,74 35,74 35, ,59 35,59 35,59 35, ,44 35,44 35,44 35, ,01 31,01 31,01 31, ,93 26,93 26,93 26, ,99 24,99 24,99 24, ,47 21,47 21,47 21, ,99 74,99 74,99 74, ,97 68,97 68,97 68, ,03 67,03 67,03 67, ,42 59,42 59,42 59,

235 L p Gürültü Kaynakları Q = Lw + 10 x log x 2 4π r Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 90 55,90 55,90 55,90 55, ,90 50,90 50,90 50, ,88 49,88 49,88 49, ,34 48,34 48,34 48, ,04 46,04 46,04 46, ,74 45,74 45,74 45, ,59 45,59 45,59 45, ,44 45,44 45,44 45, ,01 41,01 41,01 41, ,93 36,93 36,93 36, ,99 34,99 34,99 34, ,47 31,47 31,47 31,47 Çalışacak olan iş makinelerinin ses düzeyleri, Tablo 78 de verilen düzeltme faktörleri kullanılarak hesaplanmıştır. Tablo 78:Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri Merkez Frekansı (Hz) Düzeltme Faktörü 500-3, , , ,0 Tablo 78'de verilen düzeltme faktörlerine göre yapılan hesaplama sonucunda her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandında ki ses düzeyleri Tablo 79 de verilmiştir. Tablo 79:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Düzeltilmiş Ses Düzeyleri Ses Basınç Düzeyi (db) Gürültü Mesafe Kaynakları 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Kaya Delici Kompresör 10 67,79 70,99 72,19 71, ,77 64,97 66,17 65, ,83 63,03 64,23 64, ,22 55,42 56,62 56, ,70 51,90 53,10 52, ,70 46,90 48,10 47, ,68 45,88 47,08 46, ,14 44,34 45,54 45, ,84 42,04 43,24 43, ,54 41,74 42,94 42, ,39 41,59 42,79 42, ,24 41,44 42,64 42, ,81 37,01 38,21 38, ,73 32,93 34,13 33, ,79 30,99 32,19 31, ,27 27,47 28,67 28, ,79 77,99 79,19 78, ,77 71,97 73,17 72, ,83 70,03 71,23 71, ,22 62,42 63,62 63, ,70 58,90 60,10 59, ,70 53,90 55,10 54, ,68 52,88 54,08 53, ,14 51,34 52,54 52, ,84 49,04 50,24 50, ,54 48,74 49,94 49, ,39 48,59 49,79 49, ,24 48,44 49,64 49, ,81 44,01 45,21 45,

236 Gürültü Kaynakları Ekskavatör Yükleyici Kamyon Arazöz Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz ,73 39,93 41,13 40, ,79 37,99 39,19 38, ,27 34,47 35,67 35, ,79 67,99 69,19 68, ,77 61,97 63,17 62, ,83 60,03 61,23 61, ,22 52,42 53,62 53, ,70 48,90 50,10 49, ,70 43,90 45,10 44, ,68 42,88 44,08 43, ,14 41,34 42,54 42, ,84 39,04 40,24 40, ,54 38,74 39,94 39, ,39 38,59 39,79 39, ,24 38,44 39,64 39, ,81 34,01 35,21 35, ,73 29,93 31,13 30, ,79 27,99 29,19 28, ,27 24,47 25,67 25, ,79 78,99 80,19 79, ,77 72,97 74,17 73, ,83 71,03 72,23 72, ,22 63,42 64,62 64, ,70 59,90 61,10 60, ,70 54,90 56,10 55, ,68 53,88 55,08 54, ,14 52,34 53,54 53, ,84 50,04 51,24 51, ,54 49,74 50,94 50, ,39 49,59 50,79 50, ,24 49,44 50,64 50, ,81 45,01 46,21 46, ,73 40,93 42,13 41, ,79 38,99 40,19 39, ,27 35,47 36,67 36, ,79 56,99 58,19 57, ,77 50,97 52,17 51, ,83 49,03 50,23 50, ,22 41,42 42,62 42, ,70 37,90 39,10 38, ,70 32,90 34,10 33, ,68 31,88 33,08 32, ,14 30,34 31,54 31, ,84 28,04 29,24 29, ,54 27,74 28,94 28, ,39 27,59 28,79 28, ,24 27,44 28,64 28, ,81 23,01 24,21 24, ,73 18,93 20,13 19, ,79 16,99 18,19 17, ,27 13,47 14,67 14, ,79 56,99 58,19 57, ,77 50,97 52,17 51, ,83 49,03 50,23 50, ,22 41,42 42,62 42, ,70 37,90 39,10 38, ,70 32,90 34,10 33, ,68 31,88 33,08 32, ,14 30,34 31,54 31, ,84 28,04 29,24 29, ,54 27,74 28,94 28, ,39 27,59 28,79 28,

237 Gürültü Kaynakları Jeneratör Silindir Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz ,24 27,44 28,64 28, ,81 23,01 24,21 24, ,73 18,93 20,13 19, ,79 16,99 18,19 17, ,27 13,47 14,67 14, ,79 64,99 66,19 65, ,77 58,97 60,17 59, ,83 57,03 58,23 58, ,22 49,42 50,62 50, ,70 45,90 47,10 46, ,70 40,90 42,10 41, ,68 39,88 41,08 40, ,14 38,34 39,54 39, ,84 36,04 37,24 37, ,54 35,74 36,94 36, ,39 35,59 36,79 36, ,24 35,44 36,64 36, ,81 31,01 32,21 32, ,73 26,93 28,13 27, ,79 24,99 26,19 25, ,27 21,47 22,67 22, ,79 74,99 76,19 75, ,77 68,97 70,17 69, ,83 67,03 68,23 68, ,22 59,42 60,62 60, ,70 55,90 57,10 56, ,70 50,90 52,10 51, ,68 49,88 51,08 50, ,14 48,34 49,54 49, ,84 46,04 47,24 47, ,54 45,74 46,94 46, ,39 45,59 46,79 46, ,24 45,44 46,64 46, ,81 41,01 42,21 42, ,73 36,93 38,13 37, ,79 34,99 36,19 35, ,27 31,47 32,67 32,47 Mesafeye bağlı olarak her frekanstaki atmosferik yutuş değerleri aşağıda verilen formüle göre ayrı ayrı hesaplanmıştır. Ordu Meteoroloji İstasyonu verilerine göre yıllık ortalama bağıl nem %72,5 ölçülmüştür. Hesaplamalarda nem değeri Q= %72,5 alınmıştır. Tablo 80:Mesafeye Bağlı Olarak Hesaplanan Atmosferik Yutuş Değerleri A atm = 7,4 x10 Frekans (Hz) f x r x Q Mesafe (m) Atmosferik Yutuş Değeri Frekans (Hz) Mesafe (m) 10 0, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,0828 Atmosferik Yutuş Değeri

238 A atm = 7,4 x10 Frekans (Hz) f x r x Q Mesafe (m) Atmosferik Yutuş Değeri Frekans (Hz) Mesafe (m) Atmosferik Yutuş Değeri , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,4966 Atmosferik yutum değeri çıkartılarak yukarıdaki formüle göre hesaplanan net ses düzeyleri Tablo 81 de verilmiştir. Tablo 81 :Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Net Ses Düzeyleri L = L p L atm Gürültü Kaynakları Kaya Delici Kompresör L eq n = 10 x log 10 i = 1 Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) Toplam Ses 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Seviyesi (dba) 10 67,78 70,98 72,15 71,82 77, ,76 64,95 66,09 65,64 70, ,82 63,00 64,13 63,62 68, ,21 55,36 56,38 55,44 61, ,68 51,81 52,74 51,43 57, ,66 46,74 47,45 45,29 52, ,64 45,70 46,35 43,94 50, ,08 44,12 44,66 41,83 49, ,77 41,76 42,10 38,47 46, ,47 41,44 41,76 38,00 46, ,32 41,29 41,59 37,77 46, ,17 41,14 41,42 37,55 45, ,68 36,50 36,17 29,84 40, ,52 32,11 30,86 20,86 35, ,53 29,97 28,10 15,66 33, ,88 25,93 22,54 3,97 29, ,78 77,98 79,15 78,82 84, ,76 71,95 73,09 72,64 77, ,82 70,00 71,13 70,62 75, ,21 62,36 63,38 62,44 68, ,68 58,81 59,74 58,43 64, ,66 53,74 54,45 52,29 59, ,64 52,70 53,35 50,94 57, ,08 51,12 51,66 48,83 56, ,77 48,76 49,10 45,47 53, ,47 48,44 48,76 45,00 53, ,32 48,29 48,59 44,77 53, ,17 48,14 48,42 44,55 52, ,68 43,50 43,17 36,84 47, ,52 39,11 37,86 27,86 42,87 L w( i )

239 L = L p L atm Gürültü Kaynakları Ekskavatör Yükleyici Kamyon Arazöz L eq n = 10 x log 10 i = 1 Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) Toplam Ses 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Seviyesi (dba) ,53 36,97 35,10 22,66 40, ,88 32,93 29,54 10,97 36, ,78 67,98 69,15 68,82 74, ,76 61,95 63,09 62,64 67, ,82 60,00 61,13 60,62 65, ,21 52,36 53,38 52,44 58, ,68 48,81 49,74 48,43 54, ,66 43,74 44,45 42,29 49, ,64 42,70 43,35 40,94 47, ,08 41,12 41,66 38,83 46, ,77 38,76 39,10 35,47 43, ,47 38,44 38,76 35,00 43, ,32 38,29 38,59 34,77 43, ,17 38,14 38,42 34,55 42, ,68 33,50 33,17 26,84 37, ,52 29,11 27,86 17,86 32, ,53 26,97 25,10 12,66 30, ,88 22,93 19,54 0,97 26, ,78 78,98 80,15 79,82 85, ,76 72,95 74,09 73,64 78, ,82 71,00 72,13 71,62 76, ,21 63,36 64,38 63,44 69, ,68 59,81 60,74 59,43 65, ,66 54,74 55,45 53,29 60, ,64 53,70 54,35 51,94 58, ,08 52,12 52,66 49,83 57, ,77 49,76 50,10 46,47 54, ,47 49,44 49,76 46,00 54, ,32 49,29 49,59 45,77 54, ,17 49,14 49,42 45,55 53, ,68 44,50 44,17 37,84 48, ,52 40,11 38,86 28,86 43, ,53 37,97 36,10 23,66 41, ,88 33,93 30,54 11,97 37, ,78 56,98 58,15 57,82 63, ,76 50,95 52,09 51,64 56, ,82 49,00 50,13 49,62 54, ,21 41,36 42,38 41,44 47, ,68 37,81 38,74 37,43 43, ,66 32,74 33,45 31,29 38, ,64 31,70 32,35 29,94 36, ,08 30,12 30,66 27,83 35, ,77 27,76 28,10 24,47 32, ,47 27,44 27,76 24,00 32, ,32 27,29 27,59 23,77 32, ,17 27,14 27,42 23,55 31, ,68 22,50 22,17 15,84 26, ,52 18,11 16,86 6,86 21, ,53 15,97 14,10 1,66 19, ,88 11,93 8,54-10,03 15, ,78 56,98 58,15 57,82 63, ,76 50,95 52,09 51,64 56, ,82 49,00 50,13 49,62 54, ,21 41,36 42,38 41,44 47, ,68 37,81 38,74 37,43 43, ,66 32,74 33,45 31,29 38, ,64 31,70 32,35 29,94 36, ,08 30,12 30,66 27,83 35,20 L w( i )

240 L = L p L atm Gürültü Kaynakları Jeneratör Silindir L eq n = 10 x log 10 i = 1 Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) Toplam Ses 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Seviyesi (dba) ,77 27,76 28,10 24,47 32, ,47 27,44 27,76 24,00 32, ,32 27,29 27,59 23,77 32, ,17 27,14 27,42 23,55 31, ,68 22,50 22,17 15,84 26, ,52 18,11 16,86 6,86 21, ,53 15,97 14,10 1,66 19, ,88 11,93 8,54-10,03 15, ,78 64,98 66,15 65,82 71, ,76 58,95 60,09 59,64 64, ,82 57,00 58,13 57,62 62, ,21 49,36 50,38 49,44 55, ,68 45,81 46,74 45,43 51, ,66 40,74 41,45 39,29 46, ,64 39,70 40,35 37,94 44, ,08 38,12 38,66 35,83 43, ,77 35,76 36,10 32,47 40, ,47 35,44 35,76 32,00 40, ,32 35,29 35,59 31,77 40, ,17 35,14 35,42 31,55 39, ,68 30,50 30,17 23,84 34, ,52 26,11 24,86 14,86 29, ,53 23,97 22,10 9,66 27, ,88 19,93 16,54-2,03 23, ,78 74,98 76,15 75,82 81, ,76 68,95 70,09 69,64 74, ,82 67,00 68,13 67,62 72, ,21 59,36 60,38 59,44 65, ,68 55,81 56,74 55,43 61, ,66 50,74 51,45 49,29 56, ,64 49,70 50,35 47,94 54, ,08 48,12 48,66 45,83 53, ,77 45,76 46,10 42,47 50, ,47 45,44 45,76 42,00 50, ,32 45,29 45,59 41,77 50, ,17 45,14 45,42 41,55 49, ,68 40,50 40,17 33,84 44, ,52 36,11 34,86 24,86 39, ,53 33,97 32,10 19,66 37, ,88 29,93 26,54 7,97 33,13 Tablo 82:Regülatör İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Lgündüz Değerleri L w( i ) 10 Mesafe ( m ) L gündüz (dba) 10 89, , , , , , , , , , , , , , , ,

241 Şekil 71:Regülatör İnşaat Aşaması Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği. HES - İnşaat Aşaması Tablo 83 de gürültü kaynaklarının ses gücü düzeyleri ile ses gücü düzeylerinin Hz arasındaki 4 oktav bandına dağılımı Tablo 84 de verilmiştir. Tablo 83:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Gücü Düzeylerinin Oktav Bantlarına Dağılımı Gürültü Kaynakları Ses Gücü Düzeyleri (db) Toplam 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Kaya Delici Kompresör Ekskavatör Yükleyici Kamyon Arazöz Jeneratör Silindir *Toplam ses gücü düzeylerinin 4 oktav banda da eşit olarak dağıldığı varsayılmaktadır. Tablo 84:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Ses Basınç Düzeyleri. L p Q = Lw + 10 x log x 2 4π r Gürültü Kaynakları Kaya Delici Ses Basınç Düzeyi (db) Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 70,99 70,99 70,99 70, ,97 64,97 64,97 64, ,03 63,03 63,03 63, ,42 55,42 55,42 55, ,90 51,90 51,90 51, ,90 46,90 46,90 46, ,88 45,88 45,88 45, ,34 44,34 44,34 44, ,04 42,04 42,04 42, ,74 41,74 41,74 41, ,59 41,59 41,59 41, ,44 41,44 41,44 41, ,01 37,01 37,01 37,

242 L p Q = Lw + 10 x log x 2 4π r Gürültü Kaynakları Kompresör Ekskavatör Yükleyici Kamyon Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz ,99 30,99 30,99 30, ,47 27,47 27,47 27, ,97 24,97 24,97 24, ,99 77,99 77,99 77, ,97 71,97 71,97 71, ,03 70,03 70,03 70, ,42 62,42 62,42 62, ,90 58,90 58,90 58, ,90 53,90 53,90 53, ,88 52,88 52,88 52, ,34 51,34 51,34 51, ,04 49,04 49,04 49, ,74 48,74 48,74 48, ,59 48,59 48,59 48, ,44 48,44 48,44 48, ,01 44,01 44,01 44, ,99 37,99 37,99 37, ,47 34,47 34,47 34, ,97 31,97 31,97 31, ,99 67,99 67,99 67, ,97 61,97 61,97 61, ,03 60,03 60,03 60, ,42 52,42 52,42 52, ,90 48,90 48,90 48, ,90 43,90 43,90 43, ,88 42,88 42,88 42, ,34 41,34 41,34 41, ,04 39,04 39,04 39, ,74 38,74 38,74 38, ,59 38,59 38,59 38, ,44 38,44 38,44 38, ,01 34,01 34,01 34, ,99 27,99 27,99 27, ,47 24,47 24,47 24, ,97 21,97 21,97 21, ,99 78,99 78,99 78, ,97 72,97 72,97 72, ,03 71,03 71,03 71, ,42 63,42 63,42 63, ,90 59,90 59,90 59, ,90 54,90 54,90 54, ,88 53,88 53,88 53, ,34 52,34 52,34 52, ,04 50,04 50,04 50, ,74 49,74 49,74 49, ,59 49,59 49,59 49, ,44 49,44 49,44 49, ,01 45,01 45,01 45, ,99 38,99 38,99 38, ,47 35,47 35,47 35, ,97 32,97 32,97 32, ,99 56,99 56,99 56, ,97 50,97 50,97 50, ,03 49,03 49,03 49, ,42 41,42 41,42 41, ,90 37,90 37,90 37, ,90 32,90 32,90 32, ,88 31,88 31,88 31,

243 L p Q = Lw + 10 x log x 2 4π r Gürültü Kaynakları Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz ,34 30,34 30,34 30, ,04 28,04 28,04 28, ,74 27,74 27,74 27, ,59 27,59 27,59 27, ,44 27,44 27,44 27, ,01 23,01 23,01 23, ,99 16,99 16,99 16, ,47 13,47 13,47 13, ,97 10,97 10,97 10, ,99 56,99 56,99 56, ,97 50,97 50,97 50, ,03 49,03 49,03 49, ,42 41,42 41,42 41, ,90 37,90 37,90 37, ,90 32,90 32,90 32, ,88 31,88 31,88 31,88 Arazöz ,34 30,34 30,34 30, ,04 28,04 28,04 28, ,74 27,74 27,74 27, ,59 27,59 27,59 27, ,44 27,44 27,44 27, ,01 23,01 23,01 23, ,99 16,99 16,99 16, ,47 13,47 13,47 13, ,97 10,97 10,97 10, ,99 64,99 64,99 64, ,97 58,97 58,97 58, ,03 57,03 57,03 57, ,42 49,42 49,42 49, ,90 45,90 45,90 45, ,90 40,90 40,90 40, ,88 39,88 39,88 39,88 Jeneratör ,34 38,34 38,34 38, ,04 36,04 36,04 36, ,74 35,74 35,74 35, ,59 35,59 35,59 35, ,44 35,44 35,44 35, ,01 31,01 31,01 31, ,99 24,99 24,99 24, ,47 21,47 21,47 21, ,97 18,97 18,97 18, ,99 68,99 68,99 68, ,97 62,97 62,97 62, ,44 59,44 59,44 59, ,95 56,95 56,95 56, ,01 55,01 55,01 55, ,93 50,93 50,93 50, ,90 49,90 49,90 49,90 Greyder ,99 48,99 48,99 48, ,90 44,90 44,90 44, ,44 39,44 39,44 39, ,95 36,95 36,95 36, ,01 35,01 35,01 35, ,49 31,49 31,49 31, ,99 28,99 28,99 28, ,97 22,97 22,97 22, ,44 19,44 19,44 19,44 Silindir 10 74,99 74,99 74,99 74,

244 L p Q = Lw + 10 x log x 2 4π r Gürültü Kaynakları Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 20 68,97 68,97 68,97 68, ,03 67,03 67,03 67, ,42 59,42 59,42 59, ,90 55,90 55,90 55, ,90 50,90 50,90 50, ,88 49,88 49,88 49, ,34 48,34 48,34 48, ,04 46,04 46,04 46, ,74 45,74 45,74 45, ,59 45,59 45,59 45, ,44 45,44 45,44 45, ,01 41,01 41,01 41, ,99 34,99 34,99 34, ,47 31,47 31,47 31, ,97 28,97 28,97 28,97 Tablo 78 de verilen düzeltme faktörlerine göre yapılan hesaplama sonucunda her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandında ki ses düzeyleri Tablo 85 de verilmiştir. Tablo 85:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Düzeltilmiş Ses Düzeyleri Gürültü Kaynakları Kaya Delici Kompresör Ekskavatör Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 67,79 70,99 72,19 71, ,77 64,97 66,17 65, ,83 63,03 64,23 64, ,22 55,42 56,62 56, ,70 51,90 53,10 52, ,70 46,90 48,10 47, ,68 45,88 47,08 46, ,14 44,34 45,54 45, ,84 42,04 43,24 43, ,54 41,74 42,94 42, ,39 41,59 42,79 42, ,24 41,44 42,64 42, ,81 37,01 38,21 38, ,79 30,99 32,19 31, ,27 27,47 28,67 28, ,77 24,97 26,17 25, ,79 77,99 79,19 78, ,77 71,97 73,17 72, ,83 70,03 71,23 71, ,22 62,42 63,62 63, ,70 58,90 60,10 59, ,70 53,90 55,10 54, ,68 52,88 54,08 53, ,14 51,34 52,54 52, ,84 49,04 50,24 50, ,54 48,74 49,94 49, ,39 48,59 49,79 49, ,24 48,44 49,64 49, ,81 44,01 45,21 45, ,79 37,99 39,19 38, ,27 34,47 35,67 35, ,77 31,97 33,17 32, ,79 67,99 69,19 68, ,77 61,97 63,17 62,

245 Gürültü Kaynakları Yükleyici Kamyon Arazöz Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 25 56,83 60,03 61,23 61, ,22 52,42 53,62 53, ,70 48,90 50,10 49, ,70 43,90 45,10 44, ,68 42,88 44,08 43, ,14 41,34 42,54 42, ,84 39,04 40,24 40, ,54 38,74 39,94 39, ,39 38,59 39,79 39, ,24 38,44 39,64 39, ,81 34,01 35,21 35, ,79 27,99 29,19 28, ,27 24,47 25,67 25, ,77 21,97 23,17 22, ,79 78,99 80,19 79, ,77 72,97 74,17 73, ,83 71,03 72,23 72, ,22 63,42 64,62 64, ,70 59,90 61,10 60, ,70 54,90 56,10 55, ,68 53,88 55,08 54, ,14 52,34 53,54 53, ,84 50,04 51,24 51, ,54 49,74 50,94 50, ,39 49,59 50,79 50, ,24 49,44 50,64 50, ,81 45,01 46,21 46, ,79 38,99 40,19 39, ,27 35,47 36,67 36, ,77 32,97 34,17 33, ,79 56,99 58,19 57, ,77 50,97 52,17 51, ,83 49,03 50,23 50, ,22 41,42 42,62 42, ,70 37,90 39,10 38, ,70 32,90 34,10 33, ,68 31,88 33,08 32, ,14 30,34 31,54 31, ,84 28,04 29,24 29, ,54 27,74 28,94 28, ,39 27,59 28,79 28, ,24 27,44 28,64 28, ,81 23,01 24,21 24, ,79 16,99 18,19 17, ,27 13,47 14,67 14, ,77 10,97 12,17 11, ,79 56,99 58,19 57, ,77 50,97 52,17 51, ,83 49,03 50,23 50, ,22 41,42 42,62 42, ,70 37,90 39,10 38, ,70 32,90 34,10 33, ,68 31,88 33,08 32, ,14 30,34 31,54 31, ,84 28,04 29,24 29, ,54 27,74 28,94 28, ,39 27,59 28,79 28, ,24 27,44 28,64 28, ,81 23,01 24,21 24, ,79 16,99 18,19 17, ,27 13,47 14,67 14, ,77 10,97 12,17 11,

246 Gürültü Kaynakları Jeneratör Silindir Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 61,79 64,99 66,19 65, ,77 58,97 60,17 59, ,83 57,03 58,23 58, ,22 49,42 50,62 50, ,70 45,90 47,10 46, ,70 40,90 42,10 41, ,68 39,88 41,08 40, ,14 38,34 39,54 39, ,84 36,04 37,24 37, ,54 35,74 36,94 36, ,39 35,59 36,79 36, ,24 35,44 36,64 36, ,81 31,01 32,21 32, ,79 24,99 26,19 25, ,27 21,47 22,67 22, ,77 18,97 20,17 19, ,79 74,99 76,19 75, ,77 68,97 70,17 69, ,83 67,03 68,23 68, ,22 59,42 60,62 60, ,70 55,90 57,10 56, ,70 50,90 52,10 51, ,68 49,88 51,08 50, ,14 48,34 49,54 49, ,84 46,04 47,24 47, ,54 45,74 46,94 46, ,39 45,59 46,79 46, ,24 45,44 46,64 46, ,81 41,01 42,21 42, ,79 34,99 36,19 35, ,27 31,47 32,67 32, ,77 28,97 30,17 29,97 Mesafeye bağlı olarak her frekanstaki atmosferik yutuş değerleri aşağıda verilen formüle göre ayrı ayrı hesaplanmıştır. Ordu Meteoroloji İstasyonu verilerine göre yıllık ortalama bağıl nem %72,5 ölçülmüştür. Hesaplamalarda nem değeri Q= %72,5 alınmıştır. Tablo 86:Mesafeye Bağlı Olarak Hesaplanan Atmosferik Yutuş Değerleri A atm = 7,4 x10 Frekans (Hz) f x r x Q Mesafe (m) Atmosferik Yutuş Değeri Frekans (Hz) Mesafe (m) 10 0, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,3266 Atmosferik Yutuş Değeri -225-

247 A atm = 7,4 x10 Frekans (Hz) -8 2 f x r x Q Mesafe (m) Atmosferik Yutuş Değeri Frekans (Hz) Mesafe (m) 25 0, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,6621 Atmosferik Yutuş Değeri Atmosferik yutum değeri çıkartılarak yukarıdaki formüle göre hesaplanan net ses düzeyleri Tablo 87 de verilmiştir. Tablo 87:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Net Ses Düzeyleri L = L p L atm Gürültü Kaynakları Kaya Delici Kompresör Ekskavatör L eq n = 10 x log 10 i = 1 Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) Toplam Ses 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Seviyesi (dba) 10 67,78 70,98 72,15 71,82 77, ,76 64,95 66,09 65,64 70, ,82 63,00 64,13 63,62 68, ,21 55,36 56,38 55,44 61, ,68 51,81 52,74 51,43 57, ,66 46,74 47,45 45,29 52, ,64 45,70 46,35 43,94 50, ,08 44,12 44,66 41,83 49, ,77 41,76 42,10 38,47 46, ,47 41,44 41,76 38,00 46, ,32 41,29 41,59 37,77 46, ,17 41,14 41,42 37,55 45, ,68 36,50 36,17 29,84 40, ,53 29,97 28,10 15,66 33, ,88 25,93 22,54 3,97 29, ,26 22,93 18,00-6,70 25, ,78 77,98 79,15 78,82 84, ,76 71,95 73,09 72,64 77, ,82 70,00 71,13 70,62 75, ,21 62,36 63,38 62,44 68, ,68 58,81 59,74 58,43 64, ,66 53,74 54,45 52,29 59, ,64 52,70 53,35 50,94 57, ,08 51,12 51,66 48,83 56, ,77 48,76 49,10 45,47 53, ,47 48,44 48,76 45,00 53, ,32 48,29 48,59 44,77 53, ,17 48,14 48,42 44,55 52, ,68 43,50 43,17 36,84 47, ,53 36,97 35,10 22,66 40, ,88 32,93 29,54 10,97 36, ,26 29,93 25,00 0,30 32, ,78 67,98 69,15 68,82 74, ,76 61,95 63,09 62,64 67,92 L w( i )

248 L = L p L atm Gürültü Kaynakları Yükleyici Kamyon Arazöz L eq n = 10 x log 10 i = 1 Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) Toplam Ses 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Seviyesi (dba) 25 56,82 60,00 61,13 60,62 65, ,21 52,36 53,38 52,44 58, ,68 48,81 49,74 48,43 54, ,66 43,74 44,45 42,29 49, ,64 42,70 43,35 40,94 47, ,08 41,12 41,66 38,83 46, ,77 38,76 39,10 35,47 43, ,47 38,44 38,76 35,00 43, ,32 38,29 38,59 34,77 43, ,17 38,14 38,42 34,55 42, ,68 33,50 33,17 26,84 37, ,53 26,97 25,10 12,66 30, ,88 22,93 19,54 0,97 26, ,26 19,93 15,00-9,70 22, ,78 78,98 80,15 79,82 85, ,76 72,95 74,09 73,64 78, ,82 71,00 72,13 71,62 76, ,21 63,36 64,38 63,44 69, ,68 59,81 60,74 59,43 65, ,66 54,74 55,45 53,29 60, ,64 53,70 54,35 51,94 58, ,08 52,12 52,66 49,83 57, ,77 49,76 50,10 46,47 54, ,47 49,44 49,76 46,00 54, ,32 49,29 49,59 45,77 54, ,17 49,14 49,42 45,55 53, ,68 44,50 44,17 37,84 48, ,53 37,97 36,10 23,66 41, ,88 33,93 30,54 11,97 37, ,26 30,93 26,00 1,30 33, ,78 56,98 58,15 57,82 63, ,76 50,95 52,09 51,64 56, ,82 49,00 50,13 49,62 54, ,21 41,36 42,38 41,44 47, ,68 37,81 38,74 37,43 43, ,66 32,74 33,45 31,29 38, ,64 31,70 32,35 29,94 36, ,08 30,12 30,66 27,83 35, ,77 27,76 28,10 24,47 32, ,47 27,44 27,76 24,00 32, ,32 27,29 27,59 23,77 32, ,17 27,14 27,42 23,55 31, ,68 22,50 22,17 15,84 26, ,53 15,97 14,10 1,66 19, ,88 11,93 8,54-10,03 15, ,26 8,93 4,00-20,70 11, ,78 56,98 58,15 57,82 63, ,76 50,95 52,09 51,64 56, ,82 49,00 50,13 49,62 54, ,21 41,36 42,38 41,44 47, ,68 37,81 38,74 37,43 43, ,66 32,74 33,45 31,29 38, ,64 31,70 32,35 29,94 36, ,08 30,12 30,66 27,83 35, ,77 27,76 28,10 24,47 32, ,47 27,44 27,76 24,00 32, ,32 27,29 27,59 23,77 32, ,17 27,14 27,42 23,55 31,92 L w( i )

249 L = L p L atm Gürültü Kaynakları Jeneratör Silindir L eq n = 10 x log 10 i = 1 Mesafe Ses Basınç Düzeyi (db) Toplam Ses 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Seviyesi (dba) ,68 22,50 22,17 15,84 26, ,53 15,97 14,10 1,66 19, ,88 11,93 8,54-10,03 15, ,26 8,93 4,00-20,70 11, ,78 64,98 66,15 65,82 71, ,76 58,95 60,09 59,64 64, ,82 57,00 58,13 57,62 62, ,21 49,36 50,38 49,44 55, ,68 45,81 46,74 45,43 51, ,66 40,74 41,45 39,29 46, ,64 39,70 40,35 37,94 44, ,08 38,12 38,66 35,83 43, ,77 35,76 36,10 32,47 40, ,47 35,44 35,76 32,00 40, ,32 35,29 35,59 31,77 40, ,17 35,14 35,42 31,55 39, ,68 30,50 30,17 23,84 34, ,53 23,97 22,10 9,66 27, ,88 19,93 16,54-2,03 23, ,26 16,93 12,00-12,70 19, ,78 74,98 76,15 75,82 81, ,76 68,95 70,09 69,64 74, ,82 67,00 68,13 67,62 72, ,21 59,36 60,38 59,44 65, ,68 55,81 56,74 55,43 61, ,66 50,74 51,45 49,29 56, ,64 49,70 50,35 47,94 54, ,08 48,12 48,66 45,83 53, ,77 45,76 46,10 42,47 50, ,47 45,44 45,76 42,00 50, ,32 45,29 45,59 41,77 50, ,17 45,14 45,42 41,55 49, ,68 40,50 40,17 33,84 44, ,53 33,97 32,10 19,66 37, ,88 29,93 26,54 7,97 33, ,26 21,49 26,93 22,41 22,00 14,50 L w( i ) 10-2,70-22,15 29,94 25,35 Tablo 88:HES İnşaat Aşamasında Çalışacak İş Makinelerinin Lgündüz Değerleri Mesafe ( m ) 10 89, , , , , , , , , , , , , , , ,13 L gündüz (dba) -228-

250 Şekil 72 :HES İnşaat Aşaması Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği Hesaplama sonucu elde edilen değerlerin ÇGDY Yönetmeliği Madde 23 çerçevesinde değerlendirilmesi, tarih sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı değişiklik yapılan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-VII Tablo-5 e göre sınır değerler Tablo 89 de verilmiştir. Tablo 89:Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri. Faaliyet Türü (yapım, yıkım ve onarım) Lgündüz (dba) Bina 70 Yol 75 Diğer Kaynaklar 70 İnşaat aşamasında, proje alanına en yakın yerleşim yerleri için hesaplanan Lgündüz değerleri ve sınır değerler ile karşılaştırması Tablo 90 da verilmiştir Tablo 90:Hesaplanan Değerler ile Sınır Değerin Karşılaştırılması Aşama Tesis Yerleşim Yeri Mesafesi (m) Hesaplanan Lgündüz Değerleri (dba) Sınır Değer (dba) Gölköy İlçesi 60 73,24 İnşaat Aşaması Regülatör HES Kuşluyan Mahallesi Boğmalık Mahallesi Esenli Mahallesi , , , Tablo 90 den de görüldüğü gibi projesi inşaat alanına en yakın yerleşim birimlerinden olan Gölköy İlçesi için hesaplanan Lgündüz değeri 73,24 dba olup tarih sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı değişiklik yapılan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek-VII Tablo-5 e göre sınır değerlerin üzerinde kalmaktadır. Hesaplanan diğer Lgündüz değerlerinin tamamı ise sınır değerin altındadır

251 İnşaat işleri sırasında gürültü hesabı yapılırken hesaplamalar en kötü ihtimal olan iş makinelerinin hepsinin aynı anda çalıştığı kabulü ile yapılmış olup, reel durumda söz konusu iş makinelerinin hepsi aynı anda çalışmayacaktır. Bu nedenle hesaplamalarda sınır değerin üstünde çıkan Lgündüz değerinin esas durumda sınır değerin altında kalacağı ve diğer Lgündüz değerlerininde hesaplanan değerlerden daha düşük olacağı beklenmektedir. Gerçek çalışma koşulları altında aşağıdaki kontrol tedbirlerinin uygulanmasıyla Lgündüz sınır değerlerinin altında kalması beklenmektedir. Susturucu ve ses giderici parçaları olmadan iş makinelerinin çalışmasına izin verilmemesi, İş makineleriyle çalışırken korna veya ses çıkaran başka bir cihazın gereksiz yere kullanılmaması, Hız sınırlarına uyulması, Yüksek viteste ve düşük devirde sürme şeklinin benimsenmesi, Çalışma süresince alıcı ile kaynak arasına ses perdeleri, bariyerler ve doğal engeller yerleştirilmesi. Söz konusu proje kapsamında yukarıda sıralanan kontrol tedbirlerine ek olarak şantiye çalışma saatlerinin azaltılması vb. kontrol tedbirleri uygulanabilir. projesi inşaat ve işletme aşamasında tarih sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Çevresel Gürültünün Değerlendirmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII Tablo 5 (inşaat aşamasında), Ek VII Tablo 4 de (işletme aşaması) belirtilen gürültü sınır değerlerine ve inşaat aşamasında Ek VII Tablo 7 de belirtilen titreşim sınır değerlerine uyulacaktır. V Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, Proje kapsamında inşaat aşamasında 30 kişi çalışacak olup çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için prefabrik şantiye kurulacaktır. Şantiye alanında çalışacak olan personelin her türlü teknik ve sosyal altyapı ihtiyaçları için yemekhane, soyunma yeri, duş, tuvalet, lavabo, ardiye, idari ve teknik bürolar yer alacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin tüm ihtiyaçları şantiye alanından karşılanacaktır. Personelin yemek ihtiyacı dışardan karşılanacak ve yemekhane bulunacak olup mutfak kurulmayacaktır. İnşaat çalışmaları bittikten sonra şantiye kaldırılacak ve arazi eski durumuna getirilecektir. V Çevre ve Sağlık, arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, sağlık koruma bandı mesafesi, İnşaat aşamasında yapılacak faaliyetlerden, çalışacak makine, araç ve ekipman kullanımından, dışarıdan gelebilecek heyelan, sel vb. kaynaklı iş kazalarının olma olasılığı vardır. Çalışmalar sırasında, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tüm mevzuat hükümleri yerine getirilecek ve olası tüm kaza ve risklerin mümkün olan en alt düzeye indirilmesi için gerekli önlemler alınacaktır. Çalışma süreleri içerisinde kısa molalar verilerek konsantrasyon azalmasına bağlı iş kazalarının oluşma riskinin önüne geçilecektir. Kullanılacak araç ve -230-

252 gereçler insan anatomi ve fizyolojisine uygun, ergonomik özelliklerde olanlardan seçilecektir. Şantiyede İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu oluşturularak, aylık olarak toplanması ve iş sağlığı ve güvenliği konularının takip edilmesi sağlanacaktır. Çalışan personelin akciğer grafileri çekilecek, işitme odyometrik ölçümleri yapılacak, solunum fonksiyon testi, kan ve idrar tahlilleri vb. sağlık taramaları sonucu işe uygun Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışabilir sağlık raporları alınacaktır. Şantiyede çalışan personele işe girişlerinde oryantasyon, Temel İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Bilinçlendirme eğitimleri verilecektir. Şantiye alanı, tesisler ve çalışma alanlarında personeli ve 3. kişileri uyarıcı nitelikte ikaz levhaları, sesli ve ışıklı uyarı sistemleri kurulacaktır. Tehlike arz eden çukur alanlar ve yüksekte yapılacak çalışmalarda fosforlu şerit, alan perdesi, bariyer, telfens, duvar vb. fiziki önlemlerle olası riskler giderilecektir. Şantiye ve çalışma alanlarına ilgisiz kişilerin girişini kontrol altına alınmasını sağlayacak fiziki önlemler (çevre duvarı veya telfens, bariyer, görevli personel, kamera izleme sistemi vb) alınacaktır. Şantiye faaliyet konuları ile ilgili risk analizleri hazırlanacak ve tespit edilen riskleri önleyici tedbirler alınacaktır. Şantiye için acil durum müdahale planları hazırlanacak, acil durum ekipleri oluşturularak yapılacak tatbikatlarla personelin bu tür durumlara hazırlıklı olması sağlanacaktır. Şantiye alanı, tesisler, çalışma alanları ile iş makineleri ve araçlarda yangın söndürme cihazları ile ilkyardım kitleri bulundurulacak, yönetmelik gereği çalışan sayısının %10 u oranında sertifikalı ilkyardımcı istihdam edilecektir. Şantiye faaliyetleri ile ilgili olarak ehliyet ve sertifika sahibi olmayı gerektiren (şoför, iş makinesi operatörü, kaynakçı, elektrikçi, ateşleyici, kazancı vb.) işlerde uygun belge sahibi personel çalıştırılacak, tüm çalışanların mesleki yeterliliğini gösteren mesleki eğitim belgelerinin olmasına dikkat edilecektir. Şantiye ve çalışma alanlarında yapılan işin özelliğine ve ortam koşullarına göre personele; kişisel koruyucu donanımlar (KKD) olarak (baret, fosforlu iş elbisesi, çelik maskaratlı ayakkabı veya çizme, koruyucu gözlük, kulak koruyucu, toz maskesi, ağır iş eldiveni, antistatik kıyafet vb.) verilecek ve kullanmaları sağlanacaktır. Şantiye alanı, tesisler ve çalışma alanlarında bulunacak tüm elektrik trafoları, panoları, ekipmanlar, tesisatlarda elektrik topraklamaları yapılacak, tesisat direnç ölçümleri ile topraklama ölçümleri yetkili kuruluşlara yaptırılacaktır. Aynı şekilde bu alanları yıldırım tehlikesine karşı koruyacak paratonerler tesis edilerek topraklama ölçümleri de yaptırılacaktır. Şantiyede kullanılacak tüm iş makineleri, araç ve ekipmanların periyodik bakım ve testleri süresinde yaptırılacak, standart donanım eksikliklerinin olmaması ve bu ekipmanların amacına uygun işlerde uzman kişilerce kullanılması sağlanacaktır. Şantiyede ikamet eden personelin sosyal gereksinimlerini karşılayacak şekilde, yemekhane, dinlenme salonları, çamaşırhane, banyo ve tuvaletler yeter sayıda yapılmış, buralarda hijyen kurallarının sağlanması için görevliler tahsis edilerek temizlikler yapılacaktır. Ofis binaları, sosyal tesisler ve çalışma ortamında termal konfor gereklerini -231-

253 karşılayabilmek için tedbirler alınacak, akredite laboratuarlara gürültü, toz, titreşim ölçümleri ile yakın yerleşkelerde çevresel gürültü ile ortam tozu ölçümleri yaptırılarak, sonuçlarına göre etki azaltıcı önlemler alınacaktır. Malzeme taşınırken yola dökülmelerin denetlenmesi için inşaat sahası dışında malzeme üstü naylon branda ile kapatılacaktır. Böylece olası bir malzeme dökülmesi sonucu nakliye yolu olumsuz olarak etkilenmemiş olacaktır. Şantiye alanı, tesisler ve çalışma alanlarında oluşacak atık sular, evsel ve inert katı atıklar ve tehlikeli atıklar çevre ve insan sağlığı açısından ilgili mevzuata uygun olarak ayrıştırılarak toplanacak, uygun şekilde geçici olarak depolanacak ve mevzuatına uygun olarak bertaraf edilecektir. Şantiye ve çalışma alanlarında haşerat ve sürüngenlere karşı uygun periyotlarda ilaçlama yapılacaktır. Ayrıca inşaat işlemleri, yol yapım ve iyileştirme çalışmaları sırasında erozyon önleyici tedbirler alınacaktır. İş Kanunu ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile ilgili Tüzükler; Kanun ve Yönetmelik İlgili maddesi Gürültünün zararlı etkilerinden korunmak için (İSGT madde 22 ve 78) Tozlarla ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarına karşı alınacak özel tedbirler bölümündeki (Madde 76) İş Sağlığı vegüvenliği Kurulu (İş Kanunu madde:80) İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İş Kanunu madde:81) İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri (İş Kanunu madde:77) Risk Analizleri (İş Kanunu madde:77) İş Sağlığı ve Güvenliği İlgili Tüzükler (İş Kanunu madde:78) Alınacak önlemler İşçi sağlığı yönünden gürültü ölçümleri yaptırılacak gürültü derecesi 80 desibeli geçmeyecektir. Geçmesi durumunda işçilere kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Toz çıkaran işlerde çalışan işçilere, işin özelliğine ve tozun niteliğine göre uygun kişisel korunma araçları ile maskeler verilecektir. İşyerindeki tehlikeler ve alınması gereken önlemlerle ilgili olarak ilgili yönetmeliğe göre oluşturulacak ve toplanması sağlanarak, bu kurulda alınan kararlar uygulamaya geçirilecektir. İşyerinde tehlike derecesi ve çalışan sayısına göre ilgili yönetmelik süresinde A gurubu İSG Uzmanı ile İşyeri Hekimi ve diğer sağlık personeli ile donanımı bulundurulacaktır. Çalışan tüm personel ilgili yönetmelik gereği Oryantasyon, İş Sağlığı ve Güvenliği, Acil Durum, İşyeri Riskleri hakkında eğitilecek ve bu eğitimler belirli periyotlarla tekrarlanacaktır. İşyeri faaliyetleri, proses, iş makine, araç ve ekipmanlar ile dışarıdan gelebilecek tehlikeler dikkate alınarak risk analizleri hazırlanacak ve alınacak önlemlerle bu riskler asgari seviyeye indirilecektir. Risk analizi çalışmalarına çalışan personelin katılımı sağlanacak, riskler ve önlemler hakkında çalışanlar bilgilendirilecektir. İşyerinde yapılan faaliyet, iş makine ve ekipmanları ile işyeri bina ve eklentilerinde ilgili meri mevzuat hükümlerine tamamen uyulacaktır

254 İş Sağlığı ve Güvenliği Tüzüğü ve İlgili Yönetmelik Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik şartları Yönetmeliği Patlayıcı Maddeler Tüzüğü (87/12028) İşyeri bina ve eklentilerinde yangın tehlikesine karşı önlemler alınacak, oluşturulacak ekiplerle acil durum tatbikatları yapılarak personelin bu tür durumlara hazırlıklı olması sağlanacaktır. İşyerindeki tehlikeler ile ilgili uyarı levha ve sistemleri uygun yerlere kurulacak ve bunların hangi anlamlara geldiği verilecek eğitimlerle personele öğretilecektir. Çalışan personele ilgili yönetmelik gereği, yaptıkları işin nevi ve ortam koşullarında iş kazası ve meslek hastalıkları riskini önleyecek şekilde uygun kişisel koruyucu donanımlar verilecek ve kullanımları sağlanacaktır. İş makine, araç ve ekipmanları ilgili yönetmelik gereği, sertifika sahibi ehil personelce amacına uygun olarak kullanılacak, periyodik test ve bakımları süresinde yetkili kurum ve kişilerce yapılarak dosyalarına kaydedilecektir. Makine, araç ve ekipmanlarda iş güvenliği ile ilgili standart donanım eksiklikleri ile arızaların giderilmesi sağlanacaktır. Açık alan ve tünellerde yapılacak patlatmalarda, patlayıcı madde nakli ve depolanmasında ilgili Tüzük hükümleri doğrultusunda hareket edilecektir. Elektrik Tesisat Yönetmeliği Tüm elektrik tesisat ve ekipmanlarında ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda önlemler alınacaktır. Çalışma alanında aşağıdaki önlemler alınacaktır. Yol kenarlarına işaret levhaları konulacaktır. Her 100 metrede bir fosforlu plakası (kedigözü) olan çubuk yere çakılacaktır. Keskin virajlara bariyer konulacaktır. Araçlara hız sınırlaması getirilecektir (20 km/saat). Çalışma alanının da belirlenecek yerlerde yangın söndürme cihazı ve yangın eğitimi almış personel bulundurulacaktır. Tüm personele iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri verilecektir. Acil müdahale planları hazırlanacak ve personellere görevleri bildirilecek ve gerekli eğitimler verilecektir. Çalışan iş makinesi operatörlerinin kişisel maruziyet titreşim ölçümleri yaptırılacaktır. Çalışanların, Gürültü Yönetmeliği gereği kişisel maruziyet gürültü ölçümleri yapılacaktır. Çalışanlara, baret, iş elbisesi, eldiven, çelik burunlu bot veya çizme, toz maskesi, kulak tıkacı vb. kişisel koruyucu donanımları verilecek ve kullanılması denetlenerek sağlanacaktır. Çalışanların Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışabilir raporlarının yanı sıra, akciğer grafileri çektirilecek, odyometrik işitme ölçümleri yapılacak ve periyodik sağlık kontrolünden geçirilecektir. Lastik tekerlekli yükleyici ve kamyonların gösterge, far sinyal, geri vites sesli ikaz alarmı, emniyet kemeri, dikiz aynası, yangın söndürme cihazı, ilkyardım çantası vb. standart donanımı olacaktır. Lastik tekerlekli yükleyici ve kamyonlar, uygun ehliyetli ve sertifikalı personel tarafından kullanılacaktır. Bu personele, yaptıkları işin riskleri ile ilgili eğitim verilecektir. projesi kapsamında hem inşaat hem de işletme sırasında oluşabilecek acil durumlar için acil eylem planı hazırlanmıştır. Acil eylem planı hakkında ayrıntılı bilgi Bölüm VIII.1 de verilmiştir. Proje kapsamında uygulanabilecek acil müdahale planlarının şematik gösterimi rapor ekinde (Bkz. Ek-22) verilmiştir

255 V Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri, ekolojik peyzaj onarım planının hazırlanarak Rapora eklenmesi, Proje kapsamında peyzaj amaçlı olarak, HES binasının olduğu yerlere ve şantiye alanı çevresine doğal yapıya uygun bitkiler ve ağaçlar dikilecek, bazı bölümler çimlendirilecektir. projesi için inşaat tamamlandıktan sonra yapılacak peyzaj çalışmalarıyla ilgili Peyzaj Onarım Planı hazırlatılmış olup ayrıntılı bilgi rapor ekinde (Bkz. Ek-18) verilmiştir. projesi kapsamında peyzaj onarım planı hazırlanmış olup Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğüne sunulmuştur. Peyzaj onarım planı ve Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı uygunluk yazısı ve rapor ekinde (Bkz. Ek-18) verilmiştir. V Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi, projesi kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü, Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüş yazıları alınmış olup rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Söz konusu projeyle ilgili Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü görüşü alınmış olup, görüşlerinde; Söz konusu alan 4957/2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu kapsamında Bakanlar Kurulu Kararı ile ilan edilen herhangibir Turizm Merkezi veya Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi sınırları içerisinde kalmamaktadır denilmiştir. Proje alanıyla ilgili tabiat anıtı ve doğal sit alanı olup olmadığıyla ilgili Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne görüş sorulmuş olup Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü bu konuda Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne görüş sormuş ve Samsun Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görüşünde; Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde yatırımı planlanan projesi hazırlanmak istenen alanda, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında tespit ve tecil edilen mevcut tabiat varlığı ya da doğal sit alanı bulunmamaktadır denilmiştir. Ayrıca proje alanında arkeolojik sit alanının bulunup bulunmadığıyla ilgili Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü görüş alınmış olup görüş yazılarında; Ordu İli, Gölköy İlçesi, Gölköy Çayı, Derebükü Mahallesi sınırları içerisinde, ARGE Enerji İç ve Dış Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan projesi kapsamında, Samsun Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu nun gün ve 1133 sayılı kararıyla I. Derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edilen ve iletim hattının bir kısmının, I. Derece arkeolojik sit alanı dışına çıkarıldığı, bu alanın sit alanına olumsuz etki etmeyeceği anlaşıldığından 3386 ve 5226 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı yasa kapsamında projenin uygulanmasında bir sakınca bulunmadığına, I. Derece arkeolojik sit alanları bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit alanları olduğundan bu sit alanında kireç, taş, tuğla, mermer, kum,maden vb. herhangi bir ocak açılamayacağına; -234-

256 taş, toprak, kum vb. alınamayacağına; toprak, cüruf, çöp, sanayi atığı vb. dökülemeyeceğine karar verildi denilmiştir. İnşaat sırasında yapılan kazılarda herhengi bir taşınmaz kültür varlığına rastlanması halinde 2863 sayılı Kanunun 4. Maddesi gereğince en yakın Mülki İdare Amirliğine ve ilgili Müze Müdürlüğüne haber verilecektir. V Diğer özellikler. Bu bölümde anlatılacak ayrıca bir husus bulunmamaktadır

257 V.2. PROJENİN İŞLETME AŞAMASINDAKİ PROJELER, FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER, V.2.1. Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, ünitelerde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları, projesi 22 No lu Doğu Karadeniz Havzasında Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içinde, Gölköy Çayı üzerinde yer almaktadır. Projesi, regülatör, iletim hattı (yeraltına gömülü basınçlı boru), denge bacası, cebri boru ve hidroelektrik santralden oluşan bir nehir tipi hidroelektrik santral projesidir. Kardelen Regülatörü, Gölköy Çayı üzerinde 777 m talveg kotunda yer almaktadır. Proje debisi 3,60 m 3 /s dir. Gölköy Çayı nın suları, regülatör ile çevrilerek 7850 m uzunluğunda iletim hattıyla (yeraltına gömülü basınçlı boru), 3 m çapında denge bacası ve 280 m uzunluğunda cebri boruyla santrale aktarılacaktır. 630 m nehir kotunda ve sol sahilde yer alan Kardelen Hidroelektrik Santralının kurulu gücü 4,511 MWe / 4,650 MWm ve santralden üretilecek yıllık toplam enerji 17,25 GWh olarak hesaplanmıştır. projesi kapsamında kurulacak tesisler; Kardelen Regülatörü; 777 m dere yatağı kotunda, 780 m savak kotunda tirol tipi regülatör, su alma yapısı, çakıl geçidi ve balık geçidi, 7850 m uzunluğunda iletim sistemi (yeraltına gömülü basınçlı boru) 3 m çapında, 20 m uzunluğunda denge bacası 0,9 m iç çapında, 280 m uzunluğunda cebri boru, 4,511 MWe kurulu gücünde üç adet yatay fransis türbin içeren santral binası 34,5 kv bara geriliminde 5 km uzunluğunda enerji nakil hattı planlanmıştır. Ayrıca proje kapsamında inşaat aşamasında çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için prefabrik şantiye alanı bulunacak olup, söz konusu şantiye alanı projenin inşaatı tamamlandığında sökülecek ve arazi eski konumuna getirilecektir. Tablo 91 : Proje kapsamında öngörülen yapılara ait karakteristik özellikler KARDELEN REGÜLATÖRÜ Drenaj alanı : 75,60 km² Yıllık ortalama akım : 56,02 hm³ Yıllık ortalama debi : 1,78 m³/s Tipi : Tirol tipi Eşik kotu : 780 m Kret genişliği : 20 m Çevre platform kotu : 782 m Talveg kotu : 777 m Su Alma Kotu : 780 m Taşkın Su Kotu : 781,3 m Temel kotu : 775 m Talvegden gövde yüksekliği : 3 m ÇAKIL GEÇİTİ Tip : Düz kapaklı, dalgıç perdeli Çakıl geçidi taban kotu : 777 m Çakıl geçidi kapak adedi : 1 Kapak aralığı boyutları : 1.0 m x 1.0 m Çakıl geçidi genişliği : 1.00 m -236-

258 SU ALMA YAPISI Su alma Yapısı Taban kotu : 777,5 m Kapak boyutları : 0,5 m x 0,6 m Genişliği : 8 m Boyu : 15 m İLETİM HATTI (BASINÇLI BORU) Tip : Basınçlı Boru (yeraltına gömülü) Uzunluk : 7850 m Çapı : 0,9 m DENGE BACASI Yeri : Sol sahil Çapı : 3 m Yüksekliği : 20 m CEBRİ BORU Cebri boru iç çapı : 0,9 m Toplam cebri boru uzunluğu : 280 m Cebri boru et kalınlığı : 8 mm SANTRAL BİNASI Santral binası boyu : 35,1 m Santral binası eni : 20,3 m Kuyruksuyu kanalı genişliği : 23,1 m Kuyruksuyu kanalı uzunluğu : 15 m TÜRBİN Proje debisi : 3.60 m³/s Brüt düşü : 150 m Net düşü : 146,4 m Kuyruksuyu kotu : 630 m Toplam kurulu güç : 4,511 MWe / 4,650 MWm Ünite adedi : 3 Ünite kurulu güçleri : 1 x x 1955 kw Türbin tipi : Yatay Francis Senkron hız : 3 x 750 d/d Türbin verimi : 0.92 GENERATÖR Tipi : 3 Fazlı senkron generatör Adedi : 3 Gücü : 1 x x 2000 kva Güç Faktörü : 0,92 Frekansı : 50 Hz Kutup sayısı : 2 x 4 çift ( 8 kutup) Devir sayısı : 2 x 750 d/d Generatör verimi : 0,96 TRANSFORMATÖR Tipi : Harici tip, 3 fazlı, yağ izoleli Adedi : 3 Devamlı Gücü : 1 x x 2000 kva Frekansı : 50 Hz Bağlantı Grubu : YNd 11 Soğutma şekli : ONAF Trafo verimi : 0.99 İÇ İHTİYAÇ TRANSFORMATÖRÜ Adedi : 1 Tipi : Dahili tip, 3 fazlı, reçineli kuru tip Devamlı gücü : 700 kva Anma gerilimi : 34,5/0,4 kv Frekansı : 50 Hz Bağlantı grubu : Dyn5 Soğutma şekli : ONAN Nötr Bağlantısı : Doğrudan topraklı ACİL İHTİYAÇ DİZEL GENERATÖR GRUBU Adedi : 1 Tipi : Dört zamanlı düşey silindirli Devamlı gücü : Deniz seviyesinde 175 kva Anma gerilimi : 400/231 V Frekansı : 50 Hz Güç faktörü : 0,8 (endüktif) Devir sayısı : 1500 d/dak Soğutma şekli : Radyatör, kapalı devre su soğutmalı İkaz şekli : Döner diyotlu ikaz ŞALT ODASI Tip : Kapalı Tip -237-

259 Bara Gerilimi : 34,5 KV Enerji Nakil Hattı Kesiti : 2 AWG-Sparow ENERJİ ÜRETİMİ Kurulu Güç : 4,511 MWe / 4,650 MWm Firm Enerji : 4,66 GWh Sekonder Enerji : 12,59 GWh Toplam Enerji : 17,25 GWh projesi kapsamında yer alan ünitere ait koordinatlar Bölüm II.2 de verilmiştir. Proje alanı ve çevresini gösterir 1/ ölçekli topoğrafik harita rapor ekinde (Bkz. Ek-1) verilmiştir. Proje kapsamında inşaat için gerekli malzeme (beton, kum-çakıl vb.) piyasadan satın alınarak temin edilecektir. Bu nedenle proje kapsamında malzeme ocağı işletilmeyecek ve hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisi vb. tesisler kurulmayacaktır. Arazinin hazırlanmasında, inşaat işlerinde sadece iş makineleri kullanılacak olup herhangi bir parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin ve kimyasal madde kullanılmayacaktır. Rezervuar İşletme Politikası ve Optimizasyon; tesisleri nehir tipi hidroelektrik santral olarak projelendirilmiştir, bu nedenle herhangi bir depolama söz konusu değildir ve dolayısıyla bir rezervuar işletme politikası ile optimizasyon çalışması uygulanmamıştır. Bunun yerine kurulu güç optimizasyonu yapılmıştır. Kurulu güç optimizasyonunda, yatırımcının piyasa koşullarında elde edebileceği yıllık maksimum net faydayı elde etmesini sağlayacak gücün kurulması esas alınmıştır. Kurulu güç optimizasyon hesaplarında santral binası ve elektromekanik teçhizat için Kurulu güç arttıkça, birim kurulu güç maliyeti azalacak şekilde ve kanal maliyetinde ise debi arttıkça birim debi başına düşen kanal maliyeti azalacak şekilde ampirik formüller kullanılmıştır. projesi nehir tipi olup işletme çalışmaları mevcut durum için yapılmıştır ve aşağıda bulunan kurulu güç ve enerji üretimi sonuçları sunulmuştur. Kurulu Güç Firm Enerji Sekonder Enerji Toplam Enerji : 4,650 MWm / 4,511 MWe : 4,66 GWh : 12,59 GWh : 17,25 GWh Regülatör Tipi ve Yükseklik Seçimi; Kardelen Regülatörü su seviyesi, 780 m olarak seçilmiştir. Kardelen Regülatörü aksında talveg kotu 777 m dir. Regülatör çevre düzenleme kotu ise Gölköy çayının 100 yıllık taşkın debisi olan 71 m³/s debiyi, regülatörden güvenli ve 0,5 m hava payı kalarak geçirecek şekilde 782 m olarak belirlenmiştir. Regülâtör tirol tipi olacak şekilde projelendirilmiştir. Regülatör eşik kotu 780 m olarak belirlenmiştir. Dolu savak genişliği, derenin regülatör eksenindeki yatak genişliği de düşünülerek 20 m olarak alınmıştır. Taşkın sularının geçeceği düşü havuzu boyu 20 m olacak şekilde projelendirilmiştir. Regülâtör önünde biriken rusubat malzemeyi mansaba aktarmak için çakıl geçidi yerleştirilmiştir. Çakıl geçidi kapağı 1 m x 1 m olarak belirlenmiş ve tabanı 777 m kotunda olacak şekilde yerleştirilmiştir

260 Su alma Yapısı; Kardelen Regülatörü ile çevrilecek suyun iletim sistemine güvenli bir şekilde alınabilmesi amacıyla su alma yapısı planlanmıştır. Su alma yapısıyla ile alınan sular iletim sistemi başlangıcındaki iletim hattına (basınçlı boruya) aktarılacaktır. Su alma yapısı 777,5 m taban kotunda, boyu 15 m, genişliği 8 m olacak şekilde inşa edilecektir. İletim Sistemi (Yeraltına gömülü basınçlı boru); Gölköy çayının suları Kardelen Regülatörü ile çevrildikten sonra, su alma yapısından geçerek 7850 m uzunluğundaki yeraltına gömülü basınçlı boru vasıtasıyla denge bacasına geçer. Denge Bacası; Denge bacası, santral işletme koşullarına bağlı olarak oluşabilecek debi değişikliklerine cevap verebilmek ve cebri boruya hava girişini engellemek amacı ile iletim sisteminin sonunda 7850 m de düşünülmüştür. Aynı zamanda türbin kapaklarının ani kapanması sonucu oluşabilecek su kabarmalarının yapılara zarar vermeyecek şekilde uzaklaştırılmasını sağlayacaktır. Sol sahilde yapılması planlanan denge bacası 3 m çapında, 20 m yüksekliğinde inşa edilecektir. Cebri Boru; Cebri boru optimizasyonu da önceden yapılarak, kurulu güç optimizasyonunda denenen debiler için belirlenmiş olan optimum çap ve et kalınlıkları bilgilerine referans olmaktadır. Gelen sular için yapılan optimizasyon çalışması sonucuna göre çapı 0,9 m olan cebri boru ekonomik görünmektedir. Cebri boru eğimli uzunluğu 280 m ve et kalınlığı 8 mm dir. Kullanılacak çelik malzeme St-37 olarak düşünülmüştür. Santral Binası Ve Kuyruksuyu Kanalı; Cebri boru sonunda yer alan santralın kurulu gücü 4,650 MWm dir. Santral iki ünitelidir. Santral binası 20,3 m x 35,1 m ebadındadır. Santral kuyruksuyu kanalı doğrudan Gölköy Çayı na bağlanmaktadır. Kuyruksuyu kanalının taban genişliği 23,1 m, uzunluğu ise 15 m dir. Türbin Tipi, Ünite Gücü ve Adedi; Regülatör ve iletim sistemi sonunda yer alan santralın kurulu gücü 4,650 MWm olup, 3 adet Yatay Francis türbinden oluşmaktadır. Generatör Tipi ve Kapasitesi; Generatörler 1 x x 2000 kva güçlerinde olup, yatay eksenli, çıkık kutuplu olacaktır. Santralde üretilecek enerji, ünite çıkış hatlarına konacak 0,5S doğruluk sınıflı aktif ve 2 doğruluk sınıflı reaktif enerji değerlerini dört kadranda ve çift yönlü alarak ölçebilen, gerçek zaman senkronizasyonu gerçekleştirebilen nümerik sayaçlarla yapılacaktır. Sayaçlar bir asıl ve bir yedekli olarak teçhiz edilecektir. Santral kontrol kumanda ve izleme sistemi PLC / SCADA ile sağlanacaktır. Bununla ilgili teçhizat (bilgisayar, monitör ve yazıcı v.b ) kontrol odasında teçhiz edilecektir

261 Şalt Sahası; Santralın civarında, 34,5 kv luk şalt sahası yapılacaktır. Şalt sahası santralın içinde yer almaktadır. Şalt sahası içinde trafolar, kesiciler, ayırıcılar, parafudrlar vb. elektrik teçhizatları yer almaktadır. Santralin şalt merkezinin üç giriş, bir kublaj ve bir çıkış fiderinden oluşan toplam beş bölmeli açık şalt olarak yapılması tasarlanmıştır. Çift bara sistemi kullanılan şalt sahasında ayrıca bir adet donanımsız hat fideri yedek olarak bulundurulacaktır. Ünitelerin, şalt sahası teçhizatının ve tüm yardımcı sistemlerin kontrol, ölçme ve izlenmesi işlemlerinin merkezi bir bilgisayar sistemi tarafından sağlanması ön görülmüştür. Kontrol sisteminin merkezi bilgisayarla haberleşmesi ethernet ağ ile yapılacaktır. Santralin iç ihtiyaç sisteminin, 1 ve 2 numaralı generatör çıkışlarına bağlı bir adet 34.5/0.4 Kv, 700 kva lık kuru iç ihtiyaç transformatörü ile beslenmesi ön görülmüştür. Ayrıca acil durumlar için, drenaj ve yağ pompaları, acil aydınlatma, ölçme, arıza, ihbar gibi öncelikli sistemlerin kesintisiz olarak beslenmelerinin sağlanması maksadı ile bir adet 175 kva lık acil ihtiyaç-dizel generatör grubunun tesisi düşünülmüştür. Enerji İletimi; Kardelen HES te senkron generatörlerinden 3 generatörden 10,5 kv gerilim seviyelerinde üretilen enerji, ünite transformatörleri yardımı ile 34,5 kv seviyesine yükseltildikten sonra 34,5 kv açık tip şalt sahsına aktarılmakta, buradan da 5 km 34,5 kv enerji nakil hattı ile TEİAŞ tarafından gösterilecek ve Gölköy trafo merkezi olarak tahmin edilen noktaya bağlanarak ulusal şebekeye aktarılacaktır. Söz konusu Enerji Nakil Hattı 34,5 kv gerilime sahip olup ÇED Yönetmeliği kapsamı dışındadır. Ulaşım Yolu; yeri Ordu İli Gölköy İlçe merkezindedir. Proje yerine ulaşmak için Karadeniz otoyolundan Ordu ili Gölköy ilçe merkezine gelinir. Regülatör yeri Gölköy ilçe merkezindedir. İletim hattı güzergahı mevcut yol üzerinden yeraltına gömülü basınçlı boruyla denge bacasına ulaşmaktadır. Gölköy İlçesinin mevcut yolu kullanılarak santral yerine ulaşmak mümkündür. V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, projenin memba ve mansap kısmında yer alan projeler ile birlikte değerlendirilmesi, membasında yaklaşık 2,5 km güneyinde Rıza HES projesi, mansabında 5,3 km kuzeybatısında Mercan I HES projesi bulunmaktadır. Proje sahasına en yakın hidroelektrik santral projelerini gösterir kroki Şekil 73 de verilmiştir

262 Şekil 73:Proje sahasına en yakın hidroelektrik santral projeleri Şekil 74:Projenin Havzadaki Diğer Tesislerle İlişkisini Gösterir Harita -241-

263 Projesi için hazırlanan onaylı Su Kullanım Hakları Raporu rapor ekinde (Bkz.Ek-16) verilmiştir. Söz konusu raporda; proje sahasında sulanan arazi miktarı hesaplanmış olup, sulama suyu ihtiyaçları yıllık toplam 7312,89 m 3 olduğu ifade edilmiştir. Su Kullanım Hakları Raporu yla ilgili ayrıntılı bilgi V.2.3 te verilmiştir. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. V.2.3. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, (Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10'u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı yazısı uyarınca HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Ekosistem Değerlendirme Raporu Formatı doğrultusunda hazırlanacak Raporun, ekinde sunulması, Raporda belirlenen miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10'undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, su değirmeni, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili kurum ve kuruluşlar ile irtibata geçilerek ve arazide gerekli çalışmalar/araştırmalar yapılarak Su Hakları Raporunun hazırlanması ve ilgili bölgesine müracaat edilerek Raporun onaylatılması.) [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] Kardelen Regülatörü Gölköy Çayı üzerinde kurulacak olup uzun yıllara ait aylık ortalama debiler DSİ Genel Müdürlüğü Etüt Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı tarafından onaylanmış olup, Tablo 22 de ve rapor ekinde (Bkz.Ek-11) verilmiştir. projesi kapsamında, arazide yapılmış çalışmalar ve tespitler doğrultusunda hazırlanan Su Kullanım Hakları Raporu DSİ Genel Müdürlüğü 7. Bölge Müdürlüğü ne sunulmuştur. Proje kapsamında hazırlanan Onaylı Su Kullanım Hakları Raporu rapor ekinde (Bkz. Ek-16) verilmiştir

264 Su Kullanım Hakları Raporu ile doğal hayatın devamı için dere yatağına bırakılması gereken su (can suyu) miktarı hariç, mevcut durumda kifayetsiz olarak sulanan yaklaşık 8,00 ha tarım arazisinin sulanması için de hesaplanan miktar suyun mansaba bırakılması gerekli görülmüştür. Proje alanındaki sulanan ve sulanması muhtemel sahalar için mansaba bırakılması gerekli olan su miktarı aylar itibariyle hesaplanmış olup, Temmuz ayında 0,51 It/sn, Ağustos ayında 2,04 It/sn, Eylül ayında 0,19 It/sn, suyun dere yatağına bırakılması gerektiği hesaplanmıştır. Projenin ekolojik ihtiyaç debisinin belirlenmesi amacıyla Hacettepe ve Yüzüncüyıl Üniversitesi Öğretim Görevlileri tarafından Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu hazırlanmış ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün onayı alınmıştır (Bkz Ek-17). projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Akım Değerlendirmeleri Kardelen Regülatör yeri için gerçekleştirilen akım değerlendirmeleri, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan yılları arasında kalan 25 yıllık döneme ait onaylı aylık akım verilerini ve yılları arasında kalan 22 yıllık döneme ait onaylı günlük akım verileri içermektedir. Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı kesit alanında yılları arasında kalan 25 yıllık döneme ait gözlenen uzun yıllar aylık ortalamalar ile gözlenen aylık ortalama akım değeri 1,802 m 3 /s dir (Bkz. Şekil 75). Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı kesit alanında yılları arasında kalan 22 yıllık döneme ait gözlenen uzun yıllar günlük ortalamalar ile gözlenen aylık ortalama akım değeri 1,758 m 3 /s dir

265 8 7 6 Akım (m 3 /s) Ortalama Akım = m 3 /s Şekil 75: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı akarsu kesit alanında gözlenen uzun yıllar aylık ortalama akım miktarı grafiği yılları arasında kalan 25 yıllık döneme ait gözlenen uzun yıllar aylık ortalama değeri 1,802 m 3 /s, en düşük aylık ortalama akım değerinin yıllık ortalaması ise 0,817 m 3 /s ve en yüksek aylık ortalama akım değerinin yıllık ortalaması ise 3,748 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Tablo 92: Kardelen Regülatörü yeri Gölköy Çayı akarsu kesit alanında yılları arasında gözlenen aylık akım verileri Kardelen Regülatörü Aylık Ortalama Debileri Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ortalama (m 3 /s) Ort 1,725 2,048 3,823 3,922 2,244 1,358 0,799 0,572 0,610 0,974 1,749 1,798 1,802 Min 0,600 1,180 1,790 2,010 0,800 0,660 0,430 0,390 0,390 0,380 0,480 0,690 0,817 Max 4,930 3,580 7,420 6,550 4,070 2,690 3,200 0,910 0,900 2,400 4,180 4,150 3,

266 5,000 Kardelen Regülatörü Günlük Verilerden Aylık Ortalama Akım Aylık Ortalama Akım (m 3 /s) 4,000 3,000 2,000 1,000 1,647 2,156 3,551 3,701 2,207 1,362 0,816 0,575 0,627 0,972 1,662 1,820 0,000 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Aylar Şekil 76: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı aylık ortalama akım miktarları grafiği -245-

267 Kasım 7,88% Aralık 8,63% Ocak 7,81% Şubat 10,22% Ekim 4,61% Eylül 2,97% Ağustos 2,73% Mart 16,83% Temmuz 3,87% Haziran 6,46% Mayıs 10,46% Nisan 17,54% Şekil 77: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı aylık akım % grafiği Kış 27,91% İlkbahar 43,94% Sonbahar 15,56% Yaz 12,59% Şekil 78: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı mevsimlik akım % grafiği -246-

268 Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı kesit alanında yılları arasında kalan 25 yıllık döneme ait gözlenen uzun yıllar 300 adet aylık debilerin elde edilen zaman değerine karşılık gelen ilişkisi Şekil 79 da grafiğe aktarılmıştır. 5,0 4,0 Debi (m 3 /s) 3,0 2,0 1,0 Q 0.75 = m 3 /s Q 0.95 = m 3 /s 0,0 0,00 0,10 0,20 0,30 0,40 0,50 0,60 0,70 0,80 0,90 1,00 Zaman Yüzdesi Şekil 79: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı günlük ortalama akımlar Debi-Süreklilik grafiği ( ) Gerçekleştirilen hesaplamalar sonucunda; Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı için yılları arasındaki 25 yıllık dönemdeki aylık akım değerleri için Q75 ay ve Q95 ay değerleri sırası ile 0,750 m 3 /s ve 0,440 m 3 /s olarak hesaplanmıştır. Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı kesit alanında yılları arasında kalan 22 yıllık döneme ait gözlenen uzun yıllar 8031 adet günlük debilerin elde edilen zaman değerine karşılık gelen ilişkisi Şekil 80 de grafiğe aktarılmıştır. 5,0 4,0 Debi (m 3 /s) 3,0 2,0 1,0 Q 0.75 = m 3 /s 0,0 Q 0.95 = m 3 /s 0,00 0,10 0,20 0,30 0,40 0,50 0,60 0,70 0,80 0,90 1,00 Zaman Yüzdesi Şekil 80: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı günlük ortalama akımlar Debi-Süreklilik grafiği ( ) Gerçekleştirilen hesaplamalar sonucunda; Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı için yılları arasındaki 22 yıllık dönemdeki günlük akım değerleri için Q75 gün ve Q95 gün değerleri sırası ile 0,620 m 3 /s ve 0,410 m 3 /s olarak hesaplanmıştır

269 Şekil 81: Kardelen Regülatör yeri Gölköy Çayı akarsu kesiti projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz. Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Tablo 93:Kardelen Regülatör mansabından bırakılacak toplam su miktarları ve enerji üretiminde kullanılacak su miktarı Aylar Kardelen Regülatörü Aylık Ortalamaların Değeri (l/s) Teessüs Etmis Su Hakları (l/s) (Değirmen+Balık Tesisi+Sulama suyu için) Çevresel/ ekosistem suyu (l/s) Toplam bırakılacak su miktarı (l/s) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz 800 0, ,51 Ağustos 570 2, ,04 Eylül 610 0, ,19 Ekim Kasım Aralık

270 Elektrik üretimi için türbinlenen sular; herhangi bir kimyasal değişikliğe uğramadan, aynı yerde ve aynı miktarda olmak üzere su kaynağına iade edilecektir. DSİ tarafından belirlenen su hakkı miktarı can suyu miktarından ayrı tutulacaktır. DSİ tarafından belirlenen miktar, su hakkı olarak uygulanarak, nehre bu miktarda su akışı sağlanacaktır. Gölköy Çayında canlı hayatın devamlılığı açısından, çevresel akış suyu olarak bırakılan suyun debisi sürekli olarak bir debimetre ile ölçülerek 6 aylık peryotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı (Doğa Koruma ve Milli Parklar) XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü Ordu Şube Müdürlüğü görüş yazısı rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Tespit edilen debi miktarının düşmesi durumunda kontrol sağlanarak canlı hayatın devamı için gerekli su miktarı dereye bırakılacaktır. Kati proje aşamasında; projelerde doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri için, Akım Gözlem İstasyonu yerleri (AGİ) istasyonu kurulacak ve uygun olarak dizayn edilecek (istasyonun, kesiti DSİ trafından belirlenen beton kanal içerisine alınacak) enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilecek ve ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespitinin yapılması, AGİ istasyonunun GPRS modemli cihazla donatılması ve AGİ istasyonlarının online olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ile bağlantısı sağlanacaktır. Dere yatağında uygun akış koşulları sağlanacak, dere yatağına herhangibir müdahalede bulunulmayacak, dere yatağına kesinlikle malzeme dökülmeyecek, yatak kesiti daraltılmayacak ve doğal hayatın devamlılığı için gerekli su miktarı bırakılacak ve kontroller yapılacaktır. Su kullanım hakları raporu kapsamında yapılan çalışmalar aşağıda verilmiştir; Yapılan arazi etütlerinde bu derelerin dışında YAS, kaynak suyu gibi herhangi bir sulama suyu kaynağı bulunmadığı tespit edilmiştir. Tarım alanlarında sulama, geleneksel olarak ya salma sulama ya da karık sulama yöntemleri ile yapılmaktadır. Belirtilen bu arazilerin sulanması amacı ile projeli olarak tasarlanmış bir sulama projesi olmadığı gibi arazide projeli bir çalışma ile inşa edilmiş kanal vb. sulama yapıları varlığına da rastlanılmamıştır. Proje kapsamında incelenen Gölköy Çayı (Armutlu deresi) boyunca Gölköy ilçe merkezinden santralın yer aldığı Çetilli köyü, Boğmalık mahallesine kadar olan dere güzergahı boyunca bu su kaynağından su alınarak işletilen bir değirmen varlığına rastlanılmamıştır. Proje sahasında, mevcut sulanan tarım araziler dışında su hakkı tesisini gerektirecek başka bir tesis yoktur. Proje alanında, Gölköy Çayı (Armutlu deresi) akışlarından faydalanılarak işletilmekte olan bir alabalık üretim tesisine rastlanılmadığı gibi, ilgili kamu kurumu görüşlerinde de böylesi bir tahsisin olmadığı belirtilmiştir. Proje sahasında kaynak sularından faydalanılarak kullanılan çeşmeler mevcut olup, bu tesislerin projeden etkilenmeleri söz konusu değildir. Proje alanında, içme suyu temin edilen kaptajların varlığı gözlenmediği gibi Su kullanım hakları rapor ekinde verilen kurum görüşlerinde de içme suyu temini amaçlı bir tahsisin olmadığı tespit edilmiştir. Proje alanından pompaj ile su çekildiğine dair herhangi bir faaliyete rastlanmadığı gibi DSİ den izni alınmış/alınmadan işletilen derin ve keson kuyu varlığı gözlenmemiştir. Proje alanında, su ile çalışan herhangi bir tesis olmadığı gibi, Armutlu deresinden su kullanım hakkı alınmadan kullanılan su varlığına rastlanılmamıştır

271 Proje sahası akifer alanı özelliği taşımadığı gibi ilgili kamu kurumları tarafından tanımlanmış ve yer altı suyundan faydalanılarak su temin bir tesisi barındırmamaktadır. V.2.4. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine, varsa alabalık yetiştirme çiftliğine, değirmene ve su ortamındaki diğer canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, alınacak izinler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile asansörleri ile ilgili bilgi ve buna ait çizim, mansap can suyu çıkış yerinin gösterildiği çizim, projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). Söz konusu proje kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Gölköy Çayı üzerinde yapımı planlanan regülatörün gövde yüksekliği de göz önüne alınarak en kullanışlı balık geçit tipinin merdiven tipi balık geçidi olduğu düşünülmektedir. Orifis yarıklı, balık geçit yapıları içerisinde en çok kullanılanıdır. Bu sistem birbirini takip eden havuzlar sistemidir. Her bir havuzun dip kısmında ve üst kısımlarında su ve balık geçişlerine imkan veren delikler bulunmaktadır. Regülatör yapısı balıkların hareket kabiliyetlerini sınırladıklarından dolayı, hayatta kalabilmek için göç etmek zorunda kalan bazı türleri etkileyebilmektedir. Bundan dolayı bazı düzenlemelerin yapılması gerekmektedir ve birçok durumda balık göçleri için uygun balık geçiş yapıları inşa edilir. Geçtiğimiz yüzyılda, birçok ülkede oldukça fazla sayıda balık geçitleri inşa edilmiştir. Son yirmi yılda, elde edilen bilgiler birçok tür için uygun balık geçitlerinin dizayn edilmesini sağlayacak yeterliliktedir. Balık geçitlerinin seçimini içeren bazı genel düzenlemeler aşağıda belirtilmiştir: Balıkların yalnızca nehrin üst kısımlarına gidilmesine değil nehir aşağıya inişlerine de izin verebilecek bir yapı düşünülecektir. Balık geçitini kullanacak olan türün büyüklüğü ve performansına göre düzenlenecektir. Türün biyolojik değeri ya da ekonomik önemi göz önüne alınarak bir değerlendirme yapılacaktır. Balıklar çabuk bir şekilde geçiş yapılarını bulabilmelidir. Bundan dolayı akıntılar balıkları doğal olarak girişe götürebilmelidir. Balıklarının düzenli bir akıntı tarafından geçide yönlendirilmesi gerekmektedir. Bu akıntı güçlü olmakla birlikte balıkların yüzme kapasitelerini olumsuz yönde etkilemeyecek güçte olması gerekmektedir. Erişebilirlilik önemli bir etkidir. Birçok balık geçidinin başarısız olması giriş yapılarının yetersizliğindendir. Balık geçitlerinin girişi farklı akıntı rejimlerine adapte olabilmelidir. Akıntı rejiminde çok büyük değişimler yapan hes yapılarının alt ve üst kısımlarının her ikisindeki -250-

272 seviyede değişimler görülmektedir. Balık geçitlerinin rezervuara açıldığı kısımlar uygun lokalitelerde olacaktır. Balık geçitleri ve onların giriş kısımları kuş ve karnivor balıklar gibi hedef türü tehlikeye sokacak canlılardan korunacak ve balıkçılık bu zonlarda tamamen yasaklanacaktır. Balık geçitleri, erozyon, sediman birikimi, akıntı ile gelen objeler gibi birçok etkenden dolayı problemlerle karşı karşıya kalabilir ve bu yüzden düzenli olarak bakım gerektirmektedir. Bu durum tercih edilecek olan sistem kadar önemlidir yapım aşamasında göz ardı edilmeyecektir. Balıkların Nehrin Alt Kısımlarına Olan Göçleri Balık türleri dere ve nehir sistemlerinin üst kısımlarına geçebilmek için balık geçitlerini kullanırlar ancak geriye dönüşler için her zaman bu geçitleri kullanmayabilirler Aşağı doğru göçün sağlandığı yollardan birisi dolu savaktan olmaktadır. Ancak bu durum suyun oldukça bol olarak bulunduğu durumlarda gerçekleşmesi durumunda mümkündür. Balıklar bu kısımdan geçerek nehrin alt kısımlarına ulaşabilmektedir. Dolu savağın konumu balık geçişleri için oldukça önemlidir. Buradan geçerken suyun çok hızlı akması ve dik olması balıkların ölümüne neden olabilmektedir. Ayrıca buradan geçmiş olan ve yaralanan balıklarda diğer karnivor balıklar açısından besin oluşturacaklarından ayrı bir risk faktörü yaratabilmektedir. Balıkların türbinlerden geçme olasılığı olmakla birlikte çok zayıftır. Bu tür bir durumda balıklardaki ölüm oranı oldukça artmaktadır. Bu durumda iletim hattına girişinden önce konulan perdeler balıkların iletim hattına ve oradan türbin içerisine girmesini önlemekte ve başarılı olabilecek sonuçlar alınmaktadır. Kardelen Regülatörü alanında su alma yapısına geçerken bu ızgara ve perdelerin konulması gerekmektedir. Aksi taktirde balıkların iletim hattına ve oradan da türbinlere ulaşması ve teknik sorunların yanı sıra balık ölümlerine neden olabilecektir. Türbinlere girmeyen balıklar bir by-pass sistemi ile nehrin alt kısımlarına iletilebilecektir. İnşaat Dönemi Gölköy Çayı nın en önemli biyolojik zenginliklerinden birisi, balık türleri ve bunların yoğunluklarıdır. Özellikle alabalıklar ulusal ve uluslararası sözleşmeler tarafından korunması gereken türler arasındadır. Dolayısı ile gerek inşaat aşamasında gerekse de sonrasında uygulanacak çalışmalar büyük önem taşımaktadır. Bu uygulamalar arasında regülatör, kanal ve santrallerin inşaatı sırasında, özellikle alabalıkların üreme dönemlerinde, faaliyetlerin minimuma indirilmesi gerekmektedir. Alabalıkların üreme dönemleri olan Kasım-Şubat ayları arasında, habitatlarının bozulmaması hem de mekanik etkilere maruz kalmamaları açısından inşaat faaliyetlerinin minimum etkiye sebep verebilecek düzeyde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. Canlı türlerinin mevcudiyetlerini sürdürebilmeleri, üreme faaliyetlerindeki başarıları ile doğru orantılı olduğu düşünülürse, özellikle bu dönemlerde gerekli hassasiyetler gösterilecektir. Proje kapsamında yapılması planlanan balık geçidine ait plan çizimi rapor ekinde (Bkz. Ek-8) verilmiştir. Buna göre söz konusu balık geçidi merdiven tipte ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ve FAO nun Tasarım, Boyutlandırma ve İzleme adlı yayınındaki değerler göz önünde bulundurularak planlanmıştır. Aşağıda yapılması planlanan balık geçidine ait örnek bir kesit yer almaktadır

273 Şekil 82: Genel balık geçidi görünümü (boy kesiti ve her bir bölmenin önden ve yandan kesiti) Şekil 83: projesinde yapılması planlanan balık geçiti çizimi -252-

274 V.2.5. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler, projesi ile ilgili olarak, kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri için tesise Akım Gözlem İstasyonu (debimetre) konulacak ve ölçümler çevrimiçi (online) olarak ilgili kurumlara gönderilecektir. Akım Gözlem İstasyonu yerleri (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilecek, AGİ kurulma aşamasında DSİ VII. Bölge Müdürlüğüne müracaat edilecek ve söz konusu istasyon yatırımcı firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması sağlanacaktır. Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ VII. Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilecek ve ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. Gölköy Çayında canlı hayatın devamlılığı açısından, çevresel akış suyu olarak bırakılan suyun debisi sürekli olarak bir debimetre ile ölçülerek 6 aylık peryotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı (Doğa Koruma ve Milli Parklar) XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü Ordu Şube Müdürlüğü görüş yazısı rapor ekinde (Bkz. Ek-12) verilmiştir. Tespit edilen debi miktarının düşmesi durumunda kontrol sağlanarak canlı hayatın devamı için gerekli su miktarı dereye bırakılacaktır. V.2.6. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler, Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde tesis edilmesi planlanan Kardelen Regülatörü ve HES projesi bünyesinde tesis edilmesi planlanmış olan farklı yapıların yer alacağı değişik kesimlerin herhangi bir koruma alanı içerisinde bulunup bulunmadığı; ayrıca söz konusu kesimlere yakın, projeden etkilenebilecek herhangi bir korunan alan bulunup bulunmadığıyla ilgili inceleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bu değerlendirme ve incelemeler sonucunda proje sahasının tamamının ya da bir kısmının herhangi bir korunan alanın sınırları içerisinde yer almadığı; ayrıca proje sahasına yakın kesimlerde projesi bünyesinde gerçekleştirilecek çalışmalardan olumsuz etkilenebilecek bir korunan alanın bulunmadığı da belirlenmiştir. V.2.7. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler, Projenin konusu elektrik üretimi olup yeraltı sularına bir etkisi söz konusu değildir. Türbinlenen sular aynen Gölköy Çayı na geri bırakılacaktır. Hidroelektrik santralde enerji üretiminde kullanılan suların kalitesinin proje nedeni ile olumsuz yönde etkilenmesi söz konusu değildir. Projenin inşaat aşamasında çalışanlardan kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular için sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmasız fosseptikte toplanacak evsel nitelikli atıksular Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. İşletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli atık sular için, HES binasının yanına sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Fosseptikte toplanan evsel atıksular Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Konu ile ilgili olarak Gölköy Belediyesinden alınan yazı rapor ekinde (Bkz. Ek-13) verilmiştir

275 projesi kapsamında, mansaptan su numunesi alınarak, Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 e göre (radyoaktivite değerleri hariç) analiz ettirilmiş ve analiz sonuçları rapor ekinde (Bkz. Ek-20) verilmiştir. Bu nedenle inşaat öncesinde, memba ve mansap dikkate alınarak su kalitesi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 e göre (tüm parametreler dahil olmak üzere, radyoaktivite değerleri hariç) bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm yapılacaktır. 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun, Yeraltı Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik ile Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği kapsamında Gölköy Çayına hiçbir şekilde katı ve sıvı atık boşaltılmayacak, dere yataklarına kesinlikle malzeme dökülmeyecek ve yatak kesiti daraltılmayacaktır. V.2.8. Orman alanlarına olabilecek etki ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması, Proje alanına ait meşcere haritası rapor ekinde (Bkz. Ek-4) verilmiştir. Meşcere haritasına göre proje alanı ziraat alanlarından ve ormanlık alanlari üzerinde kalmaktadır. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmayacaktır. Bu konuda 6831 sayılı Orman Kanununun 17. maddesi gereğince izin alınacaktır. Orman Yüksek Mühendisi Mustafa Yaşar İNAN tarafından yapılan çalışmalar sonucunda proje alanının girdiği Orman İşletme Şeflikleri, meşcere tipleri tespit edilmiş Bölüm IV.2.8 de verilmiştir. Proje alanı ve çevresinde Tohum Meşceresi, Tohum Bahçesi ve Gen Koruma Ormanı yoktur. Olası orman yangınları için gerekli teçhizat bulundurulacaktır. Çıkarılması gereken ağaçlar dalları budandıktan sonra kesilecektir (Dalları kesilmeyecek ağaçlara zarar vermemek için). Kesim yapılacak sahada eğim durumuna gerekli şevler açılacaktır. Çalışmalar sırasında toprak akmalarını önlemek için ve buradan kaynaklanacak devrikleri önlemek için gerekli tedbirler alınacaktır. İnşaat işlemleri sırasında yapılacak kazı, doldurma, boşaltma ve taşıma işlemlerinden kaynaklanacak toz emisyonu minimuma indirmek için tedbirler alınacaktır. İnşaat alanında kullanılacak yollar özellikle sıcak ve rüzgarlı havalarda sürekli arazöz ile sulanarak nemlendirilecektir. Böylece nakliye sırasında oluşacak toz emisyonu minimuma indirilecektir. İnşaat aşaması süresince Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Özellikle ormanlık alanlar yangına hassas bölge olması nedeniyle, inşaat ve işletme aşamasında, özellikle kurak mevsimlerde şantiye alanı/proje alanı dışında ateş yakılmayacak ve yapılacak çalışmalarda yangın çıkmaması için gerekli tedbirler alınacaktır. Bununla beraber yangın çıkmaması ile ilgili tedbirlerin yanı sıra, muhtemel yangınların en kısa sürede söndürülmesi amacıyla gerekli tedbirler alınacaktır. Olası bir yangına karşı çalışma alanında gerekli yerlere yangın söndürücü alet ve ekipman konulacaktır. İşletme aşamasında santral binasında 1 adet su deposu halihazırda bekletilecektir

276 Proje kapsamında yangın olasılığına karşı alınacak önlemler ayrıca Bölüm VIII.1 de verilmiştir. V.2.9. Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları ve kontrolü için alınacak önlemler, Hidroelektrik santraller çevresel açıdan genelde gürültülü faaliyetler olarak görülmemekle birlikte, bu santrallerin mevcut gürültü potansiyelleri değerlendirilerek, azaltılması yönündeki görüşler proje ve işletme aşamasında değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, işletme aşamasında hidroelektrik santralde gürültü kaynakları çok çeşitli olabilir. Bunlar ağırlıklı olarak hidroelektrik üniteden ve kullanılması durumunda hızlandırıcılardan gelir. Projede 3 adet Yatay Francis Türbin kullanılması planlanmaktadır. Türbin karakteristikleri incelendiğinde; Kurulu gücün toplamda 4,511 MWe/4,650 MWm olacağı, her bir türbinin yatay eksende çalışabilecek şekilde tasarlanmışlardır. nin işletilmesiyle türbinlerin ve jeneratörlerin çalışması sırasında gürültü oluşacaktır. Ancak bu ekipmanlar HES binası içerisinde, kapalı ortamda bulunacağı için çevresel gürültü yaratmayacaktır. HES binasının dış kaplaması gürültüyü azaltıcı izolasyon malzemesi ile kaplanacaktır. Bu alanlarda çalışanlara gürültüyü azaltıcı kulaklıklar verilecektir. Türbinlerin inşa edileceği santral binası ve tasarımı (yapısal özellikleri, geometrisi, gürültü kaynaklarının yerleşimleri, kullanılan malzemeler vb.) dikkate alındığında bu seviyelerdeki gürültünün dışarıdan algılanabilmesi mümkün görülmemektedir. Ayrıca gürültü kaynaklarının bulunduğu iç ortam cephe yüzeylerinin, ses yansımasını ve iletimini minimize edecek malzemelerle kaplanması iç ortam gürültü seviyelerinin belirgin şekilde azalmasına ve dolaylı olarak çevreden hissedilmesini önlemeye yardımcı olacaktır. Bununla birlikte bazı durumlarda ekipmanların sadece yüzeysel yalıtım önlemleriyle izolasyonları yeterli düzeyde sağlanamayabilir. Bu durumlarda gürültüyü sönümlemek üzere doğrudan ses kaynağına uygulanan çeşitli önlemler alınabilir. Türbin üzerine ses yalıtım battaniyeleri sarmak, yardımcı elemanların dikkatli tasarımı ve ana binanın ses yalıtımı bu önlemlerin bazılarıdır. Bu önlemlerin alınması tesisisin tamamen gürültüden arınmasını sağlayacaktır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Madde- 8 c bendi doğrultusunda; işyeri açma ve çalışma ruhsatı safhasında, ve/veya yapılacak denetimlerde yetkili idarenin talebi doğrultusunda Çevresel Gürültü Seviyesi Değerlendirme Raporu hazırlanacaktır. V Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği, Proje kapsamında işletme aşamasında 5 kişi çalışacak olup çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için Gölköy İlçesinden bina kiralanacaktır. Personelin yemek ihtiyacı dışarıdan karşılanacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin tüm ihtiyaçları kiralanacak olan binada, çalışma saatlerinde ise santral binasında karşılanacaktır

277 V İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği, projesi ile ilgili olarak inşaat aşamasında su kullanım yerleri, miktarları, nereden karşılanacağı, oluşacak atıksu miktarı ve deşarj yerine dair bilgiler Tablo 94 de verilmiştir. Tablo 94 :İşletme aşamasında su kullanım yerleri, miktarları, oluşacak atıksu miktarları ve deşarj yerleri Su Kullanım Alanları Çalışacak personelin günlük ihtiyaçları için su kullanımı Suyun Temin Edileceği Kaynak Kiralanacak binanın şebeke suyu Kullanılacak Su Miktarı (m 3 /gün) Su Kullanımı Sonrası Oluşacak Atık Su Miktarı (m 3 /gün) 1,2 1,2 TOPLAM 1,2 1,2 Atıksuyun Verileceği Alıcı Ortam Çalışma saatlerinde oluşan atıksular santral binası yakınında bulunacak sızdırmasız fosseptiğe verilecektir ve Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Çalışma saatleri dışında kiralanacak binanın altyapı tesisine verilecektir. İşletme aşamasında personelin su tüketimi sonucu oluşacak atık su miktarı aşağıda verilmiştir. Çalışacak kişi sayısı Kişi başına düşen günlük kullanım Günlük Su Tüketimi Oluşacak Atıksu Miktarı : 5 kişi : 150 lt kişi/gün : 0,75 m 3 /gün : 0,75 m 3 /gün (Kaynak : Atıksuların Uzaklaştırılması İTÜ, Prof. Dr. Veysel EROĞLU) (Tüketilen suyun tamamının atıksuya dönüşeceği varsayımı yapılmıştır.) Gerek inşaat, gerekse işletme aşamalarında Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununa ve bu kanuna bağlı çıkartılan, Su Ürünleri Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Projenin işletme aşamasında, çalışma saatlerinde çalışanların ihtiyaçları santral binasında karşılanacak olup, evsel nitelikli atıksular için sızdırmasız fosseptik yapılacak ve Gölköy Belediyesi tarafından çektirilerek bertaraf edilecektir. Çalışma saatleri dışında personelin ihtiyaçları kiralanacak binadan karşılanacak olup çalışanlardan kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular kiralacak binanın altyapı tesisine verilecektir. V İdari ve sosyal tesislerden oluşacak katı atık miktar ve özellikleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için ve ne şekilde değerlendirileceği, İşletme aşamasında herhangi bir kazı-dolgu işlemi yapılmayacaktır. Bu nedenle hafriyat atığı oluşumu da söz konusu olmayacaktır

278 İşletme aşamasında oluşacak katı atıklar, çalışacak personelin günlük ihtiyaçları sonucunda ortaya çıkacak evsel nitelikli katı atıklar ile işletmede oluşacak kağıt, plastik, metal, cam vb. geri kazanımı mümkün olan atıklardır. İşletme Aşamasında; Çalışacak kişi sayısı : 5 kişi Kişi başına günlük oluşacak katı atık Günlük oluşacak toplam katı atık : 1,14 kg/gün* : 5,7 kg/gün * Katı Atık İstatistikleri, 2010 Evsel nitelikli katı atıklar, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak torbalarında biriktirilecek ve en yakındaki çöp konteynırlarına (Belediyelerin hizmet verdiği yerleşim yerlerindeki) bırakılarak bertaraf edilecektir. Ayrıca Ambalaj atıkları hususunda Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümlerine uyulacaktır. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. Geri kazanımı mümkün olan atıklar ise ayrı kaplarda biriktirilerek, bu atıkları geri kazanım sağlamak üzere toplayan lisanslı kuruluşlara verilecektir. V Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, Projenin işletme aşamasında, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tüm mevzuat hükümleri yerine getirilecek ve olası tüm kaza ve risklerin mümkün olan en alt düzeye indirilmesi için gerekli önlemler alınacaktır. İşletme aşamasında çalışan personele işe girişlerinde oryantasyon, Temel İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Bilinçlendirme eğitimleri verilecektir. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ndeki; Kanun ve Yönetmelik İlgili maddesi Gürültünün zararlı etkilerinden korunmak için (İSGT madde 22 ve 78) İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri (İş Kanunu madde:77) Risk Analizleri (İş Kanunu madde:77) İş Sağlığı ve Güvenliği İlgili Tüzükler (İş Kanunu madde:78) İş Sağlığı ve Güvenliği Tüzüğü ve İlgili Yönetmelik Alınacak önlemler İşçi sağlığı yönünden gürültü ölçümleri yaptırılacak gürültü değerleri 80 desibeli geçmeyecektir. Geçmesi durumunda işçilere kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Çalışan tüm personel ilgili yönetmelik gereği Oryantasyon, İş Sağlığı ve Güvenliği, Acil Durum, İşyeri Riskleri hakkında eğitilecek, bu eğitimler belirli periyotlarla tekrarlanacak, verilen eğitimler kayıt altına alınacak ve eğitimler sonunda değerlendirme testleri yapılacaktır. İşyeri faaliyetleri, proses, iş makine, araç ve ekipmanlar ile dışarıdan gelebilecek tehlikeler dikkate alınarak risk analizleri hazırlanacak, hazırlanan risk analizleri güncellenecek ve alınacak önlemlerle bu riskler asgari seviyeye indirilecektir. Risk analizi çalışmalarına çalışan personelin katılımı sağlanacak, riskler ve önlemler hakkında çalışanlar bilgilendirilecektir. İşyerinde yapılan faaliyet, iş makine ve ekipmanları ile işyeri bina ve eklentilerinde ilgili mevzuat hükümlerine tamamen uyulacaktır. İşyeri bina ve eklentilerinde yangın tehlikesine karşı önlemler alınacak, yangın söndürücü cihazların periyodik kontrolleri gerçekleştirilecek, oluşturulacak ekiplerle acil durum tatbikatları yapılarak personelin bu tür durumlara hazırlıklı olması sağlanacaktır

279 Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik şartları Yönetmeliği Elektrik Tesisat Yönetmeliği İş Sağlığı ve Güvenliği Tüzüğü Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği İşyerindeki tehlikeler ile ilgili uyarı levha ve sistemleri uygun yerlere kurulacak ve bunların hangi anlamlara geldiği verilecek eğitimlerle personele öğretilecektir. Çalışan personele ilgili yönetmelik gereği, yaptıkları işin nevi ve ortam koşullarında iş kazası ve meslek hastalıkları riskini önleyecek şekilde uygun kişisel koruyucu donanımlar, zimmet tutanağı karşılığı verilecek ve kullanımları sağlanacaktır. İş makine, araç ve ekipmanları ilgili yönetmelik gereği, sertifika sahibi uzman personelce amacına uygun olarak kullanılacak, periyodik test ve bakımları süresinde yetkili kurum ve kişilerce yapılarak dosyalarına kaydedilecektir. Makine, araç ve ekipmanlarda iş güvenliği ile ilgili standart donanım eksiklikleri ile arızaların giderilmesi sağlanacaktır. Tüm elektrik tesisat ve ekipmanlarında ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda önlemler alınacaktır. Herhangi bir yaralanma durumunda ilk müdahalenin yapılabilmesi için şantiye alanında, iş makinelerinde, tüm araçlar ve çalışma alanlarında ilkyardım çantaları olacaktır. Yasal yükümlülük ve personelin sağlık durumlarının tespit edilebilmesi amacıyla her personel için Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışabilir raporu alınacaktır. Maddi veya bedensel kazalara neden olmaması için iş makinesi ve araçların periyodik bakımları yapılmalı ve bakımlar kayıtlı olmalıdır. Jeneratörlerde Oluşacak Yangın Riskine Karşı Koruma Tedbirleri; Jeneratör bina ve tesislerden ayrı bir bölümde bağımsız olarak kenarları seddeli beton zemin üzerine konulacak, atmosferik koşullardan etkilenmemesi için üzeri sundurma ile kapatılacak ve etrafı tel kafes ile çevrilecek, kapısı kilitli tutulacaktır. Jeneratörün bakımından ve çalıştırmasından sorumlu eğitimli ve belgeli bir personel görevlendirilecektir. Jeneratörlere yağ-yakıt ihmali sırasında taşma tavaları kullanılacak yağ ve yakıtın yere dökülmesi önlenecektir. Dökülmesi durumunda çevre kilitli kullanılarak temizlik yapılacaktır. Jeneratörün bulunduğu ortamda kolay tutuşabilir malzemeler konulmayacak, yanına yeteri kadar yangın söndürme tüpü konulacaktır. Yer değişikliği ve arıza yapmaması halinde yılda bir defa makine mühendisleri odasından periyodik testleri yapılarak periyodik test raporu alınacak ve dosyasında saklanacaktır. Aynı şekilde topraklama testi de yapılarak topraklama test raporu alınacaktır. Egzoz borusu kişilerin zarar görmeyeceği şekilde uzatılacak ve egzoz gazından kişilerin etkilenmesi önlenecektir. Jeneratör binasına çalıştırma talimatı ve yangın söndürme talimatı asılacaktır. Santral Binasının Su Akar Kotunun Altında İnşa Edilmesinden Dolayı Alınması Planlanan Koruma Tedbirleri; Kardelen HES su taban kotunun altında kalacak şekilde dizayn edildiği için, santral binasının inşası tamamlandığında su için yalıtım ve drenaj sistemleri yapılacaktır

280 V Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, Proje kapsamında peyzaj amaçlı olarak, HES binasının olduğu yerlere ve şantiye alanı çevresine doğal yapıya uygun bitkiler ve ağaçlar dikilecek, bazı bölümler çimlendirilecektir. projesi için inşaat tamamlandıktan sonra yapılacak peyzaj çalışmalarıyla ilgili peyzaj onarım planı hazırlanmış olup Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğüne sunulmuştur. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün tarih ve sayılı uygunluk yazısı ve peyzaj onarım planı rapor ekinde (Bkz. Ek-18) verilmiştir. V Diğer özellikler. Bu bölümde anlatılacak başka bir özellik bulunmamaktadır

281 V.3. PROJENİN SOSYO-EKONOMİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) Projenin sosyo-ekonomik etkilerinin irdelenmesi için Hacettepe Üniversitesi nden Prof. Dr. Suavi AYDIN, 2013 yılı içerisinde bölgede sosyal çalışma yapmış ve projenin yöre halkı üzerindeki olası etkilerini konu alan bir rapor hazırlamıştır. Söz konusu rapor aşağıda sunulmuştur: KARDELEN REGÜLATÖRÜ VE HES PROJESİ SOSYAL ETKİ DEĞERLENDİRME RAPORU KAPSAM Gölköy Çayı üzerinde yapılması planlanan Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali, Ordu İli nin Gölköy ilçesi sınırları içinde, Gölköy Çayı havzasında inşa edilecektir. Yatırım planı, Gölköy ilçe merkezinin Kuşluvan (Kuşluyan) ve Derebükü mahalleleri sınırları içinde kurulacak regülatörden alınacak suyun iletim hattı aracılığıyla Çetilli Köyünün Boğmalık Mahallesi yerleşiminin yaklaşık olarak metre kuzeyinde cebri boru vasıtasıyla yeniden Gölköy Çayı na bırakılması yoluyla, bu hizada kurulacak Hidroelektrik Santrali marifetiyle enerji üretilmesini sağlayacak tesislerden oluşmaktadır. Bu raporun kapsamı, planlanan bu tesislerin etki alanı içinde kalan beşerî ve iktisadî oluşumların inşaat ve işletmeden etkilenme biçimlerini ve bu etkilerin azaltılması için gereken önlemlerin tanımlanmasını içermektedir. MEVCUT SOSYO-EKONOMİK DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ Yerleşim Örüntüsü Tesisler Gölköy Çayı nın mansabına doğru inşa edilecek iletim kanalı, Gölköy Çayı paralelinde eğimli ve çoğu fındıklıkla örtülü arazi içinde inşa edilecektir. Hat boyunca, mevcut etki alanı dahilinde Gölköy ilçe merkezine, Çetilli, Çatak ve Ahmetli köylerine ait dağınık yerleşme arz eden mahalleler bulunmaktadır. Bu etki alanı içinde Gölköy ilçesine bağlı Kuşluvan (Kuşluyan) ve Derebükü mahalleleri, Çetilli köyüne ait Mühtüler, Bedala (Yenimahalle) ve Boğmalık mahalleleri, Çatak köyüne ait Ortaköy Mahallesi ve Ahmetli köyüne ait Esenli Mahallesi bulunmaktadır. Demografik Yapı 2012 yılı ADNS kayıtlarına göre etki alanı içindeki yerleşim yerlerinin bağlı olduğu idarî birimlerde toplam kişi yaşamaktadır yılından itibaren nüfus değişimi izlendiğinde, Gölköy Çayı nın yukarı havzasındaki nüfusun 2000 yılından sonra dramatik biçimde düştüğü, ardından on yılın son çeyreğinden itibaren toparlanarak, ülke nüfus artış ortalamasının altında da olsa, hafif bir artış gösterdiği görülmektedir. Bu nüfus tablosu bize havzanın 2000 yılından itibaren büyük bir göç verdiğini, göç hareketinin son yıllarda durduğunu ve nüfusun yeniden toparlanma aşamasına girdiğini anlatmaktadır

282 Tablo 95: yılları arasında havzada nüfus değişimi YERLEŞİM Ahmetli Çetilli Çatak Gölköy TOPLAM Tablo 95 de yer alan nüfus rakamları etki alanındaki nüfusu temsil etmemektedir. Doğrudan etki altındaki nüfus kişi kadardır. Yerleşim yerlerinde erkek ve kadın nüfuslarının dengeli oluşu, bu yerleşim yerlerindeki mevcut nüfusun, mevsimlik işgücü hareketliliği bakımından uzun süreli göçü tercih etmediğini; işgücü hareketinin geçici ve kısa süreli olduğuna tanıklık etmektedir. Ancak yaz ve kış nüfusları arasında ciddi farklar oluşmaktadır. Yaz aylarıyla birlikte, iş ve hanelerini başka yerlere taşımış olan ama köyleriyle bağlantısını sürdüren ciddi bir nüfus, yaz tatilini geçirmek ve ellerinde tuttukları fındık bahçelerinde yetişen ürünü toplayıp satışa arz etmek üzere, eski hanelerine dönmekte ve bu şekilde etki altındaki nüfus yaklaşık olarak % 50 oranında artmaktadır. Nüfusun bu kesimi yılın büyük bölümünde, genellikle İstanbul, Bursa, Marmaris ve Ordu da yaşamaktadır. Nüfusun Sosyo-Ekonomik Nitelikleri Gölköy Çayı vadisinde sosyal ve iktisadî hayatın dayandığı temel geçim etkinliği tarım ve hayvancılıktır. En önemli ürün kalemi, aynı zamanda piyasaya arz edilen yegane ürün olan fındıktır. Bunu ikinci sırada hayvancılık izlemektedir. Hane başına ortalama fındık üretimi 1,5 ton kadardır. Yıllık olarak Ahmetli köyünde 1000 ton, Gölköy ilçe merkezi sınırları içinde 2000 ton, Çatak köyünde 700 ton ve Çetilli köyünde de 700 ton civarında fındık üretimi yapılmaktadır. Yaklaşık olarak havzanın bu kesiminde ton civarında bir fındık üretimi söz konusudur. Fındık pazara ya yerinde ya da Gölköy deki alım merkezlerinde arz edilmektedir. Fındıklıkların yarıya yakını 2B olarak tasnif edilmiş olan muvazaalı araziler üzerindedir. Gölköy e bağlı Gölköy ve Kuşluvan (Kuşluyan) mahallelerindeki hayvan varlığı büyük ve küçükbaş olmak üzere toplam 3000 baş civarındadır. Ahmetli deki hayvan varlığı 500 kadar büyükbaş hayvandan; Çatak ta 700 büyükbaş, 5000 küçükbaş hayvandan; Çetilli de ise 400 büyükkbaş, 4000 kadar küçükbaş hayvandan oluşmaktadır. Havzadaki havyan varlığı takribî olarak toplam 2500 büyükbaş, küçükbaş hayvandır. Bu rakamlar ciddi bir hayvancılık faaliyetinin yürütüldüğünü göstermektedir. Yaz aylarında küçükbaş hayvanların büyük bir bölümü, büyükbaşların ise bir kısmı çevredeki yaylalara çıkarılmaktadır. Gölköy merkezindeki mahalleler Uzungeviş, Kıranoba, Kuzuçayırı ve Selemen yaylalarını, Çetilli ve Çatak köyleri ise Sırıklı Yaylası nı kullanmaktadır. Ahmetli köyünde yaylaya hayvan çıkartma alışkanlığı zayıflamıştır. Hayvanlar kış aylarında ahır ve ağıllarında hazır yemle beslenmektedir. Köylerdeki ve mahallelerdeki hanelerin büyük bölümüne emekli maaşı girmektedir. Emekli maaşı giren hanelerin oranı ortalama olarak % 60 civarındadır. Az olmakla birlikte yurtdışı işçi dövizi giren hane de mevcuttur. Gölköy Çayı nın yukarı havzasındaki yerleşmelerde yaşayan çalışabilir nüfusun bir bölümü, enerji nakil hatlarının direk dikme işlerinde uzmanlaşmıştır. Bu nedenle bu nüfus hareketlidir ve yılın çeşitli aylarında bu nedenle köy dışındadır. Bu işlerden gelen gelir de köylerin önemli gelir kaynakları arasındadır. Bir miktar hanede ise arıcılık faaliyeti vardır. Ahmetli köyünde ilk ve ortaokul, Gölköy de ilk ve ortaokul ile çeşitli liseler mevcuttur. Çetilli ve Çatak ta okul olmayıp öğrenciler taşımalı sistem çerçevesinde Gölköy e gidip gelmektedir

283 SOSYAL ETKİLERİN ANALİZİ Planlanan tesislerin regülatör yeri ile HES binasının bulunduğu yerler bakımından yarattığı etkiler farklıdır. Regülatör yeri Gölköy ilçe merkezine çok yakındır ve oldukça geniş bir arazinin kamulaştırılmasını gerektirecektir. Bu nedenle Gölköy ilçe merkezine bağlı Kuşluvan (Kuşluyan) ve Gölköy mahallesi bakımından en önemli sorun arazi kaybıdır. HES in planlandığı yer üzerinde de fındıklıklar vardır. Burada da bir miktar fındıklığın bertaraf edilmesi gerekecektir. Ancak asıl önemli sorun alanı iletim hattının güzergâhıdır. Bu güzergâh Gölköy ü Ahmetli köyüne bağlayan ve çeşitli mahallelerden geçen yola paralel olarak tasarlanmış ve kapalı biçimde inşa edilecek bir hat olarak planlanmıştır. Bu yol ilgili yerleşimleri merkeze bağladığı ve bu bakımdan korunması gerektiği gibi, aynı zamanda Gölköy e yönelik yoğun öğrenci hareketliliği de bu yol üzerinden gerçekleşmektedir. Aynı zamanda yol güzergâhında geçici olarak tesis edilmiş içmesuyu isale hatları da bulunmaktadır. Yol etrafındaki arazi oldukça eğimli ve etrafı fındıklıktır. Dolayısıyla buradaki inşaat faliyeti sırasında yolun sağında ve solunda belirli bir alanın genişletilmesi ve kazılması neticesinde yola zarar verilmesi ve yolun sağındaki ve solundaki fındıklıkların zarar görmesi söz konusudur. Bu bölgede hane başına isabet eden üretim arazisi kısıtlı olduğundan ve bu arazilerin önemli bir kısmını 2B statüsünde muvazaalı araziler teşkil ettiğinden, köylerde yaşayan ve yaşamını fındık üretiminden kazanan geniş bir nüfusun bu inşaattan olumsuz biçimde etkilenmesine yol açacaktır. Kültür arazilerinin küçük parseller halinde olması, bunların verimliliğini son derecede kırılgan hale getirmektedir. Dolayısıyla bu küçük parselin bir kısmının bile zarar görmesi arazi verimliliğini ortadan kaldırmakta, buna bağlı olarak büyük ölçüde hane emeği kullanan küçük aile işletmesinin üretim maliyetini yükseltmekte ve işletmenin zarar etmesine yol açmaktadır. ETKİ AZALTICI ÖNLEMLERİN GELİŞTİRİLMESİ Sosyal Etkilerin Analizi başlığı altında irdelendiği gibi, bu tesisin yaratacağı etkiler bakımından en önemli konu iletim hattını güzergâhı ve yaratacağı olumsuz sosyal ve iktisadî etkilerle ilgilidir. Ekti azaltıcı önlemler bakımından önemli konu, 2B statüsündeki arazilerin durumudur. Bölgede parçalar halinde de olsa bu statüde arazinin yoğun olduğu görülmüştür. Burada yapılacak uygulama, üzerindeki iktisadî varlıkların kaybı ve tapu yokluğu nedeniyle havza halkını endişeye sevk etmektedir. Bu durumda 2B statülü alanlarda kamulaştırma uygulaması yapılırken, bu arazinin bir tür zilyetlik ilişkisi çerçevesinde işlenen kültür arazileri olduğu gerçeği göz önünde tutularak arazinin üzerindeki iktisadi varlıklar ayrıca değerlendirilmeli, kuruşlandırılmalı ve bedelleri hak sahiplerine ödenmelidir. Kamulaştırma yapılacak tapulu arazilerde ise bedeller rayiçler üzerinden tespit edilmeli ve zamanında hak sahiplerine ödenmelidir. Ayrıca tesislerin inşaat ve işletme sürecinde özel uzmanlık ve yetenek gerektiren işler dışındaki işlendirmelerde yöre halkının iş talepleri değerlendirmeye alınmalıdır. Ahmetli köyünde mahallelerden köy merkezine, Çetilli ve Çatak köyünün mahallelerinden de Gölköy ilçe merkezine yönelik öğrenci hareketliliği mevcuttur. İnşaat faaliyetlerinin bu hareketliliğin güvenliğini garanti altına alacak biçimde planlanması gerekmektedir

284 İZLEME PROSEDÜRÜ VE BİLGİLENDİRME SÜRECİ Yukarıdaki kritik unsurlar, kriterler ve etki azaltıcı önlemler kapsamında aşağıdaki prosedürler düzenlenmelidir. -Okul ve ekonomik etkinlik yoğunluğu olan bölgelerde, gün ve saatlerde trafiğin düzenlenmesi ve haritalama Kritik aylar: - Mayıs ayı (yaylalara hayvan çıkarılması nedeniyle yollarda hayvan ve taşıt hareketliliği - Eylül ayı (fındık hasatı ve sevkiyatı, yaylalardan hayvan indirilmesi nedeniyle hayvan ve taşıt hareketliliği) Kritik Günler-Haftalar: - 20 Mayıs (Gölköy Şenlikleri) Haziran (Gölköy Yayla Şenliği) Kritik saatler: ve (Gölköy ve Ahmetli köy merkezi yönünde öğrenci hareketliliği) - Belirlenecek hassasiyetler çerçevesinde şoför eğitimi verilerek, kritik noktalar, kritik saat ve günler konusunda şoförlerin bilgilendirilmesi ve izleme - İnşaat ve tesis sırasında periyodik kontrol takviminin geliştirilmesi ve izleme - Köy tüzel kişiliklerinin yapılacak her faaliyetten bilgilendirilmesi için hem faaliyetler öncesinde hem de periyodik biçimde bilgilendirilmesini sağlayacak bir prosedürün oluşturulması, bu konuyla ilgili bir halkla ilişkiler memurunun görevlendirilmesi SOSYAL PAYDAŞLAR Ordu Valiliği Ordu İl Özel İdaresi Gölköy Belediyesi Gölköy Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü DSİ 7. Bölge Müdürlüğü Orman ve Su İşleri 11. Bölge Müdürlüğü Ordu Orman ve Su İşleri Şube Müdürlüğü Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Gölköy Köylere Hizmet Götürme Birliği TEİAŞ 10. İletim Tesis ve İşletme Grup Müdürlüğü Giresun Orman Bölge Müdürlüğü Ordu Orman İşletme Müdürlüğü Gölköy Orman İşletme Şefliği Çetilli Köyü Muhtarlığı Çatak Köyü Muhtarlığı Ahmetli Köyü Muhtarlığı Kuşluvan Mahallesi Muhtarlığı Gölköy Mahallesi Muhtarlığı Ahmetli Köyü Yardımlaşma ve Yaşatma Derneği Çetilli Köyü Kültür Eğitim Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği -263-

285 V.3.2. Çevresel fayda-maliyet analizi. Yapılması planlanan faaliyet enerji üretim amaçlı olup, bölgedeki ihtiyacı karşılamak için gerçekleştirilecek olan önemli bir projedir. Hızlı bir şekilde sanayileşen ve buna bağlı olarak enerji ihtiyacı da hızlı artan ülkemizde hidroelektrik enerji potansiyelinin olabildiğince kullanılması gerekmektedir. Projenin inşaat aşamasında çevreye verilecek zararlar geçici olup, gerekli önlemler alınacak ve projenin tamamlanması ile bu etkiler sona erecektir. Bu kapsamda yatırımcı firma; çevre kirliliğini önlemek için ihtiyaç duyulan yatırımları yapacak ve Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Çevresel Gürültünün Kontrolü ve Yönetimi Yönetmeliği ve Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nde verilen sınır değerlere ve kurallara uymakla yükümlü olacaktır. Gerekli kurum ve kuruluşlarla yazışmalar yapılarak gereken izinler alınacaktır. Projenin Çevresel Faydaları; Ülke ekonomisi ve enerji pazarının yanı sıra Türkiye nin ürettiği Yeşil Enerji miktarına yapılacak olan katkı, Yerel iş imkanları sağlanması (inşaat aşamasında 30 kişi, işletme aşamasında ise 5 kişi çalışacaktır) ve Dolaylı istihdam ve yerel iş imkanlarını içeren faydalar (Yöredeki gıda, giyim, ulaşım ve diğer hizmet sektörlerinde canlanma). Başlıca Maliyetler; Proje maliyetleri (Regülatör, iletim hattı (yeraltına gömülü basınçlı boru), cebri boru, denge bacası, santral ve diğer teknik donanımın yapılması ile ilgili maliyetler), Çalışacak personel ve iş makinelerinin maliyetleri ve Kamulaştırma Proje için yapılan çevresel fayda-maliyet analizi Tablo 96 da verilmiştir. Tablo 96 :Çevresel Fayda-Maliyet Analizi Sıra No İnşaat öncesi İnşaat aşaması İşletme Aşaması Açıklama Çalışanların yöre halkından seçilmesine mümkün olduğunca özen gösterilecektir. Gerek yöreden temin edilen personele istihdam yaratılması, gerekse şehir dışından gelen personelin ihtiyaçlarının yöreden karşılanması dolayısıyla yerel ekonomiye de katkı sağlanacaktır. İnşaat sırasında inşaat malzemeleri alımı, araç ve iş makinesi kiralanması ile bunların servis hizmetleri yöreden sağlanacak ve bu yönden de yerel ekonomiye katkı sağlanmış olacaktır. İnşaat alanında tabii bitki örtüsü ortadan kalkacak, ancak yeni bir ekolojik yaşam ortaya çıkacaktır. Yatırımlarda alınan çevresel tedbirler ve uygulamalar daha sonra yapılacak yatırımlar için örnek teşkil edecektir. (Yerel otoriteler, müteahhit ve taşeronlar, çalışanlar için öğretici bir deneyim olacaktır). Evsel nitelikli sıvı atıklar sızdırmasız fosseptikte biriktirilerek Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirileceği için çevresel sorun olmadan bertarafı sağlanmış olacaktır. Evsel nitelikli katı atıklar Gölköy Belediyesi tarafından alınarak bertarafı sağlanacaktır, oluşan evsel nitelikli katı atıkların koku, haşere, hastalık oluşumu vb. çevresel sorunların oluşmaması sağlanacaktır

286 Sıra No İnşaat öncesi İnşaat aşaması İşletme Aşaması Açıklama HES in işletmeye geçmesi ile birlikte elektrik üretilecektir Tablodaki sembollerin açıklaması : + : Çevresel fayda sağlanacak - : Çevresel fayda sağlanmayacak İnşaat aşamasında kış aylarında merkezlere bağlantı yollarının açık olması için karla mücadele çalışmaları yapılacaktır. Böylece yöre halkının da merkezlerle irtibatı kesilmemiş olacaktır. İnşaat aşamasında kullanılacak ulaşım yollarının bakımları yapılacak ve rehabilite edilecektir. Böylece yöre halkı da bu durumdan yararlanmış olacaktır. V.3.3. Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi. (Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri) Planlanan faaliyet ile inşaat aşamasında 30 kişi, işletme aşamasında 5 kişiye iş imkanı sağlanacak olup, proje kapsamında gerekli olacak vasıfsız personel civar köylerdeki halktan sağlanacaktır. Bunun sonucu olarak da yöre halkına iş imkanı yaratılacak, civar yörelerdeki ticari yaşam hareketlenecek ve alışverişlerden dolayı gelir artışı söz konusu olacaktır. Projenin gerçekleşmesi ile bölge içinde ekonomik hayatın canlanmasına ve gelişmesine katkı sağlanacak ve yöre halkının gelirleri ve yaşam seviyelerinde bir yükselme meydana gelecektir. Üretilecek olan enerji ulusal enerjiye katkı sağlayacağından, ülke ekonomisinin enerji ihtiyacına katkıda bulunarak sanayinin gelişmesine ve ülkede ekonomik ve sosyal refahın yaygınlaşmasına katkıda bulunacaktır. Proje inşaatı ve işletmesi aşamasında görev yapacak mühendislerle, üst düzey yöneticilerin halk ile olacak iletişimi, halkın kültürel olarak gelişmesine katkıda bulunacaktır

287 BÖLÜM VI : İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi ıslahı ve Reklamasyon Çalışmaları, projesinin ARGE Enerji İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti. tarafından inşa edilerek Lisans süresince işletilmesi planlamıştır. Lisans süresi dolduğunda tesis DSİ Genel Müdürlüğü ne bırakılacaktır. Tesisin ekonomik ömrü 49 yıl olarak planlanmıştır. Regülatör yapıları, barajlar gibi depolamalı tesisler değildir. Bu nedenle ölü hacim oluşması ve ömrünün dolması gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Tesis su akışı olduğu sürece çalışacaktır. 49 yıllık ekonomik süre, makinaların bakımlarının düzenli yapılması ve gerektiğinde modernizasyona gidilmesi gibi önlemlerle çok daha fazla uzatılabilecektir. Onarım çalışmaları yetkili servisler tarafından yerinde yapılacaktır. VI.2. Mevcut su kaynaklarına etkiler, işletmeye kapatıldığında elektrik üretilmeyecek ve su kaynaklarına herhangi bir etki olmayacaktır. VI.3. Olabilecek hava emisyonları, tesisleri işletmeye kapatıldığında herhangi bir hava emisyonu oluşturacak bir faaliyet olmayacağı için mevcut hava kalitesine herhangi bir etkisi olmayacaktır

288 BÖLÜM VII : PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji, alınacak önlemler, alternatiflerin karşılaştırılması ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Depolama Tesisleri İle İlgili Seçenekler Proje regülatörlü bir nehir santral projesi olduğu için depolama tesisi bulunmamaktadır. Enerji Tesisleri İle İlgili Seçenekler Hidroelektrik santral yeri için incelemeye değer daha uygun bir yer bulunamamıştır. Arazide yapılan incelemeler sonucu kanal güzergahının apik (eğimli, dağlık arazi) olduğu tespit edilmiştir. Bu tip topoğrafyalarda açık kanal inşası çevreye büyük zararlar vereceği için formülasyon değişikliğine gidilmiş Kardelen Regülatörü ile çevrilen sular açık iletim kanalı yerine mevcut yolun altına gömülü basınçlı boruyla denge bacası ve cebri boru vasıtasıyla Kardelen HES e iletimi planlanmıştır. Ayrıca iletim hattının geçtiği bazı bölümlerinin yerleşim yerlerine geldiği tespit edilerek, bu durumun yöre halkında tepkiye yol açacağı ve kamulaştırma aşamasında elverişsiz koşullar ortaya çıkaracağı sebebiyle iletim hattı güzergahında değişiklik yapılarak DSİ 7. Bölge Müdürlüğü ne Kasım 2012 tarihinde Gerekçe Raporu sunulmuş olup iletim hattı güzergahında değişikliğe gidilmiştir. Gerekçe Raporu DSİ 7. Bölge Müdürlüğü tarafından tarih ve sayı ile onaylanmıştır (Bkz. Ek-10). Ayrıca proje alanında; Milli Park Tabiat Parkı Tabiat Anıtı Tabiat Koruma Alanları Yaban Hayatı Koruma Alanları Biyogenetik Rezerv Alanları Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar Arkeolojik, Tarihi, Kültürel Sitler Turizm Alan ve Merkezleri Özel Çevre Koruma Alanı Tohum meşcereleri, Gen Koruma alanları bulunmamaktadır

289 BÖLÜM VIII : İZLEME PROGRAMI VIII.1. Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Çevre Yönetim ekibi, Projenin inşaat aşamasında, ÇED raporundaki taahhütlere uyulup uyulmadığının denetimini ÇED Yeterlik Tebliği ne göre faaliyet sahibi tarafından belirlenecek yeterliliği olan bir firma yapacaktır. Bu kapsamda faaliyet sahalarında işletmeye geçene kadar Bakanlık tarafından belirlenecek periyotlarda izleme raporları hazırlanacak olup, ÇED Raporu İzleme Formu doldurularak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na bildirilecektir. İzleme programının amacı; projeyle ilgili etki azaltıcı önlemleri, izin, koşul ve gerekleri dikkate alarak hazırlanan ÇED raporundaki uyulması gerekli konular ve taahhütleri ile tam olarak uyum sağlamasını garanti etmektir. Projenin yapılacak izleme programları faaliyet sahibi tarafından yürütülecektir. İnşaat ve işletme süresi boyunca proje alanında yapılacak işlerin çevre mevzuatının ilgili yönetmelik ve tüzüklerine uygun olarak yürütülmesi sağlanacaktır. İZLEME PLANI; Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamasında meydana gelecek çevresel etkiler ve alınacak önlemler Tablo 97 de verilmiştir; Tablo 97 :İzleme Programı Aşama Hangi Parametrelerin İzleneceği Parametrelerin Nerede İzleneceği Parametrelerin Nasıl İzleneceği/ hangi tip ekipmanla izleneceği Parametrelerin Ne Zaman Hangi Sıklıkta İzleneceği İNŞAAT ÖNCESİ İnşaat öncesi Su kalitesi Memba ve Mansap Kısmında Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği Tablo 5 de (radyoaktivite değerleri hariç) verilen paremetrelerin analizi yapılacaktır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığından Laboratuvar Yeterlik Belgesi almış Laboratuvarlara yaptırılacaktır. İnşaat başlamadan önce 1 kez İNŞAAT AŞAMASI Tarihi, kültürel ve İnşaat arkeolojik varlıklar İnşaat İnşaat Erozyon/Çamur sızıntısı Toz (PM10) Arazi Çalışma alanında Alıcı ortamda ortam toz (PM10) ölçümü yapılacaktır. İnşaat Evsel atık su Çalışma alanında İnşaat Hafriyat artığı Şantiye alanı ve çalışma alanında (yükleme-boşaltma-taşıma sırasında) Gözlem -İndirgeyici önlemlerin tanzim edilip edilmediği kontrol edilmelidir. -Yüzeysel sular gözle kontrol edilmelidir. Toz ölçümü, Çevre ve Şehircilik Bakanlığından Yeterlik Belgesi almış kuruluşlara yaptırılacaktır. Evsel nitelikli sıvı atıklar sızdırmasız fossepikte biriktirilerek Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Bitkisel toprak ve kazı fazlası malzemeler inşaat ve dolgu işlerinde, yol onarım işlerinde, peyzaj düzenlemelerinde kullanılacak ve uygun olmayan kısımları kazı fazlası malzeme alanlarında depolanacaktır. Daha sonra bitkisel toprakla üzeri örtülerek rehabilite edilecektir. Kültür varlığına rastlanıldığında -Her gün bir kez -Yağmurlu ve rüzgarlı havalarda ertesi gün Şikayet olması durumunda Günlük Günlük -268-

290 Aşama Hangi Parametrelerin İzleneceği Parametrelerin Nerede İzleneceği İnşaat Katı Atıklar Çalışma ve şantiye alanında İnşaat Atık motor yağları Sızıntının olabileceği şantiye alanı ve çalışma alanındaki iş makinelerinin hepsinde İnşaat Tehlikeli Atıklar Çalışma ve şantiye sahası Parametrelerin Nasıl İzleneceği/ hangi tip ekipmanla izleneceği Çalışma alanı ve yakınlarında etrafta hafriyat artığı malzemenin atılıp atılmadığı izlenecektir. Evsel nitelikli katı atıklar Gölköy Belediyesi tarafından alınarak bertaraf edilecektir. Ayrıştırılan atıkların geri kazanım amaçlı kuruluşlara teslim edildiğine dair tutanaklar incelenecektir. Gözlemsel olarak bakılacaktır. Atık yağların geçici olarak depolandığına dair kayıtlara bakılacaktır. Günlük olarak sızıntı, döküntü olup olmadığı kontrol edilecektir. Sızıntı ve döküntü anında kayıt tutulacak ve şantiye şefine haber verilerek sızıntı-döküntü acil müdahale planı uygulanacaktır. Yıllık olarak Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği gereği Ek-2 formlarının doldurularak İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne düzenli olarak gönderildiğine dair belgelere bakılacaktır. Yine alınan yağ miktarları kontrol edilecektir. Yağ, yakıt, boya vb. bulaşmış eldiven, üstüpü, ambalaj vb. atıklar ayrı olarak biriktirilecek ve belirli miktara ulaşınca lisanslı taşıyıcılar vasıtası ile lisanslı bertaraf tesisine gönderilecektir. Ulusal atık taşıma formu İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne gönderilecektir. Parametrelerin Ne Zaman Hangi Sıklıkta İzleneceği Günlük Günlük Günlük İnşaat Gürültü Alıcı ortamlarda Yıllık olarak Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği gereği Tehlikeli Atık Beyan sistemine atık beyanı yapıldığına dair belgelere bakılacaktır. Gürültü ölçüm cihazı ile Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne uygun olarak yetkili laboratuarlara ölçüm yaptırılacaktır. Şikayet olması durumunda İnşaat Yerel ve ekonomik aktivitelerin zarara uğramaması Çalışma alanında Gözlemle kontrol edilecektir. Şikayet noktasında kontrol yapılacaktır. Günlük Şantiyede yasal süresinde, ISG Uzmanı bulundurulacak olup İSG Uzmanlarının Görev Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelik esasları doğrultusunda hareket edilecektir. İnşaat İş Sağlığı ve Güvenliği Şantiye ve çalışma sahasında Periyodik kontrol listeleri doldurularak 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bağlı Yönetmeliklerin gereği kontrol edilecektir. Ayrıca Risk analizi ve Acil Durum Müdahale programına göre kontrol edilecektir. İşçi sağlığı yönünden gürültü ölçümleri yaptırılacak gürültü derecesi sınır değerleri geçmeyecektir. Geçmesi durumunda işçilere başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Toz çıkışı olan işlerde çalışan işçilere, işin özelliğine ve tozun niteliğine Günlük/Haftalık/Aylık -269-

291 Aşama Hangi Parametrelerin İzleneceği Parametrelerin Nerede İzleneceği Parametrelerin Nasıl İzleneceği/ hangi tip ekipmanla izleneceği göre uygun kişisel korunma araçları ile maskeler verilecektir. İkaz panolarının yerinde olup olmadığı, reflektör lambalarının çalışıp çalışmadığı İnşaat Halkın Güvenliği Çalışma alanlarında kontrol edilmelidir. Güvenlik personeli tarafından çalışma alanına görevliden başkasının girmemesi sağlanacaktır. Bir kaza sonucunda yüzey sularına veya yeraltı sularına atık yağ, akaryakıt vb. atıkların Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan İnşaat ph, BOİ, yağ-gres bulaşması sonucunda bu Laboratuar yeterlik belgesi almış alanlardan da numuneler laboratuarlara analizler yaptırılacaktır. alınarak analizleri yaptırılacaktır. Parametrelerin Ne Zaman Hangi Sıklıkta İzleneceği Günlük Çevresel kaza sonucu suya karışma olmuşsa İŞLETME AŞAMASI İşletme Evsel Atık su İşletme Katı atıklar Çalışma alanlarında (Santral binasında) Çalışma alanlarında (Santral binasında) Çalışma saatlerinde çalışanların ihtiyaçları santral binasında karşılanacak olup, evsel nitelikli atıksular için sızdırmasız fosseptik yapılacak ve Gölköy Belediyesi tarafından çektirilerek bertaraf edilecektir. Gözlemsel olarak izlenecektir. Katı atıklar torbalarda biriktirilecek ve en yakındaki çöp konteynırlarına (Belediyelerin hizmet verdiği yerleşim yerlerindeki) bırakılarak bertaraf edilecektir. Günlük Günlük İşletme Gürültü HES binasında ve en yakın konutta Gürültü ölçüm cihazı ile Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne uygun olarak yetkili laboratuarlara ölçüm yaptırılacaktır. Şikayet olması durumunda Proje kapsamında işletme aşamasında aşağıdaki yükümlülüklerin yapılması gerekmektedir. İşletme İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışma alanlarında (Santral binasında) -İSG Uzmanı/İşyeri Hekimi -Risk Analizi -Acil Durum Müdahale Planları ve Ekipleri -İş araçları/ekipmanlar periyodik kontroller -İSG izleme planı -Yıllık Çalışma Planı -İSG Eğitimleri -İSG Kurulu/Toplantıları -İSG Ölçümleri Günlük/Haftalık/Aylık/ Yıllık İşletme Canlı hayatın devamı için bırakılacak su miktarı Regülatör mansabında projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Sürekli Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık -270-

292 Aşama Hangi Parametrelerin İzleneceği Parametrelerin Nerede İzleneceği Parametrelerin Nasıl İzleneceği/ hangi tip ekipmanla izleneceği periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Parametrelerin Ne Zaman Hangi Sıklıkta İzleneceği İşletme Teessüs Etmis Su Hakları (l/s) (Değirmen+Balık Tesisi+Sulama suyu için) Regülatör mansabında İşletme Halkın güvenliği Regülatör ve HES in etrafı ACİL EYLEM PLANI Tarım arazilerinin sulama ihtiyacı için Temmuz ayında 0,51 l/sn, Ağustos ayında 2,04 lt/sn, Eylül ayında 0,19 lt/sn regülatör mansabından tarımsal sulama suyu bırakılacaktır. Güvenlik ekibi tarafından gözlemsel olarak izlenecektir. Sürekli Sürekli projesi kapsamında hem inşaat hem de işletme sırasında oluşabilecek acil durumlar için acil eylem planı hazırlanmıştır. Proje kapsamında uygulanabilecek acil müdahale planları şematik olarak da rapor ekinde (Bkz. Ek-22) verilmiştir. AMACI; Acil durum şartları doğal afetler (yangın, deprem, yıldırım düşmesi vb.), yolların kapanması, haberleşme kayıpları, tesis içi kazalar, yanlış işletme, düzensiz bakım, personel dalgınlığı, vb. sonucunda oluşabilir. Bu durumları önlemek amacıyla plan hazırlanmıştır. ACİL EYLEM EKİBİ; Şantiye şefi/işletme müdürü tarafından bir acil müdahale ekibi görevlendirilecek ve bu personele eğitimler verilerek görevleri belirtilecektir. Mevcut personelin örgütlenmesi ve hareket planının hazırlanmasından kilit konumdaki idareciler sorumludur. Karmaşayı en aza indirecek planın başarıyla uygulanabilmesi için, her bir personelin acil durumda üstleneceği sorumluluğu bilmesi gerekmektedir. KAZALAR İnşaat/İşletme sırasında olabilecek kazalar yaralanmalara ve hatta ölümlere neden olabilmektedir. En yakın hastaneden olası yaralanma durumlarında yararlanılacaktır. Bu durumlar için şantiye alanında bir adet araç sürekli hazır bekletilecektir. Birisi yaralandığında aşağıdaki yol izlenecektir : İlk yardım uygulaması yapılır, Derhal acil/tıbbi yardıma başvurulur, Alanda daha fazla zararı önlemek için emniyete alınır, Yangın olasılığı araştırılır, Dökülen maddeler temizlenir, Tıbbi yardım ve kurtarma ekibi için alan temizlenir. Yakıt, yağ, benzin veya diğer zararlı sıvılar da, kaza sonucu yüzey sularına karışabilir. Yakıt veya diğer zararlı maddeler suda yüzer halde görüldüğünde itfaiye aranacak ve yardımı istenecektir. Yakıt, yağ, benzin ve diğer benzeri yüzen maddeler sıyırma yolu ile sudan ayrılacaktır. Bu maddeler toplanarak sızdırmasız kaplarda -271-

293 biriktirildikten sonra edilecektir. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak bertaraf İlk Yardım ve Kurtarma Ekiplerinin Görev ve Sorumlulukları I. Acil Duruma Hazırlık 1. Ekip lideri, bölgesinde bulunan ekip üyelerini iyi tanımalı, ekip uygun aralıklarla bir araya gelmelidir. Toplanma işinin organizasyonunu ekip lideri yapar. 2. Bütün ekip üyeleri, bölgelerinde hangi bölgelerde hangi tür yaralanma riski bulunduğunu bilmelidir. II. Acil Durumda 1. Acil durumda, ekip üyeleri sorumluluk bölgelerinde yaralı araştırması yaparlar. Bu konuda gerekirse ekip lideri görev dağılımı yapabilir. 2. Yaralı tespit edildiğinde hemen ilkyardım faaliyetine başlarlar. Ancak ilkyardım konusunda tereddüde düşülürse, yetkili birinin gelmesini beklemek gerekir. Yaralının durumunu kötüleştirebilecek bir girişimde bulunulmamalıdır. 3. İlkyardım faaliyetleri esnasında liderin görevlendireceği bir üye ambulansın gelebileceği en uygun yol kavşağına giderek gelen aracı olay bölgesine yönlendirir. 4. Ambulans geldikten sonra, istenmesi halinde ekip üyeleri ilkyardım faaliyetlerine yardımcı olur. 5. İlkyardım işlemleri esnasında bölgeye ilgisiz kişilerin girişini engeller. 6. Acil durum sonrası yaralı tespit edilmemişse, ekip üyelerinin sayımı yapılır ve üyeler, ekip liderinin başkanlığında toplu olarak hazır bulunur. YANGIN İnşaat/İşletme aşamasında, özellikle kurak mevsimlerde saha dışında ateş yakılmayacak ve yapılacak çalışmalarda yangın çıkmaması için gerekli tedbirler alınacaktır. Bununla beraber yangın çıkmaması ile ilgili tedbirlerin yanı sıra, muhtemel yangınların en kısa sürede söndürülmesi amacıyla gerekli tedbirler alınacaktır. Olası bir yangına karşı çalışma alanında gerekli yerlere yangın söndürücü alet ve ekipman konulacaktır. Alanda 1 adet su deposu halihazırda bekletilecektir. Yangın Mücadele Ekiplerinin Görev ve Sorumlulukları I. Acil Duruma Hazırlık 1. Ekip lideri bölgesinde bulunan ekip üyelerini iyi tanımalı, ekip uygun aralıklarla bir araya gelmelidir. Toplanma işinin organizasyonunu ekip lideri yapar. (Ayda bir gibi) 2. Bütün ekip üyeleri, bölgelerinde hangi bölgelerde hangi tür yangın riski bulunduğunu bilmelidir. Yine hangi tür yangında ne şekilde ve hangi tür söndürücü ile müdahale edileceği bilinmelidir. II. Acil Durumda 1. Acil durumda, ekip üyeleri sorumluluk bölgelerinde yangın araştırması yaparlar. Bu konuda gerekirse ekip lideri görev dağılımı yapabilir

294 2. Yangın tespit edilirse veya acil durumun kendisi yangın ise ekip lideri kontrolünde, panik yapmadan söndürme faaliyetlerine başlar. 3. Söndürme faaliyetleri esnasında liderin görevlendireceği bir üye itfaiyenin gelebileceği en uygun yol kavşağına giderek, itfaiyeyi yangın alanına yönlendirir. 4. İtfaiye geldikten sonra, istenmesi halinde ekip üyeleri söndürme faaliyetlerine yardımcı olur. 5. Yangın söndürme işlemleri esnasında bölgeye ilgisiz kişilerin girişini engeller. 6. Acil durum sonrası yangın tespit edilmemişse, ekip üyelerinin sayımı yapılır ve üyeler, ekip liderinin başkanlığında toplu olarak hazır bulunur. DEPREM; Deprem sırasında ve sonrasında personelin alması gereken önlemler liste halinde aşağıda özetlenmiştir: Deprem esnasında: İç mekanda iseniz, sağlam bir masa veya sıra altına girin. Pencere, kapı eşiği, ağır mobilya veya araçların uzağında durun. Bina sallanırken merdiveni kullanmayın. Dışarıda iseniz, açıklığa ilerleyin, bina ve enerji hatlarından uzaklaşın. Araba sürüyor iseniz, emniyetli bir yerde durun ancak dışarı çıkmayın. Köprü üzerinde, kavşakta veya tünelde durmayın. Mümkün olduğunca çabuk trafikten çıkın. Ağaç, elektrik lambaları, enerji hatları veya levhaların altında durmayın. Depremden sonra: Sakin kalmaya çalışın. Derhal amirinize haber verin. Tüm elemanları sayın, emniyette ve yaralanmamış olduklarından emin olun. Yaralıları bildirin. Kontrole çıkın. Bu aşamada öncelikler listesini izleyin. Yapısal hasarları denetleyin. Eğer emniyetli görünmüyor ise yanına yaklaşmayın. Denetleme ve kontrol tamamlandığında bulgularınızı derhal amirinize bildirin. Acil Durum Ekibinin Görevleri; Kurulan Servisler Kontrol Merkezi ve Karargah Emniyet ve Kılavuz Kurtarma İlkyardım Sosyal Yardım Teknik Onarım Görevi İkaz ve Alarm Haberlerini Almak, Yaymak, Üniteler Arasındaki Haberleşmeyi, Sevk ve İdareyi Sağlamak Yangın Söndürme Alet ve Araçlarının Geçeceği Yolları Açık Bulundurmak, Asayişi Bozacak ve Panik Yaratacak Vakalara Meydan Vermemek Yangın Anında Can ve Mal Emniyetini Sağlamak, Yangın Söndürme Alet Ve Araçlarının Geçeceği Yolları Açık Bulundurmak Yanık ve Yaralı Varsa Temiz Havaya Çıkartmak, Yaralının Durumuna Göre Gerekli Müdahaleyi Yapmak Tehlike Sırasında Personeli Durum Hakkında Sık Sık Aydınlatmak, Morallerini Kuvvetlendirmek Moral Bozucu Söylentilerin Çıkmasını Önlemek Teknik Servislerde Meydana Gelecek Kısa Zamanda Yapılması Gereken Basit Bozuklukların Acil Bakım Ve Onarımlarını Yapmak, Faaliyetlerin Devamlılığını Sağlamaktır

295 SIZINTI-DÖKÜLME ACİL DURUM MÜDAHALE PLANI Yol veya Toprak Kirlenmesi Karayolu üzerine; yağ ve akaryakıt dışında boya vb. maddeler de dökülebilir. Bu maddelerin karayolu üzerine dökülmesi sonrası ilk 30 dakika içinde yapılacaklar kirliliğin engellenmesi açısından önemlidir. Kaza sonrasında herhangi bir sızıntı ve/veya dökülme durumunda yapılacaklar şunlardır: Sızıntı kaynağı belirlenip mümkünse sızıntı durdurulacaktır, Sızıntının yayılmasını önlemek amacıyla çevresine kum torbaları koyulacaktır, Büyük sızıntılarda, arazinin eğimine göre sızıntının alt ucunda küçük bir kanal açılacak ve içi emici malzeme ile doldurulup sızan malzemenin burada birikmesi sağlanacak, böylece sızıntının yeraltı suyuna karışması engellenecektir, Kirletici malzeme, kirlenen emici malzeme ve toprak, uygun büyüklük ve sağlamlıkta torbalara koyulup üzeri etiketlenecektir. Sızıntı ve döküntünün 50 litreden fazla olması durumunda, kaza derhal şantiye şefine/işletme müdürüne rapor edilecektir. Karayolu üzerinde kaza yapan kamyon, iş makinesi vb. araç, mümkün olduğunca çabuk normal pozisyonuna getirilerek daha fazla sızıntı ve dökülmenin oluşması önlenecektir. Su Kaynaklarına Olan Sızıntılar Herhangi bir kaza sonucunda, su kaynaklarına olabilecek yağ-akaryakıt ve kimyasal madde sızıntılarında sızıntının yayılmasını engellemek ve toplamak üzere emici dubalar kullanılacaktır. Emici dubaların içleri emici lifli malzeme ile dolu olacaktır. Sızıntının büyüklüğü ve su kaynağının debisi dikkate alınarak, sızıntı tamamen toplanıncaya kadar gerektiğinde birkaç sıra duba kullanılacaktır. Su kaynağının su kalitesi, sızıntının meydana geldiği alanın mansap ve membasında izlenecektir. Bu işlem sonrası oluşan atıklar, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak bertaraf edilecektir. Kirliliği Önleyici Ekipman ve Malzemeler Kum : Yol ve toprak üzerinde oluşan kirliliği emdirmek ve yayılmasını önlemek için kum iyi bir malzemedir. Ancak kumun kuru olması gerekir. Talaş : Yola ve toprağa dökülen sıvı maddelerin yayılmasını önlemek amacıyla talaş da kullanılabilecek maddelerdendir. Teneke, varil vb. ambalajlardan oluşan sızıntılarda ise malzeme derhal sağlam bir teneke, varil vb.ne boşatılacaktır. Emici dubalar (en az 30 m). Emici yastık (10 m 2 ). Lastik eldiven, özel giysiler ve kişisel koruyucu ekipmanlar. Vakum pompası. Kimyasal maddeye dayanıklı varil (en az 100 lt). Sağlam plastik torba -274-

296 VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığı altında belirtilen hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program. ÇED Olumlu Belgesi alınmasından sonra inşaat süresince izleme raporları hazırlanarak 3 ayda bir Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne sunulacaktır. İzleme raporunda, Bölüm VIII.1 de verilen izleme planındaki hususlar ile Nihai ÇED raporunda verilen taahhütlere uyulup uyulmadığı kontrol edilecektir

297 BÖLÜM IX: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması) Ülkemizdeki mevcut hidroelektrik potansiyelin değerlendirilerek Türkiye ekonomisine ve enerji pazarına katkıda bulunmak amacıyla, ARGE Enerji İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti tarafından yatırımı planlanan Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) tesisi; Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde yer almaktadır. projesi kapsamında kurulacak tesisler; Kardelen Regülatörü; 777 m dere yatağı kotunda, 780 m savak kotunda tirol tipi regülatör, su alma yapısı, çakıl geçidi ve balık geçidi, 7850 m uzunluğunda iletim sistemi (basınçlı boru, yeraltına gömülü) 3 m çapında, 20 m uzunluğunda denge bacası 0,90 m iç çapında, 280 m uzunluğunda cebri boru, 4,511 MWe kurulu gücünde üç adet yatay fransis türbin içeren santral binası 34,5 kv bara geriliminde 5 km uzunluğunda enerji nakil hattı planlanmıştır. Ayrıca proje kapsamında inşaat aşamasında çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için prefabrik şantiye alanı bulunacak olup, söz konusu şantiye alanı projenin inşaatı tamamlandığında sökülecek ve arazi eski konumuna getirilecektir. Proje kapsamında inşaat için gerekli malzeme (beton, kum-çakıl vb.) piyasadan satın alınarak temin edilecektir. Bu nedenle proje kapsamında malzeme ocağı işletilmeyecek ve hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisi vb. tesisler kurulmayacaktır. Arazinin hazırlanmasında, inşaat işlerinde sadece iş makineleri kullanılacak olup herhangi bir parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin ve kimyasal madde kullanılmayacaktır. Hidroelektrik santral yeri için incelemeye değer daha uygun bir yer bulunamamıştır. Arazide yapılan incelemeler sonucu kanal güzergahının apik (eğimli, dağlık arazi) olduğu tespit edilmiştir. Bu tip topoğrafyalarda açık kanal inşası çevreye büyük zararlar vereceği için formülasyon değişikliğine gidilmiş Kardelen Regülatörü ile çevrilen sular açık iletim kanalı yerine mevcut yolun altına gömülü basınçlı boruyla denge bacası ve cebri boru vasıtasıyla Kardelen HES e iletimi planlanmıştır. Ayrıca iletim hattının geçtiği bazı bölümlerinin yerleşim yerlerine geldiği tespit edilerek, bu durumun yöre halkında tepkiye yol açacağı ve kamulaştırma aşamasında elverişsiz koşullar ortaya çıkaracağı sebebiyle iletim hattı güzergahında değişiklik yapılarak DSİ 7. Bölge Müdürlüğü ne Kasım 2012 tarihinde Gerekçe Raporu sunulmuş olup iletim hattı güzergahında değişikliğe gidilmiştir. Gerekçe Raporu DSİ 7. Bölge Müdürlüğü tarafından tarih ve sayı ile onaylanmıştır (Bkz. Ek-10). Projenin inşaatı sırasında 30 kişi, işletilmesi sırasında 5 kişi çalışacaktır. Çalışanların bölge halkından seçilmesine özen gösterilecektir. projesi nin inşaatı yaklaşık 18 ay sürecektir. Yılda 12 ay, ayda 26 gün, günde 8 saat, tek vardiya şeklinde çalışılacaktır. Projenin ekonomik ömrü, inşaatından sonra 49 yıl olarak öngörülmüştür. projesi için proje bedeli TL TL dir

298 Çevre düzeni planına göre proje alanının büyük çoğunluğu bölgeye özel ürün alanı (bağcılık, çay, fındık) ve tarım arazisi, bir kısmı da kentsel yerleşik alan ve orman alanları üzerinde kalmaktadır. Arazi kullanım haritasına göre proje alanının büyük çoğunluğu fındık arazisi içerisinde kalmakta olup diğer kısımları ise mera ve orman alanında kalmaktadır. Meşcere haritasına göre ise proje alanı ziraat ve orman alanları üzerinde kalmaktadır. yeri Ordu ili Gölköy ilçe merkezindedir. Proje yerine ulaşmak için Karadeniz otoyolundan Ordu ili, Gölköy ilçe merkezine gelinir. Regülâtör yeri Gölköy ilçe merkezindedir. İletim hattı güzergahı mevcut yol üzerinden yeraltına gömülü basınçlı boruyla denge bacasına ulaşmaktadır. Gölköy İlçesinin mevcut yolu kullanılarak santral yerine ulaşmak mümkündür. İnşaat işlerinde çıkacak kazı fazlası malzemenin uygun nitelikte olan kısımları inşaat ve dolgu işlerinde, çevre düzenlenmesinde ve yol iyileştirme çalışmalarında tekrar kullanılacaktır. Proje kapsamında oluşacak hafriyat malzemesi kazı fazlası malzeme alanlarında depolanacaktır. Proje kapsamında regülatöre en yakın yerleşim yerleri yaklaşık 60 m güneyinde Gölköy İlçesi, yaklaşık 295 m kuzeydoğusunda Kuşluyan Mahallesi, İletim hattına en yakın yerleşim yerleri yaklaşık 10 m batısında Bedala Mahallesi, yaklaşık 25 m doğusunda Boğmalık Mahallesi, santral binasına en yakın yerleşim yeri yaklaşık 180 m kuzeyinde Esenli Mahallesi bulunmaktadır. İnşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atıklar, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve tarihinde değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak sahada bulundurulacak ağzı kapalı sızdırmasız çöp kaplarında torbalar içerisinde biriktirilecek ve Gölköy Belediyesi tarafından alınacaktır. Çalışmalar sırasında plastik, cam, kağıt ve hurda demir atığı çıkacaktır. Bu atıklar ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları (cam, plastik, kağıt, hurda, vb. atıklar) Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak değerlendirmek için toplayan Lisanslı firmalara verilecektir. Bu atıkların yağ, boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. İnşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli atık sular için, sızdırmasız fosseptik inşa edilecektir. Sızdırmasız fosseptikte toplanacak evsel nitelikli atıksular Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Projenin ekolojik ihtiyaç debisinin belirlenmesi amacıyla Hacettepe ve Yüzüncüyıl Üniversitesi Öğretim Görevlileri tarafından Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu hazırlanmış ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün onayı alınmıştır (Bkz Ek-17). projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su -277-

299 İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Projesi için hazırlanan onaylı Su Kullanım Hakları Raporu rapor ekinde (Bkz.Ek-16) verilmiştir. Söz konusu raporda; proje sahasında sulanan arazi miktarı hesaplanmış olup, sulama suyu ihtiyaçları yıllık toplam 7312,89 m 3 olduğu ifade edilmiştir. Su Kullanım Hakları Raporu yla ilgili ayrıntılı bilgi V.2.3 te verilmiştir. Su Kullanım Hakları Raporu ile doğal hayatın devamı için dere yatağına bırakılması gereken su (can suyu) miktarı hariç, mevcut durumda kifayetsiz olarak sulanan yaklaşık 8,00 ha tarım arazisinin sulanması için de hesaplanan miktar suyun mansaba bırakılması gerekli görülmüştü. Proje alanındaki sulanan ve sulanması muhtemel sahalar için mansaba bırakılması gerekli olan su miktarı aylar itibariyle hesaplanmış olup, Temmuz ayında 0,51 It/sn, Ağustos ayında 2,04 It/sn, Eylül ayında 0,19 It/sn, suyun dere yatağına bırakılması gerektiği hesaplanmıştır. Proje kapsamında işletme aşamasında 5 kişi çalışacak olup çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için Gölköy İlçesinden bina kiralanacaktır. Çalışacak olan personelin her türlü teknik ve sosyal altyapı ihtiyaçları için yemekhane, soyunma yeri, duş, tuvalet, lavabo, ardiye, idari ve teknik bürolar yer alacaktır. Personelin yemek ihtiyacı dışarıdan karşılanacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin tüm ihtiyaçları kiralanacak olan binadan karşılanacaktır. Projenin işletme aşamasında, çalışma saatlerinde çalışanların ihtiyaçları santral binasında karşılanacak olup, evsel nitelikli atıksular için sızdırmasız fosseptik yapılacak ve Gölköy Belediyesi tarafından çektirilerek bertaraf edilecektir. Çalışma saatleri dışında personelin ihtiyaçları kiralanacak binadan karşılanacak olup çalışanlardan kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular kiralacak binanın altyapı tesisine verilecektir. İşletme aşamasında evsel nitelikli katı atıklar Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak torbalarında biriktirilecek ve en yakındaki çöp konteynırlarına (Belediyelerin hizmet verdiği yerleşim yerlerindeki) bırakılarak bertaraf edilecektir. Ayrıca Ambalaj atıkları hususunda Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümlerine uyulacaktır. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrol Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır

300 BÖLÜM X: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar) projesi için Ordu İli, Gölköy İlçesi, Gölköy Halkeğitim Merkezi toplantı salonunda Halkın Katılımı toplantısı yapılmıştır. Bu toplantının yeri ve tarihi aşağıda verilmiştir. Toplantı Tarihi : Toplantı Saati : Toplantı Yeri : Gölköy Halkeğitim Merkezi Müdürlüğü Toplantı Salonu Toplantı tarihleri biri yerel diğeri ülke gelindeki bir gazetede toplantı tarihinden 24 gün önceden yayımlanmıştır. Gazete ilanları Şekil 84 ve Şekil 85 de verilmiştir. Yine toplantı ilanları Ordu Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından resmi yazıyla Gölköy Belediyesi ve Kaymakamlığına iletilmiş askıda ilan edilmiş ve sesli duyuru yaptırılmıştır. Proje alanına en yakın köy muhtarları ile görüşülerek köy halkına duyurulması sağlanmıştır. Proje ile ilgili broşür bastırılarak toplantıya katılanlara dağıtılmıştır (Bkz. Şekil 86). Halkın Katılımı Toplantısına DSİ VII. Bölge Müdürlüğü, Ordu Halk Sağlığı Müdürlüğü, Dibektaşı Orman İşletme Şefliği, Enerji İşleri Genel Müdürlüğü yetkilileri, Çetilli, Çatak köy muhtarları ve halk olmak üzere yaklaşık 20 kişi katılmıştır. Söz konusu projeyle ilgili tarihinde 14:00 de Gölköy Halk Eğitim Merkezinde halkın katılımı toplantısı yapılması amacıyla toplantıya başlanmış fakat halk bilgilendirilmek istememiş olup sunum tamamlanamamıştır. Halkın katılımı toplantı tutanağı rapor ekinde (Bkz. Ek- 23) verilmiştir

301 Şekil 84: Halkın Katılımı Toplantısı Gazete İlanı (Ulusal) -280-

302 Şekil 85 : Halkın Katılımı Toplantısı Gazete İlanı (Yerel) -281-

303 Şekil 86 :Projeyi Tanıtıcı Broşürler -282-

304 Şekil 87:Halkın Katılımı Toplantısına ait fotoğraflar -283-

305 BÖLÜM XI : SONUÇLAR (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri ) ARGE Enerji İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti tarafından, Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde Gölköy Çayı üzerinde 4,511 MWe / 4,650 MWm kurulu gücünde Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) yatırımı planlanmıştır. Kardelen Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali nin tek amacı enerji üretmektir. Regülatör, Gölköy Çayı üzerinde 777 m talveg kotunda yer almaktadır. Proje debisi 3,60 m 3 /s dir. Gölköy Çayı sularının, regülatör ile çevrilerek santrale aktarılacağı iletim sistemi (yeraltına gömülü basınçlı boru) uzunluğu 7850 m dir. 630 m nehir kotunda yer alan Kardelen Hidroelektrik Santralının kurulu gücü 4,511 MWe / 4,650 MWm ve santralden üretilecek yıllık toplam enerji 17,25 GWh olarak hesaplanmıştır. projesi kapsamında kurulacak tesisler; Kardelen Regülatörü; 777 m dere yatağı kotunda, 780 m savak kotunda tirol tipi regülatör, su alma yapısı, çakıl geçidi ve balık geçidi, 7850 m uzunluğunda iletim sistemi (yeraltına gömülü basınçlı boru), 3 m çapında, 20 m uzunluğunda denge bacası 0,9 m iç çapında, 280 m uzunluğunda cebri boru, 4,511 MWe kurulu gücünde üç adet yatay fransis türbin içeren santral binası 34,5 kv bara geriliminde 5 km uzunluğunda enerji nakil hattı planlanmıştır. Ayrıca proje kapsamında inşaat aşamasında çalışanların ihtiyaçlarını karşılamak için prefabrik şantiye alanı bulunacak olup, söz konusu şantiye alanı projenin inşaatı tamamlandığında sökülecek ve arazi eski konumuna getirilecektir. Hidroelektrik santral yeri için incelemeye değer daha uygun bir yer bulunamamıştır. Arazide yapılan incelemeler sonucu kanal güzergahının apik (eğimli, dağlık arazi) olduğu tespit edilmiştir. Bu tip topoğrafyalarda açık kanal inşası çevreye büyük zararlar vereceği için formülasyon değişikliğine gidilmiş Kardelen Regülatörü ile çevrilen sular açık iletim kanalı yerine mevcut yolun altına gömülü basınçlı boruyla denge bacası ve cebri boru vasıtasıyla Kardelen HES e iletimi planlanmıştır. Ayrıca iletim hattının geçtiği bazı bölümlerinin yerleşim yerlerine geldiği tespit edilerek, bu durumun yöre halkında tepkiye yol açacağı ve kamulaştırma aşamasında elverişsiz koşullar ortaya çıkaracağı sebebiyle iletim hattı güzergahında değişiklik yapılarak DSİ 7. Bölge Müdürlüğü ne Kasım 2012 tarihinde Gerekçe Raporu sunulmuş olup iletim hattı güzergahında değişikliğe gidilmiştir. Gerekçe Raporu DSİ 7. Bölge Müdürlüğü tarafından tarih ve sayı ile onaylanmıştır (Bkz. Ek-10). Kardelen HES te senkron generatörlerinden 3 generatörden 10,5 kv gerilim seviyelerinde üretilen enerji, ünite transformatörleri yardımı ile 34,5 kv seviyesine yükseltildikten sonra 34,5 kv açık tip şalt sahasına aktarılmakta, buradan da 5 km 34,5 kv enerji nakil hattı ile TEİAŞ tarafından gösterilecek ve Gölköy trafo merkezi olarak tahmin edilen noktaya bağlanarak ulusal şebekeye aktarılacaktır. Söz konusu Enerji Nakil Hattı 34,5 kv gerilime sahip olup ÇED Yönetmeliği kapsamı dışındadır

306 Projesi için hazırlanan onaylı Su Kullanım Hakları Raporu rapor ekinde (Bkz.Ek-16) verilmiştir. Söz konusu raporda; proje sahasında sulanan arazi miktarı hesaplanmış olup, sulama suyu ihtiyaçları yıllık toplam 7312,89 m 3 olduğu ifade edilmiştir. Su Kullanım Hakları Raporu ile doğal hayatın devamı için dere yatağına bırakılması gereken su (can suyu) miktarı hariç, mevcut durumda kifayetsiz olarak sulanan yaklaşık 8,00 ha tarım arazisinin sulanması için de hesaplanan miktar suyun mansaba bırakılması gerekli görülmüştür. Proje alanındaki sulanan ve sulanması muhtemel sahalar için mansaba bırakılması gerekli olan su miktarı aylar itibariyle hesaplanmış olup, Temmuz ayında 0,51 It/sn, Ağustos ayında 2,04 It/sn, Eylül ayında 0,19 It/sn, suyun dere yatağına bırakılması gerektiği hesaplanmıştır. Su kullanım hakları raporu kapsamında yapılan çalışmalar aşağıda verilmiştir; Yapılan arazi etütlerinde bu derelerin dışında YAS, kaynak suyu gibi herhangi bir sulama suyu kaynağı bulunmadığı tespit edilmiştir. Tarım alanlarında sulama, geleneksel olarak ya salma sulama ya da karık sulama yöntemleri ile yapılmaktadır. Belirtilen bu arazilerin sulanması amacı ile projeli olarak tasarlanmış bir sulama projesi olmadığı gibi arazide projeli bir çalışma ile inşa edilmiş kanal vb. sulama yapıları varlığına da rastlanılmamıştır. Proje kapsamında incelenen Gölköy Çayı (Armutlu deresi) boyunca Gölköy ilçe merkezinden santralın yer aldığı Çetilli köyü, Boğmalık mahallesine kadar olan dere güzergahı boyunca bu su kaynağından su alınarak işletilen bir değirmen varlığına rastlanılmamıştır. Proje sahasında, mevcut sulanan tarım araziler dışında su hakkı tesisini gerektirecek başka bir tesis yoktur. Proje alanında, Gölköy Çayı (Armutlu deresi) akışlarından faydalanılarak işletilmekte olan bir alabalık üretim tesisine rastlanılmadığı gibi, ilgili kamu kurumu görüşlerinde de böylesi bir tahsisin olmadığı belirtilmiştir. Proje sahasında kaynak sularından faydalanılarak kullanılan çeşmeler mevcut olup, bu tesislerin projeden etkilenmeleri söz konusu değildir. Proje alanında, içme suyu temin edilen kaptajların varlığı gözlenmediği gibi Su kullanım hakları rapor ekinde verilen kurum görüşlerinde de içme suyu temini amaçlı bir tahsisin olmadığı tespit edilmiştir. Proje alanından pompaj ile su çekildiğine dair herhangi bir faaliyete rastlanmadığı gibi DSİ den izni alınmış/alınmadan işletilen derin ve keson kuyu varlığı gözlenmemiştir. Proje alanında, su ile çalışan herhangi bir tesis olmadığı gibi, Armutlu deresinden su kullanım hakkı alınmadan kullanılan su varlığına rastlanılmamıştır. Proje sahası akifer alanı özelliği taşımadığı gibi ilgili kamu kurumları tarafından tanımlanmış ve yer altı suyundan faydalanılarak su temin bir tesisi barındırmamaktadır. Projenin ekolojik ihtiyaç debisinin belirlenmesi amacıyla Hacettepe ve Yüzüncüyıl Üniversitesi Öğretim Görevlileri tarafından Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu hazırlanmış ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün onayı alınmıştır (Bkz Ek-17). projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince -285-

307 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarının Kardelen Regülatöründen bırakılması Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih sayılı yazısı ile uygun bulunmuştur (Bkz Ek-17). projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Bırakılacak çevresel akış miktarının ölçümü için regülatöre akımölçer (debimetre) konulacak ve yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarda Orman ve Su İşleri Bakanlığı XI. Bölge Müdürlüğü ne gönderilecektir. Proje kapsamında Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğine ve Hidroelektrik Santral Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporunda belirtilen tüm önlemler alınacaktır. Proje kapsamında inşaat için gerekli malzeme (beton, kum-çakıl vb.) piyasadan satın alınarak temin edilecektir. Bu nedenle proje kapsamında malzeme ocağı işletilmeyecek ve hazır beton tesisi, kırma-eleme tesisi vb. tesisler kurulmayacaktır. Arazinin hazırlanmasında, inşaat işlerinde sadece iş makineleri kullanılacak olup herhangi bir parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli, toksin ve kimyasal madde kullanılmayacaktır. Projenin inşaatı sırasında 30 kişi, işletilmesi sırasında 5 kişi çalışacaktır. Çalışanların bölge halkından seçilmesine özen gösterilecektir. projesi nin inşaatı yaklaşık 18 ay sürecektir. Yılda 12 ay, ayda 26 gün, günde 8 saat, tek vardiya şeklinde çalışılacaktır. Projenin ekonomik ömrü, inşaatından sonra 49 yıl olarak öngörülmüştür. Kardelen Regülatör ve HES için proje bedeli TL olmaktadır. Proje kapsamında regülatöre en yakın yerleşim yerleri yaklaşık 60 m güneyinde Gölköy İlçesi, yaklaşık 295 m kuzeydoğusunda Kuşluyan Mahallesi, İletim hattına en yakın yerleşim yerleri yaklaşık 10 m batısında Bedala Mahallesi, yaklaşık 25 m doğusunda Boğmalık Mahallesi, santral binasına en yakın yerleşim yeri yaklaşık 180 m kuzeyinde Esenli Mahallesi bulunmaktadır. Çevre düzeni planına göre proje alanının büyük çoğunluğu bölgeye özel ürün alanı (bağcılık, çay, fındık) ve tarım arazisi, bir kısmı da kentsel yerleşik alan ve orman alanları üzerinde kalmaktadır. Arazi kullanım haritasına göre proje alanının büyük çoğunluğu fındık arazisi içerisinde kalmakta olup diğer kısımları ise mera ve orman alanında kalmaktadır. Meşcere haritasına göre ise proje alanı, ziraat ve orman alanları üzerinde kalmaktadır. Proje alanının bir kısmı orman alanları içerisinde kalmakta olup, bu alanlar için 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi gereğince gerekli izinler alınacaktır. Proje alanı bir kısmı bölgeye özel ürün alanı ve bir kısmı da tarım arazisi olduğundan dolayı kamulaştırma yapılacak, kamulaştırma ve izin işlemleri tamamlanmadan inşaata başlanmayacaktır

308 Proje kapsamında Kardelen HES için tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6. Maddesi gereğince İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı (GSM) alınacaktır. İnşaat süreci boyunca ve işletme aşamasında proje alanında fauna türlerine müdahale edilmeyecek; yılı Merkez Av komisyonu Karalarına uyulacaktır. projesi kapsamında 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu ve 4342 sayılı Mera Kanunu nun ilgili hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca Su Ürünlerinin korunması için 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu hükümlerine ve bunu tadil eden 3288 sayılı Kanun, buna dair Yönetmelik ve 35/1 nolu Su Ürünleri sirküleri hükümlerine uyulacaktır. Tarım alanları için Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünden tarım dışı amaçla arazi kullanım izni alınacaktır. Yapılacak olan kazı ve dolgu çalışmaları esnasında oluşabilecek olan erozyon, drenaj gibi olaylara sebebiyet vermemek için gerekli toprak koruma tedbirleri alınacak ve Toprak Koruma Projesi hazırlanarak uygulanacaktır. Proje kapsamında şahıs arazileri için kamulaştırma yapılacak, ormanlık alanlar için ise 6831 sayılı Orman Kanununun 17. maddesi gereğince izin alınacaktır. Proje kapsamında Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde Kardelen HES ile ilgili tarih ve sayı ile Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği gereği Sulak Alan İzin Belgesi başvurusunda bulunulacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarındaki çevresel etkileri ve alınacak önlemler aşağıdaki tabloda kısaca özetlenmiştir; İnşaat aşamasındaki etkiler ve alınacak önlemler; Atığın türü Nerden kaynaklandığı Nasıl bertaraf edildiği Evsel nitelikli sıvı atıklar Personelin su kullanımı sonrası İnşaat aşamasında evsel nitelikli sıvı atıklar sızdırmasız fosseptikte biriktirilerek Gölköy Belediyesi tarafından vidanjörle çektirilerek bertaraf edilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar Çalışan personelden Şantiye alanında ve çalışma alanında bulundurulacak ağzı kapaklı sızdırmasız çöp kaplarında torbalar içerisinde biriktirilecek ve Gölköy Belediyesi tarafından alınacaktır. İnşaat kaynaklı atıklar Toz emisyonları Bitkisel toprak Hafriyat artığı Kağıt, demir, plastik vb. İnşaat kazıları sırasında İnşaat sırasında yapılan kazılardan İnşaat sırasında yapılan kazılardan Ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan Lisanslı firmalara verilecektir. Çalışma alanı sıcak ve kuru havalarda arazöz ile sulanarak nemlendirilecek, Kamyonların üzeri inşaat alanı dışındaki nakliye sırasında branda ile kapatılacaktır. Bitkisel toprak depolama alanında depolanarak, inşaat bittikten sonra çevre düzenlenmesinde bitkisel toprak tekrar serilerek peyzaj amaçlı kullanılacaktır. Uygun olan kısımları inşaat ve dolgu işlerinde, yol onarım işlerinde, iletim sisteminin yer altına gömülmesinde kullanılacaktır. Uygun olmayan kısımları kazı fazlası malzeme alanlarında depolanarak, inşaat bittikten sonra bitkisel toprak serilerek rehabilite edilecektir. Atık yağlar İş makinelerinin yağ değişimlerinde Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği gereğince lisanslı kuruluşlara teslim edilecektir

309 İşletme aşamasındaki etkiler ve alınacak önlemler; Atığın türü Nerden kaynaklandığı Nasıl bertaraf edildiği Sıvı atıklar Personelin su kullanımı sonrası Çalışma saatlerinde çalışanların ihtiyaçları santral binasında karşılanacak olup, evsel nitelikli atıksular için sızdırmasız fosseptik yapılacak ve Gölköy Belediyesi tarafından çektirilerek bertaraf edilecektir. Evsel nitelikli katı atıklar Balık Geçidi Canlı hayatın devamı için bırakılacak su miktarı Teessüs Etmis Su Hakları (l/s) (Değirmen+Balık Tesisi+Sulama suyu için) Çalışan personelden Regülatör gövdesine Regülatör mansabına Regülatör mansabına Katı atıklar torbalarda biriktirilecek ve en yakındaki çöp konteynırlarına (Belediyelerin hizmet verdiği yerleşim yerlerindeki) bırakılarak bertaraf edilecektir. Sucul canlıların mansapdan membaya doğru geçişlerini sağlamak amacı ile regülatör gövdesine balık geçidi yapılacaktır. projesi kapsamında tarımsal sulama, içme ve kullanma suyu miktarları ve diğer kullanım hakları hariç olmak üzere; Kardelen Regülatörü için çevresel akış miktarı olarak Aralık, Şubat, Mart, Nisan ve Mayıs ayları süresince 0,367 m 3 /s; Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül, Ekim, Kasım ve Ocak ayları süresince 0,200 m 3 /s lik çevresel akış miktarı Kardelen Regülatöründen bırakılacaktır. Su Kullanım Hakları Raporu ile doğal hayatın devamı için dere yatağına bırakılması gereken su (can suyu) miktarı hariç, mevcut durumda kifayetsiz olarak sulanan yaklaşık 8,00 ha tarım arazisinin sulanması içinde hesaplanan miktar suyun mansaba bırakılması gerekli görülmüştür. Proje alanındaki sulanan ve sulanması muhtemel sahalar için mansaba bırakılması gerekli olan su miktarı aylar itibariyle hesaplanmış olup, Temmuz ayında 0,51 It/sn, Ağustos ayında 2,04 It/sn, Eylül ayında 0,19 It/sn su dere yatağına bırakılacaktır. İşletme aşamasında çalışanların sağlık ve güvenliklerini korumak için 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanunlara istinaden hazırlanıp yayımlanmış olan ve yürürlükte bulunan tüzük ve yönetmelikler ile ilgili mevzuata uyulacaktır. projesi kapsamında inşaat ve işletme aşamalarında; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Geçici Madde 1 gereği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve tarihinde değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeraltı Sularının Kirlenmeye Ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmeliği tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, -288-

310 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve ile değişiklik yapılan Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği tarih sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı ile Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı değişiklik yapılan Çevre Denetimi Yönetmeliği, -289-

311 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayılı değişiklik yapılan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Bazı Tehlikesiz Atıkların Geri Kazanımı Tebliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve tarih ve sayı ile değişiklik yapılan Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü İle Benzin Ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Deprem Bölgelerinde Yapılacak Bİnalar Hakkında Yönetmelik, tarih ve sayı ile Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik tarih ve sayı ile Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun da yer alan ilgili hükümlere uyulacaktır

312 NOTLAR VE KAYNAKLAR Diesener, G., Reichholf, J., 1986: Lurche und Kriechtiere. Mosaik Verlag GmbH, München, 287 pp. Kiziroğlu, İ., 1989: Türkiye Kuşları. OGM yayınları, Ankara, 314 s. Kiziroğlu, İ., 2008: The Birds of Türkiye. (Species List in Red Data Book). Ankara. Demirsoy, A., 1996: Amfibiler. Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü. Proje No: 90-K , 69 s. Demirsoy, A., 1996: Memeliler. Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü. Proje No: 90-K , 292 s. Demirsoy, A., 1997: Sürüngenler. Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü. Proje No: 90-K , 205 s. Council of Europe, 1999: Appendices to the Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats. Secretariat Memorandum prepared by the Directorate of Environment and Local Authorities. Strasbourg, 26 pp. Bezzel, E. 2000: Vögel. Sonderteil: Seltene Arten, Jungvögel, Nester, Eier.6. Aufl. BLV-Verlag, München, Wien, Zürich. Sterry, P. 2004: Die Vögel am Mittelmeer. Frankch. Kosmos Verlags-GmbH. Stuttgart,192 S. Baran, İ. 2005: Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri. Tübitak Popüler Bilim Kitapları, Ankara, 165 s. IUCN IUCN Red List of Threatened Species. Version T.C Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Merkez Av Komisyonu Sezonu Kararları. Turan, L. 2007: Biyolojik çeşitlilik ve Türkiye. Tübitak-H.Ü. 178 S., Ankara. Davis, P.H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Vol. 1-9, (Edinburgh). Güner, A., Vural, M., Sorkun, K., Rize Florası, Vejetasyonu ve Yöre Ballarının Polen Analizi, Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu, Matematik, Fizik ve Biyoloji Bilimler Araştırma Grubu, Proje No: T.B.A.G. 650, 1987 (Ankara). Davis, P.H., Mill, R.R, Tan, K.(eds), Flora of Turkey and The East Aegean Islands, Vıl. 10, at the Universty Press, 1988, (Edinburgh). Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T., Başer, K.H.C (eds.), Flora of Turkey and The East Aegean Islands, Vıl. 11, at the Universty Press, 2000, (Edinburgh). Tutin, T.G. et al. (ed.), Flora Europaea, Vol. 1-5, (Londra) Anşin, R., Doğu Karadeniz Bölgesi florası ve asal vejetasyon tiplerinin floristik içerikleri, Doçentlik tezi, 1980 (Trabzon). Güner, A., Kaçkar Dağlarının Kuzey Yamacının Florası, TUBİTAK, TBAG-463 nolu proje raporu, 1983 (Ankara). Balık, S., Ustaoğlu, R., 1992, Türkiye Tatlısu Balıklarını Tanımlama Esasları, E.Ü. Fen Fakültesi Kitaplar Serisi No:137, İzmir, 58 s Bellmann, H., 1988, Leben in Bach und Teich. Pflanzen und Wirbellose der Kleingewsser. Steinbach Naturführer. 287 s. Biro, K., 1981, Kleiner Bestimmungsschlüssel für Zuckmückenlarven (Diptera: Chironomidae). Wien 329 s. Bold, H. C., Wynne, M. J., 1978, İntroduction to the Algae, Sutructure and Reproduction, 706 p., Prentice-Hall ed., USA -291-

313 Cox, E.J., 1996, Identification of Freshwater Diatoms From Live Material, Chapman and Hall, 158 pp., London Czernecki. D. B. and Blinn, D. W., 1978, Diatoms of Colarado River, J. Cramer, 181 p. Germany Foged, N., 1981, Diyatoms in Alaska, J. Cramer, 310 p., Germany. Dungan, P.J., 1990, Sulakalanların Korunması, IUCN-The World Conservation Union, DHKD Yayınları, 95 sf., İstanbul Donald J. O., Maughan, O. E., 1981, Evaluatıon of The "Montana Method" For Recommending Instream Flows In Oklahoma Streams, Okla. Acad. Sci. 61:62-66 Edington, J. M., A. G. Hildrew (1981): Caseless Caddis larvae of the British Isles. Freshwater Biological Association Scientific Publication No:43, 92 p. Elliot, J. M., K. H. Mann (1979): A key to British Freshwater Leeches. Freshwater Biological Association Scientific Publication No: 40, 72 s. Elliot. W., Stoching, C. R., Barbour, M. G., Rost, T. L., 1992, Botany, An Introduction to Plant Biology, 6 nd. Ed., John Wiley and Sons, Singapure. Erdoğan, S., Güher, H., 2005, The Rotifera Fauna of Gala Lake (Edirne-Turkey), Pakistan Journal of Biological Sciences 8 (11): Foged, N., 1982, Diatoms in Bornholm, Denmark, J. Cramer, 174., Germany Geldiay, R. ve Balık, S., 1999, Türkiye Tatlısu Balıkları, E.Ü. Su Ürünleri Fakültesi Yayınları No:46, İzmir, 532 s. Germain, H., 1981, Flora Des Diatomeés, Diatomophycées, 441 p., Paris. Glöer, P., Meier Brook, C., Ostermann O., 1992, Süsswasser mollusken: Ein Bestimmung-sschlüssel für die Bundesrepublic Deutchland. Hamburg. 111 s. Güher, H., Kırgız, T., 2007, Gala Gölü Milli Parkı nda Makrofıtler İle Mıkrocrustacea (Cladocera, Copepoda) İlişkisi Üzerine Bir Araştırma, Trakya Univ J Sci, 8(2): Huber Pestalozzi G (1941). Das Phytoplankton des Süswassers, 2. Teil, 1. Hälfte, Chrysophyceen. Stuttgart: E. Schweizerbart'sche Verlagsbuehhandlung. Huber Pestalozzi G (1955). Das Phytoplankton des Süswassers, 4. Teil, Euglenophyceen. Stuttgart: E. Schweizerbart'sche Verlagsbuehhandlung. Huber Pestalozzi G (1961). Das Phytoplankton des Süswassers, 5. Teil, Chrysophyceae (Ordung:Volvocales). Stuttgart: E. Schweizerbart'sche Verlagsbuehhandlung. Huber Pestalozzi G (1968). Das Phytoplankton des Süsswassers, 3. Teil, Cryptophyceae, Chloromonadophyceae, Dinophyceae. Stuttgart: E. Schweizerbart'sche Verlagsbuehhandlung. Huber Pestalozzi G (1982). Das Phytoplankton des Süswassers, 8. Teil, 1. Hälfte, Conjugatophyceae (Zynematales und Desmidiales). Stuttgart: E. Schweizerbart'sche Verlagsbuehhandlung. Hustedt, 1930, Die Süswasser-Flora Mitteleuropas, 466 pp. Jena Hustedt, F., 1930, Die Süswasser-Flora Mitteleuropas, 446 p., Jena Hutchinson, G.E., 1967, A Tereatise on Limnology, Department of Yale University, 1115 P. Illies, J., 1978, Limnofauna Europea. Gustav Fisher Verlag. 532 s. Kiefer, F., 1978, Das Zooplankton der Binnengewasser E. Schweizerbart'sche Vertagsbuchhandlung, Stuttgart, 378 P. Kolisko, R. A., 1974, Plankton Rotifers Taxonomy and Biology, Biological Station Lunz of the Austrian Academy of Science, Stuttgart, 274 p

314 Komárek J (1983). Das Phytoplankton des Süswassers, 7. Teil, 1. Hälfte, Chlorophyceae (Ordung: Chlorococcales). Stuttgart: E. Schweizerbart'sche Verlagsbuehhandlung. Koste, W., 1978a, Die Radetiere Mitteleuropas 1. texband Berlin Stutgart 670 P. Koste, W., 1978b, Die Radertiere Mitteleuropas II. Tafelband Berlin Stutgart, 235 P. Krammer, K., Lange-Bertalot, H., 1986, Sußwasserflora von Mitteleuropa, Bacillariophyceae, Band 2/1, 1. Teil: Naviculaceae, Gustav Fischer Verlag, 876 pp., Stuttgart Krammer, K., Lange-Bertalot, H., 1988, Sußwasserflora von Mitteleuropa, Bacillariophyceae, Band 2/2, 2. Teil: Bacillariaceae. Epithemiaceae, Surirellaceae, Gustav Fischer Verlag, 584 pp., Stuttgart Krammer, K., Lange-Bertalot, H., 1991a, Sußwasserflora von Mitteleuropa, Bacillariophyceae, Band 2/3, 3. Teil: Centrales, Fragilariaceae, Gustav Fischer Verlag, 576 pp., Stuttgart Krammer, K., Lange-Bertalot, H., 1991b, Sußwasserflora von Mitteleuropa, Bacillariophyceae, Band 2/4, 4. Teil: Achnanthaceae, Kritische Ergänzungen zu Navicula (Lineolatae) und Gomphonema Gesamtliteraturverzeichnis, Gustav Fischer Verlag, 436 pp., Stuttgart Turan, D., M. Kottelat, F.G. Ekmekçi and H.O. Imamoglu 2006 A revirew of Capoeta tinca, with descriptions of two new species from Turkey (Teleostei: Cyprinidae). Rev. Suisse de Zoologie 113(2): Erk akan, F., F. G. Atalay-Ekmekçi, T. T. Nalbant Four New Species and One New Subspecies of the Genus Cobitis (Pisces: Ostariophysi: Cobitidae) from Turkey. Tr.J. of Zoology 22: Kuttikova, A., 1970, Rotatoria (The Rotifer fauna of SSCB), 670 P. Ludwig, H.W., 1993, Tiere in Bach, Fluss, Tümpel, See, Merkmale, biologie, Lebensraum Gefhrdung BLV Bestimmungsbuch 255 s. Macan, T.T A guide to Freshwater Invertebrate Animals. Longman. 118 p. Mann, K. H. (1962): Leeches (Hirudinea) Their Structure, Physiology, Ecology and Embryology. Pergamon Press. 201 p. Needham, J.G., Needham P.R., 1962, A guide to the study of Freshwater Biology. San Francisco 107 p. Patrick, R., Reimer, C. W., 1966, The Diatoms of the United States, Vol. 1-2, Part I, Philadelphia. Pejler, B., 1962, Taxonomic notes on some planktonic-freswater rotifers, zoologiska Bidrag Fran Uppsalla, Bond 35, Pennak, R. W. (1978): Freshwater Invertebrates of the United States. John Wiley and Sons Publication. 803 p. Prescott, G.W., 1982, Algae of Western Great Lake Area, Brown Comp. Pub., 977 p. Quigley, M., 1977, Invertebrates of Streams and Rivers. A key to Identification. London 874 p. Rider, M. de, 1981, Rotifera, Cercle Hydrobiologique de Bruxelles, 190 P. Round, F.E., 1973, The Biology of the Algae, Second Ed., Edward Arnold Pub., 278 pp., London Sennika, S.A.B. (1943): Contributions to the Ecology and Biology of the Danish Freshwater Leeches (Hirudirea). Københaum Denmark 109 p. Sreenivasa, M. R., Duthie, H. C., 1973, Diatom Flora of the Grand River Ontario, Canada, Hydrobiologia, 42:

315 Şahin, Y. (1991): Türkiye Chironomidae Potomofaunası TÜBİTAK Proje No: TBAG Ankara 88 s. Van Heurck, H., 1962, A Treatise on the Diatomaceae, J. Cramer, 555 p., London. Ordu-Gölköy Yöresi Jeoloji Raporu, 1989 (Jeo. Yük. Müh. Sebahattin Güner). Çetilli (Gölköy-Ordu) Pb-Zn-Cu Sahası Maden Jeolojisi Raporu cilt 1 ve cilt 2, / ölçekli Türkiye Heyelan Envanteri Samsun Paftası Ordu Arazi Varlığı (Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü) Gerekçe Raporu (Kasım-2012) Ordu İl Çevre Durum Raporu, 2011 Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Dr. Nuran Talu, Sürdürülebilir Kalkınma Durum Değerlendirme Raporu, DPT HES Projeleri Sorunları ve Çözüm Önerileri, EPDK, 2010 Meteoroloji Genel Müdürlüğü Ordu Meteoroloji İstasyonu Verileri Doğu Karadeniz Bölgesi Kalkınma Ajansı, DSİ Toprak ve Su Kaynakları DSİ Enerji Hizmetleri Hava Kirliliği Kontrol ve Denetim, Kimya Müh. Odası, Mayıs, Katı Atık İstatistikleri,