Türkiye KBH Prevalansı Araştırması 5

Türkiye de Kronik Böbrek Hastalığı Chronic REnal Disease In Turkey CREDIT Prof. Dr. Gültekin Süleymanlar CREDIT Çalışması Koordinatörü

Kronik Böbrek Hastalığı Sık görülen (%10), Morbiditesi ve mortalitesi yüksek olan, Yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen, Farkındalığı ve erken tanı olasılığı düşük, Büyük sosyoekonomik yük getiren, Ancak, önlenebilen veya ilerlemesi yavaşlatılabilen bir hastalıktır.

Kronik Böbrek Hastalığı (Tanım) Üç ay veya daha uzun süren BÖBREK HASARI Patolojik (yapısal) anormallikler Böbrek hasar göstergeleri İdrar anormallikleri (proteinüri vs) Kan anormallikleri (renal tubuler sendromlar) Görüntüleme yöntemlerindeki anormallikler Böbrek transplantasyonu VE / VEYA Üç ay veya daha uzun süren GFH AZALMASI (<60 ml/dk/1.73 m 2 ) (KDIGO KILAVUZU-2004)

Kronik Böbrek Hastalığı-Evreler Evre Tanım GFH (ml/dk/1.73 m 2 ) 1 Böbrek hasarı (Normal veya artmış GFH ile birlikte) 2 Hafif GFH azalması (böbrek hasarı kanıtları ile birlikte) 3 Orta düzeyde GFH azalması 3A 3B 90 60-89 30-59 45-59 30-44 4 Ağır GFH azalması 15-29 5 Böbrek yetmezliği <15 (veya diyaliz) Hasta böbrek transplant alıcısı ise evreler 1-5 T, diyaliz hastası ise 5D (HD /PD), Albuminüri/proteinüri varsa p son eki eklenir. (KDIGO 2005, NICE 2008)

Son Dönem Böbrek Yetmezliği (KBH Evre V; RRT Gerektiren Evre) Türkiye KBH Prevalansı Araştırması 5

Türkiye de SDBY (RRT Gerektiren) Sıklığı pmp 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 819 740 756 578 491 432 446 396 324 137 249 186 93 118 123 154 188 197 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 İnsidens Doğrusal (İnsidens) Prevelans Doğrusal (Prevelans) (Milyon Nüfus Başına;pmp)

Önümüzdeki 10 Yıla Projeksiyon Türk Nefroloji Derneği Renal Kayıt Sistemi Verileri Türkiye KBH Prevalansı Araştırması 8

RRT Gerektiren SDBY nde Primer Etyoloji 40 37,3 35 30 28,6 28,1 27,6 % 25 20 15 10 5 21,9 15,3 19,7 13,6 9 22,8 14,8 9,2 5,25 12 11,8 11,4 9,7 7,6 4 3,53,7 2,6 23,8 18,2 15,6 11,5 1995 2001 2007 2009 0 DM KGN HT PBH PN DİĞER BİLİNMEYEN

Son Dönem Böbrek Yetmezliği Kronik Böbrek Hastalığı / Erken Evre Böbrek Yetersizliği? CREDIT Türkiye KBH Prevalansı Araştırması 10

Birincil Amaç On sekiz yaşın üstündeki bireylerde kronik böbrek hastalığı (KBH) prevalansının Türkiye genelinde aşağıdaki alt gruplarda saptanması: Cinsiyet Yaş grupları Yerleşim yeri (Kent /Kır) Coğrafik bölgeler

İkincil Amaç On sekiz yaşın üstündeki bireylerde KBH na eşlik eden hastalıkların/durumların sıklığının saptanması: Hipertansiyon Diyabet Obezite Abdominal obezite Metabolik sendrom Hiperlipidemi Hiperürisemi

Yöntem-1; Denekler Bu epidemiyolojik çalışma, Küme örneklem yöntemi ile rastgele seçilmiş 18 yaşın üzerindeki 10748 yetişkin kişi üzerinde yapılmıştır; Farklı düzeylerde tabakalar ve kotalar uygulanmıştır Tabakalar (Bölge, il, Kent/kır) Kotalar (Yaş grupları, haneden alınan birey sayısı) Üç büyük il (İstanbul, Ankara ve İzmir) dışında her bölgeden 2-5 il çalışmaya alınmıştır. Çalışma, toplam 23 ilde yürütülmüştür.

Denek Örneklem Sayıları 4502 966 646 910 2073 975 676

Yöntem-2; Saha Çalışması Planı Ev ziyaretleri ile ulaşılan her bireyden aşağıdaki veriler toplanmıştır: Ayrıntılı tıbbi anket Vücut ağırlığı Boy Bel ve kalça çevresi Kan basıncı ölçümü (iki ölçüm ortalaması) Daha sonra bu bireylere tetkik için gerekli koşullar (12 saat açlık gerektiği gibi) anlatılıp randevu verilmiştir. Saha teknisyeni, hastadan kan ve idrar örneğini alıp, uygun koşullarda muhafaza ederek, bu çalışma için anlaşması yapılmış olan laboratuvara teslim etmiştir. Lab. tetkikleri taranan tüm hastalarda yapılmıştır.

Laboratuvar İşlemleri KBH tanısı ile ilgili testler: Serum kreatinin düzeyi (Jaffe Mod-picrate) Spot idrarda kreatinin (Jaffe Gen.2) Spot idrarda albümin (Turbidometric) Tam idrar tetkiki (Multi stick) Eşlik eden hastalıklarla ilgili testler: Açlık kan şekeri Lipid paneli (total kolesterol, LDL-kolesterol, HDLkolesterol ve trigliserid) Serum ürik asit düzeyi

KBH Tanımı Glomerül filtrasyon hızının (GFH) 60 ml/dak/1.73 m 2 den düşük olması ve/veya Böbrek hasarı varlığı Mikroalbüminüri / albüminüri

GFH Hesaplaması Kısa MDRD Formülü GFH(mL/dk/1.73 m 2 )=186 x (SCr )-1.154 x (Yaş) -0.203 x (kadınsa 0.742) x (siyah ise 1.210 )

Mikroalbüminüri/Albuminuri* Normoalbüminüri Mikroalbüminüri <30 mg/gram kreatinin 30-299 mg/gram kreatinin Makroalbuminüri 300 mg/gram kreatinin *: Sabah spot idrarında yapılan ölçümlere göre

Kronik Böbrek Hastalığı-Evreler Evre Tanım GFH (ml/dk/1.73 m 2 ) 0 Artmış risk 90 + MA/A YOK 1 Böbrek hasarı 90 + MA/A VAR (Normal veya artmış GFH ile birlikte) 2 Hafif GFH azalması 60-89 + MA/A VAR 3 Orta düzeyde GFH azalması 30-59 4 Ağır GFH azalması 15-29 5 Böbrek yetmezliği <15 (veya diyaliz) MA:Mikroalbüminüri, A:Albuminüri

Ko-morbid Durumlar-Kriterler Hipertansiyon: SKB 140 ve/veya DKB 90 mmhg Diabetes mellitus: DM tanısı olup ilaç kullanan veya AKŞ 126 mg/dl. Bozuk açlık glukozu: 100-125 mg/dl Obezite: VKİ: 30 kg/m2 Abdominal obezite: Bel çevresi E: 102 cm, K 88 cm Dislipidemia: Antilipidemik ilaç kullanımı veya lipid profili Total kolesterol >240 mg/dl veya LDL-kolesterol >130 mg/dl veya HDL-kolesterol <40 mg/dl erkekler için, <50 mg/dl kadınlar için veya Serum trigliserid >150 mg/dl Metabolik sendrom: ATP-III kriterleri

SONUÇLAR DEMOGRAFİK ÖZELLİKLER

Cinsiyet Dağılımı (n: 10748) 4765 %44,3 %55,7 5983 Kadın Erkek

Yaş Grubu Dağılımı (Hasta Sayısı) 3000 2540 2500 2196 Hasta Sayısı 2000 1500 1000 1902 1816 1594 573 500 127 0 19-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 >80

Yerleşim Yerine Göre Dağılımı 3051 %28,4 %71,6 (n: 10748) 7697 Kent Kır

SONUÇLAR BÖBREK FONKSİYONU ve KRONİK BÖBREK HASTALIĞI SIKLIĞI

GFH (ml/dk/1,73m2) 120 100 80 60 40 20 Glomerüler Filtrasyon Hızı (MDRD) (Cinsiyete Göre) p<0,001 87,5+/-19,9 n: 5110 (Kadın), n: 4947 (Erkek) 90,3+/-21,6 0 Kadın Erkek

GFH Düzeyleri Yaşa ve Cinsiyete Göre 120 100 n: 10.056 p<0,001 GFH (ml/dk) 80 60 40 Kadın Erkek 20 0 19-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 >80

15 Genel Populasyonda Albüminüri Oranları (Mikro/ Makro ) 12 %10,2 % 9 6 n: 922 3 0 Mikroalbüminüri %2,0 n: 180 Makroalbüminüri

Genel Populasyonda Cinsiyete Göre Albüminüri (Mikro / Makro) Oranları 15 % 12 9 6 %11.4 %8.9 p<0.001 Kadın Erkek 3 %2,1 %1.8 0 Mikroalbüminüri Makroalbüminüri

Kronik Böbrek Hastalığı (Kadın vs Erkek: p<0.001; OR: 0.65 (%95GS: 0.58-0.73) 20 15 15,7 18,4 n: 824 (Kadın), n: 546 (Erkek) 12,8 KBH (%) 10 5 0 GENEL KADIN ERKEK

KBH Oranları*, Yaş Gruplarına Göre 60 54,7 50 40 n: 8765 p<0,001 32,7 41,3 % 30 20 10 10 8,5 12,6 18,2 0 19-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 >80 *: MDRD Formülüne göre

Genel Populasyonda KBH Oranları Yerleşim Yerine Göre 20 15 N:8765 15,2 P=0,049 16,8 % 10 5 0 Kent Kır Türkiye KBH Prevalansı Araştırması 33

KBH Oranları; Bölgelere Göre 25 n: 8765 p<0,001 20 KBH Oranı (%) 15 10 5 0 Marmara Ege Karadeniz Akdeniz İç Anadolu Doğu Anadolu *: MDRD Formülüne göre Güneydoğu Anadolu

TÜRKİYE DE KBH SORUNU:%15,7 KBH (Evre 1-5) Hasta Sayısı: 7.307.315 KBH (Evre 3-5) Hasta Sayısı: 2.369.059

Kronik Böbrek Hastalığı- Türkiye deki Prevelans (CREDIT, 2009) Evre GFH (ml/dk) Tanım Sıklık % I >90 Böbrek hasarı (persistan albüminüri) / Normal GFH 2 89-60 Hafif Kr Böbrek Yetersizliği Toplam sayı 5,43 2.527.307 5,15 2.396.985 3 59-30 Orta Kr Böbrek Yetersizliği 4 29-15 Ağır Kr Böbrek Yetersizliği 5 <15 Son Dönem Böbrek Yetm. 4,67 2.173.577 0,27 125.667 0,15 69.815 18 Yaşın üstündeki populasyon:46,543,409

SONUÇLAR KOMORBİD DURUMLAR

50 Hipertansiyon Sıklığı (%), (Cinsiyete Göre) 40 30 35,7 29,4 n: 10.741 32,7 % 20 10 0 Kadın Erkek Genel Kadın vs Erkek: p<0.001; OR: 0.74 (%95GS: 0.68-0.81)

Türk Toplumunda Kan Basıncı Dağılımı 40 35 35,6 N:10.102 30 % 25 20 21,3 16,4 17,3 15 10 5 6,6 2,7 0 Optimal Normal Yüksek Normal Evre I Evre II Evre III

% 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 n: 10.444 p<0,001 8,5 Hipertansiyon Sıklığı (%), (Yaş Gruplarına Göre) 20 35,9 58,3 73,8 79,3 82,7 19-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 >80

Hipertansiyon & Böbrek Fonksiyonu (GFH;ml/dk/1,73 m2) 110 100 95,6 93,7 N:10.102 p<0,001 SCr (mg/dl) 90 80 70 86,2 81,7 76,8 73,8 60 50 Optimal Normal Yüksek Normal Evre I Evre II Evre III

Hipertansiyon & Albüminüri 20 16 14,5 n: 8836 Albuminüri (%) 12 8 7,9 5 10,2 Mikro Makro 4 1,5 2 0 HT YOK HT VAR Genel

Hipertansiyon ve KBH İlişkisi KBH ORANI (%) 30 25 20 15 10 5 0 10,6 HT(-) p<0.001 25,3 HT(+)

Türkiye de Diabet Sıklığı Yüzde 16 14 12 10 8 6 4 2 0 7,2 % 75 12,7 2002 2009 7,2 12,7 TURDEP; Satman et al: Diabetes Care 25: 1551-1556, 2002 CREDIT 2009

Diabet Sıklığı & Cinsiyet Kadın vs Erkek: p<0.001; OR: 0.74 (%95GS: 0.65-0.83) 13 14,3 n: 1142/9015 10,9 12,7 % 10 7 4 Kadın Erkek Genel

Diabet Sıklığı * Cins ve Yaş Gruplarına Göre Percent % 40 35 30 25 20 15 10 5 n: 1142 6,5 3,23,6 4,4 14,9 10,2 24,4 23 36,3 37,8 28,9 29,8 34,1 22 Kadın Erkek 0 19-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 >80 (* :Açlık Kan Şekeri, >126 mg/dl)

DM & GFH (MDRD) 100 80 94 87,8 P <0,001 P <0,001 82,8 SCr (mg/dl) 60 40 20 0 NORMAL BGT DM

Diabetes Mellitus & Albüminüri 24 20 n: 8156 19,7 Albuminüri (%) 16 12 8 8,7 5,3 Mikro Makro 4 0 1,6 DM (-) DM (+)

DM & KBH KBY yok vs var: p<0.001; OR: 3.22 (%95GS: 2.77-3.74) 35 32,4 % 30 25 20 15 10 5 13 0 DM(-) DM(+)

Obezite Sıklığı (VKİ >30kg/m2) (Cinsiyete Göre) 30 25 24,6 n: 10650 20,1 Percent % 20 15 10 15,5 5 0 Kadın Erkek Genel

Obezite Sıklığı * Yaş Gruplarına Göre 40 35 30 n: 2140/10650 28,6 35,5 31,6 27,5 Percent % 25 20 15 18,2 18,8 10 5 0 5,6 19-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 >80 (* : VKİ >30kg/m2)

Abdominal Obezite Sıklığı (BÇ:E>102, K>88cm), (Cinsiyete Göre) Kadın vs Erkek: p<0.001; OR: 0.24 (%95GS: 0.22-0.26) 50 40 46,7 n: 10576 32,1 Percent % 30 20 17,3 10 0 Kadın Erkek Genel

Abdominal Obezite Sıklığı * (BÇ:E>102, K>88cm), (Yaşa Göre) 60 n: 3399/10576 50 40 30,6 41,3 50,3 47,6 42,9 38,6 % 30 20 14,3 10 0 19-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 >80

Obezite & Albüminüri 20 n: 9002 15 12,9 Albuminüri (%) 10 9,5 Mikro Makro 5 0 1,7 Obesite(-) 3 Obesite(+)

Abdominal Obezite & Albüminüri 20 n: 8944 15 12,5 Albuminüri (%) 10 9 Mikro Makro 5 0 1,8 Obesite(-) 2,4 Obesite(+)

Obezite Sıklığı ile KBH İlişkisi KBY yok vs var: p<0.001; OR: 1.65 (%95GS: 1.45-1.88) 50 40 N:8713 KBH % 30 20 21,3 14,1 10 0 OBESİTE(+) OBESİTE(-)

Metabolik Sendrom & Cinsiyet Kadın vs Erkek: p<0.001; OR: 0.66 (%95GS: 0.61-0.73) 50 40 30 35,6 26,8 n: 9053 31,3 % 20 10 0 Kadın Erkek Genel

Metabolik Sendrom ile KBH İlişkisi 25 20 N:8654 21,9 KBH % 15 10 12,3 5 0 MS(-) MS(+)

Dislipemi Sıklığı & Cinsiyet 60 50 n: 10050 Percent % 40 30 20 Genel Kadın Erkek 10 0 T-Kol yük LDL-K yük HDL-K düş TG yük

Sigara İçme Alışkanlığı 60 55,6 Percent % 50 40 30 20 10 n: 10240 9,3 35,2 0 İçmemiş Bırakmış İçiyor

CREDIT KBH Prediktörleri (Lojistik Regresyon Analizi-Sonuç) Türkiye de KBH nın oluşumunda; Kadın cinsiyet, İlerleyen yaş, Bazı coğrafi bölgelerde yaşama, (Marmara ve Güneydoğu Anadolu) Kırsal yerleşim, Hipertansiyon varlığı, Diabetes mellitus varlığı en önemli risk faktörlerini oluşturmaktadır.

Sonuçlar Genel yetişkin populasyondaki KBH oranı %15,7 dur. Diğer deyişle yaklaşık yetişkin 6 kişiden birisinde KBH vardır. Düşük GFH (<60 ml/dk) olan hasta oranı ise %5.2 olup her 18 yetişkinin birisinde kritik düzeyde KBH olduğu saptanmıştır. Böbrek hastalığı açısından risk oluşturan komorbid durumların sıklığı yüksek bulunmuştur. HT oranı %32,7 DM oranı %12,7 Obezite %20,1 Abdominal obezite %32,1 Metabolik sendrom %31,3 Aktif sigara kullanımı %35,2 Komorbid hastalığı veya durumu olanların GFH ları olmayanlara göre daha düşüktür. Bu sonuçlar KBH nın Türkiye de önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu göstermektedir.

CREDIT-Prevalans Yürütme Kurulu Prof Dr Gültekin Süleymanlar Prof Dr Kamil Serdengeçti Prof Dr Tevfik Ecder Prof Dr Kenan Ateş Prof Dr Turgay Arınsoy Prof Dr Cengiz Utaş Prof Dr Mehmet Emin Yılmaz Prof Dr Ali Başcı Prof Dr Bülent Altun Doç Dr Mehmet Rıza Altıparmak Doç Dr Mutlu Hayran (Klinik Epidemiyolog) Doç Dr Oktay Özdemir

Katkıda Bulunan Kurumlar Türk Nefroloji Derneği TÜBİTAK T.C. Sağlık Bakanlığı Laboratuvar Testleri Fresenius Medical Care

SABRINIZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM