İÇİNDEKİLER GİRİŞ OKUMA BECERİSİNİN TEMEL KAVRAMLARI... 1 Tazegül DEMİR ATALAY Dil... 2 Anlama... 3 Anlama Yeteneğinde İki Temel Dil Becerisi: Dinleme ve Okuma... 5 Okumanın Amaçları... 16 Okuma Alışkanlığı... 18 Metin... 21 Metnin Türü ve Yapısı... 25 Metnin Okunabilirliği... 27 Örnek Bir Okunabilirlik Formülü (Flesch-Kincaid Okunabilirlik Formülü)... 30 KAYNAKLAR... 31 1. BÖLÜM - OKUMA VE OKUDUĞUNU ANLAMA... 39 Berna Ürün KARAHAN 1.1. GİRİŞ... 39 1.1.1. Okumanın fizyolojik yönü... 41 1.1.2. Okumanın psikolojik yönü... 43 1.1.3. Okumanın sosyolojik yönü... 44 1.1.4. Okuduğunu anlama... 46 1.1.4.1. Okuduğunu anlama ile ilgili bireysel faktörler... 47 1.1.4.2. Okuduğunu anlama ile ilgili çevresel faktörler... 49 1.1.5. Okuduğunu anlama becerisinin kazandırılması ve geliştirilmesi... 50 KAYNAKLAR... 51 2. BÖLÜM - OKUMA KÜLTÜRÜ... 55 Onur ER GİRİŞ... 55 2.1. Okuma Kültürünün Ögeleri... 56 v
2.1.1. Görsel Okuryazarlık... 57 2.1.2. Okuma-Yazma Becerisi Kazanma... 61 2.1.3. Okuma Alışkanlığı... 68 2.1.4. Eleştirel Okuma... 69 SONUÇ... 71 KAYNAKLAR... 71 3. BÖLÜM - OKUMA TÜR, YÖNTEM VE TEKNİKLERİ... 75 Selma ERDAĞI TOKSUN GİRİŞ... 75 3.1. Okuma Çeşitleri... 75 3.1.1. Sesli Okuma... 75 3.1.2. Sessiz Okuma... 76 3.1.3. Göz Atarak Okuma... 76 3.1.4. Gözden Geçirerek Okuma... 76 3.1.5. Özetleyerek Okuma... 77 3.1.6. Not Alarak Okuma... 77 3.1.7. İşaretleyerek Okuma... 77 3.1.8. Tahmin Ederek Okuma... 77 3.1.9. Soru Sorarak Okuma... 77 3.1.10. Söz Korosu... 78 3.1.11. Okuma Tiyatrosu... 78 3.1.12. Ezberleme... 78 3.1.13. Metinlerle İlişkilendirme... 78 3.1.14. Tartışarak Okuma... 79 3.1.15. Eleştirel Okuma... 79 3.1.16. Görsel Okuma... 79 3.1.17. Tarayarak Okuma... 80 3.1.18. Yoğun Okuma... 80 3.1.19. Hızlı Okuma... 81 3.2. Düşünme ve Boyutları Nelerdir?... 81 vi
3.2.1. Bilişsel Farkındalık ve Boyutları... 83 3.2.2. Öğrenme ve Düşünme Sürecinde Bilişsel Farkındalığın Yeri... 85 3.2.2.1. Bilişsel Farkındalık Stratejileri... 86 3.2.2.2. Öğrenme Stratejilerinin Bilişsel Farkındalık Süreçleri İçindeki Yeri... 87 3.2.2.3. Bilişsel Farkındalık Stratejilerinin Kapsadığı Öğrenme Stratejileri... 89 3.3. Okuma Stratejileri... 90 3.4. Bilişsel Farkındalık ve Okuduğunu Anlama... 97 3.5. Bilişsel Farkındalığın Öğretiminde Yaklaşımlar... 100 KAYNAKLAR... 102 4. BÖLÜM - ÖĞRETMENLERİN EĞİTİMDEKİ ROLLERİ... 105 Selma ERDAĞI TOKSUN GİRİŞ... 105 KAYNAKLAR... 116 5. BÖLÜM - OKUMA EĞİTİMİNDE TUTUM VE MOTİVASYON... 119 Berna ÜRÜN KARAHAN - Tazegül DEMİR ATALAY 5.1.1. Okuma Eğitiminde Tutum... 119 5.1.1.1. Tutumun Boyutları... 122 5.1.1.2. Tutumların Sınıflandırılması... 123 5.1.2. Tutum ve Çevre... 126 5.1.3. Tutum ve Aile... 126 5.1.4. Tutum, Okul ve Öğretmen... 127 5.1.5. Tutum ve Anlama... 128 5.1.6. Tutumların Ölçülmesi... 129 5.1.7. Okuma Eğitiminde Motivasyon... 131 5.1.7.1. Okumada İçsel ve Dışsal Motivasyon... 132 5.1.7.2. Motivasyon ve Çevre... 133 5.1.7.3. Motivasyon ve Anlama... 134 5.1.7.4. Okuma Motivasyonun Ölçülmesi... 137 KAYNAKLAR... 138 vii
6. BÖLÜM - OKUMA ALIŞKANLIĞI... 145 Erhan DURUKAN - Nazmi ARSLAN GİRİŞ... 145 6.1. OKUMA ALIŞKANLIĞI... 146 6.1.1. OKUMA ALIŞKANLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER... 147 6.1.1.1. Fiziksel ve Zihinsel Faktörler... 147 6.1.1.2. Kişisel Faktörler... 147 6.1.1.3. Çevresel Faktörler... 148 6.1.1.4. Sosyoekonomik Koşullar... 148 6.1.1.5. Teknolojik Gelişmeler... 149 6.2. TÜRKİYE DE OKUMA ALIŞKANLIĞININ DURUMU... 149 6.3. OKUMA ALIŞKANLIĞINI ARTIRMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?... 152 6.4. TÜRKİYE DE OKUMA ALIŞKANLIĞINI ARTIRMAK İÇİN YAPILAN FAALİYETLER... 153 KAYNAKLAR... 155 7. BÖLÜM - TÜRKÇE DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMLARINDA OKUMA EĞİTİMİ... 157 Erhan DURUKAN - Nazmi ARSLAN GİRİŞ... 157 7.1 İLKÖĞRETİM BİRİNCİ KADEME TÜRKÇE ÖĞRETİM PROGRAMLARI... 159 7.2. İLKÖĞRETİM İKİNCİ KADEME TÜRKÇE ÖĞRETİM PROGRAMLARI... 164 KAYNAKLAR... 172 8. BÖLÜM - OKUMA EĞİTİMİNDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME... 173 Kübra ŞENGÜL 8.1. Türkçe Öğretim Programında Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımı... 173 8.2. Türkçe Öğretim Programında Okuma Becerisine Yönelik Kazanımlar... 175 8.2.1. Okuma Becerisine İlişkin Kazanımların Değerlendirilmesi... 181 8.3. Ölçme ve Değerlendirmenin Temel Kavram ve Nitelikleri...182 8.3.1. Ölçme... 183 8.3.2. Ölçek... 183 8.3.2.1. Sınıflama (Adlandırma) Ölçekleri... 184 8.3.2.2. Sıralama (Dereceleme) Ölçekleri... 184 viii
8.3.2.3. Eşit Aralıklı Ölçekler... 185 8.3.2.4. Eşit Oranlı Ölçekler... 185 8.3.3. Ölçme Araçlarının Nitelikleri... 185 8.3.3.1. Geçerlik... 185 8.3.3.2. Güvenirlik... 186 8.3.3.3. Kullanışlılık... 186 8.3.4. Değerlendirme... 186 8.4. Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşım, Yöntem ve Teknikleri... 187 8.4.1. Geleneksel Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımı... 188 8.4.1.1. Geleneksel Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri... 188 8.4.2. Alternatif Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımı... 200 8.4.2.1. Yapılandırılmış Grid... 201 8.4.2.2. Tanılayıcı Dallanmış Ağaç... 204 8.4.2.3. Dereceli Puanlama Anahtarları (Rubrikler)... 206 8.4.2.4. Öz Değerlendirme... 216 8.4.2.5. Akran Değerlendirme... 217 8.4.2.6. Grup Değerlendirme... 219 8.4.2.7. Gözlem... 220 8.4.2.8. Kelime İlişkilendirme Testleri... 220 8.4.2.9. Çeteleme Tablosu... 222 8.4.2.10. Kontrol Listesi... 223 8.4.2.11. Kavram Haritaları... 225 8.4.2.12. Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo)... 226 8.4.2.13. Proje... 229 8.4.2.14. Tutum Ölçeği... 232 KAYNAKLAR... 234 ix