T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2404 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1395 TEKNOLOJ TAR H. Yazar Prof.Dr. Ergun TÜRKCAN (Ünite 1-8)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2404 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1395 TEKNOLOJ TAR H. Yazar Prof.Dr. Ergun TÜRKCAN (Ünite 1-8)"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2404 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1395 TEKNOLOJ TAR H Yazar Prof.Dr. Ergun TÜRKCAN (Ünite 1-8) Editör Yrd.Doç.Dr. Hasan ÇALIfiKAN ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2011 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Prof.Dr. Levend K l ç Genel Koordinatör Yard mc s Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Ö retim Tasar mc s Yrd.Doç.Dr. Hasan Çal flkan Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Ölçme De erlendirme Sorumlusu Ö r.gör. E. Emre Özkeskin Kitap Koordinasyon Birimi Yrd.Doç.Dr. Feyyaz Bodur Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Teknoloji Tarihi ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, Ekim 2011

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... viii G R fi... 2 B R TEKNOLOJ K TABININ YAZIMI VE YÖNTEM... 2 Teknoloji Ö reniminde Görselli in Önemi... 2 Kitaptaki Yöntem ve Ana Temalar... 4 Bir Teknoloji Tarihini Okumaya Haz rl k... 6 G R fi... 7 BAZI TEMEL KAVRAMLAR ÜZER NE... 7 Teknoloji Nedir?... 7 Bilim Nedir?... 8 Teknolojiye liflkin Baz Temel Kavramlar... 9 Teknolojik lerleme ve Teknolojik De iflme Nedir? Bilim ve Teknoloji Sistemi ile Ulusal Yenilik Sistemi Nedir? cat, Keflif ve Yenilik Nedir? nsan Yarat c l n n çsel ve D flsal Dinamikleri CADIN AfiAMALARI catlar n Anonim Dönemi S nai Haklar ve Patent Sistemleri Hakk nda Kiflisel Mucit mi Kiflinin cad m? cad n Kiflisel Mucitler Dönemi cad n Kolektif-Organize ya da Kurumsal Dönemi Araflt rma ve Gelifltirme Faaliyetlerinin Tan mlar Hakk nda: Bilimsel Faaliyetlerin Sonuçlar n Ölçmek Patent statistiklerinin Teknoloji Üretimi Ölçümünde Kullan m Patent statistiklerinin Dezavantajlar Patent statistiklerinin Avantajlar B L M VE TEKNOLOJ POL T KALARINA G R fi Bilim ve Teknoloji (B&T) Politikas n n Baz Temel Kavramlar Bilim ve Teknoloji Politikas Teori ve Prati inin Geliflimi Bilim Politikas Yenilik Politikas na Dönüflüyor Teknolojinin Yay lmas ve Teknoloji Transferine liflkin Sorunlar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Resim ve fiekil Kaynaklar cad n Anonim Dönemi-I. Aflama G R fi LK TOPLUMLARDAN ANT K MEDEN YETLERE TEKNOLOJ lk nsanlar - lk Aletler, Avc ve Toplay c Toplumlar fiehir Toplumlar : Neolitik Devrim, Tar m ve Kölecili in Do uflu Devletin, Bürokrasinin cad na Yol Açar Tar m Devrimi ve Köleci Sistemin Baz Özellikleri Yaz n n cad lk Temel Teknolojiler: Tekerlek, Seramik, Cam, Madencilik, Tekstil Antik Ça n nflaat Teknolojileri G R fi 1. ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler Antikite de Temel Makineler El, Su ve Yel De irmenleri Bilimsel Aletler, Saatler ve Di er catlar Kara Tafl mac l Antik Gemi Teknolojisi B L MLER N DO UfiU VE ORTAÇA A KADAR GEL fimes Bilimlerin Do uflu Mezopotamya ve Eski M s r da Bilim Eski Yunanda Bilim Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Resim ve fiekil Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE cad n Anonim Dönemi II. Aflama G R fi ORTAÇA DA TEKNOLOJ K GEL fimeler fiövalye ile Serfin Ortak Noktas Demir fiatolar ve Gotik Katedraller lk Kapitalist flletme Tipi: Yünlü Dokuma Çan ve Top Dökümü Mekanik Saatlerin Do uflu De ifltirilebilir Parça Üretimine Do ru Madenler ve Su Tulumbalar (pompalar) TEKNOLOJ K ORTAÇA LARDAN ÇIKIfi Gemi Teknolojisindeki De iflim ve Yol Açt Büyük Co rafi Keflifler Askeri Devrim Hollanda n n Teknolojik lerlemeye Katk lar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Resim ve fiekil Kaynaklar Ortaça da Avrupa ve Avrupa-D fl Toplumlarda Bilim ve Teknoloji G R fi ORTAÇA AVRUPA TOPLUMUNDA B L M VE ÜN VERS TE Ortaça larda Avrupa Toplumu Ortaça Potas, Yunan- slam-latin Bilim ve Düflüncesi Üniversitelerin Do uflu SLAM DA B L M VE TEKNOLOJ Arap m, slam m, Ortaça Bilimi mi? slam n Bilim ve Teknolojide Geri Kalma Sorunu slam Dünyas nda Müspet (Akli) Bilimler ve Teknoloji Osmanl n n Bilim ve Teknolojide Geri Kalma Sorunu Ç N DE B L M VE TEKNOLOJ Çin Medeniyeti ve Bat dan Fark Eski Çin de Bilimsel ve Teknolojik Paradigma Çin in Teknolojik Baflar lar ve Kaç n lmaz Durgunluk

5 çindekiler v Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Resim ve fiekil Kaynaklar Bilimsel Devrim ve Sonras G R fi B L MSEL DEVR M Astronomi-Fizik Ekseninde Göklerde Dünyay Sarsan Bir Devrim Kopernik ( ) Tycho Brahe ( ) ve Johannes Kepler ( ) Galileo Galilei ( ) Isaac Newton ( ) Bilim Devriminin Sosyo-ekonomik Kökenleri Bir Kurum Olarak Bilim ve Bilimsel Topluluklar VE 19. YÜZYILLARDA B L MSEL GEL fimeler Modern Teknolojilerin Bilimsel Kökleri Bilim Devrimi Sonraki Yüzy llar Ayd nlat yor Matematik ve Hesap Makinesi Fizik ve Mekanikteki Geliflmeler Elektrik Bulunuyor Astronomi ve Co rafya Kimya Bilimi Do uyor Mikroskop, Biyoloji-Jeoloji ve Evrim Geniflleyen Bir Evren, Belirsizlik, Görelilik ve Yirminci Yüzy l Fizi i Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Resim ve fiekil Kaynaklar ngiliz Sanayi Devrimi (Kiflisel Mucitlerin Do uflu ve H zla Ço almas ) G R fi SANAY DEVR M ÖNCES ngiltere de Sanayi Devriminin Bir Provas Yap ld m? ngiliz Sanayi Devrimi Öncesi Entelektüel Ortam SANAY DEVR M N N TEKNOLOJ K fiemasi Buhar Makinesine Giden Yol Kok Kömürü ile Demir Ergitme Savery nin Buhar Makinesi ya da Madencinin Dostu Newcomen Buhar Makinesi Watt n Buhar Makinesi Pamuklu Dokumada Mekanik catlar Uçan Meki in Getirdi i Teknolojik Dengesizlik plik Üretiminin Makineleflmesi Dokuma Sürecinin Mekanizasyonu Makineli Fabrika Sistemi Do uyor (Buharla Pamu un Evlenmesi) SANAY DEVR M NE L fik N BAZI YORUMLAR ÜN TE 6. ÜN TE

6 vi çindekiler Niçin ngiltere? Sanayi Devrimi Bir Devrim mi? Giriflimciler-Mühendisler ve Üniversiteler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan fiekil ve Resim Kaynaklar ÜN TE 8. ÜN TE On Dokuzuncu Yüzy l Teknolojileri -Kiflisel Mucitten Kolektif, Organize, Kurumsal catlar Dönemine G R fi NG L Z SANAY DEVR M N N YAYILIP DER NLEfiMES Fabrikalar, Üretim Sistemleri, Sektörler Demiryollar n n Do uflu Buharl Gemi Buhar Makinesinden Buhar Türbinine YATIRIM MALLARI SEKTÖRÜ VE AMER KAN S STEM N N DO UfiU Yat r m Mallar Sektörünün Do uflu Do al Kaynak Bollu u ve Emek K tl Ahflap fllemede lk Standart (De ifltirilebilir) Yap Elemanlar Amerikan (Kitle) Üretim Sistemi De ifltirilebilir Parçalarla Üretim ve Taylorizm ÇEL K, ÇTEN PATLAMALI MOTORLAR VE ELEKTR K Çelik Üretimi, Alafl mlar ve Yeni Metaller Elektrik ile Demir-Çelik Üretimi ve Alafl mlar çten Patlamal Motor, Fordism ve Otomobilin Kitle Üretimi Elektrik Enerjisi ve Uygulamalar Elektrik ve Makine A IR K MYA SEKTÖRÜ VE PETROL SANAY A r Kimya Sektörünün Do uflu ve Geliflmesi Petrolün Sanayi Girdisi Olarak Ortaya Ç kmas Petrol Rafinasyonu ve Petro-Kimya Sanayi lk Sentetik Maddeler ve Mucit-Giriflimciler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Resim ve fiekil Kaynaklar Yirminci Yüz Y l n Önemli Teknolojileri G R fi HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJ LER Uçak ve Modern Havac l k Sektörü Helikopter Roketlerin Geliflmesi ve Silah Haline Gelmesi Uzay Yar fl Uzay n Bar flç Amaçlarla Keflfi NÜKLEER TEKNOLOJ LER Nükleer Reaksiyonunun Anlafl lmas Nükleer Silahlar ve lk Denemeler Nükleer Enerjinin Bar flç Kullan m

7 çindekiler vii FARMASÖT K VE GEN TEKNOLOJ LER laç (Farmasötik) Sektörünün Do uflu Antibiyotikler Bilime-Dayal Teknolojilere Örnek: Gen Teknolojileri(*) LET fi M VE B L fi M TEKNOLOJ LER N N DO UfiU VE POST-MODERN DÜNYA Telgraf-Telefon ve Gramofon Radyo ve Televizyon lk Bilgisayarlar ve Elektronik Devre Elemanlar (Transistörler) INTERNET ÇA I Robotlar ve Yeni Üretim Teknolojileri Acaba Bilgisayarlar cat Yapacak m? cad n Dördüncü Aflamas m? MODERN TEKNOLOJ LERE TOPLU B R BAKIfi: UZUN DALGALAR VE PARAD GMA DE fi M UZUN DALGALAR VE PARAD GMALAR HAKKINDA Uzun Dalgalar ve catlar Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan Resim ve fiekil Kaynaklar Sonsöz Kaynakça Konu Dizini sim Dizini...305

8 viii çindekiler Önsöz Bundan 30 y l önce, 1981 de teknolojiyle ilgili ilk kitab m, Teknolojinin Ekonomi Politi i yay nlanm flt. Bu benim doçentlik tezimdi ve daha çok iktisadi kalk nma amac yla iktisadi büyümeyi h zland racak bir bilim politikas tasar m n araflt r yordu. Sonraki y llarda bilim ve teknoloji politikalar hakk nda pek çok makale, kitap bölümü ve araflt rma yay nlad m. Emekli olduktan sonra, Dünya da ve Türkiye de B L M, TEKNOLOJ VE POL T KA bafll kl kitab m stanbul Bilgi Üniversitesi 2009 da yay nlad. Bu kitap, asl nda, bilim-teknoloji politikalar için Teori ve Uygulama amaçl genel bir yap tt r ve ayn zamanda, bu amaçla kitapta, genel bir bilim-teknoloji tarihi ile Türk modernleflmesi hakk nda 18. Yüzy ldan günümüze yaflanan teknolojik geliflmeler kaydedilmifltir. Elinizdeki bu kitab yazarken de, pek çok kitapla birlikte, do al olarak yukar da ad geçen kitab mdan da yararland m ve al nt lar yapt m. Bu ders kitab n yazmay, bana, Anadolu Üniversitesinden de erli meslektafl m Prof. Dr. Levend K l ç teklif etti. Asl nda zor bir iflti, ama bu kitab flimdiye kadar yaz lmam fl ilk telif kitap olarak de erlendirdi im için, bunu bir direktif, hatta bir iddia say p, kabul ettim. Bu anlamda, bana bu fikri verdi i için kendisine teflekkür ederim. Avrupa dillerinde birçok genel ve özel teknoloji tarihi kitaplar mevcutken, Türkçede yaln zca bir tak m çeviri teknoloji tarihi kitaplar bulunmaktad r. Ancak, bir ders kitab olarak genel bir Teknoloji Tarihi kitab bildi im kadar yla bu zamana kadar mevcut de ildi; yaz lmal yd. Bu kitab n ortaya ç kmas sürecinde; ilk baflta Anadolu Üniversitesi Rektörü Say n Prof. Dr. Davut Ayd n a ve sonra da Aç kö retim Fakültesi Dekan Say n Prof. Dr. Ayd n Ziya Özgür e katk lar ndan dolay teflekkür etmek isterim. Kitab n bafl ndan bu yana bana yard m eden ve ayr ca kitab n editörlü ünü üstlenen Yrd. Doç. Dr. Hasan Çal flkan a da ayr ca teflekkür etmek isterim. Son olarak, Prof. Dr. Tevfik Fikret Uçar ve ekibinin, bu kitap ve benzerleri için haz rlad tasar m modelini ve kitab n son haline gelmesine yönelik dizgi biriminin de erli ve özverili çal flmalar n anmak ve teflekkürlerimi sunmak isterim. Tüm bu çabalar ve katk - lar olmazs z n bu dar alanda do ru yolu bulabilir miydik? Kuflkusuz hay r! Tüm bunlarla birlikte, bunun ilk Türkçe genel teknoloji tarihi dersi kitab olmas, metinde yapt m hatalar ve eksikleri asla mazur göstermez. Ben, kendi ad ma, bilgi da arc m n ve yaz m teknolojisi kapasitemin bu kadar oldu unu düflünüyorum. Gençlerin, daha güzel teknoloji tarihi kaynaklar ortaya koyaca - n ümit ediyorum. Zira onlar n, modern teknolojiye yatk nl klar tart fl lamaz

9 çindekiler ix Bu kitab, 2010 y l nda ölümsüzler aras na kat lan, Bilim ve Teknoloji Politikas alan n n yarat c s, Yenilik ktisad n n büyük teorisyeni, Sussex Üniversitesi ( ngiltere) Science Policy Research Unit in (SPRU) kurucusu, Hocam Prof. Chris Freeman a ( ) ithaf ediyorum. Prof. Dr. Ergun TÜRKCAN Yazar Hakk nda... Prof. Dr. Ergun Türkcan, 1962 de Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi (SBF) Maliye- ktisat Bölümünden mezun oldu. Çeflitli üniversite, bakanl k ve kurulufllarda görev yapt. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt rma Kurumu nda (TÜ- B TAK) y llar aras nda tam zamanl, y llar aras nda da yar m zamanl olarak uzman, yönetici ve Baflkan dan flman olarak görev yapt. Türkcan, 1997 y l nda SBF den emekli oldu.

10 2 Teknoloji Tarihi Resim G.1 Müzeler. G R fi B R TEKNOLOJ K TABININ YAZIMI VE YÖNTEM Teknoloji Ö reniminde Görselli in Önemi Bir Teknoloji Tarihi kitab, genelde, bir Bilim ve Teknoloji Müzesi içindeki salonlar gezerek okunmal d r; en iyi ö renme yolu budur. Müzelere en yak n baflka bir yol da Sanayi Fuarlar olmal d r. ngiltere de, 1851 de, Hyde Park da kurulan Chrystal Palace daki (Londra) ilk Sanayi Sergisinden kazan lan gelirle, South Kensington daki Victoria&Albert Müzesi, Bilim ve Tabiat Tarihi Müzesi ile Imperial College of Science and Technology (Londra n n ilk teknik üniversitesi) ve Royal Albert Hall Konser Salonu nun arsalar sat n al nm flt. Londra da ünlü Cromwell Road un üstünde yer alan bu Yeni Gotik tarz binalar toplulu u ile Hyde Park aras nda kalan alanda, Kraliçe Victoria n n çok erken ölen efli Prens Albert in an s na yap lm fl, flehrin en önemli konser salonu The Royal Albert Hall yükselir. Sanat, bilim-teknoloji ve üniversite ile bütünleflmifltir. Medeniyet böyle bir alafl md r. Bunlar, yine hemen yak n zamanlarda, Washington da Smithsonian Institute ve Boston da, di er büyük flehirlerde aç lan müzeleri; Almanya da, 1903 de Deutsches Museum von Meisterwerken der Naturwissenschaft und Technik, Münih ve benzeri yüzlerce müze ve araflt rma kurumu izlemifltir. Bu kurumlar burada ismen saymak bile mümkün de ildir. Ancak, dünyan n her geliflmifl ve sanayileflmifl ülkesinin baflkentinde ve bafll ca flehirlerinde buna benzer birkaç kurum, müze yer al r. Bu müzelerin baz lar nda 100 bini aflk n parça (article) mevcuttur ve bunlar zamanla artmaktad r. Çünkü bunlar donmufl bir tarih de il, yaflayan, aletleri, mekanizmalar, olaylar aç klayan, deney yapan, yapt ran, yaflatan ciddi e itim ve araflt rma kurumlar d r. Müzeler sadece, e itim-ö retim d fl nda, o toplumun bilim ve teknolojiye katk lar n da sergileyerek, gelecek kuflaklara yol gösterir. Müzeler, e itim-ö retim gibi ifllevlerinin yan nda, toplumlar n, medeniyetlerin bilim ve teknolojiyele olan iliflkilerini ve katk lar n da sergiler. Baz müzeler bilime, baz lar daha çok teknolojik geliflmelere a rl k verir, ama genel olarak, bilimin teknolojiden ayr lmas kolay olamad için, müzeyi yaratanlar n amaçlar do rultusunda bilim ve teknoloji içeri i dengelenmektedir. Baz müzeler bir bilim kolunda (örne in; Greenwich Astronomi Müzesi), baz lar da bir teknoloji ve/veya somut bir dönemde odaklanm flt r (örne in; denizcilik müzeleri, Sanayi Devrimi müzeleri, askeri müzeler, ulaflt rma veya tramvay müzeleri, havac - l k, saat, silah, ortaça silahlar vb. müzeleri). Teknoloji Tarihi ile ilginin, Sanayi Devrimi ülkesi ngiltere de ayr bir bilim dal do urdu unu söylemeliyiz: Sanayi Arkeolojisi (Industrial Archaeology). Art k

11 Girifl 3 tarih say lan ilk sanayi üretim teknolojilerini, fabrikalar, kanallar, tren ve vapurlar, eski yollar, köprüleri, viadük ve kanallar, buhar santralar n (boiler house) her türlü tak m tezgahlar n, bunlar n ürünleri buhar makinelerini, içten patlamal motorlar hatta eski otomobil ve uçaklar onarmak, restore etmek, yeniden çal flt rmak ve ifllevlerini anlamak, tarih, bilim ve teknolojilerin kesiflti i bir disiplinler-aras araflt rma alan d r. Türkiye de böyle kurumlar m z henüz bulunmamaktad r. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt rma Kurumu (TÜB TAK), birkaç kez giriflimlerde bulundu ama bir sonuç al nmad. stanbul da, Sütlüce deki (Haliç) ve Ankara da Kale deki Koç Müzeleri, Avrupa örnekleriyle karfl laflt r lamazsa da, yine de bizim için özel imkanlarla kurulmufl güzel örneklerdir. Genelde, kapitalizmin geliflmifl oldu u yerlerde bile devlet eliyle kurulan bu genel müzelerin, devlet gelene inin güçlü oldu u Türkiye de olmamas büyük bir eksikliktir. stanbul da, (Befliktafl) Denicilik Müzesi, sadece Türk Donanmas na ait baz parçalar, yaz ve resimleri sergiler. Ankara (Etimesut) ve Eskiflehir de Hava Kuvvetlerinin birer havac l k müzesi nüvesi bulunuyor. Maden Tetkik ve Arama Kurumu (MTA) nun içinde bir jeoloji ve fosil müzesi mevcuttur. Ayr ca, Anadolu nun baz kentlerindeki etno rafya müzeleri yerli teknolojileri sergiler ama, sistematik ve bilimsel de ildir. Bu tür yerlere özel ilgi gösterilmesi gerekir ki, bu topraklara ait, eski teknolojik bilgiler, belgeler kaybolmas n. Çocuklu umda gördü üm, bildi im ve hatta bindi im bir ka n y, at arabas n, düveni, eski bir dövmeyi, demir kilidi, art k arasam da bulamam. Resim G.2 Koç Müzesinden Bir Kesit. Bu eksiklikler karfl s nda, ülkemizde genel ders kitab olarak yaz lacak herhangi bir Teknoloji Tarihi kitab n n, müzelerin yerine geçecek ölçüde çok aç klay c olmas, resim, flekil ve foto raflara a rl k vermesi kaç n lmaz oluyor. Bu nedenle, kitab n ünitelerine mümkün oldu u kadar, resimler, çizimler ve tablolar, aç klamalar yla birlikte konulmaya çal fl lm flt r. Baz özel konular ve icatlar için, ilgili yerlerde ba ms z aç klamalar görülecektir.

12 4 Teknoloji Tarihi (1) Pek çok önemli eser aras nda, 1950 lerde, bir gurup yazar taraf ndan, büyük boyda 5 cilt olarak haz rlan p, Oxford Üniversitesi taraf ndan y llar aras nda bas lan A History of Technology bafll kl eserin anlat m, 1900 y l nda bitmektedir. Bunun bir özeti, Derry&Williams n, A Short History of Technology Oxford Paperback, 1960 kayna olarak verilebilir. Bu kaynak 783 sayfad r. Yararland m z di er genel teknoloji tarihlerini Kaynakçada belirtiyoruz. Biz, bu ders kitab nda temel olarak, 2009 y l nda stanbul Bilgi Üniversitesinin yay nlad B L M, TEKNOLOJ ve POL T KA bafll kl kitab m zdan ve büyük ölçüde, Freeman ve Soete nin yine yazar taraf ndan tercüme edilmifl YEN L K KT SADI isimli kayna ndan (TÜB TAK, 2003) hem model olarak hem de genifl al nt lar yaparak yararland k. Di er kaynaklar ise, yine Kaynakça bölümünde belirtilmektedir. (2) Bu konuda örnek olarak; Kurflun Kalemin tarihini yazan Petrosky nin Pencil ve Tornavidan n Tarihini anlatan Rybczynski nin One Good Turn adl kitaplar gösterilebilir. Kitaptaki Yöntem ve Ana Temalar Bu kitap, bir teknoloji ansiklopedisi de ildir; asl nda, günümüzde böyle bir kitap yazmak (1) gereksiz bile say labilir. nternet te, Wikipedia da ve di er sitelerde en ince ayr nt lar bulmak mümkündür. Ancak, bu kaynaklarda, her teknoloji çeflitli anlat m düzeylerinde, tek tek ele al n r; birbirleriyle iliflkileri, etkileflimleri daha do rusu, teknolojilerin bir bütün olarak do ufllar n n, genel çerçevesi yoktur. Teknolojiler, birbirlerinden, bilimlerden ve tabii, ihtiyaçtan (talep) etkilenerek do arlar. Önemli olan, her gün binlercesi ortaya at lan ürünlerin katolo u de il, belli temsili ürün veya üretim teknolojileri oda nda, jenerik teknolojiler de diyebiliriz, teknolojilerin do ma ve evrimleflme süreçlerini, içsel ve d flsal dinamikleriyle anlatabilmektir. Bu yöntem de, baz kritik teknolojileri seçmek ve onlar üzerinden geliflmeyi görmeye çal flmakt r. B rak n z modern bir yolcu uça n n geliflmesini ve türlerinin farklar n anlamay, bir at arabas n n, pullu un, buharl lokomotifin, kurflun kalem veya tornavidan n geliflmesini görmek bile çok vaktimizi alacakt r (2). Bu kitap, icat-yenilik mekanizma ve süreçlerine odaklanmaktad r. Bu nedenle, kitab n üniteleri aras nda organik ba lant lar mevcuttur; baz temalar, konular veya ürünler de iflik boyutlarda ve bafll klar alt nda yeniden ele al n p gelifltirilmektedir. Örne in, demirin, çeli in üretimi eski ça larda biliniyordu ama, Ortaça larda üretimi ve kullan m yayg nlaflarak demokratize oldu. Sanayi Devrimiyle üretim teknolojisi de iflti, odun kömürün yerini kok kömür al nca boyutlar büyüdü. Çelik üretiminde ve çeflitlerindeki de ifliklikler, 19. Yüzy l ortas nda, ucuz çelikalafl mlar ça nda, bunlara ba l de ifltirilebilir parçalar n (intercheangeable parts) seri üretimini, parçalar n h zl birlefltirilmesi de kitle üretim tekniklerinin geliflmesini, Taylorizm-Fordizm usullerini getirecektir. Oysa, ilk de ifltirilebilir parçalar, Sanayi Devriminden çok önce, Sümer iflçileri ya da köleler taraf ndan, flehirlerin inflaat için birbirine benzeyen, ayn büyüklükte piflirilen tu lalard r. Ayn kal plara dökülen tu lalar n üretim teknolojisi, ayn ebatta tafl kesmekten çok farkl d r. Tafl kesme, en saf haliyle emek-yo un bir üretim tekni i iken, tu la kesmek nispeten emek-sak ngan bir teknik say labilir. Teknik ilerleme, tarih boyunca emek-sak ngan bir yolda geliflecektir. Bir ürünün eski olmas, teknik ilerleme süreci d fl nda kalaca anlam na gelmez. nsanlar, göçebe iken hayvan tüylerini e irip ip ve ondan da kumafl ve benzeri giysiler, ev eflyalar yapmay biliyorlard. Yerleflik toplumlar bitki elyaf n da hammadde olarak kullan rd. Ama, Sanayi Devrimi, Hintlilerin elle dokudu u pamu un ipli inin ve pamuklu kumafllar n mekanik üretimine geçilmesiyle do mufltur. Bu dokuma tezgahlar buhar makinesiyle birleflince, romantik deyimiyle pamukla buhar evlenince fabrika sistemi ortaya ç km flt r. Makine, insanl n binlerce y ll k hayalidir; skenderiyeli Heron ilk buhar tazyiki ile dönen bir oyuncak yapt nda, bunun bir oyuncaktan öte de eri yoktu. Ama, su ve yel de irmenleri döndürülen bir çark üzerine kurulmufltur. Bu çark, yani tekerlek, çömlekçi tablas ndan öküz arabas n n tekerle ine, oradan makinelerin çarklar na, jet uçaklar n n motorlar na kadar, ayn geometrik formun say s z biçime girebildi ini gösteriyor. Bu da, bize, (icatta) baz temel elemanlar n fazla de iflmeden varl klar n koruduklar n gösteriyor. Çin bucurgat ile modern bir kule vincinin (tower crane) çal flma esas ayn d r; sadece çok daha a r yükü, çok yükse e ç karmak için insan gücü yerine elektrik motorlar kullan l r. Bir otomobili at arabas yla karfl laflt r rsan z, özü itibariyle 4 tekerlek üstünde giden bir platforma ulafl rs n z. Hiçbir icat-yenilik, belki ilk tafl aletler (artifacts) ve atefl d fl nda, saf ve ba-

13 Girifl 5 sit de ildir; eski birçok unsuru içerir. O nedenle, etkileri bak m ndan ne kadar büyük ve devrimci bulunsa da, hiçbir mucit, kendi icad n n tamam n n kendine ait oldu unu iddia etmemelidir, iddia edemez de. Her icat, nihai analizde, insanl n ortak mal olan bilgi stokunu kullanarak, ona yap lan küçük bir ilavedir ama, bu küçük ilave de insanl a çok önemli bir hizmet say lmal d r. Örne in, Bristol de, eski limanda, 19 yüzy l n en büyük mühendislerinden Isambard Kingdom Brunel in ( ) tamamen demir kullanarak, 1845 de infla etti i ilk uskurla (propeller) giden buharl gemilerden biri olan Great Britain, restore edilmifl biçimde sergilenmektedir. ngiltere de hâlâ kullan lmayan tren yollar nda, eski buharl lokomotifler, çok eski vagonlarla yolcu tafl maktad r. ngiltere de her yerde eski fabrika veya buhar santralar n n, (ünlü Tate Gallery, Thames de kenar ndaki bir elektrik santral içindedir) yeni ifllevleriyle yaflat ld n ve müze görevi yapt n da görebilirsiniz. stanbul Bilgi Üniversitesine verilmifl olan Ka thane de, 1914 de aç lm fl, ülkenin ilk elektrik üretim tesisi Silahtara a Elektrik Santral da flimdi hem müze hem de toplant mekan d r. Resim G.3 Canl bir müze örne i: Bristol Liman nda Isambard Kingdom Brunel in 1845 de iflletmeye al nan uskurlu buhar gemisi SS Great Britain ve ünlü uskuru. Bu gemi Falkland Adalar nda hurda vaziyette yatarken, ngiltere ye getirilip restore edilmifl ve müze olarak eski r ht mda ziyaretçilere aç lm flt r. SS Great Britain, dünyan n ilk baflar l transatlantik gemisi say l r (Brunel, 2006, resim 19-20).

14 1TEKNOLOJ TAR H Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Teknoloji tarihinin özelliklerini aç klayabilecek, Teknoloji tarihinin di er tarih türlerinden farklar n belirleyebilecek, Teknolojiye ba l olarak bilim ve araflt rman n temel kavramlar n tan mlayabilecek, cad n veya teknoloji üretiminin tarihsel aflamalar n belirleyebilecek, Bilim ve teknolojinin devletle iliflkileri çerçevesinde, modern bilim ve teknoloji politikalar n n tasar mlar yla teknik ilerlemenin yaratt güncel temel sorunlar tart flabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Teknoloji Bilim Teknolojik ilerleme ve teknolojik de iflme Ulusal yenilik sistemi UYES Bilim ve teknoloji sistemi cat, keflif ve yenilik nsan yarat c l cad n aflamalar Anonim icatlar Kiflisel icatlar Kurumsal icatlar veya icad n kolektif-organize dönemi Araflt rma ve Gelifltirme Faaliyetleri (A&G ve AR-GE) Araflt rman n girdileri Araflt rma ç kt lar veya ürünleri Patent know-how Türk patent sistemi Bilim ve teknoloji politikalar Teknoloji transferi Uygun veya ara teknolojiler Roma Kulübü Teknoloji ve Çevrecilik çindekiler Teknoloji Tarihi Bir Teknoloji Tarihini Okumaya Haz rl k G R fi BAZI TEMEL KAVRAMLAR ÜZER NE CADIN AfiAMALARI B L M VE TEKNOLOJ POL T KALARINA G R fi

15 Bir Teknoloji Tarihini Okumaya Haz rl k G R fi Bir teknoloji tarihi veya bu konularla ilgili herhangi bir kitab okumak için, en az ndan, bu alandaki temel bilgiler, kavramlar ve tarihin ana aflamalar bilinmeli, tart flmal konular üzerindeki sorunun esas anlafl lmal d r. Günümüzün en önemli faaliyeti art k bilim ve özellikle teknoloji üretmektir. Üretim ve ihracat de erleri söz konusu oldu unda, eskisi gibi, belli temel mal gruplar nda ne kadar üretim ve ihracat yap ld de il, bu miktarlar içinde teknoloji-yo un ya da ileri teknoloji (high-tech ) mal ve hizmetlerin pay önem kazanmaktad r. Bu alanlar ve sorunlar sadece firmalar veya üniversiteler de il, devletlerin ve uluslar aras kurulufllar n da çok büyük ilgisini çekmekte, ulusal ve uluslararas büyük, pahal bilim ve teknoloji projeleri yap l p, daha da önemlisi uzun vadeli politikalar tasarlanmaktad r. Bilim ve teknoloji faaliyetlerinin girdilerinin (AR&GE harcamalar ve araflt r c insan gücü) ve ç kt lar n n (icatlar, yenilikler, patentler vb) ölçülmesi, bu konuda fikri mülkiyet haklar n n korunmas gerekmektedir. flte tüm bu konular ve sorunlar 1. ünitenin çerçevesini çizmektedir. BAZI TEMEL KAVRAMLAR ÜZER NE lk bölümde baz temel kavramlar aç klayaca z. Bu kavramlar; bilim, teknoloji, icat, keflif ve yenilik; bunlar n türleri, kaynaklar, tarihsel geliflme dinamikleri, evreleri, iliflki ve etkileflim süreçleri olarak s ralanabilir. Günümüzde, teknoloji denince, hep ileri teknolojiler, bilgisayarlar, 3G, 4G cep telefonlar, ipad ler, programlar, uçaklar, robotlar ve her gün yüzlercesi hayat m za giren yenilikler akla gelir. Oysa, ilk insanlar n avlanma amaçl yonttu u tafl da teknolojik bir objedir çünkü, bir ak l ürünüdür. Burada önce teknoloji üzerinde duraca z, çünkü tarihsel bir önceli i vard r. Teknoloji en çok tan m yap labilen, herkesin dilindeki kavram-terimdir (1). Halk genelde, teknoloji derken bilimi, bilim derken de, teknolojiyi kast etmifl olabilir. Oysa, teknoloji saf bilimsel bilgiden (knowledge); gündelik malumat, (enformasyon) yani biliflimden (2) bunlarla yak n ilgisi olmakla birlikte, çok ayr bir kavram, farkl bir bilgi kategorisidir. Teknoloji Nedir? Teknoloji, insan n tabiat, toplumu, kontrol etmek, de ifltirmek için hem kendi hem de toplumsal akl ve belle i kullanarak elde etti i sonuçlard r. Bu bir alet, ma- (1) Teknik terimi, Eski Grek (Yunanca), bir ifl, bir nesne yapmak, el zanaat, gündelik hayata iliflkin, kölelerin veya kad nlar n yapt pratik ifller (praxis) anlam ndaki techne kökünden geliyor. Bir sanat n icras, bir ressam n, bir kemanc n n, bir balerinin kendi özel çal flma tekni i de olabilir. (2) Enformasyon bir baflvuru bilgisi olup, niteli i icab herkes taraf ndan üretilebilir ve genelde, serbest bilgi kategorisine girdi inden, herkes taraf ndan da kullan labilir. Bunun kullan c lar aras nda bilim ve teknoloji üreten, araflt rma yapanlar da bulunabilir; o zaman da, bu enformasyon, bilimsel bilgi üretmeye yönelik bir sürece kat lm fl olur. Bir bak ma Internet ortam ndaki tüm verileri, genelde, bu bafll k alt nda toplamak mümkün olabilir. Bilimsel ve teknolojik bilgi stokundan ay rmak için, eski bir deyim olan malumat yerine öz Türkçe biliflim terimini kullanmak daha uygundur; baflka terimler de kullan labilir. Ancak, günümüzdeki biliflimiletiflim yani enformasyon toplumuna bir bilgi toplumu (knowledge=bilimsel bilgi) demek do ru de ildir.

16 8 Teknoloji Tarihi kine gibi maddi bir ürün veya av, savafl, bürokrasi için çeflitli örgütlenme türleri gibi sosyal bir yap lanma da olabilir; baflka deyiflle, her fley maddi kültür ile s n rl de ildir. Gündelik dilde, insanlar belli bir tekni i belirtirken de teknoloji terimini kullan rlar. Oysa, teknoloji ya da teknikler bilgisi (logos of techniques) bir fleyin (bu fley bir maddi ürün, bir hizmet hatta bir güzel sanat icras da olabilir) nas l üretildi i, nas l tüketildi i veya kullan ld na dair sistematik, belli bir sistem veya disiplin çerçevesinde sunulmufl bilgiler demetidir. Biz de bu kitapta teknoloji yi anlatmaktay z. Ancak, bilimsel bilgi ile teknolojik bilgi aras ndaki organik ba lar nedeniyle, çok kesin saf bilim-saf teknoloji ayr m yapmak neredeyse imkans zd r. Tabii, günümüzde bu iliflkiler çok güçlü ise de, tarihin ilk ça lar nda bile bu iliflki mevcuttur. Bir icad n, buluflun, üretime, kullan ma baflar yla uygulanmas na da yenilik demekteyiz. Alet kullanan ilk insandan (homo faber) beri biriken, birço u kaybolmufl, fakat günümüzde her gün üzerine pek çok eklemeler yap lan kullan fll bir bilgi stoku olan teknolojinin, di er bilgi kategorileriyle özellikle, bilimle iliflkisi veya çak flma alanlar na yeri geldikçe de inip gerekli aç klamalar yapaca z; böylece yeni tan mlar ve kabuller ortaya ç kacakt r. Ancak, teknolojinin, felsefi, tarihi, antropolojik, sosyolojik vb. aç lardan tan mlar aras nda gerçekten ifllevsel tan m veya yaklafl mlar na iktisat alan nda rastlan r. Çünkü, en genel hatlar yla, özünde eylem ve üretim olan bir bilgi kategorisiyle temelinde, üretim-tüketim yatan bir bilgi alan olan iktisad n yak nl veya organik ba lant s aflikard r. Ama teknolojinin tarihsel ve mant ksal ikizi ya da deyim yerindeyse paran n di er yüzü, kuflkusuz bilimdir. Bilim Nedir? Kuflkusuz, teknoloji yani pratik insan ihtiyaçlar n n karfl lanmas, tarihte, kronolojik bir öncelik de alsa, (ilk aletler, ilk avc l k teknikleri, atefl vb.) medeni insanlar, hala Platoncu SIRA S ZDE bir önyarg yla bilime özel bir yer ve önem verirler; her medeni SIRA S ZDE toplumun de erler sisteminde Bilim en üst s ralarda yer al r; tamamen metafizi e, bilinmeze karfl t olsa da, insanlar, onu, tanr gibi, din gibi aflk n kavramlarla yan yana koyar. Çünkü, bilim ve din, birlikte, ayn mekanda, ayn rahip-bilim adamlar - DÜfiÜNEL M DÜfiÜNEL M n n elinde do mufltur. SORU Bilimi, yeni SORU ve do ru bilgi üretmek fleklinde, genifl anlamda tan mlarsak, yeni ve do ru bilginin ne oldu u ve hangi bilgi türünün bilim alan na girdi i gibi, felsefi (epistomolojik) D KKAT bir sorularla karfl lafl yoruz. Soru soruyu aç nca, cevaplar n da- D KKAT ha özel bir disiplin alan nda bulabiliyoruz: Bilim Felsefesi. Ancak, bilimin kendi tarihi, sosyolojisi, felsefesi, yöntemi ve politikas gibi, bilimin kendi yap s ve iflleyifliyle ilgili disiplinler ortaya ç kmadan önceki aflamas nda din-bilim-felsefe iç içedir. SIRA S ZDE SIRA S ZDE Tanr y, dinleri ve bilimleri de herhangi bir obje olarak inceleyen modern sosyal AMAÇLARIMIZ bilimlere ra men bu üç temel alandaki çeflitli kesiflmeler, etkileflmeler sona ermifl de ildir; hatta AMAÇLARIMIZ günümüzde daha da karmafl klaflm flt r. K T A P TELEV ZYON NTERNET Bu alanda yaz lm fl K T A pek P çok eser yan nda, Adnan Ad var n ünlü kitab Tarih Boyunca lim ve Din bafll kl 2 ciltlik eserini (Ad var,1944) anmadan geçmemek gerekir. Türkiye nin ilk bilim tarihçilerinden birisi ve orijinal bir düflünür olan Dr. Ad var, ilim ve din aras ndaki TELEV ZYON bu ezeli mücadelenin hikayesini ele al r. Bu konu bilim, felsefe ve sosyoloji aras ndaki en önemli kesitlerden biri olmakla birlikte, bu kitapta, daha çok, bilimle teknoloji aras ndaki iliflkiler ön plana ç kt ndan, bu ezeli çekiflmeye yeri geldikçe de- inmeye çal fl lm flt r. NTERNET

17 1. Ünite - Bir Teknoloji Tarihini Okumaya Haz rl k Bat dillerindeki Bilim ile Felsefe teriminin kökleri Latince ve Yunancadan gelse de ayn görünüyor: Eski Yunancada, Philo, sevmek, sophia, bilgi, hikmet yani Bilgiyi-sevmek; Philosophe ya da Philosopher, bilgiseven, hikmet sahibi anlam ndad r. Latincede, scire, bilmek fiilinden scientia, ya da science, 18. Yüzy l Ayd nlanmas nda (3) türetiliyor ve 17. Yüzy l bilim devriminde felsefenin bir dal olarak geliflen, Philosophia Naturalis teriminin yerini al yor. Bilimci (scientist) ise daha geç bir tarihte, 19. Yüzy l ortas nda ortaya ç k yor (4). Bat da, Latince din (religion), ba, vecibe, sayg gösterme fiilinden (religio-onis) do uyor (The Oxford English Reference Dictionary). Anlafl laca gibi, din, bir inanç ve ba l l k ifadesi iken, bilim ve felsefe ak l ürünü bilgilerin yarat lmas, test edilmesi, kullan lmas anlam na gelmektedir. Ama, bilimin niteli i hakk ndaki Bilim Felsefesi tart flmalar n n hiç bitmedi ini de söyleyebiliriz. Bilim terimi, bafl na her hangi bir belirleyici s fat eklenmemiflse, genelde, ngilizcedeki Do a Bilimleri anlam ndaki Natural Sciences yani fiziki bilimler anlam na geliyor. Asl nda, Türkçe Temel Bilimler terimi, fiziki olgular ve olaylarla ilgili Do a Felsefesi yerini alan bu anlamdaki terimden daha da iyi bir ifade say lmal d r. Çünkü, herhangi bir fizik varl kla ilgisi olmayan fakat tüm bilimlerin ortak paydas Matematik de bir temel bilim veya bilimlerin temelidir. Bilim terimi, baflta matematik, astronomi, fizik, kimya, biyoloji, jeoloji vb. temel (pozitif = müspet) bilim dallar yla uygulamal bilimler say lan, t p, tar m ve mühendisli i kapsar. Tabii ki, bilimlerin kendi aralar nda ve sosyal bilimlerle olan s n rlar kesin de ildir. Pek çok ara kesitte ara-disiplinler, çak flmalar ve tekrarlar mevcuttur. Bu mant k içinde, tüm bilim dergilerinin at flar n tarayan endeksler 3 kategoriye ayr l r: Science Citation Index (SCI); Social Science Citation Index (SSCI) ve Arts and Humanities Citation Index (AHCI). Do ald r ki, bilimsel bilgi de, her zaman bir kullan ma yöneltilebilir; zaman n, yönünü ve fleklini, (e er modern bir araflt rma sistemi içinde elde edilmiyorsa), bafltan belirlemek güçtür. Bu noktada sorun, iktisadi ve toplumsal dinamiklerle ilgilidir. Çünkü, teknoloji bir kullan m, bir fayda yaratmayla ilgili üretim alan d r; katma de er veya fayda yaratmakla ilgilidir. Bilimsel faaliyetler anlamaya ; teknoloji ise kullanmaya yönelmifltir...bilimciler bazen teknolog (technologist) rolü oynarken, teknologlar da, do al olarak, çal flmalar yla bilimsel kefliflere yol açabilirler. Günümüzde, bu s n rlar belirlemek, 18. veya 19. Yüzy la göre çok daha güç ve karmafl kt r. Tüm bu konular ilerideki ünitelerde inceleyece iz. 9 (3) Frans z Ayd nlanmas nda önemli rol oynayan ve Ansiklopedistler diye bilinen grubun 1751 de ilk cildini yay nlad klar Ansiklopedi ya da Bilimler, Sanatlar ve Zanaatlar Aç klamal Sözlü ü nde (Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des Sciences des Arts et des Métiers) bu terim kullan ld gibi, Bilimlerin Ö eleri, nsan Bilgileri Sisteminin Ayr nt l Aç klamas ile Baflyarg ç Bacon n Bilimler Bölümlemesi Üzerine, Bilim Tarihi bak m ndan önemli say lan maddeler de bulunmaktad r. Bu eserin belli maddelerini Selahattin Hilav dilimize kazand rm flt r (Diderot/D alambert,1996). Ancak, ngiltere de, Science teriminin daha önce kullan ld anlafl lmaktad r: Eprahim Chambers n, 1728 de yay nlanm fl Cyclopedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences, adl 2 ciltlik eseri (ibid,23). (4) Oxford hocalar ndan William Whewell, scientist terimini ilk kez, 1840 da Philosophy of Inductive Sciences adl eserinde kullanm flt r. Eskiden bilim adam terimi kullan l rken, art k bilim insan, bilim kad n veya k saca, bilimci denilmektedir. Teknolojiye liflkin Baz Temel Kavramlar Tarihsel olarak, teknolojilerin (insan bilgi stokunun) yok oldu u da görülmüfltür. Tüm Ortaça larda insanlar, hep Antik Yunan-Roma bilgi ve teknolojisine eriflmeye çal flm flt r çünkü, Roman n y k l fl yla bilinen her fleyin de yok oldu u (Latince ve okuma-yazma dahil) bir Karanl k Ça yaflanm flt r. Ön Asya daki (Mezopotamya su kanallar ve flehirleri üzerine kurulmufl olan) bir Hidrolik Medeniyet, Mo ol istilas s ras nda (13. Yüzy l ortas ) ve bir yüzy l sonraki Büyük Veba Salg n nda tamamen tahrip olmufltur. 18. Yüzy ldan itibaren ivme kazanan bir teknik ilerleme, giderek h zlanarak, sermaye ve bilimsel-bilgi yo unlu unu art rarak günümüze gelmifl ve yaflam n her alan n sarm flt r. Böylece, teknoloji üretmek-yönlendirmek de ayr bir bilim-teknoloji dal haline gelmifltir. Bu durum, baz yazarlara göre Kapitalizm ile tar m ve ticaret alan nda, özel sermaye birikiminin yani ilk kapitalist birikim biçimlerinin ortaya ç kmas yla Bat da, baz lar na göre de kaç n lmaz bir sanayileflme süreci ile mümkün olmufltur.

18 10 Teknoloji Tarihi (5) 1974 deki büyük Petrol Krizi s ras nda, otomobilleri atlarla çekmek, tar mda, traktör yerine at-öküz kullanmak gibi deneyler yap ld ama bunlar bir protesto gösterisinden ileri gitmedi. Türkiye gibi, nispeten az geliflmifl bir ülke bile, ne at arabas na, ne de karasaban ve ka n ya dönebildi; çünkü ne at kalm flt ne öküz. Karasaban ve ka n lar, bugün müzeye kald rmak için bile bulam yoruz. Bunun ötesinde, ne normal insanlar n ço u (Jokey kulüpleri hariç) ata binmeyi, ne de çiftçiler öküz gütmeyi biliyordu; bu teknikler çoktan unutulmufltu ve hat rlatacak kimse de pek kalmam flt. (6) (Schmookler,1966,1-5) Teknoloji kapasitesinin bir ülkenin fiziki üretim kapasitesine (physical plant) benzedi ini...(entelektüel sermaye terimini de kullan yor) ve bunun... yeni teknolojileri üretme h z yla eskilerini yayma h z na ba l oldu unu ifade ediyor... Belli bir dönemdeki, yeni teknoloji üretme h z na teknolojik ilerleme h z (rate of technological progress); bafllang çta mevcut teknolojilerin yay lma h z na da taklit h z (rate of replication) diyor. Bu yeni ürün ve üretim tekni ini bulana mucit ve eylemine icat; bunu ilk uygulayarak teknik de iflime yol açana yenilikçi, eylemine yenilik; bu ilk yenili i taklit edenlere de taklitçi denilir...klasik ekonominin durgunluk (stationary state) aflamas nda sadece taklit (imitation) ortaya ç kar...maalesef, hem Klasik hem de neo-klasik iktisat, teknolojik de iflimden ziyade, yay lman n analizine uygundur. Teknolojik de iflme ve teknoloji üretimi modern iktisad n pek bilinmeyen bir bölgesidir (terra incognitia). (7) Ancak, icad n anonim döneminde de, pek çok yenilikler, göçler, istilalar, zanaatkarlar n hareketleri yoluyla k talar-co rafyalar aras nda transfer edilmifltir. Antropologlar, arkeologlar bu hareketlere kültür yay lmas da demektedirler. Çünkü, maddi kültürler (icatlar) di er sosyal icatlar da tafl maktad r. Ancak günümüz dünyas nda, baz teorik kurgular ve çok k sa süren geçici olaylar d fl nda, daha geri zamanlardaki emek-yo un teknolojileri yeniden öne ç karmak veya tercih etmek pek mümkün görünmüyor. (5) Art k, teknoloji, yavafl-h zl, ileri do ru bir hareketin içindedir ve dünyan n her k sm da bu yürüyüfle, flu veya bu kapasitede, belli bir tempoda kat lmak durumundad r. Bu yaklafl mla, teknolojik ilerleme, makro düzeyde, tek-do rultulu (uni-linear), sermaye-yo un bir süreçken, teknolojik de ifliklik ise, mikro-düzeyde baz emek-yo un tercihlerin yap labilece i bir alan olarak iki ayr kategoriden bahsetmek mümkündür. Patentlenmifl veya patentlenmemifl, yay mlanm fl veya yay mlanmam fl teknik bilgilerin, bir k sm n n, çeflitli nedenlerle (gizlilik, rekabet, çevre ve etik sorunlar vb.) teknoloji piyasas na arz edilmedi ini biliyoruz. Teknolojilerin ulusal bir ekonomide ve uluslararas düzlemde, legal ve/veya illegal yay lmas (diffusion of innovation) ve içerilmifl (embodied) veya içerilmemifl (disembodied) biçimlerde uluslar aras nda transferiyle (transfer of technology) toplumlar n teknoloji stoklar sürekli de iflir ve canl kal r. Anlafl laca gibi, bir toplumun teknoloji stokunun büyüklü ü ve canl l (tekniklerin kullan labilir, ifle yarayan, katma de er yaratan k - s mlar n n toplam bilgi stokuna oran ), bu sistemin teknoloji üretme art yabanc teknolojileri özümseme kapasitesine ba l d r. Bu iki unsur ülkenin teknolojik kapasitesi diyebilece imiz bir kavram n içindedir (6). Teknoloji kapasitesi, asl nda, uzun dönem ortalama yat r m h z na (rate of investment) ve dolay s yla, büyüme h z na ba l, bunun bir fonksiyonu say labilir: Teknoloji üretimi için, modern bir toplumda bulunabilecek en önemli parametreler; Araflt rma ve Deneysel Gelifltirme (A&G) sisteminin büyüklü ü ve etkinli i, bu alanda harcanan milli gelirin pay ile teknoloji sat n almak, bu teknolojiyi uyarlamak/özümsemek, yani teknoloji transferleri yapmak, giriflimcilerin ay rd kaynaklarla bu teknolojileri seçmede gösterece i beceri-ak ld r. fiüphesiz, bu ana unsurlar, zaman içinde ve ülkelere göre oranlar de iflse bile, birbirini tamamlamal d r. Japonya ve Güney Kore, kendi modernleflmelerinde, önceki Türk Tanzimat ve Rus modernleflmelerinde görüldü ü gibi, önce modern teknolojilerin transferine a rl k verdiler ve özümseme kapasiteleri yüksek oldu u için araflt rma sürecine girdiklerinde kendi teknolojilerini yaratmaya çal flt lar; ama hiçbir zaman tamamen, teknoloji transferi a rl kl sanayi politikas sürdürme e çal flmad lar. Kitlesel teknoloji transferleri, modern kalk nman n ve sanayileflmenin temel araçlar ndan say l r. (7) Zaten araflt rma kapasitesi olmazsa, teknoloji transferi de, yat r mdan çok bir tüketim harcamas niteli i al r ve sürekli yeni teknolojiler için, daha do rusu teknoloji ürünleri için, artan bir harcama kap s olur; Türkiye bunun örne idir. Ayr ca, sadece ulusal A&G çabas yla, canl bir teknoloji stoku götürmek de günümüzde pek mümkün görünmüyor. ABD gibi, bilim ve teknolojide lider bir ülke dahi, teknoloji transferi yapmakta, her fleyi kendi kayna ile karfl lamaya kalkmamaktad r. (Kendi A&G kaynaklar n n ötesinde tüm dünyan n beyinlerini çekerek, teknoloji transferinin en etkili yolunu kullanmaktad r). ngiltere, kendi yaratt teknolojilerle, Birinci Sanayi Devrimini yaratan toplum olmakla birlikte, daha 19. Yüzy l ortas nda, yeni teknolojileri az geliflmifl sayd ABD den transfer etmeye bafllam flt bile. Teknolojik lerleme ve Teknolojik De iflme Nedir? Bu noktada baflka teknoloji kavramlar na da de inmek gerekmektedir. Herhangi bir ürünü tan mlayan teknik bilgiye ürün teknolojisi, bu ürünün nas l üretilece i-

19 1. Ünite - Bir Teknoloji Tarihini Okumaya Haz rl k 11 ni gösteren teknik bilgiye de üretim teknolojisi denmektedir. Bir uçta, her fleyi üretecek bir makine, öteki uçta sadece bir mal üretecek bir makine oldu unu düflünelim. Örne in, bir üniversal tak m tezgah, bir torna, torna ustas, teknik s n rlar içinde kendisine verilen her türlü parçay yapabilir. Biraz daha büyükçe bir örnek, içinde pek çok tak m tezgah, alet-teçhizat bulunan makine atölyesidir. Burada, yine çizimleri verilen her türlü makine ve teçhizat imal edilebilir. Buradan, sermaye mallar üreten sermaye mallar sektörünün esnek yani malleable oldu u düflünülebilir. Oysa, bu esnekli in belli bir gurup mal yani metal iflleme alan nda olmas kaç n lmaz. Baflka bir deyiflle bir makine atölyesinde temel kimya mallar üretemezsiniz. Temel kimya (sülfür asidi, klor, soda) veya petro-kimya sanayi gibi, tek bir mal n, belli bir y ll k üretim miktar için, bir tesis kurulur, ölçe i de ifltirmek bile ayr bir yat r m say l r. Bu arada, kimya, çimento vb. 24 saat sürekli belli bir homojen mal ç karan ve genelde, kimya sektöründeki üretim teknolojilerine proses teknolojisi dendi ini, parça üretimine imalat prosesi (manufacturing processes); hareketli bir bant üzerinde de il, kendi etraf nda toplanan bir grupla üretilen (uçak, otobüs, lokomotif, gemi vb.) mallar n da, binalar gibi, infla (construction) edildi ini kaydedelim. Baflta hareketli bant üzerindeki, de ifltirilebilir parçalar n birlefltirilmesine dayanan Taylorist-Fordist kitle (mass) üretimi dahil, hepsi de üretim teknolojisinin çeflitleridir. Resim 1.1 A380 Dünyan n en büyük uça olarak nitelendirilen A380, yaklafl k 4 milyon parçadan olufluyor. Bu parçalar, aralar nda Türkiye nin de bulundu u yaklafl k 30 ülkeden 1500 imalatç taraf ndan üretiliyor. Bir otomobil fabrikas nda, yeni modeller devreye girerken de, yeni makineler, kal plar ve özel tezgahlar getirilir; di er aletler ve teçhizat yeniden düzenlenir (retooling). lerde de inece imiz, bilgisayarl tasar m ve üretimin (CAD/CAM) do urdu u Esnek Üretim Sistemleri (FMS) teoride esneklik getirmifl görünse de, bunun da s n rlar n n oldu u kuflkusuzdur. Bu tart flman n d fl nda, ürün ve üretim teknolojileri teorik ve tarihsel analizler için çok kullan lan kavramlard r.

20 12 Teknoloji Tarihi Resim 1.2 Makine Atölyesi (Machine Shop) (8) Faktörlerin sak nganl da (yani emek ya da sermaye-sak ngan olmas ) ancak emek ve sermayenin homojen oldu u modellerde karfl laflt r labilir. E er teknolojik de iflim, usta zanaatkar düz proleterya ile, bir tür sermayeyi baflka bir tür sermaye ile ikame ediyorsa, ölçüm sorunu çok daha zorlafl r (Mokyr, 1995, s.15). (9) Bir baflka eflya ölümü de kazara ölümdür (accidental death); yani bir porselenin, bir vazo veya taba n k r lmas yla ifade edebilece imiz sondur. Bir biblonun ömrü çok uzundur ancak, k r labilir. Yine de bir üretim yeri olan lokantan n veya otelin porselen malzemelerinin tükenme oranlar belli bir istatistik katsay içinde gerçekleflir ki, bu da az çok normal amortisman oranlar na uygundur. Bu kavram, ani ölüm (sudden death) fleklinde de ifade edilebilir. Bir makinenin sahip oldu u yar -rant (quasi-rent) kavram çerçevesinde, zamana ba l olarak, bu rant n h zla buharlaflt bir radyoaktif ölüm (radioactive decay) sürecinden de bahsedilebilir (Hahn&Matthews, s.43-5) Tabii ki, sermaye mallar n n homojen olmamas, her yeni makinenin, eskisinden farkl olmas, sadece sermaye stokunun ve teknik ilerlemenin ölçülmesini zorlaflt rmakla kalmay p, bunun amortisman n, net ve gayri safi yat r mlar n ölçümünü de zora sokmaktad r (8). Örne in, bu y l ald n z bilgisayar, üç y l öncekinden çok daha ucuz fakat teknik olarak on kat h zl d r ve iflyerinde, daha pahal ya al nm fl eski modeller bulunabilmektedir. Nas l bir amortisman uygulanacakt r? Baz modeller, daha ç kt y l teknik bir ölümle (obsolesence) karfl lafl rken, baz lar normal amortisman dönemi yaflamaktad r. Buradan, teknik ömür ile ekonomik ömrün her zaman çak flmad söylenebilir (9). Bu sermayenin bulan k (fuzzy) niteli inden ileri gelmektedir. Baflka deyiflle, teknik ilerleme makine ve insana içerilmifl oldu undan, sermayeyi tan mlamak san ld ndan güçtür, denilebilir. Teknik ilerlemeyi sermaye teorisi veya büyüme modellerinden kolayl kla ay rmak mümkün de ildir çünkü, ikisi ayn fleyin farkl yüzleridir. Yirminci yüzy l n ikinci yar s nda, tarihin ve politikan n yan s ra iktisat biliminin de teknolojiyi keflfetti i görülmekte ve birçok kavram teoriye kat lmaktad r. Bunun bafl nda, toplam verimlilik kavram gelir. Teknik ilerlemenin bir tan m da verimlilik art fl d r: flçi bafl na, iflletme bafl na mikro veya bir milli ekonominin üretim faktörlerini kapsayan makro ölçekteki verimlilik art fllar, ayn zamanda üretimin ne ölçekte ileri yöntemlerle yap ld n n göstergesidir. Modern teknik ilerleme fiziki yat r mlar (A&G faaliyetleri, yeni makine-teçhizat ile tesisler) ve insana yap lan (e itim-ö retim) befleri yat r mlarla da gerçekleflir. Böylece, fizik sermaye kavram na paralel ve/veya onu ikame edebilen bir befleri sermaye (human capital) kavram do mufltur. Birçok kuramc için Sosyal Yenilik kavram da çok önemlidir. Bilgisayar önemli bir teknik ilerleme, fakat onun yol açt, örne in, elektronik kamu (e-governance) ve iflyönetimi, elektronik (e-market) pazarlama usulleri, evde çal flma (e-work) ve ö renme imkanlar sosyal yeniliklerdir. Ayr ca, devletten dine, dilden e lenceye de in akla gelebilecek her kurum ve kolayl n çok eski veya çok yeni sosyal icatlar-yenilikler oldu u unutulmamal d r.

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi

Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i. 3. Ödemeler Dengesi Türkiye Odalar ve Borsalar Birli i 3. Ödemeler Dengesi 2003 y l nda 8.037 milyon dolar olan cari ifllemler aç, 2004 y l nda % 91,7 artarak 15.410 milyon dolara yükselmifltir. Cari ifllemler aç ndaki bu

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007

Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Enerji ve Kalkınma Gürcan Banger Enerji Forumu 10 Mart 2007 Kırılma Noktası Dünyanın gerçeklerini kırılma noktalarında daha iyi kavrıyoruz. Peşpeşe gelen, birbirine benzer damlaların bir tanesi bardağın

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Senato: 2 Mart 2016 2016/06-6 KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL DERGİLER YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1- Bu Yönergenin amacı, Kahramanmaraş

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

Entelektüel sermaye; Organizasyonun. faaliyetini sürdürebilmesini sağlayan maddi olmayan varlıkların tümüdür. (Brooking, 1996). ( Edvinsson, 1996).

Entelektüel sermaye; Organizasyonun. faaliyetini sürdürebilmesini sağlayan maddi olmayan varlıkların tümüdür. (Brooking, 1996). ( Edvinsson, 1996). Prof. Dr. Gökhan ÖZER Azmi TUNÇ Dokuz Eylül Üniversitesi Tarafından 5-7 Mayıs 2011'de İzmir'de düzenlenen 10. Ulusal İşletmecilik Kongresinde Sunulmuştur. Entelektüel sermaye; zenginlik yaratmak üzere

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar Koçluk Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü ve zay f yanlar

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası

Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası 2007 NİSAN EKONOMİ Milli Gelir Büyümesinin Perde Arkası Türkiye ekonomisi dünyadaki konjonktürel büyüme eğilimine paralel gelişme evresini 20 çeyrektir aralıksız devam ettiriyor. Ekonominin 2006 da yüzde

Detaylı

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TETAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÖNERGE 10 BÜTÇE YÖNERGESİ T E T A Ş TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET VE TAAHHÜT ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BÜTÇE YÖNERGESİ TÜRKİYE ELEKTRİK TİCARET

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015

İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ. Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 İNOVASYON GÖSTERGELERİ VE KAYSERİ:KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ Prof. Dr. Hayriye ATİK 16 Haziran 2015 Sunum Planı Giriş I)Literatür Uluslararası Literatür Ulusal Literatür II)Karşılaştırmalı Analiz III)

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2

Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 2 Atütürk ün Dünyas Cengiz Önal Ekonomik kalk nma, Türkiye'nin özgür, ba ms z ve daima daha kuvvetli olmas n n ve müreffeh bir Türkiye idealinin bel kemi idir. Tam ba ms zl k ancak ekonomik ba ms zl kla

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...3 1.1.ISCED 97

Detaylı

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 24 Mart 2016 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 29663 YÖNETMELİK ANKARA ÜNİVERSİTESİ YABANCI DİL EĞİTİM VE ÖĞRETİM YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yüksel Baykara ACAR Minhaç ÇEL K Bülent Ç ÇEKL Muharrem EKfi

YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yüksel Baykara ACAR Minhaç ÇEL K Bülent Ç ÇEKL Muharrem EKfi Yüksel Baykara ACAR YAZARLAR HAKKINDA Alfabetik S rayla Yrd. Doç. Dr. Yüksel Baykara Acar Hacettepe Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi, Sosyal Hizmet Bölümü nde Ö retim Üyesi olarak görev

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

Pazar Çevresi ve Pazar Fırsatlarının İzlenmesi

Pazar Çevresi ve Pazar Fırsatlarının İzlenmesi 1 Pazar Çevresi ve Pazar Fırsatlarının İzlenmesi PAZAR Alıcılarla satıcıların serbest bir biçimde karşılaştıkları, kâr amaçlı ya da kâr amaçsız her türlü mal ve hizmetin alıcı ve satıcılar arasında değiştirildiği

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Para Arzı. Dr. Süleyman BOLAT

Para Arzı. Dr. Süleyman BOLAT Para Arzı 1 Para Arzı Bir ekonomide dolaşımda mevcut olan para miktarına para arzı (money supply) denir. Kağıt para sisteminin günümüzde tüm ülkelerde geçerli olan itibari para uygulamasında, paranın hangi

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ

KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ KÜRESEL GELİŞMELER IŞIĞI ALTINDA TÜRKİYE VE KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ EKONOMİSİ VE SERMAYE PİYASALARI PANELİ 12 NİSAN 2013-KKTC DR. VAHDETTIN ERTAŞ SERMAYE PIYASASI KURULU BAŞKANI KONUŞMA METNİ Sayın

Detaylı

Marmara Üniversitesi..B.F. Ticaret Hukuku Ana Bilim Dal Baflkan

Marmara Üniversitesi..B.F. Ticaret Hukuku Ana Bilim Dal Baflkan Prof. Dr. Ayfle Nur BERZEK Marmara Üniversitesi..B.F. Ticaret Hukuku Ana Bilim Dal Baflkan F KR VE SINAÎ HUKUK MEVZUAT I - Kanunlar - Kanun Hükmünde Kararnameler - Yönetmelikler - Tüzükler - Uluslararas

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı İktisat Anabilim Dalı-(Tezli) Yük.Lis. Ders İçerikleri Mikroekonomik Analiz I IKT701 1 3 + 0 6 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih, Talep, Maliyet, Üretim, Kar, Arz.

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

Duhanc Hac Mehmet Sok. No: 35 Küçükçaml ca Üsküdar - stanbul

Duhanc Hac Mehmet Sok. No: 35 Küçükçaml ca Üsküdar - stanbul Yay n no: 07 Sohbet : 01 stanbul 2008, 1. Bask ISBN 978-975-8757-08-4 Editör: Necdet Y lmaz Hadis Tahriçleri Süleyman Sar Kitap konsept ve tasar m : GNG TANITIM Kitap iç uygulama: TN LET fi M Bask : Acar

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL I Doç.Dr. Faz l GÜLER T E M E L STAT ST K II Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-594 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE

Tema Sonu De erlendirme. erlendirme. A.3.1, B.3.13, B.3.31, C.3.5 kazan mlar. Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, 11 ders saati EL ELE, HEP B RL KTE Ü N T E L E N D R L M fi Y I L L I K P L A N ARAÇ GEREÇLER, YÖNTEM VE Temiz yaz lmam fl yaz l belgeler, proje ve performans formlar, resim kâ - d, boya, sözlük, yaz m k lavuzu Gözlem ve inceleme, tart

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR

I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR I Derleyen: Yrd. Doç. Dr. GÜLBU EROL MEDYA ÜZER NE ÇALIfiMALAR II Yay n No : 1730 letiflim Dizisi : 29 1. Bas fiubat 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-624 - 7 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP

SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK. DANIġMAN: Faik GÖKALP SANAL DĠLĠN DĠLĠMĠZDE YOL AÇTIĞI YOZLAġMA HAZIRLAYAN: CoĢkun ZIRAPLI Ġsmail ÇEVĠK DANIġMAN: Faik GÖKALP SOSYOLOJĠ ALANI ORTAÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠ ARASI ARAġTIRMA PROJE YARIġMASI BURSA TÜRKĠYE BĠLĠMSEL VE

Detaylı

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu

Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Fizik I (Fizik ve Ölçme) - Ders sorumlusu: Yrd.Doç.Dr.Hilmi Ku çu Bu bölümde; Fizik ve Fizi in Yöntemleri, Fiziksel Nicelikler, Standartlar ve Birimler, Uluslararas Birim Sistemi (SI), Uzunluk, Kütle ve

Detaylı

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Otopsi Cengiz Özak nc JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Amerikan And : Herkes için adalet ve özgürlükle bölünmez tek ulusa dayanan Cumhuriyet e ve bayra ma ba l olaca ma and içerim. Yer

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY

ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY ARAŞTIRMA PROJESİ NEDİR, NASIL HAZIRLANIR, NASIL UYGULANIR? Prof. Dr. Mehmet AY Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü 29.03.2012 / ÇANAKKALE Fen Lisesi ARAŞTIRMA PROJESİ

Detaylı

Sayın Valim, Sayın Rektörlerimiz, Değerli Hocalarımız ve Öğrencilerimiz Ardahan Üniversitesi Değerli öğrenciler, YÖK Kültür Sanat Söyleşileri

Sayın Valim, Sayın Rektörlerimiz, Değerli Hocalarımız ve Öğrencilerimiz Ardahan Üniversitesi Değerli öğrenciler, YÖK Kültür Sanat Söyleşileri Sayın Valim, Sayın Rektörlerimiz, Değerli Hocalarımız ve Öğrencilerimiz Ardahan da, Ardahan Üniversitesi nde sizlerle birlikte olmaktan memnuniyetimi bildirerek sözlerime başlamak isterim. Hepinizi sevgi

Detaylı

Araştırma Notu 15/177

Araştırma Notu 15/177 Araştırma Notu 15/177 02 Mart 2015 YOKSUL İLE ZENGİN ARASINDAKİ ENFLASYON FARKI REKOR SEVİYEDE Seyfettin Gürsel *, Ayşenur Acar ** Yönetici özeti Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan enflasyon

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

Faaliyet Konular m z:

Faaliyet Konular m z: Faaliyet Konular m z: Is Transfer Bölümü Plakal Is Eflanjörleri Borulu ve Tubuler Eflanjörler Akümülasyon Tanklar Boylerler S v Transfer Bölümü Domestik Pompalar Hijyenik Pompalar Proses Pompalar Hijyenik

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Şubat 2014, No: 85 i Bu sayıda; 2013 Cari Açık Verileri; 2013 Aralık Sanayi Üretimi; 2014 Ocak İşsizlik Ödemesi; S&P Görünüm Değişikliği kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV ISBN No: 978-99-44-234-22-1 Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun Kapak Can Eren Tasar m / Uygulama Referans Ajans Tel: +90.212 347 32 47

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

Turistler art k stanbul u "T kl yorlar"

Turistler art k stanbul u T kl yorlar Turistler art k stanbul u "T kl yorlar" Tanıtım görevlisi bürokratların, turizm acentalarının ve halkla ilişkiler uzmanlarının yıllardır Kafdağı nın ardında sandıkları ve o nedenle yalnızca düşlemekle

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ. Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011

KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ. Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011 KARMAŞIK YAPILARDA TEŞVİK MÜDAHALESİ Metin Durgut, TEPAV 5. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu, Ocak 2011 SANAYİLEŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN KABULLER 1. Ekonomi, belli bir alanda uzmanlaşmaktan çok

Detaylı

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri

Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Akreditasyon Çal malar nda Temel Problemler ve Organizasyonel Bazda Çözüm Önerileri Prof.Dr. Cevat NAL Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarl k Fakültesi Dekan Y.Doç.Dr. Esra YEL Fakülte Akreditasyon Koordinatörü

Detaylı

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor!

Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dikkat! ABD Enerji de Yeni Oyun Kuruyor! Dursun YILDIZ topraksuenerji 21 Ocak 2013 ABD Petrol İhracatçısı Olacak. Taşlar Yerinden Oynar mı? 1973 deki petrol krizi alternatif enerji arayışlarını arttırdı.

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013 HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI MALİ SEKTÖRLE İLİŞKİLER VE KAMBİYO GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YURTDIŞI DOĞRUDAN YATIRIM RAPORU 2013 Ekim 2014 İÇİNDEKİLER Giriş... 2 Dünya da Uluslararası Doğrudan Yatırım Trendi... 3 Yıllar

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI I. AMAÇ ve KAPSAM MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI Madde 1. Bu esasların amacı, Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğretim elemanlarının ulusal ve uluslararası düzeyde

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö G R ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö rencilerin Türkçe ö renirken yapt anla malardan dolay,

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU

2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU 2008 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ ÖN DEĞERLENDİRME NOTU I- 2008 Mali Yılı Bütçe Sonuçları: Mali Disiplin Sağlandı mı? Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan 2008 mali yılı geçici bütçe uygulama sonuçlarına

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı