Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN
Dersle İlgili Konular Üretim Yönetimi Süreç Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi Üretim Planlama ve Kontrolü Proje Yönetimi Kurumsal Kaynak Planlaması-ERP Kalite Yönetimi Modern Üretim Sistemleri Fabrika Yönetimi ve Organizasyonu 2/45
3/45 Ders İçeriği Genel Bilgiler, Kavramlar Üretim Sistemleri Üretim Yönetiminde Karar Verme Yöntemleri İşletmenin Yatırım Kararı ve Kuruluş Yeri Seçimi Fabrika İçi Düzenleme Talep Tahmini Ürün Yönetimi Kapasite Çeşitleri ve Kapasite Planlama Üretim Planlama * Sipariş Planlama * Seri Üretim Planlama Stok Yönetimi Kalite Yönetimi Verimlilik Yönetimi İş Etüdü İş-Kaynak Planlama Proje Yönetimi ve Değerlemesi(PERT/CPM) Lojistik Yönetimi Teknoloji ve Bakım Yönetimi Üretim Yönetiminde Sayısal Yöntemler
Sınavlar ve Sunumlar Vize (%40) + Final (%60) >=60 Tüm ödevler ve devamlılık skoru istenen şartları sağlayanlar için dönem sonunda + kanaat notu olarak etki edecektir. Vize, final, mazeret vb. her sınavda o zamana kadar işlenen tüm konular, verilen ödevler dahildir. Verilen puanlı veya puansız ödevler ile çalışılması istenen konu ödevlerinde geçen konu ve bilgiler sınav konularına dahildir. Sınavlarda hesap makinesi, kalem ve silgi gibi materyaller hazır tutulmalı, alışverişi yasaktır. Bölüm sonlarında verilen örnek sorulara öncelikle çalışılmalıdır. Klasik sınavlarda ½ - 1 saat arası süre ve 2-5 arası soru sorulmaktadır. Dönem sonu sınavlarda tüm işlenen konular sınava dahil olup; özel bir açıklama yapılmamışsa ağırlık vize sonrasındaki konular olabilir. Sayısal sorular, işlenen örneklere benzer çıkabilir. Ödevlerde kişisel gayret, ciddiyet, bol kaynakça ve yazım kurallarına uygunluğa dikkat edilmelidir, elle de yazılabilir. 4/45
3. Bölüm 7. Hafta
6/45 Ürün Belirli üretim faktörlerinin belirli bir üretim sürecinden geçirilerek elde edilen katma değeri ve fonksiyonel değeri daha yüksek olması beklenilen çıktıya/faydaya ürün denir.
Ürün Yeni Bir Ürün ; Başka işletmelerce geliştirilmiş ve patenti alınmış ürünleri patent, know-how alımı veya kiralanması yoluyla, Ar-Ge çalışmalarıyla mevcut ürünlerimizi geliştirmek suretiyle, Ar-Ge çalışmalarıyla yeni bir ürün tasarlamak suretiyle üretilebilir. 7/45
Tanımlar Patent: Bizim tarafımızdan geliştirilen teknoloji, ürün vb. değerlerin mülkiyet, buluş hakkıdır. Lisans: Bazı yetkili kurum ve kuruluşlarca verilen üretimi yapabilme yetkisidir. Yani konuyla ilgili bilgi ve tecrübemizin yeterliliğini gösteren bir tür ehliyet belgesidir. 8/45
9/45 Tanımlar Know-How: Bir ürünü nasıl, nerde ve ne şekilde, hangi süreçten geçirerek, hangi metodlar kullanılarak üretileceği bilgisidir. Kısacası üretim bilgisidir.
10/45 Ürün Tasarımı Bir ürünün boyut, fonksiyon, model, şekil, renk, desen, vb. her türlü üretime dair özelliklerinin belirlenerek ilk kez oluşturulmasına ürün tasarımı denir.
11/45 Ürün Geliştirme Daha önceden tasarlanmış mevcut bir ürünün üzerinde fonksiyonel, ekonomik, şekilsel vb tüketici tercihlerine uygun ve rekabetin gereği bir şekilde tamamen veya kısmen yeniden tasarlanması veya tasarımın geliştirilmesine ürün geliştirme denir.
Yeni Ürün Stratejileri Pazar Hedefi Stratejisi Teknoloji Hedefi Stratejisi Fonksiyonlar Strateji Yenilikçi Stratejisi Sektörde Stratejisi Arası Liderlik Ürün Çeşitliliğine Dayalı Stratejiler 12/45
13/45 Yeni Bir Ürün Tasarım Süreci Yeni ürün alternatifleri araştırılır Değerleme Yeni ürün ön tasarlama Prototip üretimi Yeni ürün testleri Yeni ürün son tasarımı
14/45 Yeni Bir Ürün Tasarım Süreci Deneme üretimi ve kusurların giderilmesi Ürün basitleştirme, standartlaştırma, kodlama Ön maliyet-fiyat belirleme, maliyet-fayda, başabaş noktası analizleri Ambalaj, reklam, imaj ve slogan belirleme
15/45 Ardışık Ürünler Hayat Seyri Deneme üretimi ve kusurların giderilmesi Ürün basitleştirme, standartlaştırma, kodlama Ön maliyet-fiyat belirleme, maliyet-fayda, başabaş noktası analizleri Ambalaj, reklam, imaj ve slogan belirleme
16/45 Ardışık Ürünler Hayat Seyri Birbirini izleyen yani ardışık aynı çeşit ürünlerin hangi sıklıkla takip edeceği belirlenirken temel amaç bir önceki ürün zirveden düşmeden takip eden ürünün zirveye ulaşmasıdır. Yani ürünlerimizle pazardaki zirveden hiç inmemektir.
17/45 Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler İşletme Politikaları Pazarlama İmkanları Ürün Karakteristikleri Ekonomik Faktörler Üretim İmkanları
18/45 Ürün Basitleştirme Basitleştirme, bir işletme açısından ürün çeşidinin en aza indirgenmesi ve buna ilaveten ürünlerin üzerindeki farklılıkların en az, üretim süreçlerinin karmaşık değil, daha basit hale getirilmesi, ürünler arası ortak etkileşimlerin ve benzerliklerin oluşumuna imkan verilmesidir.
19/45 Ürün Standartlaştırma Bir ürün ve onu oluşturan parçaların boyut, fonksiyon, kalite vb. özelliklerine göre ulusal ve hatta uluslar arası benzer ürünlerle ortak özellikler taşıması yani standart özelliklere kavuşması için yapılan çalışmalardır.
20/45 Ürün Kodlama Ürün sayısında çoğalma, farklılaşma vb sebeplerle ürünlerin temel özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılması amacıyla yapılan kodlama çalışmalarıdır
21/45 Ürün Ağacı Bir ürünün ana ve alt bileşenleri şeklinde bir dallanma yöntemiyle tümdengelim mantığı çerçevesinde bileşenler bir ağaç ve dalları şeklinde gösterilir.
22/45 Ürün Ağacı Ürün ağacı sonrasında ürünün girdi dağılımı ve miktarları nispi olarak gösterilir.
23/45 Ürün Maliyet Ağacı (Materials Tree Bill of Materials-BOM) Ürün ağacı tamamlandıktan sonra ürüne ait girdi maliyetleri belirlenerek ürün ağacı üzerinde gösterilir. Bu yöntemle hangi bileşenler % kaç maliyet ağırlığına sahip görülebilir.
24/45 Ön Maliyetleme Tasarım sonrası ürün üretilmediği halde maliyet muhasebesi işlemediği durumda ön fiyatlama yapılabilmesi için ön maliyetler belirlenmelidir.
25/45 Ön Maliyetleme Bu amaçla, ürünlerin ön maliyetleri ürün maliyet ağacı ve tasarım giderleriyle diğer üretim giderleri ve riskler dikkate alınmak üzere belirlenir.
26/45 Ön Maliyetleme Ayrıca benzer ürünlerin işletme içi ve dışı örneklerini maliyetleriyle de kıyaslama yapılarak maliyet dengelemesine gidilebilir.
27/45 Ön Fiyatlama Ön maliyetler belirlenmesi ve işletmenin yeni ürün hakkında ilk kar marjı politikası netleşmesi sonrasında ürünün fiyatlandırmasına gidilebilir. Br.fiyat : ürün br.maliyeti + br.karı
28/45 Maliyet-Fayda Analizi Ürünün tasarım maliyetleri, tasarım süresi ve diğer çabalar ile üretim maliyetleri toplamı dikkate alındığında tüm girdiler başına ne kadar katma değer (fayda) oluşturacağı incelenir. Bunun yanında riskler de incelenir.
29/45 Maliyet-Fayda Analizi Bu kararda ürünün maliyetleri toplamı, pazarda verimli kalış süresi ve bu süredeki toplam faydası dikkate alınır.
30/45 Başabaş Noktası Analizi Ürünün piyasada kalış süresi boyunca sabit maliyetleri ne kadar erken karşıladığının incelendiği bir analizdir. Amaç Başabaş Noktasında Üretim Miktarı (Q0) nın minimum olmasıdır. Q0=(Sabit Maliyet)/(Birim Fiyat Birim Dğ.Maliyet)
31/45 Başabaş Analizi Süreç ve ekipman alternatiflerini değerlendirmek için bir teknik. Amaç: Toplam maliyetlerin toplam gelire eşit olduğu noktayı (para ya da birim olarak) bulmak
32/45 Başabaş Analizi Varsayımlar: Gelir ve maliyetler hacimle doğrusal ilişkilidir Tüm bilgiler kesinlikle bilinir Paranın zaman değeri yoktur
33/45 Başabaş Analizi Sabit maliyetler: hiçbir birim üretilmese de devam eden maliyetler: yıpranma, vergiler, borçlar, ipotek ödemeleri Değişken maliyetler: üretilen birim hacmiyle değişen maliyetler: emek, hammaddeler
34/45 Başabaş Grafiği Sabit maliyetler: hiçbir birim üretilmese de devam eden maliyetler: yıpranma, vergiler, borçlar, ipotek ödemeleri Değişken maliyetler: üretilen birim hacmiyle değişen maliyetler: emek, hammaddeler
35/45 Başabaş Grafiği Sabit maliyetler: hiçbir birim üretilmese de devam eden maliyetler: yıpranma, vergiler, borçlar, ipotek ödemeleri Değişken maliyetler: üretilen birim hacmiyle değişen maliyetler: emek, hammaddeler
36/45 Başabaş Denklemleri Sabit maliyetler: hiçbir birim üretilmese de devam eden maliyetler: yıpranma, vergiler, borçlar, ipotek ödemeleri Değişken maliyetler: üretilen birim hacmiyle değişen maliyetler: emek, hammaddeler
37/45 Başabaş Denklemleri Sabit maliyetler: hiçbir birim üretilmese de devam eden maliyetler: yıpranma, vergiler, borçlar, ipotek ödemeleri Değişken maliyetler: üretilen birim hacmiyle değişen maliyetler: emek, hammaddeler
38/45 Örnek 60.000 adet ürün üretmeyi planlayan A firması gerçekleştireceği üretim için toplam olarak 70.000 TL sabit, 180.000 TL ise değişken maliyete katlanması gerektiğini tespit etmiş ve üreteceği her bir ürün için 8 TL satış fiyatı belirlemiştir. Bu durumda firmanın satış ve miktar bazında başa baş noktaları aşağıdaki gibi gerçekleşecektir.
39/45 Çözüm 60.000 adet ürün üretmeyi planlayan A firması gerçekleştireceği üretim için toplam olarak 70.000 TL sabit, 180.000 TL ise değişken maliyete katlanması gerektiğini tespit etmiş ve üreteceği her bir ürün için 8 TL satış fiyatı belirlemiştir. Bu durumda firmanın satış ve miktar bazında başa baş noktaları aşağıdaki gibi gerçekleşecektir.
40/45 Hedef Kar Denklemi ve Çözümü (100.000 TL Kar) 60.000 adet ürün üretmeyi planlayan A firması gerçekleştireceği üretim için toplam olarak 70.000 TL sabit, 180.000 TL ise değişken maliyete katlanması gerektiğini tespit etmiş ve üreteceği her bir ürün için 8 TL satış fiyatı belirlemiştir. Bu durumda firmanın satış ve miktar bazında başa baş noktaları aşağıdaki gibi gerçekleşecektir.
41/45 3. BÖLÜM SORULARI Ürün nedir? Ürün yönetimi nedir? Fonksiyonları nelerdir? Pazar etüdü/araştırması nedir? Amaçları ve sonuçları nelerdir? Ürün karması, ürün gamı ifadelerinden ne anlıyorsunuz? Ürün stratejilerini yazınız.
42/45 3. BÖLÜM SORULARI Ürün/ardışık ürünler yaşam eğrisini şekil yardımıyla açıklayınız. Yeni ürün(ler) için yapılan fizibilite çalışmalarının aşamalarını yazınız. Karar vermede kullanılan yöntemleri sıralayınız. Patent, lisans, know-how kavramlarını açıklayınız.
43/45 3. BÖLÜM SORULARI Ar-Ge avantajının işletmeler, sektörler ve ülke ekonomileri açısından küresel rekabet şartlarında önemini açıklayınız. Ürün ağacı (BOM) nedir? İşletmede nerelerde kullanılır? Ürün basitleştirme, standartlaştırma, kodlama, prototip üretim, ön fiyatlama kavramlarını açıklayınız.
44/45 Kaynakça Doç. Dr. Ali ELEREN, Üretim Ve İşlemler Yönetimi, Ders Notları (2012). Dr. Kadir ERTOĞRAL, Süreç Seçimi ve Tesis Yerleşimi, Ders Notları (2008). Prof. Dr. Bülent KOBU, Üretim Yönetimi, Beta Yayınları (2008). Prof. Dr. Sevinç ÜRETEN, Üretim/İşlemler Yönetimi-Stratejik Kararlar ve Karar Modelleri, Gazi Kitabevi (2002). Doç. Dr. Feray Odman ÇELİKÇAPA, Üretim Yönetimi ve Teknikleri, Alfa Yayınevi (2000). Roger SCHROEDER, Operations Management, (1981). Doç. Dr. Hilmi YÜKSEL, Üretim/İşlemler Yönetimi-Temel Kavramlar, Nobel Yayınevi (2010). Doç. Dr. Şevkinaz GÜMÜŞOĞLU, Üretim/İşlemler Yönetimi, Beta Yayınları (1994). Prof. Dr. Hulusi DEMİR, Üretim/İşlemler Yönetimi, Beta Yayınları (1994). Doç. Dr. Sami FETHİ, Üretim Yönetiminin Temel Kavramları, Ders Notları (2012).
45/45 Teşekkürler Bu haftaki dersimiz sona ermiştir. Konu tekrarı yapmayı unutmayın. Katılımız için teşekkürler. Sonraki derste görüşmek üzere