OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ

Transkript

1 OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ Pamukkale Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Yüksek Lsans Tez İktsat Anablm Dalı Melke ÇETİN Danışman: Yr d. Doç. Dr. Özcan UZUN Ağustos 2007 DENİZLİ

2

3 TEŞEKKÜR Eğtm dönemm boyunca desteklern benden hç esrgemeyen ve manev olarak her dam yanımda olduklarını bana hssettren sevgl eşm Yalçın ÇETİN başta olmak üzere tüm aleme ve sevgl dostum Ayşe AKMAN a sonsuz teşekkür ederm.

4 Bu tezn tasarımı, hazırlanması, yürütülmes, araştırılmalarının yapılması ve bulgularının analzlernde blmsel etğe ve akademk kurallara özenle rayet edldğn; bu çalışmanın doğrudan brncl ürünü olmayan bulguların, verlern ve materyallern blmsel etğe uygun olarak kaynak gösterldğn ve alıntı yapılan çalışmalara atfedldğn beyan ederm. İmza : Öğrenc Adı Soyadı : Melke ÇETİN

5 I ÖZET OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ Çetn, Melke Yüksek Lsans Tez, İktsat ABD Tez Yönetcs: Yrd. Doç. Dr. Özcan UZUN Ağustos 2007, 77 Sayfa Amaç: Bu çalışmada, Denzl İl Merkez İlköğretm Okullarında öğrenm gören 6 11 yaş gr ubundak çocukların vücut ktle ndeksler üzernde, hane halkı gelr ve anne sthdamı değşkenlernn, br etksnn olup olmadığı araştırılmaktadır. Gereç ve yöntem: Bu ar aştırmada Denzl İl Merkez İlköğretm Okullar ından 18 farklı İlköğr etm okulunda öğrenm gören 6 11 yaş grubundak 253 çocuğun anne babasına anket uygulaması yapılmıştır. Hanehalkı gelr blgler anne emek arzı blgler ve çocuğun okul le beslenme alışkanlıklar ı üzerne olan blgler ver olar ak toplanmıştır. Bulgular: Hanehalkı gelr çocuğun vücut ktle ndeks üzerne düşük gelrl gruplarda negatf yüksek gelrl gr uplar da poztf bulunmuştur. Ayrıca annenn emek arzı da çocuğun vücut ktle ndeks le poztf lşkldr. Sonuç: Bu araştırmada ekonomk değşkenlerden Hanehalkı gelr ve annenn emek ar zı değşkenler nn çocukluk dönem obeztes üzer ne etkler tahmn edlmş ve k değşkennde çocuğun VKİ s üzerne etkl olduğu gözlenmştr. Fakat çocukluk dönem obeztes üzer ne olan annenn emek ar zı ve okul har çlıkları değşkenler nn etks gözlenmemştr. Anahtar kelmeler: Anne emek arzı, Hanehalkı gelr, Çocukluk dönem obeztes

6 II ABSTRACT EKONOMİC DETERMİNATİVES OF OBESİTY Çetn, Melke M. Sc. Thess n Econom Supervsor : Assst.. Prof. Dr. Özcan UZUN August 2007, 77 Pages Am: In ths Pr oject, t s nvestgated that whether varants of household ncome and maternal employment have the effect on body mass ndex of chldren who are r eceved educaton n centr al prmary schools of Denzl cty and whose age group s between 6 11 Materal and Procedure: In ths Project; a questonnare s gven to parents of 253 chldr en who are receved educaton n 18 dfferent centr al prmary schools and whose age group s Household ncome data, mater nal employment data and chld s school and nutrton habts data ar e collected. Results: It s found that household ncome has a negatve effect on body mass ndex for low ncome groups whereas a postve effect for hgh ncome groups. Besdes, maternal employment affects body mass ndex postvely. Concluson: In ths Project, effect of economcal varants of household ncome and maternal employment on chldhood obesty are estmated and found that both two var ants affect the chld s BMI. However, t s not observed that mother s educaton and allowance varants affect chldhood obesty. Keywords :Hausehold İncome, Maternal Emplyment, Chlhood Obesty

7 III İÇİNDEKİLER ÖZET ABSTRACT İÇİNDEKİLER TABLOLAR DİZİNİ v SİMGE VE KISALTMALAR DİZİNİ v GİRİŞ 1 BİRİNCİ BÖLÜM OBEZİTE 1.1. OBEZİTENİN TANIMI OBEZİTENİN ÖLÇÜMÜ ÜLKELERE GÖRE OBEZİTENİN GÖRÜLME SIKLIĞI Gelşmekte Olan Ülkelerde Obeztenn Görülme Sıklığı Gelşmş Ülkelerde Obeztenn Görülme Sıklığı Türkye de Obeztenn Görülme Sıklığı OBEZİTENİN SONUÇLARI Obeztenn Sağlık Açısından Sonuçları Obeztenn Fzksel ve Pskolojk Açıdan Sonuçları Obeztenn Ekonomk Açıdan Sonuçları OBEZİTENİN NEDENLERİ Obeztenn Fzyolojk Oluşumu Obeztenn Kalıtımsal Nedenler Obeztenn Çevresel Alesel Nedenler Obeztenn Ekonomk Nedenler ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİNİ ARTIRAN NEDENLER Ev Ortamının Çocukluk Dönem Obeztes Üzerne Etks Okul Ortamının Çocukluk Dönem Obeztes Üzerne Etks Televzyon İzleme ve Yyecek Reklâmlarının Çocukluk Dönem 17 Obeztes Üzerne Etks İKİNCİ BÖLÜM ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİ ÜZERİNE YAPILAN KURAMSAL MODELLER 2.1. OBEZİTENİN STANDART EKONOMİK BİR MODELLE AÇIKLANMASI 2.2. ANNENİN ÇALIŞMASI İLE ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN MODELLENMESİ 18 19

8 IV Çok Değşkenl Model Kardeş Farkı Model Enstrüman Değşkenler Model ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİNİN ZAMAN GÜNLÜKLERİ 21 KULLANILARAK ÖLÇÜMÜ Zaman Günlükler Annenn Çalışmasının Çocukluk Dönem Obeztes Üzerne Dolaylı Etks OKUL YEMEKLERİNİN ETKİSİNİN ÖLÇÜMÜ 23 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DENİZLİ İLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNDE OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ 3.1.VERİ VE VERİ TOPLAMA YÖNTEMİ Ver Evren ve Örneklem Seçm Yöntem Verlern Değerlendrlmes TANIMLAYICI İSTATİSTİKLER ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİ İLE İLİŞKİLENDİRİLEN 54 EKONOMİK VERİLERİN ANALİZİ Hane Halkı Gelrnn Obezteyle Olan İlşks Hanehalkı Gelrnn Obezte Üzerne Etksnn Ncel 55 Değşkenlerle Ölçümü Hanehalkı Gelrnn Obezte Üzerne Etksnn Ntel 57 Değşkenlerle Ölçümü Annenn Emek Arzı ve Dğer Sosyo Ekonomk Değşkenlern Çocukluk 61 Dönem Obeztesne Etks TARTIŞMA SONUÇ 66 KAYNAKLAR 70 EKLER 73 ÖZGEÇMİŞ 77

9 V TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1.1 Yetşknler çn vücut ktle ndeks değer aralıkları 4 Tablo 1.2 Çocuklar çn vücut ktle ndeks yüzde aralıkları 5 Tablo 3.1 Evren ve örneklem sayılarının okullara göre dağılımı 28 Tablo 3.2 Öğrenclern Fzksel Özellkler 29 Tablo 3.3 Öğrenclern Öğrenm Gördüğü Sınıflara Göre Cnsyetlernn 29 Dağılımı Tablo 3.4 Öğrenclern Cnsyetlerne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı 30 Tablo 3.5 Öğrenclern Yaşlarına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı 31 Tablo 3.6 Öğrenclern Sınıflara Göre VKİ Değerlernn Dağılımı 32 Tablo 3.7 Öğrenclern Öğrenm Gördüğü Okul Programına Göre VKİ 33 Değerlernn Dağılımı Tablo 3.8 Öğrenclern Aylık Hane Halkı Gelrne Göre VKİ Değerlernn 34 Dağılımı Tablo 3.9 Öğrenclern Aledek Çocuk Sayısına Göre VKİ Değerlernn 36 Dağılımı Tablo 3.10 Öğrenclern Babanın VKİ sne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı 37 Tablo 3.11 Öğrenclern Babanın Çalışma Durumuna Göre VKİ Değerlernn 38 Dağılımı Tablo 3.12 Öğrenclern Babanın Mesleğne Göre Vk Değerlernn Dağılımı 38 Tablo 3.13 Öğrenclern Babanın Eğtm Durumuna Göre VKİ Değerlernn 39 Dağılımı Tablo 3.14 Öğrenclern Annenn VKİ sne Göre Vk Değerlernn Dağılımı 40 Tablo 3.15 Öğrenclern Annenn Çalışma Durumuna Göre VKİ Değerlernn 41 Dağılımı Tablo 3.16 Öğrenclern Annenn Mesleğne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı 41 Tablo 3.17 Öğrenclern Annenn Eğtm Durumuna Göre VKİ Değerlernn 42 Dağılımı Tablo 3.18 Öğrenclern Annenn Sürekl Çalışıp Çalışmadığına Göre VKİ 43 Değerlernn Dağılımı Tablo 3.19 Öğrenclern Annenn Çalıştığı Sektöre Göre VKİ Değerlernn 44 Dağılımı Tablo 3.20 Öğrenclern Annenn Çalışma Şeklne Göre VKİ Değerlernn 45 Dağılımı Tablo 3.21.a Öğrenclern Annenn Haftalık Çalışma Süresne Göre VKİ 46 Değerlernn Dağılımı Tablo 3.21.b Öğrenclern Annenn Günlük Çalışma Süresne Göre VKİ 46 Değerlernn Dağılımı Tablo 3.22 Öğrenclern Öğün Sayısına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı 47 Tablo 3.23 Evde Anne Dışında Çocukla İlglenen Brnn Olup Olmadığına 48 Göre VKİ Değerlernn Dağılımı Tablo 3.24 Öğrenclern Okuldak Beslenme Durumlarına Göre VKİ 49 Değerlernn Dağılımı Tablo 3.25.a Öğrenclern Harçlık Alma Sıklığına Göre VKİ Değerlernn 50 Dağılımı

10 VI Tablo 3.25.b Öğrenclern Aldıkları Harçlık Mktarına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı Tablo 3.26 Öğrenclern Harçlıkları İle Satın Aldıkları Çeştl Ürün Gruplarına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı Tablo 3.27 Öğrenclern Restorana Gtme/Götürülme Veya Eve Yemek Sparş Verlme Sıklığına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı

11 VII SİMGE VE KISALTMALAR DİZİNİ VKİ DSÖ NHANES ABD TEKHARF TURDEP TOHTA TV Vücut Ktle İndeks Dünya Sağlık Örgütü Natonal Health and Nutrton Examnaton Survey (Ulusal Sağlık ve Beslenme İnceleme Araştırma) Amerka Brleşk Devletler Türk Erşknlernde Kalp Sağlığı, Rsk Profl ve Kalp Hastalığı Türkye Dyabet Epdemyolojs Çalışması Türkye Obezte Hpertansyon Taraması Televzyon

12 1 GİRİŞ Obezte, günümüzde hem gelşmş hem de gelşmekte olan ülkelerde salgın br hastalık olarak ntelendrlmektedr. Obezte, cdd br sağlık problem olmasının yanı sıra brçok kronk hastalığın da nedenn oluşturmaktadır. Son yılda hızla artan obezte, tıbb br sorun olmanın yanı sıra, sosyal ve ekonomk br problem olarak da karşımıza çıkmıştır. Obeztenn tedavs çn yapılan harcamalar, sağlık bütçeler çnde öneml br yer tutmakla brlkte; obez şçler, sırf obeztenn neden olduğu hastalıkların tedavsnde harcanan zaman nedenyle üretm sürecnde şgücü kaybına da neden olmaktadır. Bu durum mal ve hzmetlern malyetn, dolayısıyla şletmenn karlılığını etkleyeceğnden şverenler obez şçler sthdam etmekte steksz davranmaktadır. Başka br anlatımla sthdamda obezler aleyhne daralma oluşmaya başlamıştır. Toplumların gderek aşırı klolu breylerden oluşan ktleler halne dönüşmes, sonuçta toplumsal kalkınmayı etklemektedr. Çağımızda obezte, yetşknler kadar çocuklarda da yüksek oranlara ulaşmıştır. Hatta yetşknlerdek artış son 20 yılda k katına çıkmaktayken; çocuklarda üç katına çıkmıştır. Aşırı klolu veya obez çocukların yetşkn oldukları dönemde de aşırı klolu veya obez breyler olacağı olasıdır. Obeztenn çocuklarda görülme sıklığının hızla artması ve yüksek oranlara ulaşması, brçok ülkede yönetcler obeztey önlemeye yönelk tedbrler almaya zorlamaktadır. Başka br anlatımla çocukluk dönem obeztes, obezte sorununun başlangıcında yer almaktadır. Çocukluk dönem obeztesnn azaltılması, yetşkn obeztesnn de azalmasına neden olacaktır. Yapılan bu çalışma le çocukluk dönem obeztesne etk eden faktörler araştırılmış, elde edlen verler ekonom blm açısından değerlendrlmştr. Çalışmanın brnc kısmında obeztenn tanımı yapılarak ülkelern gelşmşlk düzeylerne göre görülme sıklığı, sağlık ve ekonomk açıdan sonuçları le çocukluk dönemnde görülen obezte dahl genel olarak obezteye neden olan etmenler araştırılmıştır.

13 2 İknc bölümde çocukluk dönem obeztesn açıklamaya çalışan yayınlanmış akademk çalışmalar (kuramsal modeller) özetlenmştr. Üçüncü bölümde, Denzl kent merkeznde ve merkeze bağlı bazı beldelerde öğrenm gören 253 lköğretm öğrencs çocuğun anket verlernden elde edlen vücut ktle ndeksler le yne aynı verlerden elde edlen hane halkı gelr düzey, anne sthdam şekl, annenn eğtm durumu gb sosyo ekonomk değşkenlern çocukluk dönem obeztesne olan etkler araştırılmıştır. Çalışmanın son bölümünde se elde edlen bulgular ışığında çocukluk obeztesne neden olableceğ düşünülen faktörlern obezte sorununa olan etkler değerlendrlmştr.

14 3 BİRİNCİ BÖLÜM OBEZİTE 1.1 OBEZİTENİN TANIMI Obezte, Türk Dl Kurumu ç hastalıkları termler sözlüğünde artmış bes, patoloj termler sözlüğünde se aşırı şşmanlık olarak tanımlanmaktadır. ( Mutlaka tedav edlmes gereken br hastalık olarak kabul edlen obezte, alınan enerj mktarının harcanan enerj mktarını aştığı durumda ortaya çıkar ve vücutta fazla mktarda yağ depolanması sonucunda oluşur.(koruk ve Şahn, 2005:148, Ayrıca obezte, nsan sağlığını çok büyük ölçüde etkleyen brçok hastalığa neden olablen, yaşama kaltesn düşüren ve hatta yaşamı kısaltan br hastalık olarak kabul edlmektedr. ( Obez se, Türk Dl Kurumu ç hastalıkları termler sözlüğünde artmış besl, patoloj termler sözlüğünde se aşırı yağlı, aşırı şşman kş olarak tanımlanmaktadır. ( Obezte, vücut ktle ndeks ölçümlerne göre değerlendrlmektedr. Vücut ktle ndeks yaşa, boya ve cnsyete göre farklılıklar gösterr. Kşlern yaşı, yetşkn, ergenlk ve çocukluk dönem olmak üzere üç kategorde gruplandırılmaktadır. Her grup, vücut ktle ndeks ölçümüne göre se zayıf, normal, aşırı klolu ve obez olarak sınıflandırılmaktadır. 1.2 OBEZİTENİN ÖLÇÜMÜ Br kşnn obez veya aşırı klolu olup olmadığını saptayablmek çn kullanılan en yaygın parametre vücut ktle ndeksdr. (VKİ). (Çftç, 2006:15 16) Vücut ktle ndeks, breyn klosunun, breyn boy uzunluğunun karesne oranlanması (kg/m 2 ) le elde edlr.

15 4 (Öztora, 2005:19) Buna göre yetşknlerde, vücut kütle ndeks (VKİ) kg/m 2 arasında olan breyler aşırı klolu, 30 kg/m 2 'nn üzernde olan breyler se obez olarak kabul edlr. ( Özata, 2003:384, Gürel ve İnan 2001:40) Vücut ktle ndeks ölçümü yaş ve cnsyetten bağımsız br ölçüdür. Bu nedenle vücut ktle ndeks bazı durumlarda doğru sonuç vermeyeblr. Çocuklarda ve fazla adalel kşlerde vücut ktle ndeks kullanılması uygun olmayablr. Bu kşlerde farklı ölçüm yollarına gdlmes daha uygundur. Bu nedenle, örneğn çocuklarda yaş ve cnsyet özellkl hazırlanan VKİ yüzdelk eğrler kullanılmaktadır. Bu eğrlere göre, >%85 yüzdelk olan çocuklar aşırı klolu, >%90 yüzdelk olanlar se obez olarak sınıflandırılmaktadır. (Öztora, 2005:19 20) Ağırlık ( kg ) VKİ = (1.1) 2 2 Boy ( m ) Vücut ktle ndeks ölçümlerne göre yetşknlern zayıf, normal veya obez olma durumları aşağıda gösterldğ gb gruplara ayrılmıştır. Tablo 1.1 Yetşknler İçn Vücut Ktle İndeks Değer Aralıkları Yetşknlerde VKİ Değerler 18.5 kg / m²'nn altında olanlar Zayıf kg/m² arasında olanlar Normal Klolu kg/m 2 arasında olanlar Aşırı Klolu kg/m 2 arasında olanlar Obez 40 kg/m 2 'nn üzernde olanlar İler Derecede Obez Vücut ktle ndeks yüzdelk eğrlerne göre yapılan ölçümlerde çocukların zayıf, normal veya obez olma durumları aşağıda gösterldğ gb gruplara ayrılmıştır. Tablo 1.2 Çocuklar İçn Vücut Ktle İndeks Yüzde Aralıkları Çocuklarda VKİ Değerler % 5 ve altındak aralıkta olan çocuklar Zayıf % 10, %15, % 50 ve % 75 aralığında olan çocuklar Normal Klolu % 85 ve % 90 aralığında olan çocuklar Aşırı Klolu % 95 ve üzernde aralıkta olan çocuklar Obez

16 5 Vücut ktle ndeks ölçümünde kullanılan formül, yetşknlerde bell br yaştan sonra büyüme olmayacağı, dolayısıyla boy sabt kalacağı çn sadece klo değşkenne bağlı olarak değşklk göstermekte ken: çocuklarda büyüme devam ettğ çn boy değşken de devamlı değşecek ve VKİ her k değşkene bağlı olarak değşecektr. Bu nedenle uzmanlar çocuklar çn VKİ n değşk br yöntemle belrlemşler ve bunun çn yüzdelk eğrlerden oluşan tablolardan yararlanmışlardır. VKİ s 30 kg/m 2 ve üzer olan yetşknlerle ve bu tablolara göre VKİ s >%95 yüzdelk dlmn üzernde olan çocukların sayısı gün geçtkçe artmaktadır. Bu hızlı artış, obezteyle lgl günümüz araştırmalarının çıkış noktası olmuştur. Çocuklardak ve yetşknlerdek obezte oranlarının seyrnn son yılda yükselmesnn ncelenmes durumun cddyetn gösterecektr. 1.3 ÜLKELERE GÖRE OBEZİTENİN GÖRÜLME SIKLIĞI Obezte endüstrleşmş ülkelerde daha yaygın olmakla brlkte daha çok gelr sevyes düşük kesmlerde görülmektedr. Gelşmekte olan ülkelerde se, özellkle ülkemzde orta ve yüksek gelrl gruplarda daha yaygındır (Çftç, 2006:14, Tüzün, 1999:17). Dünya sağlık örgütünün (DSÖ) 2003 verlerne göre dünyada yaklaşık 300 mlyon nsanın VKİ s >30 kg/m 2, br mlyar nsanın se VKİ s kg/m 2 arasındadır (Gll vd, 2005:255, Uskun, 2005:20) lern başlarından 1990 ların sonlarına kadar obezte oranlarının, yetşknler arasında k katından daha fazla br orana, çocuklar çn se üç katından fazla br orana yükseldğ gözlenmştr (Anderson vd, 2002:2). Obezte, tüm dünyada ve tüm yaş grupları üzernde etksn göstermeye hızla devam etmektedr. Obezte oranlardak bu hızlı artış, son dönemde obeztey azaltma ve önleme grşmler başlatmıştır. Obezte nedenyle oluşan hastalıklar ve bu hastalıklar sonucu ölümlernn artması ve dğer brçok sosyo ekonomk sonuçlar açısından, obeztenn ülkelern gelşmşlk düzeylerne göre görülme sıklığını ve ayrıca Türkye dek obezte oranlarını ncelemek, bu araştırmanın amacının daha y anlaşılmasını sağlayacaktır.

17 Gelşmekte Olan Ülkelerde Obeztenn Gör ülme Sıklığı Obezte, gelşmekte olan ülkeler arasında orta ve yüksek gelrl gruplarda daha sık görülmektedr. Bu ülkelere örnek olarak Çn, Hong Kong ve Güney Afrka ülkeler verleblr. Bu ülkelerde tespt edlen obezte görülme sıklıkları şöyledr: 2002 de Yapılan Ulusal Beslenme ve Sağlık Araştırmasında, tamamı 1.3 mlyar olan Çn nüfusunun %14.7 snn VKİ>24 kg/m 2 ve %2.6 sının da VKİ>30 kg/m 2 olduğu tespt edlmştr. Yan, bu oranlar Çn nüfusunda, 184 mlyon kşnn obez olduğunu, 31 mlyon kşnn de aşırı klolu olduğunu söylemektedr. ( Çn de obezte üzerne yapılan başka br çalışmada, Çn nüfusunun tamamında k 2 6 yaş grubu çocuklarda obezte oranı, 1989 da %4,2 den 1997 de %6,4 yükselmştr. Aynı dönemde yne obezte oranları aynı yaş grubu çocuklar çn şehr merkezlernde %1,5 den %12,6 ya yükselmştr. Aşırı kloluluk oranı se bu yaş grubu çocuklarda %14,6 dan %28,9 a yükselmştr. (Luo ve Hu,2002: ) Hong Kong'da yapılan başka br çalışmada 3 18 yaş arası çocuk ve ergenlerde obezte görülme sıklığı erkek çocuklar çn %11.8, kız çocuklar çn %8.93 ve toplam çocuklar çn se %10.8 olarak bulunmuştur (Leung vd,1995 s:270). Güney Afrka da nüfus ve sağlık araştırması kapsamında 1998 yılında yapılan br çalışmada kadınların %56 u aşırı klolu ve obez, erkeklern %29 u aşırı klolu ve obez bu oranlara dahl olarak ta kadınların %29 u obez, erkeklern %9 u obez bulunmuştur. VKİ>30 kg/m 2 üzernde olan kadınların %4 u se 45 le 64 yaş aralığında tespt edlmştr. Güney Afrka da yaş aralığındak gençler arasında se aşırı kloluluk ve obezte oranı %17 dr. Fakat obezte ve aşırı kloluluk oranlarından erkeklere (%7) nazaran en çok kızlar (%25) etklenmektedr. ( Ayrıca, gelşmekte olan ülkeler çnde, gayr saf kş başı gelr düzeyler 110 $ le 3500 $ arasında değşen 50 ülke üzernde genş br obezte çalışması yapılmıştır. Bu çalışma okul önces çocuklar üzernde yürütülmüştür. En yüksek obezte görülme sıklığı %12.5 le Özbekstan'da ve %7.5 le Mısır'da gözlenmştr (Martorell vd, 2000:959). Yne benzer br çalışmada 25 ülkeden okul çağındak çocuk nüfusları, 42 ülkeden se okul önces çağda bulunan çocuk nüfusları alınarak bu ülkelern obezte görülme sıklıkları ncelenmştr (Wang ve Lobsteın, 2006:14 18).

18 Gelşmş Ülkelerde Obeztenn Görülme Sıklığı Obezte oranları gelşmş ülkelerden daha çok, Amerka Brleşk Devletler, Kanada, Avustralya ve Avrupa da bulunan İngltere, İtalya ve İskandnav ülkelernde yüksektr. Bu ülkelerde tespt edlen obezte oranları şöyledr: yılları arasında gerçekleştrlen NHANES III taramasında, VKİ' 95. yüzdelk üzernde olan 6 11 yaş çocukların oranı %13.7, (erkeklerde %14.7, kızlarda %12.5) ve yaş çocukların se %11.5 (erkeklerde %12.3, kızlarda %10.7) olduğu tespt edlmştr ve 1987 yılları arasında NHANES II dönemnde saptanan obezte oranlarında se, 6 11 yaş grubunda %54 ve yaş grubunda %64 artış tespt edlmştr (Alkaşfoğlu ve Yordam, 2000:476). ABD dek yetşkn nüfustak obezte görülme sıklığı se kadınlarda %24.9, erkeklerde %20 oranındadır (Özata, 2003:378). ABD de 1980 den bu yana obezte %75 den fazla artmıştır. İngltere de 1980 ve 1995 yılları arasında obezte görülme sıklığı erkeklerde %6 dan %15 e, kadınlarda se %8 den %17 ye yükselmştr (Özata, 2003:378). Yne İngltere de çocuklarda 4 11 yaş grubunda 1084 den 2002 ye kadar erkek çocuklarda %9 dan %20,7 ye, kız çocuklarda %13,5 den %27,4 e yükselmştr (Wang ve Lobsteın, 2006:14 18). Almanya da, İsveç te ve Fransa da yapılan obezte taramasında se sonuçlar şöyledr: Fransa da dönemnde 4 17 yaş grubunda aşırı kloluluk ve obezte oranları %10 dan %13 e yükselmştr, Almanya da dönemnde 7 14 yaş grubunda aşırı kloluluk ve obezte oranları %10 dan %16,3 e yükselmştr, İsveç te se dönemnde 6 11 yaş grubunda aşırı kloluluk ve obezte oranları %11,5 den %23,1 e yükselmştr (Wang ve Lobsteın, 2006:14 18). ABD ve dğer gelşmş Avrupa ülkelernde yoksul sayılan sınıflarda obezte yce yaygındır (%30) ve ABD le Avrupa karşılaştırmasında obezte oranları Amerka Brleşk Devletlernde daha cdd boyutlardadır. Kanada da, 1981 le 1996 yılları arasındak dönemde, yetşknlerdek aşırı kloluluğun görülme sıklığı erkekler çn %48 den %57 ye, kadınlar çn %30 dan %35 e; obezte görülme sıklığı, yetşkn erkekler çn %9 dan %14 e, kadınlar çn %8 den %12 ye yükselmştr. Yne bu dönemde Kanada lı erkek çocuklar çn aşırı kloluluğun görülme

19 8 sıklığı %11 den %33 e, kız çocuklar çn se %13 den %27 ye; erkek çocuklar çn obezte görülme sıklığı %2 den 10 a, kız çocuklar çn de %2 den %9 a yükselmştr. (Cha, 2006:1) Türkye de Obeztenn Gör ülme Sıklığı Türkye de obezte le lgl yapılan araştırmalar gelşmş ülkelere göre daha sınırlı olmakla beraber, bu çalışmalar genellkle sağlık alanında yapılan araştırmalardır. Kardyoloj, dyabet ve hpertansyon gb kronk hastalıkların nedenlernden br olarak kabul edlen obezte, yne belrtlen bu kronk hastalıkların berabernde ncelenmştr. Bu araştırmalardan en blnenler TEKHARF, TURDEP, TOHTA ve Türkye Obezte Derneğnn çalışmalarıdır ve bu çalışmalarda tespt edlen obezte oranları se şöyledr: TEKHARF (Türk Erşknlernde Kalp Sağlığı, Rsk Profl ve Kalp Hastalığı) çalışması olarak Kardyoloj Derneğnn 1990 yılında başlattığı br araştırmada, obezte görülme sıklığı erkeklerde %9, kadınlarda %24 ken bu oran 1999 yılında erkeklerde %18.7, kadınlarda %38,8 e çıkmıştır (Onat vd, 2000:64) yılında 15 lde yapılan TURDEP (Türkye Dyabet Epdemyolojs Çalışması) çalışmasına göre se VKİ>30 kg/m 2 olanların obezte görülme sıklığı ortalama %22,3 bulunmuştur. Kadınlarda obezte %30, erkeklerde %13 saptanmıştır. Obezte kırsal alanlarda yaşayanlarda (%19,6) kentlerde yaşayanlara (%23,8) göre daha düşüktür. En yüksek oran (%25) İç Anadolu da bulunmuştur. İl bazında se en yüksek oran Samsun da (%28,7), en düşük oranda Erzurum da (%16,1) saptanmıştır (Atar, 2005:9) yılları arasında 11 lde yapılan TOHTA (Türkye Obezte Hpertansyon Taraması) çalışmasında, toplum genelnde aşırı kloluluk oranı %41.74, obezte oranı %25.2 bulunmuştur. Kadınların %33,86 sı ve erkeklern %44,36 sında aşırı kloluluk; kadınların %6,17 s ve erkeklern se %21,56 sında obezte tespt edlmştr (Atar,2005:9).Türkye Obezte Derneğnn yılları arasında yaptığı br araştırmaya göre, Türkye nüfusunun %22,3 ünün obezte olduğu tespt edlmştr. Aynı zamanda büyük kentlerde okul çağında ve ergenlerde obezte oranının %10 15 olduğu tespt edlmştr (Koç, 2006:5).

20 9 Yapılan br başka obezte araştırmasında, yaş arasındak ergenlerde yüksek sosyo ekonomk düzeydek çocukların %7.4 ünde, düşük sosyoekonomk düzeydek çocukların se %15.3 nde obezte saptanmıştır (Koç, 2006:6). Yne okul çağı ve ergenlk dönem çocuklarda yapılan dğer obezte çalışmalarına bakılacak olursa; 2000 yılında (9 16yaş) grubu üzernde yapılan br araştırmada obezte oranı %2,3 olarak tespt edlmştr (Kanbur vd, 2002:63). Yne 2002 yılında lkokul çağı çocukları üzernde yapılan başka br araştırmada se yüksek gelrl ale çocuklarında obezte oranı %1,7, orta gelrl ale çocuklarında %1,9 ve dar gelrl ale çocuklarında %0,5 olarak bulunmuştur ( Soylu vd, 2000:39). 1.4 OBEZİTENİN SONUÇLARI Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), obeztenn dünyada en öneml ve çözümlenmemş sağlık sorunlarından br olduğunu öne sürmektedr ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 1998 yılında obeztey küresel epdem (dünya çapında salgın hastalık) olarak tanımlamıştır. Salgın br hastalık olarak tanımlanan obezte, hem breysel hem de toplumsal açıdan cdd sonuçları olan br sorundur ve obezte oranlarının hızla artması, berabernde getrdğ çözümlenmes gereken brçok sorunun da artmasına neden olmuştur. Obeztenn neden olduğu bu sorunlar sağlık problemlernn yanı sıra fzksel ve pskolojk, ekonom ve sosyal hayat açısından brçok alanda etksn negatf olarak göstermektedr Obeztenn Sağlık Açısından Sonuçlar ı Obezte tek başına cdd br sağlık problemdr ve obeztenn tanımında da belrtldğ gb mutlaka tedav edlmes gereken br hastalıktır. Obezte aynı zamanda brçok hastalık çn rsk faktörüdür. Obezte; koroner kalp hastalığı, tp II dyabet, osteoartrt, hpertansyon ve felç gb cdd kronk hastalıklara sebep olmaktadır. Aynı zamanda, prematüre ölüm oranlarını da artıran br nedendr. Örneğn 1998 yılı çersnde İngltere de obeztenn neden olduğu 30,000 premature ölüm gerçekleşmştr, bu rakam 1998 yılında gerçekleşen tüm ölümlern %6 sını oluşturmaktadır (Morrs, 2004:4).

21 10 Yne, VKİ s 30 kg/m 2 nn üzernde olan breylern, VKİ s 20 kg/m 2 le 25 kg/m 2 arasında sağlıklı aralıkta bulunan breylerle karşılaştırıldıklarında, prematüre ölüm rsknn % 50 den %100 e ulaştığı tespt edlmştr. Ayrıca obezte, sgaradan sonra engelleneblr ölümlere yol açan knc faktördür. Sgara nedenyle yılda 400,000 ölüm, obezte nedenyle de yılda 300,000 ölüm kaydedlmştr (Anderson vd, 2003:32) Obeztenn Fzksel ve Pskolojk Açıdan Sonuçları Obezteyle beraber breyn vücudunda aşırı mktarda yağ depolanması, breyn fzksel görünümünde de br takım değşkler meydana getrr. Breyde meydana gelen bu değşm breyn fzksel görüntüsünün bozulmasına sebep ve estetk açıdan kötü görünmesne sebep olur. Bu nedenle obez kşlerde fzksel bozuklukların yanı sıra br takım pskolojk bozuklukla da meydana gelr. Obezteye bağlı olarak gelşen bu pskolojk sorunlar arasında, en sık görülen klnk depresyon ve benlk saygısı düşüklüğüdür. Ayrıca toplumların obezlere yönelk önyargıları ve genel olumsuz bakış açıları nedenyle obez breyler toplumda bazı zorluklar yaşamaktadırlar. Bu zorluklar, ş bulma güçlüğü ve daha düşük ücretlerle çalışmak zorunda kalmaları gb zorluklardır (Pınar, 2002:31). Çünkü obez breylern vermllklernde br azalma olduğu gözlemlenmştr. Özellkle emek pyasasında bu kıyaslamalar obez kadınlara daha fazla yapılmaktadır (Regster ve Wllams, 1990:130, Cawley, 2000:1) Obeztenn Ekonomk Açıdan Sonuçları Obeztenn sağlık, fzksel ve pskolojk sonuçlarının harcnde ağır ekonomk sonuçları olmaktadır. Bu sonuçlar hem breysel hem de toplumsal boyuttadır. Obeztenn breysel ve toplumsal olarak ortaya çıkan ekonomk sonuçları, obeztenn tedavs ve obeztenn emek pyasasındak etkler şeklnde k yönlüdür. Obezte breysel olarak ekonomyle lşklendrldğnde, kazanılan gelr, eğtm durumu, sosyo ekonomk gelşmşlk düzey ve emek pyasasındak vermllk gb değşkenlern etkler araştırılmaktadır. Bu değşkenlern obez breylern üzernde negatf etklernn olduğu bulunmuştur. Obeztenn düşük ücretlere düşük ücretlernde obezteye neden olduğu ler sürülmektedr. Özellkle emek pyasasında kadınların obezte nedenyle

22 11 daha az verml oldukları tespt edlmştr. Obezte vermllğ azaltan br neden olarak kabul edlr. İşverenler, Amerka gb gelşmş ülkelerde obez breylere özellkle obez olan kadınlara daha az ücret ödemektedrler. Bu durumun, obezteye bağlı hastalığın vermllğ azaltması yüzünden veya şverenn ayrım yapması yüzünden olduğu ler sürülmektedr (Cawley, 2000:1; Averett vd, 1996:304). Bunun yanında obez olan breylern fzksel kısıtlama yaşamalarından dolayı daha yavaş hareket ettkler ve bu durumun onları daha az çalışır olmaya zorladığı blnen br gerçektr. Bu nedenle obez breylern emek arzları daha az olmaktadır. Çalışmalar özellkle kadınlarda, ücretlerle vücut ağırlığı arasında negatf br lşk bulmuştur (Pagan ve Davla, 1997:756, Regster ve Wllams, 1990:130). Obeztenn emek pyasasına farklı br yansıması da şverenler üzernedr; 1998 yılında çalışan şçlern obezte nedenyle hastalık zn alarak 18 mlyon günden daha fazla şe gelmedğ tespt edlmştr ( Morrs, 2004:4). Obeztenn ekonomye olan dğer etks, tedav malyetlerdr. Obez veya aşırı klolu olan breyler sağlık sorunlarından dolayı ülkelern sosyal güvenlk sstemler üzernde ek br yük oluştururlar. Ülkelerde doğal olarak sosyal güvenlk sstemlernn kaynakları sınırlıdır ve kısıtlı kaynaklar üzerne obezte, çok büyük hastalanma ve ölüm malyetler yüklemektedr. İngltere Ulusal Sağlık Servs, obezte nedenyle hastalık malyetlernn, son dönemde hesaplanan tedav malyetlernn yaklaşık %1 n oluşturduğunu, bunun da beşyüz mlyon sterlne karşılık geldğn söylemektedr (Morrs, 2004:4) yılında obezteden kaynaklanan harcamalar, toplamda yaklaşık olarak 78,5 mlyar olan medkal harcamaların yarısını oluşturmaktadır. Bunun %38 n özel sgortalar, %14 ünü se hastaların kends karşılamıştır (Bhattacharya, 2005:5). Obezte bunun yanında bu sebeplerden dolayı topluma da ek br verg yükü getrmektedr. Bunun sonucu olarak daha fazla tıbb bakım ve tedav hem breyler açısından hem de toplum açısından daha fazla verg ödemey gerektrr. Obeztenn tedav malyetlernn yüksek olmasının neden obez breylern hastalanma oranlarının yüksek olmasındandır. Hastalık oranı doğrudan ve dolaylı malyetler le ayrı ayrı lşklendrlmştr yılında, obeztenn hastalıklara bağlı doğrudan malyetler 61 mlyar dolar olarak, dolaylı malyetler se 56 mlyar dolar olarak hesaplanmıştır (Anderson vd, 2003:32). Doğrudan malyetler, örneğn doktor zyaretler ve

23 12 hastaneye yatarak tedav gb olan malyetlerdr. Dolaylı malyetler se hastalık veya sakatlık nedenyle çalışamayan, hatta erken ölümler nedenyle breylern daha önce kazandıkları ve tasarruf ettkler gelrlernde meydana gelen değer kaybıdır. 1.5 OBEZİTENİN NEDENLERİ Obezte lk bölümde tanımlandığı gb, enerj grşnn enerj çıkışından çok daha fazla olmasıdır. Obezteye neden olan bu enerj dengeszlğnn brçok sebeb vardır. Obezteye neden olan bu faktörler kalıtımsal, çevresel alesel ve ekonomk faktörler olarak üç ana grupta toplanablr Obeztenn Fzyolojk Oluşumu Obeztenn mekanğ, obeztenn vücutta ne şeklde oluştuğudur. Obeztenn mekanğnn k yönü vardır. Brncs enerj grş, kncs enerj çıkışıdır. Sağlıklı br breyde, enerj grş ve enerj çıkışının vücutta dengel br şeklde olması gerekmektedr. Obeztenn oluşumu se enerj grşnn enerj çıkışından fazla mktarda olmasıdır. Kşnn obez veya aşırı klolu olmasında etkl olan neden, kalor grş ve kalor çıkışını belrleyen faktörlern belrsz olmasıdır. Örneğn, enerj grşn etkleyen faktörler arasında, yyeceğn dışsal görünüşü, anksyete, kızgınlık, korku ve üzüntü gb duygusal stres sonucu daha fazla yyecek tüketmek ve obez breylern daha zayıf otokontrollü olmaları gb faktörler sayılablr (Anderson vd, 2002:3). Enerj çıkışı se, metabolzma etks ve fzksel aktvtenn etks le ortaya çıkmaktadır. Günümüzde teknolojnn artması yyeceklern tüketmlernn ve kullanımlarının daha kolay hale gelmes, genelde ayaküstü hazırlanan yyeceklern tüketlmes ve artık breylern daha az eksersz yapmayı terch etmeler hatta yne teknoloj nedenyle breylern enerj çıkışını azaltan şlerde çalışmaları enerj çıkışını etkleyen faktörlerdendr.

24 Obeztenn Kalıtımsal Nedenler Obeztenn oluşumunda brncl neden kalıtımsal faktörlerdr. Kalıtımsal faktörlern obeztenn oluşumunda %25 40 oranında rol oynadığı bulunmuştur. Anne ve babası obez olan çocukların % 25 obezdr. Dğer obez olan %25 35 çocuğun anne babası se normal klodadır. Obez kşlern çocuklarında obez olmayan dğer kşlern çocuklarına göre obeztenn görülmes 3 kat daha fazla gözlenmştr. ( Anne ve babanın her ksnn de obez olması durumunda se çocuklarının %80 nde yetşkn oldukları dönemde obezte görülmektedr. Anne veya babadan sadece brs obez se çocuklarının %40 ında obezte görülmektedr. Fakat anne ve babanın her ksnn de normal kloda breyler olması durumunda se çocuklarının obez olma olasılığının, çocukluk dönemnde %10, yetşknlk dönemnde se %50 oranında olduğu bulunmuştur (Özata, 2003:380). Bu nedenle obeztedek kalıtımsal faktörlern rolü genelde tek yumurta ve çft yumurta olan kz çocuklarda araştırılmıştır (Semerc, 2004:354). Özellkle obez annebabaların tek yumurta kzler, obez olmayanlarınkne göre obez olmaya daha fazla yatkınlık göstermektedr. Eşlerden br klolu se dğernn de klolu olma olasılığı tek yumurta kzlernde çft yumurta kzlerne göre daha fazladır. Yrm yıldan daha fazla brbrnden uzak yerde yaşamış tek yumurta kzlernn ağırlıklarının benzer olduğu tespt edlmştr (Anderson vd, 2003:32). Fakat enerj dengeszlğnn neden olduğu obezte problemnn, tamamen kalıtımsal faktörlere bağlı olmadığı, çünkü nsan genetğnn son yıl çnde hızlı değşmesnn mümkün olmadığı söylenmektedr. Son 30 yıldır, obezteye neden olan faktörler gözlemlendğ çn, genlern sadece kşnn obezteye duyarlı olup olmadığını ve aslında kalıtımsal faktörlern yanı sıra obeztenn oluşumunda çevresel alesel ve ekonomk faktörlern daha fazla etkl olduğu savunulmaktadır Obeztenn Çevresel Alesel Nedenler Obeztenn oluşumunun açıklanmasında kalıtımsal faktörlerden sonra gelen en öneml etken çevresel alesel faktörlerdr. Obeztenn son yılda hızla artması ve yüksek oranlara çıkması nedenyle, kalıtımsal faktörlern bu kadar hızlı obeztey

25 14 etklemesnn mümkün olmadığı gerçeğ le brlkte çalışmalar alesel ve çevresel faktörlere daha fazla yönelmştr (Gürel ve İnan, 2001:43). Bu çevresel faktörler, breyn en yakınında olan ale, arkadaş çevres ve televzyon gb breyn yaşam tarzını etkleyen faktörlerdr. İnsanlar bu çevresel faktörlere daha anne karnından tbaren maruz kalmaya başlarlar. Çevresel faktörlerden ale yaşantısı ve yemek tarzı çocukluk çağı obeztesnde etkn rol oynamaktadır ve çocukluk dönemnde ednlmş olan aktvte ve yemek yeme alışkanlığı erşkn dönemde de devam etmektedr. Bu tp alışkanlıkların ednlmesnde sadece anne babalar değl arkadaşlar, kardeşler ve akrabalar da rol oynamaktadır (Gürel ve İnan, 2001:43). Bu sebeple obezteye neden olan çevresel faktörler ve obeztey ne oranlarda etkledklern araştırmak, obeztenn önlenmes ve tedavs açısından çok önemldr. Obeztenn oluşmasında rol oynayan alesel ve çevresel faktörlere, modern yaşam ve teknolojnn lerlemes le brlkte evlerde ş kolaylaştıran aletlern çoğalması, hareket kısıtlılığının gelmes, breylern çalıştıkları şyerlernde fazla enerj harcamamaları, televzyon seyretme sıklığının artması, şşmanlatıcı yyeceklern daha ucuz hale gelmes, yürüyerek ulaşımın azalması ve arabaların kullanımının artması gb bazı faktörler örnek olarak verleblr (Cutler vd, 2003:93, Phlpson vd, 2003:87). Restoranlara gtme sıkılığının artması, özellkle de ayaküstü hazır yyecek tüketmnn artması ve sgara kullanımındak azalış ta obeztenn artmasında sorumlu tutulmaktadır (Fertg vd, 2006:1). Obeztenn temelnde yatan bu nedenlern ayrı ayrı ncelenmes gerekmektedr Obeztenn Ekonomk Nedenler Obezte lk bakışta breysel br sağlık problem olarak, daha sonra da toplumsal ve sosyal br olay olarak görülmektedr. Neden olduğu cdd sağlık problemlernn ve topluma yansımasının altında karmaşık ve öneml brçok neden vardır. Bu nedenlerden kalıtımsal ve çevresel faktörler yukarıda bahsedld. Fakat bahsedlen bu nedenlern yanında obezteye yol açan ekonomk nedenler de vardır. Ekonomk olayların obezte problemne yol açması hem breysel olarak hem de toplumsal olarak k yönlü olmaktadır. Brncs, obeztenn ekonomk sonuçları bölümünde de bahsedldğ gb, obezte problem hanehalklarının ekonomk koşullarından

26 15 kaynaklanablr ve obezte problem düşük ücretlere düşük ücretler de obezteye neden olur tartışması halen devam etmektedr (Cawley, 2000:2). Bunun yanında bazı araştırmacılar örneğn, Cutler vd. (2003) ve Lakdawalla vd. (2002) çalışmalarında obeztedek artışın teknolojk değşmeden kaynaklandığını savunmaktadırlar. Cutler vd. (2003) ve Lakdawalla vd. (2002), kalorl yyeceklern görecel olarak daha ucuz hale geldğn ve eksersz yapmanın görecel olarak daha pahalı olmaya başladığını, yan breylern faydalarını bu yen bütçe kısıtına göre maksmze edeceklern ve sonuç olarak da daha yüksek br vücut ktle ndeksne sahp olacaklarını belrtmşlerdr. Cutler vd. (2003) çalışmasında, nsanların br seçm yaptığını ve breylern çevresel faktörlerle karşı karşıya kaldıklarında daha çok yemek yyp daha az eksersz yapmayı terch ettklern ve bu seçmn onlara daha fazla fayda sağladığını analz etmştr. Breylern bu seçm yapmalarının nedennn, daha az yemek yemek ve daha fazla eksersz yapmanın yerne, daha çok yemek yemek ve daha az eksersz yapmanın onlara daha fazla fayda vermes sebebyle olduğu düşünülmektedr. 1.6 ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİNİ ARTIRAN NEDENLER Öncek bölümlerde de bahsedldğ gb obeztenn yetşknler üzerne brçok alanda brçok etksnn ve sonuçlarının olmasına karşın, çocuklar üzerndek boyutu ve cddyet daha farklıdır. Çünkü çocukluk dönemnde gelşen obeztenn tüm dünyada son 30 yılda neredeyse üç katına ulaşarak yetşknlern obezte oranlarından daha fazla br orana ulaşması ve ayrıca çocukluk dönemnde gelşen obeztenn yetşknlkte de devam etmes nedenyle endşe verc olmaya başlamıştır. Breylern ve toplumların bu obezte salgınını kontrol edeblmeler ve hatta breylern bu hastalıktan korunablmeler çn çocukken bazı önlemlern alınması gerekr. Çocuklarda çok yüksek obezte oranları le karşı karşıya olan toplumlar obeztey azaltmak veya önlemek ve daha sağlıklı toplumların oluşmasını sağlamak amacıyla lk önce çocukluk dönemndek obeztenn nedenlern anlamak zorundadırlar. Çocukluk dönem obeztes üzerne etks olan ve kalıtımsal faktörlerden sonra

27 16 gelen bu çevresel faktörler çersnde, ev ortamı le okul ortamı, televzyon zleme ve yyecek reklâmları sayılablr Ev Or tamının Çocukluk Dönem Obeztes Üzerne Etks Çocuğun obezte olma olasılığını artıran çevresel etkenler arasında en etkl faktör doğal olarak ev ortamıdır. Çünkü çocuklar günlernn büyük br bölümünü evde daha sonra okulda geçrrler (Fertg vd, 2006:9). Dış çevresel etkenlerle sadece okul ortamında karşı karşıya gelrler. Çocuğun çnde bulunduğu ale yapısı da çocuğun obezte olasılığını artırıcı br etken olarak kabul edleblr. Anne babanın br arada olması veya ayrı olmaları hatta anne ve babanın emek arzlarının brlkte olması veya annenn tek başına çalışmak zorunda olması obeztey etkledğ düşünülen değşkenler arasında yer almaktadır (Anderson vd, 2002:6). Çocukların beslenme alışkanlıkları annenn ücretl br şte çalışması nedenyle değşeblmektedr. Annes çalışan çocukların öğün sayılarının daha az olduğu, daha fazla televzyon seyrettkler ve daha az aktf sporlar yaptıkları bulunmuştur. Bu duruma ek olarak anne babanın güvenlk endşeler nedenyle çocukların dışarıya çıkmalarına zn verlmemes ve çocukların oyun alanlarının kalmaması gb durumlar da dahl edleblr. Ayrıca çalışan anneler zaman kısıtlarından dolayı çocuklarına yemek yapmak çn vakt ayırmakta zorlanırlar. Bu nedenle çocuklarının beslenme tpnde ve çerğnde kolay hazırlanan ve yüksek kalorl besnler terch ederler. Bu tp yyeceklern anneler tarafından terch edlmesnn neden teknolojk gelşmeyle brlkte kolay kullanıma sunulması ve tüketmde güvenrlk sağlamasıdır (Anderson vd, 2002:6) Okul Or tamının Çocukluk Dönem Obeztes Üzer ne Etks Çocukların günün öğle yemeğ vaktn çne alan zaman dlmn okullarında geçrmeler nedenyle, okulların çocukların beslenmeler üzerndek rolü oldukça önemldr. Bu nedenle çocuklar çn öğle yemeğ hzmet veren okulların, öğünlerde sunulan besn tplerne dkkat etmelernn çocukluk dönem obeztesn engellemede çok etkl olacağı düşünülmektedr. Bunun dışında çocukların okulda yyecek maddelerne kolayca ulaşablmelern sağlayan yyecek satış büfeler ve hazır çecek makneler de çocuğun obez

28 17 olma olasılığını artırıcı etkenler arasındadır. Özellkle gelşmş ülkelerde okullar daha lkokul sevyesnden tbaren yyecek ve çecek frmalarıyla sözleşme mzalayarak nakt gelr elde etmektedrler (Whtmore, 2005:4 5) Televzyon İzleme ve Yyecek Reklâmlarının Çocukluk Dönem Obeztes Üzerne Etks Televzyon zlemek ve yeme steğn arttırıcı yyecek reklâmları çocukların yemek yeme seçmler ve modeller üzernde etkl olmaktadır. Televzyon zlemek, hareketsz br aktvte olmasından ve berabernde de yemek yeme steğ gelştrmesnden dolayı obezte rskn arttıran br faktördür. Bu konuda yapılan araştırmalar TV zlemek le obezte arasında poztf br lşk bulmuştur. Özellkle çocukluk dönemnde obezte oranlarının artması le beraber, televzyon seyrederek harcanan zamanın mktarı ve yyecek reklâmlarına maruz kalan çocukların sayısında belrgn br artış olmuştur (Chou vd, 2005:6). Çünkü televzyon zlemek oldukça pasf ve hareketsz br eylemdr ve çocukların televzyon seyrederken geçrdkler zaman, spor yaparak veya aktf oyunlar oynayarak geçreblecekler zamanın yerne geçmektedr. Ayrıca bu duruma ek olarak, televzyon zlemenn pasf yapısı, sağlıksız ve kalorl yyecekler tüketmey de daha fazla özendrmektedr. Bunun neden çocukların televzyonda gördükler tcar reklâmlardan kolayca etklenmelerdr. TV reklamları, çocukların tükettğ gıdaların özellklern ve mktarlarını etkleyeblmektedr. Daha fazla televzyon seyreden çocukların özellkle markete gttklernde televzyonda reklâmı çıkan markalı yyeceklerden daha fazla stedğ gözlemlenmştr. Bu reklâmlar çocuklar çn oldukça kna edc ve nandırıcı olmaktadır. Mesela, çocukların sevdğ karakterler kullanılarak, eğlence, mutluluk, ylk gb kavramlarla ürünler arasında bağlantı kurup, yyecek reklâmları, ürünlern tüketmeler çn çocukları kandırmaktadırlar. Çocuklar üzerne hedeflenen bu reklâmların büyük br kısmı beslenme değer düşük olan sağlıksız yyecek reklâmlarıdır: şeker (çocuk reklâmlarının %32 s), mısır gevreğ (%31) ve hızlı hazır gıda restoranları (%9) reklamları bunlar arasında sayılablr (Kunkel, 2001:375).

29 18 İKİNCİ BÖLÜM ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİ ÜZERİNE YAPILAN KURAMSAL MODELLER Çocukluk dönem obeztes le lşklendrlen modeller, kuramsal blgler çerçevesnde aşağıda ncelenmştr. Bu modeller, obeztenn standart ekonomk br model, annenn çalışması le çocukluk dönem obeztes arasındak lşknn br model, çocukluk dönem obeztesnn zaman günlükler kullanılarak ölçümünün br model ve okul yemeklernn etksnn ölçümü modeldr. 2.1 OBEZİTENİN STANDART EKONOMİK BİR MODELLE AÇIKLANMASI Anderson vd.(2003) çalışmasında çocukluk dönem obeztesn hanehalkı üretmnn standart ekonomk br model le açıklamıştır. Bu ekonomk model faydayı, zaman yoğun ve mal yoğun malların tüketm arasında bölüştürür ve bu zaman yoğun ve mal yoğun malların tüketm arasında br ödünleşmenn (faydalar arasında trade off) meydana geldğn varsaymaktadır. Brnc faktör, hem evde yapılan şlerde hem de ücretl br şte çalışılarak ale çn harcanan zamandır. Anne ve babanın zamanını daha fazla çalışarak harcaması, çocuklarına yaptığı br yatırım olarak düşünüleblr. Bu durumun aleye daha fazla fayda kazandırdığı varsayılır. İkncs se, anne ve babanın çalışarak elde ettğ mal ve hzmetlerdr. Ücret karşılığında çalışılan br şte daha fazla zaman harcanır ve böylelkle alenn özellkle de annenn çocuklara ayırdığı zaman azalır, yan çocuklara daha az zaman yoğun yatırım yapılır. Fakat ücretl br şte çalışarak daha fazla zaman harcamak, daha fazla gelr anlamına gelmektedr ve bu durumda da çocuklara daha fazla mal yoğun yatırım yapılır. Örneğn, ücretl çocuk bakımı ve kreş çocuklar çn yapılan bast br mal yoğun yatırımdır.

30 19 Modeln çocukluk dönem le olan lşks se şöyledr; anne ve baba beslenme sonuçlarının optmum olduğunu düşündükler çocuk bakım hzmet veren kurumlardan hzmet satın alarak, çocukları çn mal yoğun br yatırım yaparlar. Böylece anne babanın özellkle de annenn çalışmasının çocukların obezte olma durumunu etklemeyeceğ varsayılır. Kusursuz pyasalarda geçerl olan bu durumda, çocuklarının dengel beslendğn düşünen aleler faydalarını maksmze ederler. Fakat kusurlu pyasalar, annenn çalışmasıyla çocuğun aşırı klolu olması arasında poztf br lşknn olmasına yol açablr. Blg problemler, br alenn optmum kararı almasına engel olablr. Aleler aşırı kloluluğun uzun döneml potansyel etkler ve farklı yyecek tplernn beslenme değerler hakkında fazla blgl olmayablrler. Aynı zamanda çocuk bakımı hzmet veren kurumların kaltes ve beslenme seçm farklı olablr. 2.2 ANNENİN ÇALIŞMASI İLE ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN MODELLENMESİ Anderson vd.(2003) tarafından yapılan araştırmada aşağıdak model kullanılmıştır. A ğırlık β Kalor + υ (2.1) Enerj Kalor = 0 + β 1 Enerj + β 2 m p c = γ 0 + γ 1 E + γ 2 X + γ 3 X + ε (2.2) m p c = δ 0 + δ 1 E + δ 2 X + δ 3 X + ε (2.3) Bu modelde, vücut ağırlığı (ve bundan dolayı aşırı kloluğun olasılığı) kalor grşne ve enerj harcamasına bağlıdır. Bu faktörlern her br, annenn çalışması, E m, ve sosyoekonomk statü, demografk koşullar, eğtm durumu ve en önemls annenn p ağırlığının ölçümü, X, gb faktörler çeren anne ve babanın ve çocuğun dğer ntelksel c özellkler, X, tarafından etklenr. Çocuğun aşırı klolu olma olasılığı, modeln ndrgenmş şekl le şöyle fade edlmştr. m p C ) = Φ 0 + Φ 1 E + Φ 2 X + Φ 3 c P ( Ağırlık X + ε (2.4)

31 20 Bu modeln özellğ, beklenen sonuçlar üzerne ale çnde olan dnamk değşmelern bazı bulgularının elde edlmesne olanak vermesdr. Örneğn, eğer anne, çocuğun küçüklüğünden ber çalışıyorsa, bu durumun çocuğun beslenme statüsünü lerk dönemlernde etkleyebleceğ belrtlmektedr. Sonuç olarak, annenn çalışması ve çocukluk dönemndek aşırı kloluluk arasında negatf sahte br lşk bulunmuştur. Ayrıca bu çalışmada farklı analzler de yapılmıştır. Bu analzler çok değşkenl model, kardeş farkı model ve enstrüman değşkenler modeldr Çok Değşkenl Model Modelde annenn çalışması ve çocuğun enerj grş ve çıkışı le lşkl olableceğ düşünülen farklı brçok değşken kullanılmıştır. Bu değşkenler arasında, annenn çocuk çok küçükken çalışması, çocuğun tüm yaşamı boyunca çalışması veya şu an k durumda çalışması gb değşkenler, ayrıca Hspank ve Afrka Amerkalı olma, annenn eğtm sevyes, ale büyüklüğü çn olan gösterge değşkenler ve çocuğun lk doğan çocuk olup olmadığı gb gösterge değşkenler de vardır. Annenn eğtm durumunun çocuğunun aşırı klolu olma olasılığı üzernde negatf ve anlamlı br etkye sahp olduğu bulunmuştur Kardeş Far kı Model Yukarıda bahsedlen çok değşkenl model çocukluk dönemndek aşırı kloluluğun annenn çalışması le lşksn ölçmek çn kullanılmıştır fakat çocuklar ve alelere karşı gözlenemeyen farkların olmasından dolayı sapmalı olduğu tartışılmaktadır. Bu nedenle böyle br sapmanın olasılığını daha da azaltmak çn, kend karakterstk özellklerndek farkların br fonksyonu olarak kardeşler arasındak sonuçlar ncelenmştr. Özellkle kardeş olup ta anneler çalışan çocuklar arasındak sonuçlar karşılaştırılmıştır. Bu modelde kardeşlern aleden gelen sabt karakterstk özellklernn dışında olan farklar tahmn edlmştr. Modelde k farklı yöntem uygulanmıştır. Brnc yöntemde kardeşler, aynı araştırma yılında karşılaştırılmışlardır ve kardeşlern doğumundan ber annelernn çalışma mktarları farklı olableceğ tahmn edlmştr. İknc yöntemde se, araştırma yılı farklı

32 21 alınarak, kardeşlern aynı yaş dönemler karşılaştırılmıştır Enstrüman Değşkenler Model Gözlenemeyen farkların olmasından dolayı sapmalı olduğu tartışılan çok değşkenl modele alternatf olarak uygulanan br dğer model de enstrümantal değşkenler modeldr. Anne sthdamının etksn tahmn etmek çn kullanılan bu enstrüman değşkenler, düzenl çocuk bakım merkezler, çocuk bakıcılarının ücretler, refah kar sevyeler, bölgedek refah reformu durumları ve ortalama ücretler le 60 yaş altı evl erkeklern eğtm sevyes değşkenlerdr. 2.3 ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİNİN ZAMAN GÜNLÜKLERİ KULLANILARAK ÖLÇÜMÜ Fertg vd. (2006) tarafından yapılmış olan bu çalışmada, çocukluk dönem obeztes le anne sthdamı arasında nedensel br lşknn olduğu dda edlmştr. Çalışmada lk önce br çocuğun vücut ktle ndeksnn, annesnn çalışması nedenyle etklendğ mekanzmayı araştırmak çn zaman günlükler tanımlanmıştır Zaman Günlükler Çalışmada tanımlanan zaman günlüklernde, br çocuğun annesnden veya babasından (daha çok anne) k günlük br zaman dlm çnde br hafta ç brde hafta sonundan br gün olmak üzere toplam k gün çocuğunun her yaptığını kaydetmes stenmştr. Bu zaman günlüklernden elde edlen blgler kullanılarak çocuğun geçrdğ zaman 6 tp aktvte olarak kategorze edlmştr: uyumak, yemek yemek, okula gtmek, bebek bakımı, pasf aktvtelere katılmak (müzk ders gb) ve aktf aktvtelere katılmak (spor yapmak gb). Pasf aktvteler tekrar aralarında 8 kategorye ayrılmıştır: TV seyretmek, ktap okumak (flm seyretmek, müzk dnlemek gb), evn çersnde oyunlar oynamak, sosyalleşmek, alış verş yapmak, yolculuk yapmak, blgsayarda vdeo oyunları oynamak ve ev ödev yapmak. Aktf aktvtelerde kend arasında 4 kategorye ayrılmıştır: spor yapmak, evn etrafındak küçük şlerle meşgul olmak, derse katılmak (dans, golf gb) ve yarı zamanlı br şte çalışmak.

33 22 Aynı zamanda bu çalışmada, annenn çalışması le etkleneblen ve çocuğun beslenme bçmn de etkleyen bberonla beslenme (emzrme) ve çocuğa harçlık verme değşkenler de kullanılmıştır Annenn Çalışmasının Çocukluk Dönem Obeztes Üzerne Dolaylı Etks Modelde annenn br şte çalışmasının, öğünlern sayısını ve brleşmn ve aynı zamanda çocukların aktvtelern etkledğ varsayılmaktadır (Fertg vd, 2006:5). Bu durum çocuğun kalor grş ve çıkışını dolayısıyla da çocuğun vücut ktle ndeks etklemektedr. Modelde k ayrı denklem oluşturulmuştur. Brncs, öğün tpler ve sayılarının (kalor grş) ve aktvtelern (kalor harcaması) vücut ktle ndeks üzerne olan drek etklern tahmn eder. İkncs se, vücut ağırlığının bu drek belrleyc faktörler üzerne olan annenn çalışmasının etksn tahmn eder. Burada VKİ çocuğun vücut ktle ndeks, NM öğün sayısı, TV televzyon seyretme süres, X genetk değşkenler, MWH se annenn çalışma saatlernn yoğunluğu olarak tanımlanmıştır. ln VKİ α X + ε (2.5) = 0 + α 1 NM + α 2 TV + α 3 NM TV = β 0 + β 1 ln MWH + β 2 X + υ (2.6) = δ 0 + δ 1 ln MWH + δ 2 X + ν (2.7) ln VKİ ln VKİ NM ln VKİ TV = + = α 1 β 1 + α 2 δ 1 ln MWH NM ln MWH TV ln MWH (2.8) Modelde, annenn daha fazla çalıştığı durumda öğün sayısındak br değşmeye karşılık gelen kısım çn α 1 β 1 kadar etknn olduğu ve TV seyretme mktarında k br değşmeye karşılık gelen kısım çn se α 2 δ 1 kadar etknn olduğu gösterlmştr. Modeln amacı, annenn çalışma saatlerne göre çocuğun vücut ktle ndeks (VKİ) elastkyetlern tahmn etmektr.

34 23 Analzn brnc aşamasında, bberonla beslenme, öğün sayısının az olması ve TV önünde çok fazla zaman geçrlmes gb vücut ağırlığıyla poztf lşkl olan ve spor yapmak gb vücut ağırlığıyla negatf lşkl olan değşkenlern etkler bulunmuştur (özellkle düşük eğtml anneler çn). İknc aşamada se, TV seyretmenn anne sthdamı le poztf lşkl olduğu ve öğün sayısının se anne sthdamı le negatf lşkl olduğu bulunmuştur. 2.4 OKUL YEMEKLERİNİN ETKİSİNİN ÖLÇÜMÜ Whtmore (2005), çalışmasında çocukluk dönem obeztesyle lşkl olduğu düşünülen okul yemeklernn etksn ölçmüştür ve okula yen başlayan çocukları kayıt dönemnde ncelemeye almıştır. Modele, obeztenn benzer sevyede olduğu okullara kayıt yaptıran, benzer özellklerde k aynı kloya sahp çocuklar seçlmştr ve aynı okulda bulunup annes de aynı ş kategorsnde çalışan çocuklardan yemeğn okuldan yyenler le yemeğn evden kends getren çocuklar arasındak farklar ölçülmüştür.

35 24 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DENİZLİ İLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNDE OBEZİTENİN İKTİSADİ BELİRLEYİCİLERİ 3.1 VERİ VE VERİ TOPLAMA YÖNTEMİ Çocukluk dönemnde görülen obezte problem ve obezteye etk eden faktörlerle lgl olan bu çalışmada Türkye dek mevcut blg ednme ve ver depolama kaynakları taranmış, dernlemesne ncelenmş ancak gerekl verlere ulaşılamamıştır. Bu sebeple çalışmada ver toplama sürecne gdlmştr. Araştırma çn kullanılacak verlern Denzl merkez lköğretm okullarında okuyan 6 11 yaş arasındak okul çağı çocuklarından elde edlmes hedeflenmştr. Araştırmanın Denzl lnde yapılmasının sebeb çalışmanın breysel yapılması ve araştırmacının çalışma alanının bu lde bulunmasıdır Ver Araştırma verlernn toplanmasında anket teknğ kullanılmıştır. Anket formu ve anket sorularını hazırlama sürecnde öğrenclern obezte durumları ve etkenlernn belrlenmes le lgl olarak lteratür blglerden faydalanılmıştır. Hazırlanan 46 anket sorusu konuyla lgl değşkenler çerecek şeklde ve öğrenclern vellerne uygulanacak şeklde tasarlanmıştır. Anket formunda yer alan sorular, çocuğun ve anne babanın fzksel özellklerne at blgler (yaş, boy ve klo), alenn gelr durumuna lşkn blgler, alenn sosyo demografk özellklerne at blgler ve çocuğun okul durumu le beslenme alışkanlıklarına at blgler çermektedr.

36 Evren ve Örneklem Çalışmanın evrenn Denzl Merkez ve Merkez belde İlköğretm Okullarında okuyan öğrencler oluşturmuştur. Evrende, Merkez Denzl Beledyesnde bulunan İlköğretm Okullarının öğrencler, Akkale Beledyes, Gümüşler Beledyes, Kayhan Beledyes, Kınıklı Beledyes, Bağbaşı Beledyes, Hallaçlar Beledyes, Servergaz Beledyes ve Üçler Beledyes lköğretm okullarının öğrencler bulunmaktadır. Evren oluşturan 58 kamu lköğretm okulunda erkek, ü kız olmak üzere toplam yaş grubu (lk 8 sınıf dâhl) öğrenc bulunmaktadır. 6 özel lköğretm okulunda se 1118 erkek ve 982 s kız olmak üzere toplam yaş grubu (lk 8 sınıf dâhl) öğrenc bulunmaktadır. 58 kamu İlköğretm Okulu ve 6 Özel İlköğretm Okulu kapsamak üzere toplam 64 İlköğretm Okulundan oluşmaktadır. Br sonrak aşamada evren oluşturan bu lköğretm okulları bulundukları bölgenn Sosyo ekonomk gelşmşlk düzeyne göre ayrılmıştır. Bu sınıflamayı yaparken sağlık müdürlüğü bünyesnde bulunan merkez sağlık kurumlarının hane halkı üzernde ver toplama aracı olarak kullandıkları ETF (ev tespt fş) kayıtları dkkate alınmıştır. ETF (ev tespt fş) kartları yılda br kere güncellenmek üzere her hane halkına doldurulan ve kşsel ve hane halkı blglernn yer aldığı blg kartlarıdır. Bu kartlarda hane halkında yaşayan kş sayısı, kşlern kaç çocuk sahb oldukları, öğrenm durumları, sosyal güvenlk durumları ve meskene at tuvalet, su kullanımı ve yakıt durumu gb blgler bulunmaktadır. Bu ölçütler dkkate alınarak Denzl merkezde bulunan mahalle ve merkez lçeye bağlı beledyelerde bulunan mahalle tabanlı bölgelern Sosyo ekonomk gelşmşlk düzeylerne göre dağılımı sağlık müdürlüğü statstk brm tarafından yapılmıştır. Gerekl blgler bu brmden alınarak çalışmada kullanılmıştır. Bu blglere göre lköğretm okullarının bulunduğu bölgeler Sosyo ekonomk gelşmşlk düzeylerne göre sıralanarak örneklem seçmne gdlmştr. Ktle ve örneklem belrlemes 6 11 yaş öğrenclern tabakalama rasgele örneklem yöntem le yapılmıştır. Denzl Merkez İlköğretm okullarında öğrenm gören öğrenclerden rastsal olarak seçlen örneklemde bulunan 18 okuldan 139 kız ve 138 erkek toplamda 277 tane gözlem belrlenmştr. Planlamada örneklem sayısının kız ve erkek

37 26 öğrencler arasındak eşt sayıda dağılımına dkkat edlmştr yaş grubu öğrenclerden oluşan örneklem ktles, bu lköğretm okullarında 1 nc sınıftan 5 nc sınıfa kadar olan öğrencler kapsamaktadır. Belrlenen örneklem sayıları tablo 3.1 de detaylı olarak verlmştr. Anket uygulama sürec olarak 15 gün hedeflenmştr. Anket formları örneklem kapsamındak okullara k ş günü çersnde dağıtıldı ve anketlern ger dönüş süres olarak k hafta süre tanındı. Sınıf ve cnsyet olarak eşt dağılımı yapılan örneklem sayısı planlaması, farklı sorunlar nedenyle gerçekleştrlememştr. Bazı okullarda bazı sınıflara anket uygulama sürecnde ulaşılamamıştır. Ayrıca sınıflarda bazı öğrenclern anket formunu alelerne ulaştırmamaları veya geç ulaştırmaları, anket sonuçlarının zamanında dönmemes veya hastalık zn gb problemler nedenyle hedeflenen gözlem sayısına ulaşılamamıştır. Örneklem olarak seçlen 138 kız 139 u erkek olmak üzere eşt dağılımda 277 öğrencye ulaşılması hedeflenrken, 24 gözlem kaybı le 134 ü kız 119 u erkek toplam 253 öğrencye ulaşılablmştr.

38 Tablo 3.1 Evren ve Örneklem Sayılarının Dağılımı İLÇE KURUM ADI SOSYO EKONOMİK GELİR DÜZEYİ ERKEK ÖĞRENCİ SAYISI KZI ÖĞRENCİ SAYISI TOPLAM ÖĞRENCİ SAYILARI ÖRNEKLEM SEÇİLECEK ÖĞRENCİ SAYISI KIZ ÖĞRENCİ SAYISI 27 ERKEK ÖĞRENCİ SAYISI MERKEZ A. Demreren M. Musoğlu İlköğretm Okulu DÜŞÜK MERKEZ Ahmet Nur Özsoy İlköğretm Okulu DÜŞÜK MERKEZ Dentas İlköğretm Okulu DÜŞÜK MERKEZ Hacı İbrahm Cn İlköğretm Okulu DÜŞÜK MERKEZ Sümer Mehmet Al Ülker İlköğretm Okulu DÜŞÜK MERKEZ Vakıfbank İlköğretm Okulu DÜŞÜK MERKEZ Yardım Sevenler Derneğ İlköğretm Okulu DÜŞÜK İLÇE KURUM ADI TOPLAM ÖRNEKLEM SOSYO ERKEK KZI TOPLAM SEÇİLECEK KIZ ERKEK EKONOMİK ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ GELİR DÜZEYİ SAYISI SAYISI SAYILARI SAYISI SAYISI SAYISI MERKEZ 19 Mayıs İlköğretm Okulu ORTA MERKEZ Hacı Halıl Bektas İlköğretm Okulu ORTA MERKEZ Merkez Efendı İlköğretm Okulu ORTA MERKEZ Namık Kemal İlköğretm Okulu ORTA MERKEZ Raşt Özkardeş İlköğretm Okulu ORTA İLÇE KURUM ADI TOPLAM ÖRNEKLEM SOSYO ERKEK KZI TOPLAM SEÇİLECEK KIZ ERKEK EKONOMİK ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ GELİR DÜZEYİ SAYISI SAYISI SAYILARI SAYISI SAYISI SAYISI MERKEZ Arf Yalınkaya İlköğretm Okulu YÜKSEK MERKEZ Emsan Doğan Demrcoğlu İlköğretm Okulu YÜKSEK MERKEZ Gaz İlköğretm Okulu YÜKSEK MERKEZ Hürryet İlköğretm Okulu YÜKSEK İLÇE KURUM ADI TOPLAM ÖRNEKLEM SOSYO ERKEK KZI TOPLAM SEÇİLECEK KIZ ERKEK EKONOMİK ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ ÖĞRENCİ GELİR DÜZEYİ SAYISI SAYISI SAYILARI SAYISI SAYISI SAYISI MERKEZ Özel Denzl İlköğretm Okulu ÖZEL MERKEZ Özel Ortadoğu İlköğretm Okulu ÖZEL TOPLAM GENEL TOPLAM

39 Yöntem Çalışma Denzl Merkez İlköğretm Okullarında öğrenm gören 6 11 yaş grubu öğrenclern obezte problemler üzerne ekonomk etkenlern etksnn olup olmadığını belrlemek amacıyla planlanmış tanımlayıcı br çalışmadır ve çalışma öğrenm yarıyılında bahar dönemnde yapılmıştır. Araştırmanın etk kurallar çerçevesnde yürütülmes amaçlanarak mll eğtm kurumundan yazılı zn alınmıştır. Anket formunda yer alan soruların ale bütünlüğüne ve etk kurallara uymasına özen gösterlmştr. Anket formu, örneklem kapsamında bulunan 18 okula araştırmacı tarafından letlerek, belrlenen sınıfların sınıf öğretmenlernn de yardımıyla öğrencler aracılığı le vellere yönlendrlmştr. Anket formlarının doğrudan öğrenclere değl de vellerne yönlendrlmes nedenyle yüz yüze görüşme teknğ uygulanamamıştır. Çocuğun ve anne babanın fzksel özellklernn antropometrk ölçümlernn veller tarafından yapılması stenmştr Verlern Değerlendrlmes Öğrenclern VKİ değerler, ağırlığın boyun metrekaresne bölünmes le elde edlmştr. Aynı yöntemle anne ve babanın VKİ değerler de hesaplanmış ortalamaları alınmıştır. Bu değerlendrmelerde kg/m² arasında olanlar normal klolu, kg/m 2 arasında olanlar aşırı klolu, kg/m 2 arasında olanlar obez olarak alınmıştır. Toplanan verlern, SPSS 11 statstk programında frekans değerler ve tanımlayıcı statstkler yapılmıştır. Ayrıca verlern, Evews 5 ekonometr programı kullanılarak obezte üzerne ekonomk değşkenlern etklernn olup olmadığının tahmnler yapılmıştır.

40 TANIMLAYICI BULGULAR Araştırmaya Denzl Merkez İlköğretm Okullarında öğrenm gören 134 ü kız ve 119 u erkek olmak üzere toplam 253 öğrenc katılmıştır. Öğrenclern fzksel özellklernn ortalama değerler tablo 3.2 de öğrenm gördükler sınıflara ve cnsyetlerne göre dağılımı tablo 3.3 de verlmştr. Tablo 3.2 Öğrenclern Fzksel Özellkler (Gözlem=253) Fzksel Özellkler X ± SD Yaş (yıl) 9,05±1,47 Boy (cm) 1,327±1.06 Klo (kg) 30,52±8,44 Tablo 3.3 Öğrenclern Öğrenm Gördüğü Sınıflara Göre Cnsyetlernn Dağılımı Cnsyet Kız Erkek Sıklık Sınıf % Sınıf 52,8 47,2 100,0 % Cnsyet 28,4 28,6 28,5 Sıklık Sınıf % Sınıf 50,0 50,0 100,0 % Cnsyet 17,2 19,3 18,2 Sıklık Sınıflar 3. Sınıf % Sınıf 47,6 52,4 100,0 % Cnsyet 22,4 27,7 24,9 Sıklık Sınıf % Sınıf 52,4 47,6 100,0 % Cnsyet 8,2 8,4 8,3 Sıklık Sınıf % Sınıf 62,7 37,3 100,0 % Cnsyet 23,9 16,0 20,2 Sıklık % Sınıf 53,0 47,0 100,0 % Cnsyet 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.3 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden %28,5 1. sınıf, %18,2 s 2. sınıf, %24,8 3. sınıf, %8,3 ü 4. sınıf ve %20,2 s 5. sınıf öğrencsdr. 253 öğrencnn %53 ü kız öğrenc, %47 s erkek öğrencdr.

41 30 verlmştr. Öğrenclern cnsyetlerne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.4 de Tablo 3.4 Öğrenclern Cnsyetlerne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı klolu Obez Sıklık Kız % Cnsyet 14,9 70,1 6,7 8,2 100,0 Cnsyet % VK İ 69,0 54,0 52,9 33,3 53,0 Sıklık Erkek % Cnsyet 7,6 67,2 6,7 18,5 100,0 % VK İ 31,0 46,0 47,1 66,7 47,0 Sıklık % Cnsyet 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VK İ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.4 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden %11,5 zayıf, %68,8 normal, %6,7 s aşırı klolu ve %13 ü obezdr. Zayıf olan toplam 29 öğrencnn %69 u kız, %31 erkektr. Normal kloda olan toplam 174 öğrencnn %54 ü kız, %46 sı erkektr. Aşırı klolu olan toplam 17 öğrencnn %52,9 u kız, %47,1 erkektr. Obez olan toplam 33 öğrencnn %33,3 ü kız, %66,7 s erkektr. Aşırı kloluluk oranı kız ve erkek öğrenclerde yakın bulunmuştur. Obezte oranı se kızlara oranla erkek öğrenclerde k katıdır. Aşırı kloluluk ve obezte oranı beraber değerlendrlrse öğrenclern %19,7 snn vücut ktle ndeks normal aralığın yan, %85 yüzdelk değernn üzerndedr.

42 31 Öğrenclern yaşlarına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.5 de verlmştr. Tablo 3.5 Öğrenclern Yaşlarına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez klolu Sıklık % Yaş 37,5 50,0 12,5 100,0 % VKİ 10,3 2,3 3,0 3,2 Sıklık % Yaş 4,5 65,9 11,4 18,2 100,0 % VKİ 6,9 16,7 29,4 24,2 17,4 Sıklık % Yaş 21,4 60,7 10,7 7,1 100,0 9 Öğrencler n % VKİ 20,7 9,8 17,6 6,1 11,1 Yaşları Sıklık % Yaş 6,3 77,8 4,8 11,1 100,0 % VKİ 13,8 28,2 17,6 21,2 24,9 Sıklık % Yaş 11,9 69,5 6,8 11,9 100,0 % VKİ 24,1 23,6 23,5 21,2 23,3 Sıklık % Yaş 14,0 66,0 4,0 16,0 100,0 % VKİ 24,1 19,0 11,8 24,2 19,8 Sıklık % Yaş 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.5 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclern %3,2 s 11 yaşında, %17,4 ü 10 yaşında, %11,1 9 yaşında, %24,9 u 8 yaşında, %23,37 s 7 yaşında ve %19,8 6 yaşındadır. 11 yaş grubunda 8 öğrencden 1 öğrencnn obez, 10 yaş grubunda 44 öğrencden 5 öğrencnn aşırı klolu ve 8 öğrencnn obez, 9 yaş grubunda 28 öğrencden 3 öğrencnn aşırı klolu ve 2 öğrencnn obez, 8 yaş grubunda 63 öğrencden 3 öğrencnn aşırı klolu ve 7 öğrencnn obez, 7 yaş grubunda 59 öğrencden 4 öğrencnn aşırı klolu ve 7 öğrencnn obez, 6 yaş grubunda se 50 öğrencden 2 öğrencnn aşırı klolu ve 8 öğrencnn obez olduğu tespt edlmştr. Aşırı kloluluk ve obezte oranları beraber değerlendrlecek olursa, 11 yaş grubunda % 12,5, 10 yaş grubunda %29,6, 9 yaş grubunda %17,8, 8 yaş grubunda %14,9, 7 yaş grubunda %18,7 ve 6 yaş grubunda %20 olduğu tablodan görülmektedr. Bu yaş grubu öğrenclern vücut ktle ndeks normal aralığın yan, %85 yüzdelk değernn üzerndedr. Obezte ve aşırı kloluluk oranı en yüksek gözlem sayılarına göre 10 yaş ve 6 yaş grubu çocuklarda gözlenmektedr.

43 32 Öğrenclern sınıflara göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.6 da verlmştr. Tablo 3.6 Öğrenclern Sınıflara Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık Sınıf % Sınıf 13,9 69,4 4,2 12,5 100,0 % VKİ 34,5 28,7 17,6 27,3 28,5 Sıklık Sınıf % Sınıf 10,9 71,7 6,5 10,9 100,0 % VKİ 17,2 19,0 17,6 15,2 18,2 Sıklık Sınıflar % Sınıf 11,1 68,3 7,9 12,7 100,0 3. Sınıf % VKİ 24,1 24,7 29,4 24,2 24,9 Sıklık Sınıf % Sınıf 9,5 76,2 4,8 9,5 100,0 % VKİ 6,9 9,2 5,9 6,1 8,3 Sıklık Sınıf % Sınıf 9,8 62,7 9,8 17,6 100,0 % VKİ 17,2 18,4 29,4 27,3 20,2 Sıklık % Sınıf 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.6 da gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden %28,5 1. sınıf, %18,2 s 2. sınıf, %24,8 3. sınıf, %8,3 ü 4. sınıf ve %20,2 s de 5. sınıf öğrencsdr. 253 öğrencden 17 s aşırı klolu 33 ü se obezdr. 1. sınıfa gden toplam 72 öğrencnn 3 ü aşırı klolu ve 9 u obez, 2. sınıfa gden toplam 46 öğrencnn 3 ü aşırı klolu ve 5 u obez, 3. sınıfa gden toplam 63 öğrencnn 5 ü aşırı klolu ve 8 u obez, 4. sınıfa gden toplam 21 öğrencnn 1 ü aşırı klolu ve 2 u obez, 5. sınıfa gden toplam 51 öğrencnn 5 ü aşırı klolu ve 9 u obez bulunmuştur. Aşırı kloluluk ve obezte oranları beraber değerlendrlecek olursa, 1. sınıfa gden 72 öğrencnn 21 nn, 2. sınıfa gden 46 öğrencnn 8 nn, 3. sınıfa gden 63 öğrencnn 13 ünün, 4. sınıfa gden 21 öğrencnn 3 ünün ve 5. sınıfa gden 51 öğrencnn 14 ünün VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzerndedr.

44 33 Öğrenclern öğrenm gördüğü okul programına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.7 de verlmştr. Tablo 3.7 Öğrenclern Öğrenm Gördüğü Okul Programına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık Kamu Tam Gün % Okul 11,8 76,5 5,9 5,9 100,0 % VKİ 6,9 7,5 5,9 3,0 6,7 Sıklık Okul Özel Tam Gün % Okul 3,2 51,6 12,9 32,3 100,0 % VKİ 3,4 9,2 23,5 30,3 12,3 Sıklık Kamu Yarım Gün % Okul 12,7 70,7 5,9 10,7 100,0 % VKİ 89,7 83,3 70,6 66,7 81,0 Sıklık % Okul 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.7 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden %6,7 s kamu tam gün okul programında, %12,3 ü özel tam gün okul programında, %81 kamu yarım gün okul programında öğrenm görmektedr. Kamu tam gün okul programında öğrenm gören 17 öğrencnn %5,9 u aşırı klolu, %5,9 u obez tespt edlmştr. Özel tam gün okul programında öğrenm gören 31 öğrencnn %12,9 u aşırı klolu, %32,3 ü obez tespt edlmştr. Kamu yarım gün okul programında öğrenm gören 205 öğrencnn %5,9 u aşırı klolu, %10,7 s obez tespt edlmştr. Aşırı kloluluk ve obezte oranları beraber değerlendrlecek olursa, kamu tam gün okul programında öğrenm gören 17 öğrencnn %11,8 nn, özel tam gün okul programında öğrenm gören 31 öğrencnn %45,2 snn ve kamu yarım gün okul programında öğrenm gören 205 öğrencnn %16,6 sının VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Özel tam gün okul programında öğrenm gören 31 öğrencnn %12,9 unun aşırı klolu, %32,3 ünün se obez olduğu ve %45,2 snn VKİ değerlernn %85 yüzdelk değernn üzernde olduğu dkkat çekmektedr.

45 34 Öğrenclern aylık hane halkı gelrne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.8 de verlmştr. Tablo 3.8 Öğrenclern Aylık Hane Halkı Gelrne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Hanehalkı Gelr 450 YTL ve Altı YTL YTL YTL YTL YTL YTL YTL YTL 5000 YTL ve Üstü Zayıf Normal Aşırı Klolu Obez Sıklık % Hanehalkı Gelr 7,1 76,2 4,8 11,9 100,0 % VKİ 10,3 18,4 11,8 15,2 16,6 Sıklık % Hanehalkı Gelr 16,3 68,5 4,3 10,9 100,0 % VKİ 51,7 36,2 23,5 30,3 36,4 Sıklık % Hanehalkı Gelr 11,4 77,1 8,6 2,9 100,0 % VKİ 13,8 15,5 17,6 3,0 13,8 Sıklık % Hanehalkı Gelr 16,0 60,0 8,0 16,0 100,0 % VKİ 13,8 8,6 11,8 12,1 9,9 Sıklık % Hanehalkı Gelr 6,3 81,3 6,3 6,3 100,0 % VKİ 3,4 7,5 5,9 3,0 6,3 Sıklık % Hanehalkı Gelr 42,9 14,3 42,9 100,0 % VKİ 1,7 5,9 9,1 2,8 Sıklık % Hanehalkı Gelr 7,7 46,2 7,7 38,5 100,0 % VKİ 3,4 3,4 5,9 15,2 5,1 Sıklık % Hanehalkı Gelr 75,0 25,0 100,0 % VKİ 3,4 11,8 3,2 Sıklık % Hanehalkı Gelr 50,0 50,0 100,0 % VKİ 1,7 9,1 2,4 Sıklık % Hanehalkı Gelr 11,1 66,7 11,1 11,1 100,0 % VKİ 3,4 3,4 5,9 3,0 3,6 Sıklık % Hanehalkı Gelr 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

46 35 Araştırmaya katılan öğrenclerden 450 YTL ve altında gelr aralığında olan toplam 42 öğrencnn %16,7 snde, YTL gelr aralığında olan toplam 92 öğrencnn %15,2 snde, YTL gelr aralığında olan toplam 35 öğrencnn %11,5 nde, YTL gelr aralığında olan toplam 25 öğrencnn %24 ünde, YTL gelr aralığında olan toplam 16 öğrencnn %12,6 sında, YTL gelr aralığında olan toplam 7 öğrencnn %57,2 snde, YTL gelr aralığında olan toplam 13 öğrencnn %46,2 snde, YTL gelr aralığında olan toplam 8 öğrencnn %25 nde, YTL gelr aralığında olan toplam 6 öğrencnn %50 snde, 5000 YTL ve üstünde gelr aralığında olan toplam 9 öğrencnn %22,2 snde, VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Tablodan görüldüğü gb, 450 YTL ve altında gelr grubunda olan öğrenclern VKİ ler başlangıçta br üst gelr aralığına geçtkçe azalmaktadır. Bu durum düşük gelrl gruplarda gelr yükseldkçe obeztenn azalacağını düşündüreblr. Ayrıca burada, gelr bell br sevyeden sonra yükseldkçe obezteyle yne poztf lşkl hale geçmektedr.

47 36 Öğrenclern aledek çocuk sayısına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.9 da verlmştr. Tablo 3.9 Öğrenclern Aledek Çocuk Sayısına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık % Çocuk Sayısı 11,1 59,3 11,1 18,5 100,0 % VKİ 20,7 18,4 35,3 30,3 21,3 Sıklık % Çocuk Sayısı 10,1 71,1 6,0 12,8 100,0 % VKİ 51,7 60,9 52,9 57,6 58,9 Sıklık % Çocuk Sayısı 15,8 68,4 5,3 10,5 100,0 % VKİ 20,7 14,9 11,8 12,1 15,0 Aledek Sıklık Çocuk 4 % Çocuk Sayısı 14,3 85,7 100,0 Sayısı % VKİ 3,4 3,4 2,8 Sıklık % Çocuk Sayısı 33,3 66,7 100,0 % VKİ 3,4 1,1 1,2 Sıklık % Çocuk Sayısı 100,0 100,0 % VKİ 0,6 0,4 Sıklık % Çocuk Sayısı 100,0 100,0 % VKİ 0,6 0,4 Sıklık % Çocuk Sayısı 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.9 da gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden %21,3 ü alede tek çocuk, %58,9 u k kardeş, %15 üç kardeş, %2,8 dört kardeş, %1,2 s beş kardeş, %0,4 ü altı kardeş ve %0,4 ü yed kardeştr. Alede tek çocuk olan öğrenclern %11,1 aşırı klolu, %18,5 obez, alede k çocuk olan öğrenclern %6 sı aşırı klolu, %12,8 obez, alede üç çocuk olan öğrenclern %5,3 ü aşırı klolu, %10,5 obez tespt edlmştr. Aşırı kloluluk ve obezte oranları beraber değerlendrlecek olursa, alede tek çocuk olan 54 öğrencnn %29,6 sı, alede k kardeş olan 149 öğrencnn %18,8 ve alede üç

48 37 kardeş olan 38 öğrencnn %15,8 VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Örneklem sayısına göre aşırı kloluluk ve obezte görülme oranı daha çok alede tek çocuk olan öğrenclerde tespt edlmştr. verlmştr. Öğrenclern babanın VKİ sne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.10 da Tablo 3.10 Öğrenclern Babanın VKİ sne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık ,5 24,9 kg/m 2 % Babanın VKİ s 18,0 67,4 4,5 10,1 100,0 % VK İ 55,2 35,1 23,5 27,3 35,6 Sıklık ,9 kg/m 2 % Babanın VKİ s 9,1 69,7 6,8 14,4 100,0 Babanın % VK İ 41,4 53,8 52,9 57,6 52,8 VKİ s Sıklık ,9 kg/m 2 % Babanın VKİ s 3,6 67,9 14,3 14,3 100,0 % VK İ 3,4 11,1 23,5 12,1 11,2 40 kg/m 2 Sıklık 1 1 % Babanın VKİ s 100,0 100,0 ve üstü % VK İ 3,0 0,4 Sıklık % Babanın VKİ s 11,6 68,4 6,8 13,2 100,0 % VK İ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.10 da gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, babası normal kloda olan toplam 89 öğrencden %14,6 sı, babası aşırı klolu olan toplam 132 öğrencden %21,2 s ve babası obez olan toplam 28 öğrencden %28,6 sı VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Örneklem sayısına göre aşırı kloluluk ve obezte görülme oranı daha çok aşırı klolu ve obez olan babaların çocuklarında tespt edlmştr. Bu da kalıtımsal faktörlern obezte üzerndek etksn göstermektedr.

49 38 Öğrenclern babanın çalışma durumuna ve babanın mesleğne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.11 ve 3.12 de verlmştr. Tablo 3.11 Öğrenclern Babanın Çalışma Durumuna Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık % Babanın Çalışma Evet 10,7 68,8 7,3 13,2 100,0 Durumu Babanın % VKİ 86,2 95,3 100,0 93,9 94,4 Çalışma Sıklık Durumu % Babanın Çalışma Hayır 28,6 57,1 14,3 100,0 Durumu % VKİ 13,8 4,7 6,1 5,6 Sıklık % Babanın Çalışma Durumu 11,7 68,1 6,9 13,3 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.12 Öğrenclern Babanın Mesleğne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Sıklık Memur % Babanın Mesleğ 8,2 70,5 11,5 9,8 100,0 % VK İ 20,0 26,5 41,2 19,4 26,0 Sıklık Serbest % Babanın Meslek Mesleğ 8,5 69,0 2,8 19,7 100,0 % VK İ 24,0 30,2 11,8 45,2 30,2 Sıklık Babanın Mesleğ İşç % Babanın Mesleğ 15,0 68,8 6,3 10,0 100,0 % VK İ 48,0 34,0 29,4 25,8 34,0 Sıklık Esnaf % Babanın Mesleğ 9,5 66,7 14,3 9,5 100,0 % VK İ 8,0 8,6 17,6 6,5 8,9 Sıklık Çftç % Babanın Mesleğ 50,0 50,0 100,0 % VK İ 0,6 3,2 0,9 Sıklık % Babanın Mesleğ 10,6 68,9 7,2 13,2 100,0 % VK İ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

50 39 Öğrenclern babanın eğtm durumuna göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.13 de verlmştr. Tablo 3.13 Öğrenclern Babanın Eğtm Durumuna Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Klolu Obez Okur Sıklık 2 2 Yazar % Babanın Eğtm 100,0 100,0 Değl % VKİ 1,2 0,8 Babanın Eğtm Durumu Okur Yazar Sıklık % Babanın Eğtm 33,3 66,7 100,0 % VKİ 3,4 1,2 1,2 İlkokul Sıklık % Babanın Eğtm 14,3 72,9 1,4 11,4 100,0 % VKİ 34,5 29,8 5,9 24,2 28,0 Ortaokul Sıklık % Babanın Eğtm 8,8 76,5 8,8 5,9 100,0 % VKİ 10,3 15,2 17,6 6,1 13,6 Lse Sıklık % Babanın Eğtm 13,5 59,6 5,8 21,2 100,0 % VKİ 24,1 18,1 17,6 33,3 20,8 Ünverste Sıklık % Babanın Eğtm 7,4 69,1 9,9 13,6 100,0 % VKİ 20,7 32,7 47,1 33,3 32,4 Yüksek Lsans Sıklık % Babanın Eğtm 75,0 25,0 100,0 % VKİ 1,8 5,9 1,6 Doktora Sıklık % Babanın Eğtm 50,0 25,0 25,0 100,0 % VKİ 6,9 5,9 3,0 1,6 Sıklık % Babanın Eğtm 11,6 68,4 6,8 13,2 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Araştırmaya katılan öğrenclern, babasına at özellkler yukarıdak tablolarda verlmştr. Fakat babanın eğtm durumu ve emek arzı özellklernn çocukluk dönem obeztesnn üzernde br etksnn olmadığı düşünülmektedr.

51 40 verlmştr. Annenn VKİ s Öğrenclern annenn VKİ sne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.14 de Tablo 3.14 Öğrenclern Annenn VKİ sne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Aşırı Zayıf Normal Obez Klolu 18,5 kg/m 2 Sıklık % Annenn VK İ s 25,0 75,0 100,0 ve altı % VKİ 3,4 1,7 1,6 Sıklık ,5 24,9 kg/m 2 % Annenn VK İ s 13,4 67,2 6,7 12,7 100,0 % VKİ 62,1 51,7 52,9 51,5 53,0 Sıklık ,9 kg/m 2 % Annenn VK İ s 8,3 73,8 6,0 11,9 100,0 % VKİ 24,1 35,6 29,4 30,3 33,2 Sıklık ,9 kg/m 2 % Annenn VK İ s 6,9 65,5 10,3 17,2 100,0 % VKİ 6,9 10,9 17,6 15,2 11,5 40 kg/m 2 Sıklık % Annenn VK İ s 50,0 50,0 100,0 ve üstü % VKİ 3,4 3,0 0,8 Sıklık % Annenn VK İ s 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.14 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, annes normal kloda olan toplam 134 öğrencden %19,4 ü, annes aşırı klolu olan toplam 84 öğrencden %17,9 u ve annes obez olan toplam 29 öğrencden %27,5 VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Örneklem sayısına göre aşırı kloluluk ve obezte görülme oranı daha çok aşırı klolu ve obez olan annelern çocuklarında tespt edlmştr. Babaların VKİ dağılımlarının çocukların VKİ değerler le karşılaştırmasında olduğu gb burada da kalıtımsal faktörlern obezte üzerndek etks görülmektedr. Çocuk anne ve babanın her ksnden de kalıtımsal sebeplerden dolayı etklenmektedr. Ayrıca burada annes normal kloda olan annelern çocuklarında da toplam aşırı kloluluk ve obezte oranı dkkat çekmektedr.

52 41 Öğrenclern annenn çalışma durumuna ve mesleğne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.15 ve tablo 3.16 da verlmştr. Tablo 3.15 Öğrenclern Annenn Çalışma Durumuna Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Sıklık Evet % Annenn Çalışma Durumu 4,9 71,8 6,8 16,5 100,0 Annenn Çalışma % VKİ 18,5 42,5 43,8 51,5 41,2 Durumu Sıklık Hayır % Annenn Çalışma Durumu 15,0 68,0 6,1 10,9 100,0 % VKİ 81,5 57,5 56,3 48,5 58,8 Sıklık % Annenn Çalışma Durumu 10,8 69,6 6,4 13,2 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.16 Öğrenclern Annenn Mesleğne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık Memur % Annenn Mesleğ 3,8 66,0 9,4 20,8 100,0 % VKİ 28,6 47,9 71,4 64,7 51,0 Sıklık Serbest % Annenn Mesleğ 13,3 66,7 6,7 13,3 100,0 Meslek % VKİ 28,6 13,7 14,3 11,8 14,4 Annenn Mesleğ İşç Esnaf Sıklık % Annenn Mesleğ 6,3 81,3 3,1 9,4 100,0 % VKİ 28,6 35,6 14,3 17,6 30,8 Sıklık % Annenn Mesleğ 25,0 50,0 25,0 100,0 % VKİ 14,3 2,7 5,9 3,8 Sıklık % Annenn Mesleğ 6,7 70,2 6,7 16,3 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.15 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, anneler çalışan ve anneler çalışmayan çocukların aşırı klolu ve obez olma durumları brbrne yakın oranlarda bulunmuştur. Hatta annes çalışmayan çocukların VKİ değerler daha dkkat çekmektedr. 250 gözlemden 103 ünün annes çalışmakta ve 147 snn annes çalışmamaktadır. Annes çalışan toplam 103 öğrencnn %6,8 aşırı klolu, %16,5 obez ve annes çalışmayan toplam 149 öğrencnn %6,1 aşırı klolu, %10,9 u obez olarak tespt

53 42 edlmştr. Aşırı kloluluk ve obezte oranları beraber değerlendrlecek olursa, annes çalışan 103 öğrencden 24 çocuğun, annes çalışmayan öğrenclerden 25 çocuğun VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Tablo 3.16 da gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, çocukların annelernn meslek gruplarına göre VKİ dağılımlarına bakıldığında, annes memur olan 53 öğrencnn % 30,2 snn, annes serbest çalışan 15 öğrencnn %20 s ve annes şç olarak çalışan 32 öğrencnn %12,5 nn VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Annes memur olarak çalışan öğrenclerde aşırı kloluluk ve obezte görülme sıklığı yüksek bulunmuştur. Öğrenclern annenn eğtm durumuna göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.17 de verlmştr. Tablo 3.17 Öğrenclern Annenn Eğtm Durumuna Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Okur Sıklık Yazar % Annenn Eğtm 14,3 71,4 14,3 100,0 Değl % VKİ 3,4 2,9 5,9 2,8 Annenn Eğtm Durumu Okur Yazar İlkokul Ortaokul Lse Ünverste Yüksek Lsans Doktora Sıklık 3 3 % Annenn Eğtm 100,0 100,0 % VKİ 1,7 1,2 Sıklık % Annenn Eğtm 10,4 73,6 4,7 11,3 100,0 % VKİ 37,9 44,8 29,4 36,4 41,9 Sıklık % Annenn Eğtm 18,8 75,0 6,3 100,0 % VKİ 10,3 6,9 5,9 6,3 Sıklık % Annenn Eğtm 14,8 62,3 8,2 14,8 100,0 % VKİ 31,0 21,8 29,4 27,3 24,1 Sıklık % Annenn Eğtm 8,9 64,3 7,1 19,6 100,0 % VKİ 17,2 20,7 23,5 33,3 22,1 Sıklık % Annenn Eğtm 66,7 33,3 100,0 % VKİ 1,1 5,9 1,2 Sıklık 1 1 % Annenn Eğtm 100,0 100,0 % VKİ 3,0 0,4 Sıklık % Annenn Eğtm 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

54 43 Tablo 3.17 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, annesnn eğtm durumu lkokul sevyesnde olan 106 öğrencden %16 sı, annesnn eğtm durumu lse sevyesnde olan 61 öğrencden %23 ü ve annesnn eğtm durumu ünverste sevyesnde olan 56 öğrencden %26,7 s VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. da obez olan 33 öğrencnn %36,4 ü annes lkokul sevyesnde olan annelern çocukları ve %33,3 ü de, annes ünverste eğtm sevyesnde olan annelern çocuklarıdır. Bu durumda annenn eğtm sevyesnn çocukluk dönem obeztes üzerne etksnn olmadığı söyleneblr. Çünkü hem düşük eğtml annelern çocuklarında hem de yüksek eğtml annelern çocuklarında obezte görülme sıklığı brbrne çok yakındır. Öğrenclern annenn sürekl çalışıp çalışmadığına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.18 de verlmştr. Tablo 3.18 Öğrenclern Annenn Sürekl Çalışıp Çalışmadığına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Aşırı Zayıf Normal Obez K lolu Annenn Çalışma İstkrarı Anne sürekl Çalışıyor Anne geçc Çalışıyor Sıklık % Çalışma İstkrarı 4,3 73,1 5,4 17,2 100,0 % VKİ 80,0 93,2 83,3 94,1 92,1 Sıklık % Çalışma İstkrarı 12,5 62,5 12,5 12,5 100,0 % VKİ 20,0 6,8 16,7 5,9 7,9 Sıklık % Çalışma İstkrarı 5,0 72,3 5,9 16,8 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.18 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, anneler sürekl çalışan ve anneler geçc sürelerle çalışan çocukların aşırı klolu ve obez olma durumlarına bakıldığında, sürekl çalışan annelern çok yüksek oranda olduğu görülmektedr. Annes

55 44 sürekl çalışan toplam 93 çocuğun % 22,6 sının VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Öğrenclern annenn çalıştığı sektöre göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.19 da verlmştr. Tablo 3.19 Öğrenclern Annenn Çalıştığı Sektöre Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Sıklık Sağlık % Annenn Çalıştığı İş Sektörü 57,1 9,5 33,3 100,0 % VKİ 16,4 33,3 41,2 20,6 Sıklık Eğtm % Annenn Çalıştığı İş Sektörü 4,2 75,0 8,3 12,5 100,0 % VKİ 16,7 24,7 33,3 17,6 23,5 Sıklık % Annenn Çalıştığı Sanay 6,9 79,3 3,4 10,3 100,0 İş Sektörü Annenn % VKİ 33,3 31,5 16,7 17,6 28,4 Çalıştığı Sıklık 1 1 İş Sektörü % Annenn Çalıştığı Bankacılık 100,0 100,0 İş Sektörü % VKİ 1,4 1,0 Sıklık Uzman/ % Annenn Çalıştığı Yönetc İş Sektörü 25,0 75,0 100,0 % VKİ 16,7 17,6 3,9 Sıklık Dğer % Annenn Çalıştığı İş Sektörü 13,0 82,6 4,3 100,0 % VKİ 50,0 26,0 5,9 22,5 Sıklık % Annenn Çalıştığı İş Sektörü 5,9 71,6 5,9 16,7 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.19 da gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, çocukların annenn çalıştığı sektöre göre VKİ dağılımlarına bakıldığında, annes sağlık sektöründe çalışan toplam 21 öğrencnn %42,8, annes eğtm sektöründe çalışan toplam 34 öğrencnn %20,8, annes sanay sektöründe çalışan toplam 29 öğrencnn %13,7 s ve annes uzman yönetc olarak çalışan toplam 4 öğrencnn tamamının VKİ değerler %85

56 45 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Annes uzman yönetc olarak çalışan annelern çocuklarının tamamının aşırı klolu ve obez olması annelern saat olarak çok yoğun çalışmasından kaynaklanablr. Öğrenclern annenn çalışma şeklne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.20 de verlmştr. Tablo 3.20 Öğrenclern Annenn Çalışma Şeklne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Sıklık Düzenl mesa % Çalışma Bçm 7,0 69,0 8,5 15,5 100,0 % VKİ 83,3 67,1 100,0 64,7 69,6 Sıklık Çalışma % Çalışma Saatler 6,3 68,8 25,0 100,0 Bçm Annenn Serbest % VK İ 16,7 15,1 23,5 15,7 Çalışma Sıklık Bçm % Çalışma 2 Vardyalı 80,0 20,0 100,0 Bçm % VK İ 5,5 5,9 4,9 Sıklık Vardyalı % Çalışma Bçm 90,0 10,0 100,0 % VK İ 12,3 5,9 9,8 Sıklık % Çalışma Bçm 5,9 71,6 5,9 16,7 100,0 % VK İ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.20 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, annelernn çalışma şekllerne göre çocukların aşırı klolu ve obez olma durumlarına bakıldığında, annes düzenl mesa sstemnde çalışan toplam 71 öğrencnn %24 ü, annesnn çalışma saatler serbest olan toplam 16 öğrencnn %25, annes 2 vardyalı br şte çalışan toplam 5 öğrencnn %20 s, annes 3 vardyalı br şte çalışan toplam 10 öğrencnn %10 u VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. Öğrenclern annenn haftalık çalışma süresne ve günlük çalışma süresne göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.21.a da ve tablo 3.21.b de verlmştr.

57 46 Tablo 3.21.a Öğrenclern Annenn Haftalık Çalışma Süresne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Aşırı Zayıf Normal Obez Klolu Annenn Haftalık Çalışma Süres (Günlük) Haftada En az 2 gün 4 Gün 5 Gün 6 Gün Sıklık % Haftalık Çalışma Süres 66,7 33,3 100,0 % VKİ 2,7 5,9 2,9 Sıklık 2 2 % Haftalık Çalışma Süres 100,0 100,0 % VKİ 2,7 2,0 Sıklık % Haftalık Çalışma Süres 3,7 72,2 9,3 14,8 100,0 % VKİ 33,3 53,4 83,3 47,1 52,9 Sıklık % Haftalık Çalışma Süres 9,3 69,8 2,3 18,6 100,0 % VKİ 66,7 41,1 16,7 47,1 42,2 Sıklık % Haftalık Çalışma Süres 5,9 71,6 5,9 16,7 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.21.b Öğrencler n Annenn Günlük Çalışma Süresne Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Aşırı Zayıf Normal Obez K lolu Annenn Günlük Çalışma Süres (Saatlk) 8 Saat ve Altı 10 Saat 12 Saat 14Saat ve Üstü Sıklık % Günlük Çalışma Süres 1,7 75,0 6,7 16,7 100,0 % VKİ 16,7 61,6 66,7 58,8 58,8 Sıklık % Günlük Çalışma Süres 9,4 68,8 3,1 18,8 100,0 % VKİ 50,0 30,1 16,7 35,3 31,4 Sıklık % Günlük Çalışma Süres 28,6 42,9 14,3 14,3 100,0 % VKİ 33,3 4,1 16,7 5,9 6,9 Sıklık 3 3 % Günlük Çalışma Süres 100,0 100,0 % VKİ 4,1 2,9 Sıklık % Günlük Çalışma Süres 5,9 71,6 5,9 16,7 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

58 47 Tablo 3.21.a da ve tablo 3.21.b de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, annelernn haftalık çalışma sürelerne göre çocukların aşırı klolu ve obez olma durumlarına bakıldığında, annes haftada 5 gün çalışan toplam 54 öğrencnn %24,1 nn, annes haftada 6 gün çalışan toplam 43 öğrencnn %20,9 ünün, ayrıca annelernn günlük çalışma sürelerne göre çocukların aşırı klolu ve obez olma durumlarına bakıldığında se, annes günde 8 saat ve altında çalışan toplam 60 öğrencnn %23,4 ünün, annes günde 10 saat çalışan toplam 32 öğrencnn %21,9 unun ve annes 14 saat ve üstünde çalışan toplam 7 öğrencnn %28,6 ünün VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde tespt edlmştr. verlmştr. Öğrenclern öğün sayısına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.22 de Tablo 3.22 Öğrenclern Öğün Sayısına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık Öğün % Öğün Sayısı 7,9 71,1 7,9 13,2 100,0 % VKİ 10,3 15,5 17,6 15,2 15,0 Sıklık Öğün % Öğün Sayısı 11,8 66,4 7,6 14,3 100,0 % VKİ 48,3 45,4 52,9 51,5 47,0 Sıklık Öğün Sayısı 3 Öğün % Öğün Sayısı 11,4 72,7 3,4 12,5 100,0 % VKİ 34,5 36,8 17,6 33,3 34,8 Sıklık Öğün % Öğün Sayısı 28,6 57,1 14,3 100,0 % VKİ 6,9 2,3 5,9 2,8 Sıklık Öğün % Öğün Sayısı 100,0 100,0 % VKİ 5,9 0,4 Sıklık % Öğün Sayısı 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.22 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden % 47 snn ales le brlkte günde 2 öğün yemek tükettğ tespt edlmştr. Bu grupta bulunan öğrenclern %21,9 unun VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde bulunmuştur.

59 48 Öğrenclern evde anne dışında çocukla lglenen brnn olup olmadığına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.23 de verlmştr. Tablo 3.23 Evde Anne Dışında Çocukla İlglenen Brnn Olup Olmadığına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez Klolu Sıklık Ale Yakını % Çocukla İlglenlmes 11,9 70,3 5,9 11,9 100,0 % VKİ 80,0 65,7 60,0 60,0 66,0 Sıklık Bakıcı(Eğtmsz) % Çocukla İlglenlmes 33,3 16,7 50,0 100,0 % VKİ 1,9 10,0 15,0 3,9 Sıklık 6 6 Bakıcı(Eğtml) % Çocukla 100,0 100,0 Evde Anne Dışında Çocukla İlglenen Brlernn Olma Durumu Çocuk Evde Tek Başına Kalıyor Çocuk Etüt Merkezne Bırakılıyor Dğer İlglenlmes % VKİ 5,6 3,9 Sıklık % Çocukla İlglenlmes 10,7 71,4 3,6 14,3 100,0 % VKİ 20,0 18,5 10,0 20,0 18,3 Sıklık % Çocukla İlglenlmes 50,0 25,0 25,0 100,0 % VKİ 1,9 10,0 5,0 2,6 Sıklık % Çocukla İlglenlmes 87,5 12,5 100,0 % VKİ 6,5 10,0 5,2 Sıklık % Çocukla İlglenlmes 9,8 70,6 6,5 13,1 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Annelern ücretl br şte çalışması durumunda çocukların evde tek başına kalmasının veya çocukla br başkasının lglenmesnn çocukların beslenme alışkanlıklarını etkleyebleceğ ler sürülmektedr. Tablo 3.23 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden % 2,6 sının evde tek başına kaldığı dğer ger kalan öğrenclern se ale yakını veya bakıcı gb alenn dğer

60 49 breylernn lglendğ görülmektedr. Evde tek başına kalan çocukların da %50 snn VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde bulunmuştur. Ayrıca eğtmsz bakıcı tarafından lglenlen toplam 6 çocuğun 4 ünün VKİ değer %85 yüzdelk değernn üzerndedr. Öğrenclern okuldak beslenme durumlarına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.24 de verlmştr. Tablo 3.24 Öğrenclern Okuldak Beslenme Durumlarına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Sıklık % Öğrenclern Okuldak Beslenme Şekller Okul Öğle Yemeğ Hzmet Sunuyor Okul Kantnnden Yyecek Satın Alıyor Beslenmesn Evden Götürüyor Hçbr şey Yemyor Okuldak Beslenme Şekl 5,0 57,5 12,5 25,0 100,0 % VK İ 6,9 13,3 29,4 30,3 15,9 Sıklık % Okuldak Beslenme Şekl 11,8 74,5 3,9 9,8 100,0 % VK İ 20,7 22,0 11,8 15,2 20,2 Sıklık % Okuldak Beslenme Şekl 11,5 71,6 5,4 11,5 100,0 % VK İ 58,6 61,3 47,1 51,5 58,7 Sıklık % Okuldak Beslenme Şekl 30,8 46,2 15,4 7,7 100,0 % VK İ 13,8 3,5 11,8 3,0 5,2 Sıklık % Okuldak Beslenme Şekl 11,5 68,7 6,7 13,1 100,0 % VK İ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.24 de gösterldğ gb öğle yemeğn okulun sunduğu yemek hzmetnden yararlanarak yyen toplam 40 öğrencnn %32,5 nn, öğle yemeğn okulun kantnnden

61 50 yyecek satın alarak yyen toplam 51 öğrencnn %13,7 snn ve öğle yemeğn evden getrerek yyen toplam 148 öğrencnn %16,9 unun VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde bulunmuştur. Öğrenclern harçlık alma sıklığına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.25.a da verlmştr. Tablo 3.25.a Öğrenclern Harçlık Alma Sıklığına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı Harçlık Alma Sıklığı Günlük Haftalık 15 Günde br Ayda br Vermyorum Çocuğum İstedkçe Zayıf Normal VKİ Aşırı K lolu Obez Sıklık % Harçlık Alma Sıklığı 10,9 72,8 4,3 12,0 100,0 % VKİ 34,5 38,5 23,5 33,3 36,4 Sıklık % Harçlık Alma Sıklığı 15,9 66,7 5,8 11,6 100,0 % VKİ 37,9 26,4 23,5 24,2 27,3 Sıklık % Harçlık Alma Sıklığı 23,1 46,2 30,8 100,0 % VKİ 10,3 3,4 12,1 5,1 Sıklık % Harçlık Alma Sıklığı 80,0 20,0 100,0 % VKİ 2,3 3,0 2,0 Sıklık % Harçlık Alma Sıklığı 5,9 64,7 17,6 11,8 100,0 % VKİ 3,4 6,3 17,6 6,1 6,7 Sıklık % Harçlık Alma Sıklığı 7,0 70,2 10,5 12,3 100,0 % VKİ 13,8 23,0 35,3 21,2 22,5 Sıklık % Harçlık Alma Sıklığı 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

62 51 Öğrenclern aldıkları harçlık mktarına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.25.b de verlmştr. Tablo 3.25.b Öğrenclern Aldıkları Harçlık Mktarına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Sıklık YTL ve Altı % Harçlık Mktarı 12,9 72,7 3,8 10,6 100,0 % VKİ 58,6 57,5 33,3 45,2 54,5 Sıklık YTL % Harçlık Mktarı 12,0 65,3 9,3 13,3 100,0 % VKİ 31,0 29,3 46,7 32,3 31,0 Sıklık YTL % Harçlık Mktarı 11,8 47,1 11,8 29,4 100,0 % VKİ 6,9 4,8 13,3 16,1 7,0 Sıklık Harçlık % Harçlık 7 9 YTL Mktarı Mktarı 25,0 75,0 100,0 % VKİ 3,4 1,8 1,7 Sıklık YTL % Harçlık Mktarı 90,9 9,1 100,0 % VKİ 6,0 6,7 4,5 Sıklık YTL % Harçlık Mktarı 100,0 100,0 % VKİ 6,5 0,8 Sıklık YTL ve % Harçlık Üzer Mktarı 100,0 100,0 % VKİ 0,6 0,4 Sıklık % Harçlık Mktarı 12,0 69,0 6,2 12,8 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.25.a da gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden harçlığını günlük olarak alan 92 öğrencnn %16,3 ünün, harçlığını haftalık olarak alan 69 öğrencnn

63 52 %17,4 ünün, harçlığını süre kısıtı olmadan stedkçe alan 57 öğrencnn %22,8 nn VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde bulunmuştur. Tablo 3.25.b de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden harçlığını 1 YTL ve altında alan 132 öğrencnn %14,4 ünün, harçlığını 1 3 YTL aralığında alan 75 öğrencnn %22,6 sının, harçlığını 4 6 YTL aralığında alan 17 öğrencnn %41,2 ünün VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde bulunmuştur. Harçlık mktarının yükseldkçe obezte ve aşırı kloluluk görülme sıklığının da artması dkkat çekmektedr. Öğrenclern harçlıkları le satın aldıkları çeştl ürün gruplarına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.26 da verlmştr. Tablo 3.26 Öğrenclern Harçlıkları İle Satın Aldıkları Çeştl Ürün Gruplarına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Sıklık Yyecek/İçecek % Ürün Grubu 11,3 72,1 5,4 11,3 100,0 % VKİ 86,2 95,2 80,0 83,3 91,7 Ürün Grupları Snema/Tyatro Gb Etknlklere Katılmak Kıyafet/Ayakkabı/Takı Blgsayar Oyunu Müzk CD s/ktap Sıklık % Ürün Grubu 33,3 33,3 33,3 100,0 % VKİ 0,6 6,7 3,3 1,2 Sıklık % Ürün Grubu 10,0 60,0 10,0 20,0 100,0 % VKİ 3,4 3,6 6,7 6,7 4,1 Sıklık % Ürün Grubu 42,9 14,3 14,3 28,6 100,0 % VKİ 10,3 0,6 6,7 6,7 2,9 Sıklık % Ürün Grubu 12,0 69,4 6,2 12,4 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0

64 53 Tablo 3.26 da gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, harçlığını yyecek çecek grubuna harcayanların %91,7 oranında olduğu görülmektedr. Yne harçlığını yyecek ve çeceğe harcayan bu 222 öğrencnn %16,7 snn VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde bulunmuştur. Öğrenclern restorana gtme/götürülme veya eve yemek sparş verlme sıklığına göre vücut ktle ndeks dağılımları tablo 3.27 de verlmştr. Tablo 3.27 Öğrenclern Restorana Gtme/Götürülme veya Eve Yemek Sparş Verlme Sıklığına Göre VKİ Değerlernn Dağılımı VKİ Zayıf Normal Aşırı Obez K lolu Haftada 1 Sıklık veya % Restoran/Sparş Daha Fazla Yemek 5,1 66,7 12,8 15,4 100,0 Sıklıkla % VKİ 6,9 14,9 29,4 18,2 15,4 Sıklık Restorana Gtme veya Eve Yemek Sparş Verme Sıklığı İk Haftada 1 Ayda 1 veya Daha Az Sıklıkta Restorana Gdlmyor/ Yemek Sparş Verlmyor % Restoran/Sparş Yemek 13,3 56,7 8,3 21,7 100,0 % VKİ 27,6 19,5 29,4 39,4 23,7 Sıklık % Restoran/Sparş Yemek 14,4 74,4 5,6 5,6 100,0 % VKİ 44,8 38,5 29,4 15,2 35,6 Sıklık % Restoran/Sparş Yemek 9,4 73,4 3,1 14,1 100,0 % VKİ 20,7 27,0 11,8 27,3 25,3 Sıklık % Restoran/Sparş Yemek 11,5 68,8 6,7 13,0 100,0 % VKİ 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 3.27 de gösterldğ gb araştırmaya katılan öğrenclerden, restorana gtme veya eve yemek sparş verme sıklığının k haftada br olduğu br aleden gelen toplam 60 çocuğun %30 unun VKİ değerler %85 yüzdelk değernn üzernde bulunmuştur.

65 ÇOCUKLUK DÖNEMİ OBEZİTESİ İLE İLİŞKİLENDİRİLEN EKONOMİK VERİLERİN ANALİZİ Araştırmanın konusu, Denzl İl Merkez İlköğretm Okullarında öğrenm gören 6 11 yaş grubundak öğrenclern obezte problemler üzernde ktsad belrleyclern tespt edlmesdr. Çalışmanın başlıca amacı, ekonomk değşkenlerle çocukluk dönem obeztesn lşklendrp, ekonomk değşkenlern çocukluk dönemnde obeztey artırıcı etklernn olup olmadığının ncelenmesdr. Özellkle ekonomk br değşken olan hanehalkı gelrnn obezte üzernde artırıcı br etksnn olup olmadığı ncelenmek stenmektedr. Yne gelre bağlı değşen okul harçlıklarının etks ve annelern emek arzlarının artması veya çalışma saatlernn yoğunluğu gb dğer ekonomk değşkenlern de obezte üzerndek artırıcı etkler de tahmn edlecektr. Bunun yanı sıra bazı sosyoekonomk değşkenler de kullanılacaktır. Bunlar annenn ve babanın eğtm durumu, annenn çalıştığı şn özellkler veya çocuğun öğrenm gördüğü okulun özellkler ve beslenme alışkanlıkları le lgl olan değşkenlerdr. Bu araştırma tanımlayıcı ve kestsel br çalışmadır. Çalışma Denzl l Merkez İlköğretm okullarında öğrenm gören, 1 nc sınıftan 5 nc sınıfa kadar olan 6 11 yaş grubundak 253 öğrency kapsar. Analz yapılacak ekonomk değşkenlern obezte üzernde ncelenecek olan etkler k ana kategorde toplanablr. Bunlar; 1) Hanehalkı gelrnn obezteye olan etks 2)Annenn emek arzı ve çalışma saatler yoğunluğunun ve ayrıca annenn eğtm durumunun obezteye olan etks Hanehalkı Gelrnn Obezteye Olan Etks Araştırmanın bu lk bölümünde, hanehalkı gelrnn düşük gelrl gruplarda arttıkça çocuğun vücut ktle ndeksn gelre bağlı azalttığı, fakat yüksek gelrl gruplarda arttıkça çocuğun vücut ktle ndeksn gelre bağlı artırdığı savunulmaktadır. 2. bölümdek tanımlayıcı statstklerden yararlanarak araştırmada hanehalkı gelrnn çocukluk dönem

66 55 obeztes üzerne olan etksnn statksel olarak anlamlı olup olmadığı tahmn edlecektr. Hanehalkı gelrnn obezte üzerndek etksn ölçmek çn en küçük kareler yöntem (EKK) kullanılmıştır. Anket yöntem le elde edlen verlerde hanehalkı gelr çn aralıklar belrlenmştr. Bu aralıklar 450 YTL ve altı seçeneğ le 5000 YTL ve üstü seçeneğ arasında her gelr grubunda 500 YTL basamaklı artacak şeklde 10 (on) farklı gelr grubundan oluşmaktadır. Hanehalkı gelrnn etksn belrlemek çn lk önce aralıklarla belrlenmş hanehalkı gelrlernn orta değerler alınarak ncel br ver kümes elde edlmştr. İlk denklemde, gelrn orta değerler ve anne babanın vücut ktle ndekslernn ortalama değerler kullanılarak, çocukların vücut ktle ndeksler üzernde etksnn olup olmadığı analz edlecektr. İknc denklemde se hanehalkı gelr orta değerlernn yerne her br gelr aralığının çocuğun vücut ktle ndeks üzerndek etksn ayrı ayrı ölçmek çn gölge değşkenler tanımlanmıştır. Yne burada da açıklayıcı değşken olarak anne babanın vücut ktle ndeksler ortalaması denkleme dahl edlmştr. Çünkü anne babanın vücut ktle ndeksler ortalaması, çocuğun kalıtımsal yapısı açısından öneml kabul edlmektedr. Fakat çocuğun obez veya aşırı klolu olmasına sebep olduğu düşünülen kalıtımsal nedenler söyleyeblmek farklı br alanda çok kapsamlı br araştırma gerektrr. Çocuğun obez olmasında brnc neden kalıtımsal nedenlerdr ve kalıtımsal nedenlern obeztey %25 %40 arasında br oranda etkledğ tespt edlmştr. Bu nedenle bu araştırmada kapsamında anne babanın vücut ktle ndeksler ortalaması kalıtımsal etkenler temslen açıklayıcı değşkenlerden br olarak alınmıştır. Dur um 1: Hanehalkı gelr düşük gelr l gr uplar da arttıkça çocuğun vücut ktle ndeks gelre bağlı düşer, fakat hanehalkı gelr yüksek gelr l gruplarda ar ttıkça çocuğun vücut ktle ndeks gelre bağlı ar tar Hanehalkı Gelrnn Obezte Üzerne Etksnn Ncel Değşkenler le Ölçümü Denklemde bağımlı değşken çocuğun vücut ktle ndeks, bağımsız değşkenler, hanehalkı gelrnn orta değer ve anne babanın vücut ktle ndekslernn ortalamasıdır. Hanehalkı gelrnn ve anne babanın vücut ktle ndeksler ortalamasının obezte üzerndek etkler EKK yöntem le ölçülmüştür. Hata termnn 0 ortalamalı ve sabt varyansla dağıldığı varsayımı, ayrıca hata termler arasında ardışık bağımlılığın olmadığı varsayımı

67 56 kontrol edlmştr. ε ~ N (0, σ ε 2 ), kov (ε, ε j ) = 0 ( j) Çocuğun vücut ktle ndeks VKİ, Hanehalkı gelr orta değer G, anne babanın vücut ktle ndeksler ortalaması se X le gösterlmştr. VKİ = α + α G + α X + ε (3.1) Verlerdek hanehalkı gelr aralıklarının orta değerler alınarak ncel değerler elde edlmştr. Hanehalkı gelr çn belrlenen aralıklar yukarıda da belrtldğ gb, 450 YTL ve altı seçeneğ le 5000 YTL ve üstü seçeneğ arasında her gelr grubunda 500 YTL basamaklı artacak şeklde 10 (on) farklı gelr grubundan oluşmaktadır. Bu aralıklarda bulunan gelr değerlernn orta değerler alınmış tek br ver kümes elde edlmştr. VKİ çn yapılan EKK tahmn sonuçları şöyledr: Açıklayıcı değşkenler Katsayı Standart hata t değer p değer Sabt * Hanehalkı gelr ort * Anne babanın VKİ ort * R 2 = , F= , p= Yapılan tahmnde gelr değşkennn katsayısı poztf ve statksel olarak anlamlı çıkmıştır. Genel olarak, gelrn br brm artması çocuğun vücut ktle ndeksn puan daha artırmaktadır. Fakat bu etk görüldüğü gb çok zayıf br etkdr. * 0.01>p ** 0.05>p *** 0.1 >p

68 57 Dğer açıklayıcı değşken anne ve babanın VKİ ortalamasının katsayısı da poztf ve statksel olarak anlamlı çıkmıştır. Anne ve babanın VKİ ortalaması br brm arttığında çocuğun vücut ktle ndeksn puan daha artırmaktadır. Bu etk beklenen br etkdr. Çünkü çocuğun vücut ktle ndeks anne ve babasından aldığı kalıtımsal faktörlerle lşkldr. Modeln katsayılarının tamamına bakıldığında F değer ve p değer statksel olarak anlamlı bulunmuştur Hanehalkı Gelrnn Obezte Üzerne Etksnn Ntel Değşkenler le Ölçümü Bu bölümde tanımlanan modelde, hanehalkı gelr aralıklarının her brnn çocuğun vücut ktle ndek üzerne olan etks ncelenecektr. Her hanehalkı gelr aralığı çn br gölge değşken tanımlanmıştır. Hanehalkı gelr aralıkları, pyasa ücretlernn asgar ücret sevyes olan 450 YTL ve altı gelr grubundan başlamak kaydıyla, her gelr grubunu ortalama 500 YTL artacak şeklde basamaklandırılarak 5000 YTL ve üzer br gelr grubuna kadar 10 (on) farklı gelr grubu olacak şeklde belrlenmştr. Modele anne ve babanın VKİ ortalamaları da dahl edlmştr. Denklemde bağımlı değşken çocuğun vücut ktle ndeks, bağımsız değşkenler, hanehalkı gelr aralıkları ve anne babanın vücut ktle ndekslernn ortalamasıdır. Hanehalkı gelr aralıklarının ve anne babanın vücut ktle ndeksler ortalamasının obezte üzerndek etkler EKK yöntem le ölçülmüştür. Çocuğun vücut ktle ndeks VKİ, Hanehalkı gelr aralıkları G1..G10, anne babanın vücut ktle ndeksler ortalaması se X le gösterlmştr. VKİ = 0 + α 1 α 0 ) G + β 2 α ( X + ε (3.2)

69 58 VKİ çn yapılan EKK tahmn sonuçları şöyledr: Açıklayıcı değşkenler Katsayı Standart hata t değer p değer Sabt * YTL ve altı *** YTL ** YTL * YTL YTL ** YTL YTL YTL YTL Anne babanın VKİ ort * R 2 = 0.139, F = , p= YTL ve altı gelr grubunun katsayısının şaret negatftr ve statksel olarak anlamlıdır.( %10 anlamlılık sevyesnde) 450 YTL ve altındak gelr grubu le çocuğun vücut ktle ndeks arasında ters yönlü br lşk vardır YTL gelr grubunun katsayısının şaret negatf ve statksel olarak anlamlıdır YTL gelr grubu le çocuğun vücut ktle ndeks arasında ters yönlü br lşk vardır YTL gelr grubunun katsayısının şaret negatf ve statksel olarak * 0.01>p ** 0.05>p *** 0.1 >p

70 59 anlamlıdır YTL gelr grubu le çocuğun vücut ktle ndeks arasında ters yönlü br lşk vardır YTL gelr grubunun katsayısının şaret negatftr, fakat statksel olarak anlamlı bulunmamıştır YTL gelr grubunun katsayısının şaret negatf ve statksel olarak anlamlıdır YTL gelr grubu le çocuğun vücut ktle ndeks arasında ters yönlü br lşk vardır YTL, YTL, YTL ve YTL gelr gruplarının katsayılarının şaretler poztftr, fakat statksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Dğer açıklayıcı değşken anne ve babanın VKİ ortalamasının katsayısı da poztf ve statksel olarak anlamlı çıkmıştır. Anne ve babanın VKİ ortalaması br brm arttığında çocuğun vücut ktle ndeksn puan daha artırmaktadır. Modeln katsayılarının tamamına bakıldığında F değer ve p değer statksel olarak anlamlı bulunmuştur YTL gelr aralığına kadar tanımlanan beş ayrı gelr grubundan dördünün, çocuğun vücut ktle ndeks üzerne etks negatf ve anlamlı bulunmuştur. 450 YTL ve altı gelr grubundan YTL gelr grubuna kadar olan gelr grupları çocuğun vücut ktle ndeks le ters yönde lşkldr. Fakat YTL gelr aralığı ve üzerndek gelr gruplarının hepsnde katsayılar statksel olarak anlamsız bulunmuştur. Bu nedenle yüksek gelr grupları çn regresyon doğrusunda br kırılma beklenmektedr. Regresyon doğrusunda br kırılma olup olmadığı parçalı regresyon model le kontrol edlmştr. Denklemde VKİ çocuğun vücut ktle ndeks, Y hanehalkı gelrlernn ortalama değer ve Y* se belrlenen eşk değer olarak tanımlanmıştır. Ayrıca modele yne anne ve babanın VKİ ortalaması olan değşken X dahl edlmştr. VKİ = 1 + β 1 Y + β 2 Y Y *) D + γ 1 α ( X + ε (3.3)

71 60 Bu modelde, eğer Y > Y* se D = 1 ve eğer Y < Y* se D = 0 olan k gölge değşken tanımlanmıştır. Eşk değer Y*= 2500 olarak belrlenmştr. Çünkü YTL gelr grubundan sonra gelen gelr gruplarının katsayıları statksel olarak anlamlı değldr. VKİ çn yapılan EKK tahmn sonuçları şöyledr: Açıklayıcı değşkenler Katsayı Standar t hata t değer p değer Sabt * Hanehalkı gelr ort YTL Eşk sevyes * Anne babanın VKİ ort * Y*=2500 YTL, R 2 = 0.110, F= , p= Modelde β 2 poztf ve statksel olarak anlamlı bulunmuştur YTL gelr sevyesnde regresyon doğrusunda br kırılma meydana gelmektedr. Regresyon doğrusunda 2500 YTL gelr sevyesnde kırılmanın olduğunu desteklemek amacıyla 2500 YTL nn altında gelr sahb olanlar ve 2500 YTL nn üzernde gelr sahb olanlar dye tek br gölge değşken tanımlayarak gelrn etks tekrar ölçüleblr. VKİ = α ) + + ( α α D + β X ε (3.4) Çocuğun vücut ktle ndeks VKİ, >2500 YTL D = 1, anne babanın vücut ktle ndeksler ortalaması se X le gösterlmştr.

72 61 VKİ çn yapılan EKK tahmn sonuçları şöyledr: Açıklayıcı değşkenler Katsayı Standart hata t değer p değer Sabt * YTL gelr sevyes * Anne babanın VKİ ort * R 2 = 0.116, F= , p= Modelde, >2500 YTL gelr sevyesnn üzernde olan gruplar çn katsayı poztf ve statksel olarak anlamlı çıkmıştır ve 2500 YTL nn üzernde gelr kazanan gruplar ve çocukların vücut ktle ndeksler arasında poztf yönlü lşk vardır Annenn Emek Ar zı ve Dğer Sosyo Ekonomk Değşkenlern Çocukluk Dönem Obeztes Üzerne Etks Araştırmanın knc bölümünde, annenn emek arzı, çalışma saatler yoğunluğu ve okul harçlıkları gb dğer ekonomk değşkenlern ve ayrıca annenn eğtm durumu gb dğer sosyo ekonomk değşkenlern çocukluk dönem obeztesne br etksnn olup olmadığı ncelenecektr. Çocukların vücut ktle ndeksnn, annelern ücretl br şte çalışmasından etkleneceğ ayrıca, annenn çalışmasına bağlı olarak ev ortamının ve çocuğun beslenme alışkanlığının da etkleneceğ beklenmektedr. Çünkü annes çalışan br çocuğun beslenme tpnde farklılıklar gözlenmştr. Genellkle ale çnde çocuğun bakımı ve beslenmes annenn sorumluluğu altındadır. Bu nedenle ev ortamında annenn çocukla lglenememesnden dolayı ve çocuğun örneğn karnı acıktığında beslenme tpne kendnn karar vermesnden veya çocukla lglenmes çn br başka kşden yardım alınmasından dolayı annenn emek arzının, çocukluk dönem obeztesn artırdığı ler sürülmüştür. Aynı zamanda çalışan annelern çocuklarının günlük öğün sayılarının farklı olacağı hatta

73 62 restorana gtme/götürülme veya eve hazır yemek sparş verlme sıklığının artacağı beklents vardır. Benzer şeklde annenn çalışma saatlernn de yoğun olmasının çocuğun öğün sayısını ve saatlern, beslenme bçmn, tüketm alışkanlıklarını, porsyonlarının büyüklüğünü ve en önemls enerj harcama şekln değştreceğ beklenmektedr. Yapılan bu çalışmada da, yukarıda sayılan bu faktörlern Denzl İl Merkez İlköğretm okullarında öğrenm gören 6 11 yaş grubu öğrenclerden belrlenen örneklem kümes çn geçerl olup olmadığı tahmn edlecektr. Dur um 2: Çalışan annelern çocuklarının vücut ktle ndeks çalışmayan annelern çocuklar ının vücut ktle ndekslernden daha yüksek olur. ön savının Denzl İl Merkez İlköğretm Okullarında öğrenm gören 6 11 yaş aralığındak çocuklar çn sınanması Başlangıç olarak, tahmn edlecek modeln, tanımlayıcı statstklerden yayarlanarak çocuğun vücut ktle ndeks le lşklendrlen ve çocuğun aşırı klolu veya obez olma olasılığını artırdığı düşünülen değşkenler belrlenmştr. Modele aşırı kloluluk veya obeztenn görülme sıklığı yüksek bulunan seçenekler dahl edlmştr. Model EKK yöntem le tahmn edlmştr. Modelde kullanılan değşkenler sırasıyla şöyledr: Bağımlı değşken: 1. Çocuğun vücut ktle ndeks Açıklayıcı değşkenler : 1. Anne babanın VKİ ortalaması 2. Annenn emek arzının olup olmadığı 3. Annenn emek arzının sürekl olup olmaması 4. Annenn memur meslek grubunda olması 5. Annenn sağlık sektöründe çalışması 6. Annenn uzman/yönetc olarak çalışması

74 63 7. Annenn düzenl mesa sstemnde çalışması 8. Annenn saatler serbest sstemde çalışması 9. Annenn haftanın 5 günü çalışması 10. Annenn günde 14 saat ve üzernde çalışması 11. Annenn ünverste eğtm sevyesnde olması 12. Çocuğun öğrenm gördüğü özel tam gün okul programı 13. Hanehalkı gelr grupları 14. Aledek çocuk sayısı 15. Öğün sayısı 16. Çocuğun restorana gtme/götürülme veya eve hazır yemek sparş verlme sıklığının haftada k kere olması 17. Annes çalışan çocuk evde tek başına kalıyor 18. Annes çalışan çocukla bakıcı (eğtmsz) lglenyor 19. Okul çocuğa öğle yemeğ hzmet sunuyor 20. Çocuğa stedkçe harçlık verlyor 21. Çocuğa 4 6 ytl arası harçlık verlyor 22. Çocuğa ytl arası harçlık verlyor 23. Çocuk harçlığı le en çok yyecek çecek almaktadır

75 64 VKİ çn yapılan EKK tahmn sonuçları şöyledr: Açıklayıcı değşkenler Katsayı Standart hata t değer p değer Sabt Anne emek arzı ** Annenn çalışma stkrarı Anne memur olarak çalışıyor ** Anne sağlık sektöründe çalışıyor Anne uzman/yönetc Düzenl mesa sstemnde çalışıyor Saatler serbest sstemde çalışıyor Anne haftada 5 gün çalışıyor Anne günde 14 saat ve üzer çalışıyor Annenn eğtm ünverste Annenn eğtm lkokul Annenn eğtm lse Çocuk özel tam gün br okula gdyor Anne babanın VKİ ortalaması Aledek çocuk sayısı Restorana gtme sıklığı(haftada 2 kere ) Öğün sayısı Çocukla anne dışında ale yakını lglenyor Çocukla anne dışında (eğtmsz) bakıcı lglenyor Çocuk öğle yemeğn okuldan yyor Çocuk okul yemeğn kantnden yyor Çocuğa stedkçe harçlık verlyor Çocuğa 4 6 YTL harçlık verlyor Çocuğa YTL harçlık verlyor Çocuk harçlığı le en çok yyecek çecek alıyor Hane halkı gelr 450 YTL ve altında Hane halkı gelr YTL Hane halkı gelr YTL Hane halkı gelr YTL Hane halkı gelr YTL Hane halkı gelr YTL ** Hane halkı gelr YTL Hane halkı gelr YTL Hane halkı gelr YTL Restorana gtme sıklığı(haftada 1 ve daha fazla) R 2 = 0,47 F= , p =

76 65 Modele dahl edlen değşkenlerden, annenn emek arzının olup olmadığı değşken, annenn memur olarak çalışıyor olması değşken ve hanehalkı gelr sevyesnn 2500 YTL gelr sevyesnde olması değşken poztf yönde lşkl bulunmuştur. Modele dahl edlen dğer değşkenler çocuğun vücut ktle ndeks üzernde statksel olarak anlamlı br etkye sahp değldr. Modele dahl edlen annenn emek arzı le lgl olan değşkenlere bakıldığında, annenn çalışmasının ve memur olarak çalışmasının dışında anne emek arzı le lgl olan dğer tüm değşkenlern etks statksel olarak anlamsız bulunmuştur. Bu durumda örneğn annenn eğtm durumunun çocuğun obezte olup olmama olasılığını artırıcı etks gözlenmemştr. Annenn lkokul sevyesnde veya ünverste sevyesnde eğtml olması çocuğun obezte olmasına etk eden br faktör değldr. Bunun gb annenn çalışmasının sürekl olup olmadığı farklı sektörlerde çalışması, annenn çalışmasının saat olarak çok fazla olması ve çalışma bçm gb dğer değşkenlern etkler de gözlenmemştr. Denzl l merkeznde lkokul öğrenclernn dahl edldğ bu araştırmada öğrenclern annelernn br şte çalışıyor olması ve özellkle de memur olarak çalışan anneler obezte üzernde etkl bulunmuştur. Annenn çalışma ortamının veya çalışma koşullarının ve sektörünün özellkler etkl bulunmamıştır. Dğer değşkenlere bakıldığında se çocuğun obezte olup olmama olasılığının okul harlıkları le etklenmedğ gözlenmektedr. Bunun yanı sıra okulda, okulun sunduğu yemek programından yemek yemes veya okul kantnnden aldığı besn maddelern tüketmes çocuğun obezte durumuyla lşkl bulunamamıştır. Yne çocuğun özel br okulda eğtm alması veya kamu okulunda eğtm alması arasında obezte açısından br fark gözlenmemştr. Ayrıca, annenn dışında çocukla evde lglenen başka brnn olması durumu etkl bulunmamıştır.

77 66 TARTIŞMA SONUÇ Br öncek bölümde çocuğun vücut ktle ndeksn etkledğ düşünülen faktörler k ayrı grupta toplanarak tüm değşkenlern ekonometrk modeller oluşturuldu ve vücut ktle ndeks üzerne etkler tahmn edld. Brnc durumda, çocukluk dönem obeztes hanehalkının harcanablr gelr le lşklendrlmştr. Teorde üzernde çok detaylı durulmamış br konu olarak, harcanablr hanehalkı gelr le çocukluk dönem obeztes arasındak lşkde bu araştırma çn poztf br etk beklenmekteyd. Yapılan tahmnler sonucu bu etknn beklenen yönde anlamlı ve poztf olduğu bulgularla gösterlmştr. Tüm örneklem üzernde etks ölçülen ortalama hanehalkı gelrnn etks çocuğun vücut ktle ndeks üzerne , genetğn etks se 0.22 bulunmuştur. Yan gelr br brm artınca, artan gelr çocuğun vücut ktle ndeksn puan artıracaktır. Br sonrak modelde se her gelr aralığının çocuğun vücut ktle ndeks üzerne olan etks tahmn edld. Ortalama hanehalkı gelrnn tüm örneklem üzerndek etks poztf ken, gelr aralıklarının her brnn etks ayrı ayrı ölçüldüğünde düşük gelr gruplarında etknn negatf olduğu ortaya çıkmıştır. Gelr aralıkları yükseldkçe bell br sevyeden sonra gelrn etks statksel olarak anlamsız bulunmuştur. Bu durum, bell br eşk değerne kadar regresyon doğrusunun eğmnn aynı olduğunu, bell br noktadan sonrada daha da dkleşerek regresyon eğrsnde br kırılma meydana geldğn göstermektedr. Bu eşk değer örneklemde 2500 YTL gelr sevyes olarak tespt edlmştr. Yan 2500 YTL altında gelr kazan alelern gelrlernn, çocuğun vücut ktle ndeks üzerne etks 2500 YTL sevyesne kadar negatf bulunmuştur. Bu durum, gelrn yükseldkçe çocuğun vücut ktle ndeksn azaltacağı anlamına gelmektedr. Aslında bu bekleneblr br durumdur. Çünkü düşük gelr gruplarının beslenme bleşmler düşük fyatlı olan karbonhdrat çerkl besnlerden oluşur.

78 67 Düşük gelrl aleler, makarna, kuru baklyat, patates ve beyaz ekmek gb unlu ve nşastalı olan şşmanlatıcı besnler fazlasıyla tüketmektedrler. Bu gelr gruplarında daha sağlıklı ve daha az şşmanlatıcı besnlere ulaşmak gelr yükseldkçe mümkün olur. Sebze ve meyve, ayrıca et, peynr gb görecel olarak daha pahalı olan besn gruplarını satın alırlar ve daha y beslenmeye başlarlar. Hanehalkı gelr yükseldkçe çocuğun obez veya aşırı klolu olma htmal azalmaktadır. Fakat bu azalış her gelr basamağında kademel olarak azalış göstermektedr. Bell br gelr sevyesne geldkten sonra se gelrn etks poztfe dönmektedr. Bu durum se breylern çok yüksek gelr gruplarında gelr le stedğ ürüne rahatça ulaşabldğn ve bol mktarda stedğ kadar tüketebleceğn göstermektedr. Burada k durumda breylern zevk ve terchler etkl olmaktadır. Ayrıca yüksek gelrl hanehalklarının yaşam standartları daha yüksek olduğu çn, modern ev aletlerne ve arabalara sahp olmaları daha pasf yaşamalarına sebep olacaktır. Gelr le daha fazla mktarda gıda maddes alablen ve stedğ mktarlarda tüketme kararı alan hane halklarının çocukları da bu kararlardan etklenr. Çünkü gelr yüksek aleler çocukları beslenme konusunda daha az kontrol edlrler, hatta çocuk her stedğ yyeceğe stedğ zaman ve stedğ mktarlarda ulaşma mkanına sahptr. Alelern harcanablr hanehalkı gelrlernn artması tüketmlernn artmasına yol açar. Mkro ekonom alanında tüketm kalıplarıyla ve breyn faydası le lgl olan bu durum obezteyle lşklendrlnce anlam kazanmaktadır. Brey tüketm optmzasyonunu kend kararları doğrultusunda sağlayacaktır. Örneğn, gelrn daha fazla karbonhdrat ağırlıklı besn gruplarına harcayarak daha çok klo alablr. Burada breyn hem tüketm ve gelr arasındak mktar arasında br ödünleşme (trade off) hem de tüketm fayda eğrlernn zamanla yukarı kayması söz konusudur. Brey gelr arttıkça kalte yönünden, besleyc özellğ daha fazla olan yyeceklere ulaşmak ster. Düşük gelr sahbyken, breyn gelr daha çok karbonhdrat ağırlıklı, kalte yönünden düşük ve doyuruculuğu yüksek besnlere yetyorken, breyn gelr arttığı zaman daha pahalı olan besnlere lgs ve tüketm de artmaktadır. Örneğn gelr le ayda belrl br oranda et tüketemeyen br brey gelr yükseldğnde et tüketmeye ve daha fazla proten çerkl besnler almaya başlayacaktır. Gelr grupları farklı olarak nceledğmz bu hane halklarının çocuklarına olan davranışları da farklıdır. Düşük gelr gruplu aleler çocuklarına daha kısıtlı mkanlar

79 68 sunablmektedrler ve bu alelern beslenme bçmler, doyurucu özellğ fazla olan karbonhdrat temell br beslenme bçmdr. Bu nedenle düşük gelre sahp alede yaşayan çocuğun klolu olması beklenecektr. Yüksek gelre sahp alede yaşayan çocuğun da stedğn tüketrken br sınırlamama le karşılaşmaması ve herhang br bütçe kısıtlaması olmaksızın her stedğne ulaşablmes ve denetmsz beslenmesnden dolayı vücut ktle ndeks poztf yönde etklenecektr. Alelern ve özellkle çocuğun obezte olma durumunu, tüketm alışkanlıkları, yan zevk ve terchlernn yanı sıra aynı zamanda teknolojk gelşmeler de çok fazla etkleyecektr. Örneğn, hazır besnlern görecel olarak daha ucuz hale gelmes, zahmetsz olması, kullanıma hazır olmaları, gderek daha da güvenlr olmaları ve bunun gb sayılablecek brçok nedenden ötürü aleler tamamen tüketm kararlarını bu yönde almaya başlayacaklardır. Alelern bu tp yyeceklere olan lgsnn artması çocuklarının da böyle br beslenme kalıbına grmesne yol açacaktır. Çocuğun vücut ktle ndeksn etkleyen dğer br değşkende, kalıtımsal faktörler temslen modele alınan anne babanın VKİ ortalaması değşkendr. Anne babanın VKİ ortalamasının çocuğun vücut ktle ndeks üzerndek etks yaklaşık 0.22 dr. Bu durum, çocuğun vücut ktle ndeksnn veya obezte olup olmama olasılığının ortalama %25 oranında kalıtımsal nedenlerden dolayı oluştuğunu ortaya koymaktadır. Burada saptanan etknn oranı dğer çalışmaların bulgularıyla kıyaslandığında da paralellk göstermektedr. İknc durumda se annenn emek arzının çocuğun vücut ktle ndeks le olan lşks ele alınmıştır. Annenn emek arzı ve özellkle annenn eğtm durumu üzerne bugüne kadar yapılmış olan çalışmalar, çocuğun VKİ değer le genelde poztf br korelasyon bulmuştur, fakat yapılan çalışmalar gelşmş ülke standartlarında yapılmıştır. Ülkemz henüz gelşmekte olan ülkeler sınıfına dahl olduğu çn burada yapılan bu araştırmada, teorde öne sürülen bulguların aksne farklı bulgular beklenmekteyd. Gelşmş ülke standartları, teknolojk düzeyde ulaşılan mkanları, görecel olarak hazır besnlern daha ucuz hale gelmesn, breylern özellkle annelern daha yoğun çalışıp çocuklarına zaman ayıramamasını ve daha brçok değşken fade etmektedr. Ayrıca ülkeler arası sosyal ve kültürel farklarda dkkate alınmalıdır.

80 69 Araştırmada annenn emek arzı le çocuğun vücut ktle ndeks arasında anlamlı br lşk bulunmuştur. Örneklemde annenn emek arzı çocuğun vücut ktle ndeks le poztf yönde lşkldr. Özellkle memur olarak çalışan annelern çocuklarının vücut ktle ndeks le arasında br lşk bulunmuştur. Fakat annenn emek arzının yanında modele lave edlen dğer tüm sosyo ekonomk değşkenler anlamsızdır. Yne bulgulara bakıldığında hanehalkı gelrnn, çocuğun vücut ktle ndeksn 2500 YTL gelr sevyesnde poztf yönde etkledğ görülmektedr. Annenn eğtm durumunun ve annenn çalışma koşulları le lgl olan annenn çalışmasının sürekl olup olmaması, farklı sektörlerde çalışması, annenn çalışmasının saat olarak çok fazla olması ve çalışma bçm gb dğer değşkenlern çocuğun obezte olup olmama olasılığını artırıcı etks gözlenmemştr. Yapılan dğer çalışmaların aksne annenn emek arzının tek başına çocuğun obeztesn artırma olasılığı üzernde etkl olması bu çalışmada yeterl görülmemektedr. Annenn emek arzı değşken bu çalışmada çocukluk dönem obeztesne artırıcı br etkde bulunsa da, annenn çalışma koşulları le olan dğer özellklerne at değşkenlern anlamsız bulunması araştırmayı zayıf bırakan br taraftır. Çünkü annenn çalışma özellkler le brlkte değerlendrlen anne sthdamı ve çocukluk dönem obeztes arasındak lşk, kestsel ve tanımlayıcı br araştırmadan zyade daha kapsamlı ver kümeler gerektrmektedr.

81 70 KAYNAKLAR Alkaşfoğlu, A., Yordam, N.(2000). Obeztenn tanımı ve prevalansı, Katkı pedatr dergs, Sayı:21,s Anderson,P.M.,Butcher, K.F., Levne P.B.(2003). Economc perspectves on chldhood obesty, Economc Perspectves, S:3Q, s Anderson, P.M., Butcher, K.F. and Levne, P.B.(2002). Maternal Employment and Overweght Chldren, Natonal Bureau of Economc Research, Workng Paper No: Atar, A.(2005). Obezlerde plazma lpd düzeyler le Antropometrk ölçümler arasındak lşknn İncelenmes, Ale Hekmlğ Uzmanlık Tez Averett, S.,Korenman, K.(1996).The Economc Realty ofthe Beauty Myth, Journal of Human Resources, Sayı:31/ 2, s Bhattacharya, J., Sood, N.(2005). Health Insurance And The Obesıty Externalıty, Natonal Bureau of Economc Research, Workng Paper No: Cawley, J.(2000).Body Weght and Women s Labor Market Outcomes, Natonal Bureau of Economc Research, Workng Paper No Cha, Y.F.(2006). Maternal Labour Supply and Chldhood Overweght and Obesty n Canada: Evdence from the NLSCY, Unversty of Toronto Department of Economcs, Chou, S.Y., Rashad, I.,Grossman, M.(2005). Fast Food Restaurant Advertısıng On Televısıon And Its Influence On Chıldhood Obesıty, Natonal Bureau of Economc Research, Workng Paper No: Cutler, D. and Glaeser, E., and Shapro,J.(2003). Why have Amercans become more obese?, Journal of Economcs Perspectves, Sayı:17, s Çftç, D.A., (2006).Obez çocuklarda erken aterosklerotk rsk faktörlernn ve hperhomosstenemnn değerlendrlmes, erken aterosklerotk bulguların varlığının araştırılması ve mevcut rsk faktörler le lşklernn değerlendrlmes, Ale Hekmlğ Uzmanlık Tez Fertg, A.,Glomm,G.,Tcherns, R.(2006). The Connecton between Maternal Employment and Chldhood Obesty:Inspectng the Mechansms, CAEPR Workng Paper , Gll, T., Kng, L., Caterson, L.(2005). Obesty preventon: Necessary and possble. A structured approach for effectve plannng, Proceedngs of the Nutrton Socety, Sayı:64, s Gürel,F.S., İnan,G.(2001). Çocukluk Çağı Obeztes Tanı Yöntemler, Prevalansı Ve Etyolojs, ADÜ Tıp Fakültes Dergs, Sayı: 2(3), s Kanbur, N.O., Derman, O., Knk, E. (2002). Prevalence of obesty n adolescent and the mpact of sexual maturaton stage on body mass ndex n obese adolescent, Internatonal Journal of Adolescent Medcne and Health, Sayı:14(1), s Koç, S.(2006). Obes adölesanlarda metabolk sendromun ve alkolk olmayan karacğer yağlanmasının araştırılması, aralarındak lşknn değerlendrlmes, Ale Hekmlğ Uzmanlık Tez

82 71 Koruk, İ., Şahn, T.K.(2005).Konya Fazlet Uluışık Sağlık Ocağı Bölgesnde yaş grubu ev kadınlarında obezte prevalansı ve rsk faktörler, Genel Tıp Dergs;Sayı:15(4), s Kunkel, D. (2001). Chldren and televson advertsng. In D.G. Snger & J.L. Snger (Eds.), The handbook of chldren and meda, Thousand Oaks, CA: Sage Publcatons, Lakdawalla, D.,,Phlpson T.(2002). The growth of obesıty and technologıcal change:a theoretıcal and empırıcal examınatıon, Natıonal Bureau of Economıc Research, Workng Paper Leung, S.S., Ng, M.Y., Lau, T.F. (1995). Prevalence of obesty n Hong Kong chldren and adolescents aged 3 18 years. Chnese Journal of Preventve Medcne, Sayı:29(5), s Luo, J., Hu, F. B.(2002). Tme Trends of Chldhood Obesty n Chna from 1989 to 1997, Internatonal Journal of Obesty, Sayı: 26, s Martorell, R., Ketle, K., Hughes, M.L., Grummer Stawn, M.L.(2000). Overweght and obesty n preschool chldren from developng countres, Internatonal Journal of Obesty, Sayı:24, s Morrs, S.(2004). The Impact Of Obesıty On Employment In England London, Tanaka Busness School Dscusson Paper, TBS/DP04/4. Onat, A., Sansoy, V., Soydan, İ.(2000). Türk erşknlernde kalp sağlığı, rsk profl ve kalp hastalığı (Tekharf çalışması) Türk Kardyoloj Derneğ Araştırması, Sayı:28, s Öztora, S.(2005). İlköğretm çağındak çocuklarda obezte prevalansının belrlenmes ve rsk faktörlernn araştırılması. Ale Hekmlğ Uzmanlık Tez Özata, M.(2003). Obezte Tanı ve Tedavs, Gata basımev, Ankara. Pagan, J. A., and Davla, A.(1997). Obesty, Occupatonal Attanment, and Earnngs. Socal Scence Quarterly. Sayı:78, 3, s Phlpson, T., and Posner, R.(2003). The Long Run Growth n Obesty as a Functon of Technologcal Chang, Perspectves n Bology and Medcne, Sayı:46/3, s Pınar, R.(2002). Obezlerde Depresyon, Benlk Saygısı ve Beden İmajı: Karşılaştırmalı Br Çalışma, C.Ü. Hemşrelk Yüksekokulu Dergs, Sayı:6/1, s Regster, C. A.,Wllams, D. R.(1990). Wage Effects of obesty among Young Workers, Socal Scence Quarterly, Sayı:71/1, s Semerc, C. N., (2004) Obezte ve Genetk, Gülhane Tıp Dergs 46 (4), s Soylu, A., Kavukçu, S., Türkmen, M., Çabuk, N., Duman M. (2000). Effect of socoeconomc status on the blood pressure n chldren lvng n a developng country Pedatrcs Internatonal, Sayı: 42 (1), s Uskun, E., Öztürk, M., Kşoğlu, AN., Kırbıyık, S., Demrel, R. (2005). İlköğretm öğrenclernde obezte gelşmn etkleyen rsk faktörler, S.D.Ü. Tıp Fakültes Dergs, Sayı:12/2, s Wang, Y., Lobsteın, T.(2006). Worldwde trends n chldhood overweght and obesty, Internatonal Journal of Pedatrc Obesty, Sayı:1, s WEB Türk Dl Kurumu, (Erşm ) WEB (Erşm )

83 WEB Obezte Türkye (Erşm ) WEB Dünya Sağlık Örgütü (WHO) (Erşm ) WEB Wu, Y., Overweght and obesty n Chna (Erşm: ) WEB İnternatonal Dabetes Federaton, Obesty Epdemc n Afrca (Erşm: ) Whtmore, D. (2005). Do School Lunches Contrbute to Chldhood Obesty? Workng Paper Unversty of Chcago 72

84 EKLER 73

85 74 Ek 1 Anket Soruları 1. Anket dolduran kş: 1) Anne 2) Baba 3) Dğer (belrtnz) 2. Çocuğunuzun cnsyet nedr? 1) Kız 2) Erkek 3. Çocuğunuzun doğum tarh nedr?. 4. Çocuğunuzun klosu ne kadar? 5. Çocuğunuzun boyu ne kadar? 6. Çocuğunuz kaçıncı sınıfa gdyor? Çocuğunuzun gttğ okulun özellğ nedr? 1) Kamu tam gün 2) Özel tam gün 3) Kamu yarım gün 4) Özel yarım gün 8. Kaç çocuk sahbsnz?. 9. Çocuğun babasının yaşı nedr? Çocuğun babasının boyu ve klosu nedr? BOY:. KİLO: 11. Babanın öğrenm durumu nedr? 1) Okuryazar değl 2) Okuryazar 3) İlkokul 4)Ortaokul 5) Lse 6) Ünverste 7) Yüksek Lsans 8) Doktora 12. Baba çalışıyor mu? (cevabınız hayırsa 14. soruya geçnz) 1) Evet 2) Hayır 13. Babanın mesleğ nedr? 1) Memur 2) Serbest Meslek 3) İşç 4) Esnaf 5) Çftç 14. Çocuğun annesnn yaşı nedr? 15. Çocuğun annesnn boyu ve klosu nedr? BOY:. KİLO: 16. Annenn öğrenm durumu nedr? 1) Okuryazar değl 2) Okuryazar 3) İlkokul 4)Ortaokul 5) Lse 6) Ünverste 7) Yüksek Lsans 8) Doktora 17. Anne çalışıyor mu? (cevabınız hayırsa 26. soruya geçnz) 1) Evet 2) Hayır 18. Annenn mesleğ nedr? 1) Memur 2) Serbest Meslek 3) İşç 4) Esnaf 5) Çftç 19. Anne hang alanda çalışıyor? 1) Sağlık Sektöründe 2) Eğtm sektöründe 3) Sanay sektöründe 4) Bankacılık sektöründe 5) Tarlada/Bahçede 6) Uzman/yönetc 7) Emnyet/adlye 8) Dğer (belrtnz) Anne ne kadar zamandır çalışıyor? (Yıl olarak belrtnz). 21. Anne sürekl br şte m yoksa mı geçc şlerde m çalışıyor? 1) Sürekl 2) Geçc 22. Annenn şsz kaldığı en uzun süre ne kadar?. 23. Annenn çalışma bçm nasıl? 1) Düzenl mesa sstemnde 2) Çalışma saatler serbest 3) 2 vardyalı br şte 4) 3 vardyalı br şte 24. Anne haftada kaç gün çalışıyor? 1) Haftada en az 2 gün 2) 3 gün 3) 4 gün 4) 5 gün 5) 6 gün 25. Anne günde kaç saat çalışıyor? 1) 8 saat ve altı 2) 10 saat 3) 12 saat 4) 14 saat ve üstü 26. Çocuğunuz okuldan eve geldğnde, evde çocuğunuzla lglenen brler oluyor mu? 1) Ale yakını 2) Bakıcı (eğtmsz) 3) Bakıcı(eğtml) 4) Tek başına kalıyor 5) Çocuğumu etüt merkezne bırakıyorum 6) Dğer (belrtnz)

86 Alenzn aylık gelr dur umu nedr? (Lütfen boş bırakmayınız ve doğru aralığı şaretlemeye çalışınız.) 1)450 YTL ve altı 2) YTL 3) YTL 4) YTL 5) YTL 6) YTL 7) YTL 8) YTL 9) YTL 10)5000 YTL ve üstü 28. Şu anda oturduğunuz ev kra mı? 1) Evet 2) Hayır 29. Evnz kra se krası ne kadar?... YTL 30. Arabanız var mı? 1) Evet 2) Hayır 31. Varsa yaklaşık değer ne kadar? YTL 32. Çocuklarınızla beraber evde kaç öğün yemek yyorsunuz? ve üzer 33. Ale olarak br günde toplam kaç tane ekmek tüketyorsunuz? ve üzer 34. Çocuğunuz okulda ken beslenmesn nasıl sağlıyor? 1) Okul, öğle yemeğ hzmet sunuyor 2) Okul kantnnden yyecek satın alıyor 3) Beslenmesn evden götürüyor 4) Hçbr şey yemyor 35. Çocuğunuz evde tek başına kalıyorsa eğer, bu sürede en çok hang yyecekler tüketyor? (Genellkle okuldan eve geldğnde) 1) Ekmek arası bast yyecekler hazırlıyor 2) Evde hazır abur cubur yyecekler var 3) Meyve yyor 4) Evdek mevcut yemeğ ısıtıp yyor 5) Hçbr şey yemyor 6) Sadece kola çyor 36. Çocuğunuza hang sıklıkta harçlık veryorsunuz? 1) Günlük 2) Haftalık 3) 15 günde br 4) Ayda br 5)Vermyorum 6) Çocuğum stedkçe 37. Çocuğunuza ne kadar harçlık veryorsunuz? 1) 1 YTL ve altı 2) 1 3 YTL 3) 4 6 YTL 4) 7 9 YTL 5) YTL 6) YTL 7) 15 YTL ve üzer 8) Dğer YTL 38. Çocuğunuz harçlığını daha çok hang ürün gruplarına harcıyor? 1) Yyecek/çecek 2) Snema/tyatro gb etknlklerne gderek 3) Kıyafet/ayakkabı/takı 4) Blgsayar oyunu/ müzk CD s /ktap 39. Çocuğunuz harçlığı le en çok hang yyecekler satın alıyor? 1) Patates/mısır cps 2) Kola gb astl çecekler 3) Kek / kraker / bsküv/ çkolata 4) Kuru yemş/çerez 5) Tost / smt / sandvç 6) Dğer(belrtnz) Çocuğunuz abur cubur dye tabr edlen yyecekler ne kadar sıklıkta tüketyor? 1) Her öğün arası 2) Gün aşırı 3) Ayda 1 2 kere 4) Günde 1 2 kere 5) Haftada 1 2 kere 6) Hç yemyor 41. Haftalık olarak yaptığınız market alışverşlernde veya dğer zamanlarda çocuğunuz çn aldığınız, abur cubur dye tabr edlen yyeceklere ne kadar para ödüyorsunuz? 1) 1 5 YTL 2) 5 10 YTL 3) 10 15YTL 4) YTL 5) 20 YTL ve üstü 6) Hç almıyorum

87 Çocuğunuzu ücretl aktvte kurslarına gönderyor musunuz, gönderyorsanız çocuğunuz bu kurslara ne kadar sıklıkta katılıyor? (Cevabınız hayırsa 44. soruya geçnz) SPOR GRUPLARI HAYIR HAFTADA 2 3 KERE Basketbol,Futbol,valeybol vb. Yüzme,tens,jmnastk vb. Dans, halk oyunları, Bale vb. At bnme, santranç vb. HAFTADA 1 KERE İK İ HAFTADA BİR AYDA Çocuğunuzu gönderdğnz ücretl aktvte kurslarına aylık ne kadar ücret ödüyorsunuz? 1) 20 YTL ve altı 2) YTL 3) YTL 4) YTL 5) YTL 6) YTL 7) YTL 8) YTL 9) YTL 10) 100 YTL ve üstü 44. Çocuğunuz günde ne kadar televzyon seyredyor veya blgsayar oyunu oynuyor? 1) 1 saat ve altı 2) 2 4 saat 3) 4 6 saat 4) 6 8 saat 5) 8 saat ve üzer 6) Evde blgsayar yok 45. Çocuğunuz boş zamanlarında sokakta veya oyun alanlarında ne kadar sıklıkta oyun oynuyor? Oyun oynama sıklığı Hç br zaman Hergün Gün aşırı Sadece haftasonları Ayda br ker e 2 4 saat 4 6 saat 6 8 saat 8 10 saat 10 saat ve üzer 46. Çocuğunuzu haftada ne kadar sıklıkla hamburger, pzza, köfte, döner, pde vb. yemeye dışarıya götürüyorsunuz veya bu yyeceklerden ne kadar sıklıkta eve sparş veryorsunuz? 1) Haftada 1 veya daha fazla sıklıkta 2) İk haftada 1 3) Ayda 1 veya daha az sıklıkta 4) Çocuğumu restorana hç götürmüyorum

88 77 ÖZGEÇMİŞ 1979 da Isparta da doğdu. Lse eğtmn 1997 de Denzl sağlık Meslek Lsesnde tamamladı yılında Pamukkale Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Fakültes İktsat bölümünü btrd yılında Pamukkale Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü İktsat Ana Blm dalı İktsat Blm dalı Yüksek Lsans eğtmn tamamladı.