ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ"

Transkript

1 ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ T.C.SaðlýkBakanlýðý AnaÇocukSaðlýðýveAilePlanlamasý GenelMüdürlüðü BirleþmiþMiletlerNüfusFonu Aile Planlamasý ve Üreme Saðlýðý

2

3 ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ Cilt I AÝLE PLANLAMASI VE ÜREME SAÐLIÐI T.C. Saðlýk Bakanlýðý Ana Çocuk Saðlýðý ve Aile Planlamasý Genel Müdürlüðü ANKARA 2005

4 Ulusal Aile Planlamasý Hizmet Rehberi T.C. Saðlýk Bakanlýðý Ana Çocuk Saðlýðý ve Aile Planlamasý Genel Müdürlüðü Ankara, 2005 ISBN x (Takým No) ISBN (Birinci Cilt) Her hakký saklýdýr. Kaynak gösterilerek alýntý yapýlabilir. Kitabýn bir kýsmýnýn ya da tamamýnýn çoðaltýlmasý için Saðlýk Bakanlýðý Ana Çocuk Saðlýðý ve Aile Planlamasý Genel Müdürlüðü nden izin alýnmalýdýr. Bu kitabýn hazýrlanmasý için gerekli mali destek, Birleþmiþ Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) tarafýndan saðlanmýþtýr. Birinci Basým 1994 Ýkinci Basým 1995 (týpký basým) Üçüncü Basým 2000 (yenilenmiþ basým) Dördüncü Basým 2005 (yenilenmiþ basým) Yazým Kurallarý : Özön N. Büyük Dil Kýlavuzu, 4. basým. Ýstanbul: Yapý Kredi Yayýnlarý, Ekim 1995 Kapak Tasarýmý ve Basým : Damla Matbaacýlýk, Reklamcýlýk ve Yayýncýlýk tic. Ltd. Þti. Kuyuyazýsý Caddesi No:24 Etlik ANKARA Tel: (0312) Faks: (0312) E-posta: ii

5 BÝRÝNCÝ BASIM (1994) ÝKÝNCÝ BASIM (1995) YAYIN KURULU DANIÞMA KURULU Ankara Üniversitesi Týp Fakültesi Dokuz Eylül Üniversitesi Týp Fakültesi Erciyes Üniversitesi Týp Fakültesi Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Hacettepe Üniversitesi Týp Fakültesi Ýstanbul Üniversitesi Týp Fakültesi Marmara Üniversitesi Osmangazi Üniversitesi Týp Fakültesi Baþkan Prof. Dr. Ayþe Akýn Doç. Dr. Ayþen Bulut Nuray Fincancýoðlu Doç. Dr. Oya Gökmen Dr. Nilgün Kýrcalýoðlu Prof. Dr. Sinan Özalp Prof. Dr. Hikmet Pekcan Dr. Doðan Güneþ Tomruk Prof. Dr. Akýn Çanga Doç. Dr. Hakan Þatýroðlu Prof. Dr. Hikmet Yavuz Prof. Dr. Sevin Ergin Prof. Dr. Yusuf Öztürk Doç. Dr. Rýfat Gürsoy Prof. Dr. Mülazým Yýldýrým Prof. Dr. Erdal Akalýn Yrd. Doç. Dr. Þefkat Bahar Prof. Dr. Eflatun Gökþin Prof. Dr. Hüsnü Kiþniþci Prof. Dr. Hikmet Pekcan Prof. Dr. Turgay Atasü Doç. Dr. Ayþen Bulut Doç. Dr. Anahit Coþkun Prof. Dr. Yalçýn Eðeci Doç. Dr. Hacer Karanisoðlu Dr. Nuriye Ortaylý Doç. Dr. Fatih Durmuþoðlu Prof. Dr. Ayla Gürsoy Prof. Dr. Sakýp Pekin Prof. Dr. Hikmet Hassa Prof. Dr. Sinan Özalp iii

6 Selçuk Üniversitesi Týp Fakültesi Saðlýk Bakanlýðý Eðitim Merkezleri Sosyal Sigortalar Kurumu Saðlýk Bakanlýðý Ýnsan Kaynaðýný Geliþtirme Vakfý Johns Hopkins Üniversitesi Üreme Saðlýðý Uluslararasý Eðitim Programý Prof. Dr. Selma Çivi Doç. Dr. Oya Gökmen Dr. Asuman Karaman Dr. Üzeyir Kýrca Dr. Tuna Yavuz Dr. Berk Arsan Doç. Dr. Doðan Baþak Doç. Dr. Moþe Benhabip Dr. Nilgün Kýrcalýoðlu Dr. Berna Özbey Uður Aytaç Prof. Dr. Ayþe Akýn Adviye Temiz Tugay Nuray Fincancýoðlu Dr. Doðan Güneþ Tomruk Dr. Behire Özek iv

7 ÜÇÜNCÜ BASIM (2000) DANIÞMA VE YAYIN KURULU Ankara Üniversitesi Týp Fakültesi Cumhuriyet Üniversitesi Týp Fakültesi Erciyes Üniversitesi Týp Fakültesi Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Ýstanbul Üniversitesi Týp Fakültesi Osmangazi Üniversitesi Týp Fakültesi Saðlýk Bakanlýðý Saðlýk Bakanlýðý Eðitim Merkezleri Sosyal Sigortalar Kurumu Prof. Dr. Ferda Özyurda Dr. Haldun Sümer Prof. Dr. Yusuf Öztürk Prof. Dr. Haldun Güner Prof. Dr. Ayþen Bulut Prof. Dr. Anahit Coþkun Prof. Dr. Hikmet Hassa Prof. Dr. Sinan Özalp Prof. Dr. Atilla Yýldýrým Dr. Burcu Açýkalýn Dr. Ýbrahim Açýkalýn Dr. Güldalý Aybaþ Uður Aytaç Dr. M. Ali Biliker Dr. Gönül Demir Dr. Rýfat Köse Zübeyde Ozanözü Dr. Nilüfer Özaydýn Adviye Temiz Tugay Dr. Gün Aký Dr. Aykut Barut Dr. Sena Bekar Dr. Nihal Bilgili Dr. Belma Biliker Dr. Neriman Demirpolat Dr. Üzeyir Kýrca Dr. Muzaffer Kocabaþ Dr. Sema Soysal Dr. Berna Özbey Dilbaz Dr. Türkan Türkay Dr. Gökhan Yýldýrýmkaya v

8 Ýnsan Kaynaðýný Geliþtirme Vakfý Johns Hopkins Üniversitesi Üreme Saðlýðý Uluslararasý Eðitim Programý Association for Voluntary Surgical Contraception Manageent Sciences for Helath Futures Group International Diðer Kuruluþlar Editörler Dizgi Dr. Muhtar Çokar Nuray Fincancýoðlu Dr. Demet Güral Dr. Asuman Karaman Dr. Behire Özek Dr. Tavbiy Tunga Tüzer Dr. Zeliha Saat Prof. Dr. Çiðdem bumin Dr. Levent Çaðatay Dr. Ersin Topçuoðlu Dr. Hulki Uz Dr. Zerrin Baþer Dr. Meltem Aðzýtemiz Dr. Nilgün Kýrcalýoðlu Dr. Doðan Güneþ Tomruk Meliha Ýsen (dil) Dr. Behire Özek Dr. Þelale Özmen (içerik) Dr. Tavbiy Tunga Tüzer Dr. Tavbiy Tunga Tüzer vi

9 DÖRDÜNCÜ BASIM (2005) Saðlýk Bakanlýðý UNFPA Dr. Rukiye Gül Dr. Yasemin Yakut Dr. Selen Örs Dr. Tavbiy Tunga Tüzer Not: Kuruluþ ve kiþiler alfabetik sýraya göre sýralanmýþtýr. vii

10

11 ÖNSÖZ Günümüzde bireysel saðlýk ve refahýn topluma ve dünyaya yansýdýðýný kabul eden her birey, kendisi ve ailesinin saðlýðý ve refahý için daha fazla özen göstermektedir. Bu nedenle saðlýk hizmetlerine, özellikle de hizmetlerin kalitesine verilen önem ön plana çýkmýþtýr. Üreme saðlýk konusunda planlý hareket etmek isteyen her çift, öncelikle kaliteli ve etkili bir danýþmanlýk hizmetine ihtiyaç duyar. Bu talebe cevap vermek için danýþmanlýk hizmeti yaný sýra herhangi bir saðlýk hizmeti sunacak saðlýk personelinin de ulusal ve uluslararasý normlara uygun bilgi ve becerilere dayanan programlarla eðitilmiþ olmasý gerekir. Sözü edilen eðitim programlarýnýn baþarýya ulaþmasý, ilgili eðitim materyallerinin geliþtirilmesi, basýmý, daðýtýmý ve kullanýmý ile çok yakýndan ilgilidir. Bu programlar kapsamýnda geliþtirilerek ilk basýmý ve daðýtýmý 1994 yýlýnda gerçekleþtirilen "Ulusal Aile Planlamasý Hizmet Rehberi", bu güne kadar mezuniyet öncesi ve hizmet içi eðitimlerde kullanýlmýþ ve ayrýca aile planlamasý kliniklerinde de yararlanýlmýþtýr. Ancak zaman içerisinde rehberin güncelleþtirilmesi ihtiyacý ortaya çýkmýþtýr. Bu nedenle 1999 yýlýndan beri üzerinde çalýþýlan, güncelleþtirilen ve yeni bölümler de eklenen bu deðerli rehberin, üreme saðlýðý eðitimlerinde ve hizmet sunumlarýnda deðerli katkýlar saðlayacaðýný ümit ediyorum. Bu rehber özellikle saðlýk personeli eðitimlerinde, ulusal ve uluslararasý standartlarýn yerleþtirilmesi, verimin arttýrýlmasý, klinik hizmette kalite ve standartlarýn saðlanmasý amacý ile Saðlýk Bakanlýðý, Ana Çocut Saðlýðý ve Aile Planlamasý Genel Müdürlüðünün koordinasyonunda, Saðlýk Bakanlýðý, Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüðü, bazý üniversitelerin deðerli öðretim üyeleri, aile planlamasý kliniklerinde hizmet veren saðlýk personeli ve Johns Hopkins Üniversitesi Uluslararasý Üreme Saðlýðý Eðitim Programý danýþmanlarý tarafýndan hazýrlanmýþtýr. Üreme Saðlýðý konularýnda büyük bir ihtiyacý karþýlayacaðýný düþühdüðümüz bu deðerli rehberin hazýrlanmasýnda emeði geçen herkese en içten teþekkürlerimi sunuyorum. Dr. M. Rýfat KÖSE Saðlýk Bakanlýðý Ana ve Çocuk Saðlýðý ve Aile Planlamasý Genel Müdürü 2000 ix

12

13 ÝÇÝNDEKÝLER 1. Bölüm Aile Planlamasý Hizmetlerinin Düzenlenmesi ve Yönetimi...1 Giriþ...3 Yerel hizmetlerin düzenlenmesini etkileyen ulusal politika sorunlarý...4 Toplum gereksinimlerinin deðerlendirilmesi...5 Hizmet türleri...7 Hizmet Birimleri...9 Hizmet akýþý...10 Halka yönelik bilgi, eðitim, iletiþim kampanyalarý...11 Klinik hizmetler için araç ve gereçler...12 Personel gereksinimi...13 Hizmetlerin denetimi...15 Kontraseptif yöntemlerin maliyeti...16 Kontraseptif malzemenin yönetimi...18 Kaynaklar...22 Ulusal rehberin güncelleþtirilmesinde kullanýlan kaynaklar...22 Kayýt tutma...20 Ek 1-A 2827 sayýlý nüfus planlamasý hakkýnda kanun ve ilgili tüzük ve yönetmeliklerden seçilmiþ maddeler...23 Ek 1-B Aile planlamasý hizmetlerini sunmada Saðlýk Bakanlýðýnýn örgütlenmesi...47 Ek 1-C Saðlýk Bakanlýðý tarafýndan ruhsat verilen ve piyasada bulunan kontraseptifler Bölüm Aile Planlamasý Hizmetlerinde Kalitenin Saðlanmasý...53 Giriþ...55 Aile planlamasý hizmetlerinde kalitenin tanýmý...59 Kaynaklar...63 Ulusal rehberin güncelleþtirilmesinde kullanýlan kaynaklar Bölüm Danýþmanlýk...65 Giriþ...67 Aile planlamasý danýþmanlýðýnýn önemi...67 Danýþmanlýk ilkeleri...68 Danýþmanlýkta iletiþim becerileri...69 Hizmet verenin ve hizmet alanýn haklarý...72 Baþarýlý bir danýþman olmak...75 Danýþmanlýk süreci ve bilinçli kabul...76 Danýþmanlýk türleri...77 Kaynaklar...80 Ulusal rehberin güncelleþtirilmesinde kullanýlan kaynaklar...80 Ek 3-A Aile planlamasý danýþmanlýðýnda "KAYNAK" yaklaþýmý...81 Ek 3-B Grup eðitimi Bölüm Hizmet Alan Kiþinin Deðerlendirilmesi...85 Giriþ...87 Týbbi öykü...87 Fizik muayene...89 Laboratuvar tetkikleri Kaynaklar Ulusal rehberin güncelleþtirilmesinde kullanýlan kaynaklar Ek 4-A Gebeliðin erken dönemde saptanmasý Ek 4-B Kontraseptif yöntem vermeden önce yapýlmasý gereken deðerlendirmeler Bölüm Enfeksiyonun önlenmesi Enfeksiyonu önlemenin amacý Tanýmlar El yýkama Eldiven kullanýmý xi

14 Antisepsi Kullanýlmýþ araçlarýn, eldivenlerin ve diðer malzemelerin temizlenmesi Enfeksiyonu önleme iþlemleri Ýþlem türünün seçilmesi Güvenli bir ortam saðlanmasý Kaynaklar Ek 5-A Yeniden kullanýlabilir eldivenler için iþlemler Ek 5-B Cerrahi yýkanma iþlemi Ek 5-C Cerrahi araç ve malzemenin dekontamine edilmesi ve temizlenmesi Ek 5-D Atýklarýn toplanmasý ve yok edilmesi Ek 5-E Laparoskoplarýn dekontaminasyoru, temizlenmesi, dezenfeksiyonu ve kimyasal sterilizasyonu Bölüm Kadýn Üreme Sistemi Giriþ Kadýn üreme sistemi anatomisi Kadýn üreme sistemi fizyolojisi Kaynaklar Ulusal rehberin güncelleþtirilmesinde kullanýlan kaynaklar Bölüm Erkek Üreme Sistemi Giriþ Erkek üreme sistemi anatomisi Erkek üreme sistemi fizyolojisi Kaynaklar Bölüm Cinsellik ve Üreme Saðlýðý Giriþ Cinsel anatomi Cinsel öykü alma Cinsel saðlýk danýþmanlýðý Cinsellik ve kontrasepsiyon Kaynaklar Bölüm Ýnfertilite: Hizmetlerin Düzenlenmesi Giriþ Tanýmlar Ýnfertilitenin sýklýðý Fertilite koþullarý Ýnfertilite nedenleri Fertiliteyi etkileyen faktörler Ýnfertil çifte yaklaþým Ýnfertilite tetkikleri Ýnfertilite ve saðlýk hizmetleri Aile planlamasý hizmetlerinde doðurganlýðýn korunmasý Tedavi seçenekleri Kaynaklar Ulusal rehberin güncelleþtirilmesinde kullanýlan kaynaklar Ek 9-A Kadýnda infertilite Ek 9-B Erkekte infertilite Bölüm Cinsel Yolla Bulaþan Enfeksiyonlar Giriþ Aile planlamasý klinikleri için CYBE lerin önemi Hizmet alanýn deðerlendirilmesi Mikroskobik inceleme GYE tedavi rehberi HIV (Human Immunodeficiency Virus) Hepatit A ve B (aþýyla önlenebilen CYBE ler) Kaynaklar Ulusal rehberin güncelleþtirilmesinde kullanýlan kaynaklar xii

15 1 Aile Planlaması Hizmetlerinin Düzenlenmesi ve Yönetimi

16

17 ² Hizmetlerin Düzenlenmesi ve Yönetimi² 1 1 AÝLE PLANLAMASI HÝZMETLERÝNÝN DÜZENLENMESÝ VE YÖNETÝMÝ GÝRÝÞ Bir aile planlamasý programýnýn baþarýyla yürütülebilmesi için eðitim, hizmet, yönetim ve denetim sistemlerinin iyi iþlemesi gerekir. Kýrsal yörelerde, kentsel alanlarda ve özellikle gecekondu bölgelerinde halk, eldeki tüm eðitim kurumlarý ve olanaklarý kullanýlarak eðitilmelidir. Bu kurumlar arasýnda, eðitim ve saðlýk alanýnda faaliyeti olan tüm kamu kuruluþlarý, sivil toplum ku+ruluþlarý ve diðer özel kuruluþlar sayýlabilir. Örneðin, Milli Eðitim Bakanlýðý, üreme saðlýðý ile ilgili konularý ülkedeki eðitim kurumlarýnýn öðrenim programýna ekleyerek aile planlamasýnýn öneminin kavranmasýna katkýda bulunabilir. Saðlýk evi, saðlýk ocaðý, ana çocuk saðlýðý ve aile planlamasý merkezlerinin yaný sýra, özel hastane ve muayenehanelerde ve eczanelerde aile planlamasý hizmetleri sunularak toplumun tümüne ulaþýlabilir. Klinik koþullarda sunulacak yöntemler (örn. gönüllü cerrahi sterilizasyon) için sevk sistemleri kurulabilir. Yapýlan tüm çalýþmalarý koordine etmek ve denetlemek yerel saðlýk ve aile planlamasý yöneticilerinin sorumluluðudur. Aile planlamasý ve üreme saðlýðý hizmetlerini etkili bir biçimde yönetmek ve denetleyebilmek için program yöneticilerinin hem üreme saðlýðý ve kontraseptif yöntemler, hem de hizmetin deðerlendirilmesi konusunda eðitilmeleri gereklidir. Bu bölümün amacý, program yöneticilerine, aile planlamasý ve üreme saðlýðý hizmetlerinin düzenlenmesi ve yönetimi ile ilgili sorunlar konusunda bilgi vermek ve aþaðýdaki konularda temel ilkeleri belirlemektir: Toplumun kontraseptif gereksinimlerinin deðerlendirilmesi Kontraseptif hizmetlerinin sunumu Personel, donaným ve mekan gereksinimlerinin karþýlanmasý Personelin denetimi Yeterli kontraseptif stoðunun saðlanmasý Son yirmi yýlda tüm dünya ülkelerinde yaþanan önemli sosyodemografik deðiþiklikler nedeniyle, mevcut aile planlamasý yaklaþýmý üreme saðlýðý kapsamýna giren tüm saðlýk sorunlarýný karþýlamaya artýk yetmemektedir. Bu nedenle Üreme Saðlýðý dünya ülkelerinin gündemine yeni bir kavram olarak girmiþtir. Üreme saðlýðý: Dünya Saðlýk Örgütü nün (DSÖ) tanýmýna göre Yalnýzca üreme sistemi iþlevleri ve süreci ile ilgili hastalýk ve sakatlýðýn olmamasý deðil, üremenin fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde olmasýdýr. 3

18 ² Ulusal Aile Planlamasý Hizmet Rehberi ² 1 Cinsel saðlýk: Ýnsan cinselliðine yapýcý bir yaklaþým kapsamýnda; cinsel yaþamýn bedensel, ruhsal, zihinsel ve sosyal açýdan bir bütün olarak ele alýnmasý yoluyla, kiþilik, iletiþim ve sevginin zenginleþmesi ve güçlenmesidir. Bu nedenle cinsel saðlýk, yalnýzca üreme ve cinsel yolla bulaþan hastalýklarla sýnýrlý týbbi bakým ve danýþmanlýðýn ötesinde, kiþisel iliþkiler ve yaþamýn güçlendirilmesi anlamýný taþýr Üreme haklarý: Uluslararasý insan haklarý kapsamýnda, çiftlerin ve bireylerin, çocuklarýnýn sayýsý ve doðum aralýðýna özgürce ve sorumlu bir þekilde karar vermeleri için gereken bilgiye sahip olabilme; en yüksek standartlarda üreme ve cinsel saðlýk hizmetlerine ulaþabilme; üremeyle ilgili kararlarýný þiddet, baský ve ayrýmcýlýkla karþýlaþmaksýzýn verebilme hakkýdýr. Günümüzde hükümetlerin üreme saðlýðý alanýndaki politika ve programlarýný bu haklar temelinde, cinsel saðlýk ve aile planlamasýný da içine alacak þekilde herkes için düzenlemeleri önerilmektedir. YEREL HÝZMETLERÝN DÜZENLENMESÝNÝ ETKÝLEYEN ULUSAL POLÝTÝKA SORUNLARI Geniþ kapsamlý aile planlamasý programlarýnda izlenecek genel politikalar saptanýrken, sistemin tüm düzeylerindeki uygulama ve sorunlarýn göz önüne alýnmasý gerekir. Bu politikalar, kimlerin aile planlamasý hizmetlerine gereksinimi olduðunu, programda kimlere hizmet verileceðini ve toplumun belli bölümlerine hizmetin en iyi nasýl ulaþtýrýlacaðýný belirlemelidir. Üst düzey ve yerel yöneticilerin programla ilgili kararlarýný, devlet politikalarý ve yasalar yönlendirir. Bu çerçeve içinde yönetici, belli konularda uygulama politikalarý geliþtirir: Aile planlamasýnýn hangi saðlýk ve/veya diðer toplum hizmetleriyle birlikte sunulacaðý, Hizmetlerin nasýl ve kimler tarafýndan verileceði (hizmet türleri, hizmet birimleri), Aile planlamasý hizmetlerinin, diðer kamu veya özel hizmetlerle nasýl koordine edileceði. Yöneticiler aþaðýdaki gibi sorularla karþýlaþabilir: Sýnýrlý çalýþma saatleri olan klinikler yeterli mi? Sosyal pazarlama, topluma dayalý aile planlamasý ve özel sektör aracýlýðý ile daðýtým, program kapsamýna alýnmalý mý? Toplumun ve hizmet alanlarýn aile planlamasý gereksinimlerini ve hedeflerini karþýlamak için hangi kaynaklar gerekli? Kaynaklar nasýl düzenlenmeli ve ne tür personel çalýþtýrýlmalý? Türkiye de aile planlamasý hizmetlerinin yürütülmesine iliþkin, 2827 sayýlý Nüfus Planlamasý Hakkýnda Kanun un tam metni ile ilgili tüzük ve yönetmeliklerden seçilmiþ maddeler Ek 1-A da verilmiþtir. 4

19 ² Hizmetlerin Düzenlenmesi ve Yönetimi² TOPLUM GEREKSÝNÝMLERÝNÝN DEÐERLENDÝRÝLMESÝ 1 Doðurganlýðýn düzenlenmesinde, doðurganlýðý belirleyen biyolojik, psikososyal, kültürel etkenler, kontraseptif kullanýmý ile seçimini etkileyen faktörler ve kontraseptif teknoloji birlikte ele alýnarak deðerlendirilir. Uygulama politikalarý bu bilgiler ýþýðýnda oluþturulmalýdýr. Toplumun kontraseptif gereksinimi ve istenen hizmet biçimleri, hem doðrudan hem de dolaylý olarak belirlenebilir. Doðrudan yaklaþým, toplum araþtýrmalarýnda bireylere bir dizi soru sorulmasý ve yanýtlarýn deðerlendirilmesidir. Kontraseptif gereksinimi dolaylý olarak, istenmeyen veya planlanmamýþ gebelik oranlarýndan ya da benzer toplumlarýn deneyimlerinden belirlenebilir. Anne, çocuk/bebek ölümlerinin yüksekliðinden de kontraseptif gereksinimi tahmin edilebilir. Türkiye de doðurganlýðý etkileyen faktörler þöyle sýralanabilir: Toplumun yapýsý: Ülkemiz nüfusunun %64,7 si kentsel alanda oturmaktadýr. Kýrdan kente olan hýzlý göç doðurganlýk davranýþýný deðiþtirse de, özellikle gecekondularda yaþayanlar kýrsal yapýnýn etkisi altýnda kalmaya devam etmektedir. Aile yapýsý: Kentleþmeyle birlikte çekirdek aile yapýsýnýn giderek yaygýnlaþmasýna raðmen, kýrsal alanda geleneksel geniþ aile yapýsý korunmakta, bu da çiftin doðurganlýðýný planlama konusunda edilgen kalmasýna yol açmaktadýr. Ailelerin ekonomik durumu: Ülkemizde gelir paylaþýmýnda dengesizlik söz konusudur. Yýllýk gelirin %70 ini, nüfusun %30 u; geriye kalan %30 luk kýsmýný ise nüfusun %70 lik büyük çoðunluðu paylaþmaktadýr. Bu nedenle, ülke genelinde düþük gelir gruplarý çoðunluktadýr. Kadýnýn statüsü: Kadýnýn statüsünü belirlemede, eðitim düzeyi ve gelir getiren bir iþte çalýþýyor olmasý önemlidir Türkiye Nüfus ve Saðlýk Araþtýrmasý na (TNSA) göre okuryazar olmayan ya da ilkokulu bitirmeyen kadýnlarda toplam doðurganlýk hýzý 3,89 iken, ortaokul ve üzeri okul mezunlarýnda bu oran 1,61 e düþmektedir. Düþük eðitim düzeyli grupta çalýþan kadýnlarýn %77 si tarým sektöründe ücretsiz aile iþçisi konumunda çalýþmaktadýr. Bu da kadýnýn statüsünü olumsuz yönde etkilemektedir. Evlilik ve evlenme yaþý: Kadýnlarda ilk evlenme yaþý ortanca deðeri 19 dur. Evlenme yaþýnýn erken olmasý fertil dönemin uzun olmasýna neden olmakta ve doðurganlýðý etkilemektedir. Ýstenen çocuk sayýsý: Kadýnýn ve erkeðin eðitim düzeyi istenen çocuk sayýsýný etkilemektedir TNSA ya göre, istenen ortalama çocuk sayýsý eðitim düzeyi arttýkça kadýnlarda 2,9 dan 2,1 e; erkeklerde ise 4,1 den 2,4 e düþmektedir. Cinsiyet tercihi: Erkek çocuk tercihi ülkemizde doðurganlýðý etkileyen bir faktördür. Bununla birlikte, cinsiyet tercihi ortadan kalktýðýnda kadýnlarýn kontraseptif kullanýmýnýn yalnýzca %1,8 lik bir artýþ göstereceði hesaplanmýþtýr. 5

20 ² Ulusal Aile Planlamasý Hizmet Rehberi ² 1 Çocuðun maliyeti ve aileye ekonomik yararý: Kýrsal kesimde çocuðun aileye maliyeti kentle karþýlaþtýrýldýðýnda yok denecek kadar az, iþgücüne katkýsý ise fazladýr. Bu da kýrsal kesimde doðurganlýðý artýrmaktadýr. Bebek ve çocuk ölümleri: dönemine iliþkin bebek ölüm hýzý binde 42,7; beþ yaþ altý ölüm hýzý ise binde 52,1 dir. Laktasyon: Ülke genelinde emzirmenin çok yaygýn olmasýna raðmen, ek gýdalara erken baþlanmasý nedeniyle laktasyonun kontraseptif etkisi yeterli olmamaktadýr. Kontraseptif kullanýmý: 1998 TNSA ya göre evli kadýnlarýn %37,7 si modern, %25,5 i ise geleneksel yöntem kulanmaktadýr. Aþýrý doðurganlýðýn sonuçlarý Aþýrý doðurganlýðýn kadýn saðlýðýna etkileri: Erken yaþta (18 yaþýn altýnda), çok sayýda (4 doðumdan fazla), çok geç yaþta (35 yaþýndan sonra) ve çok sýk (iki yýldan sýk) olan gebeliklerde anne ve çocuðun hastalýk ve ölüm riski yüksektir. Aþýrý doðurganlýk annede tükenme sendromu; gebelik, doðum ve doðum sonu kanamalarý; toksemi, gebeliðe baðlý hipertansiyon ve doðumla ilgili enfeksiyon risklerini artýrmaktadýr. Ülkemizde gebelerin yalnýzca %68 i eðitimli bir saðlýk personelinden en az bir kez doðum öncesi bakým hizmeti almaktadýr araþtýrmasýna göre, doðum öncesi bakýma en sýk gebeliðin üçüncü ayýnda baþlanmaktadýr ve gebe baþýna düþen ortanca izlem sayýsý 4,2 dir. Ülkemiz genelinde doðumlarýn %19,4 ü herhangi bir saðlýk personelinin yardýmý olmadan kendi kendine gerçekleþmekte ya da geleneksel ebeler tarafýndan yaptýrýlmaktadýr. Aþýrý doðurganlýðýn çocuk saðlýðýna etkileri: Kentsel bölgelerimizde bebekler daha çok 0-1 aylýkken ölmekteyken, kýrsal kesimde 1-11 aylýk dönemde kaybedilmektedir. Bu dönemdeki ölümler baðýþýklama, çevre saðlýðý gibi önlemlerle azaltýlabilecek ölümlerdir araþtýrmasýna göre Türkiye de iki yýldan daha kýsa aralýklarla doðan bebeklerin ölme riski, iki yýl ya da daha uzun aralýklarla doðan bebeklere göre 2,15 kat daha fazladýr. Genellikle ölüm riski birinci çocukta yüksekken, ikinci ve üçüncü çocukta en düþük düzeye inmekte ve daha sonra her doðumda giderek artmaktadýr. Çocuðun büyümesi ve geliþmesinin annenin yaþý, doðum sayýsý ve doðum aralýklarý ile doðrudan iliþkili olduðu gösterilmiþtir. Sonuç olarak, ülkemizde gebe kalabilecek tüm kadýnlarýn %64,7 i riskli grupta, son beþ yýl içinde doðan çocuklarýn da %40,2 si herhangi bir risk kategorisindedir. Çok genç, çok geç, çok sayýda ve çok sýk gebelikler engellenebilirse, bir yýlda oluþabilecek anne ve bebek ölümlerinin yaklaþýk yarýsýnýn önlenebileceði unutulmamalýdýr. Yöntemin kabul edilebilirliði En çok hangi kontraseptif yöntemlerin benimsendiði de toplum araþtýrmalarý ile belirlenebilir. Klinik personeli, hizmet alanlarýn gereksinimleri ve kaygýlarýný öðrenerek, klinik kayýtlarýný deðerlendirerek kontraseptif yöntemlerin her birinin kabul edilebilirliði konusunda bilgi edinebilir. 6

21 ² Hizmetlerin Düzenlenmesi ve Yönetimi² HÝZMET TÜRLERÝ 1 Hizmetlerin kapsamýný geniþletmek, kontraseptif yöntemlerin daha çok kiþi tarafýndan kabul edilmesini ve daha çok kiþiye ulaþmasýný saðlamak için, saðlýk sistemi içinde çeþitli hizmet yaklaþýmlarý bir arada kullanýlmalýdýr. Aile planlamasý programlarýnýn birçoðunda, kontraseptif yöntemleri gruplar halinde sýnýflandýrmak yararlý olacaktýr: A Grubu: B Grubu: C Grubu: Hap, kondom, diyafram ve spermisit RÝA, enjekte edilen kontraseptifler ve derialtý implantlarý (± A Grubu hizmetler) Gönüllü cerrahi sterilizasyon (± A ve B Grubu hizmetler) Oral kontraseptifler ve kondom gibi bazý yöntemler hem klinik hem de topluma dayalý hizmetler kapsamýnda saðlanabilir. Bazý B ve C Grubu yöntemler için enfeksiyonu önleme iþlemleri ve RÝA uygulamasýnda olduðu gibi genital yol enfeksiyonu taramasý gerektiðinden, bu yöntemler öncelikle klinik hizmetler kapsamýnda uygulanmalýdýr. Hizmet alanlarla hizmet birimleri arasýndaki baðlantýlar Þekil 1.1 de gösterilmektedir. Sistemin deðiþik bölümleri aþaðýda tanýmlanmýþtýr. Þekil 1.1 Hizmet alan kiþi ve hizmet birimleri arasýndaki baðlantýlar Eczane Özel Muayenehane Poliklinik Hizmet Alan Saðlýk Evi AÇSAP Merkezi Saðlýk Ocaðý Topluma Dayalý Hizmetler Ýkinci Basamak Hastane Üçüncü Basamak Hastane Tanýmlar Hizmet Alan* : Aile planlamasý hizmetlerinden yararlanan veya potansiyel kullanýcý olan kiþileri genel anlamda tanýmlayan terim. 7

22 ² Ulusal Aile Planlamasý Hizmet Rehberi ² 1 Topluma Dayalý Hizmetler : Özellikle ana-çocuk saðlýðý ve aile planlamasý konusunda olmak üzere saðlýk hizmeti veren, klinik özelliði olmayan, kamu sektörü ya da gönüllü kuruluþlar tarafýndan yürütülen hizmetler. Bu basamaktaki yardýmcý saðlýk personeli ve gönüllü saðlýk çalýþanlarý, sorunlarý tanýmlayacak ve ciddi sorunlar olduðunda kiþiyi en yakýn saðlýk merkezine gönderecek þekilde eðitilmelidir. Saðlýk Evleri : Topluma temel saðlýk hizmeti veren saðlýk kuruluþlarý. Saðlýk Ocaklarý AÇS/AP Merkezleri 2. Basamak Hastane : yataklý, ileri tetkik ve yatarak tedavi hizmeti veren, sýnýrlý sayýda uzman hekimi olan hastane. 3. Basamak Hastane : Ortalama 300 yataklý, çok sayýda uzmanlýk dalý ve uzman hekimi olan hastane. Birçok kontraseptif yöntemle ilgili basit þikayetler ve yan etkiler, tüm merkezlerde giderilebilir. Ancak kullanýcýlarýn küçük bir bölümünün (%5 veya daha az), daha ciddi sorunlarýn çözümü için en yakýndaki, daha kapsamlý hizmet veren bir saðlýk merkezine sevk edilmesi gerekebilir. Kliniðe dayalý ve topluma dayalý hizmetlerin ayrýmýný belirten ek bilgiler aþaðýda verilmiþtir: Kliniðe Dayalý Hizmetler Kliniðe dayalý hizmetlerin baþlýca iki çeþidi vardýr: Temel saðlýk hizmetleri ile entegre AÇSAP hizmeti verenler ve yalnýz aile planlamasý hizmeti verenler. Entegre hizmet verebilen kliniklerde (örn. saðlýk ocaklarý, AÇSAP merkezleri), aile planlamasý hizmeti, ana çocuk saðlýðý ve diðer temel saðlýk hizmetlerinin bir parçasý olarak verilmektedir. Böyle klinikler, kamu saðlýk hizmetlerinin bir parçasý olabilir veya dernekler gibi resmi olmayan kuruluþlarca yönetilebilir. Özel doktorlar ve saðlýk kuruluþlarý da aile planlamasý hizmetleri verebilir. Birçok yerde, özel doktorlar, saðlýk hizmetlerinin, RÝA, enjekte edilen kontraseptifler, hap ve gönüllü cerrahi sterilizasyon gibi etkili kontraseptif yöntemlerin saðlanmasýnda önemli rol oynar. Kliniðe dayalý hizmetlerde, kliniðin yönetimini ve hizmetin sunumunu, bu hizmetleri yeterli ve güvenli olarak verebilmek için gerekli eðitimi almýþ personel üstlenir. Yöneticiler, destekleyici olmalý, ekip çalýþmasýný geliþtirmeli, hizmetlerin sürekli ve zamanýnda verilmesi için yeterli kaynaklarýn bulunmasýný saðlamalýdýr. Klinikte saðlanamayan hizmetlere gereksinimi olan kiþiler için, yerleþik bir sevk aðý bulunmalýdýr. Klinik hizmetlerine talebin * Hizmet alanlar, özellikle ekonomik ve hizmet politikasý içerikli bazý yayýnlarda tüketici terimiyle tanýmlanmakla birlikte, bu terim Ulusal Rehber de kullanýlmamýþtýr. Öte yandan, belirli bir kontraseptif yöntemi kullanmakta olan kiþiler kullanýcý olarak adlandýrýlmýþtýr. 8

23 ² Hizmetlerin Düzenlenmesi ve Yönetimi² artmasýna yardýmcý olabilecek yaygýn tanýtým/eðitim çalýþmalarý, klinik hizmetlerinin ayrýlmaz ve temel bir parçasýdýr. 1 Topluma Dayalý Hizmetler Kliniðe dayalý hizmetlerin rolünün önemine karþýn, birçok ülkede nüfusun %40-90 ý, kliniklere ulaþýmýn sýnýrlý olduðu kýrsal alanlarda ve kentlerin gecekondu bölgelerinde yaþamaktadýr. Bu bölgelerde genelde, koruyucu, hatta tedavi edici hizmetlere ulaþma olanaðý sýnýrlýdýr ya da talep azdýr. Çözümlerden biri, topluma dayalý hizmet verilmesidir. Bu hizmet þunlarý kapsayabilir: Gezici birimlerle saðlanan hizmetler Yerleþik daðýtým noktalarýnda çalýþan toplum elemanlarý Ev ziyaretleri yapan elemanlar Topluma dayalý hizmet yaklaþýmýnýn üstünlüðü, hizmeti bireylere ulaþtýrmasýdýr. Ancak, gezici birimler gibi bazý hizmetlerin iþletme maliyeti yüksek olabilir. Bu hizmeti veren personelin denetiminde güçlük çekilebilir. Topluma dayalý hizmetler, klinik hizmetleri desteklemeli ve onlarla bir bütün oluþturmalýdýr. Aile planlamasý hizmetlerinin bu iki türü arasýnda verimli iliþki saðlanabilmesi için etkili bir yönetim gereklidir. T.C. Saðlýk Bakanlýðýnýn Örgütlenmesi ve Aile Planlamasý Hizmeti Veren Diðer Kuruluþlar Ek 1-B de verilmiþtir. Ayrýntýlý bilgi için 6 Þubat 1997 tarihli, sayýlý Resmi Gazete de yayýnlanan Ana Çocuk Saðlýðý ve Aile Planlamasý Merkezleri Yönetmeliðine bakýnýz. HÝZMET BÝRÝMLERÝ Bazý kontraseptif yöntemler (RÝA, derialtý implantlarý ve gönüllü sterilizasyon) çeþitli yerleþik ya da geçici merkezlerde uygulanabilir. Temel saðlýk hizmetleri veren birçok birim, bu hizmetleri mevcut sistem içinde sunabilir. Ancak kaliteli, geniþ kapsamlý hizmet verebilmek için, hizmetin verileceði ortam açýsýndan karþýlanmasý gereken bazý gereksinimler vardýr: Yeni baþvuranlar ve izlem amacýyla gelen kiþiler için rahat bir bekleme odasý Danýþmanlýðýn yapýlabileceði, ayrý bir alan Hizmet alanlarýn muayene edilebileceði, rahim içi araçlarýn uygulanabileceði veya küçük cerrahi giriþimlerin yapýlabileceði, iyi aydýnlatýlmýþ, lavabosu olan bir muayene odasý Araç ve gereçlerin, yeniden kullanýlabilir eldivenlerin temizlendiði, cerrahi örtülerin yýkandýðý bir temizlik odasý Hizmet alanlar ve personel için tuvalet ve lavabo 9

24 ² Ulusal Aile Planlamasý Hizmet Rehberi ² 1 RÝA, derialtý implantlarý, enjekte edilen kontraseptifler ve gönüllü cerrahi sterilizasyon iþlemlerinde kullanýlan araç ve gereçlerin dezenfeksiyonu ile sterilizasyonunun yapýlacaðý, depolanacaðý alan Serin, güvenli ve havadar týbbi malzeme depolama alaný Büro hizmetleri, kayýt tutulmasý ve saklanmasý, eðitim malzemesinin depolanmasý için alan Personelin dinlenip yemek yiyebileceði bir alan Kadýnlar için gönüllü sterilizasyon iþlemleri yapýlan birimlerde ayrýca: cerrahi temizliðin yapýlabileceði bir bölüm ameliyathane ameliyat sonrasý dinlenme bölümü gibi yerlere gereksinim vardýr. Yeni kurulacak bir hizmet biriminin yeri, potansiyel kullanýcý kitlesinin ulaþýmýna göre belirlenmelidir. Hizmet merkezi çok uzak ise, hizmet alanlar uzaklýk, yol parasý, iþten izin alamama, ücret kesilmesi ya da çocuklara bakacak kimseyi bulamama gibi nedenlerle daha sonraki izlemlere gelmek istemeyebilir. Çalýþma saatleri dýþýnda veya hafta sonlarýnda hizmet verilerek daha çok kiþiye ulaþýlmasý saðlanabilir. Geç saatlerde veya hafta sonlarýnda hizmet verilmesi, hem erkeklerin hem de kadýnlarýn aile planlamasý hizmetlerine katýlmalarýný kolaylaþtýrýr. HÝZMET AKIÞI Geniþ kapsamlý, düþük maliyetli hizmet verilebilmesi ve hizmet alanlarýn memnun kalmasý için saðlýk biriminde düzenli bir hizmet akýþý saðlanmasý gereklidir. Aile planlamasý hizmetleri için yönlendirme Klinikte bekleme süresinin kýsa olmasý, hizmet alanlarýn memnuniyetini belirleyen önemli bir etkendir. Kural olarak, genel bir polikliniðe aile planlamasý için baþvuranlarýn hastalarla ayný sýrada bekletilmemesi gerekir. Ayný yaklaþýmla, aile planlamasý için gelenler de kendi aralarýnda en az üç gruba ayrýlmalýdýr: Ýlk kez baþvuranlar Ýzlem için gelenler Sorunu olanlar Ýzlem için gelenler de kendi aralarýnda üç gruba ayrýlabilir: A Grubu yöntem (örn. hap, kondom ve doðal aile planlamasý) kullananlar, B Grubu yöntem (örn. RÝA, enjekte edilen kontraseptifler ve derialtý implantlarý) kullananlar ve C Grubu yöntem (gönüllü cerrahi 10

25 ² Hizmetlerin Düzenlenmesi ve Yönetimi² sterilizasyon) kullananlar. Hizmet birimi ne denli büyük ve yoðun ise, kiþileri kapýdan girdikleri anda uygun þekilde yönlendirmek, hizmetin verimliliðini artýrmak açýsýndan o denli önemlidir. 1 Klinik hizmetlerin sunulduðu kuruluþta uygulanan sistemlerin, hizmet alanlarýn kontraseptif elde etmesine engel oluþturmamasýna özen gösterilmelidir. Örneðin oral kontraseptif almak için merkeze baþvuran bir kiþinin, yöntemi klinikten elde etmesi, bir gezici görevliden ya da topluma dayalý daðýtým görevlisinden almasýndan daha zor olmamalýdýr. Merkezde uygulanan kayýt sistemi veya týbbi deðerlendirme sistemi, gezici ya da topluma dayalý daðýtým görevlisinin de kullanýlabileceði yapýda olmalýdýr. Þekil 1.2, tüm aile planlamasý yöntemlerini ve hizmetlerini sunan, iyi düzenlenmiþ bir merkezde, hizmet alanlarýn giriþte nasýl sýnýflandýrýlabileceklerini ve hedefi belirlenmiþ hizmet sunumu için nasýl bir sýra izlenebileceðini göstermektedir. Þekildeki klinik görevlisi, doktor, ebe/hemþire ya da diðer görevliler olabilir. Hizmet sunumu Þekil 1.2, hizmet alanlar uygun biçimde sýnýflandýrýldýðýnda, bir klinikteki baþlýca hizmet örüntülerinin neler olacaðýný ve ek olarak, küçük merkezlerde, bir veya iki kiþinin tüm rolleri üstlenebileceðini göstermektedir. Merkez büyüdükçe ve daha yoðun hale geldikçe, personelin konularýnda uzmanlaþmasý gerekir. Bu nedenle, yüksek kapasiteli bir hizmet merkezine gelen kiþi, grup veya bireysel danýþmanlýk hizmetini aldýktan sonra, seçtiði yöntemin uygunluðunun belirlenmesi için ikinci bir danýþmanlýk alabilir. Yöntem uygun ise, danýþman, kiþiyi muayene ve uygulama için klinik görevlisine gönderir. Ayrýca, belli bir kontraseptif yöntem için merkeze gelen bazý kiþilerin isteðinin týbbi nedenlerle kabul edilmemesi veya kiþinin ek bilgi ve danýþmanlýktan sonra, isteðini deðiþtirmesi olasýlýðý da unutulmamalýdýr. Bu nedenle klinik, ya alternatif kontraseptif yöntemler sunabilmeli ya da kiþileri bu hizmetlere yönlendirebilmelidir. HALKA YÖNELÝK BÝLGÝ, EÐÝTÝM, ÝLETÝÞÝM KAMPANYALARI Bilgi, eðitim ve iletiþim kampanyalarý, aile planlamasý hizmet programýnýn önemli bir parçasýdýr. Böyle kampanyalarýn amacý, hizmetleri topluma duyurmak, kiþileri aile planlamasýnýn yararlarý konusunda eðitmek, hizmeti nerede bulabilecekleri konusunda bilgi vermektir. Tanýtým yapmaksýzýn var olan hizmet talebi karþýlandýktan sonra, kampanyalarla daha çok talep yaratýlýr. Ancak, talep artýrmaya yönelik çalýþmalarýn, hizmet düzeyi ile paralel yürütülmesi önemlidir. Kampanya, hizmetler hazýr olmadan önce yapýlmamalýdýr. Tanýtýmýn, hizmetler tam anlamýyla hazýr olmadan yapýlmasý, hizmetler konusunda hoþnutsuzluða yol açabilir. Sosyal pazarlama, satýþ ve pazarlamayý bütünleþtiren, uzmanlaþmýþ bir hizmet daðýtým stratejisidir. Böyle kampanyalarda, bir veya daha çok kontraseptif yöntem, genelde 11

Fiskomar. Baþarý Hikayesi

Fiskomar. Baþarý Hikayesi Fiskomar Baþarý Hikayesi Fiskomar Gýda Temizlik Ve Marketcilik Ticaret Anonim Þirketi Cumhuriyetin ilanýndan sonra büyük önder Atatürk'ün Fýndýk baþta olmak üzere diðer belli baþlý ürünlerimizi ilgilendiren

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için

KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için NEDEN KOBÝ lerin iþ süreçlerini daha iyi yönetebilmeleri için SAP Business One çözümünü seçmelerinin nedeni 011 SAP AG. Tüm haklarý saklýdýr. SAP Business One müþterileri SAP'ye olan güvenlerini gösteriyor.000+

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ

ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ T.C.SaðlýkBakanlýðý AnaÇocukSaðlýðýveAilePlanlamasý GenelMüdürlüðü BirleþmiþMiletlerNüfusFonu Kontraseptif Yöntemler ULUSAL AÝLE PLANLAMASI HÝZMET REHBERÝ Cilt II

Detaylı

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr.

Yükseköðretimin Finansmaný ve Finansman Yöntemlerinin Algýlanan Adalet Düzeyi: Sakarya Üniversitesi Paydaþ Görüþleri..64 Doç.Dr. MALÝYE DERGÝSÝ Temmuz - Aralýk 2011 Sayý 161 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Yayýn Kurulu Baþkan Füsun SAVAÞER Üye Ali Mercan AYDIN Üye Nural KARACA

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen.

Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler. Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung. Freie Hansestadt Bremen. Gesundheitsamt Freie Hansestadt Bremen Sozialmedizinischer Dienst für Erwachsene Bakým sigortasý - Sizin için bilgiler Türkischsprachige Informationen zur Pflegeversicherung Yardýma ve bakýma muhtaç duruma

Detaylı

Eðitim Baþvurularý Hakkýnda; -Eðitim katýlýmcý sayýsý ve eðitim tarih deðiþiklikleri Odamýz tarafýndan belirlenmektedir. -Eðitimlerimizle ilgili tüm güncel bilgiler www.corlutso.org.tr internet adresindeki

Detaylı

ÖDEME YÖNETÝMÝ SFS FÝNANSAL SÝSTEM ÇÖZÜMLERÝ Tahsilat Sorununa Kesin Çözüm S Ý G O R T A Þ Ý R K E T Ý B A N K A A C E N T E SÝGORTA ÜRÜNLERÝ TAHSÝLATINDA EN ÝLERÝ TEKNOLOJÝ Poliçe / Tahakkuk - Ýptal Zeylname

Detaylı

Organizatör Firma Cebeci Cad. No:54 Akatlar 34335 Ýstanbul Tel:0212 351 68 48 (pbx) Faks:0212 351 59 33 E-Posta: tculha@grem.com.tr BAHÇEÞEHÝR ÜNÝVERSÝTESÝ BEÞÝKTAÞ KAMPÜSÜ 11-12 Haziran 2008 SUNUM DOSYASI

Detaylı

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi,

Ne-Ka. Grouptechnic ... /... / 2008. Sayýn Makina Üreticisi, ... /... / 2008 Sayýn Makina Üreticisi, Firmamýz Bursa'da 1986 yýlýnda kurulmuþtur. 2003 yýlýndan beri PVC makineleri sektörüne yönelik çözümler üretmektedir. Geniþ bir ürün yelpazesine sahip olan firmamýz,

Detaylı

Edirne Merkezinde 15-49 Yaþ Evli Kadýnlarýn Aile Planlamasý Yöntemleri Konusundaki Bilgi Düzeyleri ve Yöntem Kullaným Oranlarý*

Edirne Merkezinde 15-49 Yaþ Evli Kadýnlarýn Aile Planlamasý Yöntemleri Konusundaki Bilgi Düzeyleri ve Yöntem Kullaným Oranlarý* Edirne Merkezinde 15-49 Yaþ Evli Kadýnlarýn Aile Planlamasý Yöntemleri Konusundaki Bilgi Düzeyleri ve Yöntem Kullaným Oranlarý* Dr. Burcu Tokuç**, Dr. Muzaffer Eskiocak***, Dr. Galip Ekuklu***,Dr. Ahmet

Detaylı

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi

KOBÝ'lere AB kapýsý. Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 12 1 KOBÝ'lere AB kapýsý Export2Europe KOBÝ'lere yönelik eðitim, danýþmanlýk ve uluslararasý iþ geliþtirme projesi 2 3 Projenin amacý nedir Yurt dýþýna açýlmak isteyen yerli KOBÝ'lerin, Lüksemburg firmalarý

Detaylı

Dr. Emel Ege**, Msc. Sermin Timur***, Msc. Handan Zincir**** yeterince hizmet götürülemeyen kesimdir

Dr. Emel Ege**, Msc. Sermin Timur***, Msc. Handan Zincir**** yeterince hizmet götürülemeyen kesimdir Ebelik Son Sýnýf Öðrencilerinin Aile Planlamasý Eðitimi Etkinliðinin Deðerlendirilmesi* The Evaluation of the Educational Activitres of Pregraduate Midwifery Students on Family Planning Methods Dr. Emel

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI

ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Kýzýlcaþar Geleceðe Hazýrlanýyor Gelin Birlikte Çalýþalým ALPER YILMAZ KIZILCAÞAR MAHALLESÝ MUHTAR ADAYI Mart 2014 ALPER YILMAZ Halkla Bütünleþen MUHTARLIK Ankara Gölbaþý Kýzýlcaþar Köyünde 4 Mart 1979

Detaylı

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere)

Montaj. Duvara montaj. Tavana montaj. U Plakalý (cam pencere) Açýsal Plakalý Civatalý (cam pencere) Genel Özellikler Hava perdeleri yüksek debili ve ince formlu hava akýmý saðlamak amacýyla üretilmiþlerdir. Kullanýlýþ amacý birbirinden farklý sýcaklýk deðerlerine sahip iki ortamý hareket serbestisi saðlayacak

Detaylı

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Dersin adı Üreme Sağlığı Anabilim dalı Sorumlu öğretim üyesi E-posta adresi Halk Sağlığı Prof.Dr.Haldun SÜMER

Detaylı

MedYa KÝt / 26 Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetimi konusunda Türkiye nin ilk dergisi HR DergÝ Human Resources Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetim Dergisi olarak amacýmýz, kurulduðumuz günden bu yana deðiþmedi: Türkiye'de

Detaylı

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI

1. ÝTHÝB TEKNÝK TEKSTÝL PROJE YARIÞMASI Yarýþmanýn Amacý 1. ÝTHÝB 1.ÝTHÝB Teknik Tekstiller Proje Yarýþmasý, Ýstanbul Tekstil ve Hammaddeleri Ýhracatçýlarý Birliði'nin Türkiye Ýhracatçýlar Meclisi'nin katkýlarýyla Türkiye'de teknik tekstil sektörünün

Detaylı

Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU

Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU Güvenliðe Açýlan Sosyal Pencere Projesi ODAK TOPLANTISI SONUÇ RAPORU 13 OCAK 2011 Bu program, Avrupa Birliði ve Türkiye Cumhuriyeti tarafýndan finanse edilmektedir. YENÝLÝKÇÝ YÖNTEMLERLE KAYITLI ÝSTÝHDAMIN

Detaylı

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler

3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler 3AH Vakum Devre-Kesicileri: Uygun Çözümler Beþ tipin saðladýðý üç büyük avantaj: Uyumlu, güçlü, ekonomik Devre-kesicileri günümüzde, trafolarýn, enerji nakil hatlarýnýn, kablolarýn, kondansatörlerin, reaktör

Detaylı

7. ÝTHÝB KUMAÞ TASARIM YARIÞMASI 2012

7. ÝTHÝB KUMAÞ TASARIM YARIÞMASI 2012 7. ÝTHÝB KUMAÞ TASARIM YARIÞMASI 2012 KÝMLER KATILABÝLÝR? Yarýþma, Türkiye Cumhuriyeti sýnýrlarý dahilinde veya yurtdýþýnda okuyan T.C. vatandaþlarý veya K.K.T.C vatandaþý, 35 yaþýný aþmamýþ, en az lise

Detaylı

014-015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "7. AKIL OYUNLARI ÞAMPÝYONASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 7. Akýl Oyunlarý Þampiyonasý, 18 Nisan 015 tarihinde Özel Sancaktepe Bilfen Ortaokulu

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154

MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER MALÝYE DERGÝSÝ. Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 MALÝYE DERGÝSÝ Ocak - Haziran 2008 Sayý 154 Sahibi Maliye Bakanlýðý Strateji Geliþtirme Baþkanlýðý Adýna Doç.Dr. Ahmet KESÝK Sorumlu Yazý Ýþleri Müdürü Doç.Dr. Ahmet KESÝK MALÝYE DERGÝSÝ ÝÇÝNDEKÝLER Yayýn

Detaylı

Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler

Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler Gülhane Týp Dergisi 2006; 48: 63-69 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2006 ARAÞTIRMA Türkiye'de evli erkeklerin aile planlamasý yöntemlerini kullanmalarýný etkileyen faktörler Levent Akýn (*), Nilüfer Özaydýn

Detaylı

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI VE ÝÞ GÜVENLÝÐÝ PROJESÝ

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI VE ÝÞ GÜVENLÝÐÝ PROJESÝ ÝÞÇÝ SAÐLIÐI VE ÝÞ GÜVENLÝÐÝ PROJESÝ EÐÝTÝM SEMÝNERÝ RESÝMLERÝ Çimento Ýþveren Dergisi Özel Eki Mart 2003, Cilt 17, Sayý 2 çimento iþveren dergisinin ekidir Ýþçi Saðlýðý ve Ýþ Güvenliði Projesi Sendikamýz

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI

ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI ÝNSAN KAYNAKLARI VE EÐÝTÝM DAÝRE BAÞKANLIÐI MEMUR PERSONEL ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI Memur Personel Þube Müdürlüðü, belediyemiz bünyesinde görev yapan memur personelin özlük iþlemlerinin saðlýklý bir

Detaylı

15 Tandem Takým Tezgahlarý ndan Ýhtiyaca Göre Uyarlanabilen Kitagawa Divizörler Kitagawa firmasýnýn, müþterilerini memnun etmek adýna, standartý deðiþtirmesi yeni bir þey deðil. Bu seferki uygulamada,

Detaylı

MALÝ HÝZMETLER DAÝRE BAÞKANLIÐI

MALÝ HÝZMETLER DAÝRE BAÞKANLIÐI MALÝ HÝZMETLER DAÝRE BAÞKANLIÐI BÜTÇE ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ GÖREV TANIMI 5216 Büyükþehir Belediye Kanunu ile 5393 sayýlý Belediye Kanununun, Ýçiþleri Bakanlýðý'nca yayýnlanan Mahalli Ýdareler Bütçe ve Muhasebe

Detaylı

MALÝYE DERGÝSÝ ULAKBÝM ISSN 1300-3623

MALÝYE DERGÝSÝ ULAKBÝM ISSN 1300-3623 MALÝYE DERGÝSÝ ISSN 1300-3623 Temmuz - Aralýk 2007, Sayý 153 YAZI DANIÞMA KURULU Prof. Dr. Güneri AKALIN Prof. Dr. Abdurrahman AKDOÐAN Prof. Dr. Figen ALTUÐ Prof. Dr. Engin ATAÇ Prof. Dr. Ömer Faruk BATIREL

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

2014-2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ORTAOKULLAR ARASI "4. AKIL OYUNLARI TURNUVASI" Ýstanbul Ýli Ortaokullar Arasý 4. Akýl Oyunlarý Turnuvasý, 21 Þubat 2015 tarihinde Özel Sancaktepe Okyanus Koleji

Detaylı

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit MV 1 geprüfte Sicherheit Teknik Katalog PANEL RADYATÖRLERÝ EN 44 ISO 9001:000 T S E BAG UV PRODUCTO CONFORME A NORMAS Épitésügyi Minóségellenórzó Intézet GÝRÝÞ Bu katalog genelinde siz sayýn müþterilerimize,

Detaylı

Mart 2010 Proje Hakkýnda NBÞ sektörünün ana girdisi olan mýsýrýn hasadý, hammadde kalitesi açýsýndan yetiþtirilmesi kadar önemli bir süreçtir. Hasat sýrasýnda gerçekleþtirilen yanlýþ uygulamalar sonucunda

Detaylı

Nokia Þarj Baðlantý Kablosu CA-126

Nokia Þarj Baðlantý Kablosu CA-126 Nokia Þarj Baðlantý Kablosu CA-126 TÜRKÇE Bu kabloyla, uyumlu bilgisayarýnýzla Nokia cihazý arasýnda verileri aktarabilir ve senkronize edebilirsiniz. Ayrýca, bilgisayardan ayný anda uyumlu Nokia cihazýnýzdaki

Detaylı

4691 sayýlý Teknoloji Geliþtirme Bölgeleri Kanunu kapsamýnda kurulan ULUTEK TEKNOLOJÝ GELÝÞTÝRME BÖLGESÝ, Uludað Üniversitesi Görükle Kampüsü içerisinde 471.000 m2 alanda hizmet vermektedir. 2006 yýlýnda

Detaylı

Nokia Kamera Flaþý PD-2 Kullaným Kýlavuzu. 9232493 1. Baský

Nokia Kamera Flaþý PD-2 Kullaným Kýlavuzu. 9232493 1. Baský Nokia Kamera Flaþý PD-2 Kullaným Kýlavuzu 9232493 1. Baský UYGUNLUK BÝLDÝRÝMÝ NOKIA CORPORATION olarak biz, tamamen kendi sorumluluðumuzda olmak üzere PD-2 ürününün aþaðýdaki yönetmeliðin (Council Directive:1999/5/EC)

Detaylı

17-19 Aralýk 2010 Miracle Resort Hotel, Antalya 17-19 Aralýk 2010 - Miracle Resort Hotel, Antalya Deðerli Meslektaþýmýz, Kanser tedavisindeki hýzlý deðiþim ve geliþme farklý alanlarda uzmanlaþmýþ hekimlerin

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI KENDÝNÝ TANIYOR MUSUN? ANKARA, 2011 MESLEK SEÇÝMÝNÝN NE KADAR ÖNEMLÝ BÝR KARAR OLDUÐUNUN FARKINDA MISINIZ? Meslek seçerken

Detaylı

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isýtma ve soðutma sistemlerinin balanslanmasý Precision made easy Ballorex Venturi ýsýtma ve soðutma sistemlerini balanslamasýný saðlayan olan yeni jenerasyon çift

Detaylı

Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü

Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü Türkiye Cumhuriyeti Devlet Planlama Teşkilatı ve Dünya Bankası Refah ve Sosyal Politika Analitik Çalışma Programı Çalışma Raporu Sayı: 6 Büyüme, İstihdam, Vasıflar ve Kadın İşgücü Erol Taymaz Ekonomi Bölümü

Detaylı

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller:

düþürücü kullanmamak c-duruma uygun ilaç kullanmamak Ateþ Durumunda Mutlaka Hekime Götürülmesi Gereken Haller: Ayna-Gazetesi-renksiz-11-06.qxp 26.10.2006 23:39 Seite 2 Çocuklarda Ateþ Deðerli Ayna okuyucularý, bundan böyle bu sayfada sizleri saðlýk konusunda bilgilendireceðim. Atalarýmýz ne demiþti: olmaya devlet

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

A D H I G B C E F 75 lik servis arabasý 100 lük servis arabasý 120 lik servis arabasý 140 lýk servis arabasý 210 luk servis arabasý Çocuk arabasý 25 lik A B C D E F 730 840 780 900 990 560 640 730 690

Detaylı

Ýlknur Menlik TGDF Kurumsal Ýletiþim Direktörü TGDF 24 sektörel üye dernek Türkiye Gýda ve Ýçecek Sanayisinin Üretim, Ýstihdam, Ýhracat ve ithalatýnýn %95 ni temsil etmekte Food Drink Europe TGDF 2006

Detaylı

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Yargýtay Kararlarý T.C Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Davalý þirketin ayný il veya diðer illerde baþka iþyerinin

Detaylı

Oda Termostatý RAA 20 / AC. Montaj ve Kullaným Kýlavuzu

Oda Termostatý RAA 20 / AC. Montaj ve Kullaným Kýlavuzu Oda Termostatý RAA 20 / AC Montaj ve Kullaným Kýlavuzu Alarko Carrier Eðitim ve Dokümantasyon Merkezi Haziran 2008 Oda Termotatý RAA 20 / AC Kullaným Kýlavuzu ÝÇÝNDEKÝLER GARANTÝ ve SERVÝS GÝRÝÞ Kullaným

Detaylı

Ýçindekiler. EK.1. Çið Süt Üretimine Ýliþkin Yasal Düzenlemeler...15 Ek.2. Çið Sütün Uymasý Gereken Standartlar ve Mikrobiyolojik Kriterler...

Ýçindekiler. EK.1. Çið Süt Üretimine Ýliþkin Yasal Düzenlemeler...15 Ek.2. Çið Sütün Uymasý Gereken Standartlar ve Mikrobiyolojik Kriterler... Ýçindekiler Ön Söz........................................3 Sunuþ.........................................5 01. Amaç.......................................6 02. Kapsam.....................................6

Detaylı

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*)

Özay Çelen (*), Turgut Karaalp (*), Sýdýka Kaya (**), Cesim Demir (*), Abdulkadir Teke (*), Ali Akdeniz (*) Gülhane Týp Dergisi 2007; 49: 25-31 Gülhane Askeri Týp Akademisi 2007 ARAÞTIRMA Gülhane Askeri Týp Fakültesi Eðitim Hastanesi Yoðun Bakým Ünitelerinde görev yapan hemþirelerin uygulanan hizmet içi eðitim

Detaylı

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Orhan DOÐAN* ÖZET Bu çalýþmada mezuniyet öncesi ve/veya sonrasý psikiyatri eðitimi ve hizmeti veren

Detaylı

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme

2 - Konuþmayý Yazýya Dökme - 1 8 Konuþmayý Yazýya Dökme El yazýnýn yerini alacak bir aygýt düþü XIX. yüzyýlý boyunca çok kiþiyi meþgul etmiþtir. Deðiþik tasarým örnekleri görülmekle beraber, daktilo dediðimiz aygýtýn satýlabilir

Detaylı

konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler Dairesi bir devlet kuruluºu olup, bu kuruluº ülkede yaºayan herkese ücretsiz hizmet vermektedir.

konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler Dairesi bir devlet kuruluºu olup, bu kuruluº ülkede yaºayan herkese ücretsiz hizmet vermektedir. 1/7 AMT FÜR SOZIALE DIENSTE FÜRSTENTUM LIECHTENSTEIN Sosyal Hizmetler Dairesi Çocuk ve gençlik hizmetleri Sosyal hizmetler Terapi hizmetleri Ýç hizmetler konularýnda servis hizmeti sunan Sosyal Hizmetler

Detaylı

BASIN DUYURUSU (25.08.2002) 2002 Öðrenci Seçme Sýnavý (ÖSS) Yerleþtirme Sonuçlarý

BASIN DUYURUSU (25.08.2002) 2002 Öðrenci Seçme Sýnavý (ÖSS) Yerleþtirme Sonuçlarý BASIN DUYURUSU (25.08.2002) 2002 Öðrenci Seçme Sýnavý (ÖSS) Yerleþtirme Sonuçlarý 16 Haziran ve 23 Haziran 2002 tarihlerinde yapýlan Öðrenci Seçme Sýnavý (ÖSS) ve Yabancý Dil Sýnavý (YDS) sonuçlarýna aðýrlýklý

Detaylı

www. adana.smmmo.org.tr

www. adana.smmmo.org.tr Adres Güzelyalý Mahallesi 81093 Sokak No : 14 Çukurova / ADANA Telefon 0 322 232 99 03 0 322 232 99 04 0 322 232 99 06 0 322 232 38 00 Faks 0 322 232 99 08 www. adana.smmmo.org.tr SEMPOZYUMUN AMACI SEMPOZYUMUN

Detaylı

ANTEN 7dBi PC, Modem ve Eriþim Noktasý Ýçin ANT-107-OB ANT-107-O KULLANIM KILAVUZU VE GARANTÝ BELGESÝ ÝÇÝNDEKÝLER Masaüstü Standý...2 Duvar Montajý (Mýknatýslý Anten Altlýðý)...3 Vidalar Hakkýnda...6 Duvara

Detaylı

T.C. MÝLLÎ EÐÝTÝM BAKANLIÐI EÐÝTÝMÝ ARAÞTIRMA VE GELÝÞTÝRME DAÝRESÝ BAÞKANLIÐI HANGÝ OKULDA OKUMAK ÝSTEDÝÐÝNE KARAR VERDÝN MÝ? Genel Liseler Fen Liseleri Sosyal Bilimler Anadolu Spor Güzel Sanatlar Askeri

Detaylı

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý ve Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkýnma Ajansý Kalkýnma Ajanslarýnýn Kuruluþ Amaçlarý Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz

Detaylı

TTB-GPE Ýletiþim Becerileri Eðitim Programý

TTB-GPE Ýletiþim Becerileri Eðitim Programý TTB-GPE Ýletiþim Becerileri Eðitim Programý Tuðrul Erbaydar*, Özen Aþut*, Hüseyin Demirdizen*, Adile Öniz*, Hakan Þen*, Derya Karakaya*, Nevruz Gürceðiz*, Nilgün Arpacý*, Birgün Uz*, Perihan Etiz*, Sürel

Detaylı

INTERIOR PARTITIONS BÖLME SÝSTEMLERÝ BÖLME SÝSTEMLERÝ INTERIOR PARTITIONS. aluwall.com. Arpa GLASS FITTINGS & ACCESSORIES COMPACT LAMINATE PANELS

INTERIOR PARTITIONS BÖLME SÝSTEMLERÝ BÖLME SÝSTEMLERÝ INTERIOR PARTITIONS. aluwall.com. Arpa GLASS FITTINGS & ACCESSORIES COMPACT LAMINATE PANELS BÖLME SÝSTEMLERÝ BÖLME SÝSTEMLERÝ GLASS FITTINGS & ACCESSORIES Arpa COMPACT LAMINATE PANELS aluwall SYSTEMS R INDEX 1 ÖNSÖZ PREFACE 2 Güvenlik amaçlý demontable bölme duvar sistemleri Demontable security

Detaylı

Akýlcý Çözümler Üretiyoruz Finansal Yönetim ve Excel Eðitimleri Pratik, bütün öðretmenlerin en iyisidir. Publius Syrus EÐÝTÝMÝN AMACI MS Excel, günümüzde, iþ hayatýnda yoðun þekilde kullanýlan, vazgeçilmez

Detaylı

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi,

Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, 5 Prof. Dr. Semih KESKÝL Larson'un 1960'larda veciz olarak belirttiði gibi, yaþlýlarýn acil hastalýklarý diye bir durum yoktur. Bizimde burada söz konusu edeceðimiz yaþlýlar arasýndaki acil týbbi durumlardýr.

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU T.C. AYDIN BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SU VE KANALÝZASYON ÝDARESÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ TEMMUZ 215-1 215 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU KURUMSAL MALÝ DURUM VE BEKLENTÝLER RAPORU SUNUÞ 518 Sayýlý Kamu

Detaylı

YÖNETÝM EÐÝTÝM KÜLTÜR DERNEÐÝ

YÖNETÝM EÐÝTÝM KÜLTÜR DERNEÐÝ TÜM BÝRÝMLERÝN DÝKKATÝNE YÖNETÝM EÐÝTÝM KÜLTÜR DERNEÐÝ Sayýn Ýdarecilerimiz; Kurulduðumuz 2005 yýlýndan bu yana uygulamaya ve ihtiyaca yönelik eðitim seminerlerimiz devam etmektedir. Bilindiði üzere ülkemizde

Detaylı

HEMAR-G. Doðal Aile Planlamasý Yöntemlerinden Billings Ovulasyon Yönteminin Uygulanmasý HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ.

HEMAR-G. Doðal Aile Planlamasý Yöntemlerinden Billings Ovulasyon Yönteminin Uygulanmasý HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ. HEMARG HEMÞÝRELÝKTE ARAÞTIRMA GELÝÞTÝRME DERGÝSÝ Doðal Aile Planlamasý Yöntemlerinden Billings Ovulasyon Yönteminin Uygulanmasý Sevgi ÖzsoyGÖKDEMÝREL* Anahit COÞKUN** * Yrd. Doç. Dr. Adnan Menderes Üniversitesi

Detaylı

TÜRKÝYE SAÐLIK SEKTÖRÜNDE KURUMLAR: Niceliksel ve Niteliksel Yetersizlik

TÜRKÝYE SAÐLIK SEKTÖRÜNDE KURUMLAR: Niceliksel ve Niteliksel Yetersizlik TÜRKÝYE SAÐLIK SEKTÖRÜNDE KURUMLAR: Niceliksel ve Niteliksel Yetersizlik Türkiye saðlýk sektörü ne kadar tedavi yönelimli olsa da, hastaneleri yetersizdir.! Türkiye'de toplam saðlýk harcamalarýnýn hemen

Detaylı

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi

GÝRÝÞ. Bu anlamda, özellikle az geliþmiþ toplumlarda sanayi çaðýndan bilgi GÝRÝÞ Ýnsanoðlu günümüzde dünya tarihinde belki de bilginin en kýymetli olduðu dönemi yaþamaktadýr. Çaðýmýzda bilgiye sahip olmanýn ya da bilgi kaynaðýna kolaylýkla ulaþabilmenin önemi her geçen gün artmaktadýr.

Detaylı

SIGARA VE SAÐLIK ULUSAL KONGRESÝ

SIGARA VE SAÐLIK ULUSAL KONGRESÝ KOCAELI BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ ULUSLARARASI KATILIMLI SIGARA VE SAÐLIK ULUSAL KONGRESÝ 8-11 MAYIS 2011 SABANCI KÜLTÜR MERKEZÝ - KOCAELÝ SÝGARA ve SAÐLIK ULUSAL KOMÝTESÝ ÖNSÖZ Deðerli Tütün Kontrol Gönüllüleri,

Detaylı

AVRUPA BÝRLÝÐÝ EÐÝTÝM VE GENÇLÝK PROGRAMLARI MERKEZÝ BAÞKANLIÐI GRUNDTVIG PROGRAMI. Programý 2007-2013. Grundtvig (Yetiþkin Eðitimi) Eðitim ve Öðretim

AVRUPA BÝRLÝÐÝ EÐÝTÝM VE GENÇLÝK PROGRAMLARI MERKEZÝ BAÞKANLIÐI GRUNDTVIG PROGRAMI. Programý 2007-2013. Grundtvig (Yetiþkin Eðitimi) Eðitim ve Öðretim AVRUPA BÝRLÝÐÝ EÐÝTÝM VE GENÇLÝK PROGRAMLARI MERKEZÝ BAÞKANLIÐI Comenius Erasmus l Leonardo da Vinci l Grundtvig l Grundtvig (Yetiþkin Eðitimi) Programý 2007-2013 GRUNDTVIG PROGRAMI Eðitim ve Öðretim Grundtvig

Detaylı

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz!

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! Asýlsýz iddia neden ortaya atýldý? Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacýk Altýn Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddialarý ortaya atýlarak madenimiz

Detaylı

ACADEMY FRANCHISE AKADEMÝSÝ FRANCHISE ALIRKEN VERÝRKEN ÝÞLETÝRKEN. bilgi kaynaðýnýz. iþbirliði ile

ACADEMY FRANCHISE AKADEMÝSÝ FRANCHISE ALIRKEN VERÝRKEN ÝÞLETÝRKEN. bilgi kaynaðýnýz. iþbirliði ile ACADEMY FRANCHISE ALIRKEN VERÝRKEN ÝÞLETÝRKEN bilgi kaynaðýnýz iþbirliði ile WORLD FRANCHISE COUNCIL ÜYESÝDÝR EUROPEAN FRANCHISE FEDERATION ÜYESÝDÝR ACADEMY Giriþ Giriþ Franchise, perakendecilikte çaðýmýzýn

Detaylı

Kullanma Kýlavuzu Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB112-11/19/23 K Lütfen saklayýn

Kullanma Kýlavuzu Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB112-11/19/23 K Lütfen saklayýn 720 90-02/00 TR (TR) Kullanma Kýlavuzu Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB2-/9/23 K Lütfen saklayýn Kullanma Kýlavuzu Sayýn Müþterimiz, Buderus Yoðuþmali Duvar Tipi Kazan Logamax plus GB2-/9/23

Detaylı

Türk Omurga Derneði Kongre ve Bilimsel Toplantý Düzenleme Yönergesi

Türk Omurga Derneði Kongre ve Bilimsel Toplantý Düzenleme Yönergesi 1- AMAÇ-KAPSAM 3- KONGRE, BULUÞMA ve KURSLARIN ZAMANLAMASI Türk Omurga Derneði, omurga týbbý konusunda bilgi ve teknolojinin Omurga Kongresi iki yýlda bir, bahar aylarýnda ve uluslararasý olarak mümkün

Detaylı

Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk Hizmetleri 1. Basamak Saðlýk Kuruluþlarý ve Hastane Acil Servislerinde Çalýþan Saðlýk Personeli Ýçin Kadýna Yönelik Aile Ýçi Þiddetle Mücadelede Saðlýk

Detaylı

BETONSA GÜVENCESÝYLE KENDÝLÝÐÝNDEN YERLEÞEN HAZIR BETON! VÝSKOBETON VÝSKOTEMEL VÝSKOKAT VÝSKOPERDE VÝSKOBETON Viskobeton, BETONSA nýn geleneksel betona göre birçok üstünlüðe sahip olan kendiliðinden yerleþen

Detaylı

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI SAÐLIK HÝZMETLERÝ SAÐLIK POLÝTÝKALARI. Türkiye'de Çocuk Politikalarý... 402-408 Nilay ETÝLER

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI SAÐLIK HÝZMETLERÝ SAÐLIK POLÝTÝKALARI. Türkiye'de Çocuk Politikalarý... 402-408 Nilay ETÝLER Kuruluþ: 1978 ÝKÝ AYDA BÝR YAYINLANIR ISSN 1300-4387 Kasým - Aralýk 2007 Cilt: 22 Sayý: 6 Toplum ve Hekim Yayýn Kurulu'ndan... 401 ÇOCUK VE SAÐLIK Türkiye'de Çocuk Politikalarý... 402-408 Nilay ETÝLER

Detaylı

Türk Omurga Derneði 2012-2016 Stratejik Planý

Türk Omurga Derneði 2012-2016 Stratejik Planý GÝRÝÞ Stratejik plan gerekliliði - Artan ölçüde karmaþýk ve dinamik hale gelen dünyamýzda deðiþim için bir yol haritasý özelliðine sahiptir. - Sonuçlarýn elde edilmesine yönelik bir politikanýn oluþturulmasý

Detaylı

Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu

Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu ARAÞTIRMALAR (Research Reports) Birinci Basamakta Çalýþan Saðlýk Personelinin Aile Hekimliði Mevzuatýnda Yer Alan Bazý Konularý Benimseme Durumu Opinions of Primary Care Health Workers on Family Medicine

Detaylı

ÝÞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI 2010 YILI GENEL SONUÇLARI

ÝÞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI 2010 YILI GENEL SONUÇLARI ÝÞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI 2010 YILI GENEL SONUÇLARI Ankete Cevap Veren MESS Üyesi Ýþyeri Sayýsý 154 Toplam Çalýþan Sayýsý Erkek Çalýþan Sayýsý Kadýn Çalýþan Sayýsý Mavi Yakalý Çalýþan Sayýsý Beyaz

Detaylı

Nokia Mini Hoparlör MD-4

Nokia Mini Hoparlör MD-4 Nokia Mini Hoparlör MD-4 9252824/2 TÜRKÇE Bu küçük stereo hoparlörler Nokia telefonunuzda veya ses cihazinizda müzik veya radyo dinlediðinizde yüksek ses kalitesi saðlar. Hoparlörlerin 3.5-mm'lik stereo

Detaylı

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ

OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ com Hakkýmýzda Firma Hakkýnda Otomasyon sektörünün önde gelen firmalarýndan olan ECM ENDÜSTRÝYEL OTOMATÝK KAPI SÝSTEMLERÝ, kurulduðu tarihten bu yana uzmanlaþtýðý her alanda, ülkemizde

Detaylı

7575 D 7675 D. Klima Kullanma Kılavuzu

7575 D 7675 D. Klima Kullanma Kılavuzu 7575 D 7675 D Klima Kullanma Kılavuzu Deðerli Müþterimiz. Modern tesislerde üretilmiþ ve titiz kalite kontrol iþlemlerinden geçirilmiþ olan ürününüzün size en iyi verimi sunmasýný istiyoruz. Bunun için,

Detaylı

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle

ÖNSÖZ. Güzel bahar günlerini ve sýcacýk anlarý birlikte paylaþmak dileðiyle ÖNSÖZ Biliþim Sektörünün deðerli çalýþanlarý, sektörümüze katký saðlayan biliþim dostlarý, Bilindiði üzere Türkiye Biliþim Derneði, Biliþim Sektörünün geliþmesi amacýyla tam 38 yýldýr çalýþmalarýna aralýksýz

Detaylı

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez?

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez? 5. SINIF COÞMY SORULRI 1. 1. BÖLÜM DÝKKT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. Kazan Bardak Tam dolu kazandan 5 bardak su alýndýðýnda kazanýn 'si boþalmaktadýr. 1 12 Kazanýn

Detaylı

BUSINESS SOURCE PREMIER

BUSINESS SOURCE PREMIER BUSINESS SOURCE PREMIER ELEKTRONÝK TELÝF HAKLARI http://bll.epnet.com/html/terms.html KAPSAM Business Source Premier veritabaný iþletme, ekonomi, finans, muhasebe, maliye, uluslararasý iliþkiler ve ilgili

Detaylı

TABLO-2 A GRUBU KADROLARA PERSONEL ALIMINA ÝLÝÞKÝN BAZI BÝLGÝLER

TABLO-2 A GRUBU KADROLARA PERSONEL ALIMINA ÝLÝÞKÝN BAZI BÝLGÝLER TABLO-2 A GRUBU KADROLARA PERSONEL ALIMINA ÝLÝÞKÝN BAZI BÝLGÝLER AÇIKLAMALAR: Bu tabloda daha az yerde daha fazla bilgi verebilmek için bazý kýsaltmalar yapýlmýþtýr. Testlere verilecek aðýrlýklar gösterilirken

Detaylı

2014 2015 Eðitim Öðretim Yýlý ÝSTANBUL ÝLÝ ÝLKOKULLAR ARASI 2. Zeka Oyunlarý Turnuvasý 7 Mart Silence Ýstanbul Hotel TURNUVA PROGRAMI 09.30-10.00 10.00-10.45 11.00-11.22 11.35-11.58 12.10-12.34 12.50-13.15

Detaylı

BMCOLOR M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ

BMCOLOR M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ M A T B A A M Ü R E K K E P L E R Ý KURUMSAL KILAVUZ ÝÇÝNDEKÝLER 1.BÖLÜM: KURUMSAL RENK STANDARDI 3 2.BÖLÜM: KURUMSAL TEXT STANDARDI 4 3.BÖLÜM: LOGO DESENÝ VE METRIC YAPISI 5-6-7-8 4.BÖLÜM: LOGOSU NUN

Detaylı

GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Eðitim Modülü'nün ve Eðitici Ekibin Geliþimi

GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Eðitim Modülü'nün ve Eðitici Ekibin Geliþimi GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Eðitim Modülü'nün ve Eðitici Ekibin Geliþimi TTB-GPE Birinci Basamakta Bilgisayar Kullanýmý Modülü Eðitici Ekibi* Bu yazýda; TTB-GPE tarafýndan yürütülen Birinci

Detaylı

U55 C200 18 +% 250Vt U U58 C56 C45 C3 57 48 0 129 1/15 Madde No Bölüm Adý - Giriþ - Þirket Tanýtýmý 1 Kapsam 2 Referans Dokümanlar 3 Terimler ve Tanýmlar 4 Kalite Yönetim Sistemi 4.1 Genel Þartlar 4.2

Detaylı

01 EKİM 2009 ÇARŞAMBA FAİZ SAYI 1

01 EKİM 2009 ÇARŞAMBA FAİZ SAYI 1 01 EKİM 2009 ÇARŞAMBA FAİZ SAYI 1 Düþen Faizler ÝMKB yi Yýlýn Zirvesine Çýkardý Merkez Bankasý ndan gelen faiz indirimine devam sinyali bono faizini %7.25 e ile yeni dip noktasýna çekti. Buna baðlý olarak

Detaylı