İÇDAŞ ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİM VE YATIRIM A.Ş.

Transkript

1 İÇDAŞ ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİM VE YATIRIM A.Ş. 2x600 MWe KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) ÇED RAPORU ÇANAKKALE İLİ, LAPSEKİ-BİGA İLÇELERİ, KOCADALYAN MEVKİİ NAZKA MÜHENDİSLİK SAN. TİC. LTD. ŞTİ. ÇANAKKALE ARALIK Osmanlı Cad. 36/5 Balgat / Ankara Tel : 0(312) Fax : 0(312) Bu raporun tüm hakları saklıdır. Raporun tamamı ya da bir bölümü, 4110 sayılı Yasa ile değişik 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, NAZKA Çevre Mühendislik Sanayi Ticaret Ltd. Şirketinin yazılı izni olmadıkça; hiçbir şekil ve yöntemle sayısal ve/veya elektronik ortamda çoğaltılamaz, kopya edilmez, çoğaltılmış nüshaları yayınlanamaz, ticarete konu edilemez, elektronik yöntemlerle iletilemez, satılamaz, kiralanamaz, amacı dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz.

2 PROJE SAHİBİNİN ADI İÇDAŞ ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİM VE YATIRIM A.Ş. ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ ( İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) Değirmencik Köyü, Köyaltı Mevkii BİGA/ÇANAKKALE (Pbx) (Faks) 2X600 MWe KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) ÇED RAPORU 2 milyar TL Çanakkale İli, Lapseki-Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkii Kara Alanının Sınır Noktalarının Koordinatları Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 27 Zon : 35 Ölçek Faktörü : 6 derecelik Nokta No Y X Koor. Sırası: Enlem,Boylam Datum : WGS-84 Türü : COĞRAFİ D.O.M. : -- Zon : -- Ölçek Fak. : PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

3 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

4 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Dolgu Alanı Sınır Noktalarının Koordinatları Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 27 Zon : 35 Ölçek Faktörü : 6 derecelik Nokta No Y X Koor. Sırası: Enlem,Boyla Datum : WGS-84 Türü : COĞRAFİ D.O.M. : -- Zon : -- Ölçek Fak. : : : : : : :

5 : : : : : : : : : : : : Dalgakıran Sınır Noktalarının Koordinatları Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası: Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 27 D.O.M. : -- Zon : 35 Zon : -- Ölçek Faktörü : 6 derecelik Ölçek Fak. : Nokta No Y X : : : : : : : : : : : : : : İskele Sınır Noktalarının Koordinatları Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası: Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 27 D.O.M. : -- Zon : 35 Zon : -- Ölçek Faktörü : 6 derecelik Ölçek Fak. : Nokta No Y X PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PTD/ ÇED RAPORU/ NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI PTD/ ÇED RAPORU/ NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORU SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) : : : : ÇED Yönetmeliği; Ek-1 Listesi Madde-2 (a) bendi Ek-1 Listesi Madde-10 (b) bendi Ek-1 Listesi Madde-12 NAZKA MÜHENDİSLİK SAN. TİC. LTD. ŞTİ. Osmanlı Caddesi 36/5 Balgat/ANKARA / /ARALIK/2014

6 PROJENİN TEKNİK OLMAYAN ÖZETİ Proje; Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş. tarafından kurulması planlanan 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesini kapsamaktadır. Yapılması planlanan enerji santrali ülkemiz enerji açığının karşılanmasına katkı sağlama noktasında büyük öneme sahiptir. Ayrıca yatırım döneminde ve yatırımın tamamlanması ile işsizliğin sürekli artış gösterdiği ülkemizde, tüm proje dâhilinde toplam 2150 kişiye istihdam sağlanması ile ülkeye ve topluma karşı sorumluluklar yerine getirilmiş olunacaktır. Termik santralde üretilecek enerji miktarı yıllık kwh olacaktır. Proje konusu termik santralin 197,5 hektar alanda kurulması planlanmaktadır. Bu alan içerisinde termik santral ünitelerinin yanı sıra kömürün yanması sonucu açığa çıkacak kül-cürufun depolanması için m 2 lik alanda II. Sınıf düzenli depolama sahası yer alacaktır. Ayrıca proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m 2 lik dolgu alanı ile dalgakıran ve iskele yapılması planlanmaktadır. Projenin inşaat öncesi döneminin 2 yıl, iki ünitenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasının ise 5 yıl olmak üzere toplam 7 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Yapımı planlanan termik santralin yıllık çalışma süresinin yaklaşık 8000 saat olması öngörülmektedir. Ekonomik kullanım süresi 25 yıl olarak öngörülen santralin, ekonomik ömrünün sonunda yapılacak yenileme ve modernizasyon çalışmaları ile 49 yıl kullanılması öngörülmektedir. Proje alanı Lâpseki İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 28 km, Biga İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 25 km, Çanakkale İli ne ise kuşuçuşu yaklaşık 55 km mesafede bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimleri alanın kuş uçuşu 2254 güneydoğusunda Ayıtdere Köyü, 2878 m doğusunda ise Bekirli Köyü bulunmaktadır. Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında yapılacak yapılara ilişkin ise Maliye Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır. Proje kapsamında su ortamında herhangi bir amaçla kazı ve dip taraması yapılmayacaktır. Termik santral ve kül depolama alanının işletilmesi sırasında oluşacak en önemli çevresel etki yakıt olarak kullanılacak kömürün yanma işlemi neticesinde açığa çıkacak toz ve gaz emisyonlarıdır. Emisyonların tesiste bulunacak olan elektrostatik/torbalı filtreler, desülfürizasyon sistemleri ve DeNOx sistemleri ile en aza indirilmesi planlanmaktadır. Tesis tasarımında ve işletilmesinde 2010/75/EU numaralı AB Endüstriyel Emisyonlar Direktifi kapsamında yayınlanan Uygulanabilir En İyi Teknikler (BAT) dikkate alınacaktır. Kurulması planlanan tesisin çevresel etkileri değerlendirilirken bölgede mevcut durumda işletilmekte olan tesisler olması sebebiyle mevcut ve planlanan tesisler birlikte değerlendirilerek kümülatif değerlendirme yapılmıştır. Yapılan değerlendirme sonucunda I

7 açığa çıkan değerlerin Yönetmeliklerde insan ve çevre sağlığı açısından belirlenen sınır değerlerin altında kaldığı tespit edilmiştir. Proje kapsamında açığa çıkacak bütün katı ve sıvı atıklar ilgili mevzuatlar doğrultusunda bertaraf edilecek olup Marmara Denizine, herhangi bir dere yatağına veya toprağa atık atılmayacaktır. Proje konusu termik santral ve kül depolama alanı Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği Ek-1 listesi madde 1.1 ve madde 8.1 kapsamında değerlendirilmektedir. Bu kapsamda Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre izin ve lisansı alınacaktır. Hazırlanan ÇED Raporunda, projenin çevreye olabilecek olumlu ya da olumsuz etkileri belirlenmiş, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemler, seçilen yer ile teknoloji alternatifleri, göz önünde bulundurularak değerlendirilmiş ve projenin işletme aşamasında uyulması gereken konular ve taahhütler detaylı olarak verilmiştir. II

8 İÇİNDEKİLER LİSTESİ PROJENİN TEKNİK OLMAYAN ÖZETİ... I İÇİNDEKİLER LİSTESİ... III TABLOLAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... XIV EKLER DİZİNİ... XVII BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI... 1 PROJE (TERMİK SANTRAL VE İSKELE YAPISI, KÜL DEPOLAMA ALANI, DENİZ DOLGU ALANI) KONUSU, FAALİYETİN TANIMI, ÖMRÜ, HİZMET AMAÇLARI, PAZAR VEYA HİZMET ALANLARI VE BU ALAN İÇERİSİNDE EKONOMİK VE SOSYAL YÖNDEN ÜLKE, BÖLGE VE/VEYA İL ÖLÇEĞİNDE ÖNEM VE GEREKLİLİKLERİ PROJE KAPSAMINDA YER ALAN KIYI YAPILARININ BOYUTLARI, ADETLERİ, ÖZELLİKLERİ, KAPASİTESİ, DERİNLİĞİ, İNŞAAT TEKNİĞİ VE İNŞAAT SÜRESİNCE KULLANILACAK EKİPMANLAR, PROJEYİ BİR YILDA KULLANACAK GEMİ SAYISI VE ÖZELLİKLERİ, İSKELENİN YILLIK YÜKLEME VE BOŞALTMA KAPASİTESİ, TAŞINACAK YÜK TİPLERİ VE MİKTARI, PROJE KAPSAMINDA YAPILACAK DOLGUNUN AMACI, ÖZELLİKLERİ, KAPLAYACAĞI ALAN (M 2 ), HACMİ (M 3 ) VE YAPIM TEKNİKLERİ, KULLANILACAK DOLGU MALZEMESİNİN ÖZELLİKLERİ, ANALİZ SONUÇLARI, MİKTARI, NEREDEN TEMİN EDİLECEĞİ, DOLGU MALZEMESİNİN TAŞINACAĞI GÜZERGÂH (HARİTA ÜZERİNDE GÖSTERİLMESİ) DOLGU MALZEMESİ VE PROJE KAPSAMINDA KULLANILACAK DİĞER MALZEMELERİN DENİZ ORTAMI İLE ETKİLEŞİMİ, KOROZYONA KARŞI DAYANIKLILIĞI, GEREKLİ ÇİZİMLER (DETAY GÖRÜNÜŞLER, KESİTLER VB.)... 6 BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU... 9 II.1. PROJE YER SEÇİMİ (TERMİK SANTRAL VE İSKELE YAPISI, KÜL DEPOLAMA ALANI, DOLGU ALANI) 1/ ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANININ İLGİLİ PAFTASI, PLAN HÜKÜMLERİ VE LEJANTI PROJE SAHASININ BU PLAN ÜZERİNDE GÖSTERİLMESİ, DOĞRULUĞU ONANMIŞ OLAN FAALİYET YERİNİN, LEJANT VE PLAN NOTLARININ DA YER ALDIĞI 1/ ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI, (PLAN NOTLARI VE HÜKÜMLERİ), ONAYLI NAZIM İMAR PLANI VE UYGULAMA İMAR PLANI (PLAN NOTLARI VE LEJANTLARI ASLININ AYNIDIR ISLAK TASDİKLİ) ÜZERİNDE GÖSTERİMİ, KIYI YAPILARINA İLİŞKİN BAYINDIRLIK VE İSKÂN BAKANLIĞI TARAFINDAN ONAYLI 1/1000 VE 1/5000 ÖLÇEKLİ İMAR PLANI ASLININ AYNIDIR ISLAK TASDİKLİ,... 9 II.2. PROJE KAPSAMINDAKİ FAALİYET ÜNİTELERİNİN (TERMİK SANTRAL VE İSKELE YAPISI, KÜL DEPOLAMA ALANI, DOLGU ALANI) KONUMU (BÜTÜN İDARİ VE SOSYAL ÜNİTELERİN, TEKNİK ALTYAPI ÜNİTELERİNİN VARSA DİĞER ÜNİTELERİN YERLEŞİM PLANI, BUNLAR İÇİN BELİRLENEN KAPALI VE AÇIK ALAN BÜYÜKLÜKLERİ, BİNALARIN KAT ADETLERİ VE YÜKSEKLİKLERİ, TEMSİLİ RESMİ, II.3. PROJE ALANI ETRAFINDA BULUNAN DİĞER KIYI YAPILARI VE KIYI KULLANIMLARI, KIYI YAPILARINA İLİŞKİN ONDALIK DERECE CİNSİNDEN, SAAT YÖNÜNDE SIRALI KOORDİNAT BİLGİLERİ (KIYI KENAR ÇİZGİSİ, KOORDİNAT VE BATİMETRİ BİLGİLERİ VAZİYET PLANINA İŞLENMELİDİR.) BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. PROJENİN GERÇEKLEŞMESİ İLE İLGİLİ YATIRIM PROGRAMI VE FİNANS KAYNAKLARI III.2. PROJENİN GERÇEKLEŞMESİ İLE İLGİLİ İŞ AKIM ŞEMASI VEYA ZAMANLAMA TABLOSU III.3. PROJENİN FAYDA-MALİYET ANALİZİ III.4. PROJE KAPSAMINDA OLMAYAN ANCAK PROJENİN GERÇEKLEŞMESİNE BAĞLI OLARAK, YATIRIMCI FİRMA VEYA DİĞER FİRMALAR TARAFINDAN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ TASARLANAN DİĞER EKONOMİK, SOSYAL VE ALTYAPI FAALİYETLERİ III.5. PROJE KAPSAMINDA OLMAYAN ANCAK PROJENİN GERÇEKLEŞEBİLMESİ İÇİN İHTİYAÇ DUYULAN VE YATIRIMCI FİRMA VEYA DİĞER FİRMALAR TARAFINDAN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ BEKLENEN DİĞER EKONOMİK, SOSYAL VE ALTYAPI FAALİYETLERİ III.6. KAMULAŞTIRMA VE/VEYA YENİDEN YERLEŞİMİN NASIL YAPILACAĞI, III.7. DİĞER HUSUSLAR BÖLÜM IV: TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ, DOLGU ALANI KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI III

9 IV.1. PROJEDEN ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ, (ETKİ ALANININ NASIL VE NEYE GÖRE BELİRLENDİĞİ AÇIKLANACAK VE ETKİ ALANI HARİTA ÜZERİNDE GÖSTERİLECEK) IV.2. ETKİ ALANI İÇERİSİNDEKİ FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRENİN ÖZELLİKLERİ VE DOĞAL KAYNAKLARIN KULLANIMI, IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Bölgenin genel ve yerel iklim koşulları, projenin bulunduğu mevkiinin topoğrafik yapısı, aylık, mevsimlik ve yıllık sıcaklık, yağış ve nem dağılımı, buharlaşma durumu ve bunların grafikleri, proje alanının sisli, kar yağışlı, karla örtülü günler, en yüksek kar örtüsü ve kar kalınlığı vs. gibi sayılı günler dağılımı, enverziyonlu gün sayıları, kararlılık durumu, rüzgar yönü ve hızı, rüzgar hızı dağılımları, yıllık ve mevsimlik rüzgar gülü, fırtınalı günler sayısı, vb.) IV.2.2. Bölgesel Jeolojik Özellikler ve proje alanının jeolojisi {jeolojik yapının fiziko-kimyasal özellikleri, tektonik hareketler, mineral kaynaklar, heyelan, benzersiz oluşumlar, çığ, sel, kaya düşmesi başlıkları altında incelenmesi, proje sahasının 1/ ölçekli genel jeoloji haritası ve inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/1000 ve/veya 1/5000 lik) jeolojik harita ve lejantı, stratigrafik kolon kesiti, jeoteknik etüt raporu (proje yerinin detaylı jeoloji-jeoteknik etütleri), depremsellik ve doğal afet potansiyeli, yamaçlardaki kırık ve çatlaklar ile kayma yapacak alanların olup olmadığı, heyelan ve taşkın riski, 1/ ölçekli jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması}, IV.2.3. Hidrojeolojik özellikleri (yeraltı su seviyeleri, halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen v.b. kuyu emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri, yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı), IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan, akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), IV.2.5. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları, su yolu ulaşımı tesisleri, turizm, spor ve benzeri amaçlı su ve/veya kıyı kullanımları, diğer kullanımlar), IV.2.6. Deniz Dibi Zemin Etüt Raporu IV.2.7. Proje Sahasının Batimetrik, Hidrografik ve Oşinografik Özellikleri IV Proje Sahasının 1/1000 Ölçekli Batimetri Haritası ( adresinde belirlenen Hidrografik Harita Standartları na uygun ve örneği verilen rapor ile birlikte) IV Proje Sahası ve Civarının Akıntı Sirkülasyonuna İlişkin Akıntı Hız ve Yön Ölçüm Sonuçları ve Grafiksel Değerlendirmeler IV Deniz Tabanı Düşey Devamlılığının Tespitine Yönelik Jeolojik- Jeofiziksel (Sismik veya Sondaj Uygulamaları) Çalışma Sonuçları ve Değerlendirmeleri IV Deniz Tabanı Sediment Cinsi ve Dağılımına İlişkin Değerlendirmeler İle Sahanın Sediment Dağılım Haritası, IV Bölgede Deniz Suyunun Oşinografik Parametrelerine (tuzluluk-yoğunluk vb.) İlişkin Ölçüm Sonuçları ve Değerlendirmeler, IV.2.8. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (toprak yapısı ve arazi kullanım kabiliyeti sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilitesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır v.b. alanlar), IV.2.9. Tarım Alanları (Tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları ile birim alan itibariyle verimi, kullanılan tarım ilaçları), IV Orman Alanları (alan miktarları, bu alanlardaki ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri, kapalılığı ve özellikleri, mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, proje alanı orman alanı değil ise proje ve ünitelerinin en yakın orman alanına mesafesi, 1/ ölçekli meşçere haritası), IV Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv AlanlarıBiyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve IV

10 Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar, varsa Deniz İçerisindeki Kültür Varlıklarının Araştırılması), IV Karasal ve Sucul (Marmara Denizi) Ortamındaki Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin Bir Harita Üzerinde Gösterilmesi, Projeden ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında), Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi, IV Soğutma Suyunun Temin Edileceği Sulardaki Canlı Türleri, (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), IV Hayvancılık ve Su Ürünleri (balıkçılık, voli yerleri, yetiştirilen türler, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri), IV Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları, Benzersiz Özellikteki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar, IV Madenler ve Fosil Yakıtları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke ve yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), IV Termal ve Jeotermal Su Kaynakları, IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, vb.), IV Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi (Deniz Suyunun Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 4: Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterleri uyarınca, Bakanlığımızdan yeterlik/ön yeterlik belgesi almış laboratuvarlarca yapılan analiz sonuçları raporda yer almalıdır) IV Proje Yerinin İşletmede Bulunan 2 Adet, ÇED Olumlu Kararı Bulunan 4 Adet, ÇED Aşamasında Bulunan 1, Var Olan 1 Adet, Olmak Üzere Toplamda 9 Adet Termik Santral (Adatepe, Şevketiye, Gürecialtı, Değirmencik, Kemer, Bekirli, Karaburun, Biga ve Karabiga yı da kapsayan sahil boyu) Hava Kalitesini Olumsuz Etkilerinin Kalıcı ve Kümülatif Etkilerinin Değerlendirilmesi, IV Diğer Faaliyetler, IV.3. SOSYO-EKONOMİK ÇEVRENİN ÖZELLİKLERİ IV.3.1. Proje Alanı ve Etki Alanındaki Balıkçılık Faaliyetleri, Su Ürünleri Bakımından Ekonomik Türler, Bölge Balıkçılığının İncelenmesi (voli yerleri, balıkçı, balıkçı teknesi ve balıkçı kuruluşları yönünden), IV.3.2. Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler), IV.3.3. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri, göçler, nüfus artış oranları, diğer bilgiler) IV.3.4. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, sağlık, bölgede mevcut endemik hastalıklar, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), IV.3.5. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, limanlar, konutlar, turizm alanları vb.), IV.3.6. Gelir ve İşsizlik (Bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), IV.3.7. Diğer Özellikler BÖLÜM V: TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ, DOLGU ALANININ BÖLÜM IV TE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER V

11 A-V.1. ARAZİNİN HAZIRLANMASI, İNŞAAT VE TESİS AŞAMASINDAKİ FAALİYETLER, FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ, DOLGU ALANI) V.1.1. ARAZİNİN HAZIRLANMASI VE ÜNİTELERİN İNŞASI İÇİN YAPILACAK İŞLER KAPSAMINDA (ULAŞIM ALTYAPISI DÂHİL) NERELERDE VE NE KADAR ALANDA HAFRİYAT YAPILACAĞI, HAFRİYAT ARTIĞI TOPRAK, TAŞ, KUM VB. MADDELERİN NERELERE, NASIL TAŞINACAKLARI VEYA HANGİ AMAÇLAR İÇİN KULLANILACAKLARI; KULLANILACAK MALZEMELER, ARAÇLAR VE MAKİNELER, KIRMA, ÖĞÜTME, TAŞIMA, DEPOLAMA GİBİ TOZ YAYICI MEKANİK İŞLEMLER, TOZUN YAYILMASINA KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER, V.1.2. ARAZİNİN HAZIRLANMASI SIRASINDA VE AYRICA ÜNİTELERİN İNŞASINDA KULLANILACAK MADDELERDEN PARLAYICI, PATLAYICI, TEHLİKELİ VE TOKSİK OLANLARIN TAŞINIMLARI, DEPOLANMALARI, HANGİ İŞLEM İÇİN NASIL KULLANILACAKLARI, BU İŞLER İÇİN KULLANILACAK ALET VE MAKİNELER, V.1.3. PROJE KAPSAMINDA YER ALAN KIYI YAPILARININ BOYUTLARI, ADETLERİ, ÖZELLİKLERİ, KAPASİTELERİ, DERİNLİĞİ VE İNŞAAT TEKNİĞİ, V.1.4. PROJEYİ BİR YILDA KULLANACAK GEMİ SAYISI VE ÖZELLİKLERİ V.1.5. İSKELENİN YILLIK YÜKLEME VE BOŞALTMA KAPASİTESİ, TAŞINACAK YÜK TİPLERİ VE MİKTARI (PROJE KAPSAMINDA 3. ŞAHISLARA HİZMET VERİLİP VERİLMEYECEĞİ HAKKINDA BİLGİ VERİLMELİDİR), V.1.6. PROJE KAPSAMINDA YAPILACAK DOLGUNUN AMACI, ÖZELLİKLERİ, BOYUTLARI, KAPLAYACAĞI ALAN (M 2 ), HACİM (M 3 ) DOLGU YAPIM TEKNİĞİ, V.1.7. KULLANILACAK DOLGU MALZEMESİNİN ÖZELLİKLERİ (KAYAÇ CİNSLERİ, MİNEROLOJİK, FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLERİ VB.), ANALİZ SONUÇLARI (DENİZ SUYUNA DAYANIKLILIK VB.), MİKTARI, DOLGU MALZEMESİ VE PROJE KAPSAMINDA KULLANILACAK DİĞER MALZEMELERİN DENİZ ORTAMI İLE KISA-ORTA-UZUN VADEDE ETKİLEŞİMİ, KOROZYONA KARŞI DAYANIKLILIĞI, GEREKLİ ÇİZİMLER (DETAY GÖRÜNÜŞLER, EN/BOY KESİTLER VB.) V.1.8. DOLGU MALZEMESİNİN NEREDEN VE NASIL TEMİN EDİLECEĞİ, FAALİYET ALANINA UZAKLIĞI, DOLGU MALZEMESİ PROJE ALANINA TAŞINIRKEN KULLANILACAK YOLLAR (BU YOLLAR HAKKINDA İLGİLİ KARAYOLLARI BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNDEN GÖRÜŞ ALINMASI) V.1.9. PROJE ALANI İÇİNDEKİ SU ORTAMINDA HERHANGİ BİR AMAÇLA KAZI, DİP TARAMASI VB. İŞLEMLERİN YAPILIP YAPILMAYACAĞI, YAPILACAK İSE NEREDE, NE KADAR ALANDA, NASIL YAPILACAĞI, İNŞAAT TEKNİĞİ VE İNŞAAT SÜRECİNCE KULLANILACAK EKİPMANLAR, ÇIKARILACAK MALZEMENİN MİKTARI, ÖZELLİKLERİ (TEHLİKELİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ EK-11-A YA GÖRE BAKANLIĞIMIZDAN YETERLİK/ÖN YETERLİK BELGESİ ALMIŞ LABORATUARLARCA YAPILAN ANALİZ SONUÇLARI), NEREYE TAŞINACAĞI VEYA HANGİ AMAÇLAR İÇİN KULLANILACAĞI, V ZEMİN EMNİYETİNİN SAĞLANMASI İÇİN YAPILACAK İŞLEMLER (TAŞIMA GÜCÜ, EMNİYET GERİLMESİ, OTURMA HESAPLARI), V TAŞKIN ÖNLEME VE DRENAJ İLE İLGİLİ İŞLEMLERİN NERELERDE VE NASIL YAPILACAĞI, V PROJE KAPSAMINDAKİ SU TEMİNİ SİSTEMİ VE PLANI, SUYUN TEMİN EDİLECEĞİ KAYNAKLARDAN ALINACAK SU MİKTARI, ÖZELLİKLERİ, NEREDEN VE NASIL TEMİN EDİLECEĞİ, ORTAYA ÇIKAN ATIK SUYUN MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ, NASIL ARITILACAĞI VE NEREYE DEŞARJ EDİLECEĞİ, ALINACAK ÖNLEMLER, (İNŞAAT VE İŞLETME AŞAMASI İÇİN PROSES, İÇME VE KULLANMA SUYU İLE İLGİLİ SU YÖNETİM PLANI HAZIRLANMASI, SU TEMİNİNİN YETERSİZLİĞİ DURUMUNDA NE YAPILACAĞINA İLİŞKİN AÇIKLAMA,) V ARAZİNİN HAZIRLANMASINDAN ÜNİTELERİN FAALİYETE AÇILMASINA DEK SÜRDÜRÜLECEK İŞLER SONUCU MEYDANA GELECEK KATI ATIKLARIN CİNS VE MİKTARLARI, BU ATIKLARIN NERELERE TAŞINACAKLARI VEYA HANGİ AMAÇLAR İÇİN KULLANILACAKLARI, V ARAZİNİN HAZIRLANMASINDAN BAŞLAYARAK ÜNİTELERİN FAALİYETE AÇILMASINA DEK YAPILACAK İŞLERDE KULLANILACAK YAKITLARIN TÜRLERİ, TÜKETİM MİKTARLARI, OLUŞABİLECEK EMİSYONLAR, V ARAZİNİN HAZIRLANMASINDAN BAŞLAYARAK ÜNİTELERİN AÇILMASINA DEK YAPILACAK İŞLER NEDENİ İLE MEYDANA GELECEK VİBRASYON, GÜRÜLTÜNÜN KAYNAKLARI VE SEVİYESİ, KÜMÜLATİF DEĞERLER, V ARAZİNİN HAZIRLANMASI VE İNŞAAT ALANI İÇİN GEREKLİ ARAZİNİN TEMİNİ AMACIYLA ELDEN ÇIKARILACAK TARIM ALANLARININ BÜYÜKLÜĞÜ, BUNLARIN ARAZİ KULLANIM KABİLİYETLERİ VE TARIM ÜRÜN TÜRLERİ, V ARAZİNİN HAZIRLANMASI VE İNŞAAT ALANI İÇİN GEREKLİ ARAZİNİN TEMİNİ AMACIYLA KESİLECEK AĞAÇLARIN TÜR VE SAYILARI, MEÇCERE TİPİ, KAPALILIĞI, ORMAN ALANLARI ÜZERİNE OLASI ETKİLER VE ALINACAK TEDBİRLER, ORMAN YANGINLARINA KARŞI ALINACAK TEDBİRLER, VI

12 V İNŞAAT FAALİYETLERİNİN, PROJE VE YAKIN ÇEVRESİNDE YERALTI VE YERÜSTÜNDE BULUNAN KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINA (GELENEKSEL KENTSEL DOKUYA, ARKEOLOJİK KALINTILARA, KORUNMASI GEREKLİ DOĞAL DEĞERLERE) MATERYAL ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN ŞİDDETİ VE YAYILIM ETKİSİNİN BELİRLENMESİ, V ARAZİNİN HAZIRLANMASINDAN BAŞLAYARAK ÜNİTELERİN FAALİYETE AÇILMASINA DEK YERİNE GETİRİLECEK İŞLERDE ÇALIŞACAK PERSONELİN VE BU PERSONELE BAĞLI NÜFUSUN KONUT VE DİĞER TEKNİK/SOSYAL ALTYAPI İHTİYAÇLARININ NERELERDE VE NASIL TEMİN EDİLECEĞİ, V ARAZİNİN HAZIRLANMASINDAN BAŞLAYARAK ÜNİTELERİN FAALİYETE AÇILMASINA DEK SÜRDÜRÜLECEK İŞLERDEN, İNSAN SAĞLIĞI VE ÇEVRE İÇİN RİSKLİ VE TEHLİKELİ OLANLAR, V PROJE KAPSAMINDA YAPILACAK BÜTÜN TESİS İÇİ VE TESİS DIŞI TAŞIMALARIN TRAFİK (ARAÇ) YÜKÜNÜN VE ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ, V ARAZİ VE İNŞAAT ÇALIŞMALARININ PROJENİN MEVCUT DENİZ TRAFİĞİNE ETKİSİ VE ALINACAK ÖNLEMLER, V İNŞAAT FAALİYETLERİNDEN ÖTÜRÜ DENİZ ORTAMININ KİRLENMESİNİ VE ÇAMUR YAYILMASINI ÖNLEMEK İÇİN ALINACAK ÖNLEMLER, V PROJE ALANINDA OLABİLECEK AKINTININ DOLGU ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ, V PROJE ALANINDA PEYZAJ ÖĞELERİ YARATMAK VEYA DİĞER AMAÇLARLA YAPILACAK SAHA DÜZENLEMELERİNİN (AĞAÇLANDIRMALAR, YEŞİL ALAN DÜZENLEMELERİ VB.) NE KADAR ALANDA NASIL YAPILACAĞI, BUNUN İÇİN SEÇİLECEK BİTKİ VE AĞAÇ TÜRLERİ VB V KARASAL VE SUCUL FLORA/FAUNA ÜZERİNE OLASI ETKİLER VE ALINACAK TEDBİRLER (TÜM ÜNİTELERİN İNŞAATINA İLİŞKİN FAALİYETLERDEN KAYNAKLANACAK ETKİLER, SOĞUTMA SUYU İSALE HATTI DÂHİL), V DİĞER FAALİYETLER, B-V.2. TERMİK SANTRAL VE İSKELE, KÜL DEPOLAMA ALANI, İŞLETME AŞAMASINDAKİ FAALİYETLERİ, FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER V.2.1. PROJE KAPSAMINDAKİ TÜM ÜNİTELERİN ÖZELLİKLERİ, HANGİ FAALİYETLERİN HANGİ ÜNİTELERDE GERÇEKLEŞTİRİLECEĞİ, KAPASİTELERİ, HER BİR ÜNİTENİN AYRINTILI PROSES AKIM ŞEMASI, TEMEL PROSES PARAMETRELERİ, PROSESİN AÇIKLANMASI, FAALİYET ÜNİTELERİ DIŞINDAKİ DİĞER ÜNİTELERDE SUNULACAK HİZMETLER, KULLANILACAK MAKİNELERİN, ARAÇLARIN, ALETLERİN VE TEÇHİZATIN ÖZELLİKLERİ VE MİKTARLARI, V.2.2. PROJE ÜNİTELERİNDE ÜRETİLECEK MAL VE/VEYA HİZMETLER, NİHAİ VE YAN ÜRÜNLERİN ÜRETİM MİKTARLARI, NERELERE, NE KADAR VE NASIL PAZARLANACAKLARI, ÜRETİLECEK HİZMETLERİN NERELERE, NASIL VE NE KADAR NÜFUSA VE/VEYA ALANA SUNULACAĞI, V.2.3. PROJE ÜNİTELERİNDE KULLANILACAK SUYUN HANGİ PROSESLER İÇİN NE MİKTARLARDA KULLANILACAĞI, NEREDEN, NASIL TEMİN EDİLECEĞİ, SUYA UYGULANACAK ÖN İŞLEMLER (ARITMA BİRİMLERİ İLE KATMA-BESLEME SUYU OLARAK KATILACAĞI BİRİMLERİ KAPSAYAN), SU HAZIRLAMA ANA AKIM ŞEMASI, V.2.4. SOĞUTMA SİSTEMİNE İLİŞKİN BİLGİLER, SOĞUTMA SUYU AKIM ŞEMASI, NE KADAR SU ÇEKİLECEĞİ, NE KADAR SU VERİLECEĞİ, KULLANILACAK KİMYASAL MADDELER VE MİKTARLARI, SOĞUTMA SUYUNUN DEŞARJ EDİLECEĞİ ORTAM, TERMAL MODELLEME ÇALIŞMASI, MODELLEME ÇALIŞMASINDA KULLANILAN YÖNTEM, MODELİN TANIMI, DEŞARJ EDİLECEK ORTAMA ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER, MEVCUT SU KALİTESİNE İLİŞKİN ANALİZ SONUCUNUN RAPORA EKLENMESİ, SOĞUTMA SİSTEMİNDE AYLAR BAZINDA GİRİŞ ÇIKIŞ SU SICAKLIK FARKLARININ BELİRLENMESİ, SOĞUTMA SUYUNUN HANGİ MESAFEDEN ALINIP, HANGİ MESAFEYE VERİLECEĞİ, V.2.5. PROJENİN TÜM ÜNİTELERİNDEN (GEMİLERDEN KAYNAKLI ATIKLAR DÂHİL OLMAK ÜZERE) KAYNAKLANACAK ATIK SULARIN MİKTARLARI, FİZİKSEL, KİMYASAL VE BAKTERİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ, ATIK SU ARITMA TESİSLERİNDE BERTARAF EDİLECEK PARAMETRELER VE HANGİ İŞLEMLERLE NE ORANDA BERTARAF EDİLECEĞİ, ARITMA İŞLEMLERİ SONRASI ATIK SUYUN NE MİKTARLARDA HANGİ ALICI ORTAMLARA NASIL VERİLECEĞİ V.2.6. PROJE İÇİN GEREKLİ HAMMADDENİN NEREDEN VE NASIL SAĞLANACAĞI, ÖZELLİKLERİ, REZERV MİKTARLARI, TAŞINIMLARI, DEPOLANMALARI, TAŞINMA VE DEPOLANMASI SIRASINDAKİ ETKİLERİ (TOZUMA, YANMA RİSKİ, SIZINTI SULARI VB.), KULLANILACAK ULAŞIM TİPİ, ULAŞIM YOLU VE ARAÇLAR, BU ARAÇLARIN MİKTARLARI VE KAPASİTELERİ, DEPOLAMA VE KIRMA-ELEME İŞLEMİNİN NEREDE-NE ŞEKİLDE GERÇEKLEŞTİRİLECEĞİ, OLUŞACAK TOZ MİKTARI, V.2.7. PROJE KAPSAMINDA KULLANILACAK KİREÇTAŞININ MİKTARI, NEREDEN VE NASIL SAĞLANACAĞI, KARAKTERİSTİKLERİ (REAKTİVİTESİ VE DİĞER ÖZELLİKLERİ) VII

13 V.2.8. PROJE KAPSAMINDA KULLANILACAK ANA YAKIT VE YARDIMCI YAKITIN HANGİ ÜNİTELERDE NE MİKTARLARDA YAKILACAĞI VE KULLANILACAK YAKMA SİSTEMLERİ, EMİSYONLAR, AZALTICI ÖNLEMLER VE BUNLARIN VERİMLERİ, ÖLÇÜMLER İÇİN KULLANILACAK ALETLER VE SİSTEMLER, MODELLEME ÇALIŞMASINDA KULLANILAN YÖNTEM, MODELİN TANIMI, MODELLEMEDE KULLANILAN METEOROLOJİK VERİLER (YAĞIŞ, RÜZGAR, ATMOSFERİK KARARLILIK, KARIŞIM YÜKSEKLİĞİ VB.), MODEL GİRDİLERİ, KÖTÜ DURUM SENARYOSU DA DİKKATE ALINARAK MODEL SONUÇLARI, MUHTEMEL VE KÜMÜLATİF ETKİLER, ÖNERİLEN TEDBİRLER, MODELLEME SONUCUNDA ELDE EDİLEN ÇIKTILARIN ARAZİ KULLANIM HARİTASI ÜZERİNDE GÖSTERİLMESİ, V.2.9. SANTRAL DIŞINDA DİĞER ÜNİTELERDEN KAYNAKLANAN EMİSYONLAR, AZALTICI ÖNLEMLER VE BUNLARIN VERİMLERİ, ÖLÇÜMLER İÇİN KULLANILACAK ALETLER VE SİSTEMLER, TOZ OLUŞUMUNA KARŞI ALINACAK TEDBİRLER, KULLANILACAK FİLTRELERİN ÖZELLİKLERİ, FİLTRELERİN BAKIMI, ARIZALANMASI DURUMUNDA ALINACAK ÖNLEMLER, V TESİSİN FAALİYETİ SIRASINDA OLUŞACAK KÜLÜN ANALİZİ, MİKTARI VE ÖZELLİKLERİ, KÜL ERİME SICAKLIKLARI, DEPOLAMA/YIĞMA, BERTARAFI İŞLEMLERİ, AKTARMADAN ÖNCE SAHA İÇİNDE DEPOLANIP DEPOLANMAYACAĞI, SAHA İÇERİSİNDE GEÇİCİ DEPOLAMA YAPILACAKSA DEPOLAMA ŞARTLARI VE ALINACAK ÖNLEMLER, BU ATIKLARIN NERELERE VE NASIL TAŞINACAKLARI, ALTERNATİF YOL GÜZERGÂHLARI VEYA HANGİ AMAÇLAR İÇİN YENİDEN DEĞERLENDİRİLECEKLERİ, V KÜL DEPOLAMA TESİSİNİN TASARIMI VE DRENAJ SİSTEMİ, ZEMİN SIZDIRMAZLIĞININ SAĞLANMASI İÇİN YAPILACAK İŞLEMLER VE KONTROL YÖNTEMLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER, KULLANILACAK OLAN GEÇİRİMSİZ TABAKANIN TÜM TEKNİK ÖZELLİKLERİ, NEREDEN VE NASIL TEMİN EDİLECEĞİ, DEPOLAMA ALANINA AİT HER BİR HÜCRE İÇİN ÜST ÖRTÜ VE ZEMİN SUYU DRENAJ TABAKASI PLAN VE KESİT BİLGİLERİ, ÜST YÜZEY GEÇİRİMSİZLİK TABAKASININ TEŞKİLİ, ÖMRÜ, DEPOLAMA ALANININ REHABİLİTASYONU, V KÜL TAŞIMASINDA KULLANILACAK ARAÇLARIN ÖZELLİKLERİ, ATIK TAŞIMA YÖNTEMİ, TAŞIMA GÜZERGÂHI, SAHA İÇİ TRAFİK YÖNTEMİ PLANI, DEPOLAMA SAHASINDA KÖTÜ HAVA ŞARTLARINDA YAPILACAK ÇALIŞMALAR, V DRENAJ SİSTEMİNDEN TOPLANACAK SUYUN MİKTARI, SIZINTI SUYU TOPLAMA HAVUZUNUN TOPLAMA KARAKTERİSTİĞİ, ARITILMA ŞEKLİ, ARITMA SONUCU ULAŞILACAK DEĞERLER, ARITILAN SUYUN HANGİ ALICI ORTAMA NASIL DEŞARJ EDİLECEĞİ, DEŞARJ LİMİTLERİNİN TABLO HALİNDE VERİLMESİ, TESİSTE OLUŞACAK SIZINTI SUYU İLE İLGİLİ DEĞERLENDİRMENİN ŞİDDETLİ YAĞIŞ ANALİZLERİNE GÖRE YAPILMASI, DEPO ALANI YÜZEY DRENAJ SULARI VE SIZINTI SULARININ KONTROLÜ VE KİRLİLİK UNSURU İÇERMESİ DURUMUNDA NASIL TEMİZLENECEĞİ, ALINACAK İZİNLER, V TESİSİN FAALİYETİ SIRASINDA OLUŞACAK DİĞER KATI ATIK MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ, DEPOLAMA/YIĞMA. BERTARAFI İŞLEMLERİ, BU ATIKLARIN NERELERE VE NASIL TAŞINACAKLARI VEYA HANGİ AMAÇLAR İÇİN YENİDEN DEĞERLENDİRİLECEKLERİ, ALICI ORTAMLARDA OLUŞTURACAĞI DEĞİŞİMLER, MUHTEMEL VE BAKİYE ETKİLER, ALINACAK ÖNLEMLER, V TESİSTE OLUŞABİLECEK KOKU TOZ VE HAŞERE ÜREMESİNE KARŞI ALINABİLECEK ÖNLEMLER, V TERMİK SANTRAL VE KÜL DEPOLAMA TESİSİ, İSKELE FAALİYETİ KAPSAMINDA MEYDANA GELECEK GÜRÜLTÜ VE SEVİYELERİ, MUHTEMEL VE BAKİYE ETKİLER VE ÖNERİLEN TEDBİRLER, VİBRASYON, GÜRÜLTÜ KAYNAKLARI VE SEVİYELERİ, ÇEVRESEL GÜRÜLTÜ NÜN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YÖNETİMİ YÖNETMELİĞİ NE GÖRE AKUSTİK RAPORUN HAZIRLANMASI (AKUSTİK FORMATININ ESAS ALINMASI) V RADYOAKTİF ATIKLARIN MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ, V PROJE ÜNİTELERİNDE ÜRETİM SIRASINDA KULLANILACAK TEHLİKELİ, TOKSİK, PARLAYICI VE PATLAYICI MADDELER, TAŞINIMLARI VE DEPOLANMALARI, HANGİ AMAÇLAR İÇİN KULLANILACAKLARI, KULLANIMLARI SIRASINDA MEYDANA GELEBİLECEK TEHLİKELER VE ALINABİLECEK ÖNLEMLER, V PROJE KAPSAMINDA YAPILACAK BÜTÜN TESİS İÇİ VE TESİS DIŞI (KARA VE DENİZ) TAŞIMALARINDAN KAYNAKLANACAK TRAFİK YÜKÜNÜN VE ETKİLERİNİN DEĞELENDİRMESİ, V PROJENİN BÖLGEDEKİ MEVCUT DENİZ TRAFİĞİNE ETKİSİ VE ALINACAK ÖNLEMLER, V PROJE ALANI VE ETKİ ALANINDA BULUNAN KIYI YAPILARINA ETKİLER VE SEYİR GÜVENLİĞİ AÇISINDAN ALINACAK ÖNLEMLER, V YAPILACAK İSKELE PROJESİ NEDENİYLE ALANDA MEYDANA GELEBİLECEK KUMLANMA POTANSİYELİ VE ALINACAK ÖNLEMLER, V KARASAL VE SUCUL FLORA/FAUNA ÜZERİNE İŞLETME AŞAMASINDA OLABİLECEK ETKİLER VE ALINACAK TEDBİRLER, V DENİZ ORTAMINA OLABİLECEK ETKİLER VE ALINACAK TEDBİRLER (VOLİ SAHALARI, DENİZ SUYU KALİTESİ, SU ÜRÜNLERİ, DENİZ İÇİNDEKİ MEVCUT KÜLTÜREL VARLIKLAR VE DİĞER SUCUL FAALİYETLER DİKKATE ALINARAK GERÇEKLEŞTİRİLECEK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ), VIII

14 V ORMAN ALANLARI ÜZERİNE OLASI ETKİLER VE ALINACAK TEDBİRLER, ORMAN YANGINLARINA KARŞI ALINACAK TEDBİRLER, V PROJENİN TARIM ÜRÜNLERİNE VE TOPRAK ASİTLENMESİNE OLAN ETKİLERİ, TOPRAK ASİTLEMESİNİN TAHMİNİNDE KULLANILAN YÖNTEMLER VE ALINACAK TEDBİRLER, V YERALTI VE YÜZEY SUYUNA ETKİLER VE ALINACAK TEDBİRLER, V BÖLGENİN MEVCUT KİRLİLİK YÜKÜ (HAVA, SU, TOPRAK) DİKKATE ALINARAK KÜMÜLATİF ETKİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ, V TESİSİN FAALİYETİ SIRASINDA ÇALIŞACAK PERSONELİN VE BU PERSONELE BAĞLI NÜFUSUN KONUT VE DİĞER TEKNİK/SOSYAL ALTYAPI İHTİYAÇLARININ NERELERDE VE NASIL TEMİN EDİLECEĞİ, V PROJENİN İŞLETME AŞAMASINDAKİ FAALİYETLERDEN İNSAN SAĞLIĞI VE ÇEVRE AÇISINDAN RİSKLİ VE TEHLİKELİ OLANLAR, V PROJE ALANINDA PEYZAJ ÖĞELERİ YARATMAK VEYA DİĞER AMAÇLARLA YAPILACAK SAHA DÜZENLEMELERİ, PEYZAJ PROJESİ, V SAĞLIK KORUMA BANDI İÇİN ÖNERİLEN MESAFE, V DİĞER FAALİYETLER, V.3. PROJENİN SOSYO-EKONOMİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ V.3.1. PROJEYLE GERÇEKLEŞMESİ BEKLENEN GELİR ARTIŞLARI, YARATILACAK İSTİHDAM İMKANLARI, NÜFUS HAREKETLERİ, GÖÇLER, EĞİTİM, SAĞLIK, KÜLTÜR, DİĞER SOSYAL VE TEKNİK ALTYAPI HİZMETLERİ VE BU HİZMETLERDEN YARARLANMA DURUMLARINDA DEĞİŞİKLİKLER VB V.3.2. ÇEVRESEL FAYDA-MALİYET ANALİZİ V.3.3. PROJENİN GERÇEKLEŞMESİNE BAĞLI OLARAK SOSYAL ETKİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, (PROJE ALANI VE ETKİ ALANINDAKİ TARIM, HAYVANCILIK, BALIKÇILIK VB. FAALİYETLERE ETKİLER VE ALINACAK ÖNLEMLER, BUNLARIN SOSYO-EKONOMİK AÇIDAN ANALİZİ, UYGULAMATA GEÇİRİLECEK SOSYAL SORUMLULUK PROJELERİ), BÖLÜM VI: İŞLETME FAALİYETE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. ARAZİ ISLAHI VE REKLAMASYON ÇALIŞMALARI VI.2. YER ALTI VE YER ÜSTÜ SU KAYNAKLARINA ETKİLER VI.3. OLABİLECEK HAVA EMİSYONLARI BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VE ACİL EYLEM PLANI VIII.1. FAALİYETİN İNŞAATI İÇİN ÖNERİLEN İZLEME PROGRAMI, FAALİYETİN İŞLETMESİ VE İŞLETME SONRASI İÇİN ÖNERİLEN İZLEME PROGRAMI VE ACİL MÜDAHALE PLANI, VIII.2. ÇED OLUMLU BELGESİNİN VERİLMESİ DURUMUNDA, YETERLİK TEBLİĞİ NDE YETERLİK BELGESİ ALAN KURUM/KURULUŞLARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ BAŞLIĞININ DÖRDÜNCÜ PARAGRAFINDA YER ALAN HUSUSLARIN GERÇEKLEŞTİRİLMESİ İLE İLGİLİ PROGRAM BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI BÖLÜM X: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ BÖLÜM XI: SONUÇLAR EKLER: NOTLAR VE KAYNAKLAR: IX

15 TABLOLAR DİZİNİ TABLO- 1. TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ TALEBİ-YÜKSEK TALEP SENARYOSU... 3 TABLO- 2. TÜRKİYE ELEKTRİK ENERJİSİ TALEBİ-DÜŞÜK TALEP SENARYOSU... 3 TABLO- 3. ARAZİ HAZIRLAMA VE İNŞAAT AŞAMASINDA KULLANILACAK EKİPMANLAR VE ADETLERİ... 5 TABLO- 4. DENİZ DOLGUSU HACİM BİLGİLERİ... 6 TABLO- 5. DOLGU MALZEMESİNİN TEMİN EDİLECEĞİ OCAKLAR... 7 TABLO- 6. AYITDERE KALKER OCAĞI İŞLETME SAHASI SINIR KOORDİNATLARI... 7 TABLO- 7. ESKİBALIKLI KALKER OCAĞI İŞLETME İZNİ SINIR KOORDİNATLARI... 7 TABLO- 8. DALGAKIRAN DOLGUSU HACİM BİLGİLERİ... 9 TABLO- 9. PROJE ALANININ SINIR NOKTALARININ KOORDİNATLARI TABLO- 10. TERMİK SANTRAL ÜNİTELERİNİN ÖZELLİKLERİ TABLO- 11. DOLGU ALANI SINIR NOKTALARININ KOORDİNATLARI TABLO- 12. DALGAKIRAN SINIR NOKTALARININ KOORDİNATLARI TABLO- 13. İSKELE SINIR NOKTALARININ KOORDİNATLARI TABLO- 14. ZAMANLAMA TABLOSU TABLO- 15. YATIRIM MALİYET BİLGİLERİ TABLO- 16. PROJENİN FAYDA-MALİYET ANALİZİ TABLO- 17. BASINÇ DAĞILIMI (MGM METEOROLOJİ İSTASYONU, ÇANAKKALE RASAT SÜRESİ: ).. 25 TABLO- 18.SICAKLIK DAĞILIMI TABLO- 19. YAĞIŞ DEĞERLERİ TABLO- 20. ORTALAMA NEM VE MİNİMUM NEM (%) TABLO- 21. SAYILI GÜNLER SAYISI TABLO- 22. MAKSİMUM KAR KALINLIĞI TABLO- 23. BUHARLAŞMA REJİMLERİ (MM) TABLO- 24. UZUN YILLAR RÜZGÂRIN ESME SAYILARI (AYLIK VE YILLIK) TABLO- 25. UZUN YILLAR ESME SAYILARINA GÖRE MEVSİMLİK RÜZGÂR DEĞERLERİ TABLO- 26. UZUN YILLAR ESME SAYILARINA GÖRE MEVSİMLİK RÜZGÂR DEĞERLERİ TABLO- 27. UZUN YILLAR RÜZGÂRIN ORTALAMA HIZI (M/S) TABLO- 28. RÜZGÂR DURUMU TABLO- 29. FIRTINALI VE KUVVETLİ RÜZGÂRLI GÜNLER SAYISI ORTALAMASI TABLO- 30.TÜRKİYE NİN HAVZALARI VE YAĞIŞ ALANLARI TABLO- 31. LÂPSEKİ İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI TABLO- 32. BİGA İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI TABLO- 33. ÇANAKKALE İL GENELİNDE VE MERKEZ İLÇESİNDE İŞLENEBİLİR ARAZİLERİN DAĞILIMI (HA) TABLO- 34. PROJE ALANI ORMAN MESCERE HARİTASI SAHA DÖKÜM TABLOSU TABLO- 35. PROJE ALANI VE ÇEVRESİNE AİT FLORA TABLOSU TABLO- 36. FLORA TABLOSU İLE İLGİLİ KISALTMALAR VE KAYNAKLAR TABLO- 37 PROJE ALANI VE ÇEVRESİNDE TESPİT EDİLEN AMPHİBİA (İKİ YAŞAMLI) FAUNASI TABLO- 38 PROJE ALANI VE ÇEVRESİNDE TESPİT EDİLEN REPTİLİA ( SÜRÜNGEN) FAUNASI TABLO- 39 PROJE ALANI VE ÇEVRESİNDE TESPİT EDİLEN AVES (KUŞ) FAUNASI TABLO- 40 PROJE ALANI VE ÇEVRESİNDE TESPİT EDİLEN MAMMALİA (MEMELİ) FAUNASI TABLO- 41 FAUNA TABLOLARI İLE İLGİLİ KISALTMALAR VE KAYNAKLAR TABLO- 42 PROJE ALANI VE ETKİ ALANINDA SAPTANAN ZOOPLANKTON VE FİTOPLANTON TÜRLERİ, KORUNMA DURUMLARI TABLO- 43 PROJE ALANI VE ETKİ ALANINDA SAPTANAN BENTİK OMURGASIZ CANLI TÜRLERİ, KORUNMA DURUMLARI VE STATÜLERİ TABLO- 44 PROJE ALANI VE ETKİ ALANINDA BULUNAN BALIK TÜRLERİ, KORUNMA DURUMLARI VE STATÜLERİ TABLO- 45 DENİZEL MEMELİ TÜRLERİ X

16 TABLO- 46. LİNYİT VARLIĞI TABLO- 47. JEOTERMAL VARLIĞI TABLO- 48. HAVA KALİTESİ İZLEME NOKTALARINA AİT BİLGİLER TABLO- 49. SO 2 ÖLÇÜM SONUÇLARI TABLO- 50. NO 2 ÖLÇÜM SONUÇLARI TABLO- 51. O 3 ÖLÇÜM SONUÇLARI TABLO- 52. HF ÖLÇÜM SONUÇLARI TABLO- 53. HCL ÖLÇÜM SONUÇLARI TABLO- 54. MEVSİMSEL PM10 ÖLÇÜM SONUÇLARI TABLO- 55. PM10 İÇERİSİNDEKİ AĞIR METAL ANALİZ SONUÇLARI TABLO- 56. MEVSİMSEL ÇÖKEN TOZ ÖLÇÜM SONUÇLARI TABLO- 57. TOPRAK ANALİZ SONUÇLARI TABLO- 58. BİTKİ ANALİZ SONUÇLARI TABLO- 59 SKKY TABLO.4 TE SIRALANAN DENİZ SUYUNUN GENEL KALİTE KRİTERLERİNE GÖRE ANALİZ EDİLEN DENİZ SUYU NUMUNESİ SONUÇLARI TABLO- 60. ARKA PLAN GÜRÜLTÜ ÖLÇÜM DEĞERLERİ, ÖLÇÜM NOKTALARI VE KOORDİNATLARI TABLO- 61. ÇANAKKALE İLİNE GÖRE SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİK MİKTARI (TÜİK, 2013) TABLO- 62. DENİZ ÜRÜNLERİ BÖLGELERİNE GÖRE BALIKÇILIKTA ÇALIŞANLARIN SAYISI (TÜİK, 2013) TABLO- 63. TÜRKİYE GENELİ DENİZ BALIKLARININ AVLANDIKLARI BÖLGELER VE TÜRLERİ (TÜİK, 2013) TABLO- 64. YILLAR İTİBARIYLA TOPLAM SU ÜRÜNLERİ ÜRETİM VE TÜKETİMİ (TON/YIL) TABLO- 65. YILLAR İTİBARIYLA TOPLAM SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ (TON/YIL) TABLO- 66. BALIKÇI GEMİLERİNİN BOY DAĞILIMI (2013) TABLO- 67. AVCILIĞI YAPILAN ÖNEMLİ DENİZ BALIĞI TÜRLERİNE AİT ÜRETİM DEĞERLERİ (TON/YIL) TABLO- 68. DENİZ VE İÇSU YETİŞTİRİCİLİK ÜRETİMİ (TON/YIL) TABLO- 69. SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİK TESİSLERİ (2013) TABLO- 70. TÜRLER İTİBARİYLE YILLARA GÖRE SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ (TON/YIL) TABLO- 71. BALIKLANDIRMA (SAZAN) MİKTARLARI TABLO- 72. TÜRKİYE NİN SU ÜRÜNLERİ İHRACATI TABLO- 73. TÜRKİYE NİN SU ÜRÜNLERİ İTHALATI TABLO- 74. ÇANAKKALE İLİ, İTHALAT-İHRACATA KONU OLAN ÜRÜNLERİ GÖSTERİR ÇİZELGE TABLO- 75. ÇANAKKALE İLİNE AİT İHRACAT BİLGİLERİ TABLO- 76. ÇANAKKALE İLİNE AİT İTHALAT BİLGİLERİ TABLO- 77. TAMAMLANAN SANAYİ SİTELERİNİ GÖSTERİR TABLO TABLO- 78. SIĞIR(YERLİ) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 79. SIĞIR(KÜLTÜR) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 80. SIĞIR(MELEZ) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 81. KOYUN (YERLİ) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 82. KEÇİ (KIL) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 83. YUMURTA TAVUĞU SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 84. ÖRDEK SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 85. ET TAVUĞU SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 86. HİNDİ SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 87. KAZ SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 88. ARICILIK VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 89. TEK TIRNAKLILAR (AT) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 90. TEK TIRNAKLILAR (KATIR) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 91. TEK TIRNAKLILAR (EŞEK) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 92. DEVE VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO- 93. SIĞIR(YERLİ) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) /BİGA XI

17 TABLO- 94. MANDA HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO- 95. SIĞIR(KÜLTÜR) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO- 96. KOYUN (MERİNOS) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO- 97. KOYUN (YERLİ) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO- 98. KEÇİ (KIL) HAYVAN SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO- 99. YUMURTA TAVUĞU SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO ÖRDEK SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO ET TAVUĞU SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO HİNDİ SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BİGA TABLO KAZ SAYISI (ADET) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BIGA TABLO ARICILIK VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) /BİGA TABLO TEK TIRNAKLILAR (AT) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BIGA TABLO TEK TIRNAKLILAR (KATIR) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BIGA TABLO TEK TIRNAKLILAR (EŞEK) VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / BIGA TABLO DEVE VE HAYVANSAL ÜRETİM MİKTARI (TON) / LAPSEKİ TABLO ÇANAKKALE İLİ, LAPSEKİ İLÇESİ ÜRÜN VE GRUPLARA GÖRE BİTKİSEL ÜRETİM İSTATİSTİKLERİ (TÜİK, 2013) TABLO ÇANAKKALE İLİ, BİGA İLÇESİ ÜRÜN VE GRUPLARA GÖRE BİTKİSEL ÜRETİM İSTATİSTİKLERİ (TÜİK, 2013) TABLO ÇANAKKALE İLİ ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) NÜFUS VERİLERİ (TÜİK, 2013) TABLO BİGA İLÇESİ ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) NÜFUS VERİLERİ (TÜİK, 2013) TABLO LAPSEKİ İLÇESİ ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) NÜFUS VERİLERİ (TÜİK, 2013) TABLO BİGA İLÇESİ YAŞ GRUBU VE CİNSİYETİNE GÖRE NÜFUS DEĞERLERİ (TÜİK, 2013) TABLO LÂPSEKİ İLÇESİ YAŞ GRUBU VE CİNSİYETİNE GÖRE NÜFUS DEĞERLERİ (TÜİK, 2013) TABLO YILLARA GÖRE ÇANAKKALE İLİ YILLIK NÜFUS ARTIŞ HIZI VE NÜFUS YOĞUNLUĞU, TABLO PROJE SAHASINA YAKIN YERLEŞİM YERLERİ NÜFUS DEĞERLENDİRMESİ (TÜİK, 2013) TABLO ÇANAKKALE İLİ GENELİNDEKİ EĞİTİM KURUMLARININ İLÇELERE GÖRE DAĞILIMI TABLO OKUMA YAZMA DURUMU, CİNSİYET VE YAŞ GRUBUNA GÖRE İL/İLÇE MERKEZLERİ NÜFUSU TABLO PROJE KAPSAMINDA YAPILACAK KAZI VE DOLGU MİKTARLARI TABLO ARAZİ HAZIRLAMA VE İNŞAAT AŞAMASINDA KULLANILACAK EKİPMANLAR VE ADETLERİ TABLO ZEMİN GRUPLARI TABLO KÜÇÜKDALYAN DERESİ EĞİM HESABI TABLO HİDROLİK ZEMİN GRUPLARI VE BİTKİ ÖRTÜSÜNE GÖRE AKIŞ EĞRİ NUMARALARI TABLO ÇANAKKALE METEOROLOJİ İSTASYONUNDA STANDART ZAMANLARDA GÖZLENEN EN BÜYÜK YAĞIŞ DEĞERLERİ (MM) TABLO ÇEŞİTLİ ARAZİ ŞARTLARINDA AKIŞ KATSAYILARI TABLO MC MATH FORMÜLÜNDE KULLANILAN C KATSAYILARI TABLO KOCADALYAN DERESİ EĞİM HESABI TABLO PROJE TAŞKIN DEBİLERİ TABLO İNŞAAT AŞAMASINDA ÇALIŞACAK KİŞİLERDEN KAYNAKLANACAK EVSEL NİTELİKLİ ATIKSULARIN TOPLAM KİRLİLİK YÜKLERİ TABLO MOTORİNİN ÖZELLİKLERİ TABLO ARAZİ HAZIRLAMA VE İNŞAAT AŞAMASINDA KULLANILACAK EKİPMANLARIN YAKIT HARCAMALARI TABLO DİZEL ARAÇLARDAN YAYILAN KİRLENMENİN FAKTÖRLERİ TABLO İŞ MAKİNELERİNDEN KAYNAKLANMASI BEKLENİLEN KİRLETİCİ DEĞERLER XII

18 TABLO TEÇHİZAT TİPİ VE BUNLARIN NET GÜÇ SEVİYESİNE UYGUN OLARAK TANIMLANAN SES GÜCÜ SEVİYELERİ TABLOSU TABLO ÇEVRESEL GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YÖNETİMİ YÖNETMELİĞİ EK VII TABLO-4 ENDÜSTRİ TESİSLERİ İÇİN ÇEVRESEL GÜRÜLTÜ SINIR DEĞERLERİ TABLO 5: ŞANTİYE ALANI İÇİN ÇEVRESEL GÜRÜLTÜ SINIR DEĞERLERİ TABLO LÂPSEKİ İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI TABLO BİGA İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI TABLO ÇANAKKALE İL GENELİNDE VE MERKEZ İLÇESİNDE İŞLENEBİLİR ARAZİLERİN DAĞILIMI (HA) TABLO PROJE ALANI ORMAN MESCERE HARİTASI SAHA DÖKÜM TABLOSU TABLO TERMİK SANTRAL ÜNİTELERİ TABLO SCR REAKTÖR TASARIM VERİLERİ TABLO TOZ TUTMA SİSTEMİ ÖN TASARIM DEĞERLERİ TABLO KİMYASAL ATIK SU ARITMA SİSTEMİNE GİREN ATIK SULARIN KARAKTERİZASYONU TABLO ARITMA TESİSİ ÇIKIŞ SUYUNDA TAAHHÜT EDİLEN DEĞERLER TABLO SANTRALDE KULLANILACAK KÖMÜRÜN ÖZELLİKLERİ TABLO DOĞALGAZ KİMYASAL BİLEŞİM ANALİZİ TABLO TOZ TUTMA SİSTEMİ ÖN TASARIM DEĞERLERİ TABLO CORINAIR VE EPA EMİSYON FAKTÖRLERİ KULLANILARAK HESAPLANAN SANTRAL YAKMA KAZANI BACA GAZI EMİSYON KONSANTRASYONLARI VE YÖNETMELİK SINIR DEĞERLERİ TABLO MODELLEMEYE ESAS KRİTERLER TABLO PARTİKÜL MADDE BOYUTLARI TABLO HAVA KİRLENMESİNE KATKI DEĞERLERİ (İŞLETME AŞAMASI) TABLO SINIR DEĞERLERİN AŞILDIĞI NOKTA VE KOORDİNATLARI (İŞLETME NO 2 ) TABLO SINIR DEĞERLERİN AŞILDIĞI NOKTA VE KOORDİNATLARI (İŞLETME SO 2 ) TABLO HAVA KİRLENMESİNE KATKI DEĞERLERİ (KÜMÜLÂTİF) TABLO SINIR DEĞERLERİN AŞILDIĞI NOKTA VE KOORDİNATLARI (KÜMÜLATİF - PM) TABLO SINIR DEĞERLERİN AŞILDIĞI NOKTA VE KOORDİNATLARI (KÜMÜLATİF NO 2 ) TABLO SINIR DEĞERLERİN AŞILDIĞI NOKTA VE KOORDİNATLARI (KÜMÜLATİF SO 2 ) TABLO EN YÜKSEK KONSANTRASYONLARIN GÖRÜLDÜĞÜ NOKTALARIN EN YAKIN YERLEŞİM YERLERİNE OLAN MESAFESİ TABLO KÜL DEPOLAMA ALANINDA OLUŞACAK EMİSYON DEBİSİ (KONTROLLÜ) TABLO SANTRALDE OLUŞACAK KÜLÜN ÖZELLİKLERİ TABLO ATIK YÖNETİMİ GENEL ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİĞİN EK-IV ÜNE GÖRE KÜL VE CÜRUFUN DEĞERLENDİRİLMESİ TABLO SANTRALDE OLUŞACAK KÜL VE CÜRUF MİKTARLARI TABLO ÖN ÇÖKTÜRMELİ SIZINTI SUYU HAVUZU TASARIM BİLGİLERİ TABLO PROJENİN FAALİYETİ ESNASINDA OLUŞMASI MUHTEMEL TEHLİKELİ ATIKLARIN ATIK YÖNETİMİ GENEL ESASLARINA İLİŞKİN YÖNETMELİĞİN EK-IV LİSTESİ KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ TABLO ÇEVRESEL GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ VE YÖNETİMİ YÖNETMELİĞİ EK VII TABLO-4 ENDÜSTRİ TESİSLERİ İÇİN ÇEVRESEL GÜRÜLTÜ SINIR DEĞERLERİ TABLO BÖLGELERE GÖRE TÜRKİYE TOPRAKLARINDA PH DAĞILIMI TABLO TOPRAK GRUPLARININ GENEL HASSASİYET SINIFLANDIRMASI TABLO ÇEVRESEL ETKİ ETKİLEŞİM MATRİSİ TABLO ATIKSU ARITMA TESİSLERİ İZLEME PROGRAMI TABLO TOPRAK KALİTESİ İZLEME PROGRAMI TABLO TOPRAK KALİTESİ İZLEME PROGRAMI TABLO YERALTI SUYU İZLEME PROGRAMI TABLO HAVA KALİTESİ İZLEME PROGRAMI TABLO YERALTI SUYU İZLEME PROGRAMI TABLO SIZINTI SUYU İZLEME PROGRAMI XIII

19 ŞEKİLLER DİZİNİ ŞEKİL- 1. TÜRKİYE'NİN ELEKTRİK ENERJİSİ İHTİYACI (YÜKSEK TALEP)... 3 ŞEKİL- 2. TÜRKİYE'NİN ELEKTRİK ENERJİSİ İHTİYACI (DÜŞÜK TALEP)... 4 ŞEKİL- 3. PROJE KAPSAMINDA KULLANILACAK YOL GÜZERGÂHLARI... 8 ŞEKİL- 4. YERBULDURU HARİTASI ŞEKİL- 5. KIYI YAPILARI İÇİN İMAR PLANI TEKLİFİNİN ONAY SÜRECİ ŞEKİL- 6. PROJE ALANI ETRAFINDAKİ KIYI KULLANIMLARI ŞEKİL- 7. ORTALAMA BASINÇ DEĞERİ ŞEKİL- 8. MAKSİMUM VE MİNİMUM BASINÇ ŞEKİL- 9.ORTALAMA SICAKLIK ŞEKİL- 10. MAKSİMUM VE MİNİMUM SICAKLIK ŞEKİL- 11. YAĞIŞ ORTALAMASI VE MAKSİMUM YAĞIŞ MİKTARLARI ŞEKİL- 12. ORTALAMA NİSPİ NEM VE MİNİMUM NEM MİKTARLARI (%) ŞEKİL- 13. SAYILI GÜNLER ŞEKİL- 14. MAKSİMUM KAR KALINLIKLARI ŞEKİL- 15. ORTALAMA AÇIK YÜZEY BUHARLAŞMASI VE GÜNLÜK MAKSİMUM AÇIK YÜZEY BUHARLAŞMASI (MM) ŞEKİL- 16.UZUN YILLAR ESME SAYILARINA GÖRE YILLIK RÜZGÂR DİYAGRAMI ŞEKİL- 17. UZUN YILLAR ESME SAYILARINA GÖRE MEVSİMLİK RÜZGÂR DİYAGRAMLARI ŞEKİL- 18. UZUN YILLAR ESME SAYISINA GÖRE OCAK-HAZİRAN AYLARI RÜZGÂR DİYAGRAMLARI ŞEKİL- 19. UZUN YILLAR ESME SAYILARINA GÖRE TEMMUZ-ARALIK AYLARI RÜZGÂR DİYAGRAMLARI ŞEKİL- 20. UZUN YILLAR ESME HIZLARINA GÖRE YILLIK RÜZGÂR DİYAGRAMI ŞEKİL- 21. EN HIZLI ESEN RÜZGÂR HIZI VE ORTALAMA RÜZGÂR HIZI (M/S) ŞEKİL- 22. FIRTINALI VE KUVVETLİ RÜZGÂRLI GÜNLER SAYISI ORTALAMASI ŞEKİL- 23. ENVERZİYON RİSK HARİTASI (KAYNAK: METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, WEB SİTESİ) ŞEKİL- 24. ÇANAKKALE İSTASYONUNDA UZUN YILLAR FEVK HADİSELERİ ŞEKİL- 25. PROJE ALANI VE ÇEVRESİ GENELLEŞTİRİLMİŞ STRATİGRAFİK KESİT (KAYNAK: OKAY A., VE DİG. 1990) ŞEKİL- 26. ÇAMLICA METAMORFİTLERİNE AİT MİKAŞİSTLER ŞEKİL- 27. PROJE ALANINA AİT ÇAMLICA METAMORFİTLERİ ŞEKİL- 28. PROJE ALANINDA GÖZLENEN ÇAMLICA METAMORFİTLERİNE AİT GRİ KAHVERENGİ RENKLİ MİKAŞİSTLERİN GÖRÜNÜMÜ ŞEKİL- 29. PROJE ALANINA AİT JEOLOJİ HARİTASI ŞEKİL- 30. TÜRKİYE DEPREM HARİTASI ŞEKİL- 31. PROJE ALANININ SİNEKÇİ FAYI VE KARABİGA FAYINA OLAN UZAKLIKLARI ŞEKİL- 32. PROJE ALANININ GANOS SEGMENTİNE OLAN UZAKLIĞI ŞEKİL- 33. BÜYÜK AKARSU HAVZALARINI GÖSTERİR HARİTA ŞEKİL- 34. PROJE ALANI ÇEVRESİNDEKİ BARAJ VE GÖLETLER ŞEKİL- 35. AKINTI YÖN-ZAMAN GRAFİĞİ ŞEKİL- 36. AKINTI HIZ-ZAMAN GRAFİĞİ ŞEKİL- 37. AKINTI HIZ-YÖN SAÇILMA GRAFİĞİ ŞEKİL- 38. YANDAN TARAMALI SONAR MOZAİK HARİTASI ŞEKİL- 39. YÜZEY SEDİMENT ALIM NOKTALARI LOKASYON HARİTASI ŞEKİL- 40. YÜZEY SEDİMENT DAĞILIM HARİTASI ŞEKİL- 41. ÖLÇÜM YAPILAN OŞİNOGRAFİK İSTASYONLARA AİT LOKASYON HARİTASI ŞEKİL- 42. LÂPSEKİ İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI ŞEKİL- 43. BİGA İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI ŞEKİL- 44 TOPRAK VARLIĞININ İLÇELER ARASINDA DAĞILIMI XIV

20 ŞEKİL- 45 TOPRAK VARLIĞININ İLÇELER ARASINDA DAĞILIMI ŞEKİL- 46. MEŞCERE HARİTASI ŞEKİL- 47. PROJE ALANININ MİLLİ PARKLARA OLAN MESAFESİNİ GÖSTERİR HARİTA ŞEKİL- 48. PROJE SAHASINA EN YAKIN YABAN HAYATI KORUMA VE GELİŞTİRME ALANI ŞEKİL- 49. SU ÜRÜNLERİ İSTİHSAL YERLERİ SINIR TESPİT HARİTASI ŞEKİL- 50. AKDENİZ FOKU YAŞAMA ALANI ŞEKİL- 51 TÜRKİYE FİTOCOĞRAFİK BÖLGELERİ ŞEKİL- 52 TÜRKİYE NİN BİTKİ ÖRTÜSÜ HARİTASI ŞEKİL- 53 ÇANAKKALE İLİ VEJETASYON HARİTASI ŞEKİL- 54 PROJE ALANININ DAVİS'İN GRİD KARELEME SİSTEMİ'NE GÖRE YERİ ŞEKİL- 55 PROJE ALANI VE ÇEVRESİNE AİT VEJETASYONU GÖSTERİR FOTOĞRAFLAR ŞEKİL- 56 PROJE ALANI VE ÇEVRESİNDE TESPİT EDİLEN FLORADAN BAZI TÜRLER ŞEKİL- 57 EMYS ORBİCULARİS İN TÜRKİYE DEKİ DAĞILIMI ŞEKİL- 58 CORACİAS GARRULUS UN ÜLKEMİZDEKİ DAĞILIŞI ŞEKİL- 59 TÜRKİYE KUŞ GÖÇ YOLLARI HARİTASI ŞEKİL- 60 VORMELA PEREGUSNA NIN ÜLKEMİZDEKİ YAYILIŞI ŞEKİL- 61 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DOĞA KORUMA VE MİLLİ PARKLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ III. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ (ÇANAKKALE) AVA AÇIK VE KAPALI ALANLAR HARİTASI ( 103 ŞEKİL- 62. HAVA KALİTESİ İZLEME NOKTALARI ŞEKİL- 63 SÜREKLİ HAVA KALİTESİ İZLEME İSTASYONUNUN YERİNİ GÖSTERİR HARİTA ŞEKİL- 64 SÜREKLİ HAVA KALİTESİ İZLEME İSTASYONU ŞEKİL- 65 SÜREKLİ HAVA KALİTESİ İZLEME İSTASYONU VE YAYIN EKRANI ŞEKİL- 66. DENİZ SUYU NUMUNE ALMA NOKTASI ŞEKİL- 67. SU ÜRÜNLERİ İSTİHSAL YERLERİ SINIR TESPİT HARİTASI ŞEKİL- 68. ÇANAKKALE İLİ 2013 YILI NÜFUS DAĞILIMI ŞEKİL- 69. ARAZİ HAZIRLAMA VE İNŞAAT AŞAMASI İŞ AKIM ŞEMASI ŞEKİL- 70. KAZIKLI SİSTEM İSKELE TİP KESİTİ ŞEKİL- 71. CAPESİZE GEMİ ŞEKİL- 72. BENZER KÖMÜR TAŞIMA BANDI ŞEKİL- 73. DALGAKIRAN TİP KESİTİ ŞEKİL- 74. ANROŞMANLARIN VİNÇ İLE YERLEŞTİRİLMESİ VE DALGIÇLARLA GÖZLEMLENMESİ ŞEKİL- 75. KÜÇÜKDALYAN DERESİ VE YAĞIŞ ALANI (TOPOĞRAFİK HARİTA ÜZERİNE İŞLENEREK OLUŞTURULMUŞTUR.) ŞEKİL- 76. SAHA DERİNLİK EĞRİLERİ ŞEKİL- 77. AKIŞ - YAĞIŞ EĞRİSİ ŞEKİL- 78. KOCADALYAN DERESİ VE YAĞIŞ ALANI (TOPOĞRAFİK HARİTA ÜZERİNE İŞLENEREK OLUŞTURULMUŞTUR.) ŞEKİL- 79. SANTRAL SAHASI TRAPEZ KESİTİ ŞEKİL- 80. KÜL DEPOLAMA SAHASI TRAPEZ KESİTİ ŞEKİL- 81. PLANLANAN DRENAJ VE KUŞAKLAMA KANALLARI YERLEŞİMİ ŞEKİL- 82. BİYOLOJİK PAKET ARITMA TESİSİ AKIM ŞEMASI ŞEKİL- 83. LÂPSEKİ İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI ŞEKİL- 84. BİGA İLÇESİ TOPRAK VARLIĞI VE DAĞILIMI ŞEKİL- 85 TOPRAK VARLIĞININ İLÇELER ARASINDA DAĞILIMI ŞEKİL- 86 TOPRAK VARLIĞININ İLÇELER ARASINDA DAĞILIMI ŞEKİL- 87. MEŞCERE HARİTASI ŞEKİL- 88. YANGINA HASSAS BÖLGELER ŞEKİL- 89. PROJE KAPSAMINDA KULLANILACAK YOL GÜZERGÂHLARI XV

21 ŞEKİL- 90. TRAFİK HACİM HARİTASI ŞEKİL- 91. DALGAKIRAN TİP KESİTİ ŞEKİL- 92. ANROŞMANLARIN VİNÇ İLE YERLEŞTİRİLMESİ VE DALGIÇLARLA GÖZLEMLENMESİ ŞEKİL- 93. ENERJİ SANTRALİ PROSES AKIM ŞEMASI ŞEKİL- 94. DENİZ SUYU İLE BACA GAZI ARITMA PROSESİ ŞEKİL- 95. AMONYAK TEMİZLEME PROSESİ ŞEKİL- 96. AMONYAK SİSTEMİ GENEL AKIŞ ŞEMASI ŞEKİL- 97. SU BALANS DİYAGRAMI ŞEKİL- 98. DENİZ SUYU KULLANIMLI MEKANİK AKIMLI ISLAK TİP SOĞUTMA KULESİ ÇALIŞMA PRENSİBİ ŞEKİL- 99. DENİZ SUYU KULLANIMLI MEKANİK AKIMLI ISLAK TİP SOĞUTMA SİSTEMİ AKIM ŞEMASI ŞEKİL DENİZ SUYU KULLANIMLI MEKANİK AKIMLI ISLAK TİP SOĞUTMA KULESİ ÖRNEK GÖRÜNTÜSÜ ŞEKİL İŞLETME AŞAMASI SU GİRİŞ-ÇIKIŞ DİYAGRAMI ŞEKİL LİMAN ATIK TESİSİ ATIK AKIŞ ŞEMASI ŞEKİL KÜL DEPOLAMA ALANI İŞ AKIM ŞEMASI ŞEKİL KÜL DEPOLAMA SAHASI TABAN KESİTİ ŞEKİL KÜL DEPOLAMA SAHASI SEDDE YAPISI TİP KESİTİ ŞEKİL KÜL DEPOLAMA TASARIMI ŞEKİL ÜST ÖRTÜ KESİTİ ŞEKİL SIZINTI SUYU OLUŞUMU ŞEKİL DEPO TABANI DRENAJ SİSTEMİ DETAY KESİTİ ŞEKİL KÜL DEPOLAMA SAHASI SU AKIŞ DİYAGRAMI ŞEKİL TİPİK BİR UÇUCU KÜL GÖRÜNTÜSÜ ŞEKİL TRAFİK HACİM HARİTASI ŞEKİL YANGINA HASSAS BÖLGELER ŞEKİL PROJE SAHASINA APLİKE EDİLMESİ DÜŞÜNÜLEN BENZER PEYZAJ ÇALIŞMASINDAN GÖRÜNÜM (ÖRNEK OLARAK SUNULMUŞTUR) ŞEKİL KÜL DEPOLAMA ALANI İÇİN TEHLİKE ANALİZİ ÖZETİ VE SAĞLIK KORUMA BANDI TESPİTİ ŞEKİL SÜPERKRİTİK BACA GAZI ARITMALI PULVERİZE KÖMÜR SANTRALİ TEKNOLOJİSİNİN ŞEMATİK GÖSTERİMİ ŞEKİL PROJEYE İLİŞKİN ULUSAL VE YEREL GAZETELERDE YAYIMLANAN DUYURU METNİ (MAYIS, 2013) ŞEKİL BEKİRLİ KÖY KAHVESİNDEN GÖRÜNÜM-1 (MAYIS, 2013) ŞEKİL BEKİRLİ KÖY KAHVESİNDEN GÖRÜNÜM-2 (MAYIS, 2013) ŞEKİL BEKİRLİ KÖY KAHVESİNDEN GÖRÜNÜM-3 (MAYIS, 2013) XVI

22 EKLER DİZİNİ Ek-1: Ek-2: Ek-3: Ek-4: Ek-5: Ek-6: Ek-7: Ek-8: Ek-9: Ek-10: Ek-11: Ek-12: Ek-13: Ek-14: Ek-15: Ek-16: Ek-17: Ek-18: Ek-19: Ek-20: Ek-21: Ek-22: Ek-23: Ek-24: Dolgu Malzemesi Ocaklarına İlişkin İşletme Ruhsatı ve İzinleri ile Analiz Sonuçları İskele, Dalgakıran ve Dolgu Kesitleri Topoğrafik Harita ve Uydu Görüntüsü Fotoğraflar Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve Plan Hükümleri Genel Vaziyet Planı Çanakkale Meteoroloji İstasyonu Bülteni Jeoloji Haritası Deprem ve Diri Fay Haritası Hidroloji Haritası Batimetri Haritası Hidrografik-Oşinografik Etüt Raporu Arazi Varlığı Haritası ve Lejandı Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu Meşçere Haritası ve Lejandı Ekosistem Değerlendirme Raporu Deniz Suyu Analiz Sonuçları Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Karayolları Bölge Müdürlüğü Görüşü Gürültü Ölçüm Raporu (Akustik Rapor) Termik Santral Yerleşim Planı Kül analizleri ve Kömür Radyoaktivite Analizi Kül Depolama Alanı Vaziyet Planı ve Kesitleri Acil Eylem Planı XVII

23 BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI Proje (Termik Santral ve İskele yapısı, Kül Depolama Alanı, Deniz Dolgu Alanı) konusu, faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri Proje; Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde BEC Danışmanlık Ltd. Şti. tarafından kurulması planlanan 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesini kapsamaktadır. 2x600 MWe Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesi ÇED Yönetmeliği nin Ek-I listesi 2. Maddesinin (a) bendi Toplam ısıl gücü 300 MWt (Megawatt termal) ve daha fazla olan termik güç santralleri ile diğer yakma sistemleri kapsamında değerlendirilmektedir. Bu nedenle proje için ÇED Yönetmeliğinin 6. Maddesi doğrultusunda ÇED başvuru dosyası hazırlanmış ve tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulmuştur. ÇED Başvuru Dosyası ÇED Yönetmeliğinin 8. Maddesi doğrultusunda incelenmiş ve uygun bulunmuş olup ÇED süreci başlatılmıştır. Yönetmeliğin 9. Maddesi gereğince yapılması gereken ÇED sürecine halkın katılımı toplantısı 30 Mayıs 2013 tarihinde Biga İlçesi, Bekirli Köyünde; Kapsam ve Özel Format Belirleme Toplantısı ise 03 Haziran 2013 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından tarihinde verilen özel format doğrultusunda işbu ÇED Raporu hazırlanmıştır. Talebimiz üzerine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından tarih ve 9525 sayılı yazı ile ÇED raporunun eksikliklerinin tamamlanıp sunulabilmesi için tarihinden itibaren 6 ay ek süre verilmiştir. Bu süreç içerisinde 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesi tarihinde alınan BEC Danışmanlık Ltd. Şti. Yönetim Kurulu kararı ile İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım AŞ ye devredilmiştir. Bundan sonra bütün iş ve işlemler İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım AŞ (Kısaca İÇDAŞ A.Ş) tarafından yürütülecektir. Proje konusu termik santralin m 2 lik (197,5 hektar) alanda kurulması planlanmaktadır. Bu alan içerisinde termik santral ünitelerinin yanı sıra kömürün yanması sonucu açığa çıkacak kül-cürufun depolanması için m 2 lik alanda II. Sınıf düzenli depolama sahası yer alacaktır. Ayrıca proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m 2 lik dolgu alanı ile dalgakıran ve iskele yapılması planlanmaktadır. Termik santralde üretilecek enerji miktarı yıllık kwh olacaktır. Bu enerji, santral sahasında kurulacak trafo önü şalt tesisinden aynı bölgede işletilmekte olan İÇDAŞ A.Ş. ye ait Bekirli şalt tesisine, oradan da 380 kv luk hatla enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. Bölgede halen işletmede olan Bursa-Bandırma-İÇDAŞ Değirmencik arasında 380 kv luk, İÇDAŞ Değirmencik-Çan-Soma arasında 380 kv luk, İÇDAŞ Değirmencik-Biga arasında 154 kv luk ve İÇDAŞ Değirmencik-Soma arasında 154 kv luk enerji iletim hattı bulunmaktadır. Enerjisa-İÇDAŞ 2-Lapseki arasında 380 kv luk hat ile İÇDAŞ Bekirli-Lapseki- Gelibolu-İstanbul 380 kv luk enerji iletim hattı proje aşamasında, İÇDAŞ Değirmencik-Soma arasında 380 kv luk ve/veya İÇDAŞ Değirmencik-Aliağa arasında 380 kv luk hatlar da planlama aşamasındadır. 1

24 Projenin inşaat öncesi döneminin 2 yıl, iki ünitenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasının ise 5 yıl olmak üzere toplam 7 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Yapımı planlanan termik santralin yıllık çalışma süresinin yaklaşık 8000 saat olması öngörülmektedir. Ekonomik kullanım süresi 25 yıl olarak öngörülen santralin, ekonomik ömrünün sonunda yapılacak yenileme ve modernizasyon çalışmaları ile 49 yıl kullanılması öngörülmektedir. Enerji tüm sektörlerde temel girdidir. Değişen ve gelişen dünyada enerji gereksinmesi sürekli artmakta, var olan kaynaklar ise tükenmektedir. Enerjinin yeterli düzeyde sağlanması ekonomik ve sosyal kalkınmanın temelidir. Elektrik enerjisi tüketimi ekonomik gelişmenin en önemli göstergesidir. Ekonomik büyüme ve halkın refah düzeyinin artmasındaki en önemli unsur enerjidir. Ucuz, kaliteli, zamanında ve güvenilir enerji temini, ülke yönetimlerinin öncelikli konuları arasında bulunmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerde artan enerji temini, yoksulluğun üstesinden gelmenin ve ekonomik kalkınmanın temelidir. Enerji, sürdürülebilir kalkınmanın kaçınılmaz, anahtar unsurudur. Gelişmekte olan ülkelerin dünya enerji tüketimindeki payının 2020 yılında %45'e yükselmesi beklenmektedir (Kaynak: Uluslararası Enerji Ajansı, IEA). Türkiye'nin enerji politikaları da; Türkiye'de enerjinin ekonomik büyümeyi gerçekleştirecek şekilde zamanında, yeterli, güvenilir, rekabet edebilir fiyatlardan ve çevresel etkileri de dikkate alınarak sağlanması olarak hedeflenmiştir. Türkiye elektrik enerjisi brüt tüketimi (Türkiye brüt üretimi+dış alım dış satım) 2011 yılında %9 artarak 229,3 Milyar kwh, 2012 yılında ise %5,5 artış ile 241,9 Milyar kwh olarak gerçekleşmiştir. Son 10 yıla bakıldığında Türkiye elektrik tüketiminin kriz dönemi ( ) hariç yıllık ortalama %5,5 artış göstermekte olduğu görülmektedir yılında maksimum ani tüketim ,9 MW, minimum ani tüketim ise ,0 MW olarak gerçekleşmiştir. TEİAŞ tarafından dönemini kapsayan "Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu Çalışması", EPDK tarafından hazırlanan iki farklı senaryo ile gerçekleştirilmiştir. İki farklı senaryo için üretim kapasiteleri hesaplanırken hidrolik santrallerin normal hidrolojik koşullardaki üretimleri olan ortalama veya proje üretimleri ve kurak hidrolojik koşullardaki üretimleri olan güvenilir üretimleri ayrı ayrı göz önüne alınmıştır dönemini kapsayan Üretim Kapasite Projeksiyon çalışmasında ETKB tarafından, yılın ilk 5 ayındaki gerçekleşmeler de dikkate alınarak, makroekonomik hedeflere uygun olarak Haziran 2011 de yapılan model çalışması sonucunda elde edilen Yüksek ve Düşük Talep tahmin serileri kullanılmıştır. Talep serileri belirlenirken; 2011 yılında her iki talep serisi için de bu yılın ilk 5 ayında gerçekleşen talep artışları doğrultusunda revize edilen tüketim tahminleri alınmış, sonraki yıllarda ise yüksek talep serisinde ortalama %7,5, düşük talep serisinde ise %6,5 olarak gelişen ETKB tarafından hesaplanan talep serileri kullanılmıştır. Ayrıca bu dönem için yük eğrisi karakteristiğinin değişmeyeceği kabulü ile puant yük serileri elde edilmiştir. Üretim Kapasite Projeksiyonunun çalışma periyodu 10 yıllık olup yıllarını kapsamaktadır. Yüksek talep ve düşük talep için elektrik enerjisi ihtiyacı değerleri aşağıdaki tablo ve şekillerde verilmiştir. 2

25 Tablo- 1. Türkiye Elektrik Enerjisi Talebi-Yüksek Talep Senaryosu YIL PUANT TALEP ENERJİ TALEBİ MW Artış (%) GWh Artış (%) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,4 Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu ( ), TEIAŞ Şekil- 1. Türkiye'nin Elektrik Enerjisi İhtiyacı (Yüksek Talep) Tablo- 2. Türkiye Elektrik Enerjisi Talebi-Düşük Talep Senaryosu PUANT TALEP ENERJİ TALEBİ YIL MW Artış (%) GWh Artış (%) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,3 Kaynak: Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu ( ), TEIAŞ 3

26 Şekil- 2. Türkiye'nin Elektrik Enerjisi İhtiyacı (Düşük Talep) Yüksek talep ve düşük talep eğrilerinden görüldüğü üzere enerji ihtiyacı hızla artmaktadır. İleriye yönelik olarak beklenen yıllık ortalama talep artışı yüksek talep serisinde %7,5 ve düşük talep serisinde %6,5 seviyelerindedir. Yapılan çalışmalardan elde edilen bu sonuçlar, elektrik üretim tesislerinin ülkemizdeki gerekliliğini açıkça ortaya koymuştur. Türkiye nin kesintisiz elektrik enerjisi üretebilen tesislere ihtiyacı vardır. Santralde üretilecek elektrik enerjisi, Türkiye nin artan elektrik ihtiyacının karşılanmasında önemli bir rol oynayacaktır. Yapılması planlanan termik santral ile üretilecek enerji ulusal enerji ağına bağlanarak ülkemizdeki enerji arz-talep dengesinin kurulmasına katkıda bulunulmuş olacaktır. Termik santralin teknolojisinin seçiminde bir taraftan sürdürülebilir kalkınma diğer taraftan çevre dostu yakma teknolojisi ile daha az kömür yakarak daha fazla elektrik üretimi hedeflenmiştir. Bu amaçla, tesiste temiz kömür yakma teknolojilerinden pülverize kömür ve baca gazı arıtma (PK+BGA) teknolojisi kullanılacaktır. Su-buhar çevriminde ise son yıllarda santral uygulamalarında sayıları hızla artan süper kritik çevrim teknolojisi kullanılması planlanmaktadır. 4

27 1.1. Proje Kapsamında Yer Alan Kıyı Yapılarının Boyutları, Adetleri, Özellikleri, Kapasitesi, Derinliği, İnşaat Tekniği ve İnşaat Süresince Kullanılacak Ekipmanlar, Projeyi Bir Yılda Kullanacak Gemi Sayısı ve Özellikleri, İskelenin Yıllık Yükleme ve Boşaltma Kapasitesi, Taşınacak Yük Tipleri ve Miktarı, Proje kapsamındaki kıyı yapıları dolgu, iskele ve dalgakırandır. Planlanan dolguya ilişkin detaylı bilgi Bölüm 1.2 de verilmiştir. Planlanan iskele, termik santrale kömür getirecek gemilerin de yanaşabileceği ve kömür boşaltma işlemi yapabileceği özellikte olacaktır. Kıyı kenar çizgisinden itibaren 6 metrelik bir geçiş hattından sonra 185 m uzunluğunda konveyör bant hattı yapılacaktır. Daha sonra 312 m uzunluğunda ve 18,5 m genişliğinde yine kazıklı sistem bir iskele yapılarak bu iskele 20 m kedi yolu ile 12x12 m lik dolfene bağlanacaktır. Dolgunun ve iskelenin korunması amacıyla yaklaşık 1510 m uzunluğunda dalgakıran yapılacaktır. Kıyı tarafında inşa edilecek olan iskele kazıklı sistem, dalgakıranın ise taş dolgu ile inşa edilmesi planlanmaktadır. İnşaat tekniğine ilişkin detaylı bilgi Bölüm-V.1.3 te verilmiştir. Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında kullanılacak makine-ekipmanın listesi aşağıdaki tabloda verilmiştir. Projenin inşaat öncesi döneminin 2 yıl, iki ünitenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasının ise 5 yıl olmak üzere toplam 7 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Tablo- 3. Arazi Hazırlama ve İnşaat Aşamasında Kullanılacak Ekipmanlar ve Adetleri Kullanılacak Ekipman Adet Ekskavatör 5 Lastikli Kepçe 2 Silindir 1 Greyder 1 Treyler (Boru taşıyıcı) 4 Kamyon 16 Yüzer Duba 1 Yüzer Vinç 1 Kazık Çakma Makinesi 1 Hizmet Botu 2 Beton Pompası 3 Beton Mikseri 9 Kaynak Makinesi 50 Metal Kesme Aleti 50 Jeneratör 8 Mobil vinç 6 Arazöz 2 Sahaya getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen cape size gemiler (ortalama DWT kapasiteli) kullanılacaktır. Bu durumda, proje süresi boyunca ayda yaklaşık üç adet geminin limana kömür getirmesi öngörülmüştür. İskele boyunca döşenmiş ray üzerinde hareket edebilen elektrik tahrikli kömür boşaltma vinçleri, kömürü gemi hangarlarından elleçleyip kömür besleme bunkerlerine boşaltacaktır. Her bir bunkerin altında kapalı bant konveyörü bulunacaktır. Kömür bahse konu kapalı bant konveyörler vasıtasıyla kömür stok tesisine nakledilecektir. Kömür boşaltma vinçleri ve sevk bantlarının kapasitesi 2x1500 ton/saattir. 5

28 1.2. Proje Kapsamında Yapılacak Dolgunun Amacı, Özellikleri, Kaplayacağı Alan (m 2 ), Hacmi (m 3 ) ve Yapım Teknikleri, Kullanılacak Dolgu Malzemesinin Özellikleri, Analiz Sonuçları, Miktarı, Nereden Temin Edileceği, Dolgu Malzemesinin Taşınacağı Güzergâh (Harita Üzerinde Gösterilmesi) Dolgu Malzemesi ve Proje Kapsamında Kullanılacak Diğer Malzemelerin Deniz Ortamı İle Etkileşimi, Korozyona Karşı Dayanıklılığı, Gerekli Çizimler (detay görünüşler, kesitler vb.) Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m2 lik dolgu yapılması planlanmaktadır. Yapılması planlanan deniz dolgusunun toplam hacmi m 3 olarak hesaplanmıştır. Tablo- 4. Deniz Dolgusu Hacim Bilgileri Malzeme Boyutu Miktarı (m 3 ) 0-0,4 t (Çekirdek Dolgu) ,4 2 t t 7322 Toplam m 3 Dolgu işlemi karadan denize doğru kısım kısım yapılacak ve gövde dolgusu yapılan kısmın perde anroşmanları da yapılarak dolgunun deniz ortamına yayılmasına izin verilmeyecektir. Dolgu yapım tekniğine ilişkin detaylı bilgi Bölüm-V.1.6 da verilmiştir. Deniz yapılarında kullanılan doğal yapı gereçlerinin özgül nitelikleri ile bu gereçlere ait limitlerin belirlenmesinde CIRIA (İngiltere İnşaat Sektörü Araştırma ve Enformasyon Kurumu) ve CUR (Hollanda İnşaat Mühendisliği Araştırma ve Standartlar Merkezi) tarafından yayınlanan kıyı mühendisliği el kitabından yararlanılmaktadır. Bu el kitabında; deniz yapıları kapsamında projelendirilen koruyucu tabaka, filtre tabakası ve çekirdek / dolgu malzemesi için istenen parametre ve limitler verilmektedir. İdealize kaya kalitesini temsil eden tipik parametreler; ayrışma derecesi, süreksizlik aralığı, RQD, porozite, su emme, tek eksenli basınç dayanımı ve kaya yoğunluğudur. Bu parametrelerin dışında blok boyutu, süreksizliklerin nicelik ve niteliği, mukavemet parametreleri, darbeye dayanıklılık, gradasyon vb. dikkate alınmaktadır. Planlanan dolguda ve dalgakıran dolgusunda anroşman olarak kullanılacak malzemelerin, İÇDAŞ A.Ş ye ait Çanakkale İli, Biga İlçesi, Ayıtdere Köyü İR:69320 no.lu kalker ocağı ile Çanakkale İli, Biga İlçesi, Eskibalıklı Köyü İR:7330 no.lu kalker ocaklarından temin edilmesi planlanmıştır. Bahse konu ocaklar ile ilgili işletme ruhsatları ve izinleri Ek-1 de verilmiştir. Söz konusu ocaklardan numuneler alınarak; Mülga T.C. Ulaştırma Bakanlığı DLHİ Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi, Beton Şube Müdürlüğü Laboratuvarı na analize gönderilmiştir. Yapılan analizlerde; malzemelerin fiziksel özellik ve nitelikleri yönünden Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartname sinde belirtilen değerleri sağladığı ve anroşman olarak kullanılmasının uygun olduğu tespit edilmiştir. Analiz sonuçları Ek-1 de verilmiştir. Bahse konu ocaklar ile ilgili kapasite artışı söz konusu olması durumunda ocaklarla ilgili olarak ÇED Yönetmeliği nin 15. Maddesinin (b) bendi kapsamında ayrıca işlem yapılacaktır. 6

29 Tablo- 5. Dolgu Malzemesinin Temin Edileceği Ocaklar Ocak Adı Mevkii Dolgu Alanına Uzaklığı Kuş Uçuşu Rezerv Durumu (ton) Ruhsat Grubu ve Cinsi Ayıtdere Çanakkale İli, Biga İlçesi, Ayıtdere Köyü 4 km II. Grup Kalker Eskibalıklı Çanakkale İli, Biga İlçesi, Eskibalıklı Köyü 7 km II. Grup Kalker Yukarıdaki tabloda verilen ocakların rezerv durumları işletme izin alanlarına göre verilmiş olup ruhsat alanlarındaki rezerv miktarları daha fazladır. Dolguda kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklardan birisi yaklaşık 4 km güneydoğusunda bulunan İR:69320 no.lu Ayıtdere kalker ocağı, diğeri ise proje sahasının yaklaşık 7 km güneydoğusunda bulunan İR:7330 no.lu Eskibalıklı kalker ocağıdır. Hâlihazırda İÇDAŞ tarafından işletilmekte olan her iki ocağın da Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından verilmiş ÇED kararı mevcuttur. Aşağıdaki tablolarda ocaklara ait işletme sınır koordinatları verilmiştir. Tablo- 6. Ayıtdere Kalker Ocağı İşletme Sahası Sınır Koordinatları NOKTA NO SAĞA Y YUKARI X Tablo- 7. Eskibalıklı Kalker Ocağı İşletme İzni Sınır Koordinatları NOKTA NO SAĞA Y YUKARI X Dolguda kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklardan Ayıtdere Kalker Ocağının proje alanına mesafesi (karayolu ile taşıma) yaklaşık 7 km, Eskibalıklı Kalker Ocağının ki ise karayolu ile yaklaşık 10 km dir. Her iki ocağın da karayoluna kadar olan kısımları stabilizedir. Taşıma sırasında kullanılacak yol güzergâhı aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. 7

30 Mevcut Asfalt/Sathi Kaplama Yol Mevcut Stabilize Ocak Yolu Planlanan Yol Güzergâhı Şekil- 3. Proje Kapsamında Kullanılacak Yol Güzergâhları Dalgakıran dolgusu anroşman tekniğiyle yapılacaktır. Bu tekniğe göre, dalgakıran gövde dolgusunda 0-0,4 ton arasında değişen çekirdek dolgu malzemesi kullanılacaktır. Yaklaşık uzunluğu 1510 m olacak dalgakıranın taş dolgu ile yapılması planlanmaktadır. Dalgakıran dolgusunda; kristalize olmuş oldukça sert, blok halinde kireçtaşları kullanılacaktır. Dolgunun çekirdek malzemesi olarak, arazi hazırlama aşamasında yapılan kazı işlemlerinden açığa çıkan hafriyat malzemesi kullanılacaktır. Dalgakıran dolgusu, 3621 sayılı Kıyı Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği nin 7. maddesinde belirtilen şartlara uygun olarak yapılmaktadır. Dalgakıran yapısında dalgaların tahribata neden olabileceği hâkim rüzgârın estiği yön olan kuzey doğu (poyraz) yönünde dolayısıyla dalgakıranın kuzey ve doğuya bakan tüm sathında dalgaların etkisiyle ayrıca deniz dibi ve deniz üstünde akıntılar ve yağışlar ile beraber oluşacak olası etkilere karşı çekirdek dolgudan dış cepheye kadar sırası ile 0,4-2 ton arasında değişen filtre malzeme yine 2-4 ton arasında değişen filtre malzeme ve ton arasında değişen koruyucu malzeme kullanılacak olup dalgakıranın bittiği nihai noktada yapılacak deniz fenerinin tahkimatı içinde ton koruyucu anroşman malzeme kullanılacaktır. Yapılması planlanan dalgakıran dolgusunun toplam hacmi m 3 hesaplanmıştır. olarak 8

31 Tablo- 8. Dalgakıran Dolgusu Hacim Bilgileri Malzeme Boyutu Miktarı (m 3 ) 0-0,4 t (Çekirdek Dolgu) ,4 2 t t t t t Toplam m 3 Dolgu işlemi karadan denize doğru kısım kısım yapılacak ve gövde dolgusu yapılan kısmın perde anroşmanları da yapılarak dolgunun deniz ortamına yayılmasına izin verilmeyecektir. Böylece malzemeler suyun içinde dağılmadan tabakalar halinde serilmiş olacak ve deniz suyunda bulanıklığa sebep olunmayacaktır. Yüzeysel sular ile ortamdaki deniz suyunun dolgu bünyesine sızması, taneler arasındaki sürtünme mukavetini azaltmakta ve dolgunun stabilitesinin bozulmasına sebep olmaktadır. Bu nedenle dolgu işlemleri, ağırlıklara ve boya göre, kategoriler halinde gerçekleştirilmekte olup, dolgu alanının üzeri saha betonu ile kaplanacaktır. Özellikle dolgunun koruyucu perde/tabaka anroşmanları, mevsimsel koşullar (fırtına ve şiddetli yağışlar vb.) ve dalga-akıntı etkisiyle denize yayılma riskini ortadan kaldırmak, denize yayılmak suretiyle kirliliğe ve sığlaşmaya sebebiyet vermemek, denizde bozuşma ve ayrışmaya neden olmayacak özellikte, kristalize olmuş oldukça sert yapıdaki kayaçlardan seçilmiştir. Dolgu alanı ile dalgakıran dolgusu, 3621 sayılı Kıyı Kanunu ve Uygulama Yönetmeliği nin 7. maddesinde belirtilen şartlara uygun olarak yapılacaktır. Kullanılan dolgu malzemesinin mineralojik, kimyasal ve fizikokimyasal özelliklerinin denizin mevcut yapısını bozmayacak şekilde olmasına dikkat edilmekte olup, Mülga DLHİ Genel Müdürlüğü, Liman ve Deniz İnşaat İşleri Teknik Şartnamesi Madde-5 ve Madde-31 de belirtilen özelliklere uygun olan malzemeler kullanılacaktır. Anroşman olarak kullanılacak malzemelerin analizi yaptırılmış olup; malzemelerin fiziksel özellik ve nitelikleri yönünden Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartname sinde belirtilen değerleri sağladığı ve anroşman olarak kullanılmasının uygun olduğu tespit edilmiştir. Yapılması planlanan iskele ile dalgakırana ait detay çizim ve kesitler Ek-2 de verilmiştir. BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1. Proje Yer Seçimi (Termik Santral ve İskele Yapısı, Kül Depolama Alanı, Dolgu Alanı) 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planının İlgili Paftası, Plan Hükümleri ve Lejantı Proje Sahasının Bu Plan Üzerinde Gösterilmesi, Doğruluğu Onanmış Olan Faaliyet Yerinin, Lejant ve Plan Notlarının da Yer Aldığı 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planı, (Plan Notları ve hükümleri), Onaylı Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı (Plan Notları ve lejantları aslının aynıdır ıslak tasdikli) üzerinde gösterimi, Kıyı yapılarına İlişkin Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından onaylı 1/1000 ve 1/5000 Ölçekli İmar Planı aslının aynıdır ıslak tasdikli, Proje; Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde kurulması planlanan 2x600 MWe Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesini kapsamaktadır. Proje alanı Lâpseki İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 28 km, Biga İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 25 km, Çanakkale İli ne ise kuşuçuşu yaklaşık 55 km mesafede bulunmaktadır. 9

32 Proje alanına en yakın yerleşim birimleri alanın kuş uçuşu 2254 güneydoğusunda Ayıtdere Köyü, 2878 m doğusunda ise Bekirli Köyü bulunmaktadır. Proje sahasına ulaşım aşağıdaki şekilde de görüldüğü gibi Biga-Çanakkale karayolunun Balıklıçeşme Mevkii nden ayrılan asfalt yol ile sağlanmaktadır. İÇDAŞ Liman yolundan Ayıtdere Köyü ne ayrılan yol ile proje sahasına ulaşılmaktadır. Bütün taşıma işlemleri sırasında taşıyıcılar tarafından, yürürlükteki tüm güvenlik ve emniyet önlemleri alınacak ve personellerin trafik kurallarına uymaları sağlanacaktır. Faaliyet alanının yerbulduru haritası aşağıdaki şekilde verilmiştir. 10

33 PROJE ALANI Ayıtdere Otlukder Şekil- 4. Yerbulduru Haritası 11

34 Proje alanı H18-a1 ve H18-a4 no.lu paftalarda bulunmakta olup kara alanına ilişkin koordinatlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Kıyı yapılarına ilişkin koordinatlar ise Bölüm- II.3 te verilmiştir. Proje alanını gösterir 1/ ölçekli topoğrafik harita ve uydu görüntüsü Ek-3 de verilmiştir. Proje alanına ait fotoğraflar ise Ek-4 de verilmiştir. Tablo- 9. Proje Alanının Sınır Noktalarının Koordinatları Koor. Sırası: Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası: Enlem,Boylam Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : UTM Türü : COĞRAFİ Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 27 D.O.M. : 27 D.O.M. : -- D.O.M. : -- Zon : 35 Zon : 35 Zon : -- Zon : -- Ölçek Faktörü : 6 derecelik Ölçek Faktörü : 6 derecelik Ölçek Fak. : Ölçek Fak. : Nokta Nokta Y X No No Y X : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : :

35 : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : : Toplam Alan m 2 Proje alanının tamamı Bakanlık Makamının 20/08/2014 tarih ve sayılı Olur'u ile onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre orman alanı kapsamına girmektedir. 1/ Ölçekli Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı, lejandı ve plan hükümleri Ek-5 de verilmiştir. Proje alanını kapsayan bölgeye ilişkin Çevre Düzeni Planı haricinde onaylı başka bir imar planı bulunmamaktadır. ÇED sürecinin olumlu sonuçlanması durumunda projeye ilişkin imar planı çalışmalarına başlanacaktır. Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesinin kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında kalan kısmında da onaylı herhangi bir imar planı bulunmamaktadır. Projeyle ilgili olarak yapılacak imar planı teklifi tarih ve sayılı Kıyı Yapı ve Tesislerinde Plânlama ve Uygulama Sürecine İlişkin Tebliğ kapsamında yapılacak olup Tebliğin 5. Maddesi gereğince hazırlanacak Yatırım Teklif Dosyası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. Yatırım teklif dosyasının sunulmasına müteakip yürütülecek süreç aşağıda şema şeklinde verilmiştir. İmar planı onaylatılmadan faaliyete başlanmayacaktır. 13

36 Şekil- 5. Kıyı Yapıları İçin İmar Planı Teklifinin Onay Süreci DUGM : Deniz Ulaştırması Genel Müdürlüğü DLHİGM: Mülga DLH Genel Müdürlüğü / Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı - Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü YİGM: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü KVMGM: Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin (Termik Santral ve İskele Yapısı, Kül Depolama Alanı, Dolgu Alanı) Konumu (Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik altyapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin yerleşim planı, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi, Proje kapsamındaki ünitelerin yerlerini gösterir genel vaziyet planı Ek-6 da verilmiştir. Tesis alanı içerisinde bulunacak idari ve sosyal üniteler, teknik alt yapı üniteleri bu ünitelerin büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri yaklaşık olarak aşağıdaki tabloda verilmiştir. 14

37 Tablo- 10. Termik Santral Ünitelerinin Özellikleri BOYUTLARI ÜNİTE ADI ADET (Boy x en x yükseklik) (m) Kat sayısı KAPALI ALAN AÇIK ALAN Ana Bina 2 90 x 49,5 x 34 2 Kazan Binası 2 72,5 x 49 x 86 8 Kumanda Binası 1 25,2 x 40,5 x 20 5 Kompresör Binası 1 40,5 x 12 x 15,5 3 Elektrostatik Filtre 4 33 x 29,5 x 26 1 Hidrojen Jeneratör İstasyonu 1 28,1 x 7,8 x 5 1 B.G.D. Ünitesi 2 50 x 13 x 15 2 Ana Trafo Ünitesi 1 14 x 9 Yedek Trafo Ünitesi 1 9,6 x 7 Kül Silosu 3 Ø15 x 30 Yardımcı Kazan 1 19 x 26 x 12 2 Ambar 1 97 x 40 x 20 1 Atölye 1 40 x 30 x 10 1 Kömür Binası 1 9 x 40 x 10 1 Kömür Transfer Binası 1 22,5 x 21,5 x 14 3 Kırıcı Binası 1 16 x 24 x 21,6 3 Su Alma Yapısı 1 48 x 40 x 20 1 Desalinasyon Binası 1 51 x 65 x 10 2 Su Hazırlama Ünitesi 1 45,5 x 54,5 x 10 1 Şalt Kumanda Binası 1 24 x 10 x 8,4 2 Yangın Binası 1 12 x 43,5X5,6 1 Arıtma Tesisi 1 41,5 x 9 x 5,6 1 Havalandırma Havuzu 2 110,5 x 37 Yağmur Suyu Ön Arıtma 1 67,5 x 22,5 Kömür Depolama Sahası x 130 Şalt Sahası x 121,5 II.3. Proje Alanı Etrafında Bulunan Diğer Kıyı Yapıları ve Kıyı Kullanımları, Kıyı Yapılarına İlişkin Ondalık Derece Cinsinden, Saat Yönünde Sıralı Koordinat Bilgileri (kıyı kenar çizgisi, koordinat ve batimetri bilgileri vaziyet planına işlenmelidir.) Proje kapsamında planlanan kıyı yapıları dolgu, iskele ve dalgakırandır. Proje alanının kuş uçuşu 2800 m kuzeydoğusunda İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan 2x600 MWe Termik Santralde kullanılacak kömürün nakledilmesinde kullanılan iskele ve dalgakıran bulunmaktadır. Ayrıca proje alanının yaklaşık 5 km kuzeydoğusunda ise Kemer Balıkçı Barınağı ve Çekek Yeri bulunmaktadır. 15

38 Kemer Balıkçı Barınağı ve Çekek Yeri İÇDAŞ Bekirli Limanı Şekil- 6. Proje Alanı Etrafındaki Kıyı Kullanımları Planlanan dolgu alanı, dalgakıran ve iskeleye ilişkin koordinatlar aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo- 11. Dolgu Alanı Sınır Noktalarının Koordinatları Koor. Sırası: Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası : Enlem, Boylam Enlem,Boylam Datum : ED-50 Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Türü : UTM Türü : COĞRAFİK Türü : COĞRAFİ D.O.M. : 27 D.O.M. : 27 D.O.M. : -- Zon : 35 Zon : 35 Zon : -- Ölçek Faktörü : 6 derecelik Ölçek Fak. : 6 derecelik Ölçek Fak. : Nokta No Y X İfade Şekli : der-dak-san Y:X ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E :

39 ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : Tablo- 12. Dalgakıran Sınır Noktalarının Koordinatları Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası: Enlem,Boylam Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Datum : ED-50 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 27 D.O.M. : -- D.O.M. : 27 Zon : 35 Zon : -- Zon : 35 Ölçek Faktörü : 6 derecelik Ölçek Fak. : Ölçek Fak. : 6 derecelik Nokta İfade Şekli : der-dak-san Y X No Y:X ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 1' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : Tablo- 13. İskele Sınır Noktalarının Koordinatları Koordinat Sırası : Sağa, Yukarı Koor. Sırası: Enlem,Boylam Koor. Sırası : Enlem, Boylam Datum : ED-50 Datum : WGS-84 Datum : ED-50 Türü : UTM Türü : COĞRAFİ Türü : COĞRAFİK D.O.M. : 27 D.O.M. : -- D.O.M. : 27 Zon : 35 Zon : -- Zon : 35 Ölçek Faktörü : 6 derecelik Ölçek Fak. : Ölçek Fak. : 6 derecelik Nokta İfade Şekli : der-dak-san Y X No Y:X ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E : ' " N 27 0' " E :

40 BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları İÇDAŞ A.Ş. tarafından 2012 yılının son çeyreğinde termik santral yapımına ilişkin planlama yapılmış ve yatırım programına dâhil edilmiştir. Bu kapsamda BEC danışmanlık tarafından projelendirilen termik santral tarihinde devir alınmıştır. Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (iskele, dalgakıran, deniz dolgusu) projesi için yatırım maliyet hesaplamaları sırasında tesis yatırım giderleri, beklenmeyen ve işletme sermayesi dikkate alınarak toplam yatırım giderleri hesaplanmıştır. Yapılan hesaplamalar doğrultusunda toplam yatırım tutarı 2 milyar TL olarak hesaplanmıştır. Proje yatırım tutarının %25 lık kısmı şirket öz kaynaklardan geriye kalan %75 lik kısmı ise kredi kuruluşlarından sağlanarak karşılanacaktır. III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu Yapımı planlanan termik santralin ekonomik kullanım süresi 25 yıl olarak öngörülenmekte olup ekonomik ömrünün sonunda yapılacak yenileme ve modernizasyon çalışmaları ile 49 yıl kullanılması planlanmaktadır. İşletmeye geçildiğinde yılda bir kez yapılacak olan bakım çalışmaları düzenli olarak gerçekleştirilecek, gerekli revizyonlar ve modernizasyonlar yapılacaktır. Ekonomik ömrünü tamamlayan veya teknolojik sebeplerle yenilenmesi gereken makina ve ekipmanlar yenilenerek veya bakımları yapılarak fabrikanın uzun yıllar yöreye ve ülkeye hizmet etmesi planlanmaktadır. Söz konusu projenin ÇED süreci ile başlayan etüt-proje-arazi hazırlama-inşaatmakine ekipman montajı ve işletmeye geçiş sürecini içeren zamanlama tablosu aşağıda verilmiştir. 18

41 Tablo- 14. Zamanlama Tablosu YILLAR YAPILACAK İŞLEMLER 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 2. YARIYIL İNŞAAT ÖNCESİ DÖNEM 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 2. YARIYIL 1. YARIYIL 4. YARIYI L FİZİBİLİTE- ETÜT VE PROJE ÇALIŞMALARI X X X X X PROJEYE AİT ÇED SÜRECİ X X X X ORMAN ÖN İZNİNİN ALINMASI EPDK ÖN LİSANS VE LİSANS SÜRECİ PROJE SAHASINA AİT İMAR PLANI ÇALIŞMALARIN IN YAPILMASI VE PLAN ONAYI X X X X X X X ORMAN KESİN İZNİNİN ALINMASI X İNŞAAT RUHSATININ ALINMASI X X ARAZİ HAZIRLIK VE İNŞAAT DÖNEMİ (ORTLAMA 60 AY) HAFRİYAT İŞLEMLERİ X X DENİZ VE DALGAKIRAN DOLGUSU İSKELE İNŞAATI X X X X ÜNİTELERİN İNŞASI VE MONTAJI X X X X X X X X X X İŞLETMEYE GEÇİŞ X 19

42 III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi Kurulması planlanan santral ile kalkınmakta/sanayileşmekte olan ülkemize kesintisiz enerji teminine katkıda bulunacaktır. Şüphesiz ki sanayi sektörünün öncelikli ihtiyacı kaliteli ve kesintisiz enerjidir. Bir tesiste enerji ihtiyacı tam anlamıyla karşılanamaz ise, tesisin çalışmaması mali açıdan külfet haline geleceğinden sanayi alanlarında kesintisiz enerji temini için baz yük santrallerine ihtiyaç duyulmaktadır. Baz yük santralları, diğer santrallara göre güvenilir üretimleri çok daha yüksektir. Ortalama olarak bu tip santrallar yılda saat hizmet verebilecek donanıma sahiptir. Bu nedenledir ki baz yük santralleri sistemin olmazsa olmazlarındandır. Kurulacak santralin teknolojisi, Avrupa ülkelerinde de oldukça ilgi gören yüksek verimli Süperkritik PC Tipinde olacaktır. Bu tip santrallar yüksek verimlilikleri nedeni ile temiz kömür teknolojisi olarak da adlandırılmaktadır. Yapılması planlanan enerji santrali ülkemiz enerji açığının karşılanmasına katkı sağlama noktasında büyük öneme sahiptir. Ayrıca yatırım döneminde ve yatırımın tamamlanması ile işsizliğin sürekli artış gösterdiği ülkemizde, tüm proje dâhilinde toplam 2150 kişiye istihdam sağlanması ile ülkeye ve topluma karşı sorumluluklar yerine getirilmiş olunacaktır. Proje ile gerçekleştirilmesi planlanan gelir-gider miktarları ile ilgili tablolar aşağıda verilmiş olup yatırımın geri dönüş süresi 5,2 yıl olarak hesaplanmıştır. Tablo- 15. Yatırım Maliyet Bilgileri YATIRIM BİLGİLERİ Birim Yatırım Maliyeti TL/MW USD/MW Öz kaynaklardan Karşılanacak Tutar TL USD Kredilendirilecek Tutar TL USD İlk Yatırım Maliyeti TL USD Yatırım Dönemi Yatırım Finansmanı Gid TL USD İşletme Dönemi Yatırım Finansmanı Gid TL USD Toplam Yatırım Gideri TL USD Santral yıllık 8000 saat çalışmak üzere planlanmış olup, iki ünite santralin yıllık net üretimleri yaklaşık kwh/yıl olacaktır. 20

43 Tablo- 16. Projenin Fayda-Maliyet Analizi Toplam (20 Yıl) 1. YIL 2. YIL 3. YIL 4. YIL 5. YIL 6. YIL 7. YIL 8. YIL 9. YIL 10. YIL 11. YIL 12. YIL 13. YIL 14. YIL 26. YIL ÜRETİM BİLGİLERİ Elektrik Üretim Kapasitesi KWh Satışa Esas Elektrik Üretim Miktarı KWh SATIŞ VE KARLILIK BİLGİLERİ Brüt Satışlar Elektrik Satış Miktarı KWh Ort. Elektrik Satış Birim Fiyatı 7,56 /KWh 7,56 7,56 7,56 7,56 7,56 7,56 7,56 7,56 7,56 7,56 7,56 Satışlar Toplamı $ Satışların Maliyeti Elektrik Satış Miktarı KWh Ort. Elektrik Üretim Birim Maliyeti 4,28 /KWh 4,28 4,28 4,28 4,28 4,28 4,28 4,28 4,28 4,28 4,28 4,28 Satış Maliyetleri Toplamı $ Brüt Kar $ Elektrik Satış Miktarı KWh PSD ve Genel İdare Maliyeti 0,30 /KWh 0,30 0,30 0,30 0,30 0,30 0,30 0,30 0,30 0,30 0,30 0,30 Pazarlama ve Satış giderleri $ Genel İdare ve Yönetim Giderleri $ Faaliyet Karı $ Amortisman Gideri $ kwh Başına Amortisman Gideri 0,52 /KWh 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 0,52 Yatırım Finansmanı Gideri $ kwh Başına Finasman Gideri 0,03 /KWh 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03 0,03 İşletme Finansmanı Gideri $ Vergi Öncesi Kar $ Vergi $ Net Kar $ Amortisman Hariç Net Kar $ Özsermaye Ödemesi $ Anapara Ödemesi $ Finasman Gideri $ Toplam $ Geri Dönüş Süresi 5,2 YIL Kur: 2,25 TL/$ İç Verim Oranı 26,2% 21

44 III.4. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Yatırımcı Firma veya Diğer Firmalar Tarafından Gerçekleştirilmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Faaliyetleri Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (iskele, dalgakıran, deniz dolgusu) projesinde, proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, yatırımcı firma veya diğer firmalar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri bulunmamaktadır. III.5. Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin İhtiyaç Duyulan ve Yatırımcı Firma veya Diğer Firmalar Tarafından Gerçekleştirilmesi Beklenen Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Faaliyetleri Proje kapsamında olmayan ancak gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan faaliyetler; proje alanına ulaşım için yolların yeniden düzenlenmesi ve/veya yol açılması ile enerji iletim hattı projesidir. Santralde üretilecek enerji, santral sahasında kurulacak trafo önü şalt tesisinden aynı bölgede işletilmekte olan İÇDAŞ A.Ş. ye ait Bekirli şalt tesisine, oradan da 380 kv luk hatla enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. Bu kapsamda planlanacak olan enerji iletim hattı ayrıca projelendirilecektir. III.6. Kamulaştırma ve/veya Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı, Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17. ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında yapılacak yapılara ilişkin ise Maliye Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır. Proje kapsamında herhangi bir kamulaştırma ve yeniden yerleşim yapılması söz konusu değildir. III.7. Diğer Hususlar Bu başlık altında incelenecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. 22

45 BÖLÜM IV: TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ, DOLGU ALANI KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI IV.1. Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi, (etki alanının nasıl ve neye göre belirlendiği açıklanacak ve etki alanı harita üzerinde gösterilecek) Proje konusu faaliyet Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (iskele, dalgakıran, deniz dolgusu) dır. Planlanan üniteler içerisinde en önemli çevresel etki kömürün yanması sonucu açığa çıkacak baca gazı emisyonlarıdır. Bu sebeple etki alanı bacadan açığa çıkacak emisyonlar dikkate alınarak belirlenmiştir. Planlanan termik santralin baca yüksekliği 150 metredir. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek 4 üne göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarıçapa sahip alan tesis etki alanı olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda en yüksek baca yüksekliği 150 m olup bu doğrultuda tesis etki alanı 7500 m lik yarıçapa sahip bir alan olmalıdır. (Bkz. Ek-3) Ancak proje kapsamında hava kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla en kötü şartlar göz önünde bulundurulmuş olup hava kalitesi dağılım modellemesinde 50 km x50 km lik alan içerisinde yer alan ve/veya planlanan sanayi tesisleri dikkate alınmıştır. Hava kalitesi dağılım modellemesinde kümülatif olarak değerlendirilen tesisler ve proje alanına mesafeleri Bölüm- IV.2.19 da verilmiştir. IV.2. Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı, IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Bölgenin genel ve yerel iklim koşulları, projenin bulunduğu mevkiinin topoğrafik yapısı, aylık, mevsimlik ve yıllık sıcaklık, yağış ve nem dağılımı, buharlaşma durumu ve bunların grafikleri, proje alanının sisli, kar yağışlı, karla örtülü günler, en yüksek kar örtüsü ve kar kalınlığı vs. gibi sayılı günler dağılımı, enverziyonlu gün sayıları, kararlılık durumu, rüzgar yönü ve hızı, rüzgar hızı dağılımları, yıllık ve mevsimlik rüzgar gülü, fırtınalı günler sayısı, vb.) Bölgenin Genel ve Yerel İklim Koşulları Çanakkale İli nin iklimi, bulunduğu yer nedeniyle geçiş iklimi özelliği göstermektedir. Geçiş iklimi genel olarak Akdeniz ile Karadeniz iklimi arasında bir durum arz eder. Genel olarak ılıman bir iklime sahiptir. Yazları sıcak ve az yağışlı geçerken kış ve bahar ayları yağışlı geçer. Bir bölgede ölçüm istasyonlarının temsil alanlarının genişliği çeşitli faktörlere bağlıdır. En önemli faktörlerden birisi bölgenin topoğrafik ve coğrafik özelliğidir. Diğer bir önemli faktör ise etkisi altında olduğu hava kütleleri ve akışların kararlılığı, süreleri ve etkilediği alandır. Bölge bu iki etken açısından homojen bir yapı gösteriyorsa istasyon sayısını en az tutmak ekonomik açıdan önemlidir. Dünya meteoroloji örgütü (WMO) standartlarına göre temsil mesafesi arazinin topoğrafik yapısına bağlı olarak 500 m ile 100 km arasında değişmektedir. Rüzgâr hızı ve yönünü belirlemek amacıyla yapılan ölçümler, ölçüm amacına göre değişir. Meteorolojik amaçlı (klimatolojik, sinoptik, hava kirliliği vb) yer rüzgârı ölçümlerinde Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) kurallarına göre standart ölçüm yüksekliği 10 metredir. Rüzgâr hızı ve rüzgâr yönünün yanı sıra diğer bazı meteorolojik parametrelerin de ölçülmesi 23

46 son derece faydalıdır. Özellikle hava kirliliği araştırmalarında basınç, hava sıcaklığı ve bağıl nem değerlerinin ölçülmesi önemlidir. Bu nedenle daha çok meteorolojik parametreyi ölçen istasyonları göz önüne almak gerekir. Bölgenin iklimsel, topoğrafik ve coğrafik durumu göz önüne alınarak, tesise yakın istasyonlar değerlendirilmiştir. Tesiste kullanılacak veri amaca uygunluk göz önünde tutularak değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle tesis bölgesine gelen hava kütlelerinin yönü ve özelliğinin düşünülmesi gerekir. Önemli diğer bir istasyon tercihi ise gözlem ve veri ölçüm sıklığıdır. Ayrıca istasyonun veri tabanı uzunluğu, yani kuruluşundan bu yana güvenilir ve sağlıklı veri sayısı da çok önemlidir. Bu kriterlere uyan ve araştırma bölgesinde kullanılabilecek olan meteoroloji gözlem istasyonları Çanakkale, Bandırma ve Gönen Meteoroloji İstasyonlarıdır. Bölgede bulunan Gelibolu, Lâpseki ve Biga Küçük Klima (KK) istasyonları zaman zaman kapanmış ve sağlıklı verisi yoktur (DMİ, 1995, 1999). EİE, Elektrik İşleri Etüd İdaresinin Karabiga da kurmuş olduğu rüzgâr istasyonu, 1992 Mart ayında kurulmuş ve 1996 Mart ayında kapatılmıştır. 4 yıl aralıklı olarak hizmet vermiş fakat ölçümler sürekli değildir. Bu nedenle bu istasyonun da verilerinin kullanılması sağlıklı değildir. Deniz kıyısında kurulu bir tesisin hava kirliliği analizlerinde kara ve deniz meltemleri de büyük önem arz etmektedir. Bu gözlemleri yapabilmek için de deniz kenarı bir istasyon kullanılmalıdır. Kara içlerinde kurulan tesisler için iç karada bulunan bir meteoroloji istasyonu kullanılmalıdır. Zira kara içinde bulunan istasyonlar, etraflarındaki topoğrafîk engeller ve pürüzlülük etkilerini temsil etmektedirler. Çanakkale Meteoroloji İstasyonu 1929 yılında yağış istasyonu olarak kurulmuş, 1931'de iklim, 1941'de Sinoptik rasatları yapar hale getirilmiştir. Önceleri tek memur ve basit bir kaç aletle çalışırken 1941'de coğrafî ve askeri durum göz önüne alınarak birinci sınıf Meteoroloji istasyonu haline getirilmiş olup, böylelikle rasat aletleri çoğaltılmış, muhabere vasıtaları kurulmuş ve kadrosu genişletilmiştir yılından bu yana Deniz Meteorolojisine de hizmet vermekte olan istasyon 1995 yılında açılan hava alanında havacılığa her gün rasat yaparak hizmet vermektedir. Bu günkü durumu ise otomatik rasat parkı (AWOS) sistemi kurularak bilgisayar ortamında rasatlar yapılmaktadır yılından günümüze veri tabanı mevcuttur. Saatlik ölçümler yapılmaktadır. Ayrıca deniz ölçümleri de yapılmaktadır. Çanakkale boğazı kıyısındadır. Bölgeyi en iyi temsil eden istasyon olması sebebiyle proje kapsamında Çanakkale Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılmıştır. Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları verilerine göre bölgede minimum sıcaklık -11,2 C ile Şubat ayı, maksimum sıcaklık +39,0 ile Temmuz ayında gerçekleşmiştir. Yıllık sıcaklık ortalaması 15,1 0 C, ortalama nem oranı ise % 75,2 dir. Egemen rüzgâr kuzey rüzgârlarıdır. En çok poyraz eser. Birinci derecede hâkim rüzgâr yönü Kuzey-Kuzey Doğudur (NNE). Yıllık toplam yağış ortalaması 616,7 mm dir. Bugüne kadar gözlemlenmiş günlük maksimum yağış ise 110 mm ile Mayıs ayında gerçekleşmiştir. Bölgenin Basınç Dağılımı: Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları verilerine göre yıllık ortalama basınç değeri 1015,6 hpa dır. Maksimum basınç değeri 1042,9 hpa değeri ile Aralık ayında, minimum basınç değeri ise 984,1 hpa değeri ile Ocak ayında gözlenmiştir. 24

47 Tablo- 17. Basınç Dağılımı (MGM Meteoroloji İstasyonu, Çanakkale Rasat Süresi: ) AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Ortalama Basınç (hpa) ,6 Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Basınç Ortalama Basınç (hpa) 1010 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Şekil- 7. Ortalama Basınç Değeri Basınç (hpa) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Max. Basınç Min. Basınç Aylar Şekil- 8. Maksimum ve Minimum Basınç Bölgenin Sıcaklık Dağılımı Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları verilerine göre yıllık ortalama hava sıcaklığı 15,1 o C dir. Maksimum sıcaklık 39,0 o C ile Temmuz, minimum sıcaklık ise -11,2 o C ile Şubat ayında gerçekleşmiştir. Tablo- 18.Sıcaklık Dağılımı AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Ortalama Sıcaklık o C 6,2 6,5 8,4 12,6 17,6 22,4 25,1 24,9 20,9 16,0 11,9 8,4 15,1 Maksimum Sıcaklık o C 20 21,2 24,2 28,4 34,4 36, ,6 35,4 31,7 25,2 22,9 39,0 Minimum Sıcaklık o C -9,2-11,2-8,4-1,3 3,4 6,6 11,4 11,6 6 0,4-4,4-8,4-11,2 25

48 30 25 Sıcaklık Ortalama Sıcaklık (oc) 5 0 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Şekil- 9.Ortalama Sıcaklık Sıcaklık (oc) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Max. Sıcaklık Min. Sıcaklık -20 Aylar Şekil- 10. Maksimum ve Minimum Sıcaklık Bölgenin Yağış Dağılımı Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları verilerine göre ortalama toplam yağış miktarı yıllık 616,7 mm olup, bugüne kadar gözlemlenmiş günlük maksimum yağış miktarı ise 110,0 mm ile Mayıs ayında gerçekleşmiştir. Tablo- 19. Yağış Değerleri AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Toplam Yağış Ort ,7 64,7 47,9 32,5 21,1 11,9 5,5 22,8 54,9 82,9 113,8 616,7 (mm) Maksimum Yağış 91,5 58, ,2 110,0 50,5 80,6 45,5 AYLAR 63,8 104,8 101,9 96,3 110,0 (mm) MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi:

49 Yağış Miktarı (mm) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Toplam Yağış Ort. (mm) Max. Yağış (mm) Şekil- 11. Yağış Ortalaması ve Maksimum Yağış Miktarları Standart Zamanlarda Ölçülen En Yüksek Yağış Miktarı, Tekerrür Grafiği Çanakkale Meteoroloji İstasyonundan temin edilen yağış şiddet tekerrür grafiğinde standart zamanlarda gözlenen en büyük yağış değerlerine göre, 100 yılda 24 saat içerisinde gözlenebilecek en büyük yağış değeri 126,3 mm dir. (Bkz. Ek-11) Bölgenin Nem Dağılımı Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları verilerine göre yıllık nem ortalaması % 75,2, nem ortalamasının en yüksek olduğu ay % 81,8 değeri ile Aralık ayı ve en düşük olduğu ay ise % 10 değeri ile Mayıs ayı olarak gözlenmiştir. Tablo- 20. Ortalama Nem ve Minimum Nem (%) AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Ort. Nem (%) 81,4 80,3 79,3 77, ,5 65,5 65,9 70,1 76,2 80,1 81,8 75,2 Min. Nem (%) MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi: Nem Miktarı (mm) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Ortalama Nem (%) Min. Nem (%) Şekil- 12. Ortalama Nispi Nem ve Minimum Nem Miktarları (%) 27

50 Bölgenin Sayılı Günler Dağılımı Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları verilerine göre yıllık ortalama kar yağışlı günler sayısı 8,4 gün olarak tespit edilmiştir. Kar örtülü günler sayısı ise 4,1 gündür. En fazla kar örtülü gün sayısı 1,4 gün olup, bu değere Ocak ayında rastlanmıştır. Yıllık dolulu günler sayısı ortalamasının toplamı 2,1 gün, ortalama sisli günler sayısı 7,4 gün, kırağılı günler sayısı ortalaması toplamı 19,5 gün ve toplam orajlı günler sayısı ortalaması ise 28,6 gün olarak tespit edilmiştir. Tablo- 21. Sayılı Günler Sayısı AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Kar Yağışlı Günler Sayısı 2,8 2,4 1,2 0,1 0,2 1,7 8,4 Kar Örtülü Günler Sayısı 1,4 1,3 0,5 0,9 4,1 Sisli Günler Sayısı Ort. 1,7 0,9 1,2 0,4 0, ,5 1,3 1,3 7,4 Dolulu Günler Sayısı Ort. 0,4 0,5 0,3 0,2 0,1 0,1 0,1 0 0,2 0,2 2,1 Kırağılı Günler Sayısı Ort. 5,5 4,7 3 0,3 0,1 1,9 4 19,5 Toplam Orajlı Gün Sayısı Ort. 2,6 2,4 2 2,6 2,4 3,1 1,7 1,3 1,9 2,3 3,5 2,8 28,6 MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi: Gün Sayısı Kar Yağışlı Günler Sayısı Kar Örtülü Günler Sayısı Sisli Günler Sayısı Ort. Dolulu Günler Sayısı Ort. Kırağılı Günler Sayısı Ort. Toplam Orajlı Gün Sayısı Ort. 1 0 I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Şekil- 13. Sayılı Günler Maksimum Kar Kalınlığı Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları verilerine göre yıllık maksimum kar kalınlığı 63 cm olarak Ocak ayında ölçülmüştür. Tablo- 22. Maksimum Kar Kalınlığı AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Maksimum Kar Kalınlığı (cm) MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi:

51 Kar Kalınlığı (cm) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Max. Kar kalınlığı Şekil- 14. Maksimum Kar Kalınlıkları Bölgenin Buharlaşma Durumu Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları arasındaki ortalama açık yüzey buharlaşması 1357,4 mm. ve bugüne kadar gözlemlenmiş günlük maksimum açık yüzey buharlaşması 17,5 mm. dir. Tablo- 23. Buharlaşma Rejimleri (mm) AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Ortalama Açık Yüzey 2,9 4,50 4,90 110,00 166,90 218,00 267,70 251,40 171,30 103,80 43,60 12, ,4 Buharlaşması (mm) Maksimum Açık Yüzey 7,2 16,5 6 12,5 15,3 16,4 17,5 14,6 12,4 9,2 10 5,2 17,5 Buharlaşması (mm) MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi: Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması Max. Açık Yüzey Buharlaşması Buharlaşma (mm) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Şekil- 15. Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması ve Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm) 29

52 Rüzgâr: Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Yönü Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları süresince tespit edilen birinci derece hâkim rüzgâr NNE (Kuzey-Kuzey Doğu) yönlü, ikinci derece hâkim rüzgâr yönü NE (Kuzey Doğu) ve üçüncü derece hâkim rüzgâr yönü ise ENE (Doğu-Kuzey Doğu) yönlüdür. Tablo- 24. Uzun Yıllar Rüzgârın Esme Sayıları (Aylık ve Yıllık) AYLAR I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi:

53 Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı (Yıllık) NW NNW N NNE NE WNW ENE W 0 E WSW ESE Esme Sayıları Toplamı SW SE SSW S SSE Şekil- 16.Uzun Yıllar Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı Tablo- 25. Uzun Yıllar Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgâr Değerleri İLKBAHAR Mart Nisan Mayıs TOPLAM YAZ Haziran Temmuz Ağustos TOPLAM N N NNE NNE NE NE ENE ENE E E ESE ESE SE SE SSE SSE S S SSW SSW SW SW WSW WSW W W WNW WNW NW NW NNW NNW

54 Tablo- 26. Uzun Yıllar Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgâr Değerleri SONBAHAR Eylül Ekim Kasım TOPLAM KIŞ Aralık Ocak Şubat TOPLAM N N NNE NNE NE NE ENE ENE E E ESE ESE SE SE SSE SSE S S SSW SSW SW SW WSW WSW W W WNW WNW NW NW NNW NNW

55 N NNW NW WNW W 0 WSW SW Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı (İlkbahar) SSW S NNE SSE NE SE ENE E ESE Esme Sayıları Toplamı W WSW N NNW45000 NW WN Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı (Yaz) SW SSW S NNE NE SSE SE ENE E ESE Esme Sayıları Toplamı Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı (Sonbahar) Yönlere Göre Rüzgarın Esme Sayıları Toplamı (Kış) N NNW NNE NW NE WNW ENE W 0 E WSW SW SSW S SE SSE ESE Esme Sayıları Toplamı WNW W WSW NNW N NNE NW NE SW SSW S SSE SE ENE E ESE Esme Sayıları Toplamı Şekil- 17. Uzun Yıllar Esme Sayılarına Göre Mevsimlik Rüzgâr Diyagramları 33

56 Rüzgârların esme sayılarının aylara göre dağılımı ise aşağıdaki grafiklerde verilmiştir. Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Ocak) Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Şubat) N NNE NW NNW NE 9000 WNW 6000 ENE 3000 W 0 E WSW SW SSW S ESE SE SSE WNW Esme Sayıları 3000 Toplamı 0 W N NNE NW NNW NE ENE WSW SW SSW S E ESE SE SSE Esme Sayıları Toplamı Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Mart) Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Nisan) N NW NNW 9000 NNE NE 6000 WNW 3000 ENE W 0 E WSW SW SSW S ESE SE SSE WNW 3000 Esme Sayıları 1500 Toplamı 0 W N 9000 NNE NW NNW NE ENE WSW SW SSW S E ESE SE SSE Esme Sayıları Toplamı Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Mayıs) Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Haziran) N NW NNW 9000 NNE NE 6000 WNW 3000 ENE W 0 E WSW SW SSW S ESE SE SSE WNW Esme Sayıları 3000 Toplamı 0 W N NNE NW NNW NE ENE WSW SW SSW S E ESE SE SSE Esme Sayıları Toplamı Şekil- 18. Uzun Yıllar Esme Sayısına Göre Ocak-Haziran Ayları Rüzgâr Diyagramları 34

57 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Temmuz) Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Ağustos) N NNE NW NNW NE 9000 WNW 6000 ENE 3000 W 0 E WSW SW SSW S ESE SE SSE WNW Esme Sayıları 4000 Toplamı 0 W N NNE NW NNW NE ENE WSW SW SSW S E ESE SE SSE Esme Sayıları Toplamı Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Eylül) Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Ekim) N NNE NW NNW NE 9000 WNW 6000 ENE 3000 W 0 E WSW SW SSW S ESE SE SSE WNW 6000 Esme Sayıları 3000 Toplamı 0 W N NNE NW NNW NE ENE WSW SW SSW S E ESE SE SSE Esme Sayıları Toplamı Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Kasım) Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramı (Aralık) N NW NNW 9000 NNE NE 6000 WNW 3000 ENE W 0 E WSW SW SSW S ESE SE SSE WNW Esme Sayıları 3000 Toplamı 0 W N NNE NW NNW NE ENE WSW SW SSW S E ESE SE SSE Esme Sayıları Toplamı Şekil- 19. Uzun Yıllar Esme Sayılarına Göre Temmuz-Aralık Ayları Rüzgâr Diyagramları 35

58 Bölgenin Rüzgâr Hızı Dağılımı Bölgenin yönlere göre rüzgâr hızı dağılımı aşağıdaki tablo ve grafikte verilmiştir. Tablo- 27. Uzun Yıllar Rüzgârın Ortalama Hızı (m/s) I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK N 2,7 2,8 2,7 2,2 2,3 2,6 3,3 3,7 3,4 3,1 2,6 3,0 2,8 NNE 3,8 3,9 3,8 3,2 3,3 3,4 4,1 4,3 3,9 3,9 3,4 3,8 3,7 NE 3,2 3,3 3,3 2,8 2,7 2,8 3,4 3,4 3,1 3,0 2,7 3,0 3,0 ENE 2,2 2,2 2,2 2,1 1,9 2,0 2,5 2,5 2,1 2,0 1,9 2,1 2,1 E 1,9 1,7 2,0 1,8 1,5 1,5 2,0 1,7 1,7 1,7 1,8 1,8 1,7 ESE 1,7 1,4 1,4 1,4 1,3 1,3 1,3 1,4 1,2 1,3 1,4 1,6 1,4 SE 2,7 3,1 2,3 1,8 1,7 1,4 1,1 1,2 1,4 1,9 2,4 3,3 2,0 SSE 5,4 5,6 4,2 3,3 2,5 2,1 2,1 2,0 2,5 3,5 4,7 5,4 3,6 S 6,1 6,2 5,4 4,2 3,1 2,8 2,6 2,8 3,5 4,3 5,5 6,3 4,4 SSW 5,8 5,7 4,9 4,4 3,9 3,6 3,7 3,8 4,0 4,5 5,4 5,9 4,6 SW 4,8 4,9 4,7 4,8 4,1 3,9 3,6 4,1 4,6 4,6 4,6 5,1 4,4 WSW 4,0 3,9 3,8 3,8 3,1 3,0 2,8 3,3 3,7 3,6 3,6 3,8 3,5 W 3,3 3,0 3,1 2,8 2,2 2,1 2,4 2,7 2,5 2,8 3,1 3,1 2,7 WNW 2,3 2,1 2,2 1,9 2,0 2,4 3,0 2,8 2,6 2,0 2,3 2,3 2,3 NW 1,7 1,8 1,9 2,0 2,0 2,4 2,9 2,8 2,4 1,9 1,9 1,7 2,1 NNW 1,8 1,9 2,0 2,0 2,1 2,2 2,6 2,8 2,4 2,1 1,8 2,0 2,1 MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi: WNW W WSW NNW NW 5 N NNE 4 NE 3 2 ENE 1 0 E ESE Esme Hızı (m/sn) SW SSW S SSE SE Şekil- 20. Uzun Yıllar Esme Hızlarına Göre Yıllık Rüzgâr Diyagramı 36

59 Ortalama Rüzgâr Hızı ve Maksimum Rüzgâr Hızı ve Yönü: Çanakkale Meteoroloji İstasyonu yılları gözlem kayıtlarına göre; bölgede yıllık ortalama rüzgâr hızı 4,1 m/s olarak tespit edilmiştir. Ortalama rüzgâr hızının en yüksek olduğu aylar Şubat ve Aralık ayları, en düşük olduğu ay ise Haziran ayıdır. Bölgede en hızlı esen rüzgârın yönü 38,7 m/sn ile SW (Güneybatıdır) dir ve Şubat ayında esmektedir. Tablo- 28. Rüzgâr Durumu AYLAR En Hızlı Esen Rüzgâr Yönü En Hızlı Esen Rüzgâr Hızı m/sn Aylara Göre Ortalama Rüzgâr Hızı m/sn Ocak SSE 35,2 4,5 Şubat SW 38,7 4,7 Mart SSE 35,4 4,3 Nisan SSE 34,5 3,9 Mayıs SSE 32,0 3,6 Haziran SW 31,1 3,4 Temmuz NW 31,8 3,9 Ağustos NNE 23,7 4,0 Eylül W 32,7 3,8 Ekim SSW 31,9 4,0 Kasım SSW 33,9 4,1 Aralık SW 34,1 4,6 YILLIK SW 38,7 4,1 MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi: Rüzgâr Hızı (m/s) AYLAR Şekil- 21. En Hızlı Esen Rüzgâr Hızı ve Ortalama Rüzgâr Hızı (m/s) 37

60 Bölgenin Fırtınalı Günler, Kuvvetli Rüzgârlı Günler Dağılımı Yıllık fırtınalı gün sayısı ortalaması 42,2 ve yıllık kuvvetli rüzgârlı gün sayısı ortalaması ise 159,2 gün olarak gözlemlenmiştir. Tablo- 29. Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı Ortalaması I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII YILLIK Fırtınalı Günler Sayısı Ort. 5,9 5,6 4,9 2,6 1,6 0,9 2,1 2,4 2,0 3,5 4,4 6,3 42,2 Kuv. Rüzgâr. Gün Sayısı Ort. 11,9 11,6 13,6 12,3 12,4 12,3 16,7 17,6 14,6 13,0 10,9 12,3 159,2 MGM Çanakkale Meteoroloji İstasyonu, Rasat Süresi: Gün I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII Aylar Fırtınalı Günler Sayısı Ort. Kuvvetli Rüz. Gün Sayısı Ort. Şekil- 22. Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgârlı Günler Sayısı Ortalaması İnversiyon Durumu Kentlerde hava kirliliğine neden olan faktörler; kirleticilerin varlığı (yakıt kalitesi, endüstriyel gelişmişlik, nüfus, nüfus yoğunluğu vb.), topoğrafya ve coğrafik koşullar ile meteorolojik şartlardır. Meteorolojik koşulların en önemlisi ise Enverziyon (Sıcaklık Terselmesi) durumunun oluşmasıdır. Sıcaklık, normal atmosfer koşulları içerisinde yerden itibaren yükseldikçe her 100 m de 0,5 ile 1,0 C arasında azalma eğilimi göstermektedir. Sıcaklığın yükseklikle azalacağı yerde artış göstermesi durumuna sıcaklık terselmesi (temperature of inversion) ya da sıcaklık enverziyonu denilmektedir. Enverziyonun yerden itibaren veya yere çok yakın bir seviyeden başlaması durumunda, dikey hareketler yok denecek kadar az olacağından, su buharı ve atmosferik kirleticiler yükselemeyecek, yatay hava akımlarının da bu olaya bağlı olarak çok az olmasından dolayı yatay yönde de taşınma olmayacak ve sonuçta atmosferde kirletici konsantrasyonu artarak, hava kirliliği sorunu yaşanabilecektir. Aşağıdaki şekilde verilen Enverziyon risk haritasına göre Çanakkale İli Enverziyon bakımından Orta dereceli risk grubundadır. 38

61 Şekil- 23. Enverziyon Risk Haritası (Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü, WEB Sitesi) Fevk Rasat Bilgileri Şekil- 24. Çanakkale İstasyonunda Uzun Yıllar Fevk Hadiseleri TARİH İSTASYON OLAY ZARAR ÇANAKKALE Yağış ve Sel Sellerden Dolayı zirai ürünler zarar görmüş ÇANAKKALE Dolu Dolu zirai ürünlere zarar vermiş ÇANAKKALE Kar Kardan dolayı karayolları trafiğinde aksamalar olmuş ÇANAKKALE Fırtına Fırtınadan dolayı zirai ürünler zarar görmüş ÇANAKKALE Don Dondan dolayı zirai ürünler zarar görmüş ÇANAKKALE Fırtına Fırtınadan dolayı yerleşim yerleri zarar görmüş ÇANAKKALE Don Dondan dolayı zirai ürünler zarar görmüş ÇANAKKALE Yağış ve Sel Sellerden dolayı zirai ürünler, çevre ve yerleşim yerleri zarar görmüş ÇANAKKALE Yağış ve Sel Sellerden dolayı zirai ürünler, çevre ve yerleşim yerleri zarar görmüş ÇANAKKALE Fırtına Fırtınadan dolayı yerleşim yerleri zarar görmüş ÇANAKKALE Yangın Orman yanını çıkmış ÇANAKKALE Fırtına Limanda seferler durmuş, ağaçlar devrilmiş ve 5 ayrı bölgede orman yangını çıkmış ÇANAKKALE Fırtına Bazı ağaçları kırmış, elektrik hatlarına zarar vermiş ve deniz trafiğinde aksamalar olmuş ÇANAKKALE Kar ve Fırtına Elektrik direkleri yıkılmış ve kesintiler olmuş, bazı ağaçlar devrilmiş ve zeytin ağaçların % dalları kırılmış, seralarda çökmeler 39

62 ÇANAKKALE Hortum ÇANAKKALE Fırtına ÇANAKKALE Fırtına ÇANAKKALE Fırtına olmuş ve küçükbaş hayvan açlıktan ve soğuktan telef olmuş İnsan, hayvan, ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü İnsan, hayvan, ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü İnsan, hayvan, ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü İnsan, hayvan, ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü ÇANAKKALE Dolu Ekinler yattı ÇANAKKALE Yağış ve Sel İnsan, hayvan, ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü ÇANAKKALE Yağış ve Sel Ekli tarım alanları sular altında kaldı ÇANAKKALE Fırtına İnsan, hayvan, ulaşım ve yerleşim yerleri zarar gördü ÇANAKKALE Yağış ve Sel Yerleşim yerleri zarar gördü Ek-8 de Çanakkale Meteoroloji İstasyonuna ait bülteni verilmektedir. IV.2.2. Bölgesel Jeolojik Özellikler ve proje alanının jeolojisi {jeolojik yapının fiziko-kimyasal özellikleri, tektonik hareketler, mineral kaynaklar, heyelan, benzersiz oluşumlar, çığ, sel, kaya düşmesi başlıkları altında incelenmesi, proje sahasının 1/ ölçekli genel jeoloji haritası ve inceleme alanına ait büyük ölçekli (1/1000 ve/veya 1/5000 lik) jeolojik harita ve lejantı, stratigrafik kolon kesiti, jeoteknik etüt raporu (proje yerinin detaylı jeoloji-jeoteknik etütleri), depremsellik ve doğal afet potansiyeli, yamaçlardaki kırık ve çatlaklar ile kayma yapacak alanların olup olmadığı, heyelan ve taşkın riski, 1/ ölçekli jeolojik harita ve kesitlerin harita alma tekniğine uygun olarak hazırlanması jeolojik bilgilerin formata uygun olarak detaylandırılması}, GENEL JEOLOJİ Biga Yarımadası 'nda Tersiyer öncesi kayaçlar, birbiriyle tektonik ilişkili, KD-GB konumda uzanan tektonik kuşaklar içerisinde yüzeylenmektedir. Farklı istiflerden oluşan bu zonlar doğudan-batıya doğru İzmir-Ankara zonu, Sakarya zonu, Çetmi melanjı ve Ezine zonlarından oluşur. Çan, Biga ve Karabiga aradaki alanı kapsayan Çanakkale G17 paftasında Sakarya zonu, Çetmi melanjı ve Ezine zonuna ait birimler yüzeylenir. Proje alanını gösterir Jeoloji Haritası Ek-9 da verilmiştir. Sakarya zonu içerisinde Üst Paleozoyik yaşlı Kalabak birimi düşük dereceli metamorfitlerden oluşmaktadır. Kalabak birimi içerisinde alttan üste doğru mermer ve metaserpantinit mercekli fîllat ve şistlerden oluşan Torasan formasyonu ve mermer ardalanmalı metatüf ve tremolit-aktinolit şist içerikli Sazak formasyonu bulunmaktadır. Kalabak birimi üzerinde muhtemelen uyumsuz dokanaklı, Triyas yaşlı Karakaya kompleksi yer almaktadır. Karakaya kompleksi içerisinde birbiriyle yer yer geçişli, çoğunlukla da tektonik dokanaklı, arkozik kumtaşları ve kiltaşı ardalanmalı istif Arkozik kumtaşları, yeşil renkli bazaltik kayaçlar ve tüfleri Mehmetalan formasyonu, kahve-haki renkli spilitik bazalt, aglomera ve tüllerin yoğun olduğu kesimler Çal formasyonu ve en üstte kireçtaşı seviyeleri de Camialan kireçtaşını oluşturmaktadır. Ayrıca, Karakaya kompleksi içerisindeki üstte belirtilen litolojilerin karışık halde bulunduğu ve arazide birbirinden ayırtlanması mümkün olamayan kesimleri Karakaya formasyonu, tüm bu birimler içerisinde olistolit ve olistostromlar şeklinde Permo-Karbonifer yaşlı kireçtaşı blokları bulunmaktadır. 40

63 Karakaya kompleksini uyumsuz dokanakla örten, karasal-sığ denizel konglomera, kumtaşı, çamurtaşı ve kireçtaşından oluşan Liyas yaşlı Bayırköy formasyonu üzerinde Geç Jura-Erken Kretase yaşlı platform kireçtaşları Bilecik formasyonu olarak ayırtlanmıştır. Bölgenin batısında Ezine zonuna ait Çamlık metamorfıtleri yer almaktadır. Çamlık metamorfıtleri altta yeşilşist fasiyesinin yüksek koşullarında metamorfizmadan etkilenmiş metaserpantinit mercekli ve mermer ardalanmalı mika şistler, daha üstte düşük dereceli metamorfitlerden oluşan Palamut fîllit üyesine geçmektedir. Ezine ve Sakarya zonlarını tektonik dokanakla Geç Kretase yaşlı farklı kayaçlarlardan (grovak, fîllat, mikaşist, eklojit, serpantinit, spilitik bazalt, radyolarit ve kireçtaşı-mermer) oluşan Çetmi melanjı üzerler. Çetmi melanjı üzerinde, değişik boyutta Permiyen-Kretase yaşlı kireçtaşı olistolitleri içeren ve pelajik kireçtaşı, kumtaşı, kiltaşı ve tüf ardalanmalı istif, Maastrihtiyen-Paleosen yaşlı Balıkkaya formasyonu olarak ayırtlanmıştır. Temel kayaçlar üzerinde uyumsuz olarak yer alan Tersiyer birimleri, Orta Eosen yaşlı granitoyidler ve volkanitlerle başlar. Bölgedeki Eosen yaşlı tüm granotoyidler Eosen granitoyidleri adı altında toplanmıştır. Beyçayır volkanitleri olarak adlandırılan bölgenin en yaşlı volkanik kayaçlan, temel kayaçlan üzerinde uyumsuzlukla yer alır. Andezitik, dasitik lav ve piroklastiklerden oluşan bu birimler üzerine egemen olarak, bazalt, bazaltik andezit ve bunlarla geçişli volkanoklastiklerden oluşan Şahinli formasyonu içerisinde bir çok fosil topluluğuna rastlanmıştır. Birim üzerinde diğer paftalarda Hotriviyen-Apsiyen yaşlı Pınaroba formasyonu uyumlu olarak bulunmaktadır. Bu nedenle Bilecik formasyonunun yaşı Kalloviyen-Erken Hotriviyen olarak kabul edilmiştir. İnceleme alanında Jura Karbonatlan (Aygen, 1956; Kaaden, 1959; Gümüş, 1964; Aslaner, 1965), Alancık formasyonu (Bingöl ve diğ., 1973), Kocaçaltepe kireçtaşı (Krushensky ve diğ., 1980), Bilecik kireçtaşı (Okay ve diğ., 1990) olarak adlandırılan birimler Bilecik formasyonunun eşdeğeridir. Altıner ve diğ. (1991) tarafından Bilecik grubu olarak adlandırılan birimin, Havran kuzeyinde ölçülen kesitteki Bajosiyen-Erken Kimmeridyen yaşlı pelajik seviyeler Taşçıbayın formasyonu, bu formasyonla yanal ve dikeyde geçişli Kimmeridyen-Titoniyen yaşlı resifal kesimler Günören formasyonu olarak ayırtlanmıştır. Havran kuzeyi için geçerli olan bu fasiyes değişimleri bölgenin diğer bölümlerinde daha farklı özellikler göstermektedir. Bilecik formasyonunun kaim tabakalı/masif seviyelerindeki sparitik kireçtaşları Bilecik civarında tanımlanan platform fasiyesindeki Bilecik kireçtaşı, ince/orta tabakalı çörtlü mikritik kumtaşları ise hemipelajik fasiyesteki Soğukçam kireçtaşı ile deneştirilebilir (Altınlı, 1973; Tuna, 1974; Gözübol, 1978;Saner, 1980; Yılmaz ve diğ., 1981; Göncüoğlu ve diğ., 1996; Altıner ve diğ., 1991; Duru ve Aksay, 2002). 41

64 Şekil- 25. Proje Alanı ve Çevresi Genelleştirilmiş Stratigrafik Kesit (Kaynak: Okay A., ve Dig. 1990) 42

65 Çetmi Melanjı (Kç) İlk kez Okay ve diğ. (1990) tarafından Çetmi ofiyolitli melanjı olarak adlandınlmıştır. Sakarya zonu ve Ezine zonu arasında ve her ikisinin de üzerinde tektonik dokanakla yer alan birim, ofiyolitik kayaçlardan daha çok farklı kökendeki kayaçlann tektonik dilim veya olistostrom şeklinde karışık halde bir arada bulunduğu topluluktur. Bu çalışmada Çetmi melanjı olarak adlandınlmıştır. Karabiga batısında Örtülüce, Karapürçek, Eskibalıklı köyleri arasında, daha güneyde Altıkulaç ve Dikmen köyleri arasında yüzeylemektedir Karabiga batısında içerisinde grovak, fîllat, mikaşist, serpantinit, spilitik bazalt, radyolarit-çamurtaşı ve kireçtaşı-mermerlerin birbiri içerisinde tektonik dilimler ve olistolitler halinde bulunduğu karmaşık bir kayaçlar topluluğudur. Çetmi melanjı batı sınırında Çamlıca metamorfitleri üzerinde bindirmeli, doğuda ise Sakarya zonu kayaçlarıyla, özellikle Kazdağı metamorfitleri üzerinde eğim atımlı normal faylı dokanak oluşturmaktadır. Çetmi melanjı Geç Triyas yaşlı kireçtaşı blokları kapsayan kumtaşı, kiltaşı ve kırmızı yeşil renkli çamurtaşlan ile bu litolojiler arasındaki serpantinit dilimleri ve spilitik bazaltlardan oluşmaktadır. Bu litolojiler Küçükkuyu civarında olduğu gibi tektonik dilimler halinde bulunmaktadır. Bölgede yeralan yeşil renkli kumtaşı-kiltaşı ardalanmalı istif içerisinde olistolitler halinde Geç Triyas yaşlı kireçtaşları yer almakla birlikte, granit kontağına yakın kesimlerde bu kireçtaşları mermerleşmiştir. Bu yörede de Eosen yaşlı granitik intrüzyonlar tarafından kesilen Çetmi melanjı dokanak boyunca kontak metamorfîzma zonu gelişmiştir. Karabiga güneyinde ve batısında Çetmi melanjı içerisindeki kireçtaşları, intrüzyonun etkisiyle iri kristalli (1-3 cm kristal boyutlu) mermerlere dönüşmüştür. Çetmi Melanjı İçerisindeki Bloklar Çetmi melanjı içerisinde haritalanabilecek boyutlardaki eklojitler (e), serpantinitler (s), Geç Triyas yaşlı kireçtaşı blokları (TR) ve mermerler (m), blok ve tektonik dilimler şeklinde ayrı ayrı simgelenmiş ve haritalanmıştır. Serpantinit Bloğu (s): Çan-Biga karayolu üzerinde Dikmen ve Altıkulaç köyleri arasında KD-GB konumunda uzanan serpantinitler Sazak metatüfleri ile Çamlıca metamorfitleri arasında ve her iki birimle tektonik dokanak oluşturmaktadır. Bu dokanak bir anlamda Sakarya zonu ile Rodop zonunun dokanağmı oluşturmaktadır. Bu yörede serpantinit olarak ayırtlanan birim içerisinde ofıyolitik kökenli değişik litolojilerin (serpantinleşmiş peridodit, lisvenit, spilitik bazalt, diyabaz, radvolaria vb.) karışık halde bulunduğu ve makaslanmış ofıvolitik melani görünümündedir. Doğuda, grovaklar içerisinde blok konumlu, yaklaşık m kalınlıkta, alt kısımlarında daha ince tabakalı gri, bej renkli, çört yumrulu mikritik kumtaşları, üstte doğru tabaka kalınlığı artmakta ve sparitik kireçtaşlarına geçmektedir. Mermer Bloğu (m): Örtülüce köyü ile Karabiga arasında beyaz renkli, iri kristalli masif mermerler görülmektedir. Tersiyer yaşlı granitik kayaçlar ile Çetmi melanjı dokanağmda yer alan bu mermerlerde yanal yönde, özellikle granitik dokanağına doğru kristal büyümeleri daha belirgindir. Ayrıca, skarn zonu minerallerinin gelişmiş olması nedeniyle, Çetmi melanjı içerisindeki kireçtaşlarının, granitik intrüzyonlar etkisiyle mermerleştiği düşünülmektedir. Bölgede daha önceki yapılan çalışmalarda da Çetmi melanjı içerisindeki kireçtaşı bloklarında Geç Triyas-Geç Kretase (Turoniyen-Santoniyen) yaş aralığında fosiller saptanmış 43

66 ve melanjın Geç Triyas-Paleosen yaşlı olduğu belirtilmiştir. (Okay ve diğ., 1990, 1991). Beccaletto ve diğ. (2005) tarafından Çetmi melanjında, foraminifer, radyolaria, dinofilagellata ve conodontlar ile yaptığı ayrıntılı biyostratigrafık incelemelerde; birim içerisinde Erken Triyas-Orta Albiyen yaşlı fosiller saptanmış ve bunları diskordan olarak en üst Albiyen- Senomaniyen yaşlı istifin örttüğünü belirtmiştir. Bu nedenle melanj oluşumunun Geç-Orta Albiyen'de tamamlandığı varsayılmaktadır (Beccaletto ve diğ., 2005). Araştırıcıların Albiyen diskordansını belirledikleri lokasyonda, blok-matriks ilişkisinin de olabileceği gözlenmiştir. Bu çalışmada, Çetmi melanj mm stratigrafîk konumunun belirlenmesi amacıyla alınan paleontolojik örneklerde üstte belirtildiği gibi birim içerisinede Geç Triyas yaşlı bloklar ile volkanitler arasında yer alan çamurtaşlarından alman örnekte Geç Kretase yaşlı Stomiosphaera sphaerica (Kaufmann) ve mikro pelecypoda fosilleri saptanmıştır. Çetmi melanjı üzerinde, dokanağı, genç örtü nedeniyle kesin olarak görülmemekle birlikte, Geç Maastrihtiyen-Paleosen yaşlı Balıkkaya formasyonu yer almaktadır. (Okay ve diğ., 1990) tarafından Turoniyen-Santoniyen blokları içerdiği belirtilen Çetmi melanjı, bölgeye Santoniyen-Maastrihtiyen arasında yerleştiği düşünülmektedir. Birim, Ezine kuzeyinde ve kuzeydoğusundan Karabiga'ya kadar geniş bir alan içerisinde yüzeylemektedir. Biga güneydoğusunda, Dikmen-Danapınar köyleri arasında ve kuzeyde Beyçayırı, Kemer ve Karabiga arasında yüzeylemektedir. Birimin tip lokalitesi Ayvalık-İ16 paftasında Derbentbaşı ile Çamlıca köyleri arasındaki yol boyunca görülmektedir. Orta-yüksek dereceli metamorfık kayaçlardan oluşan birim, altta beyaz, kahve ve gri renkli, çok iyi foliasyonlu, iri-orta taneli, çoğunlukla mika minerallerinin bulunduğu granatlı kuvars-mikaşistler, daha üstte kahve-yeşil renkli fillatlar hakim litolojiyi oluşturur. Bu mikaşistler içerisinde yer yer mermer ve metaofıyolitik kayaçlar da yeralmaktadır. Çamlıca Metamorfitleri'nin % 80'den fazlasını gri, kirli kahve, yeşilimsi kahve, iyi foliasyon gösteren, bol mikalı, yer yer karbonatlı kuvars-mikaşistler oluşturur. Petrografik olarak birim içerisinde granat-mika-kuvarsşist, epidot-mikagnays, mika-kuvarsşist, muskovitşist, albit-epidot-klorit-kuvarsşist, klorit-epidot-muskovitşist, serisit-klorit-kuvarskalkşist, serisit kuvars kalkşist, granat-serisit-biyotit kuvarsşist, albit-serisit-klorit-kalkşist, granat-piyemontit-muskovit-kuvarsşist, kalsit-epidot-klorit-biyotitşist, epidot-muskovitkalkşistler saptanmıştır. Bu kayaçlar içerisinde yaygın olarak kuvars ve beyaz mika mineralleri yeralırken, ayrıca kalsit, biyotit, albit, klorit ve granat da yaygm olarak bulunan minerallerdir. İlksel kayacı genelikle kırıntılı sedimanter kayaçlardan oluşan ve yeşilşist fasiyesinde bölgesel metamorfizmadan etkilenmiş olan Çamlıca metamorfitlerinin, metamorfizma derecesi üstte doğru azalmakta ve düşük dereceli yeşil şist fasiyesinde metamorfik özellikler gösteren şist ve fıllatlara geçmektedir. Bu birimler Palamut fıllit üyesi olarak ayırtlanmıştır. Çamlıca metamorfitleri içerisinde foliasyona paralel konumda bulunan mermer ve bazik kayaç merceklerine sıkça rastlanılmaktadır. Bu birimlerin litolojik üzellikleri dikkate alınarak ayrı litoloji birimi olarak haritalarımıştır. Ayrıca, birim içerisinde çok yoğun kuvarsitler damar ve mercekleri yeralmaktadır. Bu kuvarsitler birim içerinde iki ayrı konumda yeralmaktadır. Kuvarsitlerin bir bölümü foliasyon düzlemlerine paralel konumda, şistler içerisinde küçük mercekler şeklinde görülmekte, bir bölümü ise foliasyonu kesen (cm-10 m kalınlıkta) damarlar oluşturmaktadır. Mercek şekilli kuvarsitlerde yönlü doku belirgin olarak gözlenirken, şistleri kesen süt beyazı kuvarsitlerde ise herhangi bir yönlenme görülmemektedir. Granotoyid sokulumlara yakın kesimlerde daha fazla yoğunlaşan bu kuvarsitlerin, genç granotoyid intrüzyonlanna bağlı olduğu düşünülmektedir. 44

67 Palamut Fillit Üyesi (Kçap): Çamlıca metamorfitleri doğusunda küçük bir alanda yüzeyleyen fıllat ve şistler ilkez Okay (1988) tarafından Palamut metamorfitleri olarak tanımlanmıştır. Bu çalışmada, Çamlıca metamorfitleriyle benzer özellikler gösteren fakat daha düşük dereceli metamorfizmadan etkilenmiş olan şist ve fîllitik kayaçlar Palamut fillit üyesi olarak ayırtlanmıştır. Birim, Kanncalı, Dikmen, Danapınar köyleri civarında yüzeylemektedir. Palamut fillit üyesi, başlıca yeşil-kahverenkli, ince taneli, ince foliasyonlu fillat ve şistlerden oluşmaktadır. Şistler arasında açık renkli kuvars ve karbonatça zengin arabantlar ile haritalanamayacak boyutta, ince uzun mercekler ve aradüzeyler halinde serpantinit ve metabazik kayaçlara da sıkça rastlanılmaktadır. Çamlıca metamorfîtlerinde olduğu gibi Palamut fillit üyesi içerisinde de yaygın olarak metakuvarsitler, kuvarsitler ve ikincil silisleşme yaygın olarak görülmektedir. Birimin değişik düzeylerinden alınan örneklerde; fillit, aktinolitşist, metavolkanit (aktinolit şist), karbonat-kuvarsşist, kalsit-serisit-kuvarsşist, talkserpantinit, aktinolit-talk şist, klorit-stilpnomelan şist, epidot-klorit-aktinolit şist, epidot-kloritaktinolit fels'den oluşan düşük dereceli metamorfik kayaçlar yeralmaktadır. Birimin alt sınırı Yukanpalamut köyü civarında Çamlıca metamorfitleriyle geçişli, üst sının Dikmen ve Altıkulaç köyleri arasında Çetmi melanjına ait serpantinitler tarafından tektonik olarak üzerlenirken, Eosen yaşlı Ceylan formasyonu tarafından di skordan olarak örtülmektedir. Mermer Üyesi (Kçam): Çamlıca metamorfıtleri içerisinde, birimin genel foliasyonuna paralel konumda mermer ve kalkşist aradüzeyleri görülmektedir. Çamlıca metamorfıtleri içerisinde değişik düzeylerde 1-80 m kalınlıkta, mercek ve aradüzeyler şeklinde, yer yer düzenli bantlı, yer yer masif, beyaz-bej, pembemsi renkli, ince taneli, şeker dokulu mermerler Karabiga batısında daha yaygın olarak görülmektedir. Bölgede Değirmencik köyü güneyinde, Marmara Denizi kıyısında ve Marmara Adasında yüzeyleyen mermerlerin genç granitoyid sokulumlanndan etkilenmiş bölümleri iri kristalli görünüm kazanmıştır. İnceleme alanında taban ilişkisi görülmeyen Çamlıca metamorfıtleri, güneybatıda Denizgören ofiyoliti, doğuda Çetmi melanjı tarafından tektonik olarak üzerlenirken, Eosen yaşlı çökeller tarafından diskordan olarak örtülmektedir. Aynca, kuzeyde Karabiga batısında Eosen yaşlı, güneyde Oliğo-Miyosen yaşlı granitoyidler tarafından intrüzüf olarak kesilmektedir. Birimin ilksel çökelme yaşı bilinmemekle birlikte, kuvars-mika şistlerden alınan üç örnekteki fengitlerden elde edilen Rb/Sr izotopik yaşı My saptanmıştır, Okay ve Satır (2000). Maastrihtiyen'de metamorfik süreçlerden etkilenmiş olan Çamlıca metamorfitlerinin çökelme yaşı Kretase ve/veya Kretase öncesinde olması gerekir. Geç Kretase'de metamorfizma geçirmiş olan Çamlıca metamorfıtleri, Sakarya zonunda Jura- Kretase döneminde herhangi bir metamorfizmanın olmaması nedeniyle Sakarya zonuyla deneştirilememiştir. Komşu bölgelerde litolojik ve metamorfik özelliklerinin benzerliği dikkate alındığında Çamlıca metamorfitlerinin, Yunanistan ve Bulgaristan arasındaki Rodop masifinde, Soğucak Formasyonu (Tes) Biga Yarımadası'nda sınırlı bir alanda gözlenen ve çoğunlukla fosilli kireçtaşları ile daha az oranda kumlu ve çakıllı kireçtaşlarmdan, kumtaşlarmdan ve bunlar ile ardalanmalı volkanoklastik çökellerden oluşan litoloji topluluğu, Sümengen ve Terlemez (1991)'in Trakya'da tanımladıkları ve benzer özelliklerdeki birime atfen Soğucak formasyonu adı altında tanımlanmıştır. Soğucak formasyonunu oluşturan çökellere Druit (1961) Trakya'da Pmarhisar formasyonu, Gelibolu Yarımadası'nda ise Tayfur formasyonu, Ünal (1967) Soğucak formasyonu, Kellog (1973) Trakya'da Korudağ formasyonu, Mecidiye ve Pırnal üyesi, 45

68 Gelibolu'da ise Fıçıtepe formasyonu üst üyesi, Keskin (1974) Kumrular formasyonu, Önem (1974) Kozlutepe üyesi, Saltık (1974) Trakya'da Mecidiye formasyonu, Gelibolu'da ise Kozlutepe üyesi adlarını kullanmışlardır. Biga Yarımadası'nda sınırlı alanlarda gözlenen Soğucak formasyonu Balıklıçeşme güneybatısında ve doğusunda sınırlı alanlarda küçük mostralar halinde bulunur. Biga Yarımadası'nda Çanakkale-H17 paftasında Kazmalı köyü'nün batısı Soğucak formasyonunun tip kesit yeridir. Bunun yanısıra Balıklıçeşme güneyinde Hisarlı köyü tip yer olarak önerilebilir. Kumtaşları, sparitik ve mikritik kireçtaşları ile çakıllı ve kumlu kireçtaşlarmdan oluşan Soğucak formasyonu sahip olduğu sedimanter yapısal özellikler ve fosil topluluğuna göre sığ denizel bir ortamda meydana gelen çökelimi yansıtmaktadır. Soğucak formasyonunu oluşturan kireçtaşları içinde bol miktarda Gastropoda, mercan, Nummulites fosilleri tanımlanmıştır. Soğucak formasyonu hu ortamda genellikle resifal fasiyesler ile temsil edilir. Gelibolu Yarımadası'nda Sümengen ve Terlemez (1991) tarafından tanımlanan Soğucak formasyonundan farklı olarak kumtaşlarınm üzerinde kumtaşı ve kireçtaşı olistolitli marnlar içermezler. Fıçıtepe formasyonu ve Akçaalan volkanitleri üzerinde uyumsuz olarak yer alan Soğucak formasyonu, üzerine gelen Ceylan formasyonuyla uyumludur. İçerdiği fauna topluluğuna göre formasyonun yaşı Orta Eosen'in en üst düzeyi (Toker ve Erkan, 1985) ve Lütesiyen (Siyako ve diğ., 1989) olarak saptanmıştır. Ceylan Formasyonu (Tec) Biga Yarımadası'nda Biga-Beyçayır arasında yüzeylenen, kiltaşı-kumtaşı ardalanması ile kırıntılı kireçtaşı, mavi-yeşil renkli tüflerden ve seyrek oranda çakıltaşlanndan oluşan, Geç Eosen yaşlı litoloji topluluğu, Siyako ve diğ. (1989) tarafından Ünal (1967)'a atfen Ceylan formasyonu olarak adlandırılmıştır. Ceylan formasyonunu oluşturan litolojiler Trakya ve Gelibolu Yarımadası'nda değişik araştırmacılar tarafından pekçok farklı ad altında tanımlanmıştır. Gelibolu Yarımadası'nda Sfondrini (1961), Druitt (1961) ve Kellog (1973) Burgaz formasyonunun üst seviyeleri olarak, Turkse Shell (1969) Tayfur formasyonunun üyesi, Önem (1974) Burgaz formasyonu, Sümengen ve Terlemez (1987) ise K. Anafarta formasyonu olarak adlandırmışlardır. Korudağ yöresinde Gökçen (1967) Korudağ grubunun en alt seviyeleri, Işıklardağı çevresinde Holmes (1966) Kumbağ formasyonu, Ünal (1967) Yeniköy formasyonu, Saltık (1974) Küllüdere formasyonu, Keskin (1974) Yeniköy ve Hamitabat formasyonu olarak adlandırmışlardır. Bunun yanısıra Sümengen ve Terlemez (1991)'in Korudağ ve Keşan formasyonlarına karşılık gelmektedir. Ceylan formasyonu Balıklıçeşme, Biga arasında genişçe bir alanda yüzeylenir. Ceylan formasyonunun tip kesit yerleri Çanakkale-H17 paftasında Bezirganlar köyü, Değirmendere mevkii ile Kazmak köyüdür. Bunun yanısıra Paşaçayı, Çeltik, Ahmetler köylerinde ve Arabakanoğı-Selvi arasında da tip yerler bulunmaktadır. Kiltaşı-kumtaşı ardalanması ile kırıntılı kireçtaşı, mavi-yeşil renkli tüllerden ve seyrek oranda çakıltaşlarından oluşan Ceylan formasyonu inceleme alanının değişik kesimlerinde çamurtaşı ya da kumtaşı egemen istifler oluşturur. Kazmalı köyünün güneydoğusundan ölçülen çamurtaşı egemen istif, çamurtaşının yanısıra kumtaşı ve kırıntılı kireçtaşlarından oluşur. İstif içinde belirgin olarak ayrılabilen yeşil renkli tüf düzeyleri gözlenir. Ceylan formasyonuna ait ufak-kaba taneli kumtaşları, klasik Bouma istifinin Ta, Tb, Tc seviyelerinin 46

69 yanı sıra yük çökme yapıları, biyoturbasyon izleri ve kayma/göçme yapılarına sahiptir. Çakıllı kumtaşları volkanik ve kireçtaşı kayaç parçaları içerirler. İstifin değişik kesimlerinde cm kalınlıkta Nummulitli kumtaşları gözlenir. Bağıl olarak derin denizel ortamda türbit akıntılara bağlı olarak oluşan Ceylan formasyonu yanal ve düşey yönde zaman zaman sığ denizel ortamda çökelen fasiyeslere geçiş gösterir. Ceylan formasyonu Soğucak kumtaşları üzerinde uyumludur. Trakya'da ve Gelibolu Yarımadası'nda Ceylan formasyonu üzerinde yer alan Mezardere ve Osmancık formasyonları Biga Yarımadası'nda gözlenmemektedir. Siyako ve diğ. (1989)'ne göre bu formasyonlar aşınmışlardır. Ceylan formasyonu Biga Yarımadası'nda uyumsuz olarak Oligosen yaşlı volkanik kayaçlar tarafından üzerlenir. Atikhisar Volkaniti (Toa) Gri, pembe, beyaz renkli, akma yapılı asidik lav, kül-blok akıntıları, tüf, ignimbirit ve az oranda perlitten oluşan birim Atikhisar volkaniti olarak adlandırılmıştır (Dönmez ve diğ., 2005). Birim Çanakkale ili doğusu Atikhisar kalesi, Atikhisar barajı, ve Kayadere köyü civarında yayılım gösterir. İnceleme alanında ise Balıklıçeşme batısında küçük bir alanda yüzeyler. Birim Ercan ve diğ. (1985) tarafından tanımlanan Oligosen volkanitlerinin, Siyako ve diğ. (1989) tarafından tanımlanan Doyran volkanitlerinin bir bölümü ile eşdeğerdir. Bazı lokasyonlarda Korudere ignimbirit üyesini kesmiş çok sayıda volkan çivileri şeklinde izlenen birimin, el örneğinde ve ince kesitte gaz boşlukları gözlenmektedir. Lav örnekleri mikroskobik incelemelerde riyolit olarak tanımlanmıştır. Örnekler porfirik dokulu olup, fenokristal olarak kuvars sanidin ve biyotit içerirler. Yer yer killeşme izlenen sanidin fenokristalleri genelde yan özşekillidir. Biyotit fenokristallerinde kenarlarından ve dilinimlerinden itibaren opasitleşme gözlenmektedir. Hamur devitrifîye olmuş volkan camı, kuvars, feldispat mikrokristalleri ve opak minerallerden oluşmuştur. Hamurda akma dokusu ve sferolitik oluşumlar izlenmektedir. Killeşme yoğun olarak görülmektedir. Birim Belenköy (Çanakkale) civannda Şahinli formasyonunu uyumsuz olarak üzerlerken, yine aynı bölgede Şentürk ve Karaköse (1987) tarafından Sarıyar ve Çanakkale formasyonu olarak adlandırılan birim tarafından uyumsuz olarak üzerlenir. Sarıyar formasyonu içerisinde Atikhisar volkanitine ait çakıl ve bloklar yer alır. Kayadere köyündeki bir örnekten K/Ar yöntemiyle tüm kayaçtan yap tınlan jeokronolojik yaşlandırmadan 32.3 ± 2.0 milyon yıl yaş bulunmuş olup, (Dönmez ve diğ., 2005) buna göre volkanizma Erken Oligosende etkin olmuştur. Oligosen- Miyosen Granitoyidleri (Tg) Biga Yanmadası'nda Oligosen yaşlı volkanizmaya da köken oluşturmuş olan genellikle granodiyoritik bileşimli sığ sokulumlar Oligosen-Erken Miyosen aralığında bölgeye yerleşmişlerdir. Çeşitli araştırıcılar tarafından yaptırılan jeo-kronolojik yaşlandırmalardan birimin yaşının Oligosen-Erken Miyosen olduğu saptanmıştır. Bölgede tespit edilen yaşlar şöyledir; Eybek granitoyidi; milyon yıl (Krushensky, 1976; Ayan, 1979), Kestanbol granitoyidi; 28 milyon yıl (Fytikas ve diğ., 1976), Ilıca-Şamlı granitoyidi milyon yıl (Ataman, 1975; Bingöl ve diğ., 1982). 47

70 Formasyon, Biga kuzeyi ve doğusunda çok geniş alanlarda yüzeylenir. Bayramiç formasyonu kızıl-kahve renkli konglomera, kumtaşı ve çamurtaşlarından oluşur. Bu çökelleri oluşturan konglomeralar, düzlemsel paralel ya da erozyonal tabaka yüzeylerine sahiptirler. Konglomera ve kumtaşları masif ya da kabaca katmanlı, düzlemsel paralel katmanlı, düzlemsel paralel ve tekne türü çapraz katmanlıdırlar. Çamurtaşları ise genelde masif ya da kabaca paralel katmanlıdırlar. Bayramiç formasyonu çökelleri içinde erozyonal taban yüzeyli konglomeralar ile başlayıp, kumtaşlarına ve çamurtaşlarına geçen yukarı doğru incelen istifler gözlenir. Ayrıca bu çökeller yanal büyüme yüzeylerine sahip nokta barları da oluştururlar. Yukarıda tanımlanan özelliklere sahip Bayramiç formasyonu alüvyon yelpazesi, örgülü ve menderesli akarsu çökellerinden oluşur. Bayramiç formasyonu kendinden önce gelişen tüm birimler üzerinde uyumsuz olarak yer alır. Bayramiç formasyonunun kalınlığı Siyako ve diğ. (1989)'ne göre kara da m Edremit Körfezi'nde ise 1500 m olarak verilmektedir. Yamaç Molozu (Qym) Faylı dağ yamaç ve eteklerinde yer alan köşeli çakıllı ve bloklu, yarı tutturulmuş yamaç molozu ve birikinti konilerinden oluşur. Alüvyon (Qal) Akarsu yataklarında, vadi tabanlarında ve ovalarda çökelen çakıl, kum, mil ve çamurları kapsar. PROJE ALANI JEOLOJİSİ Proje kapsamında planlanan Termik Santral alanı tamamıyla bölgede temeli oluşturan Paleozoyik yaşlı Çamlıca Metamorfikleri üzerinde yer almaktadır. Çamlıca metamorfikleri mat görünümlü, sert yapıda gnays, amfibolit, metadiyorit, mermer ve kuvarsitler ile metadunit, metaharzburjit, metaserpantinit, metagabrodan oluşmaktadır. Bölgede yaygın görülen diğer birimler ise inceleme alanının güneyinde yer alan Üst Kretase-Paleosen yaşlı Çetmi Ofiyolitik Melanjına ait kaya toplulukları ile bölgenin doğu ve batısına yerleşmiş Eosen yaşlı Mezozoyik sonrası faaliyete geçmiş orojenik safhanın ürünleri olan ile granitoyidlerdir. Proje alanına ait Jeoloji Haritası Ek-8 de verilmiştir. Orta-yüksek dereceli metamorfık kayaçlardan oluşan Çamlıca Metamorfikleri altta beyaz, kahve ve gri renkli, çok iyi foliasyonlu, iri-orta taneli, çoğunlukla mika minerallerinin bulunduğu granatlı kuvars-mikaşistler, daha üstte kahve-yeşil renkli fillatlar hakim litolojiden oluşur. Proje alanında gözlenen çamlıca metamorfitlerine ait mika minerallerinin foliasyonlu yapısı aşağıdaki fotoğrafta görülmektedir. 48

71 Şekil- 26. Çamlıca metamorfitlerine ait mikaşistler Bu mikaşistler içerisinde yer yer mermer ve metaofıyolitik kayaçlar da yer almaktadır. Çamlıca Metamorfitleri'nin % 80'den fazlasını gri, kirli kahve, yeşilimsi kahve, iyi foliasyon gösteren, bol mikalı, yer yer karbonatlı kuvars-mikaşistler oluşturur. 49

72 Şekil- 27. Proje alanına ait Çamlıca Metamorfitleri 50

73 Şekil- 28. Proje alanında gözlenen Çamlıca Metamorfitlerine ait gri kahverengi renkli mikaşistlerin görünümü Termik Santral alanı oldukça engebeli bir topoğrafya üzerinde bulunmakta olup santral alanında kotlar m arasında değişmektedir. Termik santral 10 m kotunda, kül depolama alanı ise 40 m kotlarında yapılacaktır. 51

74 Şekil- 29. Proje Alanına Ait Jeoloji Haritası Termik Santral alanı oldukça engebeli bir topoğrafya üzerinde bulunmakta olup santral alanında kotlar m arasında değişmektedir. Termik santral 10 m kotunda, kül depolama alanı ise 40 m kotlarında yapılacaktır. Bunun yanında yarma ve dolgu şev imalatlarında beklenmedik sorunlarla karşılaşmamak faaliyet sahibi tarafından aşağıdaki hususlara dikkat edilerek gerekli tüm tedbirler alınacaktır. Yarma imalatları sırasında patlatma raporunda belirtilen patlatma kurallarına uyulacaktır. Şev imalatları sırasında farklı yada zayıf birimlerle karşılaşılması. Beklenmedik akmaların olması durumunda gerekli tedbirler (püskürtme beton, kaya bulonu, tel kafes) alınarak imalatın şekli yeniden değerlendirilecektir. Proje kapsamında yapılacak yapılar için Mülga Bayındırlık ve İskan Bakanlığı nın (Afet İşleri Genel Müdürlüğü) tarih ve sayılı Genelgesi ve gün ve sayılı Makam Oluru doğrultusunda hazırlattırılacak imar planına esas Jeolojik- Jeoteknik Etüt raporları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü nün gün ve sayılı Genelgesi kapsamında Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne onaylattırılacaktır. 52

75 Depremsellik ve Doğal Afet Potansiyeli Proje alanının bulunduğu İlin yer aldığı Batı Anadolu. Orta Miyosen- Üst Pliyosen zaman aralığında Kuzey-Güney sıkışma yönüne göre Doğu-Batı doğrultulu kıvrım ve ters faylar; Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultulu sol yönlü ve Kuzeybatı-Güneydoğu doğrultulu sağ yönlü doğrultu atımlı faylar gelişmiştir. Sıkışma yönünden Pliyosen sonuna doğru doğu-batı olarak değişmesi ile birlikte yapıların doğrultuları da farklılaşmış; ters fay ve kıvrımlarda kuzey-güney. normal faylarda doğu-batı. sağ yönlü doğrultu atımlı faylarda kuzeydoğugüneybatı ve sol yönlü doğrultu atımlı faylarda da kuzeybatı-güneydoğu yönü hakim olmuştur. Şekil- 30. Türkiye Deprem Haritası Proje alanı 1. Derece deprem bölgesinde kalmaktadır. Bu kapsamda Mülga Bayındırlık ve İskân Bakanlığı nın Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje alanına ait deprem ve diri fay haritası Ek-9 da verilmiştir. Volkanik ürünler ise normal faylar veya açılma çatlaklarından yüzeye çıkmıştır. Ayrıca bu fayların denetiminde dağ arası ve pull-apart türünde havzalar gelişmiş bu havzalar genç çökellerle doldurulmuşlardır. Paleozoyik dönem ( milyon yıl) derin denizel ortam koşullarının hüküm sürdüğü zaman aralığı olup. bugün Kaz dağları olarak isimlendirilen dağ silsilesine ait tortul kayaçların çökelmesi ile sonuçlanmıştır. Biga Yarımadasının temel kaya birimi olarak yorumlanan bu kayaçlar. jeolojik zaman içinde başkalaşıma uğramıştır. Paleozoyik dönem sonlarına doğru yükselerek kara halini alan bölgede. Permiyen de Biga Yarımadası ndan başlayıp Tokat a kadar uzandığı tahmin edilen doğu-batı yöneliminde bir deniz açılımı meydana gelmiştir. Karakaya kenar denizi olarak tanımlanan bu deniz Çanakkale ve civarında bugün gözlenen kaya birliklerinin oluşumuna neden olmuş ve Triyas sonunda kapanmıştır. Triyas dan Tersiyer e kadar genellikle karasal coğrafik koşullar hüküm sürmüş ve yoğun bir aşınım dönemi yaşanmıştır milyon yıl öncesine karşılık gelen dönem 53

76 Paleosen-Eosen-Oligosen aralıklı olup. bu dönem çok yoğun volkanik faaliyetlerin olduğu bir dönemdir. Bu dönemde. volkanik alanlarda sığ göksel oluşumlar ve kaldera göllerinin oluşumu sonucunda. Çan ve civarında gözlenen kömür ihtiva eden tortul kayaçlar çökelmiştir. Miyosen i de içine alan bu dönemde bölgede kalın ve karmaşık bir volkanik malzeme çökelimi olmuş. plutonik yerleşim ve tektonik hareketlilik maksimum düzeye gelmiştir. Bütün bunların sonucunda bugünkü maden ( kil, kömür, kurşun, çinko, bakır, gümüş, altın, molibden ve demir) potansiyeli ile jeotermal enerji kaynakları oluşmuştur. Çanakkale boğazı ve etrafındaki tortul çökelimi Miyosen ve sonrasına karşılık gelmektedir. Proje alanına en yakın diri fay henüz niteliği belirlenmiş olan Karabiga fayı olup santral alanının yaklaşık 2,8 km doğusunda yer almaktadır. 32 km güneydoğusunda Sinekçi Fayı bulunmaktadır. Şekil- 31. Proje alanının Sinekçi Fayı ve Karabiga Fayına olan uzaklıkları Şekil- 32. Proje alanının Ganos Segmentine olan uzaklığı 54

77 Heyelan ve taşkın riskine ilişkin bilgiler V-1.10 ve V.1.11 de verilmiştir. IV.2.3. Hidrojeolojik özellikleri (yeraltı su seviyeleri, halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen v.b. kuyu emniyetli çekim değeri; suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri, yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı), Bölgenin denize bağlantısı olması nedeniyle oluşan deniz suyu girişi yer altı ve yüzey sularının kalitesini ve kullanabilirliğini düşürücü ana faktörlerdendir. Ayrıca Biga ovasında kaçak kuyularda yapılan aşırı çekim sonucu arazilerin denizden itibaren tuzlandığı görülmüştür. ÇED alanı içerisinde mevsimsel akışa sahip Küçükdalyan D. bulunmaktadır. Bölgenin yeraltı suyu rezervinin büyük bir kısmına bu seviyelerde rastlanmaktadır. En önemli akifer olan alüvyonun yayılım alanı Biga Ovası nda 175 km 2 kadardır. Bekirli- Çınardere civarında alüvyonun yayılımı 13 km 2 kadardır. Biga Ovası nda alüvyon kalınlığı 8 m ile 81 m arasında değişmektedir. Alüvyonun en kalın olduğu kısımlar Çavuşköy, Kaldırımbaşı kooperatif sahası, Şakirbey ve Gümüşçay civarındır. Alüvyon oldukça kalın kil katmanlar arasında geçirgen olan çeşitli boyutlu kum ve çakıl seviyeleri ile yarı geçirgen siltli kum-çakıl seviyelerinin ardalanmasından oluşmaktadır. Santral alanı tamamıyla bölgede geniş yayılımlar sunan Paleozoyik yaşlı gnays, amfibolit, metadiyorit, mermer ve kuvarsitler ile metadunit, metaharzburjit, metaserpantinit, metagabrodan oluşan Çamlıca Metamorfikleri üzerinde yer almaktadır. Çamlıca Metamorfikleri hidrojeolojik olarak verimsizdirler ve akifer özelliği göstermezler. Ancak bölgedeki yağışlara bağlı olarak tektonizma sonucu oluşmuş kırık ve çatlak sistemleri boyunca süzülerek hareket eden yüzeysuları yer yer topoğrafyayla kesiştiği noktalarda boşalım yapmaktadır. Bölgede yer alan Üst Kretase-Paleosen yaşlı Çetmi Ofiyolitik Melanjına ait kaya toplulukları ile bölgenin doğu ve batısına yerleşmiş Eosen yaşlı Mezozoyik sonrası faaliyete geçmiş orojenik safhanın ürünleri olan ile granitoyidlerde hidrojeolojik olarak verimsidir ve yeraltı suyu ihtiva etmezler. Bölgedeki hidrojeolojik olarak verimli ve akifer özelliği gösteren birimler proje alanını yaklaşık km güneydoğusunda yer alan Biga ovasını oluşturan alüvyal ve Pliyosen yaşlı çökellerdir. IV.2.4. Hidrolojik özellikler (yüzeysel su kaynaklarından deniz, göl, dalyan, akarsu ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda akarsuların debisi ve mevsimlik değişimleri, taşkınlar, su toplama havzası, drenaj, tüm su kaynaklarının kıyı ekosistemleri), Türkiye, Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü (eski adıyla T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü) tarafından yapılan çalışmalar sonrasında 26 adet büyük ölçekli hidrolojik havzaya ayrılmıştır. Söz konusu havzalar ve özellikleri aşağıda verilen şekilde ve tabloda görülmektedir. 55

78 Şekil- 33. Büyük Akarsu Havzalarını Gösterir Harita Tablo- 30.Türkiye nin Havzaları ve Yağış Alanları Havza adı Yağış alanı Ortalama yıllık Potansiyel Ortalama yıllık (km²) akış (km³) iştirak oranı verim (l/s/km²) (21) Fırat Havzası ,61 17,0 8,3 (26) Dicle Havzası ,33 11,5 13,1 (22) Doğu Karadeniz Havzası ,90 8,0 19,5 (17) Doğu Akdeniz Havzası ,07 6,0 15,6 (09) Antalya Havzası ,06 5,9 24,2 (13) Batı Karadeniz Havzası ,93 5,3 10,6 (08) Batı Akdeniz Havzası ,93 4,8 12,4 (02) Marmara Havzası ,33 4,5 11,0 (18) Seyhan Havzası ,01 4,3 12,3 (20) Ceyhan Havzası ,18 3,9 10,7 (15) Kızılırmak Havzası ,48 3,5 2,6 (12) Sakarya Havzası ,40 3,4 3,6 (23) Çoruh Havzası ,30 3,4 10,1 (14) Yeşilırmak Havzası ,80 3,1 5,1 (03) Susurluk Havzası ,43 2,9 7,2 (24) Aras Havzası ,63 2,5 5,3 (16) Konya Kapalı Havzası ,52 2,4 2,5 (07) Büyük Menderes Havzası ,03 1,6 3,9 (25) Van Gölü Havzası ,39 1,3 5,0 (04) Kuzey Ege Havzası ,90 1,1 7,4 (05) Gediz Havzası ,95 1,1 3,6 (01) Meriç-Ergene Havzası ,33 0,7 2,9 (06) Küçük Menderes Havzası ,19 0,6 5,3 (19) Asi Havzası ,17 0,6 3,4 (10) Burdur Göller Havzası ,50 0,3 1,8 (11) Akarçay Havzası ,49 0,3 1,9 TOPLAM , Proje alanı (2) numaralı Marmara Havzası sınırları içerisinde yer almaktadır. İnceleme alanı içinde mevsimsel ve sürekli akışa sahip yüzey suları bulunmaktadır. Bunlardan en önemlileri mevsimsel akış gösteren Kocadalyan deresi, Karaağaç (Küçükdalyan) deresi ile santral alanının yaklaşık 170 m ve batısındaki sürekli akışa sahip Armutlu dereleridir. 56

79 Marmara Denizi: Marmara Denizi, km 2 'lik alan ve 3378 km 3 hacme sahiptir. Kuzeyde 31 km uzunluğunda, 1,6 km eninde ve ortalama 35 m derinliğindeki İstanbul Boğazı aracılığıyla Karadeniz bağlantılı, güneyde ise 62 km uzunluğunda 4 km eninde ve ortalama 55 m derinliğindeki Çanakkale Boğazı aracılığıyla da Ege Denizi ile bağlantılıdır. IV.2.5. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (içme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları, su yolu ulaşımı tesisleri, turizm, spor ve benzeri amaçlı su ve/veya kıyı kullanımları, diğer kullanımlar), Proje alanı ve yakın çevresinde önemli bir yüzey suyu kullanımı bulunmamaktadır. Proje kapsamında kullanılacak soğutma suları denizden alınacak olup yaklaşık aynı miktarlarda tekrar denize deşarj edilecektir. Proje alanı su temin edilen kıta içi herhangi bir yüzeysel su kaynağı havzasında kalmamaktadır. Proje alanı ve yakın çevresinde herhangi bir göl yada baraj bulunmamaktadır. Bölgede sulama amaçlı kullanılan Kozçeşme Göleti proje alanının yaklaşık 9,6 km güneyinde bulunmaktadır. Ayrıca yine 8,2 km güneybatısında sulama amaçlı planlanan Gürgendere Göleti bulunmaktadır. Proje Alanı Şekil- 34. Proje Alanı Çevresindeki Baraj ve Göletler 57

80 Proje sahasının kuş uçuşu yaklaşık 4 km güneydoğusunda Çınardere üzerinde inşa edilmiş olan Ayıtdere Göleti bulunmaktadır. Homojen dolgu gövde tipinde inşa edilmekte olan barajın talvegden yüksekliği 15,5 metredir. Tamamıyla sulama amaçlı olan barajın depolama hacmi 6,78 hm 3, sulama alanı ise 1300 hektardır. Barajda su tutulmaya başlanmıştır. Bölgedeki en önemli akarsu Kemer Çayıdır. Kemer Çayı, Çanakkale nin Lâpseki ilçesi sınırlarında doğarak, Biga ilçesi sınırlarında Marmara Denizine dökülür. Akarsu kaynağından itibaren yaklaşık 13 km doğuya doğru aktıktan sonra, Biga ilçesi sınırlarına girer ve kuzeye doğru akarak denize ulaşır. Akarsuyun toplam uzunluğu yaklaşık 28 km dir. Akarsuyun su toplama havzasında 11 köy bulunmaktadır. Proje alanının Kemer Çayı na mesafesi yaklaşık 4 kilometredir. Proje alanına ilişkin hidroloji haritası Ek-10 da verilmiştir. IV.2.6. Deniz Dibi Zemin Etüt Raporu Proje sahası kıyı bandı ve sediment dağılım haritası incelendiğinde; kıyı bandının doğal ve dik yamaçlı bir kıyı bandı olduğu bölgenin genel jeolojisinde ve stratifisinde belirtildiği gibi; Üst Kretase-Eosen yaşlı Granodiyoritler bulunduğu görülmektedir. Bu birim geniş alanlarda yüzeylemektedir. Granodiyoritler genel olarak ezilmiş ve milonitik dokuda olup, çok sayıda aplit damarları ile kesilmişlerdir. Bölgede yapılan radyometrik yaş tayinlerine göre birim Üst Kretase- Eosen yaşlıdır. Proje sahası yakınında deniz tabanı malzemesini değiştirebileceği düşünülen akarsu girişileri yer almaktadır. Proje sahası kıyı bandında görülen bu yapıyı takiben kıyıdan açığa doğru kum, kumlu silt ve silt materyalinin dağılımı izlenmektedir. Deniz içinde kalacak temellerde deniz suyunun aşındırıcı olumsuz etkisi göz önüne alınarak gerek yapı malzemesi seçiminde gerekse diğer proje parametrelerinde gerekli özen gösterilecek; deniz suyunun yapı malzemeleri üzerindeki olumsuz etkisine karşı önlemler alınacaktır. Zemin profilindeki birimlerde gelişebilecek ani oturmalara karşı önlem alınacak, farklı oturmalara neden olmayacak tasarım geliştirilerek temel sistemi, yapıdaki olası oturmaları üniform olmasını sağlayacak biçimde düzenlenecektir. Kıyı yapıları projelerinin tasarımında ve uygulama projelerinin hazırlanması aşaması ile imar planı çalışmaları sırasında deniz dibi zemin etüt raporu hazırlattırılacaktır. IV.2.7. Proje Sahasının Batimetrik, Hidrografik ve Oşinografik Özellikleri IV Proje Sahasının 1/1000 Ölçekli Batimetri Haritası ( adresinde belirlenen Hidrografik Harita Standartları na uygun ve örneği verilen rapor ile birlikte) Proje sahasında Kasım - Aralık 2014 tarihlerinde deniz tabanının batimetri haritasının çıkarılması amacıyla çalışmalar yapılmıştır. Dalgakıranın karayla birleştiği noktada su derinliği yaklaşık 7 metre uç kısımlarına doğru ise 46 metreye kadar artmaktadır. Oluşturulması planlanan iskelenin ise gemilerin yanaşacağı kısımlarında derinliğin 18 m den başlayarak 37 metreye kadar arttığı gözlenmiştir. İskeleye yanaşacak en büyük teknenin draftı olan 17 m derinliği sağladığı tespit edilmiş olup alanda herhangi bir dip taraması yapılmayacaktır. 58

81 Proje sahasının 1/1000 Ölçekli Batimetri Haritası Ek-11 de verilmiştir. IV Proje Sahası ve Civarının Akıntı Sirkülasyonuna İlişkin Akıntı Hız ve Yön Ölçüm Sonuçları ve Grafiksel Değerlendirmeler Proje sahası ve çevresindeki akıntı sistemini tanımlamak için Aralık 2014 tarihlerinde 1 adet akıntı noktasında herbir gün için 12 saat olmak üzere, toplam 60 saat süreli akıntı ölçümleri yapılmıştır. Proje sahasında akıntı yönü incelendiğinde, etkin akıntı yönünün 1 nci gün için ortalama yönü 61,93, akıntı hızının ise 12,98 cm/s, 2 nci gün için yönün ortalama 55,77 akıntı hızının 13,21 cm/s, 3 ncü gün için yönün ortalama 63,50 akıntı hızının 13,55 cm/s, 4 ncü gün için yönün ortalama 49,00 akıntı hızının 11,78 cm/s, 5 nci gün için yönün ortalama 49,93 ve akıntı hızının 11,34 cm/s olduğu tespit edilmiştir. Akıntı yön-zaman, hız-zaman ve hız-yön grafikleri aşağıdaki şekillerde verilmiştir. Şekil- 35. Akıntı yön-zaman grafiği Şekil- 36. Akıntı Hız-zaman grafiği 59

82 Şekil- 37. Akıntı hız-yön saçılma grafiği Proje alanında yapılan çalışmalar neticesinde oluşturulan hidrografik oşinografik etüt raporu Ek-12 de verilmiştir. 60

83 IV Deniz Tabanı Düşey Devamlılığının Tespitine Yönelik Jeolojik- Jeofiziksel (Sismik veya Sondaj Uygulamaları) Çalışma Sonuçları ve Değerlendirmeleri Proje sahasının deniz tabanı morfolojisinin anlaşılması, deniz tabanındaki ve onun altındaki güncel tabakaların ve varsa temel kayanın konumlarının belirlenmesi, mevcut sismik birimler arasındaki süreksizliklerin saptanması, sismik birimlerin doku analizlerini yaparak bu birimlerin muhtemel litolojik yapılarının kestirimi ve sahada potansiyel aktif fayların olup olmadığının saptanması amacıyla sığ sismik çalışmalar yapılmıştır. Proje bölgesinde yapılan mühendislik sismiği çalışmaları zemin tanımlaması açısından incelendiğinde, zeminde iki sismo-litolojik birimin varlığı tespit edilmiştir. Bunlardan en üstte olanı suya doymuş güncel sedimanları oluşturan düşük yansıtıcı karakterli birim (A). Onun altında ise tavanı kesitlerde süreklilik arz etmeyen B birimi görülmektedir. B birimin proje sahasındaki akustik temeli oluşturan birim olarak kabul edebiliriz. Bölgenin jeolojik özelliklerini yansıtan sismik profillere ait sismik zaman kesiti ve kesitlere ait değerlendirme/yorumlamalar ve deniz tabanını düşey yöndeki stratigrafisinin tespitine yönelik sismik uygulama çalışmaları Ek-12 de verilmiştir. Deniz tabanı yüzey yapısının özelliklerini, deniz tabanı üzerinde olabilecek doğal ve doğal olmayan yapıları tespit etmek amacıyla yan taramalı sonar (side scan sonar) çalışmaları yapılmıştır. Proje sahasında 12 adet hat üzerinde kıyıya dik olarak 90 metre profil aralıklarıyla, 200 khz frekansında, 150 metre iskele, 150 metre sancak olmak üzere herbir profil için toplam 300 metrelik deniz tabanı kaplaması sağlayan yüksek çözünürlüklü yandan taramalı sonar profilleri çekilmiştir. 61

84 Şekil- 38. Yandan Taramalı Sonar Mozaik Haritası Deniz tabanı üzerinde bulunabilecek doğal / doğal olmayan yapıların ve deniz tabanı yüzey morfolojisinin tespitine yönelik olarak yapılan yandan taramalı sonar çalışmalarının değerlendirilmesi sonucu; Proje bölgesinde deniz tabanı nın genelde düzgün bir yapıda olduğu, deniz tabanındaki ani eğimin görüntüsü tespit edilmiştir. Deniz tabanı üzerinde doğal olmayan (boru hattı, gemi enkazı v.b) herhangi bir yapıya rastlanmamıştır. Proje sahası üzerinde çıpa /trol izlerine rastlanmamıştır. Sonar çalışmalarına yönelik grafik ve çizimler Ek-12 de verilmiştir. 62

85 IV Deniz Tabanı Sediment Cinsi ve Dağılımına İlişkin Değerlendirmeler İle Sahanın Sediment Dağılım Haritası, İnceleme alanının deniz tabanı yüzey sediment yapısını ve dağılımını tespit etmek amacıyla Van veen cinsi grap ile deniz tabanı yüzeyinden karelaj yapmak suretiyle 9 (dokuz) adet sediment numunesi alınmıştır. Şekil- 39. Yüzey sediment alım noktaları lokasyon haritası 63

86 İnceleme sahasında kırıntılı birimler olarak; kumlu birim görünmekte olup, analiz sonuçlarından hakim birimin kum ve silt olduğu anlaşılmaktadır. Bölgede kırıntılı sedimentlerin deniz tabanındaki dağılımında kıyı-deniz dinamiklerinin etkileri izlenmektedir. Bilindiği üzere, kıyı-deniz etkileşimlerinin ve enerjinin yüksek olduğu kıyı alanlarında genel olarak iri taneli bloklu çakıllı ve kumlu materyallerin dağılımı gözlenmekte iken, kıyı-deniz etkileşimlerinin nispeten az olduğu kıyıdan açıklara doğru düşük enerji derin deniz alanlarında ise ince taneli siltli, killi ve çamurlu materyallerin dağılımı gözlenmektedir. Şekil- 40. Yüzey sediment dağılım haritası 64

87 Deniz tabanı sediment cinsi ve dağılımına ilişkin detaylı bilgi Ek-11 de verilen Hidrografik-Oşinografik Etüt Raporunda verilmiştir. IV Bölgede Deniz Suyunun Oşinografik Parametrelerine (tuzluluk-yoğunluk vb.) İlişkin Ölçüm Sonuçları ve Değerlendirmeler, Proje sahasında önceden belirlenen 14 adet noktada RBR-CTD sistemi ile sıcaklık tuzluluk ve yoğunluk gibi deniz suyu fiziksel parametre değerlerinin deniz yüzeyinden ölçüm noktasındaki deniz tabanına kadar olan derinlikte sürekli olarak ölçülmüştür. Şekil- 41. Ölçüm Yapılan Oşinografik İstasyonlara Ait Lokasyon Haritası 65

88 Deniz suyu sıcaklığı yüzeyden yaklaşık metre ölçüm derinliğine kadar izotermal gradyenli yüzey su tabakası oluşturmuştur. Bu derinlikten itibaren Akdeniz suyu etkisiyle pozitif gradyenli termoklin tabakası oluşmakta ve etkisi yaklaşık metre su derinliğe kadar devam etmektedir. Bu derinlikten ölçüm derinliğine kadar sıcaklığın izotermale yakın negatif gradyenli bir yapı gösterdiği tespit edilmiştir. Deniz yüzeyinde sıcaklık değişiminin 13,49 C ile 13,55 C arasında olduğu, Deniz tabanında 1 no lu CTD istasyonunda (45,33 metre) ise C olduğu ölçüm sonuçlarında tespit edilmiştir. Deniz suyu tuzluluk değişimine bakıldığında, sıcaklık profili ile simetrik bir benzerlik gösterdiği görülmektedir. Akdeniz suyunun etkisiyle metreler arasında haloklin oluşumu görmektedir. Deniz yüzeyinde tuzluluk değerleri, %o 25,03 ile %o 25,24 arasında değişmekte olup, haloklin tabakasınından itibaren, ölçüm derinliğe kadar tuzluluk değerlerinin Akdeniz suyunun etkisiyle arttığı ve 1 nolu istasyonda (45,33 metre) %o 38,91 değerine ulaştığı ölçüm sonuçlarından tespit edilmiştir. Deniz suyu yoğunluk parametresinin ölçüm derinliğine doğru değişiminin tuzluluk profili ile simetrik bir benzerlik gösterdiği ve deniz yüzeyinde en düşük yoğunluk değerinin ile sigma-t arasında olduğu. En yüksek yoğunluk değeri nin ise deniz tabanında 1 nolu CTD noktasında (45,33 metre) sigma-t olduğu görülmüştür. Bölgede deniz suyunun oşinografik parametrelerine ilişkin ölçüm sonuçları ve değerlendirmeleri grafikleri ile birlikte detaylı olarak Ek-12 de verilmiştir. IV.2.8. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (toprak yapısı ve arazi kullanım kabiliyeti sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilitesi, kayganlık, erozyon, toprak işleri için kullanımı, doğal bitki örtüsü olarak kullanılan mera, çayır v.b. alanlar), Proje alanı Lâpseki ve Biga İlçeleri sınırları dâhilindedir. Lâpseki İlçesinin yüzölçümü hektar olup, dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Tablo- 31. Lâpseki İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı Toprak Varlığı ve Dağılımı Alanı (Hektar) Payı (%) İşlenebilir Arazi (Kültür Arazisi) ,6 Çayır-Mera Arazisi ,9 Ormanlık ve Fundalık Arazi ,8 Yerleşim Alanları, Tarıma Elverişsiz Arazi ve Diğer ,7 T O P L A M ,00 66

89 İşlenebilir Çayır-Mera Ormanlık-Fundalık Diğer Şekil- 42. Lâpseki İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı Biga İlçesinin yüzölçümü hektar olup, dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Tablo- 32. Biga İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı Toprak Varlığı ve Dağılımı Alanı (Hektar) Payı (%) İşlenebilir Arazi ,81 Çayır-Mera Arazisi ,80 Ormanlık ve Fundalık Arazi ,35 Yerleşim Alanları, Tarıma Elverişsiz Arazi ve Diğer ,04 T O P L A M ,00 3% İşlenebilir Arazi 44% 46% Çayır-Mer'a Arazisi Orman ve Fundalık Arazi Yerleşim Alanları v e Tarıma Elverişsiz Arazi 7% Şekil- 43. Biga İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı 67

90 Şekil- 44 Toprak Varlığının İlçeler Arasında Dağılımı Proje alanının tamamı orman sayılan alanlar kapsamında yer almaktadır. Ek-13 de verilen arazi kullanım haritasında görüldüğü gibi tesisin inşa edileceği alan, kırmızı kahverengi Akdeniz toprağına (E) sahip, ormanlık alanlardandır. Eğim-derinlik kombinasyonu irdelendiğinde eğimin 30 dan fazla olduğu derinliğin ise çok sığ (20-0 cm) olduğu görülmüştür. Proje alanı şiddetli su erozyonunun etkisi altındadır. Alanın toprak yetersizliği problemi vardır ve şimdiki kullanım durumu ormanlık alan olup VII. sınıf arazi kullanım kabiliyet sınıfına sahiptir. Kırmızı Kahverengi Akdeniz Topraklarının İl içindeki toplam alanları Ha. olup, bunun büyük bir bölümü Biga, Ezine ve Bayramiç ilçelerinde, az bir kısmı ise Lapseki, Ayvacık, Merkez ve Yenice ilçelerinde görülmektedir. 68

91 Şekil- 45 Toprak Varlığının İlçeler Arasında Dağılımı Bölgedeki arazilerin tarıma uygunluğu ve arazi varlığı incelendiğinde faaliyet alanının şiddetli su erozyonuna maruz kaldığı görülmektedir. Tesislerin kurulacağı alanda arazinin özellikle bitki örtüsü ile kaplı olan kısımları erozyon tehdidi altında kalmamaktadır. Bitkisel sıyırma işlemi yapılacak alanlarda ise sıyırma işleminden sonra şevler, erozyonu önlemek amacıyla peyzaj aşamasında bitkilendirilecektir. Bu nedenle faaliyet, herhangi bir şekilde erozyon artırıcı özellik taşımamaktadır. IV.2.9. Tarım Alanları (Tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları ile birim alan itibariyle verimi, kullanılan tarım ilaçları), a) Tarımsal Gelişim Proje Alanları Faaliyet alanı ve çevresinde tarımsal gelişim projesi kapsamına giren alan bulunmamaktadır. b) Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü Aşağıdaki tabloda Çanakkale ilinde işlenebilir arazinin dağılımı ile bu dağılımların Çanakkale ili genelindeki payları % olarak verilmektedir. 69

92 Çanakkale İli Tablo- 33. Çanakkale İl Genelinde ve Merkez İlçesinde İşlenebilir Arazilerin Dağılımı (Ha) İşlenebilir Arazi Tarla Arazisi (Nadaslı dahil) Sebze Arazisi (Örtüaltı Meyve Arazisi Bağ Arazisi Zeytin Arazisi Dahil) Alan % Alan % Alan % Alan % Alan % Alan % Çanakkale İli nde hektar işlenebilir arazinin (tarım arazisi) hektarı (% 34) sulanabilir arazidir. Çanakkale ilinde 2012 yılında sulanabilir arazinin hektarında (% 70,4) sulu tarım yapılmış, bunun dışında kalan hektarı (% 29,6) ise kuru şartlarda kullanılmıştır. Çanakkale ilinde 2012 yılında toplam ha alan sulanmıştır. Bu alanın hektarı (% 60) devlet imkânları ile sulanmış, hektarı (% 40) ise halkın kendi imkânları ile sulanmıştır c) Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları Proje alanı Lapseki ve Biga İlçe sınırlarında yer almaktadır. Biga İlçe sinin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. İlçenin toplam hektar arazisinin hektarı tarım arazisidir. İlçede yetişen başlıca tarımsal ürünler; buğday, mısır, arpa, yulaf, çavdar, fasulye, bakla, nohut, ayçiçeği, susam, çeltik, pancar, domates, biber, patlıcan, kabak, lahana, pırasa, karnıbahar, ıspanak, patates, turp, maydanoz, enginar, marul, karpuz, kavun v.b. dir. Lapseki İlçesi nde polikültür tarım yapılmaktadır. Türkiye de üretimi yapılan Tarım ürünlerinden çay, muz ve narenciye hariç tüm meyve ve sebze çeşitleri ilçede yetiştirilmektedir. Özellikle meyve yetiştiriciliği konusunda ilçe önemli bir potansiyele sahip olup, Çanakkale de yetiştirilen kirazın % 70 i, Şeftali ve nektarinin % 73 ü ve Erik in % 61 i Lapseki de yetiştirilmektedir. Yetiştiriciliği yapılan ürünlerden kiraz, nektarin ve şeftali ihraç edilmektedir. Lapseki den ihraç edilen kiraz, şeftali ve nektarinin büyük kısmı, farklı ülkelere ihraç edilmektedir. Sebzecilik konusunda da ilçe yüksek üretim potansiyeline sahiptir. Domates, biber, fasulye, kavun, karpuz gibi yazlık ürünlerin dışında karnabahar, brokoli, pırasa, marul ve ıspanak ilçede yetiştirilen kışlık ürünlerdir. Özellikle açık alanda Sırık Domates yetiştiriciliği ilçemizde her yıl artış göstermekte olup, sırık domateste 1 dekardan elde edilen ürün miktarı Türkiye ortalamasının yaklaşık 4 katıdır. IV Orman Alanları (alan miktarları, bu alanlardaki ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri, kapalılığı ve özellikleri, mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, proje alanı orman alanı değil ise proje ve ünitelerinin en yakın orman alanına mesafesi, 1/ ölçekli meşçere haritası), Proje alanının tamamı Bakanlık Makamının 20/08/2014 tarih ve sayılı Olur'u ile onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre orman alanı kapsamına girmektedir. 1/ Ölçekli Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı, lejandı ve plan hükümleri Ek-2 de verilmiştir. Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında yapılacak yapılara ilişkin ise Maliye Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır. 70

93 Şekil- 46. Meşcere Haritası 6831 sayılı Orman Kanunun 17/3 maddesinde ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde enerji santralinin yapılmasına izin verilebilir hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda Ekim/2013 tarihinde Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü ne ön izin başvurusunda bulunulmuş olup Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği gereğince Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü nden Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu alınmıştır. Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu Ek-14 de sunulmuştur. Proje alanına ilişkin Ek-15 de verilen orman mescere haritasına göre mescere tipleri dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo- 34. Proje Alanı Orman Mescere Haritası Saha Döküm Tablosu Mescere Tipi Proje Alanı İçerisinde Kapladığı Alan Mescere Açıklaması T 3,37 ha Kayalık Taşlık Çzb3 25 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, Sırıklık ve Direklik Çağı, Kızılçam Çncd3 14,54 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, İnce Ağaçlık Çağı ve Orta ve Kalın Ağaçlık Çağı, Çınar Çmb3 13,37 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, Sırıklık ve Direklik Çağı, Sahil Çamı Çzba3 25,32 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, Sırıklık ve Direklik Çağı ve Gençlik ve Sıklık Çağı, Kızılçam Çfab2 59,20 ha 2 Kapalılık (%41-70) Orta Kapalı, Gençlik ve Sıklık Çağı ve Sırıklık ve Direklik Çağı, Fıstıkçamı Çfa 52,70 ha Gençlik ve Sıklık Çağı, Fıstıkçamı Bçz 4 ha Bozuk Kızılçam 71

94 IV Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv AlanlarıBiyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar, varsa Deniz İçerisindeki Kültür Varlıklarının Araştırılması), 1. Ülkemiz Mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar: a) tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" Proje alanı içerisinde ve yakın çevresinde "Milli Park Alanı", "Tabiat Koruma Alanı", "Tabiat parkı" ve "Tabiat anıtı" bulunmamaktadır. Aşağıdaki haritada da görüldüğü gibi proje alanının Gelibolu Yarımadası Milli Parkına mesafesi 52 km, Troya Milli Parkına mesafesi 72 km ve Kazdağ Milli Parkına mesafesi ise 72 km dir. Bu alanlara projeden kaynaklı herhangi bir olumsuz etki söz konusu değildir. Proje alanının Manyas Kuş Cenneti Milli Parkına mesafesi 73 km, Kazdağı Göknarı Tabiatı koruma alanına mesafesi ise 68 km dir. Proje Alanı 52 km 73 km Gelibolu Yarımadası MP 72 km Manyas Kuş Cenneti MP 72 km Troya MP 68 km Kazdağ Göknarı TKA Kazdağ MP Şekil- 47. Proje Alanının Milli Parklara Olan Mesafesini Gösterir Harita 72

95 b) tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Orman Bakanlığı'nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" Proje alanı içerisinde Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Sahası bulunmamaktadır. Proje sahasına 14,9 km uzaklıkta olan ve Aksaz Köyünün doğusunda bulunan, Çevre Düzeni Planı nda Yaban Hayatı Koruma ve Geliştirme Alanı olarak belirtilen alan mevcuttur. Şekil- 48. Proje Sahasına En Yakın Yaban Hayatı Koruma ve Geliştirme Alanı c) tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar Proje alanı ve yakın çevresinde; "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", sit ve koruma alanı olarak tanımlanan özel alanlardan hiçbiri bulunmamaktadır. ç) tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları Proje alanı Marmara Denizi kıyısında olup Marmara Denizi nin bu kesimleri Tarım Bakanlığı nın 7 Mart 1983 tarihli sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çanakkale İli, Biga İlçesi İstihsal Yerleri Sınır Tespit Tutanağı nda belirtilen sınırlar içinde yer almaktadır. Tespit edilen sınırların gösterildiği harita aşağıdaki şekilde verilmiştir. 73

96 Proje Alanı Şekil- 49. Su Ürünleri İstihsal Yerleri Sınır Tespit Haritası Deniz ortamında yapılacak faaliyetlerle ilgili olarak 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Su Ürünleri Yönetmeliği kapsamında Tarım, Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı nın görüşü alınacaktır. Deniz ortamında yapılacak çalışmalarda su ürünlerinin üreme ve yumurtlama dönemleri dikkate alınacaktır. d) tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği 'nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar Proje alanı içerisinde bu tür alanlar bulunmamaktadır. e) tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği'nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri " Proje alanı ve çevresinde bu tür alanlar bulunmamaktadır. f) tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar Proje alanı ve çevresinde Özel Çevre Koruma Alanı bulunmamaktadır. g) tarihli ve 2960 Sayılı Boğaziçi Kanunu 'na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar İlgili kanunda koordinatları verilerek tanımlanan alan ile proje alanının etkileşimi söz konusu değildir. yerler ğ) tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu gereğince orman alanı sayılan Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır sayılı Orman Kanunun 17/3 maddesinde ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde enerji santralinin yapılmasına izin verilebilir hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda Ekim/2013 tarihinde Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü ne ön izin başvurusunda bulunulmuş olup Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama 74

97 Yönetmeliği gereğince Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü nden Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu alınmıştır. Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu Ek-14 de sunulmuştur. h) tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar Proje alanı içerisinde ve yakın civarında böyle bir alan söz konusu değildir. ı) tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun 'da belirtilen alanlar Proje sahası ve yakın çevresinde Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun 'da belirtilen alanlar bulunmamaktadır. i) tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu 'nda belirtilen alanlar Proje alanı Mera Kanunu kapsamında belirtilen alanlar içerisinde yer almamaktadır. j) tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği' nde belirtilen alanlar Proje alanı su temin edilen kıta içi herhangi bir yüzeysel su kaynağı havzasında kalmamaktadır. Proje alanı ve yakın çevresinde herhangi bir göl yada baraj bulunmamaktadır. Bölgede sulama amaçlı kullanılan Kozçeşme Göleti proje alanının yaklaşık 9,6 km güneyinde bulunmaktadır. Ayrıca yine 8,2 km güneybatısında sulama amaçlı planlanan Gürgendere Göleti bulunmaktadır. Proje sahasının kuş uçuşu yaklaşık 4 km güneydoğusunda Çınardere üzerinde inşa edilmiş olan Ayıtdere Göleti bulunmaktadır. Homojen dolgu gövde tipinde inşa edilmekte olan barajın talvegden yüksekliği 15,5 metredir. Tamamıyla sulama amaçlı olan barajın depolama hacmi 6,78 hm 3, sulama alanı ise 1300 hektardır. Barajda su tutulmaya başlanmıştır. Bölgedeki en önemli akarsu Kemer Çayıdır. Kemer Çayı, Çanakkale nin Lâpseki ilçesi sınırlarında doğarak, Biga ilçesi sınırlarında Marmara Denizine dökülür. Akarsu kaynağından itibaren yaklaşık 13 km doğuya doğru aktıktan sonra, Biga ilçesi sınırlarına girer ve kuzeye doğru akarak denize ulaşır. Akarsuyun toplam uzunluğu yaklaşık 28 km dir. Akarsuyun su toplama havzasında 11 köy bulunmaktadır. Proje alanının Kemer Çayı na mesafesi yaklaşık 4 kilometredir. Proje dâhilinde Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği' nde belirtilen hususlara uyulacak ve gerekli önlemler alınacaktır. 75

98 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar: a) tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" Proje alanının yaklaşık 24,4 km doğusunda ilgili sözleşmede belirtilen flora, fauna, Deniz Kaplumbağası, Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" bulunmaktadır. Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planında görülen Akdeniz Foku yaşama alanı ile proje alanının gösterildiği çizim aşağıda verilmiştir. Şekil- 50. Akdeniz Foku Yaşama Alanı b) tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz'in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınan alanlar Proje alanı ve çevresinin "Akdeniz'in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınan alanlar ile ilgisi bulunmamaktadır. Proje alanı ve çevresinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz'de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı ve çevresinde tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz'de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. 76

99 Proje alanı ve çevresinde Cenova Bildirgesi'nin 17 nci maddesinde yer alan "Akdeniz'e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar bulunmamaktadır. c) tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi "nin 1 ve 2 nci maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü ile koruma altına alınan kültürel, tarihi ve doğal alanlar Proje alanı içinde tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1 ve 2 inci maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü ile koruma altına alınan kültürel, tarihi ve doğal alanlar bulunmamaktadır. ç) tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar; İl sınırları içerisinde Ramsar sözleşmesi listesinde bulunan A sınıfı sulak alan bulunmamaktadır. Faaliyetin tüm aşamalarında tarih ve sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne uygun hareket edilecektir. d) tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi Madde 4 e göre her bir Taraf bu Sözleşme yi ve özellikle 5. ve 6. Maddeleri kendi kuvvetler ayrımına göre, anayasal ilkelerine ve idarî düzenlemelerine uygun olarak ve yetki devri ilkesine saygı göstererek Avrupa Yerel Öz Yönetim Şartı nı dikkate alarak uygulayacaktır. Bu Sözleşme nin hükümlerinden sapmaksızın, her bir Taraf, Sözleşme nin uygulanmasını kendi politikalarıyla uyumlu hale getirecektir. Bu kapsamda proje alanı çevresinde gerekli peyzaj çalışmaları yapılacak ve faaliyete geçirilecektir. 3. Korunması gereken alanlar: a) Onaylı çevre düzeni planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar v.b.) Çanakkale İli sınırları içinde jeolojik ve jeomorfolojik açıdan doğal, görsel ve tarihi öneme sahip bir alan bulunmamaktadır. Proje alanı ve yakın civarı yukarıda belirtilen alanlar içerisinde değildir. 77

100 b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. Sınıf ile özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı Proje alanları ve yakın çevresinde sulanan, sulanması mümkün olan araziler ile yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile özel mahsul plantasyon alanları bulunmamaktadır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suları durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketlerinin çekilme devresinde derinliği 6 metreyi geçmeyen sular, bataklık sazlık ve turbalıklar ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler Proje alanı su temin edilen kıta içi herhangi bir yüzeysel su kaynağı havzasında kalmamaktadır. Proje alanı ve yakın çevresinde herhangi bir göl ya da baraj bulunmamaktadır. Bölgede sulama amaçlı kullanılan Kozçeşme Göleti proje alanının yaklaşık 9,6 km güneyinde bulunmaktadır. Ayrıca yine 8,2 km güneybatısında sulama amaçlı planlanan Gürgendere Göleti bulunmaktadır. Proje sahasının kuş uçuşu yaklaşık 4 km güneydoğusunda Çınardere üzerinde inşa edilmiş olan Ayıtdere Göleti bulunmaktadır. Homojen dolgu gövde tipinde inşa edilmekte olan barajın talvegden yüksekliği 15,5 metredir. Tamamıyla sulama amaçlı olan barajın depolama hacmi 6,78 hm 3, sulama alanı ise 1300 hektardır. Barajda su tutulmaya başlanmıştır. Bölgedeki en önemli akarsu Kemer Çayıdır. Kemer Çayı, Çanakkale nin Lâpseki ilçesi sınırlarında doğarak, Biga ilçesi sınırlarında Marmara Denizine dökülür. Akarsu kaynağından itibaren yaklaşık 13 km doğuya doğru aktıktan sonra, Biga ilçesi sınırlarına girer ve kuzeye doğru akarak denize ulaşır. Akarsuyun toplam uzunluğu yaklaşık 28 km dir. Akarsuyun su toplama havzasında 11 köy bulunmaktadır. Proje alanının Kemer Çayı na mesafesi yaklaşık 4 kilometredir. Proje alanı, Biga Yarımadası nın kuzeyinde, Marmara Denizi nin kıyısındadır. Proje dâhilinde Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği'nde belirtilen hususlara uyulacak ve gerekli önlemler alınacaktır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları Proje alanının yaklaşık 8 km güneybatısında Nusretiye sulama göleti bulunmaktadır. Ayrıca proje alanın 9600 m güneyinde ise yine sulama amaçlı kullanılan Kozçeme Göleti bulunmaktadır. Bölgedeki en önemli akarsu Kemer Çayıdır. Kemer Çayı, Çanakkale nin Lâpseki ilçesi sınırlarında doğarak, Biga ilçesi sınırlarında Marmara Denizine dökülür. Akarsu kaynağından itibaren yaklaşık 13 km doğuya doğru aktıktan sonra, Biga ilçesi sınırlarına girer ve kuzeye doğru akarak denize ulaşır. Akarsuyun toplam uzunluğu yaklaşık 28 km dir. Akarsuyun su toplama havzasında 11 köy bulunmaktadır. Proje alanının Kemer Çayı na mesafesi yaklaşık 4 kilometredir. Akarsuyun en önemli su kaynakları Dumanlı ve Sisalan Dağlarında yer almaktadır ve bu kaynaklar tüm yıl boyunca akarsuyu beslemektedir. Ancak akarsuyun su kaynakları 1990 lı yıllardan sonra bölgedeki yerleşim birimlerine içme suyu olarak alınmıştır. Bu durum akarsuyun özellikle yaz aylarındaki debisinin önemli ölçüde düşmesine neden olmaktadır. 78

101 Proje alanı içerisinden Küçükdalyan Deresi, proje alanının yaklaşık 160 m doğusundan ise Armutlu Deresi geçmektedir. e) Bilimsel araştırmalar için önem taşıyan ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanları Yukarıda belirtilen alanların hiçbiri proje alanı ve çevresinde bulunmamaktadır. IV Karasal ve Sucul (Marmara Denizi) Ortamındaki Flora ve Fauna (türler, endemik özellikle lokal endemik bitki türleri, alanda doğal olarak yaşayan hayvan türleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler, nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, av hayvanlarının adları, popülasyonları ve bunlar için alınan Merkez Av Komisyonu Kararları) Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin Bir Harita Üzerinde Gösterilmesi, Projeden ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında), Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi, Çanakkale ili, Biga İlçesi sınırları içerisinde bulunan proje alanı ve yakın çevresi flora-fauna envanteri kısa süreli arazi çalışması ve daha sonrasında detaylı literatür çalışması yapılarak, yöre halkından alınan bilgiler ve "Çanakkale İl Çevre Durum Raporu" incelenerek derlenmiştir. Karasal Flora ve Fauna Flora Türkiye bitki coğrafyası bakımından incelendiğinde; tamamıyla Holoarktrik Kingtom un içerisinde yer almaktadır. Holoarktrik Kingtom un 3 floristik bölgesi yurdumuzda birleşmektedir. Bunlar; Avrupa-Sibirya (Euro-Siberian) Bölgesi Akdeniz (Mediterrannean) Bölgesi İran-Turan Bölgesi Proje alanı, Akdeniz (Mediterrannean) Fitocoğrafik Bölgesi sınırları içerisinde kalmaktadır (Şekil-52). 79

102 Şekil- 51 Türkiye Fitocoğrafik Bölgeleri [Davis P.H., Harper P.C. and Hege I.C. (eds.), Plant Life of South-West Asia. The Botanical Society of Edinburg] EUR.-SİB.(EUX): Avrupa-Sibirya Bölgesi (Öksin alt bölgesi); Col.: Öksin alt bölgesinin Kolsik sektörü MED.: Akdeniz Bölgesi (Doğu Akdeniz alt bölgesi); W.A: Batı Anadolu bölgesi; T.: Toros Bölgesi; A.:Amanus Bölgesi IR.-TUR.: İran-Turanien Bölgesi; C.A.: İç Anadolu Bölgesi; E.A.: Doğu Anadolu Bölgesi (Mes: Mezopotamya) X: Muhtemelen Avrupa-Sibirya bölgesinin Orta Avrupa/Balkan alt bölgesi (mt): Dağ Çanakkale ili florası bitki coğrafyası açısından incelendiğinde yörenin, Akdeniz fitocoğrafik bölgesinin etkisi altında kaldığı görülmektedir. Bu bölge iklimsel görüş açısından, Karadeniz hariç yurdumuzun diğer bölgeleriyle benzerlik gösterir. Zira Karadeniz in dışında, yurdumuzun tamamında yaz kuraklığı karakteristiktir. Bu özellik Akdeniz iklim tipinin karakteristiği olup, bölgenin tamamı homojen bir iklim tipine sahip değildir. Bu nedenle de bitki örtüsü çeşitlilik göstermektedir. Bununla beraber yörenin nispeten yaz aylarında kurak olmasının yanı sıra, yükseklik farkının da yeterince olmayışı tür sayısının beklenenden az ve endemizm oranının da düşük olmasına neden olmaktadır. Bölgenin vejetasyonu sert yapraklı ağaçlardan oluşmaktadır. Bitkiler uzun süreli soğuklara tolerans göstermemektedir. Bitkilerin çiçeklenmesi şubat ile mart ayları arasında gerçekleşir. Proje alanı ve çevresinde Ege Kızılçam (Pinus brutia) ormanları vejetasyonu karakteristiktir(şekil-53). 80

103 PROJE ALANI Şekil- 52 Türkiye nin bitki örtüsü haritası Kaynak: Doğa Derneği, Türkiye nin Önemli Doğa Alanları, Ankara,

104 Çanakkale içinde doğal bitki örtüsü olan ormanlar il topraklarının %53,3 üne karşılık gelen hektardır. Bütün Akdeniz Bölgesi nde görüldüğü gibi, tahrip gören ormanların yerini maki toplulukları almış, maki topluluklarının da tahrip görmesiyle frigana formasyonları oluşmuştur. İlin yüksek kesimlerinde Karaçam, Kayın ve Göknar türleri saf veya karışık ormanlar oluşturmaktadır. İlin denize yakın bölgelerindeki düzlüklerde ve hafif yükseltilerde (0-300 mt.) Akdeniz e özgü maki ve frigana formasyonları doğal örtü olarak göze çarpmaktadır. Ayvacık ve Ezine İlçelerinin batı bölümleri (Assos, Gülpınar, Dalyan, Gökçebayır ve çevreleri) ile Biga İlçesinin kuzeyinde bulunan alanlarda (Değirmencik, Aksaz, Karabiga ve civarları) maki ve frigana formasyonlarının yanında her dem yeşil meşelerden Pırnal Meşesi (Quercus ilex) ve Kermes Meşesi (Q.coccifera) bu alanların özel doğal bitki örtüsü arasında yer almaktadır. Aşağıdaki vejetasyon formasyon haritasına göre proje alanının bulunduğu bölge Quercus ithaburensis-quercus frainetto karışımı alanda kalmaktadır. Şekil- 53 Çanakkale ili vejetasyon haritası 82

105 Proje alanı Davis'in Grid Kareleme Sistemi'ne göre A1 karesi içerisinde yer almaktadır. Şekil- 54 Proje alanının Davis'in Grid Kareleme Sistemi'ne göre yeri Proje alanı ve yakın çevresinde karasal ve denizel ekosistem görülmektedir. Yükseklik yaklaşık olarak m arasında değişmektedir. Karasal vejetasyonu ağaçlar, otsu bitkiler ve çalılar oluşturmaktadır. Proje alanı kıyı zonu küçük bir kumul ekosistemi barındırıp, dik yamaçlar ve çakıllı bir taban yapısına sahiptir. Alandan fotoğraflarda da görüldüğü gibi (Şekil-5) antropojenik etki altında kalmış ormanlar yerini maki topluluklarına ve frigana formasyonlarına bırakmıştır. Quercus ithaburensis-quercus frainetto karışımı orman vejetasyonları da göze çarpmaktadır. Yapılan arazi çalışmaları ve gözlemler neticesinde özellikle halofitik karakterli bitki taksonlarının da bölgede yayılış gösterdikleri saptanmıştır. 83

106 Şekil- 55 Proje alanı ve çevresine ait vejetasyonu gösterir fotoğraflar 84

107 Proje alanında ve etki alanı içerisindeki çalışmalar Biyolog Sümeyra ÇAKIR ve Prof. Dr. Tahir ATICI tarafından 2014 yılının Kasım ayında yapılmış olup, verileri literatür bilgileri, yöre halkı ile yapılan görüşmeler ile desteklenerek alanda saptanan flora elemanlarının habitatlarının, tehlike kategorilerinin, fitocoğrafik bölgelerinin, endemizm durumlarının ve ulusal ve uluslararası korunma durumlarının gösterildiği detaylı tablolar oluşturulmuştur. Tüm bu çalışmaların sonucunda alanda var olan veya bulunması muhtemel bitki türleri gözlem ve literatür sonucu elde edilerek Tablo-35'de verilmiştir. Türlerin teşhisinde P. H. Davis in Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vol 1-10, isimli eseri ve TÜBİVES ( Türkiye Bitkileri Veri Servisi kullanılmıştır. Her tür için bulunduğu habitatlar, ait olduğu flora bölgesi, yüksekliği, endemizm durumu ve Türkiye Kırmızı Bitkileri Kitabında verilen risk sınıfları verilmiştir. Bern Sözleşmesi EK1 koruma statüleri incelenmiş, IUCN kriterlerine göre değerlendirilmiştir. Listede adı geçen skalalar ve kısaltmalar Tablo-36 da tanımlanmıştır. Türlerin Türkçe ve yöresel isimleri için Türkçe Bitki Adları Sözlüğü nden yararlanılmıştır (Baytop, T., 1997). 85

108 Tablo- 35. Proje alanı ve çevresine ait flora tablosu FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT FİTO. BÖLGE YÜKSEKLİK END. IUCN BERN KAYNAK ACERACEAE Acer campestre subsp. campestre Akçaağaç Karışık ormanlar ve yaprak döken çalılar Avr.-Sib G,L ANACARDIACEAE Pistacia terebinthus subsp. palaestina Menengiç Kayalık yamaçlar, maki Akd G,L Anethum graveolens L. Dere otu Yol kenarları veya tarla yanı? L Bupleurum flavum FORSSK. firigana, sarp ve kuru, açık doğal habitatlar D.Akd L Bupleurum trichopodum BOISS. ET SPRUNER firigana, kuru tarlalar, kayalıklar ve şekiler D.Akd L APIACEAE (UMBELLIFERAE) Bupleurum euboeum BEAUVERD Kumullar, tuzlu bataklıklar, dağ yamaçları yanındaki deniz D.Akd L Crithmum maritimum L. Deniz teresi deniz kenarları kayalık ve uçurumlar? G Daucus guttatus SM. Deniz kıyıları, yamaçlar, tarlalar? G Daucus broteri TEN. tarlalar, bağlar, denizel kumlu habıtatlar Akd G Eryngium campestre L. var. campestre (L.) HUDSON Şeker dikeni orman açıklığı, taşlı tepe yanları, bozulmuş step, nadas tarlalar, kumullar? L Eryngium creticum LAM. Göz dikeni çalılık düzlükler, firigana, nadas tarlalar, çorak yerler D.Akd L Eryngium maritimum L Çakır dikeni Kumsal kumları? G Scandix australis L. subsp. grandiflora (L.) THELL. granit, serpantin veya kireçtaşı yamaçlar, step, tarla ve yolkenarları? L Smyrnium olusatrum L. Tordylium apulum L. Torilis arvensis (HUDS.) LINK subsp. elongata (HOFFMANNS. ET LINK) Yabani kereviz Çit kenarları, yol kenarları, deniz yarları Akd kayalık tepe kenarları, seyrek tarlalar, yol Akd maki, çalı yamaçlar Akd L L L Ferulago humilis BOISS. ıssız tarlalar, maki D.akd E - - L Anacyclus clavatus (DESF.) PERS. Tarla kenarı, sahil Akd L Anthemis tomentosa L. subsp. tomentosa L. Papatya Tarla, deniz kıyısı yakını kum D.Akd L,A Artemisia santonicum L. Deniz pelini Tuzlu düzlükler, kumullar, karasal, deniz yakını Avr.-Sib G,L Bellis perennis L. Koyun gözü Nemli alan, orman Avr.-Sib G,L ASTERACEAE (COMPOSITAE) Calendula arvensis L. Nergis Ekili tarla, yol kenarı, boş alan, kayalık tepe yamacı? L Carthamus dentatus VAHL. Step, nadas tarla, kurak kalkerli topraklar, kıyılar? G,L Centaurea cuneifolia SM. AGG. Çoban kaldıran Orman, kumul tepesi? L Cirsium creticum (LAM.) DÂ URV. subsp. creticum (LAM.) DÂ URV. Bataklık, nemli alan D.Akd G,L Crepis foetida L. subsp. rhoeadifolia (BIEB.) CELAK. Tüylü kanak Stepte kayalık yamaç, nemli alan, orman, maki, kumsal sahil? G,L Crepis multiflora SM. Sahil, yolkenarı D.Akd L Crupina crupinastrum (MORIS) VIS. Pinus brutia orman açıklığı, step, kayalık kireçtaşı yamaç, tarla kenarı? L Eupatorium cannabinum L. Sıtma otu Kaya araları, nemli alanlar Avr.-Sib G,L Inula germanica L. Tarla kenarı, yol kenarı hendekler Avr.-Sib G,L Inula viscosa (L.) AITON Zimbit Tepe yanları, boş alan ve bataklık alanlar Akd G Senecio vulgaris L. Kanarya otu Kumlu ve boş alan, tarla, maki? L Tussilago farfara L. Kabalak Boş ve kumlu alanlar, nemli alanlar Avr.-Sib L Tyrimnus leucographus (L.) CASS. Pinus brutia ormanı, garik, tarla, kıyı, kenar Akd L Xeranthemum cylindraceum SM. garik, step, kurak kıyı? L BORAGINACEAE Echium angustifolium MILLER Kıyı kumulları, kumlu yamaçlar, kıyılar, makiler, çalılıklar, bozkırlar D.Akd G,L 86

109 BRASSICACEAE (CRUCIFERAE) CAMPANULACEAE CARYOPHYLLACEAE CHENOPODIACEAE Enarthrocarpus arcuatus LABILL. Yarı segetal, deniz kenarı D.Akd L Malcolmia flexuosa (SIBTH. ET SM.) SIBTH. ET SM. Kayalık alan, denize yakın D.Akd L Matthiola sinuata (L.) R. BR. Kayalık sahil? L Asyneuma limonifolium (L.) JANCHEN subsp. limonifolium (L.) JANCHEN Seyrek ormanlar, otlaklar, kayalık yamaçlar, kayalıklar, bozkır, kumullar? L Moenchia mantica (L.) BARTL. subsp. mantica (L.) BARTL. Kıyılar, çayırlar ve yamaçlar? L Sagina maritima DON Denizsel habitatlar? L Silene colorata POIRET Gıcı gıcı Kıyılar, tarlalar, kayalık yamaçlar, kumullar? G,L Spergularia maritima (ALL.) CHIOV. Sahil, tuzlu bataklıklar ve iç tuzlu sahalar? G,L Atriplex tatarica L. var. constantinopolitana AELLEN Kumlu deniz kıyıları? L Beta maritima L. var. maritima L. Kıyıya yakın kumlu yerlerde, denizden uzak iç kısımlarda dağılmış çorak yerler içinde? L Chenopodium ambrosioides L. Kumlu sahiller, yol kenarları, duvarlar, tarla kenarları, dere ve kanal kenarları? G,L Salsola soda L. Deniz kıyısına yakın tuzlu topraklar? G Salsola ruthenica kumlu kıyılar ve çorak yerlerdeki araziler? G CISTACEAE Cistus salviifolius L. Sahil tepesi kalkerli maki, garik? G,L CYPERACEAE Pycreus flavescens (L.) REICHB. Nemli nehir ve deniz kıyıları? G,L CUPRESSACEAE Juniperus oxycedrus L. subsp. oxycedrus L. Katran ardıcı çam ormanı, meşe çalılığı, maki? LC - G,L EQUISETACEAE Equisetum ramosissimum DESF. Atkuyruğu Su kenarı, nemli çayır, çakıllı deniz kıyısı? G,L Equisetum telmateia EHRH. su kenarı, ıslak kenar? L ERICACEAE Arbutus andrachne L. Sandal ağacı Maki, Pinus brutia ormanları? G,L Arbutus unedo L. Kocayemiş Maki, ekseriya Erica arborea ile veya Pinus brutia altında, bazen Arbutus andrachne arasında? G,L EUPHORBIACEAE Euphorbia paralias L. Fıçı otu Kumul sahil, taşlı sahiller Akd G,L Medicago marina L. Kıyı kumulları, iri çakıllar üzerinde veya yalılarda? L FABACEAE FAGACEAE Onobrychis caput-galli (L.) LAM. Kayalık yamaçlar, nadas tarlaları, tahrip edilmiş bozkır, yolkenarları, deniz kenarları Akd L Vicia hybrida L. Kayalık kireçtaşı yamaçları, çalılık, çimenlik yerler, tarlalar, kumlu kıyılar? L Quercus ilex L. Pırnal Meşesi makide Laurus, Phillyrea, Carpinus ile yamaçlarda Akd G,L Quercus coccifera L. Kermes meşesi Frigana ve maki, Pinus brutia ormanı Akd G,L Quercus ithaburensis DECNE. subsp. macrolepis (KOTSCHY) HEDGE ET YALT. Palamut meşesi diğer Quercus türleri ile beraber, park ormanları, çalılıklar, Pinus brutia, Pinus pinea D.Akd G,L Quercus frainetto TEN. Macar meşesi geniş yaprak döken (Castanea, Fagus, Quercus) ve karışık (Pinus) ormanlar Avr.-Sib G,L GERANIACEAE Erodium ciconium (L.) LÂ HERIT. Tarlalar, çayırlar, step? L Geranium columbinum L. Kayalık yamaçlar, kumlu sahiller, yol kenarları? L Geranium dissectum L. Islak yerler, kıyılar, bataklıklar? L IRIDACEAE Crocus candidus E. D. CLARKE kalkerli tepeler, maki, frigana D.Akd E - - L JUNCACEAE Juncus acutus L. kıyı kumulları, tatlı-tuzlu sulu bataklık? G LAMIACEAE (LABIATAE) Coridothymus capitatus (L.) REICHB. FIL. Beyaz kekik Kıyısal frıgana, seyrek maki Akd G,L Mentha spicata L. subsp. spicata L. Kıvırcık nane Islak kıyılar, dıtches, dere kenarları? G,L Salvia verbenaca L. Yabani adaçayı Kıyılar, meşe çalılığında, yaprak döken koruluk, yol ve tarla kenarlarında Akd L Ballota nigra L. subsp. anatolica P. H. DAVIS Yalancı ısırgan boğazlar, vadiler, dere kenarları, çitler, kıyı kenarları, harabeler Ir.-Tur E - - L LAURACEAE Laurus nobilis L. Defne Kıyı makileri, dense bushes mıyed wıth myrtus, Phillyrea ve Erica arborea, Pinus brutia Akd G,L LILIACEAE Allium pallens L. subsp. pallens L. Pinus ormanları, frıgana, çayırlar, nehir kenarları, kuru yamaçlar, deniz uçurumları Akd G,L Ornithogalum fimbriatum WILLD. Yamaçlar, çayırlıklar, makiler D.Akd L LINACEAE Linum corymbulosum REICHB. Kızılçam ormanları, kayalık tepe kenarları, çayır yerler Akd L MALVACEAE OLEACEAE Althaea cannabina L. Yabani gömeç Bataklık yerler, kıyılar? G,L Lavatera punctata ALL. Deniz kıyıları, tarlalar uçurumlar makiler? G,L Malva sylvestris L. Büyük ebegümeci Çalılar, tarlalar, açık yerler? G,L Olea europaea L. var. europaea L. Zeytin Kültür Akd G,L Olea europaea L. var. sylvestris (MILLER) LEHR. Yabani zeytin Maki, kayalık yamaçlar ve boğazlar Akd G,L 87

110 Phillyrea latifolia L. Akçakesme genellikle makilerdeki kuru yerlerde, Pinus brutia veya yaprak döken Quercus ormanı Akd G PAPAVERACEAE Fumaria parviflora LAM. Tarla, boş alan? L Papaver dubium L. subsp. dubium Gelincik Boş yer, tarla? L Papaver rhoeas L. Gelincik Tarla, boş yer? G,L PINACEAE Pinus brutia TEN. var. brutia Kızılçam Orman D.Akd G,L Pinus sylvestris Sarıçam tepe yamaç, orman Avr.-Sib G Pinus pinea L. Fıstık çamı sahil Akd G,L Pinus nigra J. F. ARNOLD subsp. nigra var. caramanica (LOUDON) REHDER Karaçam Orman? L PLANTAGINACEAE Plantago coronopus L. subsp. coronopus L. Deniz ve göl kıyıları, kumluk yerler, çayırlık, kalaylık kireçtaşı yamaçlar, tarlalar maki Avr.-Sib G,L Aegilops geniculata ROTH. Bozulmuş step, kayalık ovalar, kalkerli tepeler, deniz kenarları Akd L POACEAE Aeluropus littoralis (GOUAN) PARL. Deniz kenarındaki kireçtaşlı yamaçlar, krater gölü çevresindeki tuzlu çayırlıklar,? G,L Hordeum geniculatum ALL. Tepelerdeki nemli dere yatakları, dağ otlakları, step, deniz kıyısı, tuzlu bataklıklı yol Avr.-Sib L POLYGONACEAE Rumex acetosella L. Kuzukulağı Tarlalar, kıyılar, çorak yerler Kozm G,L Rumex crispus L. Kıyılar, çorak yerler ve bataklıklar? G,L Polygonum lapathifolium L. Tirşon batak araziler ve su kenarları? G PORTULACAEAE Portulaca oleracea L. Semizotu Ekilmiş sahalar ve denize yakın çorak yerler? G,L RANUNCULACEAE Consolida aconiti (L.) LINDLEY Kireçtaşı step, nadas tarla, mezarlık? E - - L Ranunculus neapolitanus Nemli çayır? G,L Ranunculus repens L. Düğün çiçeği Nemli yer? G,L RHAMNACEAE Paliurus spina-christi MILLER Karaçalı Boğazlar, nehir vadileri, çorak yerler? G,L ROSACEAE Rosa canina L. Kuşburnu Kıyılar, kayalık yamaçlar, Çalılık, çitler, ormanlar ve açıklıkları, başlıca kireçtaşları? G,L Pyrus amygdaliformis VILL. var. amygdaliformis VILL. Badem yapraklı ahlat Seyrek ormanlar ve maki D.Akd G,L SCROPHULARIACEAE Veronica cymbalaria BODARD Makilikler, seyrek Pinus ormanları, kayalı yamaçlar, kıyılar, kumullar, duvarlar Akd L Verbascum sinuatum L. var. sinuatum L. yol kenarları, nadas tarlaları, bozkır, kıyı kumulları Akd L SOLANACEAE Solanum alatum MOENCH Nehir kenarları, deniz kıyıları, çorak yerler, ekilmiş yerler? G,L TAMARICAEAE Tamarix tetrandra PALLAS EX BIEB. Ilgın Nehir yatakları ve kıyılar? L VERBENACEAE Vitex agnus-castus L. Hayıt En çok kumlu yerlerde, porched alüvyonlu topraklar ve kayalık bölgeler, deniz kenarı Akd G,L 88

111 Tablo- 36. Flora tablosu ile ilgili kısaltmalar ve kaynaklar IUCN (Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı L. istesi) RE (Regionally Extinct) Bölgesel Olarak Soyu Tükenmiş CR (Critically Endangered) EN (Endangered) VU (Vulnerable) NT (Near Threatened) LC (Least Concern) DD (Data Deficient) NA (Not Applicable) LR (Lower Risk) CD (Conservation Dependent) NE (Not Evaluated) Kaynak L G A Fitocoğrafik Bölge Akd. D.Akd. İr.-Tur. Krd. Avr.-Sib. Çok Tehlikede Tehlikede Zarar Görebilir Tehdit Altına Girebilir En Az Endişe Verici Veri Yetersiz Uygulanabilir Değil Düşük Risk Korumaya Bağlı Değerlendirilmeyen Literatür Gözlem Anket Akdeniz Elementi Doğu Akdeniz Elementi İran-Turan Elementi Karadeniz Avrupa-Sibirya Elementi (?) Geniş Yayılışlı veya Bilinmeyen Endemizm Durumu (-) Endemik Değil (E) Literatür Çanakkale İl Çevre Durum Raporu 2012 Endemik AKMAN, Y. 1995, Türkiye Orman Vejetasyonu, Ank. Üniv. Fen Fakültesi Botanik A.B.D., Ankara. BAYTOP, T. 1994, Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, T.D.K. Basımevi, Ankara. DAVIS, P.H , Flora of Turkey and East Aegean Islands, Vol. 1 9, Edinburgh University Press, Edinburgh. DAVIS, P.H. et all 1988, Flora of Turkey and East Aegean Islands, (Supplement), Vol. 10, Edinburg University Press, Edinburgh. EKİM, T. ve ark. 2000, Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, T.T.K.Derneği, Ankara. YİĞİT, N. ve ark. 2002, Çevresel Etki Değerlendirme ÇED, Kılavuz, Ankara Türkiye nin Önemli Doğa Alanları (Doğa Derneği 2006,Ankara) (TÜBİVES Türkiye Bitkileri Veri Servisi) ( 89

112 Familya: APIACEAE Cins: Eryngium L. Familya: POLYGONACEAE Cins: Polygonum L. Familya: JUNCACEAE Cins: Juncus L. Familya: APIACEAE Cins: Daucus L. 90

113 Familya: CHENOPODIACEAE Cins: Salsola L. Familya: APIACEAE Cins: Crithmum L. Familya: ASTERACEAE Familya: ERİCACEAE Cins: Inula L. Cins: Arbutus L. Şekil- 156 Proje alanı alanı ve ve çevresinde tespit edilen bitki floradan türleri bazı türler 91

114 Çalışma alanında saptanan bitki türlerinden, Ferulago humilis Aydın, Çanakkale, İzmir, Muğla, Manisa; Crocus candidus Balıkesir ve Çanakkale; Ballota nigra L. subsp. Anatolica Bolu, İstanbul, Balıkesir, Bilecik, Çanakkale, Erzurum, Konya, Kütahya, Sinop, Sivas, Tekirdağ, Tokat; Consolida aconiti ise Çanakkale ve Kütahya illerinde görülmekte olup, yaygın endemik türlerdir. Bu türler IUCN listesinde bulunmamakta olup, nesillerinin tehlikeye girmesi gibi bir durum şu anda söz konusu değildir. Gerek arazi çalışmaları sırasındaki gözlemlerimizde ve gerekse bölge ile ilgili taradığımız literatürde proje sahasında; nadir, nesli tehlikede, Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) Ek-1 listesine göre koruma altına alınması gereken bir bitki türüne rastlanmamıştır. Fauna Proje alanı ve çevresinde Biyolog Sümeyra ÇAKIR ve Doç. Dr. Aziz ASLAN tarafından 2014 Kasım ayında yapılan arazi çalışmaları, yöre halkı yapılan anket çalışmaları ile bölge için yapılan literatür taraması sonucu tespit edilen ve yayılış göstermesi muhtemel Fauna türleri (İki yaşamlılar, Sürüngenler, Kuşlar ve Memeliler) aşağıda tablolarda gösterilmiş olup, IUCN Tehlike Kategorileri, Bern Sözleşmesi Ekleri, Orman ve Su işleri Bakanlığı nca koruma altına alınan yaban hayvanları (EK-III) listesi ve Merkez Av Komisyonu Kararları (M.A.K.) kapsamında değerlendirilmiştir. Yabani fauna türleri ise yine yoğun antropojenik etkilerden dolayı alandan uzaklaşmıştır. Tablolarda Kaynaklar kısmında G ile işaretli olan türler arazi çalışmaları sırasında gözlemlenmiş türler olup, çalışmaların yapıldığı dönemde diğer türler gözlemlenememiştir. Gözlemlenemeyen türler bölgede yapılmış literatür çalışmaları kontrol edilerek ve uygun habitatlarda bulunabilme durumlarına göre tespit edilmiş ve "L" ile gösterilmiştir. Yöre halkı ve çalışanlar ile yapılan anketler sonucunda tespit edilen türleri ise "A" ile gösterilmiştir. Listeler oluşturulurken ilkelden gelişmişe doğru (İki yaşamlılar, Sürüngenler, Kuşlar ve Memeliler) bir sıra izlenmiştir. Fauna türlerinin habitatları ve koruma kategorilerinin belirlenmesinde Prof. Dr. Ali Demirsoy un "Türkiye Omurgalı Faunasının Sistematik ve Biyolojik Özelliklerinin Araştırılması ve Koruma Önlemlerinin Saptanması" ile ilgili "Memeliler", "Sürüngenler" ve "Amfibiler" isimli çalışmalarından da yararlanılmıştır. Tablo- 37 Proje alanı ve çevresinde tespit edilen Amphibia (iki yaşamlı) faunası FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT BUFONIDAE R.D.B IUCN BERN KAYNAK Bufo bufo Siğilli kurbağa Taş altı, toprak içleri nt LC Ek3 L,A HYLIDAE Hyla orientalis Ağaç kurbağası Orman içi, Orman açıklıkları, Makilikler, Çalılıklar, nt - Ek3 L PELOBATIDAE Pelobates syriacus Toprak kurbağası Toprak içinde nt LC Ek3 L,A RANIDAE Rana ridibunda Yeşil kurbağa Durgun ve sığ sular nt LC Ek3 L,A SALAMANDRIDAE Triturus vulgaris Küçük taraklı semender Durgun ya da yavaş akan sular nt LC Ek3 L,A Triturus karelinii Pürtüklü semender Durgun ve yavaş akan sular nt LC Ek3 L,A 92

115 Tablo- 38 Proje alanı ve çevresinde tespit edilen Reptilia ( Sürüngen) faunası FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT R.D.B IUCN BERN Orm.Su Bak.(EKIII) KAYNAK Anguis fragilis Yılanımsı kertenkele Ormanlık ve çalılık yerler, taş altları nt - Ek3 + L,A ANGUINIDAE Pseudopus apodus Oluklu kertenkele Açık yamaçlar, Vadi yamaçları, Taşlık, kayalık alanlar, Bağ, bahçeler, Çalılıklar nt - Ek2 + L Natrix natrix Küpeli suyılanı Suya yakın taşlık ve çayırlık yerler nt LC Ek3 + L,A Natrix tesellata Su yılanı Suya yakın taşlık ve çayırlık yerler nt - Ek2 COLUBRIDAE Açık yamaçlar, Taşlık, kayalık Dolichophis Hazer yılanı alanlar, Çayırlar, Tarlalar, Bağ, nt - Ek3 caspius bahçeler Tuzlu ve acı su kenarları, durgun Emys orbicularis EMYDIDAE Benekli kaplumbağa nt NT Ek2 sular Mediodactylus kayalıklar üzerinde, taş duvarlar ve GEKKONIDAE İnce parmaklı keler nt LC Ek2 kotschyi dış ve bina içinde LACERTIDAE Lacerta viridis Küçük yeşilkertenkele Ormanlık ve çalılık yerler nt LC Ek2 Ablepharus güneye bakan yamaçlarda, çayır, SCINCIDAE İnce kertenkele Nt LC Ek2 kitaibelii ormanlık içlerinde + L,A + L,A + G,L,A + L,A + G,L,A + L Tablo- 39 Proje alanı ve çevresinde tespit edilen Aves (Kuş) faunası FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI KONUMU R.D.B IUCN BERN CITES Orm.Su Bak.EKIII M.A.K. KAYNAK PODİCİPEDİDAE Podiceps cristatus Bahri Y A.5 LC Ek III -- + PELECANİDAE Pelecanus onocrotalus Ak pelikan T A.3 LC Ek II -- + PHALACROCORA CİDAE CİCONİİDAE Phalacrocorax carbo Karabatak Y A.3 LC Ek III -- + Ciconia nigra Karaleylek T A.3 LC Ek II Ek-II + Ciconia ciconia Ak leylek YZ A.3.1 LC Ek II -- + ARDEİDAE Ardea cinerea Gri balıkçıl Y A.3.1 LC Ek III ACCİPİTRİDAE Circus macrourus Bozkır delicesi T A.1.2 NT Ek II Ek-II + Circus aeruginosus Saz delicesi T A.3 LC Ek II Ek-II + Buteo buteo Şahin KZ A.3 LC Ek III Ek-II + Buteo rufinus Kızıl şahin Y A.3 LC Ek III Ek-II + Pernis apivorus Arı şahini T A.3 LC EkIII Ek-II + Neophron percnopterus Beyaz Akbaba T A.3 EN Ek III Ek II + Milvus migrans Kara çaylak T A.3 LC Ek III Ek-II + Circaetus gallicus Yılan kartalı YZ A.4 LC Ek III Ek-II Ek G G G G G G G G G G L,G L,G L G 93

116 Accipiter centilis Çakır kuşu Y A.1.2 LC Ek III Ek-II + Aquila pomarina Küçük orman kartalı T A.3 LC EkIII Ek-II + Aquila clanga Büyük orman kartalı T B.1.2 VU EkIII -- + PANDİONİDAE Pandion haliaetus Balık kartalı T A.1.2 LC Ek III Ek-II + FALCONİDAE Falco tinnunculus Kerkenez Y A.2 LC Ek II Ek-II + PHASİANİDAE Alectoris chukar Kınalı keklik Y A.2 LC Ek III RALLİDAE Gallinula chloropus Su tavuğu Y A.3.1 LC Ek III CHARADRİİDAE Scolopax rusticola Çulluk KZ B.3 LC Ek III LARİDAE Larus cachinnans Gümüş martı Y A.4 LC Ek III Columba livia Kaya güvercini Y A.5 LC Ek III COLUMBİDAE Streptopelia turtur Üveyik YZ A.3.1 LC Ek III Streptopelia decaocta Kumru Y A.5 LC Ek III STRİGİDAE Athene noctua Kukumav Y A.2 LC Ek II -- + APODİDAE Apus apus Ebabil T A.3.1 LC Ek III -- + MEROPİDAE Merops apiaster Arıkuşu T A.3.1 LC Ek II -- + UPUPİDAE Upupa epops İbibik YZ A.2 LC Ek II -- + PİCİDAE Dendrocopos syriacus Alaca ağaçkakan Y A.2 LC Ek II -- + ALAUDİDAE Melanocorypha calandra Boğmaklı tarla kuşu Y A.5 LC Ek II -- + Calandrella brachydactyla Bozkır toygarı YZ A.3 LC Ek II -- + Galerida cristata Tepeli toygar Y A.3 LC Ek III ALAUDİDAE Alauda arvensis Tarlakuşu Y A.4 LC Ek III Lulula arborea Orman toygarı Y A.3 LC Ek III Hirundo rustica Kır kırlangıcı YZ A.5 LC Ek II -- + HİRUNDİNİDAE Ptyonoprogne rupestris Kaya kırlangıcı T A.5 LC Ek II -- + Delichon urbicum Ev kırlangıcı YZ A.3 LC Ek II -- + Anthus trivialis Ağaç incirkuşu YZ A.3 LC Ek II -- + Motacilla alba Akkuyruksallayan Y A.3.1 LC Ek II -- + MOTACİLLİDAE Turdus philomelos Öter ardıç Y A.2 LC Ek III Turdus merula Karatavuk Y A.3 LC Ek III Saxicola torquata Karagerdanlı taşkuşu YZ A.3 LC Ek II -- + Oenanthe isabellina Boz kuyrukkakan YZ A.3 LC Ek II MUSCİCAPİDAE Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan YZ A.3 LC Ek II Luscinia megarhynchos Bülbül YZ A.2 LC Ek II Ek2 Ek1 Ek2 Ek1 Ek2 Ek2 Ek Ek1 Ek1 Ek Ek2 Ek2 -- Ek1 Ek1 -- L,G L,G L,G L G G G L,G G G G G G G G G G G L,G G G G G L,G G L,G G L,G G G G G L,G 94

117 Muscicapa striata Benekli sinekkapan T A.3 LC Ek II G Phoenicurus ochruros Karakızılkuyruk KZ A.2 LC Ek II G CETTİİDAE Cettia cetti Kamış bülbülü Y A.2 LC Ek II G PHYLLOSCOPİDAE Phylloscupus collybita Çıvgın Y A.3.1 LC Ek II G SYLVİDAE Sylvia melanocephala Maskeli ötleğen Y A.3 LC Ek II G PARİDAE Parus major Büyük baştankara Y A.3.1 LC Ek II G SİTTAİDAE Sitta neumayer Kaya sıvacısı Y A.2 LC Ek II G LANİİDAE Lanius collurio Kızıl sırtlı örümcek kuşu YZ A.3 LC Ek II Ek1 G CORVİDAE Pica pica Saksağan Y A.5 LC Ek III Ek2 G Garrulus glandarius Alakarga Y A.3.1 LC Ek2 G CORVİDAE Corvus frugilegus Ekin kargası Y A.5 LC Ek III Corvus cornix Sis kargası Y A.5 LC Ek III Ek2 Ek2 G G Corvus corax Kuzgun Y A.5 LC Ek III Ek1 G STURNİDAE Sturnus vulgaris Sığırcık Y A.5 LC Ek III Ek1 G PASSARİDAE Passer domesticus Ev serçesi Y A.5 LC Ek III Ek2 G Fringilla coelebs İspinoz Y A.4 LC Ek III Ek1 G Carduelis chloris Florya Y A.3 LC Ek II G FRİNGİLLİDAE Carduelis carduelis Saka Y A.3.1 LC Ek II G Carduelis spinus Karabaşlı iskete KZ A.3 LC Ek II G Carduelis cannabina Keten kuşu Y A.3 LC Ek II G Emberiza hortulana Kirazkuşu YZ A.3 LC Ek III Ek1 G EMBERİZİDAE Emberiza melanocephala Karabaşlı kirazkuşu YZ A.4 LC Ek II -- + Miliaria calandra Tarla kirazkuşu Y A.4 LC Ek III G G Emberiza cia Kaya kirazkuşu Y A.2 LC Ek II G Tablo- 40 Proje alanı ve çevresinde tespit edilen Mammalia (Memeli) faunası FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT R.D.B IUCN BERN Orm. Su Bak.EKIII M.A.K. KAYNAK Canis aureus Çakal Orman, fundalık, meşelik, makilik nt LC - - Ek2 L,A CANIDAE Vulpes vulpes Tilki Ormanlar, bitki örtüsü bol stepler nt LC - - Ek2 L,A Mustela nivalis Gelincik Orman kenarı, çalılık ve fundalıklar nt LC Ek3 - Ek1 L,A 95

118 CRICETIDAE Arvicola terrestris Su sıçanı Su kenarı, çayırlık, orman nt LC L,A GLIRIDAE Glis glis Yedi uyur Orman, meşelik, park R LC Ek3 LEPORIDAE Lepus europaeus Yabani tavşan Her çeşit ortam nt LC Ek3 Vormela peregusna Alacasansar Su ve bahçe kenarları V VU Ek2 MUSTELIDAE Martes martes Ağaç sansarı Orman ve fundalık alanlar nt LC Ek3 Meles meles Porsuk Yapraklı ve karışık ormanlar R LC Ek3 RHINOLOPHIDAE Rhinolophus Küçük nalburunlu hipposideros yarasa Orman, ağaçlık, çalılık V LC Ek2 Rhinolophus Büyük nalburunlu ferrumequinum yarasa Orman, ağaçlık, çalılık V LC Ek2 Rhinolophus euryale Akdeniz nalburunlu yarasa Ağaçlık, barınak V NT Ek2 SORICIDAE Sorex minutus Cüce fare Orman kenarı nt LC Ek L Ek2 G - L - L - L,A - L,A - L,A - L,A - L,A Neomys schelkovnikovi Sivriburunlu su faresi Sulak alanların kıyı kısmı nt LC Ek3 + - L TALPIDAE Talpa levantis levantis Kör köstebek Kumlu, gevşek, nemli toprak nt LC L,A VESPERTILIONIDAE Myotis daubentoni Su yarasası Su bakımından zengin ormanlık V - Ek2 Myotis nattereri Saçaklı yarasa Açık orman, park, arazi V LC Ek L,A - L,A Amphibia (İki yaşamlılar) Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan ve habitat özellikleri sebebiyle yayılış göstermesi muhtemel 6 amfibi türü tespit edilmiş olup, bütün türler Ek-3(Korunması Gereken Hayvan Türleri) listesinde bulunmaktadır. IUCN tehlike kriterlerine göre bütün türler LC ( Az Riskli) kategorisindedir. Listede yer alan türler Demirsoy, A. a (1996) göre Türkiye de oldukça bol ve yaygın olup, herhangi bir tehdit altında değildirler (Tablo-37). Projenin ülkemizde yaygın olan bu amfibi türlerinin üzerinde olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. Reptilia (Sürüngenler) Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan ve habitat özellikleri sebebiyle yayılış göstermesi muhtemel 9 sürüngen türü tespit edilmiş olup, 6 tür Bern Sözleşmesi Ek-2 (Kesinlikle Korunması Gereken Hayvan Türleri) listesinde, 7 tür Ek-3 (Korunması Gereken Hayvan Türleri) listesinde bulunmaktadır. Ayrıca 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanununun 2. ve 4. maddelerine dayanılarak Orman ve Su İşleri Bakanlığınca belirlenen ve tarihli, sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca belirlenen 96

119 listelere göre, bütün türler Ek-III e yani Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Listesi ne girmektedir. IUCN kategorilerine göre tabloda yer alan türlerden, Emys orbicularis NT( Tehdit altına girebilir ) kategorisinde bulunmaktadır. Şekil- 57 Emys orbicularis in Türkiye deki dağılımı. Listede yer alan türler Demirsoy, A. a (1996) göre Türkiye de oldukça bol ve yaygın olup, herhangi bir tehdit altında değildirler (Tablo-38). Sürüngen türleri için alternatif alanların olması ve ülkemizde yaygın olması nedeniyle önerilen projenin bu türler açısından herhangi bir olumsuzluk yaratması beklenmemektedir. Aves (Kuşlar) Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan ve habitat özellikleri sebebiyle yayılış göstermesi muhtemel 71 kuş türü saptanmış olup, bunlardan 36 tanesi Bern Ek-2 (Kesinlikle Korunması Gereken Hayvan Türleri), 35 tanesi de Bern Ek-3 (Korunması Gereken Hayvan Türleri) listesinde bulunmaktadır. Ayrıca tarih ve 13 karar nolu resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı nın yansıtıldığı en son listelere göre; 14 kuş türü Ek-1, yani Merkez Av komisyonunca koruma altına alınan av hayvanları kategorisinde; 11 tanesi de Ek-2 listesinde yani Merkez Av Komisyonu nca Avına Belli Edilen Sürelerde İzin Verilen Av Hayvanları kategorisinde bulunmaktadır. Orman ve Su İşleri Bakanlığınca belirlenen listelere göre 46 kuş türü EK III yani Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Listesi ne girmektedir. Saptanan kuş türleri IUCN tehlike kriterlerine göre, Küçük akbaba EN (Tehlike altında), Bozkır delicesi VU (Hassas) ve Mavi kuzgun NT (tehdit altına girebilir) (Şekil 17) kategorisindedir. Geri kalan kuş türleri LC (az riskli) kategorisindedir. Tespit edilen türlerden 13 tanesi CITES e göre Ek II kategorisinde yer almaktadır. Türkiye Kırmızı liste kriterlerine göre A.1.2 de 3, A.2 de 11, A.3 de 26, A.3.1 de 11, A.4 de 6, A.5 de 12, B.1.2 de 1 ve B.3 de 1 tür yer almaktadır. (Tablo-39). 97

120 Şekil- 58 Coracias garrulus un ülkemizdeki dağılışı Kuş türlerinin hareket etme yeteneklerinin oldukça fazla olması, yakın çevrede alternatif alanların bulunması ve ülkemizde yaygın olması nedenleriyle projenin kuş türleri açısından herhangi bir olumsuzluk yaratmayacağı düşünülmektedir. Şekil- 59 Türkiye Kuş Göç Yolları Haritası Kuş göç yolları haritasına göre proje alanının yakın çevresi kuş göç yolları üzerinde olup, birey ve habitat kaybına neden olmamak için yapılacak çalışmalarımız da göç mevsimi dikkate alınacaktır (Şekil-60). Çalışmalarda tarihli sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ne uygun hareket edilecektir. 98

121 Önemli Kuş Alanları: Marmara Bölgesi nde 19 adet Önemli Kuş Alanı (ÖKA) bulunmakta olup, bunlardan 3 tanesi Çanakkale il sınırları içerisinde de kalmaktadır. Gökçeada Dalyanı ÖKA: Gelibolu Yarımadası nın batısında yer alan ve Türkiye nin Ege deki en büyük adası olan Gökçeada nın doğu kısmıdır. ÖKA, adanın doğu kısmındaki kıyı şeridini ve sığ bir dalyan olan Tuz Gölü nü içine alır. Kuzey kesimi kayalık olan adanın güneyinde uzun kumullar yer alır. Akıntı rejiminden dolayı kıyı kesimi deniz organizmalarının çeşitliliği açısından zengindir. Ulaşımın sınırlı olması nedeniyle yaz turizminden nispeten korunmuştur. Gökçeada Dalyanı ÖKA faaliyet alanının kuş uçuşu yaklaşık 92 km güneybatısında bulunmaktadır. Alanın koruma statüsü yoktur. Alan üzerinde bilinen bir tehdit bulunmamaktadır. Saros Körfezi ÖKA: Meriç Deltası ile Gelibolu Yarımadası arasında uzanan kıyı şerididir. Tektonik bir çöküntü olan Körfez, kızılçam ormanı, maki, sarp kireçtaşı kayalıkları, kumul ve kıyı lagünlerinden oluşan zengin bir habitat çeşitliliğini içerir. Buradaki kıyı kumulları Türkiye nin diğer kumul sistemlerinden bitki varlığı açısından çok farklıdır. Kumulların yüzey sularının akışını engellemesi sonucu bazı sığ ve geniş vadilerde mevsimsel hafif tuzlu lagünler oluşmuştur. Alandaki temel insan faaliyetleri balıkçılık ve tarımdır. Alandaki kıyı şeridi I. ve III. Derece, Uzunkum sahili ise I. Derece Doğal Sit Alanı dır. Plansız yapılaşma, kum çıkarımı ve taş ocakları alan üzerinde tehdit oluşturmaktadır. Saros Körfezi ÖKA faaliyet alanının kuş uçuşu yaklaşık 17 km kuzeybatısında bulunmaktadır. Kaz Dağları ÖKA: Edremit Körfezi nin kuzeyinde, Biga Yarımadası boyunca uzanan bir dağ silsilesidir. Marmara Bölgesi nin en yüksek ikinci dağıdır. Zengin jeolojik yapısı ve değişik iklim özelliklerinin etkisinde olması nedeniyle çok özel bitki türlerini bir arada barındırır. Avrupa- Sibirya ve Akdeniz biyomlarının geçiş bölgesinde olan alanda, yaprak döken kızılçam ve öksin göknar ormanları, maki, alpin kuşak altı fundalıklar ve açık dağ çayırları bir arada bulunur. Dağın serin kısımlarındaki derin vadiler, Avrupa ya özgü bazı karışık orman topluluklarının yayılım alanının en güney ucunu oluşturur. Alandaki insan faaliyetleri ormancılık ve hayvancılıktır. Kaz Dağları ÖKA faaliyet alanının kuş uçuşu yaklaşık 54 km güneyinde bulunmaktadır. Kaz Dağı, Milli Park, Tabiat Koruma Alanı ve Gen Koruma Alanı ve Yönetim Alanı statülerine sahiptir. Alan üzerindeki tehditler plansız yapılaşma ve orman yangınlarıdır. Proje alanı ve çevresi önemli kuş alanları sınırları içerisine girmemektedir. Mammalia (Memeliler) Proje alanı ve yakın çevresinde bulunan ve habitat özellikleri sebebiyle yayılış göstermesi muhtemel 17 memeli türü tespit edilmiştir (Tablo-40). 99

122 Bern kapsamında 7 memeli türü Ek-3 (Korunması Gereken Hayvan Türleri ) listesine, 6 memeli türü ise Ek-2 (Kesinlikle Korunması Gereken Hayvan Türleri) listesine girmektedir. Ayrıca Orman Bakanlığı nın M.A.K. listesine göre 1 memeli hayvan türünün EK-1 listesinde yani Merkez Av Komisyonunca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Listesi, 3 memeli türü EK-2 listesinde yani Merkez Av Komisyonu tarafından avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları listesinde yer aldıkları görülmüştür. Orman ve Su İşleri Bakanlığınca belirlenen listelere göre 13 memeli türü EK III yani Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Listesi ne girmektedir. Saptanan memeli türlerinden IUCN tehlike kriterlerine göre Rhinolophus euryale NT (Tehdit Altına Girebilir) kategorisinde, Vormela peregusna VU (Hassas türler) kategorisinde, diğer türler LC (Az Riskli) kategorisindedir. Şekil- 60 Vormela peregusna nın ülkemizdeki yayılışı Ali Demirsoy (1996) Red Data Book Kategorilerine göre, bölgede tespit edilen 17 memeli türünden Vormela peregusna, Rhinolophus hipposideros, Rhinolophus ferrumequinum, Rhinolophus euryale, Myotis daubentoni, Myotis nattereri v (Zarar Görebilir), Glis glis, Meles meles R (Nadir) kategorisinde diğer türler ise Türkiye de oldukça bol ve yaygın olup, herhangi bir tehdit altında değildirler. 100

123 Tablo- 41 Fauna tabloları ile ilgili kısaltmalar ve Kaynaklar IUCN EX (Extinct) Soyu Tükenmiş EW (Extinct in the Wild) Doğada Soyu Tükenmiş CR (Critically Endangered) Kritik Düzeyde Tehlikede EN (Endangered) Tehlikede VU (Vulnerable) Hassas Türler LR (Lower Risk) Düşük Riskli NT (Near Threatened) Tehdit Altına Girebilir DD (Data Deficient) Veri Eksik LC (Least Concern) Az Riskli NE (Not Evaluated) Değerlendirilmemiş R.D.B (A.Demirsoy) E Tehlikede Ex Soyu Tükenmiş I Bilinmiyor K Yetersiz bilinenler Nt Yaygın, bol ve tehlikede olmayan O Tehlike dışı R Nadir V Tehdit altında, zarar görebilir MAK Ek I T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı nca Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Ek II Merkez Av Komisyonu nca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Ek III Merkez Av Komisyonu nca Avına Belli Sürelerde İzin Verilen Av Hayvanları Orman ve Su işleri Bakanlığı EKIII Koruma Altına Alınan Yaban Hayvanları Listesi Bern Ek II Kesinlikle Korunması Gereken Hayvan Türleri Ek III Korunması Gereken Hayvan Türleri Statü Y Yerli G Göçmen T Transit KZ Kış Ziyaretçisi BG Bölgeler Arası Göç YG Yükselti Göçmeni Tespit Yöntemi L Literatür G Gözlem A Anket Populasyon Durumu (Kiziroğlu (2008) Tarafından Kuşlar İçin Kullanılan Risk Sınıfları) A grubuna giren türler, ya tam yıllık kuş türü olup yerli, ya da yaz göçmeni; yani kuluçkaladıktan sonra Türkiye yi terk eden göçmen türlerden oluşur. A.1.0 Şüpheye yer bırakmayacak şekilde yok olan ve artık doğal yaşamda görülmeyen türlerdir. A.1.1 Doğal popülasyonları şu anda tükenmiş veya en z son yıllık süreçte doğal yaşamda artık görülemeyen, ancak volier, kafes ve diğer yapay koşullarda yaşamını sürdüren evcilleşmiş, domestik türlerdir. Bu türlerin doğal yaşamda tutunma şansları kalmamıştır. A.1.2 Bu türlerin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmıştır. İzlendikleri bölgelerde 1-20 birey A.2 Bu türlerin sayıları, gözlendikleri bölgelerde birey arasında değişir. Bunlar önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. A.3 Bu türlerin Türkiye genelindeki nüfusları, gözlendikleri bölgelerde genel olarak birey arasında değişir. A.3.1 Bu türlerin popülasyonlarında, gözlendikleri bölgelerde azalma vardır. Bu türlerin nüfusu da birey arasında değişir. A.4 Bu türlerin popülasyonları gözlendikleri bölgelerde birey arasında değişir. A.5 Bu türlerin gözlenen popülasyonlarında henüz azalma ve tükenme tehdidi gibi bir durum söz konusu değildir. A.6 Yeterince araştırılmamış ve haklarında sağlıklı veri olmayan türleri içerir. A.7 Bu türlerle ilgili şu anda bir değerlendirme yapmak olanaklı değildir; çünkü bu türlerin Türkiye de elde edilen kayıtları tam sağlıklı ve güvenli değildir. B grubundaki türler ya kış ziyaretçisi, ya da transit göçerdir. B.1.0 Daha önce Türkiye de kışladıklarına özgü kaydı bulunduğu halde, bugün tükenen türlerdir. B.1.1 Bu türler Türkiye yi kışlak veya geçit bölgesi olarak kullanır; ancak popülasyonları önemli ölçüde tükenme tehdidi altındadır. B.1.2 Bu türlerin nüfusları Türkiye genelinde çok azalmış olup, izlendikleri bölgelerde 1-20 birey ile temsil edilirler. B.2 Bu türlerin sayıları, gözlendikleri bölgelerde birey arasında değişir. B.3 Bu türlerin Türkiye genelindeki nüfusları, gözlendikleri bölgelerde genel olarak birey arasında değişir. 101

124 B.3.1 Bu türlerin popülasyonlarında, gözlendikleri bölgelerde azalma vardır. Bunların nüfusu da birey arasında değişir. Bu türlerin popülasyon yoğunlukları, gözlendikleri bölgelerde henüz tükenme tehdidi altına girmemiş olmakla birlikte, popülasyonlarında B.4 mevzii bir azalma vardır. B.5 Bu türlerin gözlenen popülasyonlarında henüz azalma ve tükenme tehdidi gibi bir durum söz konusu değildir. B.6 Az araştırılmış ve yeterince kaydı olmayan türleri içermektedir. B.7 Bu türlerle ilgili şu anda bir değerlendirme yapmak olanaklı değildir; çünkü kayıtlar çok az, emin ve sağlıklı değildir. KAYNAKLAR: DEMİRSOY, A. 1996, Amfibiler, Meteksan A.Ş., Ankara DEMİRSOY, A. 1996, Sürüngenler, Meteksan A.Ş., Ankara DEMİRSOY, A. 1996, Memeliler, Meteksan A.Ş., Ankara Baran, İ. Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri. Tübitak Popüler Bilim Kitapları 207. Impress Baskı Tesisleri-Ankara.KASIM-2012 Svensson, L., Mullarney, K. & Zetterström, D. (2009) Collins Bird Guide 2nd Edition, HarperCollins Publishers, London KİZİROĞLU, İ. (2008): Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi, Desen Matb., Ankara Türkiye nin Anonim Kuşları Türkiye nin Anonim Memelileri Türkiye Kurbağa ve Sürüngenleri Gözlemciliği ve Fotoğrafçılığı Topluluğu BirdLife International Data Zone Doğa Derneği Kuşbank DEMİRSOY, A. 2002, Genel Zoocoğrafya ve Türkiye Zoocoğrafyası, Meteksan A.Ş., Ankara Çanakkale İl Çevre Durum Raporu, 2012 YİĞİT, N. ve ark. 2002, Çevresel Etki Değerlendirme ÇED, Kılavuz, Ankara Bu faunaların aynı ekolojik koşullar gösteren diğer bölgelerimizde de mevcut olması ve bu türlerin ekosistemde şu an için herhangi bir tehlike sinyali vermiyor olması çalışma alanındaki faaliyetlerde bir engel oluşturmamaktadır. Projeye konu olan faaliyet ile birlikte yaban hayatı türleri, faaliyetin etki alanını terk edecektir. Antropojenik etkilere adapte olabilen canlılar ise yaşamlarını faaliyet alanı yakınında devam ettirecektir. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü III. Bölge Müdürlüğü (ÇANAKKALE) Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası na (Şekil-62) göre proje alanı içerisinde ava yasak alan bulunmayıp, herhangi bir koruma alanı içerisine girmemektedir. 102

125 Şekil- 61 T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü III. Bölge Müdürlüğü (ÇANAKKALE) Ava Açık ve Kapalı Alanlar Haritası ( 103

126 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Proje alanı ve yakın çevresinde Av Dönemi Merkez Av Komisyonu kararlarına göre, Ek listelerde yer alan ve Bern Sözleşmesi Ek listelerine göre koruma altına alınmış olan türler korunacak, gerek inşaat ve gerekse işletme aşamalarında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve Yönetmeliklerine uyulacaktır. Fauna türleri arasında Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 e göre kesin koruma altında olan ve koruma altında olan türler vardır. Bu türlerle ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. Madde hükümlerine uyulacaktır. Bunlar; 1- Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak (6. madde); Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. 2- Korunan fauna türleri ile ilgili olarak (7. madde); Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. Faaliyetin her aşamasında, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu na ve ilgili Yönetmeliklere uyulacaktır. Sucul Flora ve Fauna 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesi kapsamında ihtiyaç duyulacak soğutma suyu Marmara Denizi nden temin edilecektir. Soğutma suyu alımı dışında denizde herhangi bir faaliyet yapılmayacaktır. Sucul flora ve fauna hazırlanırken Ek-16 daki ekosistem değerlendirme raporundan faydalanılmıştır. Marmara Denizi nde bulunan ve bulunması muhtemel sucul canlı türlerine ait listeler ve korunma durumları aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Fitoplanktonlar ve Zooplanktonlar Çalışmanın yapıldığı bölgenin kıyıya paralel olan kesiminde taban kayalık, çakıl taşları ve kumla kaplıdır. Mevcut tesis alanı ve faaliyet alanı çevresinde örneklenen ve Tablo- 42 de verilen fitoplanktonlar proje alanına yakın denizel tabanda ve yakın mesafedeki alanlarda bol yayılış gösteren türlerdir. Bunlar arasında koruma altına alınmış herhangi bir tür bulunmamaktadır. Faaliyetin denizel kirlilik oluşturacak bir etkisi olmaması (projenin denizel ekosisteme tek etkisi yalnızca soğutma suyu deşarjıdır) nedeniyle nesillerini tehlikeye sokacak bir durum oluşması beklenmemektedir. 104

127 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Zooplanktonlar besin zincirinde fitoplanktonların üzerinde yer aldıkları için, fitoplankton biyokütlesinde meydana gelen mevsimsel değişikliklerden doğrudan etkilenirler. Bu nedenle, zooplanktonların yoğunluk ve dağılımları da fitoplanktonlar gibi mevsimsel olarak değişebilmektedir. Tespit edilen türler bölgede endemik ya da dar yayılışlı değildirler. Zooplanktonların zemine bağlı yaşayan canlılar olmamaları ve proje kapsamında deniz alanında herhangi bir inşaat faaliyeti yapılmayacak olması nedeniyle biyokütle kaybı olması beklenmemektedir. Saptanan türlerden hiçbiri Bern ek listelerinde ve IUCN listelerinde bulunmamaktadır. Yapılan arazi çalışmalarında proje alanı ve etki alanında saptanan fitoplankton ve zooplankton türleri, korunma durumları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo- 42 Proje Alanı ve Etki Alanında Saptanan Zooplankton ve Fitoplanton Türleri, Korunma Durumları FAMILYA TUR ADI IUCN Bern Kaynak (*) BACILLARIOPHYCEAE (DİYATOMLAR) CYANOPHYCEAE (MAVİ-YEŞİL ALGLER) CYANOPHYCEAE (MAVİ-YEŞİL ALGLER) Achnnathes longiceps - - G Amphora marina - - L Asterionella japonica - - L Bacillaria paradoxa - - G Biddulphia mobilensis - - G Cerataulina pelagica - - L Chaetoceros affinis - - L Chaetoceres decipiens - - G Chaetoceres simplex - - G Climacosphenia moniligera - - G Cylindrotheca closterium - - L Cymbella aspera - - L Dithylum brightwelli - - G Hemiaulus hauckii - - G Hemiaulus membranaceus - - G Leptocyclindrus danicus - - G Leptocyclindrus minimus - - L Navicula paradoxa - - G Pleurosigma elongatum - - G Pseudonitzschia pungens - - G Pseudosolenia calcar-avis - - L Rhizosolenia setigera - - G Skeletonema costatum - - G Thalassionema nitzcshioides - - L Thalassiorira rotula - - L Thalassiotrix frauenfeldii - - G Thalassiotrix mediterranea - - G Calothrix contarenii - - L Hydrocoleum lynbyaceum - - G Merismopedia marina - - L Cladophora catenata - - L Ectochaete cladophorae - - G Phaeophila dendroides - - G Ulothrix flacca - - L Ulothrix zonata - - G Ulva lactuca - - L Ceratium furca var. furca - - L Ceratium trichoceros - - G Dinophysis sp. - - G Oxytoxum scolopax - - G 105

128 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU FAMILYA TUR ADI IUCN Bern Kaynak (*) DINOPHYCEAE (DINOFLAGELLATLAR) ROTIFERA CLADOCERA COPEPODA DECOPODA DECOPODA Gymnodinium simplex - - G Peridinium sp. - - L Prorocentrum micans - - G Protoperidinium depressum - - G Ceramium sp. - - L Asplanchna sp. Synchaeta sp. Hexarthra sp. Polyartha sp. Cephalodella sp. Brachionus angularis Chydorus sphaericus Daphnia obtusa Evadne spinifora Acartia clausii Acartia latisetosa Calanipeda aquadulcis Calocalanus pavo Canuella sp. Bracyura sp. Palaemon adspersus Microstella rosea Oncea conifera Oncea dentipes Oncea mediterranea Paraclanus parvus Paraclanus denidatus Paraclanus nanus Sapphirina sp. Temora stylifera - - L - - G,L - - G,L - - G,L - - L - - L - - L - - L - - L - - L - - L - - G - - L - - L - - L - - L - - L - - L - - G,L - - G - - G - - G - - G - - G,L - - L (**) G: Gözlem L: Literatür A: Anket Kaynak: Koray, T Türkiye Denizleri Fitoplankton Türleri Kontrol Listesi ; Demirsoy, A Genel Zoocoğrafya ve Türkiye Zoocoğrafyası; Sabancı, FÇ. Ve Koray, T İzmir Körfezi nde Yılları Arasında Diyatom Tür Kompozisyonu ve Tür Çeşitliliğinin Mevsimsel Değişimi. Koray, T., Büyükışık, B., Benli, H. A., Gökpınar, Ş., Phytoplankton blooming and zooplankton swarms in eutropheid zones of Aegean Sea (Izmir Bay), Rapp. Comm. int. Mer. Medit., 33, 257a, (1992). Özel, İ., Planktonoloji I, Ege Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Yayınları No:145, İzmir, (2003). 106

129 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Bentik Omurgasızlar Türler Proje alanı ve etki alanında bulunan ya da bulunması muhtemel 4 filuma ait 16 bentik omurgasız türü saptanmış olup, bu türlerin hiçbiri ulusal veya uluslararası mevzuatlarla koruma altına alınmamıştır. Saptanan türler Bern ek listelerinde ve IUCN listelerinde yer almamaktadır. Çalışma alanında saptanan memeli türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo- 43 Proje Alanı ve Etki Alanında Saptanan Bentik Omurgasız Canlı Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri PHYLUM Tür Adı IUCN Bern Kaynak (*) Sigambra tentaculata - - L Phyllodoce sp. - - G,L ANNELİDA Exogone sp. - - L Micronephthys sp. - - L Prionospio fallax - - L Cirratulus sp. - - G,L ARTHROPODA Iphinoe tenella - - L Liocarcinus vernalis - - L Phtisica marina - - L Anadontia fragilis - - G,L Donacilla cornea L MOLLUSCA Lucinella divaricata - - L Telllina sp. - - L Mytilus galloprovincialis - - L Amphipholis squamata - - G,L ECHİNODERMATA Astropecten aurantiacus - - L (**) G: Gözlem L: Literatür Kaynak: Demirsoy, A Genel Zoocoğrafya ve Türkiye Zoocoğrafyası. Aydın et al., Urla Limanı ve Civarı (İzmir Körfezi, Ege Denizi) Omurgasız Bentik Faunası ; Gözcelioğlu, B ve Aydıncılar ÖF Derin Mavi Atlas. Balıklar (Pisces) Proje ve etki alanında bulunan ya da bulunması muhtemel 22 familyaya ait 37 balık türü saptanmıştır. Saptanan türler Bern listelerine girmemekte olup, ve IUCN listelerinde ise herhangi bir koruma kategorisinde değildir. Ayrıca T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Av ve Yaban Hayatı Dairesi Başkanlığı nın yayınladığı Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı nın yansıtıldığı en son listelerde de listedeki türlerin herhangi biri bulunmamaktadır. Türlerin arasında endemik tür bulunmamaktadır. Nektonlar çalışma sırasında proje bölgesinden uzaklaşarak kendileri için uygun habitatlarda yaşamlarını sürdüreceklerdir. Proje bölgesi ve yapım aşamasında endişe edici bir durumun olması söz konusu değildir. 107

130 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 44 Proje Alanı ve Etki Alanında Bulunan Balık Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri FAMILYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI DAĞILIMI IUCN BERN END TORPEDINIDAE Torpedo marmorato Elektrikli vatoz (Çarpan) Marmara, Ege ve Akdeniz RAJIDAE Raja alba Vatoz Ege - III - CLUPEİDAE ENGRAULİDAE ANGUILLIDAE Sardina pilchardus Sardinella aurita Engraulis encrasicolus Anguilla anguilla Sardalya Büyük Sardalya Hamsi Tatlısu yılan balığı Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz CONGRİDAE Ariosoma balearicum Mıgrı Ege ve Akdeniz CYPRİNODONTİDAE GADİDAE Aphanius fasciatus Merlangius merlangus euxinus Dişli sazancık Mezgit Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara ve Ege LC II-III Akdeniz - - Akdeniz SERRANİDAE Anthias anthias Berber balığı Ege ve Akdeniz SERRANİDAE MORONİDAE POMATOMİDAE CARANGİDAE CARANGİDAE MULLIDAE SPARIDAE CENTRACANTHIDAE Epinephelus alexandrinus Orfoz Ege ve Akdeniz Polyprion americanus İskorpit hanisi Ege ve Akdeniz DD - - Dicentrarchus punctatus Pomatamus saltator Levrek Ege ve Akdeniz Lüfer Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Alectis alexandrinus İskender balığı Ege ve Akdeniz Campogramma glaycos Çıplak Ege ve Akdeniz Caranx crysos Kral balığı Ege ve Akdeniz Linchia amia Naucrates ductor Akya Malta palamutu (Kılavuz balığı) Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Pseudocaranx dentex Kral balığı Ege ve Akdeniz Trachurus picturatus İstavrit Ege ve Batı Akdeniz Mullus barbatus Mullus surmuletus Diplodus cervinus cervinus Diplodus puntazzo Diplodus vulgaris Lithognathus mormyrus Sparus aurata Spicara flexuosa Barbunya Tekir Karadeniz Marmara, Ege ve Akdeniz Marmara, Ege ve Akdeniz Çizgili Mercan Ege ve Akdeniz Sivriburun Karagöz Karagöz Mırmır Çipura İzmarit Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz Akdeniz LABRIDAE Symphodus melops Çırçır Ege SCOMBRIDAE Orcynopsis unicolor Scomber scombrus Ak Palamut Uskumru Marmara, Ege ve Akdeniz Karadeniz, Marmara, Ege ve

131 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU FAMILYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI DAĞILIMI IUCN BERN END MUGILIDAE Chelon labrosus Kefal (Mavraki) Akdeniz Marmara, Ege ve Akdeniz SCORPAENIDAE Scorpaena maderensis Iskorpit Ege ve Akdeniz TRIGLIDAE Aspitrigla obscura Kırlangıç Ege ve Akdeniz SCOPHTHALMIDAE Scopthalmus maeoticus Scophthalmus maximus (**) G: Gözlem L: Literatür A: Anket Kalkan Karadeniz, Marmara ve Ege - - Akdeniz Dişi Kalkan Ege ve Akdeniz Kaynak: Pauly, D., Christensen, V., Dalsgaard, J., Froese, R. ve Torres, F. Jr., Fishing down marine food webs, Science, 279, , (1998). Demirsoy, A Genel Zoocoğrafya ve Türkiye Zoocoğrafyası; Söz konusu türlerin üreme potansiyelleri yüksek olmakla birlikte, bu türler henüz ciddi tehdit altında değildir ve şu anda tükenme tehlikesi yaşamamaktadır. Dolayısıyla faaliyet nedeniyle sucul yaşam açısından herhangi bir risk beklenmemektedir. Denizel Memeli Türleri Marmara denizinde bulunan memeli türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo- 45 Denizel Memeli Türleri CHORDATA TÜRKÇE ADI DAĞILIMI IUCN BERN END DELPHINIDAE Phocoena phocoena Mutur (Yunus) Karadeniz ve Marmara Planlanan faaliyetle ilgili olarak; 4 Nisan 1971 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan 10 Mart 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Ürünleri Yönetmeliği nde ve değişikliklerinde yer alan tüm husus ve yükümlülüklere uyulacaktır. IV Soğutma Suyunun Temin Edileceği Sulardaki Canlı Türleri, (bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları), 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesi kapsamında ihtiyaç duyulacak soğutma suyu Marmara Denizi nden temin edilecektir. Proje alanı ve çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel sucul canlı türlerine ait listeler ve korunma durumları (IUCN, BERN, CITES) Bölüm IV de detaylı olarak verilmiştir. 109

132 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU IV Hayvancılık ve Su Ürünleri (balıkçılık, voli yerleri, yetiştirilen türler, beslenme alanları, yıllık üretim miktarları, bu ürünlerin ülke ekonomisindeki yeri ve değeri), Çanakkale'de hayvancılık köylünün önemli geçim kaynaklarından birisi ve tarım sektöründe ikincil bir yere sahiptir. Hayvancılık, bitkisel üretime elverişli olmayan alanlarda ise halkın temel geçim kaynağı durumundadır. İlde yetiştirilen başlıca hayvanlar sığır, koyun, keçi ve tavuktur. Arıcılık da önemli bir faaliyet alanıdır. Koyun ve keçi sayısı sığır sayısından daha fazla olmakla birlikte, sığır yetiştiriciliği et ve süt üretimi bakımından daha önemlidir. Biga ilçesi genelinde 2013 yılı itibarı ile hayvansal ürün üretim değerleri aşağıda verilmiştir. Toplam Süt Üretimi (Büyükbaş-Küçükbaş) Toplam Bal Üretimi : ton : 188,12 ton İl genelinde arıcılık en fazla; başta Yenice İlçesi olmak üzere Çan, Merkez ve Biga İlçelerinde yapılmaktadır. Arıcılık faaliyetleri daha çok kırsal kesimlerde yaygın olup, ilde ekonomik anlamda ipekböceği yetiştiriciliği yapılmamaktadır. Biga İlçesi nde 2012 sonu itibariyle Sığır adedi , Koyun adedi , Keçi adedi , Tavuk adedi , Arı Kovanı adedi yılında Biga İlçesi nden giden damızlık sayısı 5100 Adet (3600 Düve+1500 İnek)tir. (Biga Ziraat Odası) 2013 yılı sonu itibarı ile Biga ilçesi genelinde 9463 adet arı kovanı ile 188,12 ton bal üretimi gerçekleştirilmiştir. Lapseki İlçesinde adet küçükbaş, adet büyükbaş, adet küçük evcil hayvan ve adet arı kovanı bulunmaktadır. İlçe halkının geçim kaynağı meyve ve sebze ziraatından sonra hayvancılık olarak açıklanabilir. Çanakkale İli nde ton deniz balıkçılığı avcılığı, 32 ton iç su avcılığı ve 67 ton iç su balık yetiştiriciliği ve 18 ton deniz balığı yetiştiriciliği yapılmaktadır. Denizde avcılığı yapılan en önemli balık sardalye, bako (Berlam), hamsi ve ihracatı yapılan pullu balıklardır. 671 km. lik kıyı uzunluğu ile çipura ve levrek gibi değerli balıklar ve çift kabuklular için uygun üretim alanları bulunmaktadır. Ayrıca özellikle Kazdağları yöresi sahip olduğu soğuk iç su varlığı ile alabalık yetiştiriciliğine yatırım yapacak yatırımcılar için cazip bir bölge konumundadır. (Çanakkale İli Tarımsal Yatırım Rehberi) IV Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları, Benzersiz Özellikteki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar, Söz konusu proje sahası ve çevresinde Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları, Benzersiz Özellikteki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar bulunmamaktadır. IV Madenler ve Fosil Yakıtları (rezerv miktarları, mevcut ve planlanan işletilme durumları, yıllık üretimleri ve bunun ülke ve yerel kullanımlar için önemi ve ekonomik değerleri), Marmara Bölgesi'nin güneybatısında yer alan Çanakkale ili, bulunduğu jeolojik bölge itibariyle çeşitli maden yataklarının oluşumu için uygun bir ortama sahiptir. Gerek maden rezervleri, gerekse maden çeşitliliği bakımından oldukça zengin bir ilimizdir. Çanakkale ilinin büyük bir kesiminin de içinde bulunduğu Biga Yarımadası, özellikle baz ve değerli metal 110

133 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU yatakları açısından zengin bir bölgemizdir. Türkiye nin bilinen en önemli bakır-kurşun-çinko yatakları bu bölgededir. Jeolojik olarak çok renkli ve çeşitliliğe sahip Biga Yarımadası nda, cevherleşmelerde aynı şekilde çeşitli ve zengindir. Bugünkü bilgilerimize göre Biga Yarımadası nda 204 adet metalik maden yatağı ve zuhurunun varlığı bilinmektedir. Başta bakır, kurşun, çinko, antimuan ve altın cevherleşmeleri ve bu cevherleşmelere bağlı olarak gümüş potansiyeli mevcuttur. Başlıca bakır- kurşun-çinko cevherleşmeleri Biga, Yenice, Bayramiç, Çan ve Lapseki ilçelerindedir. Yenice- Handere si, Handeresi, Tozludere Karadur ve Alandere mevkilerinde % Pb, % Zn ve % Cu tenörlü toplam ton cevher rezervi saptanmıştır. Bu yöreler zaman zaman işletildiğinden kalan rezerv bilinmemektedir. Bölgedeki önemli metalik cevherleşmelerden bir diğeri altın cevherleşmeleridir. Çanakkale- Bayramiç civarında MTA tarafından son yıllarda yapılan çalışmalar sonucunda Bayramiç- Kısacık-Alakeçili-Baharlar altın sahası bulunmuştur. Sahada ortalama 0.55 gr/ton Au tenörlü toplam ton rezerv tespit edilmiştir. İldeki diğer önemli altın-gümüş cevherleşmesi Kirazlı-Kartaldağ ve Madendağ ile Lapseki-Şahinli altın sahalarıdır. Kirazlı-Kartaldağı nda, 5.2 gr/ton Au ve 4-22 gr/ton Ag tenörlü ton mümkün; Kirazlı-Madendağı nda da 1.25 gr/ton Au tenörlü ton muhtemel, Lapseki-Şahinli sahasında ise 5.76 gr/ton Au tenörlü toplam ton rezerv tespit edilmiştir. Biga Yarımadası ndaki demir, molibden ve manganez yatakları küçük rezervli kütleler halindedir. Yenice-Çamovası ndaki % Fe tenöre ve ton rezerve sahip demir cevherinin tamamı geçmişte işletilmiştir. Bunun dışında ildeki diğer demir sahası % Fe ve ton rezerve sahip Bayramiç- Kuşçayırı demir sahasıdır ki bu yatakta da tenörün düşük olması ve SiO2 içeriğinin de yüksek olması nedeniyle işletme yapılmamaktadır. Biga, Yenice ve Bayramiç ilçelerinde molibden cevherleşmeleri gözlenmektedir ancak bunlar küçük boyutlu zuhurlardır. Yenice ilçesindeki % CaWO4 tenörlü wolfram cevherleşmesi de küçük bir zuhur olduğundan ekonomik bir önem taşımamaktadır. İldeki en önemli manganez cevherleşmesi ise %19.6 Mn ve % 6.7 Fe2O3 tenör ve ton görünür+muhtemel rezervli Çan-Kumarlar sahasıdır. Çanakkale ili başta kaolen olmak üzere kaolenitik kil, kuvars, çimento hammaddeleri, mermer, barit, bentonit ve tuğla-kiremit hammaddesi gibi endüstriyel hammaddeler bakımından dikkate değer zenginliklere sahiptir. Kaolen yataklarının Çan ve Bayramiç ilçelerinde yoğunlaştığı gözlenmektedir. Ülkemizin en büyük seramik üretim tesisleri Çan ilçesinde bulunmaktadır. Çan ilçesi Yayaköy, Bahadırlı, Halilağa ve Akpınar kaolen yataklarının Al2O3 içerikleri % Fe2O3 içerikleri ise % 2-3 arasında değişmekte olup, toplam ton görünür+muhtemel, ton mümkün rezerv saptanmıştır. Bayramiç teki Taşağıl, Amanca, Söğütgediği ve Karaibrahimler mevkiilerindeki kaolen yataklarının toplam rezervi ise ton olarak belirlenmiştir. Yatakların Al2O3 içerikleri % 6 28, Fe2O3 içerikleri ise %1-11 arasında değişmektedir. Ayrıca Yenice-Yarışköy, Çamyağanköy ve Bayramiç-Amancaköpektaşı sahalarında % 5,5-34 Al2O3 ve % 1,8-8 Fe2O3 içerikli ton görünür+muhtemel seramik kili (kaolinitik kil) rezervi bulunmaktadır. Bölgedeki kaolen ve kaolenitik kil yatakları büyük oranda işletilmektedir. Ezine-Ahlatoba, Çamlıca, Kemerdere sahalarında ton muhtemel kuvars rezervi vardır ve bu saha geçmişte işletilmiştir. Bayramiç- İçkurşunlu da orijinal ve aktifleştirildikten sonra ağartma toprağı olarak kullanılabilecek ton mümkün Ca-bentonit potansiyeli yer almaktadır. Çan-Etiler civarında seramik değirmenlerinde kullanılan toplam ton sileks (filint taşı) potansiyeli vardır ve özel sektör tarafından işletilmektedir. Çanakkale-Ezine- Geyikli ve Tavaklı sahalarında gri gri-beyaz renkli ton mümkün mermer ve Gelibolu sahasında milyon ton kalker 3,5 milyon ton çimento kili potansiyeli vardır. Lapseki-Kurudere sahasında % 90 BaCO3 içerikli ton barit rezervi bulunmaktadır. İl genelinde düşük tenörlü ve rezervli grafit potansiyelleri bulunmaktadır. Sütlüce ve Yeniköy sahalarında iyi kalite özellikle tuğla imaline uygun tuğla-kiremit hammaddesi vardır. 111

134 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU SAHA ADI Tablo- 46. Linyit Varlığı Rezerv (1000 ton) Görünür Muhtemel Mümkün Toplam Kaynak Potansiyel Genel Toplam İşletilebilir Su % Analiz Sonuçları Kül % S % AID Kcal/kg Eş değeri (1000 ton) Kullanım Petrol Taş Yeri Kömürü İşletme Şekli Çan ,21 27,90 4, Teshin Sanayi Açık Çan ,21 27,90 4, Çomaklı ,78 11,52 3, Yenice Örencik ,00 16,00 4, Teshin Sanayi Kapalı Çırpılar ,61 52,62 1, Teshin Karlıköy ,40 21,38 4, Teshin Açık Kapalı TOPLAM Kaynak: 112

135 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU JEOTERMAL ALAN ADI HIDIRLAR- UYUZ IV Termal ve Jeotermal Su Kaynakları, Ülkemizde yaklaşık 1000 civarında doğal çıkış halinde sıcak su ve doğal mineralli su kaynağı bulunmaktadır. Bu zenginliği kısaca bilimsel olarak potansiyel, açığa çıkarılan kısmı ise kapasite olarak ifade edebiliriz. Ülkemizin jeotermal ısı potansiyeli yaklaşık MW termal olarak kabul edilmektedir. Türkiye de jeotermal enerji çalışmaları yaklaşık 45 yıl önce MTA Genel Müdürlüğü tarafından başlatılmış ve bugüne kadar yapılan çalışmalarla 190 adet jeotermal alanın varlığı keşfedilmiştir. Bu alanların % 79 u Batı Anadolu da, % 8,5 i Orta Anadolu da, % 7,5 i Marmara Bölgesinde, % 4,5 i Doğu Anadolu da ve % 0,5 i diğer bölgelerde yer almaktadır. Jeotermal kaynaklarımızın % 94 ü düşük ve orta sıcaklıklı olup, doğrudan uygulamalar (ısıtma, termal turizm, mineral eldesi v.s.) için uygun olup, % 6 sı ise dolaylı uygulamalar (elektrik enerjisi üretimi) için uygundur. Keşfedilen bu sahalarda yapılan sondajlı arama sonucunda ülkemiz ısı potansiyelinin yaklaşık % 12,3 ü olan 3881 MWt ısı enerjisi açığa çıkarılmıştır. Açığa çıkarılan bu ısı enerjisinin yaklaşık % 30 u (İzmir, Gönen, Simav, Kırşehir, Kızılcahamam, Afyon merkez, Sandıklı, Kozaklı, Diyadin, Salihli, Edremit, Sarayköy, Bigadiç gibi yerleşim birimlerinin konut ve termal tesis ısıtmasında (yaklaşık konut eşdeğeri), sera (yaklaşık 1000 dönüm) ve sağlık ve termal turizm (215 adet tesis) alanlarında kullanılmaktadır. Tablo- 47. Jeotermal Varlığı SICAK SU DOĞAL ÇIKIŞ ADI Hıdırlar TUZLA Uyuz Tuzla 50,9-97,2 DOĞAL ÇIKIŞ SONDAJ KURULU DEĞ. KULLANIM TESiS BEL. Sıcaklık Debi Potansiyel Sıcaklık Debi Potansiyel ALANI (ºC) (lt/sn) (MWt) (ºC) (lt/sn) (MWt) , ,5 0,05 - *,**,*** Kaplıcada, kaplıca 7,5 145, ,5 tesisi, sera Kaplıca *,**,*** 174 ve İlçe KESTANBOL- Kestanbol 64,1 0, ,18 Kaplıca ve *,**,*** AKÇAKEÇİLİ sera Akçakeçili 33 0,033 ısıtılması ÇAN Çan 47 0, ,92 Kaplıcada, Kaplıca *,**,*** AYVACIK Küçükçetmi 39,9-42 6, kaplıca tesisi ve *,**,*** BİGA Kırkgeçit , sera - *,**,*** ÇAN-ETİLİ Etili-Tepeköy ,5 59,4 2,1 0,9 ısıtılmasınd a - *,** LAPSEKİ Kocabaşlar 36 0,35 Kaplıcada Kaplıca *,** Kum ** BAYRAMİÇ Y. Palamut 35,3 0,3 ** Külcüler ,2 ** Kaynak: ( 113

136 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU IV Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, vb.), Proje alanı ve yakın civarında askeri yasak bölgeler ile ayrıca kamu kurum ve kuruluşlara tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar bulunmamaktadır. IV Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi (Deniz Suyunun Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 4: Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterleri uyarınca, Bakanlığımızdan yeterlik/ön yeterlik belgesi almış laboratuvarlarca yapılan analiz sonuçları raporda yer almalıdır) Proje alanının hava, su, toprak ve gürültü gibi çevresel durumunun tespiti amacıyla yapılan çalışmalar aşağıdaki başlıklar altında incelenmiştir. Bunlar; Mevcut Hava Kalitesinin Tespit Edilmesi Mevcut Toprak Kalitesinin Tespit Edilmesi Mevcut Su Kalitesinin Tespit Edilmesi Mevcut Gürültünün Tespit Edilmesi Mevcut Hava Kalitesinin Tespit Edilmesi Bölgedeki hava kalitesinin tespit edilmesi amacı ile 2010 yılından beri TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından bölgede aşağıda koordinatları verilen on noktada gaz kirleticilerden Kükürtdioksit (SO 2 ), Azot dioksit (NO 2 ), Ozon (O 3 ) ve Halojen gazları (HF/HCl) için pasif örnekleme yöntemi kullanılarak izleme çalışmaları yürütülmektedir. Ayrıca ortam havasındaki partikül madde ile ağır metal konsantrasyonlarının (Pb, Cd, Tl) tespiti için üç ayrı noktada; mevsimsel değişimleri gözlemleyebilmek amacıyla, üç ayda bir ve her noktada bir günlük olmak üzere, PM10 ve her noktada bir aylık olmak üzere Çöken Toz örneklemesi yapılmaktadır. Tablo- 48. Hava Kalitesi İzleme Noktalarına Ait Bilgiler Nokta No Nokta Adı Koordinatlar X Y Rakım (m) 1 Karabiga Kemer Ayıtdere Beyçayır Dumanlı Çataltepe Kirazlıdere Cemilin Tepesi Çavuşköy Kazdağı (Fatmaoluk)

137 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Şekil- 62. Hava Kalitesi İzleme Noktaları Yukarıda detayları verilen noktalarda TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından düzenli olarak hava kalitesi ölçümleri yapılmakta olup Ekim-2013/Mart-2014 ayları arasındaki ölçüm sonuçları aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo- 49. SO 2 Ölçüm Sonuçları Nokta Konsantrasyon Değeri (µg/m 3 ) Nokta Adı No Ekim-Kasım 2013 Aralık 2013 Ocak 2014 Şubat 2014 Mart Karabiga 3,94 6,67 4,24 3,61 5,16 2 Kemer 7,67 30,28 11,28 16,30 7,11 3 Ayıtdere 6,77 8,03 3,88 7,05 7,40 4 Beyçayır 4,92 5,73 1,74 5,00 4,28 5 Dumanlı 5,10 7,48 2,03 5,48 3,35 6 Çataltepe 4,38 6,10 1,37 4,24 3,45 7 Kirazlıdere 6,55 8,49 3,80 3,64 4,71 8 Cemilin Tepesi 7,25 8,90 2,79 4,69 4,46 9 Çavuşköy 3,80 4,27 1,87 1,95 < 2,66* 10 Kazdağı (Fatmaoluk) 3,42 3,87 < 1,62* 4,16 9,96 * < işareti ile ifade edilen sonuçlar Dionex ICS cihazının tayin alt sınırı değerinin (cihaz ve parametre için sabittir) örneklenen hava miktarına oranlanması sonucu elde edilmiştir. 115

138 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Nokta No Tablo- 50. NO 2 Ölçüm Sonuçları Nokta Adı Konsantrasyon Değeri (µg/m 3 ) Ekim-Kasım 2013 Aralık 2013 Ocak 2014 Şubat 2014 Mart Karabiga 6,00 17,61 17,42 15,14 16,75 2 Kemer 12,54 17,21 16,18 16,89 11,03 3 Ayıtdere 12,36 14,55 8,36 11,87 15,79 4 Beyçayır 6,04 8,59 6,08 4,48 5,64 5 Dumanlı 6,43 10,08 5,81 5,32 5,25 6 Çataltepe 6,64 7,96 5,04 4,87 5,26 7 Kirazlıdere 11,33 15,19 10,39 9,56 11,36 8 Cemilin Tepesi 8,40 14,70 8,93 9,40 9,58 9 Çavuşköy 7,22 8,74 9,05 5,29 5,45 10 Kazdağı (Fatmaoluk) 4,29 3,81 3,93 4,49 2,94 Nokta No Tablo- 51. O 3 Ölçüm Sonuçları Nokta Adı Konsantrasyon Değeri (µg/m 3 ) Ekim-Kasım 2013 Aralık 2013 Ocak 2014 Şubat 2014 Mart Karabiga 102,98 47,23 65,51 59,63 54,98 2 Kemer 105,88 43,23 58,18 60,49 71,84 3 Ayıtdere 115,62 55,87 94,47 62,56 82,13 4 Beyçayır 140,86 69,50 86,66 84,41 79,91 5 Dumanlı 133,86 67,12 84,11 88,97 77,50 6 Çataltepe 126,01 62,85 68,11 78,51 92,16 7 Kirazlıdere 114,92 51,52 82,14 60,07 74,29 8 Cemilin Tepesi 131,90 61,90 73,92 66,30 67,86 9 Çavuşköy 74,17 36,49 75,93 52,09 66,05 10 Kazdağı (Fatmaoluk) 111,60 65,11 86,42 84,50 97,48 Tablo- 52. HF Ölçüm Sonuçları Nokta Konsantrasyon Değeri (µg/m 3 ) Nokta Adı No Ekim-Kasım 2013 Aralık 2013 Ocak 2014 Şubat 2014 Mart Karabiga 6,78 1,90 0,89 0,90 1,94 2 Kemer 8,39 1,97 1,24 1,01 2,20 3 Ayıtdere 7,05 1,81 1,10 0,99 1,35 4 Beyçayır 3,65 1,99 1,22 1,03 1,72 5 Dumanlı 7,14 2,50 1,00 0,92 2,44 6 Çataltepe 10,80 2,05 0,90 0,85 1,68 7 Kirazlıdere 5,06 1,96 0,81 0,78 1,50 8 Cemilin Tepesi 7,73 2,08 1,14 0,91 1,72 9 Çavuşköy 6,70 1,56 0,99 0,70 1,23 10 Kazdağı (Fatmaoluk) 7,04 2,33 1,14 0,74 2,75 Tablo- 53. HCl Ölçüm Sonuçları Nokta Konsantrasyon Değeri (µg/m 3 ) Nokta Adı No Ekim-Kasım 2013 Aralık 2013 Ocak 2014 Şubat 2014 Mart Karabiga 4,35 < 4,96 * 3,94 < 1,95 * < 4,96 * 2 Kemer 4,57 < 4,96 * < 1,99 * < 1,95 * < 4,96 * 3 Ayıtdere 6,13 < 4,96 * 3,06 < 1,95 * < 4,96 * 4 Beyçayır 3,67 < 4,54 * < 1,99 * 5,08 < 4,54 * 5 Dumanlı 4,88 < 4,54 * < 1,99 * < 1,95 * < 4,54 * 6 Çataltepe 3,52 < 4,54 * < 1,91 * < 1,88 * < 4,54 * 116

139 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU 7 Kirazlıdere 6,46 5,68 < 1,91 * < 1,88 * < 4,54 * 8 Cemilin Tepesi 2,89 < 4,54 * < 1,91 * < 1,88 * < 4,54 * 9 Çavuşköy 5,62 < 4,54 * < 1,91 * < 1,88 * < 4,54 * 10 Kazdağı (Fatmaoluk) 4,77 < 4,19 * < 2,29 * < 1,95 * < 4,19 * * < işareti ile ifade edilen sonuçlar Dionex ICS cihazının tayin alt sınırı değerinin (cihaz ve parametre için sabittir) örneklenen hava miktarına oranlanması sonucu elde edilmiştir. Nokta No Mevsimsel olarak üç noktada yapılan PM10 ve çöken toz ölçüm sonuçları aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo- 54. Mevsimsel PM10 Ölçüm Sonuçları Nokta Adı 1.Üç Aylık (Ocak 2014) Ölçüm Sonucu (µg/m 3 ) 2.Üç Aylık (Nisan 2014) Ölçüm Sonucu (µg/m 3 ) PM-1 Karabiga 40,43 27,62 PM-5 Dumanlı 18,67 21,98 PM-9 Çavuşköy 77,61 52,09 Tablo- 55. PM10 İçerisindeki Ağır Metal Analiz Sonuçları Nokta No Nokta Adı Tozdaki Ağır Metal Değerleri (ng/m 3 ) Ocak 2014 Tozdaki Ağır Metal Değerleri (ng/m 3 ) Nisan 2014 Pb Cd Tl Pb Cd Tl PM-1 Karabiga 7,23 0,32 < 0,89 * 11,17 0,52 < 0,89 * PM-5 Dumanlı 54,84 1,77 < 0,97 * 8,05 0,53 < 0,97 * PM-9 Çavuşköy 12,03 0,82 < 0,89 * 11,44 0,68 < 0,92 * * < işareti ile ifade edilen sonuçlar AAS cihazının tayin alt sınırı değerinin (cihaz ve parametre için sabittir) örneklenen hava miktarına oranlanması sonucu elde edilmiştir. Nokta No Tablo- 56. Mevsimsel Çöken Toz Ölçüm Sonuçları Nokta Adı 1.Üç Aylık (Ocak 2014) Ölçüm Sonucu (mg/m 2.gün) 2.Üç Aylık (Nisan 2014) Ölçüm Sonucu (mg/m 2.gün) PM-1 Karabiga 48,39 146,75 PM-5 Dumanlı 2,19 102,39 PM-9 Çavuşköy 14,01 63,04 Ayrıca bölgede kurulu bulunan ve kurulması planlanan tesislerden kaynaklanacak hava kalitesi katkı değerlerinin ve meteorolojik verilerin 365 gün ve 24 saat boyunca izleyebilmesi ve kayıt altına alabilmesi amacı ile sürekli hava kalitesi izleme istasyonu kurulmuş olup istasyon Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı na devredilmiştir. Ölçüm sonuçları ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na bağlı web sayfasından yayınlanmaktadır. İstasyonun yerini gösterir harita, istasyona ait fotoğraf ve internetten yayınlanan ekranın görüntüsü aşağıda verilmiştir. İstasyonda ölçülen parametreler şunlardır; PM (Partikül Madde Toz) SO 2 (Kükürt dioksit) NO x (Azot oksitler) CO (Karbon monoksit) O 3 (Ozon) Meteorolojik Veriler o Sıcaklık 117

140 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU o o o o Hava Basıncı Nem Rüzgâr Hızı Rüzgâr Yönü ölçülmektedir. Şekil- 63 Sürekli Hava Kalitesi İzleme İstasyonunun Yerini Gösterir Harita 118

141 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Şekil- 64 Sürekli Hava Kalitesi izleme İstasyonu Aşağıdaki şekilde anlık ölçüm sonuçları verilmiştir. Şekilden de görülebileceği gibi hava kalitesi indeksine göre yapılan değerlendirme de hava kalitesinin iyi seviyede olduğu görülmektedir. 119

142 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Şekil- 65 Sürekli Hava Kalitesi İzleme İstasyonu ve Yayın Ekranı 120

143 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Mevcut Toprak Kalitesinin Tespit Edilmesi Proje alanının toprak yapısı ile ilgili bilgi detaylı olarak Bölüm IV.2.8 de verilmiştir. Mevcut toprak kalitesinin tespit edilmesi ve bölgede bulunan sanayi tesislerinin toprak ve bitki örtüsüne etkisini izleyebilmek amacı ile 2010 yılından beri TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından bölgede Şekil-63 de gösterilen noktalarda 6 ayda bir toprak ve bitki analizleri yapılmaktadır. Ocak 2014 toprak ve bitki numuneleri analiz sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo- 57. Toprak Analiz Sonuçları Parametre Karabiga (T-1) Kemer (T-2) Ayıtdere (T-3) Beyçayır (T-4) Dumanlı (T-5) Çataltepe (T-6) Kirazlıdere (T-7) Cemilin Tepesi (T-8) Çavuşköy (T-9) ph 6,7 7,7 6,36 6,13 4,73 5,15 6,52 6,64 6,37 5,85 AOX (mg/kg) 0,16 0,17 0,12 0,087 0,074 0,099 0,15 0,17 0,12 0,64 Hidrokarbonlar (mg/kg) 70,9 86,7 83,4 93,0 102,9 98,0 102,7 81,4 89,5 83,7 Arsenik (mg/kg) 5,51 16,5 57,4 4,24 53,3 11,8 24,9 16,0 2,09 3,76 Bor (mg/kg) <20* <20* <20* <20* <20* <20* <20* <20* <20* <20* Baryum (mg/kg) 62, ,6 79,1 62,7 Kadmiyum (mg/kg) 0,17 0,16 <0,1 <0,1 0,18 0,13 0,14 0,10 0,13 0,16 Toplam Krom (mg/kg) , , ,96 67,1 Bakır (mg/kg) 25,4 64,8 41,0 27,4 37,2 36,8 57,1 36, ,5 Civa (mg/kg) <0,1* <0,1* <0,1* <0,1* <0,1* <0,1* <0,1* <0,1* <0,1* <0,1* Molibden (mg/kg) <5* <5* <5* <5* <5* <5* <5* <5* <5* <5* Kurşun (mg/kg) 33,1 27,2 16,9 13,7 25,1 23,8 10,9 12,4 16,4 18,2 Antimon (mg/kg) <0,5* <0,5* 0,68 <0,5 0,52 <0,5* <0,5* <0,5* <0,5* <0,5* Selenyum (mg/kg) <1,2* <1,2* 1,26 <1,2* 1,97 1,24 <1,2* <1,2* <1,2* 1,55 Çinko (mg/kg) 69,4 92,4 80, ,2 86,2 74,6 86,7 117 *İlgili parametre için cihazın en düşük tayin sınırı. Tablo- 58. Bitki Analiz Sonuçları Nokta Bitkideki Ağır Metal Değerleri (mg/kg) Nokta Adı Kodu Pb Cd Cr Cu Ni Zn Hg B-1 Karabiga 1,5 0,11 5,54 12,5 8,25 75,2 <0,1* B-2 Kemer 7,34 0,18 6,60 20,2 3, <0,1* B-3 Ayıtdere 3,86 0,13 7,40 8,99 14,9 76,1 <0,1* B-4 Beyçayır 5,07 0,63 6,44 18,1 4, <0,1* B-5 Dumanlı 11,0 0,84 14,4 22,6 13,5 171 <0,1* B-6 Çataltepe 2,51 1,31 2,85 12,8 6, <0,1* B-7 Kirazlıdere 4,14 0,49 35,0 13,0 24,7 96,5 <0,1* B-8 Cemilin Tepesi 3,27 0,28 3,27 8,09 18,8 101 <0,1* B-9 Çavuşköy 1,13 0,16 1,82 8,55 1,25 88,1 <0,1* B-10 Kazdağı (Fatmaoluk) 1,31 0,30 6,22 5,58 3, <0,1* *İlgili parametre için cihazın en düşük tayin sınırı. Kazdağı (T-10) Söz konusu tesis tarih ve sayılı Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Ek-2 Tablo-2 de verilen potansiyel kirletici faaliyetler listesinde yer almaktadır tarih ve sayılı Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmeliğinin faaliyet ön bilgi formu düzenleme yükümlülüğü başlıklı 8. maddesi gereğince işletmeye geçildikten sonra faaliyet ön bilgi formu düzenlenerek Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. 121

144 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Mevcut Su Kalitesinin Tespit Edilmesi Deniz suyunun fiziksel ve kimyasal özelliklerini belirlemek amacıyla SKKY ne dayanılarak çıkarılan, Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği, Madde 11; Deniz Ortamından Numune Alma Esasları na uygun olarak deniz suyu numuneleri alınmıştır. Numune alınan nokta aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Şekil- 66. Deniz Suyu Numune Alma Noktası Yetkili çevre referans laboratuvarı tarafından yapılan Deniz Suyunun Fiziksel, Kimyasal ve Biyolojik (Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo-4: Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterlerinde Belirtilen Parametrelere Göre) Analiz Sonuçları, analiz metodu ve Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo-4 te verilen sınır değerler karşılaştırmalı olarak aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo- 59 SKKY Tablo.4 te Sıralanan Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterlerine Göre Analiz Edilen Deniz Suyu Numunesi Sonuçları PARAMETRE Ölçülen SKKY Tablo: 4 Konsantrasyon Genel Kriterler ph 9, Renk 12,13 Pt-Co Doğal Bulanıklık 0,34 NTU Doğal Yüzer Madde Görülmedi. - Toplam Askıda Katı Madde < 5 30 mg/l Çözünmüş Oksijen (O 2) 99,5 Doygunluk Değerinin %90 ından Fazla Ham petrol ve petrol türevleri <

145 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Parçalanabilir Organik Kirleticiler (BOI 5 Olarak) < 15 - Fenoller < 0, mg/l Bakır (Cu) < 0, mg/l Kadmiyum(Cd) < 0, mg/l Krom (Cr) < 0, mg/l Kurşun (Pb) < 0, mg/l Nikel (Ni) < 0, mg/l Çinko (Zn) < 0,1 0.1 mg/l Civa (Hg) 0, mg/l Arsenik (As) < 0, mg/l Amonyak (NH 3) < 0, mg/l Zehirlilik < 2 Bulunmayacak Deniz suyunun mevcut kalitesini belirlemek amacıyla yaptırılan analiz sonuçları Ek- 17 de verilmiştir. Mevcut Gürültünün Tespit Edilmesi Proje alanında ve etrafındaki en yakın yerleşim birimlerinde mevcut gürültü durumunun tespit edilmesi amacıyla Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş firmaya TS 9315 ve TS 9798 (TS-ISO ) standartları esas alınarak arka plan gürültü ölçümü yaptırılmıştır. Alanda yapılan ölçümlere ait bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo- 60. Arka Plan Gürültü Ölçüm Değerleri, Ölçüm Noktaları ve Koordinatları NO Koordinat Ölçüm X Y Yüksekliği (m) L eq Ölçüm Noktası ,5 38,34 Proje Alanı ,5 40,54 Proje Alanı ,5 38,14 Proje Alanı ,5 40,8 Proje Alanı ,5 55,76 Ayıtdere Köyü ,5 54,81 Ayıtdere Köyü ,5 56,65 Ayıtdere Köyü Proje alanı ve en yakın yerleşim birimlerinde yapılan arka plan gürültü ölçümlerine göre arka plan gürültü düzeyi 38,14 dba ile 56,65 dba arasında kalmaktadır. Buna göre mevcut gürültü düzeyi Çevresel Gürültünün değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 27. Maddesinde belirtilen gürültüye maruz kalma kategorilerinden; Kategorı A (Lgündüz cinsinden <55 dba) ve Kategori B (Lgündüz cinsinden dba) kapsamında girmektedir. Proje konusu tesis faaliyete geçtikten sonra ortamda var olan mevcut gürültünün aşılmaması için gerekli tedbirler alınacaktır. Proje konusu termik santral ve kül depolama alanı tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği Ek-1 listesi madde 1.1 ve madde 8.1 kapsamında değerlendirilmektedir. Termik Santral ve Kül Depolama Alanı için Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre izin belgesi alınacaktır. Söz konusu proje * işareti ile gürültü konusunda muafiyet getirilmiş işletmelerden değildir. Ancak Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 33. Maddesinin (d) bendi kapsamında proje alanının çok hassas ve hassas kullanımlardan itibaren en az 500 metre mesafe değerini sağlaması ve Yönetmelik çerçevesinde gürültü haritaları hazırlanması gereken yerleşim yerleri dışında bulunması sebebiyle gürültü konusunda çevre izin ve lisans belgesine esas değerlendirme yapılmaz. 123

146 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU IV Proje Yerinin İşletmede Bulunan 2 Adet, ÇED Olumlu Kararı Bulunan 4 Adet, ÇED Aşamasında Bulunan 1, Var Olan 1 Adet, Olmak Üzere Toplamda 9 Adet Termik Santral (Adatepe, Şevketiye, Gürecialtı, Değirmencik, Kemer, Bekirli, Karaburun, Biga ve Karabiga yı da kapsayan sahil boyu) Hava Kalitesini Olumsuz Etkilerinin Kalıcı ve Kümülatif Etkilerinin Değerlendirilmesi, Planlanan termik santralin baca yüksekliği 150 metredir. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek 4 üne göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarıçapa sahip alan tesis etki alanı olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda en yüksek baca yüksekliği 150 m olup bu doğrultuda tesis etki alanı 7500 m lik yarıçapa sahip bir alan olmalıdır metrelik yarıçaplı alan içerisinde proje alanına bitişik durumda olan Filiz Kirazlıdere Elektrik Üretim A.Ş. tarafından planlanan ve ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş MWe kurulu gücünde Kirazlıdere Termik Santrali Entegre Projesi bulunmaktadır. Kirazlıdere Termik Santrali Entegre Projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Yine 7500 metrelik yarıçaplı alan içerisinde proje alanına yaklaşık 2300 m mesafede Bekirli ve Kemer Köyü sınırları dâhilinde proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan 2x600 MWe kurulu gücünde termik santral bulunmaktadır. Ayrıca 7500 metrelik yarıçaplı alan içerisinde proje alanına yaklaşık 3950 m mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş Klinker Öğütme Tesisi bulunmaktadır. Klinker öğütme tesisi henüz işletmeye geçmemiştir. Ancak proje kapsamında hava kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla en kötü şartlar göz önünde bulundurulmuş olup hava kalitesi dağılım modellemesinde 50 km x50 km lik alan içerisinde yer alan ve/veya planlanan sanayi tesisleri dikkate alınmıştır. Hava kalitesi dağılım modellemesinde kümülatif olarak değerlendirilen tesisler ve proje alanına mesafeleri aşağıda verilmiştir. Ayrıca Ek-3 de verilen topoğrafik haritada da etki alanı ve kümülatif değerlendirmeye tabii tutulan tesisler gösterilmiştir. Proje alanına yaklaşık 7,6 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş Klinker Üretim Tesisi bulunmaktadır. Klinker üretim tesisi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 11 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan İçdaş Değirmencik entegre tesisleri bulunmaktadır. İçdaş Değirmencik entegre tesislerinde 3 çelikhane ve 3 haddehane, 3 üniteli 405 MW lık akışkan yataklı termik santral, tersane, liman ve bu ünitelerin yardımcı tesisleri yer almaktadır. Proje alanına yaklaşık 12 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve ÇED süreci devam eden Yüksek Fırın ve Yardımcı Tesisler projesi bulunmaktadır. Yüksek Fırın ve Yardımcı Tesisler projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 23 km mesafede Sarıkaya Karaburun Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş MWe kurulu gücünde Karaburun Entegre Enerji Projesi bulunmaktadır. Karaburun Entegre Enerji Projesi henüz işletmeye geçmemiştir. 124

147 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Proje alanına yaklaşık 25 km mesafede Cengiz Enerji San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan 2x660 MWe kurulu gücünde Cenal Enerji Santrali Projesi bulunmaktadır Bu proje için ilki ikincisi ise tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş olup Cenal Enerji Santrali Projesi inşaat aşamasındadır. Yukarıda bahsedilen projelerin hava kalitesine etkilerinin kümülatif olarak değerlendirilmesi Ek-18 de verilen hava kalitesi dağılım modellemesinde verilmiştir. IV Diğer Faaliyetler, Bu başlık altında incelenecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. IV.3. Sosyo-Ekonomik Çevrenin Özellikleri Proje; Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş. tarafından kurulması planlanan 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesi çalışmalarını kapsamaktadır. Projenin çevresel etkileri değerlendirilirken sosyo-ekonomik çevrenin özellikleri dikkate alınırken sosyo-ekonomik çevre üzerine olası etkilerin de detaylı irdelenmesi uygun olacaktır. Bu kapsamda, bu başlık doğrultusunda oluşturulan alt başlıklarda detaylı irdeleme yapılmıştır. IV.3.1. Proje Alanı ve Etki Alanındaki Balıkçılık Faaliyetleri, Su Ürünleri Bakımından Ekonomik Türler, Bölge Balıkçılığının İncelenmesi (voli yerleri, balıkçı, balıkçı teknesi ve balıkçı kuruluşları yönünden), Çanakkale ili, Marmara Bölgesi nin İstanbul dan sonra ikinci büyük balıkçılık merkezi olarak tespit edilmiştir. İl suları balık bakımından oldukça zengindir. Ayrıca, Avrupa pazarlarına yakınlığı ihracat olanağı da vermektedir. İlin balıkçılıkta avlanma alanı daha çok Çanakkale Boğazı dır. Yerel balıklar olarak sardalya, lüfer, palamut, kolyos ve kılıç balığı avlaması olmaktadır. Barınma olanağı veren doğal ve yapay limanlar, balıkçıların varlık-yokluk sorunu haline gelmiştir. Gelibolu Limanı, Lapseki İskelesi, Çanakkale Yat Limanı, Çardak İskelesi ve dalgakıranı, Çanakkale ve Eceabat Limanları balıkçıların barındıkları başlıca alanlardır. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Çanakkale ilinde 2013 yılı su ürünleri yetiştiricilik miktarı 254,9 ton olarak belirlenmiştir. Bu miktarın 229,8 tonu alabalık (içsu) üretimi, 1,8 tonu aynalı sazan (içsu), 21,8 tonu çipura (deniz), 1,5 tonu ise levrek (deniz) olarak tespit edilmiştir. 125

148 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 61. Çanakkale İline Göre Su Ürünleri Yetiştiricilik Miktarı (TÜİK, 2013) İLİ BALIK TÜRLERİ MİKTAR (TON) Alabalık (İçsu) 229,8 Aynalı Sazan (İçsu) 1,8 ÇANAKKALE Çipura(deniz) 21,8 Levrek (deniz) 1,5 Tablo- 62. Deniz Ürünleri Bölgelerine Göre Balıkçılıkta Çalışanların Sayısı (TÜİK, 2013) Yılı İşçi Sınıfı Toplam 2013 Doğu Karadeniz Batı Karadeniz Marmara Ege Akdeniz Balıkçının kendisi Ücretsiz çalışan ortaklar Ücretsiz çalışan hanehalkı fertleri Ücretli tayfa Ücretli çalışan ortak ve hanehalkı fertleri Diğer Pay karşılığı çalışan tayfa Toplam

149 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 63. Türkiye Geneli Deniz balıklarının Avlandıkları Bölgeler ve Türleri (TÜİK, 2013) TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU SU ÜRÜNLERİ İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Deniz balıklarının avlandıkları bölge ve türleri (Ton) Orkinos balığı verisi, 2011 yılından itibaren Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın idari kayıtlarından derlenmektedir. Toplam Doğu Batı Marmara Ege Akdeniz Karadeniz Karadeniz 2013 Akya 333,5 68,2 265,3 Avcı 54, ,3 Albakor (Patlakgöz) Bakalorya- Berlam 70,6 57,8 12, ,6 204,7 453,9 16,8 BakaloryaBerlam Barbunya 2.055,40 276, ,9 445, ,70 Barbunya (Paşa barbunu) 88,8 48,4 40,4 Çaça 9.764, ,20 93,4 5,4 Çipura 943,5 69, ,9 Dil-Pisi Dülger 61,5 1,2 50,5 9,8 Fangri 70,7 49,8 20,9 Fener balığı 204,6 64,1 113,9 26,6 Gelincik 14,1 1,5 3 9,1 0,5 Grenyüz 16,5 10,6 5,9 Gümüş 886,3 9,8 15,4 861,1 Hamsi , , , , ,50 85 Hani 36,6 1,2 35,4 İskarmoz 370,1 215,3 154,8 İskorpit 192,2 14,3 35,4 9,1 71,3 62,1 İsparoz 106,6 0,3 0,1 93,3 12,9 İstavrit(Kraça) , , , ,90 388,8 708,3 İstavrit(Karagöz) 6.606,30 618, , ,00 942,7 160 İşkine 2,5 1,2 0,1 0,4 0,7 0,1 İzmarit 765,7 1, ,4 79,1 609,9 Kalkan 209, ,6 14,4 1,4 Karagöz 123 0,3 1,3 80,1 41,3 Kayabalığı 67,2 2,3 5,6 0,1 0,3 58,9 Kefal 2.504,90 217,7 460,9 264,6 772,7 789 Keler 17 1,1 11,5 4,4 Kılıç 96,8 0,2 3,6 57,1 35,9 Kırlangıç 220,4 3,5 12,8 20,9 15,3 167,9 Kırlangıç (Mazak) 26,8 11,9 3,3 11,6 Kolyoz 2.573,70 156, ,30 937,7 Köpek 110,9 0,4 27,1 11,4 38,6 33,4 Kupez 2.226,20 11, ,20 548,5 Lahoz 260,5 0,1 47,9 212,5 Levrek 186,9 1,2 15, ,9 39,4 Lipsöz 51,3 3,4 14,5 21,4 12 Lüfer 5.225, , ,70 308,8 126,2 Melanurya 113, ,6 Mercan 990 1, ,5 740,8 Mezgit 9.396, , ,20 602,3 211,9 342,6 Mığrı 1,5 0,1 0,2 1,2 Mırmır 122,6 5,5 42,6 74,5 Minekop 25,8 0,1 10,4 0,4 2,1 12,8 Orfoz 20,1 6,4 13,7 Orkinoz 551,4 551,4 Öksüz 9,4 2 1,3 4,6 1,5 127

150 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Palamut-Torik , , , ,30 731,5 645,3 Patlakgöz mercan 33,7 26,2 7,5 Pisi 80,7 3, Sardalya ,00 17, , , , ,60 Sarıgöz 25,9 6 15,7 4,2 Sarpa 203,1 6, ,9 Sinagrit 60,3 0,3 53,7 6,3 Sivriburun karagöz 6,4 0,1 4,3 2 Tekir 2.332,80 382, ,80 219,1 343,8 26,9 Tirsi 1.541,00 350,5 271,9 18,2 857,7 42,7 Tombik 863, ,4 351,9 Trança 31,4 27 4,4 Uskumru 119 0, ,9 Vatoz ,4 59,7 85,3 133,5 3,1 Yazılı Orkinoz 1.385, , ,90 Zargana 204,7 36,3 17,3 88,5 62,5 0,1 Zurna 191,1 0,7 40,6 149,8 Dil 693,6 14,9 72,7 117,2 488,8 Diğer 135,2 3,2 28,9 103,1 Toplam , , , , , ,40 Not:2013 verileri geçicidir sayılı Su Ürünleri Kanununda Voli yeri tanımı yapılmış olup tanımda Deniz ve içsularda su ürünleri istihsaline elverişli, sahile bitişik ve sınırları belli su sahalarıdır. ifadesine yer verilmiştir. Bununla birlikte istihsal yerlerinin de tanımı aynı yönetmelikte bulunmaktadır. Tanıma göre: İstihsal yerleri: Su ürünlerini istihsale elverişli olan ve içinde veya üzerinde her hangi bir istihsal vasıtası kurulabilen, kulanılabilen su sahalarıdır. istihsal yerleri. Proje alanı, Marmara Denizi kıyısında olup Marmara Denizi nin bu kesimleri Mülga Tarım Bakanlığı nın 7 Mart 1983 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çanakkale İli, Biga İlçesi istihsal yerleri sınır tespit tutanağında belirtilen sınırlar içinde yer almaktadır. Tespit edilen sınırların gösterildiği harita ise aşağıda şematik olarak verilmiştir. Proje Alanı Şekil- 67. Su Ürünleri İstihsal Yerleri Sınır Tespit Haritası Deniz ortamında yapılacak faaliyetlerle ilgili olarak başta 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu olmak üzere kanun kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Ürünleri Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine önemle uyulacaktır. 128

151 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 64. Yıllar İtibarıyla Toplam Su Ürünleri Üretim ve Tüketimi (ton/yıl) ÜRETİM İHRACAT İTHALAT İÇ TÜKETİM BALIK UNU- YAĞI FABRİ- KALARINDA İŞLENEN DEĞERLENDİ -RİLEMEYEN KİŞİ BAŞINA TÜKETİM (KG) , , , , , , , , , , , ,300 Kaynak: TÜİK Tablo- 65. Yıllar İtibarıyla Toplam Su Ürünleri Üretimi (ton/yıl) Yıllar Avcılık Yetiştiricilik TOPLAM Deniz % İçsu % Miktar % , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Kaynak: TÜİK-BSGM FAALİYET ALANI Deniz Avcı Tablo- 66. Balıkçı Gemilerinin Boy Dağılımı (2013) Boy Grubu (m) TOPLAM (ADET) İçsu TOPLAM Kaynak: BSGM Not: Ayrıca, denizde faaliyet gösteren 71 adet yardımcı gemi bulunmaktadır. Tablo- 67. Avcılığı Yapılan Önemli Deniz Balığı Türlerine Ait Üretim Değerleri (ton/yıl) Hamsi Sardalya İstavrit (Kraça) İstavrit (Karagöz) Palamut- Torik Lüfer Kefal Mezgit Bakalorya- Berlam Çaça 129

152 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU , Kaynak: TÜİK Tablo- 68. Deniz ve İçsu Yetiştiricilik Üretimi (ton/yıl) Dönemi Denizlerde Yetiştiricilik Üretimi (Ton) Pay (%) İçsularda Yetiştiricilik Üretimi (Ton) Pay (%) Toplam (Ton) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Kaynak: TÜİK&BSGM Tablo- 69. Su Ürünleri Yetiştiricilik Tesisleri (2013) Faaliyet Alanı Adet Proje Kapasitesi (ton/yıl) İçsu İşletmeleri Deniz İşletmeleri TOPLAM Kaynak:BSGM Tablo- 70. Türler İtibariyle Yıllara Göre Su Ürünleri Yetiştiriciliği (ton/yıl) Yıllar Sazan Alabalık Alabalık (İçsu) (Deniz) Çipura Levrek Midye Diğer Kaynak: TÜİK&BSGM Tablo- 71. Balıklandırma (Sazan) Miktarları Yıl İl Sayısı Balıklandırma Miktarı (Adet) Kaynak Sayısı

153 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Kaynak: BSGM Not: Ayrıca 10 bin mersin balığı, 50 bin kalkan balığı yavrusu ve 5 bin Karadeniz alabalığı su kaynaklarına bırakılmıştır. Tablo- 72. Türkiye nin Su Ürünleri İhracatı Yıllar Miktar (ton) $ TL * Kaynak: TÜİK * 2013 yılı ihracat rakamlarına hazırlanmış ve konserve edilmiş su ürünleri dahildir. Tablo- 73. Türkiye nin Su Ürünleri İthalatı Yıllar Miktar (ton) $ TL * Kaynak: TÜİK * 2013 yılı ithalat rakamlarına hazırlanmış ve konserve edilmiş su ürünleri dahildir. IV.3.2. Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler), Ülke genelinde bölge, il ve ilçelerin sosyo-ekonomik özelliklerine ilişkin gelişmişlik düzeylerini belirleyen çalışmalar en son 2003 yılında Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından yapılmıştır. DPT tarafından 2003 yılında yapılan Çanakkale İli Gelişmişlik Performansı raporuna göre Çanakkale ili, ülke geneli yapılan sosyo-ekonomik gelişmişlik çalışmalarında, 24.sırada yerini alarak orta gelişmişlik düzeyindeki illerden biri olmayı başarmıştır. DPT tarafından 2003 yılında yapılan sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralaması çalışmalarının, Karadeniz Teknik Üniversitesi (KATÜ) tarafından ulaşılabilen en yeni veriler ile tekrarlanması ve 2010 yılı illerin gelişmişlik sıralaması ile 2003 yılı illerin gelişmişlik sıralamasını karşılaştırılmış ve yapılan çalışmalar ile 2003 yılında 24.sırada olan Çanakkale İli nin 2010 yılında 16.sıraya yükseldiği görülmüştür. 131

154 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Bir ilin sosyo-ekonomik gelişmişliğinin incelenmesinde ilin, demografik özellikleri başta olmak üzere istihdam, eğitim, sağlık, sanayi, tarım, inşaat ve ekonomik göstergelerine kadar her bir daldaki istatistiki değerlerin tespit edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, bir yerleşim yerinin veya bir ülkenin ekonomik refah düzeyinin belirlenebilmesinde, o yerleşim yerine ait sosyoekonomik yapının içindeki Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) / Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) sı ile Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi Hasıla sının da incelenmesi gerekmektedir. GSMH, bir yıl içinde üretilen tüm mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlarıyla toplam değerlerini ifade eden bir kavramdır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından illere göre Gayri Safi Yurtiçi Hasıla değerleri en son 2001 yılında yapılmış olup 2001 yılı cari fiyatlarıyla Gayri Safi Yurtiçi Hasılanın illerin payına göre sıralamasında Çanakkale ili 32. sırada, Kişi Başına Gayri Safı Yurtiçi Hasıla cari fiyatlarla iller sıralamasında ise dolar ile 19. Sırada yer almaktadır yılından sonra il bazında çalışma yapılmamış bölgesel bazda çalışmalar sürdürülmüştür. Bu nedenle, Çanakkale İli ne ilişkin GSMH bilgileri 2001 yılına göre verilmiştir. İlin gayri safi yurt içi hasılası içinde en önemli payı: % 22 ile tarım, % 18,5 ile çiftçilik ve hayvancılık, % 18,3 ile sanayi, % 19 ile ulaşım ve haberleşme, % 16,7 ile ticaret almaktadır (DİE, 2001). Çanakkale Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü verilerine göre tarımsal gayri safi üretim değeri içinde su ürünleri üretiminin payı % 0.57 olarak belirlenmiştir yılı Türkiye de Kişi Başı Düşen GSMH $ olarak açıklanmış olup Çanakkale ili için kişi başına düşen GSMH verisine ilişkin resmi bir bilgi mevcut olmamakla birlikte Çanakkale ilinin Türkiye ortalamasının üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Çanakkale İlinin ekonomisinde tarım en önemli faaliyet olmakla beraber tarıma dayalı sanayi kolları gelişme göstermekte ve buna bağlı olarak ekonomide sanayinin payı artmaktadır. Turizm, balıkçılık ve ormancılığın ekonomideki yeri de giderek artmaktadır. Çanakkale İli nde faaliyet gösteren sanayi kuruluşları, ticaret yapıları ve T.C. Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından iller bazında 2013 tarihinde yapılan değerlendirmeler aşağıda ayrı başlıklar halinde sunulmuştur. İLİN SANAYİ YAPISI İl ekonomisinde tarım en önemli faaliyet olmakla beraber, son yıllarda tarıma dayalı sanayi kolları gelişim göstermektedir. Ayrıca ilde enerji üretimi de yapılmaktadır. Ezine de Enerjisa Doğal Gaz Çevrim Santrali, Bores Rüzgar Enerjisi, İçdaş Termik Santrali ve Çan Termik Santrali ile elektrik enerjisi üretilmektedir. Bununla birlikte; Gelibolu da rüzgar, Ayvacık ta da jeotermal enerji tesisleri de mevcuttur. İLİN TİCARET YAPISI İlin dış ticarete konu olabilecek potansiyeli İlde yetiştirilen sebze, meyve, zeytin, zeytinyağı ile süt ve süt ürünleri üretiminin desteklenerek işlenmiş ve işlenmemiş olarak ihraç edilmesi sağlanabilir. 132

155 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 74. Çanakkale İli, İthalat-İhracata Konu Olan Ürünleri Gösterir Çizelge İTHALAT Hurda demir, dökme demir, ferro alyajlar Kömür, petrokok Gemi Elektrotlar, motor Seramik makineleri, pompalar, ambalaj makineleri Kaolin, alçı taşı, zirkonyum silikat Balık, deniz ürünleri Pigment, firit, sır Bentonit Aluminyum oksit, sodyum trifosfat, potasyum nitrat Karo, ateşe dayanıklı eşya Boru, eviye Buğday İHRACAAT İnşaat demiri, kütük demir Klinker, çimento Gemi Konserve balık Karolar, lavabolar Balık, deniz ürünleri Dondurulmuş sebze ve meyveler Lpg tankı SANAYİ SİCİL KAYITLARINA GÖRE İL SANAYİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ a. Türkiye Sanayisi ve Çanakkale İli Sanayisi Kayıtlara göre sanayi işletmeleri; başta İstanbul(%31) olmak üzere, Bursa(%8), Ankara(%7), İzmir(%5), Konya(%4), Gaziantep(%3), Denizli(%3), Kocaeli(%2), Adana(%2), Tekirdağ(%2), Kayseri(%2 ), Mersin(%2) olmak üzere; toplam % 71 i oniki ilimizdedir. Bölgelere göre T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 2013 yılında yapılan değerlendirmede Türkiye geneli sanayi işletmelerinin %48 inin Marmara Bölgesi nde, %17 sinin İç Anadolu Bölgesi nde, %14 ünün Ege Bölgesi nde, %8 inin Akdeniz Bölgesi nde, %6 sının Karadeniz Bölgesi nde, %5 inin Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde, % 2 sinin Doğu Anadolu Bölgesi nde olduğu tespit edilmiştir. Projenin gerçekleşeceği Çanakkale ilinde ise adı geçen Bakanlık tarafından yapılan değerlendirmede sanayi siciline kayıtlı sanayi işletmesi sayısı 336 olarak belirlenmiştir. Toplam sanayi işletmesi içerisinde % 0.5 lik bir oran ile Çanakkale ili sanayisi orta gelişmiş iller listesinde yer almaktadır. Marmara Bölgesi ndeki illerin sanayi bakımından değerlendirmesi yapıldığında ise, % 65 ile ilk sırayı İstanbul un aldığı görülecektir. İstanbul ilini takip eden iller ise sırasıyla Bursa(%17), Kocaeli(%5), Tekirdağ(% 3), Balıkesir(% 3), Sakarya(% 2), Çanakkale(%1), Kırklareli(% 1), Edirne(% 1), Bilecik(% 1), Yalova(% 1) olarak görülmektedir. b. Çanakkale İlinde Sanayi İşletmelerinin Sektörel Dağılımı Çanakkale ilinde bulunan sanayi işletmelerinin sektörel dağılımlarına bakıldığında, %44 lük bir oran ile gıda ürünleri imalatının ilk sırada olduğu görülmektedir. Diğer sektörler sırasıyla aşağıdaki gibi listelenmiştir. % 10 Diğer madencilik ve taşocakçılığı, % 8 Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı, % 4 Ağaç ve mantar ürünleri imalatı (mobilya hariç), % 3 İçecek imalatı, % 3 Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve ekipman imalatı, % 3 Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı, % 2 Fabrikasyon metal ürünleri imalatı, (makine ve teçhizatı hariç) % 2 Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması, % 2 Metal cevherler madenciliği, % 2 Kauçuk ve plastik ürünleri imalatı, % 2 Tekstil ürünleri imalatı, 133

156 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU % 2 Makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı, % 2 Diğer ulaşım araçlarının imalatı, % 2 Mobilya imalatı, % 2 Bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı, % 1 Deri ile ilgili ürünlerin imalatı, % 1 Kömür ve linyit çıkartılması, % 1 Diğer imalatlar, % 1 Kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması, % 1 Kağıt ve kağıt ürünleri imalatı, % 2 Diğer (motorlu kara taşıtı, treyler (römork) ve yarı treyler (yarı römork) imalatı, madeni yağ geri kazanımı, kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı. c. Çalışan sayısı ve Ar-Ge T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı kayıtlarına göre sanayi sicil kayıtları incelendiğinde 2x600 MWe Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesinin gerçekleştirileceği Çanakkale ilinde kayıtlı işletmelerde çalışan personel sayısı olarak belirlenmiştir. Kalite kontrol birimi olan firma sayısı 19, çalışan sayısı 934 olarak tespit edilmiştir. Ar-Ge birimi bulunan firma sayısı 26, çalışan sayısı ise 475 olarak kaydedilmiştir. d. Genel Değerlendirme T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının genel olarak yaptığı değerlendirmede; Çanakkale ilinde sanayide çalışanların, %33 ü diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı, %22 si gıda ürünleri imalatı, %11 i ana metal sanayi sektörlerinde istihdam edildiği tespit edilmiştir. Çanakkale ilinde faaliyet gösteren sanayi işletmelerinin; %51 inin ise mikro ölçekli, %40 ının ise küçük ölçekli, %6 sının orta ölçekli, %3 ünün büyük ölçekli işletmelerden olduğu tespit edilmiştir. Personel Sayısına Göre Büyük İşletmeler: - Kaleseramik Çanakkale Kalebodur Seramik Sanayi A.Ş. - Doğtaş Doğanlar Mobilya İmalat Sanayi A.Ş. - Dardanel Önentaş Gıda Sanayi A.Ş. - İçdaş Çelik Enerji Tersane ve Ulaşım Sanayi A.Ş. - T.K.İ.Ç.L.İ Bölge Müdürlüğü İLDE ÖNE ÇIKAN YATIRIM ALANLARI Potansiyeli Değerlendirmeye ve Talebi Karşılamaya Yönelik Yatırımlar Seramik ve karo fayans, dondurulmuş ve kurutulmuş gıda, su ürünleri, süt ürünleri, un, yem, çimento, maden cevheri (kömür, demir, bakır, krom vs.),zeytin ve zeytinyağı ile ağır sanayi alanlarında (tersaneler dahil) mevcut potansiyelin değerlendirilmesine yönelik yatırımların yapılması gerekmektedir. Ayrıca, ilde kaplıca turizminin geliştirilmesine yönelik yatırımlar da yapılmalıdır. Özellikle Biga, Çan, Ezine ve Ayvacık ilçelerinde kaplıca için elverişli sıcak su kaynağı mevcuttur. 134

157 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU İLİN DIŞ TİCARETİ Çanakkale ili dış ticaretine konu ihracaat ve ithalat bilgileri, firma sayısı ve ihracaat değeri T.C. Bilim, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı kayıtlarına göre aşağıdaki gibi olmuştur. Tablo- 75. Çanakkale İline Ait İhracat Bilgileri YILLAR İHRACAAT FİRMA SAYISI İHRACAAT DEĞERİ (1000 USD) (Ocak-Temmuz) Tablo- 76. Çanakkale İline Ait İthalat Bilgileri YILLAR İHRACAAT FİRMA SAYISI İHRACAAT DEĞERİ (1000 USD) (Ocak-Temmuz) ÇANAKKALE İLİNDEKİ ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ VE KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ İLE İLGİLİ ÖZET BİLGİLER A. Organize Sanayi Bölgeleri Çanakkale ilinin normal iller kapsamında olması nedeniyle OSB lerin yapımı için kullandırılan kredinin faiz oranı yıllık %2 olarak belirlenmiştir. Çanakkale ilinde 2 adet sicil almış OSB bulunmakta olup OSB lerin doluluk oranı % 46 kapasitesindedir. Buna göre en az 10 kişilik istihdam sağlanması ve üretime geçilmesi halinde tahsisi yapılmamış parsellerin, parsel tahsisi ile ilgili çalışmalarda uygulanacak indirimler T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından değerlendirilmiş olup: Çanakkale OSB de %50 indirimli, Biga ilçesindeki Biga OSB de ise %60 indirimli olarak yatırımcılara bedelsiz parsel tahsisi yapılabilmektedir. Tamamlanan Organize Sanayi Bölgeleri Çanakkale Organize Sanayi Bölgesi : 108 hektar büyüklüğünde olup 100 hektarlık alan kredilendirilmiştir yılında tamamlanmıştır. Bölgedeki 53 adet sanayi parselinin, 40 adedi tahsis edilmiştir. Tahsis edilen parsellerin; 28 adedi üretim, 4 adedi inşaat, 8 adedi proje aşamasındadır. 13 adet parsel tahsis edilmemiştir. Üretime geçen parsellerde yaklaşık 430 kişi istihdam edilmektedir. Ağırlıklı sektör grubu; plastik, orman ve madeni eşya sanayisi olarak belirlenmiştir. Biga Organize Sanayi Bölgesi : T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı kayıtlarına göre: 100 hektar büyüklüğündedir yılında tamamlanmıştır. 135

158 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Bölgedeki 49 adet sanayi parselinin, 44 adedi tahsis edilmiştir. Tahsis edilen parsellerin; 15 adedi üretim, 11 adedi inşaat, 18 adedi proje aşamasındadır. 5 adet parsel tahsis edilmemiştir. Üretime geçen parsellerde yaklaşık 450 kişi istihdam edilmektedir. Ağırlıklı sektör grubu; gıda, demir-çelik ve plastik sanayidir. B. Sanayi Siteleri Çanakkale ilinin normal iller kapsamında olması nedeniyle (Bozcada ve Gökçeada hariç), sanayi sitelerinin yapımı için kullandırılan kredilerin faiz oranı yıllık %2 dir. Kredinin vadesi; kredinin kullandırıldığı tarihten itibaren 2 yılı ödemesiz olmak üzere, toplam 13 yıl olarak belirlenmiştir. SIRA NO Tablo- 77. Tamamlanan Sanayi Sitelerini Gösterir Tablo SANAYİ SİTESİ ADI İŞYERİ SAYISI DOLU İŞYERİ SAYISI BOŞ İŞYERİ SAYISI DOLULUK ORANI (%) 1 Çanakkale Biga SS Çanakkale Çan SS Çanakkale Gelibolu SS Çanakkale Gökçeada SS Çanakkale Lapseki SS Çanakkale Merkez SS TOPLAM İLDE SANAYİ SEKTÖRÜNE YÖNELİK GÜNCEL SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ T.C.Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yaptığı değerlendirme ile birtakım önerileri ve çözümler ortaya çıkmıştır. Bu değerlendirmeler ise aşağıdaki gibi olmuştur. şeklindedir. İl potansiyeli göz önünde tutularak zeytin ve zeytinyağı üretimi desteklenmelidir. Süt ve süt ürünleri (özellikle markalaşmış ezine peyniri) desteklenmelidir. OSB lerin çoğunda itfaiye merkezi, yangın hidrant sistemi, ambulans, poliklinik, güvenlik kontrolü, eğitim ve konferans merkezi gibi hizmetler bulunmamaktadır. Hizmetlerin geliştirilmesi OSB lerin cazibesini arttıracaktır. OSB leri ile meslek liseleri arasında organik bağ kurulmalıdır. OSB lerin de meslek liselerine yer tahsisi ile ara eleman ihtiyacı karşılanabilecektir. Yörenin alt yapısını oluşturan ve ekonomik değerler içerisinde bulunan hayvancılık ve tarımsal faktörler aşağıda detaylandırılmıştır. Hayvancılık türleri, adetleri ve beslenme alanları Proje konusu faaliyet Biga ve Lapseki ilçe sınırları içerisinde tesis edilecektir. Bu itibarla, yörenin hayvancılık türleri, adetleri ve beslenme alanlarına ilişkin değerlendirme her iki ilçe için ayrı ayrı ele alınmıştır. LÂPSEKİ İLÇESİNDE HAYVANCILIK 2004 yılından bugüne kadar; Lâpseki ilçesine bağlı köylerde 6 adet süt sığırcılığı projesi tamamlanmış olup 7. projenin ise 2012 yılı ortalarında tamamlanması beklenmektedir. Lâpseki İlçesinin Büyükbaş hayvan mevcudu 2003 yılında 3500 adet civarında iken, yapılan projeler ve köylerde kurdurulan Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri sayesinde bugün 7050 adete ulaşmıştır. 136

159 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Lâpseki ilçesinde uygulanan Süt sığırcılığı Projeleri şu şekildedir. 1-Adatepe Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 100 x 2 Süt sığırcılığı projesi 2- İlyasköy Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 50 x 2 Süt sığırcılığı projesi 3- Kocaveli Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 50 x 2 Süt sığırcılığı projesi 4- Taştepe Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 50 x 2 Süt sığırcılığı projesi 5- Kırcalar Köyü arımsal Kalkınma Kooperatifi 50 x 2 Süt sığırcılığı projesi 6- Dumanlı Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 50 x 4 Süt sığırcılığı projesi 7- Beybaş Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 30 x 10 Süt sığırcılığı projesi devam etmekte olup işletme ahır inşaatı tamamlanmak üzeredir. Proje tamamlandığında Kooperatif ortağı 30 üreticiye 10 ar adet gebe süt düvesi verilecek, ayrıca köyün bütün hayvanları bu işletmede toplanarak yetiştiriciliği yapılacaktır. Proje kapsamında toplu sağım ünitesi de tesis edilecektir. Ayrıca, Lâpseki ilçesinde köy bazında çalıştırılan iki adet toplu sağım ünitesi de mevcuttur. Bu toplu sağım ünitelerinden 1. si Çavuşköy köyünde Lâpseki Kaymakamlığı ve Köy Muhtarlığının katkılarıyla 2005 yılında tesis edilmiştir. 2. si ise Taştepe köyünde 50 x 2 Süt Sığırcılığı Projesi kapsamında 2009 yılında tesis edilmiştir. Bu tesislerde her gün sıfır mikroplu süt elde edilmektedir. Yörede büyükbaş hayvancılığın yanında küçükbaş hayvancılık, kümes hayvancılığı, arıcılık, ipekböcekçiliği, tek tırnaklılar, domuz ve deve besiciliği de yapılmaktadır. Aşağıda TÜİK, 2013 yılı verilerine göre derlenen hayvansal istatistiki bilgileri sunulmuştur. 137

160 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK: Tablo- 78. Sığır(yerli) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Çanakkale 10 Lapseki Sığır(Yerli) ,864 Kaynak: TÜİK, 2013 Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Tablo- 79. Sığır(kültür) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Çanakkale 10 Lapseki Sığır (Kültür) ,97 Kaynak: TÜİK, 2013 Tablo- 80. Sığır(melez) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Çanakkale 10 Lapseki Sığır(Melez) ,21 Kaynak: TÜİK,

161 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK: Tablo- 81. Koyun (Yerli) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Çanakkale 10 Lapseki Kaynak: TÜİK, 2013 Hayvan Adı Koyun (Yerli) Yetişkin Tablo- 82. Keçi (Kıl) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ Genç- Yavru Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) , ,556 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kırkılan hayvan sayısı (baş) Yün kıl tiftik (ton) Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Çanakkale 10 Lapseki Keçi(Kıl) , ,457 Kaynak: TÜİK, 2013 KÜMES HAYVANCILIĞI: Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kırkılan hayvan sayısı (baş) Yün kıl tiftik (ton) Tablo- 83. Yumurta Tavuğu Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 10 Lapseki Yumurta Tavuğu

162 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 84. Ördek Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 10 Lapseki Ördek 155 Tablo- 85. Et Tavuğu Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 10 Lapseki Et Tavuğu Tablo- 86. Hindi Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Çanakkale 10 Lapseki Hindi 170 Kaynak: TÜİK, 2013 ARICILIK: Tablo- 87. Kaz Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Kaynak: TÜİK, 2013 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Çanakkale 10 Lapseki Kaz 125 Tablo- 88. Arıcılık ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Arıcılık yapan köy sayısı(adet) Arıcılık yapan işletme sayısı(adet) Yeni kovan sayısı Eski kovan sayısı Toplam kovan Bal üretimi (ton) Balmumu üretimi (ton) Çanakkale 10 Lapseki Arıcılık ,032 2,579 Arıcılık yapan köy sayısı 2013 yılından itibaren "Arıcılık yapan işletme sayısı" olarak değiştirilmiştir. Kaynak: TÜİK,

163 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU TEK TIRNAKLILAR: Tablo- 89. Tek Tırnaklılar (AT) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç-Yavru (baş) Toplam Kaynak: TÜİK, Çanakkale 10 Lapseki At Tablo- 90. Tek Tırnaklılar (KATIR) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç-Yavru (baş) Toplam Kaynak: TÜİK, Çanakkale 10 Lapseki Katır Tablo- 91. Tek Tırnaklılar (EŞEK) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç-Yavru (baş) Toplam Kaynak: TÜİK, Çanakkale 10 Lapseki Eşek DEVE: Tablo- 92. Deve ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç yavru (baş) Toplam TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Çanakkale 10 Lapseki Deve Kaynak: TÜİK, 2013 Yukarıdaki tablolar incelendiğinde 2013 yılı TÜİK verilerine göre: -Toplam adet büyükbaş hayvan ve ,044 ton süt, -Toplam adet küçükbaş hayvan ve 2.247,86 ton süt, -Toplam adet kümes hayvanı, -Toplam 2701 kovanda 47,032 ton bal üretimi ve 2,579 ton balmumu üretimi -Toplam 137 adet tek tırnaklı hayvan ile 3 adet deve varlığı tespit edilmiştir. Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) 141

164 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU BİGA İLÇESİNDE HAYVANCILIK Biga ilçesindeki hayvancılık istatistikleri ise TÜİK, 2013 verilerine göre aşağıda ayrı başlıklar halinde sunulmuştur. BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK: Tablo- 93. Sığır(yerli) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) /BİGA TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Çanakkale 3 Biga Sığır(Yerli) ,09 Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kaynak: TÜİK, 2013 Tablo- 94. Manda Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Çanakkale 3 Biga Manda ,256 Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kaynak: TÜİK,

165 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 95. Sığır(kültür) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Çanakkale 3 Biga Sığır (Kültür) ,03 Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kaynak: TÜİK, 2013 KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK: Tablo- 96. Koyun (Merinos) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Çanakkale 3 Biga Koyun(Merinos) , ,596 Kaynak: TÜİK, 2013 Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kırkılan hayvan sayısı (baş) Yün kıl tiftik (ton) 143

166 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo- 97. Koyun (Yerli) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Sağılan hayvan sayısı (baş) Süt (Ton) Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Çanakkale 3 Biga Koyun (Yerli) , ,501 Kaynak: TÜİK, 2013 Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kırkılan hayvan sayısı (baş) Yün kıl tiftik (ton) Tablo- 98. Keçi (Kıl) Hayvan Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim 2007 Yılından itibaren büyükbaş ve küçükbaş hayvanlara ait kesilen hayvan sayısı, et ve deri verileri hayvan yaş grupları ayrıntısında hesaplanmaktadır. Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin Genç- Yavru Toplam Sağılan hayvan sayısı (baş) HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Süt (Ton) Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Çanakkale 3 Biga Keçi(Kıl) , ,62 Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) Kırkılan hayvan sayısı (baş) Yün kıl tiftik (ton) Kaynak: TÜİK, 2013 KÜMES HAYVANCILIĞI: Tablo- 99. Yumurta Tavuğu Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga Yumurta Tavuğu

167 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo Ördek Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga Ördek Tablo Et Tavuğu Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga Et Tavuğu Tablo Hindi Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BİGA HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga Hindi 340 Tablo Kaz Sayısı (adet) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BIGA HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Mevcut sayı Kesilen sayı Kümes et (ton) Yumurta sayısı (1000 Adet) Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga Kaz ARICILIK: Tablo Arıcılık ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) /BİGA Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Arıcılık yapan köy sayısı(adet) Arıcılık yapan işletme sayısı(adet) Yeni kovan sayısı Eski kovan sayısı Toplam kovan Bal üretimi (ton) Balmumu üretimi (ton) Çanakkale 3 Biga Arıcılık ,12 9,368 Arıcılık yapan köy sayısı 2013 yılından itibaren "Arıcılık yapan işletme sayısı" olarak değiştirilmiştir. Kaynak: TÜİK,

168 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU TEK TIRNAKLILAR: Tablo Tek Tırnaklılar (AT) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BIGA HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç-Yavru (baş) Toplam Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga At Tablo Tek Tırnaklılar (KATIR) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BIGA HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç-Yavru (baş) Toplam Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga Katır Tablo Tek Tırnaklılar (EŞEK) ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / BIGA HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç-Yavru (baş) Toplam Kaynak: TÜİK, Çanakkale 3 Biga Eşek DEVE: Tablo Deve ve Hayvansal Üretim Miktarı (ton) / LAPSEKİ Yıllık Hayvan Sayısı ve Hayvansal Üretim Yıl İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Hayvan Adı Yetişkin (baş) Genç yavru (baş) Toplam HAYVANCILIK İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Kesilen hayvan sayısı yetişkin(baş) Kesilen hayvan sayısı yavru(baş) Kesilen hayvan sayısı toplam (baş) Çanakkale 3 Biga Deve Kaynak: TÜİK, 2013 Yukarıdaki tablolar incelendiğinde 2013 yılı TÜİK verilerine göre: -Toplam adet büyükbaş hayvan ve ,044 ton süt, -Toplam adet küçükbaş hayvan ve 2.247,86 ton süt, -Toplam adet kümes hayvanı, -Toplam 2701 kovanda 47,032 ton bal üretimi ve 2,579 ton balmumu üretimi -Toplam 137 adet tek tırnaklı hayvan ile 3 adet deve varlığı tespit edilmiştir. Et yetişkin (ton) Et yavru (ton) Et toplam (ton) Deri yetişkin (adet) Deri yavru (adet) Deri toplam (adet) LAPSEKİ İLÇESİNDE TARIM İlçede polikültür tarım yapılmaktadır. Türkiye de üretimi yapılan tarım ürünlerinden çay, muz ve narenciye hariç tüm meyve ve sebze çeşitleri ilçemizde yetiştirilmektedir. Özellikle meyve yetiştiriciliği konusunda ilçe önemli bir potansiyele sahip olup Çanakkale de yetiştirilen kirazın % 70 i, şeftali ve nektarinin % 73 ü ve Erik in % 61 i Lapseki de yetiştirilmektedir. Yetiştiriciliği yapılan ürünlerden kiraz, nektarin ve şeftali ihraç edilmektedir. Lapseki den ihraç edilen Kirazın büyük kısmı, İngiltere, Almanya, Hollanda v.b. Avrupa ülkelerine ihraç edilmektedir. Lapseki den ihraç edilen şeftali ve nektarin ise genel olarak Rusya, Ukrayna, Moldova ve Arap ülkelerine ihraç edilmektedir. 146

169 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Sebzecilik konusunda da ilçemiz yüksek üretim potansiyeline sahiptir. Domates, biber, fasulye, kavun, karpuz gibi yazlık ürünlerin dışında karnabahar, brokoli, pırasa, marul ve ıspanak ilçemizde yetiştirilen kışlık ürünlerdir. Özellikle açık alanda Sırık Domates yetiştiriciliği ilçemizde her yıl artış göstermekte olup, sırık domateste 1 dekardan elde edilen ürün miktarı Türkiye ortalamasının yaklaşık 4 katıdır. Lapseki ilçemizde şu anda 54 dekar plastik örtülü Sera mevcuttur. Seralarda genellikle Hıyar, Fasulye ve Marul yetiştiriciliği yapılmaktadır. İlçemizde 15 yıl önce 300 dekar olan sera alanı üretilen ürünlerin Pazar fiyatlarının düşmesi nedeniyle oldukça azalmıştır. Tablo Çanakkale ili, Lapseki ilçesi Ürün ve Gruplara Göre Bitkisel Üretim İstatistikleri (TÜİK, 2013) BİTKİSEL ÜRETİM İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Meyve alanları plantasyon (toplu) alanlar olup, dağınık ağaçların alanları dahil edilmemiştir. Sebze bahçeleri ve süs bitkileri alanına örtü altı alanları da dahildir. Not:2013 verileri geçicidir yılından itibaren tarım alanlarına süs bitkileri alanları da dahil edilmiştir. Rakamlar yuvarlamadan dolayı toplamı vermeyebilir. CPA Sınıflamasına göre Tarım Alanları İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Yıl Toplam Alan(dekar) Tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin ekilen alanı(dekar) Nadas alanı(dekar) Sebze bahçeleri alanı(dekar) Meyveler, içecek ve baharat bitkilerinin alanı(dekar) Süs Bitkileri Alanı(Dekar) 17 Çanakkale 10 Lapseki , , , , ,00 0 Kaynak:Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Aşağıda ürünlerin Lapseki ilçesi içerisinde dağılımı ifade edilmiştir. ŞEFTALİ VE NEKTARİN Lapseki, Türkiye genelinde şeftali ve nektarin üretimi yapılan bölgeler içerisinde önemli bir yere sahiptir. Türkiye nin en kaliteli ve en lezzetli şeftalisi ve nektarini Lapseki ilçesinde yetiştirilmektedir. Lapseki şeftalisi ve nektarinindeki renk özelliklerini Türkiye nin hiçbir yerinde bulmak mümkün değildir. Bu nedenle 20 civarında ihracat firması, şeftali ve nektarin üretim sezonunda Lapseki ye gelmekte, şeftali ve nektarin alımı yaparak ihracat seviyesini artırmaktadır. Lapseki ilçesinde yıllık şeftali ve nektarin üretimi ton civarında tespit edilmiştir. Üretim miktarı yıllara göre değişmekte olup üretilen şeftalinin yarısına yakını ihraç edilebilmektedir. Lapseki ilçesindeki şeftali bahçelerinde ise damlama sulama sistemleri ile sulama yapılmakta, modern tekniklerle üretim yapılmaktadır. Ülke genelinde şeftali ağacı için en uygun budama sistemi Lapseki de uygulanmakta olup budama işlemi 3 ana dal üzerinde goble sistemi şeklinde yürütülmektedir. Üstün budama tekniklerine sahip elemanlarca Türkiye nin pek çok bölgesine Lapseki den ekipler gitmekte ve tarımsal destek vermektedirler. Toplam şeftali ve nektarin üretim alanı ilçede dekardır. İlçede tarımsal sulama amacıyla inşa edilen Umurbey ve Bayramdere sulama projeleri ile tarımsal çalışmalara yaklaşık olarak % 30 oranında artış sağlanmıştır. Her yıl Ağustos ayı ortalarında Lapseki ilçesi Umurbey Beldesinde Şeftali Festivali yapılmaktadır. Şeftali festivali kapsamında en güzel şeftali meyvesi ve en güzel şeftali bahçesi yarışmaları yapılmaktadır. Yarışmalarda 1 adeti 1 kilogramı geçen Şeftali meyvelerini görebilmek mümkündür. KİRAZ Lapseki, Türkiye nin en önemli kiraz üretim merkezlerinden birisi olmakla birlikte yıllık 6000 ton civarı kiraz üretimine sahiptir. Bazı yıllarda 3500 ton kiraz Lapseki den ihracatçı firmalar aracılığıyla ihraç edilmektedir. Lapseki den ihraç edilen kirazın büyük kısmı İngiltere, Almanya, Hollanda v.b. Avrupa ülkelerine ihraç edilmektedir. Kiraz ağaçları eskiden daha çok diğer meyvelerden kurulmuş bahçelerin kenarlarına dikilmekteyken son yıllarda kapama bahçe tarzında kiraz bahçeleri tesis edilmiştir, Lapseki de bulunan kiraz bahçelerinin kapladığı alan 8735 dekar olarak kayıtlara geçmiştir. Lapseki Kirazı; meyve büyüklüğü, renk ve aromasıyla isim yapmış bir kirazdır. İhraç edilmesinin yanında İstanbul pazarında çok yüksek fiyatlarla alıcı bulmaktadır. Çeşitleri: Early Burlat, Early Lory, Premier Giant dir. Lapseki Kirazını meşhur yapan kiraz çeşidi 0900 Ziraat diye bilinen, Lapseki de FIS FIS yöresel adıyla anılan çeşittir Ziraat çeşidi Türkiye nin ihraç edilen kiraz çeşididir Ziraat kiraz çeşidi Avrupa da Türk Kirazı olarak bilinmektedir. Bu çeşitlerin dışında Lambert, Starks Gold, Merton Late, Regina, Summit, Bing, Noble, Nort Wonder, Stella, Van, Karabodur v.b.çeşitler başarıyla yetiştirilen çeşitlerden bazılarıdır. 147

170 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Lapseki ilçe merkezinde Haziran ayı ortalarında Kiraz Festivali yapılmakta ve bu kapsamda en güzel kiraz yarışması düzenlenmektedir. Düzenlenen kiraz yarışmasına katılan kirazları seçmekte jüri oldukça zorlanmaktadır. Çay bardağına girmeyen büyüklükte kirazları görebilmek mümkündür. Bu şekilde Lapseki kirazı tanıtılmakta ve üretici kaliteli kiraz yetiştirmeye teşvik edilmektedir. Tarımsal destek ve çiftçiyi üretime teşvik etme söz konusu bu festivallerin amaçları arasındadır. ERİK Erik meyvesi; Lapseki ilçesinde 1600 dekar alanda yetiştiriciliği yapılan ve ekonomik değeri olan bir meyve olarak yerini almıştır. Çanakkale il genelinde yetiştirilen erik meyvesinin %61 i Lapseki de üretilmekte olup genellikle şeftali ve kiraz yetiştiriciliğine uygun olmayan taban suyu yüksek ve ağır toprak yapısında olan arazilerde alternatif olarak erik tarımı yapılmaktadır. Erik hasadı; ilçede Mayıs ayının başında hasat edilen Erkenci papaz, Can eriği gibi çeşitlerle başlamakta olup Eylül ayının ortalarına kadar hasat edilebilen Japon erik çeşitleriyle devam etmektedir. En çok üretilen çeşitler Erkenci papaz, Ağustos papazı, Angeleno, Friar, Black Amber, Fortune, Autumn Giand ve Black Diamond çeşitleridir. Erik meyvesi genellikle iç pazarlarda taze olarak tüketilmektedir. Ancak Angeleno gibi Japon çeşitleri soğuk hava deposunda muhafaza edilerek birkaç ay sonra da tüketilebilmektedir. İhraç ürünüdür. DOMATES Domates Lâpseki de en yoğun üretilen yaz sebzelerinden birisidir Dekar ekili alana sahiptir. Yıllık ortalama ton civarı domates üretilmekte olup üretilen domatesin tamamı sofralık çeşitleri oluşturmaktadır. İstanbul, İzmir, Ankara ve Trakya illerine pazarlanmakta ve Çanakkale domatesi İstanbul pazarında isim yapan önemli tarım ürünleri arasında yerini almıştır. Lapseki ilçesinde yüksek verimli ve kaliteli Sırık Domates (açık alanda) yetiştiriciliği yaygın olarak yapılmaktadır. Üretilen domatesin % 70 i sırık çeşitlerdir. Lapseki domatesi Türkiye de daha çok büyük süpermarket zincirleri tarafından alınmakta hatta ülkede geniş hizmet ağı oluşturan Migros, Carfour, Tansaş, Kipa ve Hakmar gibi büyük marketler Lapseki den domates alıp müşterilerine pazarlamaktadırlar. BİGA İLÇESİNDE TARIM İlçenin tarımsal toplam alanı, dekardır. Bu alanlar içerisinde tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin ekilen alanı dekar, nadasa bırakılan alan miktarı dekar, sebze bahçeleri alanı dekar, meyveler, içecekler ve baharat bitkilerinin toplam alanı dekar alan olarak belirlenmiştir. 148

171 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU Tablo Çanakkale ili, Biga ilçesi Ürün ve Gruplara Göre Bitkisel Üretim İstatistikleri (TÜİK, 2013) Meyve alanları plantasyon (toplu) alanlar olup, dağınık ağaçların alanları dahil edilmemiştir. Sebze bahçeleri ve süs bitkileri alanına örtü altı alanları da dahildir. Not:2013 verileri geçicidir yılından itibaren tarım alanlarına süs bitkileri alanları da dahil edilmiştir. Rakamlar yuvarlamadan dolayı toplamı vermeyebilir. CPA Sınıflamasına göre Tarım Alanları İl Kodu İl Adı İlçe Kodu İlçe Adı Yıl Toplam Alan(dekar) BİTKİSEL ÜRETİM İSTATİSTİKLERİ VERİ TABANI Tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerin ekilen alanı(dekar) Nadas alanı(dekar) Sebze bahçeleri alanı(dekar) Meyveler, içecek ve baharat bitkilerinin alanı(dekar) 17 Çanakkale 3 Biga , , , , ,00 0 Süs Bitkileri Alanı(Dekar) Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı & TÜİK

172 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU IV.3.3. Nüfus (yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri, göçler, nüfus artış oranları, diğer bilgiler) Proje konusu enerji üretim tesisi; Çanakkale ili, Biga ve Lâpseki ilçeleri sınırlarında tesis edilecektir. Bu itibarla, yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri, göçler, nüfus artış oranları hakkında gerekli bilgiler Biga ve Lâpseki ilçesi için ayrı ayrı yapılmıştır. Tablo Çanakkale ili Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Nüfus Verileri (TÜİK, 2013) İllere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu Türkiye ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) VERİ TABANI İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Çanakkale Şekil- 68. Çanakkale İli 2013 Yılı Nüfus Dağılımı 150

173 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU TÜİK tarafından oluşturulan 2013 yılı kayıtlarına göre Biga ve Lâpseki ilçelerinin nüfus değerlendirmesi aşağıdaki gibi olmuştur. Tablo Biga İlçesi Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Nüfus Verileri (TÜİK, 2013) ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) VERİ TABANI İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Çanakkale Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Biga Toplam Tablo Lapseki İlçesi Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Nüfus Verileri (TÜİK, 2013) İlçelere göre il/ilçe merkezi ve belde/köy nüfusu ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) VERİ TABANI İl/İlçe merkezi Belde/Köy Toplam Çanakkale Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Lapseki Toplam Tablo Biga İlçesi Yaş Grubu Ve Cinsiyetine Göre Nüfus Değerleri (TÜİK, 2013) ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) VERİ TABANI İlçe, yaş grubu ve cinsiyete göre nüfus İL İLÇE YAŞ GRUBU TOPLAM ERKEK KADIN ÇANAKKALE BİGA '0-4' '5-9' '10-14' '15-19'

174 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU '20-24' '25-29' '30-34' '35-39' '40-44' '45-49' '50-54' '55-59' '60-64' '65-69' '70-74' '75-79' '80-84' '85-89' '90+' Toplam Tablo Lâpseki İlçesi Yaş Grubu Ve Cinsiyetine Göre Nüfus Değerleri (TÜİK, 2013) ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) VERİ TABANI İlçe, yaş grubu ve cinsiyete göre nüfus İL İLÇE YAŞ GRUBU TOPLAM ERKEK KADIN ÇANAKKALE LAPSEKİ '0-4' '5-9' '10-14' '15-19' '20-24' '25-29' '30-34' '35-39' '40-44' '45-49' '50-54'

175 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI ÇED RAPORU '55-59' '60-64' '65-69' '70-74' '75-79' '80-84' '85-89' '90+' Toplam Tablo Yıllara Göre Çanakkale ili Yıllık Nüfus Artış Hızı ve Nüfus Yoğunluğu, YILLIK NÜFUS ARTIŞ HIZI - ANNUAL GROWTH RATE OF POPULATİON ( ) NÜFUS YOĞUNLUĞU - POPULATİON DENSİTY İLLER Çanakkale -2,8 6,2 26,2-8,1 14,8 17, Proje alanına en yakın yerleşim birimleri, alanın kuş uçuşu 2254 m güneydoğusundaki Ayıtdere Köyü ile 2878 m doğusundaki ise Bekirli Köyü dür. Proje alanına yaklaşık 2300 m mesafede Bekirli ve Kemer Köyü sınırları dâhilinde ise İÇDAŞ A.Ş. ye ait bir ünitesi halen işletmede, bir ünitesi ise inşaat aşamasında olan 2x600 MW termik santral bulunmaktadır. Bu itibarla aşağıda en yakın yerleşim yerlerinin nüfus değerlendirmesi yapılmıştır. 153

176 Tablo Proje Sahasına Yakın Yerleşim Yerleri Nüfus Değerlendirmesi (TÜİK, 2013) YERLEŞİM YERİ ADI TOPLAM ERKEK KADIN Ayıtdere Bekirli IV.3.4. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, sağlık, bölgede mevcut endemik hastalıklar, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), Eğitim Üniversite Merkez İlçede, Anafartalar ve H.Akif Terzioğlu Kampüsü olmak üzere iki ayrı yerde eğitim yapmaktadır. Anafartalar Kampüsü Cevatpaşa Mahallesinde, eski Eğitim Yüksek Okulu binalarında, H.Akif Terzioğlu Kampüsü ise kentin güney aksındaki yeni gelişim alanlarının üzerinde, Radar tepesi eteklerinde yer alan ve H.Akif Terzioğlu Vakfı tarafından üniversiteye bağışlanan alanda bulunmaktadır. Biga İlçesinde bulunan İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Gelibolu da yer alan Turizm İşletmecilik-Otelcilik Yüksek okulu ve 8 ilçede bulunan meslek yüksek okulları dışında tüm fakülteler, 2 yüksek okul ve 2 meslek yüksek okulu Merkez İlçede yer almaktadır Kasım ayı itibarı ile Onsekiz Mart Üniversitesi eğitim kadrosunda 46 profesör, 37 doçent, 222 yrd. doçent, 201 öğretim görevlisi, 81 okutman, 172 araştırma görevlisi ve 39 uzman olmak üzere toplam 798 akademisyen görev yapmaktadır öğretim yılında öğrencisi bulunan üniversitenin kendine ait barınma yurdu bulunmamaktadır. Öğrenciler Kredi ve Yurtlar Kurumuna bağlı yurtlarda, özel yurtlarda ve kiralık konutlarda barınma ihtiyaçlarını karşılamaktadırlar. Kredi ve Yurtlar Kurumuna bağlı 7 adet blok olup, bunlardan bir tanesi erkek yurdudur. İki adet blok 2001 yılında hizmete alınmış ve diğer yurt binalarının ayrı yerde lokalize olmuştur. (Barbaros Yurt Kampüsü) Devlete ait yurtlarda 2005 Ekim ayı itibarı ile 2050 civarında öğrenci bulunmaktadır. Bununla beraber Merkez İlçede yer alan 20 kadar özel yurt bulunmakta ve bu yurtlarda 3500 civarında öğrenci barınmaktadır. İl genelinde 2007 yılı itibarı ile 186 ilköğretim okulu, 60 lise ve dengi okul, bir özel kolej ve bir tane de özel ilköğretim okulu bulunmakta olup, Millli Eğitime ait okullarda toplam öğretmen görev yapmaktadır. Ayrıca Milli Eğitim bünyesinde bir görme özürlüler, bir de işitme engelliler okulu bulunmaktadır. Fakülteler Biga İktisadi ve İd. Bil.Fak. Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Fak. İlahiyat Fak. Mühendislik-Mim.Fak. Su Ürünleri Fak. Ziraat Fak. Tıp Fakültesi Yüksek Okullar Sağlık Yüksek Okulu Turizm İşl.-Otel. Yük.Ok. 154

177 Meslek Yük.Okulları Ayvacık Mes.Y.O. Bayramiç M.Y.O.Fen-Edebiyat Fak. Biga M.Y.O. Çan M.Y.O. Çanakkale M.Y.O. Ezine M.Y.O. Gelibolu M.Y.O. Sağlık M.Y.O. Gökçeada M.Y.O. Yenice M.Y.O. Lapseki M.Y.O. Çanakkale ili genelindeki eğitim kurumlarının ilçelere göre dağılımları ise Çanakkale İl Çevre Durumu 2007 verilerine göre derlenmiştir. Tablo Çanakkale İli Genelindeki Eğitim Kurumlarının İlçelere Göre Dağılımı İLÇE İLKÖĞRETİM LİSE VE ÖĞRETMEN SAYISI TOPLAM DENGİ İLKÖĞRETİM LİSE İLKÖĞRETİM OKUL MERKEZ AYVACIK BAYRAMİÇ BİGA BOZCAADA ÇAN EZİNE ECEABAT GELİBOLU GÖKÇEADA LAPSEKİ YENİCE TOPLAM Kaynak: Çanakkale il Çevre Durum Raporu, 2007 Çanakkale ilinin okuma-yazma durumu, cinsiyet ve yaş grubuna göre değerlendirilmesi 2013 yılı TÜİK verileri dikkate alınarak tablo halinde aşağıda sunulmuştur. Tablo Okuma Yazma Durumu, Cinsiyet Ve Yaş Grubuna Göre İl/İlçe Merkezleri Nüfusu 2013 Çanakkale İl/İlçe merkezi Yaş grubu Cinsiyet Okuma yazma bilmeyen Okuma yazma bilen Bilinmeyen Toplam '6-13' Erkek Kadın '14-17' Erkek Kadın '18-21' Erkek Kadın '22-24' Erkek Kadın '25-29' Erkek Kadın

178 '30-34' Erkek Kadın '35-39' Erkek Kadın '40-44' Erkek Kadın '45-49' Erkek Kadın '50-54' Erkek Kadın '55-59' Erkek Kadın '60-64' Erkek Kadın '65 +' Erkek Kadın Toplam Yabancılar kapsama alınmamıştır. Sağlık Çanakkale ilinde biri özel, biri askeri ve ikisi kamuya ait olmak üzere toplam 4 hastane bulunmakta olup 5 adet sağlık ocağı ile sağlık hizmeti verilmektedir. Söz konusu sağlık kuruluşlarının özel bir yapısal özelliği bulunmamaktadır. SSK Hastanesi kentin yeni gelişim alanlarından olan Esenler Mahallesinde, 1984 yılındaki ilave imar planlarında sağlık kurumu olarak yaklaşık 4 hektarlık bir alan üzerinde planlanmış ve inşa edilmiştir. Özel Hastane ise Barbaros Mahallesinde kentin güneye genişleyen yeni yapılaşma bölgesinde yer almaktadır. Projenin bağlı olduğu ilçede (Lapseki de ve Biga da) Lapseki ve Biga Devlet Hastanesi bulunmakta olup proje sahasına en yakın yerleşim yerlerinde: -Ayıtdere Köyünde sağlık ocağı ve sağlık evi, -Bekirli Köyünde sağlık ocağı ve sağlık evi bulunmamaktadır. Bu itibarla, 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Demiz Dolgusu) projesi kapsamında yapılacak çalışmalar sırasında olası yaralanma durumlarında öncelikle ilk müdehale proje sahasında yapılacak olup kazanın boyutuna göre Lapseki ve Biga İlçesi sağlık hizmetlerinden faydalanılacaktır. Kültür Çanakkale İli, ülkemizin batısında ve gelişmiş Marmara Bölgesinde yer almaktadır. Ancak il sosyal ve kültürel tesisler açısından önemli bir zenginlik göstermemektedir. Kent içindeki sosyal ve kültürel faaliyetlerin gerçekleştirildiği Namık Kemal Kültür Sarayı, Mehmet Akif Kültür Merkezi, Devlet Güzel Sanatlar Galerisi, Yalı Hanı ve Belediye Sosyal Tesisleri gibi yapılar bulunmaktadır. Bunları yanında kent merkezinde, İl Kültür Müdürlüğünün ve Mehmet Akif İl Halk Kütüphanesi içerisinde tiyatro salonuyla İl de muhtelif yerlere dağılmış on adet sinema salonu ve bir açık hava tiyatrosu bulunmaktadır. 156

179 Sinema salonları, 2000 ve 2001 yıllarında hizmete giren Tansaş ve Gima gibi büyük alışveriş merkezleri içinde yer almaktadır. Ayrıca inşaatı devam eden Kipa alış-veriş merkezinin 2006 Şubat ayı içinde faaliyete geçmiştir. IV.3.5. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (yerleşme alanlarının dağılımı, mevcut ve planlanan kullanım alanları, bu kapsamda sanayi bölgeleri, limanlar, konutlar, turizm alanları vb.), Çanakkale ili sınırları içerisinde tesis edilerek işletilmesi planlanan Kocadalyan Termik Santralinin baca yüksekliği 150 metre olarak belirlenmiştir. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek 4 üne göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarıçapa sahip alan tesis etki alanı olarak belirlenmektedir. Bu itibarla Kocadalyan Termik Santrali için belirlenen baca yüksekliği doğrultusunda tesis etki alanı 7500 m lik yarıçapa sahip bir alan kapsayacaktır. Proje konusu termik santral için belirlenen 7500 m lik etki alanı içerisinde: Filiz Kirazlıdere Elektrik Üretim A.Ş. tarafından planlanan MWe kurulu gücünde Kirazlıdere Termik Santrali Entegre Projesi mevcuttur. (Tesis henüz işletmeye geçmemiştir), 2300 m mesafede İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan 2x600 MWe kurulu gücünde termik santrali mevcuttur m mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş Klinker Öğütme Tesisi mevcuttur. (Tesisi henüz işletmeye geçmemiştir.) Ancak proje kapsamında hava kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla en kötü şartlar göz önünde bulundurulmuş olup hava kalitesi dağılım modellemesinde 50 km x50 km lik alan içerisinde yer alan ve/veya planlanan sanayi tesisleri dikkate alınmıştır. Hava kalitesi dağılım modellemesinde kümülatif olarak değerlendirilen tesisler ve proje alanına mesafeleri aşağıda verilmiştir. 7,6 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve Klinker Üretim Tesisi bulunmaktadır (Tesis henüz işletmeye geçmemiştir.) 11 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan İçdaş Değirmencik entegre tesisleri bulunmaktadır. İçdaş Değirmencik entegre tesislerinde 3 çelikhane ve 3 haddehane, 3 üniteli 405 MW lık akışkan yataklı termik santral, tersane, liman ve bu ünitelerin yardımcı tesisleri yer almaktadır. 12 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve ÇED süreci devam eden Yüksek Fırın ve Yardımcı Tesisler projesi bulunmaktadır (Proje henüz işletmeye geçmemiştir). 23 km mesafede Sarıkaya Karaburun Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan MWe kurulu gücünde Karaburun Entegre Enerji Projesi bulunmaktadır (Proje henüz işletmeye geçmemiştir). 25 km mesafede Cengiz Enerji San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan 2x660 MWe kurulu gücünde Cenal Enerji Santrali Projesi bulunmaktadır (Yatırım inşaat aşamasındadır). 157

180 Proje alanı Lâpseki İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 28 km, Biga İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 25 km, Çanakkale İli ne ise kuşuçuşu yaklaşık 55 km mesafede bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimleri alanın kuş uçuşu 2254 güneydoğusunda Ayıtdere Köyü, 2878 m doğusunda ise Bekirli Köyü dür. Bu nedenle de, proje çalışmaları sırasında oluşması muhtemel çevresel etkiler, İşbu en yakın yerleşim yerlerine göre değerlendirilmiştir. IV.3.6. Gelir ve İşsizlik (Bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), Çanakkale ilinde 2000 yılı DİE verilerine göre işsizlik oranı % 3,6 olarak tespit edilmiştir. Bu proje ile Biga ve Lapseki ilçelerinin İl ekonomisine önemli bir katma değer sağlanacağı düşünülmektedir. Bununla beraber balıkçılık faaliyetlerinin yoğun olduğu Kemer köyünde ve kısıtlı tarım-hayvancılık ile uğraşan Bekirli köyü ve diğer yakın civar yerleşim yerlerinde istihdam sağlanarak yöre ekonomisi desteklenecektir. Proje sahibi İÇDAŞ A.Ş.'nin grup şirketleriyle birlikte 10 bine yakın çalışanı bulunmakta olup proje kapsamında gerek inşaat ve gerekse işletme aşamalarında çalışacak mühendis, teknisyen ve makine operatörleri gibi teknik personel ve vasıfsız işçiler bölgeden temin edilmeye özen gösterileceğinden; bölgede bir istihdam imkânı sağlanmış olacaktır. Proje kapsamında arazi hazırlık ve inşaat aşamasında 1350 kişi çalıştırılacaktır. İşletme aşamasında ise tesiste yaklaşık 800 kişi çalışacaktır. Bu personellerin her birinin ortalama 4 kişilik bir ailesi olduğu düşünülürse yaklaşık 8600 kişinin fiili olarak tesis ile ilgili ekonomik bağlılıkları bulunacaktır. Proje ile yakın yerleşim yerlerinde yaşayanlar için bir istihdam imkânı doğacak olup yöredeki gelir seviyesinde de artış olacağı öngörülmektedir. Gerçekleştirilecek faaliyet neticesinde asgari seviyede işsizliğin önüne geçilecek dolayısı ile yöresel/yerel ekonomiye olumlu bir katkı olacaktır. IV.3.7. Diğer Özellikler Bu başlık altında verilecek başka bir husus bulunmamaktadır. 158

181 BÖLÜM V: TERMİK SANTRAL, İSKELE, KÜL DEPOLAMA TESİSİ, DOLGU ALANININ BÖLÜM IV TE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu bölümde projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler A-V.1 ve B-V.2. başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı şekilde açıklanır.) A-V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler (Termik Santral, İskele, Kül Depolama Tesisi, Dolgu Alanı) V.1.1. Arazinin hazırlanması ve ünitelerin inşası için yapılacak işler kapsamında (ulaşım altyapısı dâhil) nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb. maddelerin nerelere, nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları; kullanılacak malzemeler, araçlar ve makineler, kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, tozun yayılmasına karşı alınacak önlemler, Proje sahasında yürütülecek olan arazi hazırlama faaliyetleri; hafriyat ve dolgu yapılması, iskele, dalgakıranın inşa edilmesi, saha düzenleme ve binaların temel işleri için gereken kazı işlemlerinden oluşmaktadır. Proje kapsamındaki ünitelerin tasarım aşamasında, bütün proje ünitelerinin uygun bir şekilde yerleştirilmesine ve böylece hafriyatın en aza indirilmesine önem verilmiştir. Termik santralin topoğrafik kotunun +10 m kül depolama alanını ise +40 m kotunda olması planlanmıştır. Bu kapsamda sahada yapılacak kazı ve dolgu miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo Proje Kapsamında Yapılacak kazı ve Dolgu Miktarları Ünite Kazı Miktarı (m 3 ) Dolgu Miktarı (m 3 ) Termik Santral Alanı Şalt Sahası ,00 Kül Depolama Seddesi 18, Kül Depolama Alanı TOPLAM m m 3 Termik santral ve kül depolama alanının belirlenen topoğrafik kotlara getirilmesi amacıyla sahada yaklaşık m 3 kazı yapılması planlanmaktadır. Yapılan bu hafriyat malzemesinin tamamı depolanmadan direkt olarak düşük kotlardaki alanların dolgusunda kullanılacaktır. Arazi hazırlama ve inşaat aşamasına ait iş akım şeması aşağıdaki şekilde verilmiştir. 159

182 Dolgu Yapılması Hafriyat İşlemleri Kül Depolama Alanının Düzenlenmesi Dalgakıran ve İskelenin Yapılması Kazan Binası, Baca ve Diğer Ünitelerin Temel İnşaatlarının Yapılması Sedde Yapısının İnşası Su Alma ve Deşarj Yapılarının Yapılması Drenaj Sisteminin Oluşturulması Tesisin Kurulması Alanın Taban Sızdırmazlığının Sağlanması Montaj Yapılması Jeomembranın Döşenmesi Şalt Sahasının Yapılması Taşıma Bantlarının/ Pnömatik boru sisteminin İşletmeye Geçiş Şekil- 69. Arazi Hazırlama ve İnşaat Aşaması İş Akım Şeması Arazi hazırlama aşamasında hafriyat ile birlikte peyderpey olarak bitkisel toprak sıyrılması işlemi de gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında dolgu ve hafriyat işlemlerinin yapılacağı yaklaşık m 2 lik alanda bitkisel toprak sıyrılacaktır. Bu alanda toprak derinliği 0-20 cm arasında değişiklik göstermektedir. Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda m 2 lik alanda ortalama 10 cm sıyırma yapılacağı düşünülürse bu kısımdan açığa çıkacak bitkisel toprak miktarı; yaklaşık m 3 olacaktır. Hafriyat işlemleri sırasında bitkisel toprak ayrı olarak sıyrılacaktır. Sıyrılan bitkisel toprağın proje alanı içerisinde uygun bir alanda geçici olarak depolanması planlanmıştır. Depolama işlemi yapılırken %5 den fazla eğim bırakılmayacaktır. 160

183 Sıyrılarak alınacak olan bitkisel toprak; bahçe, yeşil alan ve benzeri çalışmalarda tekrar üst toprak olarak kullanılacaktır. İnşaat faaliyetlerinde kullanılacak beton agregası İÇDAŞ a ait beton santralinden, inşaat demiri İÇDAŞ ın Değirmencik Köyü Köyaltı Mevkii nde halihazırda kurulu bulunan demir-çelik fabrikasından, profil çeliği ile çimento gibi diğer inşaat malzemeleri ise Biga ve Çanakkale den temin edilecektir. Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında kullanılacak makine-ekipmanın listesi aşağıdaki tabloda verilmiştir. Projenin inşaat öncesi döneminin 2 yıl, iki ünitenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasının ise 5 yıl olmak üzere toplam 7 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Tablo Arazi Hazırlama ve İnşaat Aşamasında Kullanılacak Ekipmanlar ve Adetleri Kullanılacak Ekipman Adet Ekskavatör 5 Lastikli Kepçe 2 Silindir 1 Greyder 1 Treyler (Boru taşıyıcı) 4 Kamyon 16 Yüzer Duba 1 Yüzer Vinç 1 Kazık Çakma Makinesi 1 Hizmet Botu 2 Beton Pompası 3 Beton Mikseri 9 Kaynak Makinesi 50 Metal Kesme Aleti 50 Jeneratör 8 Mobil vinç 6 Arazöz 2 Termik santralin kurulacağı alanda yapılacak hafriyat işlemlerinden, hafredilen malzemenin kamyona yüklenmesi, taşınması ve boşaltılması işlemlerinde toz emisyonu oluşacaktır. Ayrıca kullanılacak ekipmanların yakıt olarak tüketeceği motorinden kaynaklanan gaz emisyonu oluşumu söz konusudur. Açığa çıkacak emisyonların hesaplamaları Ek-18 de verilen modelleme raporunda yapılmıştır. Kamyon trafiği en az ölçüde tutulacak, çamur ve toz yayılmasına engel olunacaktır. Ayrıca her türlü hafriyat işlemleri sırasında zemin ıslatılarak toz yayılımı önlenecektir. Arazinin hazırlanması ve inşa işlemleri sırasında çalışacak araçlardan kaynaklanacak emisyonların minimuma indirgenmesi için, kullanılacak tüm araç ve ekipmanların rutin kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları bitene dek çalışmalarda başka araçlar kullanılacaktır. V.1.2. Arazinin Hazırlanması Sırasında ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Toksik Olanların Taşınımları, Depolanmaları, Hangi İşlem İçin Nasıl Kullanılacakları, Bu İşler İçin Kullanılacak Alet ve Makineler, Projenin arazi hazırlanması aşamasında parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik olabilecek herhangi bir malzeme kullanımı söz konusu değildir. 161

184 V.1.3. Proje Kapsamında Yer Alan Kıyı Yapılarının Boyutları, Adetleri, Özellikleri, Kapasiteleri, Derinliği ve İnşaat Tekniği, Proje kapsamındaki kıyı yapıları dolgu, iskele ve dalgakırandır. Planlanan dolguya ilişkin detaylı bilgi Bölüm 1.2 de verilmiştir. Planlanan iskele, termik santrale kömür getirecek gemilerin de yanaşabileceği ve kömür boşaltma işlemi yapabileceği özellikte olacaktır. Kıyı kenar çizgisinden itibaren 6 metrelik bir geçiş hattından sonra 185 m uzunluğunda konveyör bant hattı yapılacaktır. Daha sonra 312 m uzunluğunda ve 18,5 m genişliğinde yine kazıklı sistem bir iskele yapılarak bu iskele 20 m kedi yolu ile 12x12 m lik dolfene bağlanacaktır. Dolgunun ve iskelenin korunması amacıyla yaklaşık 1510 m uzunluğunda dalgakıran yapılacaktır. Dolgu ve dalgakıranın hacim bilgileri Bölüm1.2 de verilmiştir. Proje kapsamında inşa edilmesi planlanan iskele kazıklı sistem olarak inşa edilecektir. Beton bloklu ve kesonlu sistem iskelelere oranla daha ekonomik olan kazıklı iskeleler, deniz ekosistemine zarar vermemesi, inşaat süresinin kısa olması gibi nedenlerden dolayı tercih edilmektedir. Şekil- 70. Kazıklı Sistem İskele Tip Kesiti Öncelikle kazık çakma işlemleri yapılacaktır. Kazık çakma işleminden sonra kazık içlerine beton dökülerek, kazıklar betonarme bir başlık kirişi ile birbirlerine bağlanacaklardır. Dışarıda hazırlanacak olan demir donatılar kazıkların içerisine vinçle yerleştirilecek, beton ise yetişebildiği yere kadar beton pompası ile yetişemediği yerlerde yüzer vinç ile dökülecektir. Kazıkların içerisinde yüksek mukavemetli BS 30 betonu kullanılacaktır. Kazıkların yüzeyleri epoksi (paslanmaya ve korozyona karşı dayanıklı boya) boya ile kaplanacaktır. 162

185 V.1.4. Projeyi Bir Yılda Kullanacak Gemi Sayısı ve Özellikleri Proje kapsamında inşa edilecek iskele termik santrale kömür nakledilmesi amacıyla kullanılacaktır. Sahaya getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen cape size gemiler (ortalama DWT kapasiteli) kullanılacaktır. Bu durumda, proje süresi boyunca ayda yaklaşık üç adet geminin limana kömür getirmesi öngörülmüştür. Cape size gemiler DWT arasında taşıma kapasitesi olan gemilerdir. Genelde kömür, demir gibi maden taşımalarında kullanılır. Şekil- 71. Capesize Gemi Capesize gemilerin ortalama özellikleri aşağıda verilmiştir. Uzunluk : 291 m Genişlik : 46 m Draft : 17 m V.1.5. İskelenin Yıllık Yükleme ve Boşaltma Kapasitesi, Taşınacak Yük Tipleri ve Miktarı (proje kapsamında 3. şahıslara hizmet verilip verilmeyeceği hakkında bilgi verilmelidir), Proje kapsamında inşa edilecek iskele termik santrale kömür nakledilmesi amacıyla kullanılacak olup 3. Şahıslara hizmet verilmeyecektir. İskele boyunca döşenmiş ray üzerinde hareket edebilen elektrik tahrikli kömür boşaltma vinçleri, kömürü gemi hangarlarından elleçleyip kömür besleme bunkerlerine boşaltacaktır. Her bir bunkerin altında kapalı bant konveyörü bulunacaktır. Kömür bahse konu kapalı bant konveyörler vasıtasıyla kömür stok tesisine nakledilecektir. Kömür boşaltma vinçleri ve sevk bantlarının kapasitesi 2x1500 ton/saattir. Benzer bir taşıma sisteminin fotoğrafı aşağıda verilmiştir. 163

186 Şekil- 72. Benzer Kömür Taşıma Bandı Limandan enerji santraline kadar kapalı bant sisteminin kurulması ile kömürün taşınması hem daha ekonomik hem de daha hızlı olacaktır. Ayrıca bu sistemle toz oluşumu da engellenmiş olacaktır. V.1.6. Proje Kapsamında Yapılacak Dolgunun Amacı, Özellikleri, Boyutları, Kaplayacağı Alan (m 2 ), Hacim (m 3 ) Dolgu Yapım Tekniği, Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m2 lik dolgu yapılması planlanmaktadır. Dolgu iskeleye yanaşacak gemiler için yeterli su derinliğinin sağlanabilmesi amacıyla yapılacaktır. Ayrıca iskele ve iskeleye yanaşacak gemileri, bölgede hâkim rüzgâr yönü olan kuzeykuzeydoğu doğrultulu rüzgârlardan ve bunların etkisiyle oluşan dalgalardan korumak amacıyla bir dalgakıran yapılması planlanmaktadır. Yapılacak olan dolgunun hacmi m 3, dalgakıranın hacmi ise m 3 olarak hesaplanmıştır. Detay hacim ve alan bilgileri Bölüm-1.2 verilmiştir. Dolgu işlemi karadan denize doğru kısım kısım yapılacak ve gövde dolgusu yapılan kısmın perde anroşmanları da yapılarak dolgunun deniz ortamına yayılmasına izin verilmeyecektir. Böylece malzemeler suyun içinde dağılmadan tabakalar halinde serilmiş olacak ve deniz suyunda bulanıklığa sebep olunmayacaktır. Anroşmanlar halatla çalışan vinçler yardımı ile yerleştirilecektir. Aşağıdaki şekilde yapılacak olan dalgakıranın tipik kesiti verilmiştir. 164

187 Dalgalar Çekirdek Anroşman Tabakası Filtre Tabakası Deniz Tabanı Şekil- 73. Dalgakıran Tip Kesiti Şekil- 74. Anroşmanların Vinç İle Yerleştirilmesi ve Dalgıçlarla Gözlemlenmesi Kıyı dolgu işlemleri, ağırlıklara ve boya göre, kategoriler halinde gerçekleştirilecek olup, dolgu alanı üzerine saha betonu kaplanacaktır. Yüzeysel veya su ortamının dolgu bünyesine sızması, taneler arasındaki sürtünme mukavemetinin azalmasına ve dolayısıyla dolgunun stabilitesinin bozulmasına sebep olabilmektedir. Bu nedenle dolguda, deniz suyunda çözünerek bulanıklığa, dış etkenlerle bozuşmaya ve ayrışmaya neden olacak kayalar (marnlı ve şistli) kullanılmayacaktır. Kullanılacak olan dolgu malzemesinin su emme-çözünme değerlerinin düşük olmasına, mineralojik, kimyasal ve fizikokimyasal özelliklerinin denizin mevcut yapısını bozmayacak şekilde olmasına dikkat edilecek, Mülga DLHİ Genel Müdürlüğü, Liman ve Deniz İnşaat İşleri Teknik Şartnamesi Madde-5 ve Madde-31 de belirtilen özelliklere uygun olacaktır. 165

188 V.1.7. Kullanılacak Dolgu Malzemesinin Özellikleri (kayaç cinsleri, minerolojik, fiziksel ve kimyasal özellikleri vb.), Analiz Sonuçları (deniz suyuna dayanıklılık vb.), Miktarı, Dolgu Malzemesi ve Proje Kapsamında Kullanılacak Diğer Malzemelerin Deniz Ortamı ile Kısa-Orta-Uzun Vadede Etkileşimi, Korozyona Karşı Dayanıklılığı, Gerekli Çizimler (detay görünüşler, en/boy kesitler vb.) Deniz yapılarında kullanılan doğal yapı gereçlerinin özgül nitelikleri ile bu gereçlere ait limitlerin belirlenmesinde CIRIA (İngiltere İnşaat Sektörü Araştırma ve Enformasyon Kurumu) ve CUR (Hollanda İnşaat Mühendisliği Araştırma ve Standartlar Merkezi) tarafından yayınlanan kıyı mühendisliği el kitabından yararlanılmaktadır. Bu el kitabında; deniz yapıları kapsamında projelendirilen koruyucu tabaka, filtre tabakası ve çekirdek / dolgu malzemesi için istenen parametre ve limitler verilmektedir. İdealize kaya kalitesini temsil eden tipik parametreler; ayrışma derecesi, süreksizlik aralığı, RQD, porozite, su emme, tek eksenli basınç dayanımı ve kaya yoğunluğudur. Bu parametrelerin dışında blok boyutu, süreksizliklerin nicelik ve niteliği, mukavemet parametreleri, darbeye dayanıklılık, gradasyon vb. dikkate alınmaktadır. Planlanan dolguda ve dalgakıran dolgusunda anroşman olarak kullanılacak malzemelerin, İÇDAŞ A.Ş ye ait Çanakkale İli, Biga İlçesi, Ayıtdere Köyü İR:69320 no.lu kalker ocağı ile Çanakkale İli, Biga İlçesi, Eskibalıklı Köyü İR:7330 no.lu kalker ocaklarından temin edilmesi planlanmıştır. Kıyı dolgu işlemleri, ağırlıklara ve boya göre, kategoriler halinde gerçekleştirilecek olup, dolgu alanı üzerine saha betonu kaplanacaktır. Yüzeysel veya su ortamının dolgu bünyesine sızması, taneler arasındaki sürtünme mukavetini azaltacak, dolgunun stabilitesinin bozulmasına sebep olacaktır. Bu nedenle dolguda kullanılacak olan taşlar deniz suyunun kirlenmesine neden olmayacak, ayrıca dış etkenlerle bozuşmaya ve ayrışmaya uygun marnlı ve şistli kayalardan olmayacaktır. Kullanılacak olan dolgu malzemesinin ortamla uyum sağlayabilmesi için yörenin doğal kayacı olmasına ve su emme-çözünme değerlerinin düşük olmasına dikkat edilecektir. Kullanılacak olan dolgu malzemesinin minerolojik, kimyasal ve fizikokimyasal özelliklerinin denizin mevcut yapısını bozmayacak şekilde olmasına dikkat edilecek, Mülga DLHİ Genel Müdürlüğü, Liman ve Deniz İnşaat İşleri Teknik Şartnamesi Madde-5 ve Madde-31 de belirtilen özelliklere uygun olacaktır. Liman ve Deniz İnşaat İşleri Teknik Şartnamesi Madde-5 ve Madde-31 de belirtilen özellikler aşağıda verilmiştir. DLHİ Genel Müdürlüğü, Liman ve Deniz İnşaat İşleri Teknik Şartnamesi Madde-5 Dalgakıranlarda, eteklerde, tıkamalarda, rıhtım duvarı arkası dolgularda, şevlerde, kaplama veya taban takviyesi vs. anroşman olarak kullanılacak taş, Kontrol Mühendisi tarafından uygun görülecektir. Ayrışmış kaya kabul edilmeyecektir. Sağlam kayanın 2,2 t/m 3 ten aşağı olmayacağı gibi pratik olarak suya karşı geçirimsiz olacaktır. Taşlar, boyut ve ağırlık bakımından plan ve projeler ile özel şartnamelerdeki herhangi bir özel şarta uyacaktır. Taş malzemesi, belirtilen ağırlıklara veya boyutlara göre, kategoriler halinde verilecektir. Bir yerde ağırlığa göre anroşman kategorisi belirtildiği zaman, anroşman, ağırlıkları belirtilen sınır içinde değişen ve yeterli oranda ara büyüklükte taşlardan ibaret olacaktır. Kontrol Mühendisi gerekli gördüğü taş partilerini yukarıda açıklanan şartlara göre kontrol etmek hakkına sahiptir. Yüklenici, taşları böylece tespit edilen kategorilere göre kullanacaktır. Belirtilen kategorilerin büyüklüğünde %20 den fazla fark gösteren partiler 166

189 Kontrol Mühendisinin isteğine göre diğer bir parametrede sınıflandırılabilirler. Bu taktirde bunlar, uygun yerde kullanılıp bedellerde buna göre ödenir. DLHİ Genel Müdürlüğü, Liman ve Deniz İnşaat İşleri Teknik Şartnamesi Madde-31 Anroşman İşleri: Dalgakıran ve tahkimat anroşmanı, plan ve projelerde gösterilen şekil ve boyutta ve belirtilmiş ton kategorideki taşlardan olacaktır. Anroşman, kabil olduğu kadar plan ve projelerde gösterilmiş olan eğimlere, kotlara ve şevlere uygun olarak yapılacaktır. Bir evvelki tabaka, iskandillerle kontrol edilmeden ve Kontrol Mühendisi tarafından uygun görülmeden diğer bir tabaka teşkil edilmeyecektir. Her bir tabakanın yüzü ortalama olarak, belirtilmiş olan yüzeyden, 2 tona kadar olan kategorilerde 0,50 metreden ve 2 tondan yukarı kategoriler için ± 0,75 metreden fazla fark etmeyecektir. Dalgakıran ve tahkimat gibi anroşman inşaatında tatbik edilecek metot, dalgaların etkisi ile anroşmanların profilleri dışına sürüklenmesini önleyecek ve uyumlu bir ilerlemeyi kapsayacak şekilde Kontrol Mühendisi ve yüklenici tarafından birlikte tespit edilecek ve Bakanlık tarafından kabul ve lüzumunda tasdik edilerek esasları tespit edilecektir. Ayrıca deniz dolgusu ile dalgakıran inşaatında anroşman olarak kullanılacak malzemelerin analizi yaptırılmış olup; malzemelerin fiziksel özellik ve nitelikleri yönünden Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi nde belirtilen değerleri sağladığı ve anroşman olarak kullanılmasının uygun olduğu tespit edilmiştir. Ocaklardan elde edilecek dolgu malzemesi dışında demirli/demirsiz beton ve çelik (büküm sac veya boru kazık) de kullanılacaktır. Tüm demirli beton imalatta gerekli pas payları ve yüzey düzgünlüğü uygulanarak donatı çeliği ile deniz suyunun etkileşimi ve korozyon önlenecektir. Beton imalatının bir kısmı karada ön dökümlü olacak, bir kısmı ise yerinde dökülecektir. Yerinde dökülen beton elemanlar kuruda imal edilecek, kalıplama ve döküm sırasında gerekli önlemler alınarak betonun deniz suyu ile etkileşimi en aza indirilecektir. Çelik kullanılan su altında kalacak imalatlarda (kazıklar, vb.) özellikle hava ile etkileşim içinde olacak yüzeyler gerekli korozyon önleyici uygulamalarla (uygun sentetik kaplama, beton gömlekleme veya şartnamesine uygun korozyon önleyici boya) korunacaktır. Rıhtımı taşıyan kazıklarda oluşabilecek korozyonu azaltmak amacıyla ise katodik koruma yapılacaktır. Katodik koruma; su, su altı ve toprak altı sistemlerine uygulanır. Korozyon bir elektrokimyasal olay olduğu için, sistemde elektron alış verişi olur. Doğada bulunan elementlerin birbirlerine göre kimyasal olarak zayıf ve kuvvetli olanları vardır. Kuvvetli elementler zayıf olan elementlerden elektron koparırlar ve böylece zayıf olan elementleri korozyona uğratırlar. Zayıf olan elementleri korozyondan korumak için kuvvetli olan elementlere dışarıdan elektron verilerek bu denge sağlanır veya elektron alış verişin olduğu ortam ile yapı arası polarizasyon sağlanılarak bağlantısı kesilir. Bu olaya Katodik koruma denir. İki türlü uygulanışı vardır; Dış akımlı sistem : Alternatif akım doğru akıma çevrilerek verilir. Galvanik Usul : Elementler arasındaki EMK ( Elektro Motor Kuvvet ) den yararlanılır. Katodik korumanın uygulama alanları arasında içme suyu boru hatları, doğalgaz ve petrol boru hatları, deniz altı boruları, atık su boruları, yük gemileri, denizatılar, yatlar, liman iskele ve platformların kazık ayakları, palplanşlar ve dubaları sayabiliriz. Yapılacak olan dolgulara ilişkin detay çizim ve kesitler Ek-2 de verilmiştir. 167

190 V.1.8. Dolgu Malzemesinin Nereden ve Nasıl Temin Edileceği, Faaliyet Alanına Uzaklığı, Dolgu Malzemesi Proje Alanına Taşınırken Kullanılacak Yollar (bu yollar hakkında ilgili Karayolları Bölge Müdürlüğünden görüş alınması) Planlanan dolguda ve dalgakıran dolgusunda anroşman olarak kullanılacak malzemelerin, İÇDAŞ A.Ş ye ait Çanakkale İli, Biga İlçesi, Ayıtdere Köyü İR:69320 no.lu kalker ocağı ile Çanakkale İli, Biga İlçesi, Eskibalıklı Köyü İR:7330 no.lu kalker ocaklarından temin edilmesi planlanmıştır. Dolgu malzemesinin temin edileceği ocaklara ve kullanılacak yol güzergahlarına ilişkin detaylı bilgi Bölüm-1.2 de verilmiştir. Proje kapsamında kullanılacak yollara ilişkin Karayolları Bölge Müdürlüğü nden alınan görüş Ek-19 da verilmiştir. V.1.9. Proje Alanı İçindeki Su Ortamında Herhangi Bir Amaçla Kazı, Dip Taraması vb. İşlemlerin Yapılıp Yapılmayacağı, Yapılacak İse Nerede, Ne Kadar Alanda, Nasıl Yapılacağı, İnşaat Tekniği ve İnşaat Sürecince Kullanılacak Ekipmanlar, Çıkarılacak Malzemenin Miktarı, Özellikleri (Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Ek-11-A ya göre Bakanlığımızdan Yeterlik/Ön Yeterlik Belgesi Almış Laboratuarlarca Yapılan Analiz Sonuçları), Nereye Taşınacağı veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacağı, Proje kapsamında su ortamında herhangi bir amaçla kazı ve dip taraması yapılmayacaktır. V Zemin Emniyetinin Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler (taşıma gücü, emniyet gerilmesi, oturma hesapları), Bina temelleri, deprem sırasında oturma veya farklı oturmalardan ötürü üstyapıda hasara neden olmayacak biçimde, oturdukları zeminin özellikleri göz önüne alınarak, zemin mekaniği ve temel inşaatı ilkelerine göre yapılacaktır. Bu bölümde temellerle ilgili olarak verilen kurallar; betonarme, çelik, ahşap ve yığma kargir binaların temelleri için geçerlidir. Temel zemini olarak (C) gruplarına giren zeminlerde, statik yüklere göre tanımlanan zemin emniye gerilmesi ve kazıklı temellerde kazığın yatay ve eksenel yükler için emniyetli taşıma yükü, deprem durumunda en fazla %50 arttırılabilir. Tablo Zemin Grupları Zemin Grubu (A) (B) (C) Zemin grubu tanımı 1. Masif volkanik kayaçlar ve ayrışmamış sağlam metamorfik kayaçlar 2. Çok sıkı kum, çakıl 3. Sert kil ve siltli kil 1. Tüf ve aglomera gibi gevşek volkanik kayaçlar, süreksizlik düzlemleri bulunan ayrışmış çimentolu tortul kayaçlar 2. Sıkı kum, çakıl 3. Çok katı kil ve siltli kil 1. Yumuşak süreksizlik düzlemleri bulunan çok ayrışmış metamorfik kayaçlar ve çimentolu tortul kayaçlar 2. Orta sıkı kum, çakıl 3. Katı kil ve siltli kil Stand. Penetr. (N/30) >50 > Relatif Sıkılık (%) Serbest Basınç Direnci (kpa) >1000 > < Kayma Dalgası Hızı (m/s) >1000 >700 >

191 (D) 1. Yer altı su seviyesinin yüksek yumuşak, kalın alüvyon tabakaları 2. Gevşek kum 3. Yumuşak kil, siltli kil <10 <8 <35 <100 <200 <200 <200 Proje alanında düşeye göre eğimleri 1/6 dan daha fazla olan eğik kazıklar kullanılmayacaktır. Kazıklı temeller, eksenel yüklere ek olarak depremden oluşan yatay yüklere göre de hesaplanacaktır. Proje alanı gibi birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kılıflı ya da kılıfsız yerinde dökme fore kazıklarda, 3 metreden az olmamak üzere, kazık başlığının altındaki kazık boyunun üstten 1/3 ünde boyuna donatı oranı den az olamaz. Bu bölgeye konulacak spiral donatı çapı 8 mm den az ve spiral adımı 200 mm den fazla olmayacak, ayrıca üstten en az iki kazık çapı kadar yükseklikte spiral donatı adımı 100 mm ye indirilecektir. Betonarme ve çelik binalarda tekil temelleri veya kazık başlıklarını her iki doğrultuda, sürekli temelleri ise kolon veya perde hizalarında birbirlerine bağlayan bağ kirişleri düzenlenecektir. Bağ kirişleri, temel kazısına uygun olarak, temel altından kolon tabanına kadar olan yükseklikteki herhangi bir seviyede yapılabilir. Bağ kirişlerine göre minimum koşullar tabloda gösterilmiştir. Kesit hesabında bağ kirişlerinin hem basınç, hem de çekme kuvvetlerine çalışacağı göz önünde tutulacaktır. Zemin ya da taban betonu tarafından sarılan bağ kirişlerinin basınca çalışması durumunda, burkulma etkisi göz önüne alınmayabilir. Çekme durumunda ise, çekme kuvvetinin sadece donatı tarafından taşındığı varsayılacaktır. Bağ kirişlerinin etriye çapı 8 mm den az ve etriye aralığı 200 mm den fazla olmayacaktır. Bağ kirişleri yerine betonarme döşemeler de kullanılabilir. Bu durumda, döşeme kalınlığı 150 mm den az olmayacaktır. V Taşkın Önleme ve Drenaj İle İlgili İşlemlerin Nerelerde ve Nasıl Yapılacağı, Çanakkale İli, Biga İlçesi sınırları içerisinde İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş. tarafından 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) faaliyetinin yapılması planlanmaktadır. Küçükdalyan Deresi ile Kocadalyan Deresi haricindeki dere yataklarında ve yatak kesitlerinde; akış rejimini bozacak şekilde çalışma ya da daraltma yapılmayacak, yapılacak hafriyat çalışmalarında çıkan malzeme depolanmayacak ve muhtemel taşkınlara karşı gerekli tedbirler alınacaktır. YÖNTEM Menfezler genellikle taşkın frekans süresindeki maksimum debiyi giriş ve çıkışta rahatça geçirebilecek ve ekonomik olacak şekilde projelendirilir. Menfezin memba tarafındaki araziye zarar vermeyecek su seviyesi, mansap tarafında erozyon ve oyulmaya neden olmayacak maksimum su hızı, süprüntü madde miktarı, boyutları, durumları ve önceden oluşmuş maksimum su seviyeleri belirlenmelidir. Maliyeti belirleyen de hidrolik hesaplamalarla bulunan 10 ve 100 yıllık maksimum debi değerleridir. Yağış verileri olan yörelerde havzanın fiziksel parametreleri de kullanılarak maksimum debi; formüllerle, istatistik metotlarla ve sentetik yolla elde edilen hidrograflar ve rasyonel metot yardımıyla belirlenebilir. Formüllerle taşkın hesabında olasılık ve tekerrür göz önüne alınmadığından, 169

192 taşkının kaç yılda bir tekrarlanacağı belirlenememektedir. Bu nedenle fazla tercih edilmez. Taşkın havzası küçük alanlarda da genellikle akım gözlem istasyonu (AGİ) bulunmadığından, akım verilerine bağlı istatistiksel metotlar kullanılmaktadır. Bir sentetik birim hidrograf metodu olan Snyder metodunda ise katsayıların tayini için gözlenmiş taşkın hidrograflarına ihtiyaç vardır. Menfez yapılacak yerlerde çoğunlukla AGİ bulunmadığından, taşkın hesabında bu metot kullanılmamaktadır. Bu çalışmada da Küçükdalyan ve Kocadalyan Dereleri üzerinde AGİ bulunmadığından bu metotlara yer verilmemiş, sadece sentetik birim hidrograf metotlarından olan Mockus metodu, Rasyonel metot ve Mc Math metodu kullanılmıştır. KÜÇÜKDALYAN DERESİ TAŞKIN DEBİSİ TAHMİNİ MOCKUS YÖNTEMİ İLE Bir çeşit sentetik birim hidrograftır. Birim hidrograf üçgen kabul edilmektedir. Üzerinde akım gözlem istasyonu bulunmayan derelerde uygulanır. Toplanma süresi 30 saat veya daha az olan drenaj alanları için uygulanabilmekte, daha büyük alanlarda drenaj alanları tali parçalara ayrılarak her bir parça için çizilen hidrograflar gecikme zamanlarına göre süperpoze edilmektedir. Tablo Küçükdalyan Deresi Eğim Hesabı H 2 H 1 H l = L/10 S i = h/l S i 1/ S i , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,00714 TOPLAM 61,

193 Şekil- 75. Küçükdalyan Deresi ve Yağış Alanı (Topoğrafik Harita Üzerine İşlenerek Oluşturulmuştur.) L 4910 m, A m 2 4,291 km 2 171

194 Harmonik Eğim = 0,026 T c 0,905 saat Toplanma zamanı D 0,905 saat 60 dakika Suların toplanma zamanına tekabül eden yağış süresi pratikte D den büyük en yakın tamsayı alınır. Ancak T c <1 ise T c = D alınır. T p 1,5 saat Hidroğrafın yükselme zamanı T r = 2,5 saat Suların alçalma zamanı T s = 4,0 saat Taşkın süresi Q p = 0,595 m 3 /sn/mm Taşkın piki (1mm için) 172

195 Tablo Hidrolik Zemin Grupları ve Bitki Örtüsüne Göre Akış Eğri Numaraları 173

196 Tablo Çanakkale Meteoroloji İstasyonunda Standart Zamanlarda Gözlenen En Büyük Yağış Değerleri (mm) DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÇANAKKALE METEOROLOJİ İSTASYONUNDA STANDART ZAMANLARDA GÖZLENEN EN BÜYÜK YAĞIŞ DEĞERLERİ (mm) GÖZLEM DAKİKA S A A T YILI ,6 6,9 7,2 7,9 12,0 17,0 19,0 19,1 19,1 19,1 19,3 23,1 29,0 29, ,2 13,8 16,7 19,4 19,5 25,6 38,5 39,1 39,2 39,2 39,8 39,9 50,4 50, ,9 7,1 9,5 13,4 23,0 42,6 47,2 51,7 52,7 55,1 60,4 67,6 73,9 86, ,0 10,9 13,1 20,4 28,5 30,0 30,0 30,0 30,0 30,0 30,5 30,5 30,6 41, ,9 16,4 24,4 29,5 30,8 35,0 41,8 45,8 47,4 48,9 58,7 69,2 83,3 90, ,1 7,4 7,6 9,3 11,5 12,6 12,7 13,0 15,6 15,6 15,7 22,6 27,6 91, ,6 11,8 14,4 24,8 42,5 47,8 47,8 47,9 47,9 47,9 47,9 48,0 48,0 48, ,4 11,3 15,7 26,6 31,3 31,3 31,3 31,8 32,8 32,8 36,5 49,0 49,1 52, ,3 6,2 7,4 9,1 9,9 12,4 14,4 18,5 21,9 26,1 34,2 34,4 36,0 98, ,5 10,0 15,6 25,1 29,3 32,0 32,1 34,0 34,0 34,0 34,1 41,0 46,8 60, ,3 6,8 7,5 8,5 8,5 9,6 11,3 12,8 13,6 14,0 14,1 14,5 14,5 14, ,5 7,1 8,2 11,1 12,7 18,6 20,5 21,0 22,2 23,5 27,7 30,2 33,2 73, ,5 5,7 7,6 9,6 13,0 15,9 18,7 20,0 24,1 29,0 35,5 48,0 63,6 96, ,2 15,3 21,0 32,0 40,1 53,6 55,9 65,4 82,6 88,5 88,7 103,7 110,0 110, ,7 10,1 15,7 26,3 36,1 41,0 41,1 41,1 41,2 41,2 41,2 41,2 47,1 90, ,0 8,9 11,9 16,0 25,4 32,8 35,3 36,3 40,5 53,0 65,9 66,0 71,0 71, ,9 12,5 16,2 24,1 27,6 31,4 31,7 31,7 32,0 32,0 32,1 35,2 37,9 38, ,8 13,7 10,8 22,1 24,8 24,8 25,8 26,0 26,0 26,0 26,0 26,0 26,0 22, ,1 9,9 13,4 24,0 29,7 36,2 39,5 39,6 39,6 39,6 39,6 46,1 59,0 64, ,6 17,2 20,4 23,5 23,5 23,5 23,5 23,5 23,5 23,5 23,5 23,5 23,5 35, ,1 13,0 19,3 24,2 43,6 46,2 46,2 46,2 46,2 46,2 46,2 46,7 48,3 48, ,3 12,6 13,7 14,9 15,0 15,0 18,4 20,2 23,0 24,1 27,6 29,9 31,0 50, ,2 4,7 5,8 6,0 7,4 10,0 11,8 14,0 14,0 14,5 15,5 17,0 17,0 54, ,6 11,0 14,6 23,5 36,1 57,1 68,2 72,2 72,2 72,2 72,2 72,2 72,2 72, ,0 7,6 7,9 9,7 15,8 17,1 17,4 17,5 18,1 21,6 23,5 24,9 24,9 44, ,5 2,8 3,3 6,0 10,1 14,0 14,0 14,0 14,0 14,2 15,1 17,4 18,5 41, ,8 11,9 12,8 12,8 14,3 16,1 16,1 17,0 18,1 19,1 20,1 20,4 20,4 33, ,7 10,3 11,3 11,3 13,3 14,5 14,5 17,2 19,4 20,4 21,0 21,4 22,8 42, ,8 17,0 19,2 20,8 32,2 40,8 43,2 49,1 50,4 50,4 50,4 51,8 51,9 52, ,4 12,3 13,4 19,4 31,8 44,6 47,6 49,6 61,7 63,5 63,7 63,7 63,7 70, ,1 12,8 13,1 14,9 17,1 17,6 17,9 17,8 18,6 19,7 22,4 22,4 24,1 34, ,5 11,1 13,1 14,2 19,1 19,1 20,9 22,9 23,1 23,3 24,7 32,1 33,6 47, ,6 14,8 14,9 14,9 14,9 16,3 17,7 19,4 20,3 20,6 20,6 24,2 24,2 24, ,7 9,7 9,7 9,7 9,7 18,6 19,1 23,9 24,3 30,0 33,7 38,9 44,8 44, ,3 9,8 12,4 18,4 25,0 26,0 28,3 34,1 37,1 44,1 52,1 78,4 89,0 90, ,4 13,0 13,0 14,0 18,3 24,4 28,0 40,4 48,6 55,7 63,9 68,2 68,2 68, ,4 13,9 15,6 15,6 16,1 20,0 25,5 28,3 28,3 28,7 28,7 28,7 28,7 30, ,3 12,5 18,7 33,3 56,1 63,9 65,3 65,3 65,3 65,3 65,3 65,3 65,3 65, ,5 7,5 8,5 9,0 12,0 18,9 19,3 23,1 24,6 36,6 36,7 39,2 51,3 51, ,0 3,3 3,3 4,0 7,5 12,5 15,5 19,1 21,4 22,2 22,9 23,0 23,7 41, ,4 11,5 17,0 23,4 28,2 32,9 33,5 36,1 36,4 36,4 36,8 39,7 39,7 45, ,3 17,9 23,2 30,8 57,8 61,4 63,7 63,7 63,7 63,8 63,8 63,8 63,8 88, ,8 16,2 16,2 16,2 16,8 19,2 20,3 36,5 36,7 36,7 37,1 37,2 37,2 37, ,2 14,0 20,5 21,0 21,4 25,6 34,2 38,3 40,7 46,4 49,1 49,1 49,1 49, ,6 8,1 11,5 20,5 25,0 30,1 33,2 35,6 37,1 38,4 40,2 41,8 42,3 59, ,5 14,3 15,9 16,1 20,3 22,5 25,2 25,2 25,2 25,2 29,3 37,9 37,9 91, ,5 7,0 7,7 8,1 10,0 10,6 10,6 10,6 10,6 10,6 10,6 12,0 12,0 88, ,0 12,5 23,5 37,7 48,0 60,5 63,3 71,8 75,1 77,4 81,0 99,2 102,6 116, ,5 18,5 19,0 28,8 54,4 64,6 67,0 90,2 90,2 91,3 93,5 94,5 94,5 101, ,0 4,6 5,2 6,5 8,1 8,4 9,1 11,1 11,6 14,6 15,3 16,4 16,4 46, ,4 10,9 10,9 11,0 22,0 29,0 34,0 38,7 41,5 41,5 43,3 64,7 64,7 72, ,3 4,6 6,8 7,7 8,0 10,5 15,1 20,0 24,9 29,4 31,3 32,8 32,8 57,7 N Y-ORT 8,21 11,69 14,31 19,02 25,62 30,85 33,43 36,88 38,76 40,68 42,59 46,61 49,23 56,10 Y-EB 16,50 18,50 24,40 37,70 57,80 64,60 68,20 90,20 90,20 91,30 93,50 103,70 110,00 116,10 Std.S 2,80 3,48 4,83 7,86 13,06 15,51 16,14 17,91 18,88 19,23 19,96 22,53 23,81 23,60 Car.K 0,55-0,19 0,11 0,26 0,89 0,80 0,76 1,03 1,02 0,96 0,83 0,84 0,78 0,77 U.D.F LN3 LN2 G2P LN3 G G G LN2 LN2 LN2 G G G G 2 7,98 11,20 14,22 18,70 23,59 28,44 30,92 33,17 34,85 36,78 39,49 43,10 45,53 53, ,46 14,31 18,34 25,52 36,50 43,78 46,88 48,86 51,38 53,67 59,23 65,39 69,08 75, ,90 16,27 20,55 29,28 45,06 53,94 57,45 59,83 62,94 65,39 72,30 80,14 84,67 91, ,57 18,66 22,95 33,45 55,86 66,77 70,80 74,25 78,16 80,74 88,82 98,78 104,37 110, ,73 20,38 24,51 36,22 63,88 76,29 80,71 83,35 89,88 92,50 101,07 112,61 118,98 125, ,82 22,07 25,94 38,78 71,83 85,74 90,54 96,75 101,92 104,54 113,23 126,34 133,49 139, ,86 23,73 27,25 41,16 79,76 95,16 100,34 108,47 114,31 116,89 125, ,94 153, ,17 25,89 28,85 44,11 90,22 107,58 113,26 124,53 131,27 133,75 141,34 158,06 167,01 172,88 PLF 0,13 0,18 0,23 0,33 0,50 0,61 0,66 0,69 0,75 0,75 0,83 0,92 0,97 1,00 PLV 0,17 0,25 0,29 0,37 0,48 0,57 0,62 0,67 0,70 0,74 0,77 0,83 0,87 1,00 174

197 Şekil- 76. Saha Derinlik Eğrileri Şekil- 77. Akış - Yağış Eğrisi 175

198 60 dakidalık yağışa ait akış debisinin hesabı Q = Qp x ha hy = yağış şiddeti x yağış süresi x dağılım katsayısı (Şekil- 76) x maksimize faktörü (hy) 2 = 23,59 x 1 x 0,98 x 1,13 = 26,1 mm (ha) 2 = 4,00 mm (Şekil- 77) Q 2 = 0,595 * 4,0 = 2,38 m³/sn Q 5 = 0,595 * 6,4 = 3,81 m³/sn Q 10 = 0,595 * 8,0 = 4,76 m³/sn Q 25 = 0,595 * 14,0 = 8,33 m³/sn Q 50 = 0,595 * 19,0 = 11,3 m³/sn Q 100 = 0,595 * 24,0 = 14,28 m³/sn Q 200 = 0,595 * 30,0 = 17,85 m³/sn Q 500 = 0,595 * 37,0 = 22,02 m³/sn KÜÇÜKDALYAN DERESİ TAŞKIN DEBİSİ TAHMİNİ RASYONEL YÖNTEM İLE Bu yöntem, yeteri kadar ölçümü bulunmayan yan derelerin ve yüzeysel drenaj kanallarının kapasite hesaplarında kullanılmaktadır. Adı Rasyonel (makul, akılcı) ama sonuçlar pek rasyonel değil Yöntem genellikle 5 km 2 den küçük alanlar için iyi sonuç vermektedir. Yöntem havzanın toplanma zamanına tekabül eden süre içerisinde, yağışın tüm havza üzerine üniform olarak düştüğünü varsayar. Akış katsayısı bitki örtüsüne, zeminin geçirimliliğine ve havzanın eğimine göre arasındadır. Burada, Q= Pik debi (m 3 /sn) C= Akış katsayısı I= Yöre için muhtemel maksimum yağış şiddeti (mm/saat) A= Havza alanı (ha) I; 10, 25, 50 veya 100 yıl tekerrür aralığına göre hesaplanır. Bu amaçla hazırlanmış abaklar ve bilgisayar programları vardır. 176

199 Formülün kabulleri: havzanın her yerine aynı miktarda yağmur yağmıştır. toplanma süresine eşit sürede üniform yağmıştır. Formüldeki geçirimsiz yüzeylerde 1 e sık bitkilerle kaplı alanlarda sıfıra yaklaşan C katsayısı da özneldir. C katsayısının bulunması: Bir drenaj alanını temsil edecek ortalama c katsayısı, c katsayılarının drenaj alanının özelliğine göre ağırlıklı ortalaması alınarak hesaplanır. Tablo Çeşitli Arazi Şartlarında Akış Katsayıları Yağış şiddetinin bulunması: Rasyonel yöntemde konsantrasyon zamanı aşağıdaki eşitlik yardımıyla hesaplanmaktadır. T c L H : Konsantrasyon zamanı (dak) : Yatak veya kanal uzunluğu (m) : Yatak veya kanalın başı ile sonu arasındaki kot farkı (m) 177

200 Konsantrasyon zamanı dakika cinsinden bulunduktan sonra, bu zaman yağış süresi kabul edilerek, alana ait yağış şiddeti-süre-tekerrür eğrilerinden tekerrür süresine bağlı olarak grafiğin düşey ekseninden yağış şiddeti (mm/sa) bulunur. K = /2 / 140 ½ K = 29077,6 T c = 0,02 x 29077,6 0,77 T c = 54,7 dakika 60 dakika Q 2 = (0,4 x 23,59 x 429,1) / 360 Q 2 = 11,2 m³/sn Q 5 = 17,4 m³/sn Q 10 = 21,5 m³/sn Q 25 = 26,6 m³/sn Q 50 = 30,4 m³/sn Q 100 = 34,2 m³/sn Q 200 = 38,0 m³/sn Q 500 = 43,0 m³/sn KÜÇÜKDALYAN DERESİ TAŞKIN DEBİSİ TAHMİNİ MC MATH YÖNTEMİ İLE Bu yöntem genellikle her büyüklükteki düz arazide, yüzeysel drenaj kanallarının kapasitelerinin belirlenmesinde iyi sonuçlar vermektedir. Dik eğimli yamaçlardan beslenen yan derelere uygulanmamalıdır. Qp: Debi (m 3 /sn) C: Drenaj alanı özelliklerine ve yağış şekline bağlı bir akış katsayısıdır. I: Yağışların seçilen yinelenme süreleri için suların toplanma zamanına karşılık gelen yağış şiddeti (mm/saat) S: Yatak eğimi x 1000 A: Drenaj Alanı (ha) 178

201 C Katsayısının Bulunması Yağış alanına ait C katsayısının değeri akım şartları ve arazinin yapısı kullanılarak oluşturulan Tablo- 127 dan yararlanarak bulunur. C = C 1 + C 2 + C 3 C 1 : Bitki örtüsüne bağlı katsayı C 2 : Toprağın cinsine bağlı katsayı C 3 : Topoğrafyaya bağlı katsayı Tablo Mc Math Formülünde Kullanılan C Katsayıları T c L H : Konsantrasyon zamanı (dak) : Yatak veya kanal uzunluğu (m) : Yatak veya kanalın başı ile sonu arasındaki kot farkı (m) Konsantrasyon zamanı dakika cinsinden bulunduktan sonra, bu zaman yağış süresi kabul edilerek, alana ait yağış şiddeti-süre-tekerrür eğrilerinden tekerrür süresine bağlı olarak grafiğin düşey ekseninden yağış şiddeti (mm/sa) bulunur. K = /2 / 140 ½ K = 29077,6 T c = 0,02 x 29077,6 0,77 T c = 54,7 dakika 60 dakika C = 0,22 + 0,22 + 0,11 = 0,55 S = 0,0725 x 1000 = 72,5 A = 429,1 ha Q 2 = 0,0023 x 0,55 x 23,59 x 26 1/5 x 429,1 4/5 Q 2 = 7,3 m³/sn 179

202 Q 5 = 11,3 m³/sn Q 10 = 13,9 m³/sn Q 25 = 17,3 m³/sn Q 50 = 19,8 m³/sn Q 100 = 22,2 m³/sn Q 200 = 24,7 m³/sn Q 500 = 27,9 m³/sn KOCADALYAN DERESİ TAŞKIN DEBİSİ TAHMİNİ MOCKUS YÖNTEMİ İLE Tablo Kocadalyan Deresi Eğim Hesabı H 2 H 1 H l = L/10 S i = h/l S i 1/ S i ,0377 0,6140 1, ,0377 0,6140 1, ,0754 0,2745 3, ,0377 0,6140 1, ,0377 0,6140 1, ,0377 0,6140 1, ,0188 0,1371 7, ,0188 0,1371 7, ,0377 0,6140 1, ,0377 0,6140 1,6286 TOPLAM 29,

203 Şekil- 78. Kocadalyan Deresi ve Yağış Alanı (Topoğrafik Harita Üzerine İşlenerek Oluşturulmuştur.) L 2650 m, A m 2 1,45 km 2 Harmonik Eğim = 0,

204 T c 0,31 saat Toplanma zamanı D 0,31 saat 15 dakika Suların toplanma zamanına tekabül eden yağış süresi pratikte D den büyük en yakın tamsayı alınır. Ancak T c <1 ise T c = D alınır. T p 0,75 saat Hidroğrafın yükselme zamanı T r = 1,26 saat Suların alçalma zamanı T s = 2,01 saat Taşkın süresi Q p = 0,402 m 3 /sn/mm Taşkın piki (1mm için) 15 dakikalık yağışa ait akış debisinin hesabı Q = Qp x ha hy = yağış şiddeti x yağış süresi x dağılım katsayısı (Şekil- 76) x maksimize faktörü (hy) 2 = 14,22 x 0,25 x 0,97 x 1,13 = 3,9mm (ha) 2 = 1,39 mm (Şekil- 77) Q 2 = 0,402 * 1,39 = 0,558 m³/sn Q 5 = 0,402 * 1,80 = 0,723 m³/sn Q 10 = 0,402 * 2,01 = 0,808 m³/sn Q 25 = 0,402 * 2,25 = 0,904 m³/sn Q 50 = 0,402 * 2,40 = 0,964 m³/sn Q 100 = 0,402 * 2,54 = 1,021 m³/sn Q 200 = 0,402 * 2,67 = 1,073 m³/sn Q 500 = 0,402 * 2,83 = 1,137 m³/sn 182

205 KOCADALYAN DERESİ TAŞKIN DEBİSİ TAHMİNİ RASYONEL YÖNTEM İLE Burada, Q= Pik debi (m 3 /sn) C= Akış katsayısı I= Yöre için muhtemel maksimum yağış şiddeti (mm/saat) A= Havza alanı (ha) I; 10,25,50 veya 100 yıl tekerrür aralığına göre hesaplanır. Bu amaçla hazırlanmış abaklar ve bilgisayar programları vardır. Formülün kabulleri: havzanın her yerine aynı miktarda yağmur yağmıştır. toplanma süresine eşit sürede üniform yağmıştır. Formüldeki geçirimsiz yüzeylerde 1 e sık bitkilerle kaplı alanlarda sıfıra yaklaşan C katsayısı da özneldir. Yağış şiddetinin bulunması: Rasyonel yöntemde konsantrasyon zamanı aşağıdaki eşitlik yardımıyla hesaplanmaktadır. T c L H : Konsantrasyon zamanı (dak) : Yatak veya kanal uzunluğu (m) : Yatak veya kanalın başı ile sonu arasındaki kot farkı (m) Konsantrasyon zamanı dakika cinsinden bulunduktan sonra, bu zaman yağış süresi kabul edilerek, alana ait yağış şiddeti-süre-tekerrür eğrilerinden tekerrür süresine bağlı olarak grafiğin düşey ekseninden yağış şiddeti (mm/sa) bulunur. K = /2 / 100 ½ K = 13641,7 T c = 0,02 x 13641,7 0,77 T c = 30,5 dakika 30 dakika Q 2 = (0,4 x 9,35 x 145) / 360 Q 2 = 1,506 m³/sn Q 5 = 2,055 m³/sn 183

206 Q 10 = 2,358 m³/sn Q 25 = 2,694 m³/sn Q 50 = 2,917 m³/sn Q 100 = 3,123 m³/sn Q 200 = 3,315 m³/sn Q 500 = 3,553 m³/sn KOCADALYAN DERESİ TAŞKIN DEBİSİ TAHMİNİ MC MATH YÖNTEMİ İLE Qp: Debi (m 3 /sn) C: Drenaj alanı özelliklerine ve yağış şekline bağlı bir akış katsayısıdır. I: Yağışların seçilen yinelenme süreleri için suların toplanma zamanına karşılık gelen yağış şiddeti (mm/saat) S: Yatak eğimi x 1000 A: Drenaj Alanı (ha) T c L H : Konsantrasyon zamanı (dak) : Yatak veya kanal uzunluğu (m) : Yatak veya kanalın başı ile sonu arasındaki kot farkı (m) Konsantrasyon zamanı dakika cinsinden bulunduktan sonra, bu zaman yağış süresi kabul edilerek, alana ait yağış şiddeti-süre-tekerrür eğrilerinden tekerrür süresine bağlı olarak grafiğin düşey ekseninden yağış şiddeti (mm/sa) bulunur. K = /2 / 100 ½ K = 13641,7 T c = 0,02 x 13641,7 0,77 T c = 30,5 dakika 30 dakika C = 0,22 + 0,22 + 0,11 = 0,55 S = 0,1139 x 1000 = 113,9 A = 145 ha Q 2 = 0,0023 x 0,55 x 9,35 x 113,9 1/5 x 145 4/5 Q 2 = 1,634 m³/sn Q 5 = 2,230 m³/sn 184

207 Q 10 = 2,558 m³/sn Q 25 = 2,923 m³/sn Q 50 = 3,165 m³/sn Q 100 = 3,388 m³/sn Q 200 = 3,596 m³/sn Q 500 = 3,854 m³/sn DEĞİŞİK BİRİM HİDROGRAF YÖNTEMLERİNDE KULLANIM KRİTERLERİ - Mockus Yöntemi: tc < 30 saat Küçükdalyan Deresi: tc = 0,905 saat Uygun Kocadalyan Deresi: tc = 0,31 saat Uygun -Rasyonel Yöntem: A<1,0 km² kırsal alan, A < 0,5 km² şehir alanı Küçükdalyan Deresi: A = 4,291 km 2 Uygun Değil Kocadalyan Deresi: A = 1,45 km 2 Uygun Değil - Mc Math Yöntemi: her büyüklükteki DÜZ alan Küçükdalyan Deresi: Tepelik alan Uygun Değil Kocadalyan Deresi: Tepelik alan Uygun Değil 185

208 Tablo Proje Taşkın Debileri KÜÇÜKDALYAN DERESİ PROJE TAŞKIN DEBİLERİ Tekerrür (yıl) Q T (m 3 /sn) Süperpozesiz Mockus Metodu Rasyonel Metod Mc Math Metodu 2 2,38 11,2 7,3 5 3,81 17,4 11,3 10 4,76 21,5 13,9 25 8,33 26,6 17, ,3 30,4 19, ,28 34,2 22, ,85 38,0 24, ,02 43,0 27,9 Kullanım Kriterlerine Göre Uygun Bulunan Metod + KOCADALYAN DERESİ PROJE TAŞKIN DEBİLERİ Tekerrür (yıl) Q T (m 3 /sn) Süperpozesiz Mockus Metodu Rasyonel Metod Mc Math Metodu 2 0,558 1,506 1, ,723 2,055 2, ,808 2,358 2, ,904 2,694 2, ,964 2,917 3, ,021 3,123 3, ,073 3,315 3, ,137 3,553 3,854 Kullanım Kriterlerine Göre Uygun Bulunan Metod + SANTRAL SAHASI TRAPEZ KESİTLİ ÇEVRE DRENAJ KANALI Taban genişliği b=1,5 m Kanal yüksekliği d =2,1 m Hava payı F =0,10 m Şev eğimi 1/m=1/1 Kanal taban eğimi I = 0,004 Ortalama akış hızı V>=0,3 m/s V<=2,4 m/s 186

209 A (ıslak alan) = (b + mh)h = (1,5 + 1x2)2 = 7 m 2 Ç (ıslak çevre) = b + 2h(1 + m 2 ) 1/2 = 1,5 + 2x2(1+(1) 2 ) 1/2 = 7,16 m Manning Formülü: V = I 1/2 şeklini alır. Burada; V = Ortalama hız, n = Pürüzlülük Faktörü, R = Hidrolik yarıçap, I = Yatak eğimini göstermektedir. Dere kesitinden geçen su debisi; bu hız ve en kesitinin ortalama alanının çarpımıyla (Q kesit =A.V) bulunur. R 2/3 =0,99 I 1/2 =0,06325 n=0,028 V = x 0,06325 V = 2,23 m/s Q kesit = A.V Q kesit = 7 x 2,23 = 15,58 m 3 /s Q kesit (15,58 m 3 /s)>q 100 (14,28 m 3 /s) olduğundan tasarlanan kesit yeterlidir. 187

210 Şekil- 79. Santral Sahası Trapez Kesiti KÜL DEPOLAMA SAHASI TRAPEZ KESİTLİ ÇEVRE DRENAJ KANALI Taban genişliği b=0,75 m Kanal yüksekliği d=0,85 m Hava payı F=0,10 m Kanal taban eğimi I = 0,004 Ortalama akış hızı V>=0,3 m/s V<=2,4 m/s 188

211 A (ıslak alan) = 1,13 m 2 Ç (ıslak çevre) = 2,87 m Manning Formülü: V = I 1/2 şeklini alır. Burada; V = Ortalama hız, n = Pürüzlülük Faktörü, R = Hidrolik yarıçap, I = Yatak eğimini göstermektedir. Dere kesitinden geçen su debisi; bu hız ve en kesitinin ortalama alanının çarpımıyla (Q kesit =A.V) bulunur. R 2/3 =0,54 I 1/2 =0,06325 n=0,028 V = x 0,06325 V = 1,21 m/s Q kesit = A.V Q kesit = 1,13 x 1,21 = 1,36 m 3 /s Q kesit (1,36 m 3 /s)>q 100 (1,021 m 3 /s) olduğundan tasarlanan kesit yeterlidir. 189

212 Şekil- 80. Kül Depolama Sahası Trapez Kesiti 190

213 Şekil- 81. Planlanan Drenaj ve Kuşaklama Kanalları Yerleşimi 191

214 Termik Santral alanı engebeli bir topoğrafya üzerinde bulunmakta olup santral alanında kotlar m arasında değişmektedir. Santralin, bu arazide +10 kotunda kurulması planlanmaktadır. Karaağaç-Küçükdalyan Deresi kapalı bir havza içerisinde yağışlardan kaynaklanan suların dere yataklarında toplanarak akışa geçmesi sonucu oluşmuş mevsimsel akışlı bir deredir. Dere, kül depolama sahasının sedde yapısından sonra +10 kotunda ÇED alanı içerisine girmekte ve santralin inşa edileceği alanı geçerek denize boşalmaktadır. Kapalı bir havzada bulunan derenin sürekli akışı olmaması, ÇED alanına girdiği noktanın kotu ile santral sahasının inşa edileceği kotun aynı olması ve deplase edilebilmesi için sahada uygun topoğrafik koşulların bulunması nedeni ile Karaağaç-Küçükdalyan Deresinin santral sahası içerindeki kısmının trapez kesitli bir kanalla deplase edilmesi öngörülmüştür. Bu amaçla Karaağaç-Küçükdalyan Deresi, ÇED alanına giriş yaptığı noktadan alınarak +10 m kotunda, toplam uzunluğu yaklaşık 710 m, taban genişliği 1,5 m, kanal yüksekliği 2,1 m, hava payı 0,1 m, şev eğimi 1Y/1D, kanal taban eğimi 0,004, ortalama akış hızı 2,23 m/sn olan trapez kesitli inşa edilmesi planlanan drenaj kanalına bağlanarak denize akışı sağlanacaktır. Sahada hafriyat çalışmalarına başlanmadan önce Karaağaç- Küçükdalyan Deresi deplase projesi hazırlanarak DSİ 25. Bölge Müdürlüğüne başvuruda bulunulacaktır. Kül Depolama Alanı içinde veya yakın çevresinde taşkına sebep olabilecek herhangi bir dere yatağı bulunmamaktadır. Ancak proje alanı, bölgede topoğrafik olarak kısmen alçak kotlarda yer almakta olup tesis dışından gelebilecek yağmur sularının depolama alanına girmesi önlemek ve uzaklaştırılmak için depolama alanı çevresine kuşaklama kanalı inşa edilecektir. Taban genişliği 0,75 m, kanal yüksekliği 0,85 m, hava payı 0,1 m, şev eğimi 1/1, kanal taban eğimi 0,004, ortalama akış hızı 1,21 m/sn olan trapez kesitli inşa edilecek kanalın toplam uzunluğu yaklaşık 4415 m dir. Kuşaklama kanalı ile gelen yüzey suları sedde yapısının mansabında birleştirilerek, yine + 10 m kotunda kuşaklama kanalı ölçülerinde inşa edilecek yaklaşık 1040 m uzunluğundaki trapez kanal vasıtasıyla denize akışı sağlanacaktır. Proje kapsamında; 6200 Sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile getirilen yükümlülüklere uyulacak ve taşkın sular ve sellere karşı gerekli önlemleri almak amacıyla DSİ nin görüşleri doğrultusunda hareket edilecektir. 192

215 V Proje kapsamındaki su temini sistemi ve planı, suyun temin edileceği kaynaklardan alınacak su miktarı, özellikleri, nereden ve nasıl temin edileceği, ortaya çıkan atık suyun miktar ve özellikleri, nasıl arıtılacağı ve nereye deşarj edileceği, alınacak önlemler, (inşaat ve işletme aşaması için proses, içme ve kullanma suyu ile ilgili su yönetim planı hazırlanması, su temininin yetersizliği durumunda ne yapılacağına ilişkin açıklama,) Arazi Hazırlama ve İnşaat Aşaması Su Temini Kurulması planlanan termik santral ve kül depolama alanı projesinin arazi hazırlama ve inşaat aşamasında çalışacak personelin içme-kullanma ihtiyacı ve arazi-hazırlama inşaat çalışmalarında tozlanmayı önlemek amacıyla su gereksinimi olacaktır. Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında toplam 1350 kişi çalıştırılacaktır. Personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması için kişi başına gerekli su miktarı 150 lt/gün alınırsa; (Kaynak: Su Temini ve Atıksu Uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ , Prof. Dr. Dinçer TOPACIK, Prof. Dr. Veysel EROĞLU) İnşaat Aşamasında Çalışacak personelin toplam su ihtiyacı = 1350 kişi x 150lt/kişi.gün = lt/gün olacaktır. İnşaat aşamasında yapılacak işlemlerden dolayı oluşacak tozlanmanın önlenmesi için ise yaklaşık 40 m 3 /gün su kullanılacaktır. Bu durumda inşaat aşamasında toplam su ihtiyacı 202,5 m 3 /gün + 40 m 3 /gün = 242,5 m 3 /gün olacaktır. Personelin kullanma suyu ihtiyacı, inşa edilecek olan deniz suyu arıtma tesisinden (reverse ozmos) temin edilecektir. İçme suyu ise damacanalarla satın alma yoluyla temin edilecektir. İnşaat Aşamasında Oluşacak Atıksular Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında toplam 1350 kişi çalıştırılacaktır. Personelin kullandığı 150 lt/kişi.gün lük suyun tamamının atık suya dönüştüğü kabulüyle oluşan atıksu miktarı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır; Q Atıksu = ( q ) x ( N ) Burada Q Atıksu : Atıksu debisi (lt/gün), q=birim su tüketimi (lt/kişi.gün ), N= Kişi sayısı olmak üzere; Q Atıksu = 1350 kişi x 150lt/kişi.gün = lt/gün olmaktadır. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan Atıksu Arıtımın Esasları adlı kaynakta verilen evsel nitelikli atıksuyun özellikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 193

216 Tablo İnşaat Aşamasında Çalışacak Kişilerden Kaynaklanacak Evsel Nitelikli Atıksuların Toplam Kirlilik Yükleri PARAMETRE ATIKLARDA BULUNAN BİRİM YÜK DEĞERİ (g/kişi-gün) TOPLAM YÜK (kg/gün) BOI ,7-72,9 KOI 1,6-1,9 x BOI 5 97,1 138,5 Toplam organik karbon 0,6-1,0 x BOI 5 36,4 72,9 Toplam katı maddeler Askıda katı maddeler ,5 195,7 Klorür 4-8 5,4 10,8 Toplam azot ,1 16,2 Serbest amonyak ~ 0,6 x toplam N 4,8 9,7 Nitrat azotu ~ 0,0-0,5 x toplam N 0-4,8 Toplam fosfor 0,6-4,5 0,8-6 Askıda bulunan mikroorganizmalar (100 ml atıksu içinde) Toplam bakteri ,5 x ,5 x10 14 Koliform ,5 x ,5 x10 14 Faecal Stretococci ,5 x ,5 x10 10 Salmonella typhosa ,5 x ,5 x10 8 Kaynak: Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı, Atıksu Arıtımın Esasları,2005 Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında oluşacak atık su kurulacak paket arıtma sistemlerinde arıtılarak alıcı ortama (denize) deşarj edilecektir. Deşarj edilen su, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo-21.1 de verilen kriterleri, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve buna bağlı olarak çıkarılan Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 ve Ek-6 kriterlerini sağlayacaktır. Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında toz önleme amaçlı sulama işlemlerinde kullanılacak olan su miktarı 40 m 3 /gün olup bu su buharlaşacaktır. Dolayısıyla sulama suyundan kaynaklanan atıksu oluşmayacaktır. İnşaat aşamasında oluşacak 202,5 m/gün lük evsel atık sular paket arıtma tesisine gönderilecektir. Paket arıtma tesisine ait akım şeması aşağıdaki aşağıda şekilde verilmiştir. Banyo, Mutfak, WC Ön Çöktürme ve Dengeleme Tankı Arıtma Tankı Temiz Su Hava Blower Şekil- 82. Biyolojik Paket arıtma Tesisi Akım Şeması Çamur 194

217 V Arazinin Hazırlanmasından Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Sürdürülecek İşler Sonucu Meydana Gelecek Katı Atıkların Cins ve Miktarları, Bu Atıkların Nerelere Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Arazi hazırlanması ve inşaat aşamasından faaliyete geçmesine dek yapılacak çalışmalarda oluşacak katı atıklar; hafriyat atığı, çalışanlardan kaynaklı evsel nitelikli atıklar, kullanılamayacak duruma gelen inşaat araç ve gereçleri ile kullanılacak iş makinesi ve araçların bakım ve onarımı sırasında açığa çıkacak olan boş yağ tenekeleri, yağlı üstübüler, filtreler vb.den ibarettir. Projenin inşaat aşaması hafriyat işlemleri ile başlayacaktır. Termik santral alanının belirlenen topoğrafik kotlara getirilmesi amacıyla sahada yaklaşık m 3 hafriyat yapılması planlanmaktadır. Yapılan bu hafriyat malzemesinin tamamı depolanmadan direkt olarak düşük kotlardaki alanların dolgusunda kullanılacaktır. Hafriyat işlemleri sırasında bitkisel toprak ayrı olarak sıyrılacaktır. Proje alanından m 3 bitkisel toprak açığa çıkacaktır. Sıyrılan bitkisel toprağın proje alanı içerisinde uygun bir alanda geçici olarak depolanması planlanmıştır. Depolama işlemi yapılırken %5 den fazla eğim bırakılmayacaktır. Sıyrılarak alınacak olan bitkisel toprak; bahçe, yeşil alan ve benzeri çalışmalarda tekrar üst toprak olarak kullanılacaktır. Ekipmanların bakım onarım işlemleri sonrası açığa çıkan muhtemel yağlı üstübüler, kullanılmış filtre vb. gibi yağlarla kontamine olmuş metal atıklar, 14 Mart 2005 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince evsel katı atıklardan ayrı olarak uygun bir alanda geçici olarak toplanıp, lisanslı tehlikeli atık toplayıcılarına teslim edilecektir. Bakım onarım işlemleri sırasında; açığa çıkması muhtemel boş yağ tenekeleri vb. malzemeler ise tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre geri dönüşüm tesislerine gönderilecektir. Zorunlu olmayan durumlarda ise araçların bakımları ve yağ değişimleri servis istasyonlarında yapılacaktır. Tesisin inşası sırasında açığa çıkacak katı atık ise kaba inşaat atıkları ve makine ekipmanların montajı sırasında oluşan atıklarıdır. Kaba inşaat atıkları: Bunlar inşaatta kullanılan malzemelerin atıklarıdır. Hazır beton döküntüleri, tahta kalıp artıkları, demir artıkları, kullanılamayacak duruma gelen inşaat malzemeleri, tel parçaları, malzeme ambalajları, tellerin sarılı olduğu tahta rulolar vb. maddeleri bu gruba dâhil edebiliriz. Ahşap, demir doğrama, PVC ve makine-ekipmanların montajı sırasında oluşacak atıklar: Bunlar tesis ve şantiye binalarının ahşap doğramalarının montajı sırasında oluşan tahta artıkları, demir doğramalarının montajı sırasında oluşan çelik sac, profil demirler, çelik boru parçacıkları vb. metal artıkları, PVC kapı ve pencerelerin montajı sırasında oluşan plastik artıklardır. Oluşacak bu atıklar hurda olarak toplanıp, proje alanı içinde uygun bir yerde depolanacaktır. Daha sonra geri kazanımı mümkün olan atıklar yeniden kullanılacaktır. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" Madde-9 a göre bertaraf edilecektir. İnşaat atıkları içerisinde bulunabilecek boya ve boya ambalaj malzemeleri vb. kontamine olmuş atıklar ayrı olarak toplanarak, tarihli ve sayılı Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Tehlikeli Atıkların 195

218 Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Boya vb. kontamine atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik EK-4 de (M) sınıfında değerlendirilmekte olup, söz konusu yönetmeliğin 17. Maddesi (1) e göre; tehlikeli atıklar, EK-III A da listelenen özelliklerden bir veya daha fazlasına sahip atıklardır. ve 17. Maddesi (2) ye göre ;...(M) işaretli atıkların tehlikelilik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yapılacak çalışmalarda, EK-III A da listelenen özelliklerden H3-H8 ile H10 ve H11 ile ilgili değerlendirmeler, EK-III B de yer alan konsantrasyon değerleri esas alınarak yapılır. hükmü gereğince eşik kontrasyon değerlerine bakılarak tehlikeli atık olup olmadığına karar verilecek ve buna göre bertarafları gerçekleştirilecektir. Evsel Nitelikli Katı Atıklar Kişi başına günlük katı atık üretim hızı 1,35 kg (TUİK 2012 Çanakkale İli verilerine göre) kabul edilerek inşaat aşamasında çalışacak toplam 1350 personelden kaynaklanacak katı atık miktarı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. M evsel-katı = (q B ) x (N) Burada; M evsel-katı :Evsel nitelikli katı atık miktarı (kg/gün), q B : Evsel nitelikli katı atık birim üretim hızı (kg/kişi.gün) ve N: Kişi sayısı M evsel-katı = 1,35 kg/kişi.gün x 1350 kişi = 1822,5 kg/ gün (inşaat aşaması) olacaktır. Bu miktar katı atık, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren "Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" nin 18. maddesine göre konteynırlarda biriktirilerek toplanacak ve 22. maddesine göre belirli aralıklarla evsel katı atık toplama araçları ile Çanakkale Katı Atık Yönetim Birliği (ÇAKAB) düzenli depolama alanına nakledilecektir. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanmış olan Atık Yönetimi Eylem Planında ( ) Çanakkale İline ait Atık Projeksiyonu verilmiş olup, il genelindeki ambalaj atıklarının evsel nitelikli katı atıklar içerisindeki payı % 15 olarak belirlenmiştir. Bu durumda faaliyet neticesinde açığa çıkacak olan evsel nitelikli katı atıklar içerisinde, Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında : 1822,5 kg/gün x 0,15 = 273,37 kg/gün ambalaj atığı geri kazanılabilir atık olarak açığa çıkacaktır. Evsel nitelikli atıklar içerisinde cam, plastik şişe ve naylon gibi değerlendirilebilir katı atıklar bulunması durumunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği gereğince seçilerek ve değerlendirilmesi sağlanacaktır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Yapılacak İşlerde Kullanılacak Yakıtların Türleri, Tüketim Miktarları, Oluşabilecek Emisyonlar, Proje alanında, araçların çalışması sırasında egzoz gazının oluşması kaçınılmaz olacaktır. Egzoz gazı atıklarının önlenebilmesi için araçların bakımları düzenli olarak yapılacak ve proje boyunca tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine önemle uyulacaktır. 196

219 Faaliyet kapsamında kullanılacak araç-gereçlerde yakıt olarak motorin kullanılacaktır. Motorinin genel özellikleri aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo Motorinin Özellikleri ÖZELLİKLER MOTORİN ÖZELLİKLER MOTORİN Kıvam Çok Akıcı Karbon Artıkları(%) Eser Tip Damıtılmış Kükürt(%) Renk Amber Oksijen-Azot(%) 0.2 Yoğunluk(15 C-Gr/cm 3 ) Hidrojen(%) 12.7 Viskozite(38 C) 2.68 Karbon(%) 86.4 Akma Noktası( C) -18 Su ve Çökelti(%) Eser Atomizasyon Sıcaklığı( C) Atmosferik Kül(%) Eser Pompalama Sıcaklığı( C) Atmosferik Isı Değeri(Kcal /Lt) Kaynak: Hava Kirliliği Kontrol ve Denetim, Kimya Müh. Odası,Mayıs,1991 Tablo Arazi Hazırlama ve İnşaat Aşamasında Kullanılacak Ekipmanların Yakıt Harcamaları Kullanılacak Ekipman Adet Ortalama Yakıt Tüketimi Saatlik Yakıt Tüketimi (lt/saat) Günlük Çalışma Süresi Günlük Ortalama Yakıt Tüketimi (lt/gün) Ekskavatör Lastikli Kepçe Silindir Greyder Treyler (Boru taşıyıcı) Kamyon Yüzer Vinç Kazık Çakma Makinesi Hizmet Botu Beton Pompası Beton Mikseri Jeneratör Mobil vinç Arazöz Toplam Yakıt İhtiyacı Kaynak: Makine El Kitapçığı Buna göre proje kapsamında çalışacak iş makineleri için gerekli motorin ihtiyacı; Günlük toplam yakıt ihtiyacı / Günlük çalışma süresi lt/gün / 24 saat = lt/saat lt/saat x 0,8654 kg/lt (motorinin yoğunluğu) = kg/saat = 1,66 ton/saat olacaktır. Tablo Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Faktörleri KİRLETİCİ DİESEL(kg/t) Karbonmonoksit 9.7 Hidrokarbonlar 29.0 Azot Oksitler 36.0 Kükürt Oksitler 6.5 Toz 18.0 Kaynak: Hava Kirliliğinin ve Kontrolünün Esasları, 1991 Buna göre hesaplanan iş makinelerinden kaynaklanması beklenilen kirletici tahmini değerleri aşağıda verilmiştir. 197

220 Tablo İş Makinelerinden Kaynaklanması Beklenilen Kirletici Değerler Karbonmonoksit Hidrokarbonlar Azot Oksitler Kükürt Oksitler Toz 9,70 kg/t x 1,66 t/sa = 16,1 kg/h 29,0 kg/t x 1,66 t/sa = 48,14 kg/h 36,0 kg/t x 1,66 t/sa = 59,76 kg/h 6,50 kg/t x 1,66 t/sa = 10,79 kg/h 18,00 kg/t x 1,66 t/sa = 29,88 kg/h Yukarıda yapılan hesaplar iş makinelerinin aynı anda çalışacağı kabulü ile yapılmıştır. Ancak söz konusu iş makineleri ve nakliye araçları gün içinde farklı zamanlarda kullanılacaktır. Bundan dolayı tabloda hesaplanan kirletici değerleri gerçekte çok daha az olacaktır. Arazinin hazırlanması aşamasından ünitelerin açılmasına dek yapılacak işlerde kullanılacak araçların bakımlarının, yakıt ikmallerinin ve yağ değişimlerinin proje alanında yapılmasının zorunlu olduğu durumlarda bakım-onarım çalışmaları özenle yapılacak olup bakım sırasında açığa çıkacak yağlar özel toplama kaplarında muhafaza edilecek ve atık madeni yağ toplayıcılarına teslim edilerek ve bertarafı sağlanacaktır. Projenin tüm aşamalarında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine önemle uyulacaktır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni İle Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları ve Seviyesi, Kümülatif Değerler, Proje konusu termik santral ve kül depolama alanı tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği Ek-1 listesi madde 1.1 ve madde 8.1 kapsamında değerlendirilmektedir. Termik Santral ve Kül Depolama Alanı için Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre izin belgesi alınacaktır. Söz konusu proje * işareti ile gürültü konusunda muafiyet getirilmiş işletmelerden değildir. Ancak Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 33. Maddesinin (d) bendi kapsamında proje alanının çok hassas ve hassas kullanımlardan itibaren en az 500 metre mesafe değerini sağlaması ve Yönetmelik çerçevesinde gürültü haritaları hazırlanması gereken yerleşim yerleri dışında bulunması sebebiyle gürültü konusunda çevre izin ve lisans belgesine esas değerlendirme yapılmaz. Çalışmalar sırasında kullanılacak ekipmanların ses gücü düzeyleri, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik in 5. maddesinde ifade edilen Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyesine Uygun Olarak Tanımlanan Ses Gücü Seviyeleri başlıklı tablosuna göre belirlenmiş olup aşağıda ilgili tablo verilmiştir. 198

221 Tablo Teçhizat Tipi ve Bunların Net Güç Seviyesine Uygun Olarak Tanımlanan Ses Gücü Seviyeleri Tablosu Teçhizatın Tipi Net kurulu güç P (kw), Elektrik gücü Pel (kw), Uygulama kütlesi m (kg), Kesme genişliği L (cm) Müsaade edilen ses gücü seviyesi db/1 pw 3 Temmuz 2004 den itibaren I. Safha 3 Ocak 2006 dan itibaren II. Safha Sıkıştırma makineleri (titreşimli silindirler, titreştirici levhalar, titreşimli çekiçler) Paletli dozerler, paletli yükleyiciler, paletli kazıcı yükleyiciler Tekerlekli dozerler, tekerlekli yükleyiciler, tekerlekli kazıcıyükleyiciler, damperli kamyonlar, greyderler, yükleyici tipli toprak doldurmalı sıkıştırıcılar, içten yanmalı motor tahrikli karşı ağırlıklı hidrolik kaldırmalı kamyonlar, hareketli vinçler, sıkıştırma makineleri (titreşimsiz silindirler), kaldırım perdah makineleri, hidrolik güç oluşturma makineleri Kazıcılar, eşya taşımak için yük asansörleri, yapı (konstrüksiyon) vinçleri, motorlu çapalama makineleri Elle tutulan beton kırıcıları ve deliciler P < P P > log P log P P P > log P log P P P > log P log P P P > log P log P m < m < log m log m m log m log m Kule vinçleri 98 + log P 96 + log P Kaynak ve güç jeneratörleri Pel log Pel 95 + log Pel 2 < Pel log Pel 96 + log Pel Pel > log Pel 95 + log Pel Kompresörler Çim biçme makineleri, çim düzeltme/çim kenar düzeltme makineleri P P > log P log P L < L < L L > (1) Kaynak jeneratörleri için Pel : Üretici tarafından verilen faktörün en küçük değeri için bilinen yük gerilimi ile çarpılan klasik kaynak akımı. Güç jeneratörleri için Pel : ISO : 1993 standardının madde sine göre ana güç. (2) Sadece rakamları belirtiniz. Belirtilen rakamlar, madde 20(3) de istenilen raporu takiben Yönetmeliği değişikliğine bağlı olacaktır. (3) Değişikliklerin olmaması durumunda, I inci Safha için verilen rakamlar II nci Safha içinde uygulamaya devam edilecektir. (4) Müsaade edilen ses gücü seviyesi, en yakın tam sayıya yuvarlatılmalıdır (0,5 den daha küçük rakam kullanılır ;0,5 e eşit veya daha büyük rakam kullanılır). 199

222 Projede çalışacak iş makineleri, makine ve teçhizatta müsaade edilen ses gücü seviyeleri, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında hesaplanmış, yapılan hesaplamalara ilişkin değerlendirmeler Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Türkak tarafından Y-41/100/2009 sayılı belge ile yetkilendirilen ESÇEM Enerji Sistemleri ve Çevre Etüt Merkezi Sanayi Ticaret LTD.ŞTİ. tarafından yapılmış olup firmaca hazırlanan gürültü ölçüm raporu (akustik rapor) Ek-20 de verilmiştir. Kocadalyan Mevkiinde tesis edilmesi planlanan termik santral projesi kapsamında yapılacak arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları kapsamında oluşması muhtemel gürültü seviyeleri için değerlendirme yapmak için Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII listesine konu Tablo-5 ten faydalanılmıştır. Bu itibarla, arazinin hazırlanması aşamasında yapılacak çalışmalar sırasında oluşması muhtemel ses gücü düzeyleri Tablo-5 e göre; işletme yani enerjinin üretilmesi aşamasında oluşması muhtemel ses gücü düzeyleri ise Tablo-4 e göre değerlendirilmiştir. İşletme aşaması ile ilgili olarak yapılan değerlendirmeler Bölüm V da verilmiştir. Tablo Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi Ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII Tablo-4 Endüstri Tesisleri İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Tablo 5: Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri FAALİYET TÜRÜ (YAPIM, YIKIM VE ONARIM) L gündüz (dba) Bina 70 Yol 75 Diğer kaynaklar 70 Yukarıda sunulan makine-ekipman gürültü seviyeleri tablosuna konu ekipman gürültü düzeyleri dikkate alınarak Gürültü Ölçüm Raporu hazırlanmıştır (Bkz.Ek-20). Bu kapsamda, projede oluşması muhtemel gürültü düzeyleri gürültüye dair detaylı tüm bilgi rapor içerisinde ve eklerinde sunulduğundan bu başlık altında ilave edilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. V Arazinin Hazırlanması ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Elden Çıkarılacak Tarım Alanlarının Büyüklüğü, Bunların Arazi Kullanım Kabiliyetleri ve Tarım Ürün Türleri, Proje alanının tamamı Bakanlık Makamının 20/08/2014 tarih ve sayılı Olur'u ile onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre orman alanı kapsamına girmektedir. Dolayısıyla elden çıkarılacak tarım alanı olmayacaktır. Proje alanı Lâpseki ve Biga İlçeleri sınırları dâhilindedir. Lâpseki İlçesinin yüzölçümü hektar olup, dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Tablo Lâpseki İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı Toprak Varlığı ve Dağılımı Alanı (Hektar) Payı (%) İşlenebilir Arazi (Kültür Arazisi) ,6 Çayır-Mera Arazisi ,9 Ormanlık ve Fundalık Arazi ,8 Yerleşim Alanları, Tarıma Elverişsiz Arazi ve Diğer ,7 T O P L A M ,00 200

223 %8,7 %20,6 %64,8 %5,9 İşlenebilir Çayır-Mera Ormanlık-Fundalık Diğer Şekil- 83. Lâpseki İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı Biga İlçesinin yüzölçümü hektar olup, dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Tablo Biga İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı Toprak Varlığı ve Dağılımı Alanı (Hektar) Payı (%) İşlenebilir Arazi ,81 Çayır-Mera Arazisi ,80 Ormanlık ve Fundalık Arazi ,35 Yerleşim Alanları, Tarıma Elverişsiz Arazi ve Diğer ,04 T O P L A M ,00 3% İşlenebilir Arazi 44% 46% Çayır-Mer'a Arazisi Orman ve Fundalık Arazi Yerleşim Alanları v e Tarıma Elverişsiz Arazi 7% Şekil- 84. Biga İlçesi Toprak Varlığı ve Dağılımı 201

224 Şekil- 85 Toprak Varlığının İlçeler Arasında Dağılımı Proje alanının tamamı orman sayılan alanlar kapsamında yer almaktadır. Ek-13 de verilen arazi kullanım haritasında görüldüğü gibi tesisin inşa edileceği alan, kırmızı kahverengi Akdeniz toprağına (E) sahip, ormanlık alanlardandır. Eğim-derinlik kombinasyonu irdelendiğinde eğimin 30 dan fazla olduğu derinliğin ise çok sığ (20-0 cm) olduğu görülmüştür. Proje alanı şiddetli su erozyonunun etkisi altındadır. Alanın toprak yetersizliği problemi vardır ve şimdiki kullanım durumu ormanlık alan olup VII. sınıf arazi kullanım kabiliyet sınıfına sahiptir. Kırmızı Kahverengi Akdeniz Topraklarının İl içindeki toplam alanları Ha. olup, bunun büyük bir bölümü Biga, Ezine ve Bayramiç ilçelerinde, az bir kısmı ise Lapseki, Ayvacık, Merkez ve Yenice ilçelerinde görülmektedir. 202

225 Şekil- 86 Toprak Varlığının İlçeler Arasında Dağılımı Bölgedeki arazilerin tarıma uygunluğu ve arazi varlığı incelendiğinde faaliyet alanının şiddetli su erozyonuna maruz kaldığı görülmektedir. Tesislerin kurulacağı alanda arazinin özellikle bitki örtüsü ile kaplı olan kısımları erozyon tehdidi altında kalmamaktadır. Bitkisel sıyırma işlemi yapılacak alanlarda ise sıyırma işleminden sonra şevler, erozyonu önlemek amacıyla peyzaj aşamasında bitkilendirilecektir. Bu nedenle faaliyet, herhangi bir şekilde erozyon artırıcı özellik taşımamaktadır. Aşağıdaki tabloda Çanakkale ilinde işlenebilir arazinin dağılımı ile bu dağılımların Çanakkale ili genelindeki payları % olarak verilmektedir. Tablo Çanakkale İl Genelinde ve Merkez İlçesinde İşlenebilir Arazilerin Dağılımı (Ha) İşlenebilir Arazi Tarla Arazisi Sebze Arazisi (Nadaslı dahil) (Örtüaltı Dahil) Meyve Arazisi Bağ Arazisi Zeytin Arazisi Çanakkale Alan % Alan % Alan % Alan % Alan % Alan % İli Çanakkale İli nde hektar işlenebilir arazinin (tarım arazisi) hektarı (% 34) sulanabilir arazidir. Çanakkale ilinde 2012 yılında sulanabilir arazinin hektarında (% 70,4) sulu tarım yapılmış, bunun dışında kalan hektarı (% 29,6) ise kuru şartlarda kullanılmıştır. Çanakkale ilinde 2012 yılında toplam ha alan sulanmıştır. Bu alanın hektarı (% 60) devlet imkânları ile sulanmış, hektarı (% 40) ise halkın kendi imkânları ile sulanmıştır. 203

226 V Arazinin Hazırlanması ve İnşaat Alanı İçin Gerekli Arazinin Temini Amacıyla Kesilecek Ağaçların Tür ve Sayıları, Meçcere Tipi, Kapalılığı, Orman Alanları Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler, Proje alanının tamamı Bakanlık Makamının 20/08/2014 tarih ve sayılı Olur'u ile onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre orman alanı kapsamına girmektedir. 1/ Ölçekli Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı, lejandı ve plan hükümleri Ek-5 de verilmiştir. Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında yapılacak yapılara ilişkin ise Maliye Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır. Şekil- 87. Meşcere Haritası 6831 sayılı Orman Kanunun 17/3 maddesinde ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde enerji santralinin yapılmasına izin verilebilir hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda Ekim/2013 tarihinde Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü ne ön izin 204

227 başvurusunda bulunulmuş olup Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği gereğince Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü nden Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu alınmıştır. Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu Ek-14 de sunulmuştur. Proje alanına ilişkin orman mescere haritasına göre mescere tipleri dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo Proje Alanı Orman Mescere Haritası Saha Döküm Tablosu Mescere Tipi Proje Alanı İçerisinde Kapladığı Alan Mescere Açıklaması T 3,37 ha Kayalık Taşlık Çzb3 25 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, Sırıklık ve Direklik Çağı, Kızılçam Çncd3 14,54 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, İnce Ağaçlık Çağı ve Orta ve Kalın Ağaçlık Çağı, Çınar Çmb3 13,37 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, Sırıklık ve Direklik Çağı, Sahil Çamı Çzba3 25,32 ha 3 Kapalılık (%71-100) Tam Kapalı, Sırıklık ve Direklik Çağı ve Gençlik ve Sıklık Çağı, Kızılçam Çfab2 59,20 ha 2 Kapalılık (%41-70) Orta Kapalı, Gençlik ve Sıklık Çağı ve Sırıklık ve Direklik Çağı, Fıstıkçamı Çfa 52,70 ha Gençlik ve Sıklık Çağı, Fıstıkçamı Bçz 4 ha Bozuk Kızılçam Aşağıdaki şekilde de görüldüğü gibi proje alanının yangına hassasiyet durumu orta derecedir. Proje Alanı Şekil- 88. Yangına Hassas Bölgeler Faaliyetten kaynaklı orman yangınlarına karşı gerekli önlemler alınacaktır. Bu kapsamda; - Faaliyet alanına giriş-çıkışlar kontrollü olarak yapılacaktır. - Tesislerin girişi nizamiye ile kontrol edilecek olup sivil halkın, evcil ve yabani hayvanların alana girmesi bu şekilde engellenecektir. - Proje alanı çevresinde bulunan mevcut ormanlık alanlarda çıkabilecek yangın riskine karşı Orman İşletme Müdürlüğünün öngöreceği yangınla mücadele tedbirleri alınacaktır. 205

228 - İşletme Müdürlüğünün talebi halinde, tesiste mevcut işçi ve iş makinesi imkânları olası bir yangın durumuna müdahale de kullanılacaktır. Olası bir yangında en yakın işletme şefliği ve İtfaiye Müdürlüğü ile sürekli irtibatta olacak şekilde acil durum personeli oluşturulacaktır. V İnşaat Faaliyetlerinin, Proje ve Yakın Çevresinde Yeraltı ve Yerüstünde Bulunan Kültür ve Tabiat Varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) Materyal Üzerindeki Etkilerinin Şiddeti ve Yayılım Etkisinin Belirlenmesi, Proje alanı ve yakın çevresinde; "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", sit ve koruma alanı olarak tanımlanan özel alanlardan hiçbiri bulunmamaktadır. Proje sahasında yapılan çalışmalar sırasında herhangi bir tarihi ve kültürel eser ve/veya kalıntılarına rastlanılması durumunda kazı çalışmaları durdurularak Çanakkale Müze Müdürlüğü yetkililerine haber verilecektir. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Yerine Getirilecek İşlerde Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde ve Nasıl Temin Edileceği, Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Sahası (İskele, Deniz Dolgusu, Dalgakıran) projesinin arazi hazırlık aşamasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlerde ortalama kişiyle inşaat aşamasını tamamlayacaktır. Çalışanların meslek grupları arasında mühendisler, teknisyenler, kazan yapımcıları ve montajcılar, marangozlar, duvarcılar, elektrikçiler, kaynakçılar ile çalışılacakken bu meslek grupları ile birlikte vasıflı-vasıfsız inşaat işçilerine de çalışma grubunda yer verilecektir. Bu personeller mümkün olduğu kadar yöreden istihdam edilecek olup bölge dışından gelecek kişiler için santral alanı içerisinde kurulacak olan (tercihen prefabrik nitelikteki) şantiye binalarından faydalanma imkanı sunulacaktır. Çalışanların ihtiyaçları (yemek, konaklama, sosyal aktiviteler vb.) mümkün olduğunca santral alanında kurulacak şantiyelerden karşılanmaya çalışılacak olup söz konusu imkanın sağlanamaması durumunda ise en yakın yerleşim yerleri olan Lapseki ve Biga İlçe merkezlerinden ihtiyaçların karşılanması sağlanacaktır. V Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Faaliyete Açılmasına Dek Sürdürülecek İşlerden, İnsan Sağlığı ve Çevre İçin Riskli ve Tehlikeli Olanlar, Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşaması süresince, insan sağlığı üzerine olabilecek etkileri tüm inşaat faaliyetlerinde olabilecek iş kazaları ve potansiyel sağlık problemleri olarak sıralamak mümkündür. İş kazası risk faktörünü düşük düzeyde tutabilmek, iş kazalarını minimuma indirmek için önlemler alınacak tüm dünyada kabul görmüş güvenlik kurallarından yararlanılacaktır. Bu amaçla iş makinelerini kullananların eğitimli ve yeterlilik belgesine sahip olmalarına dikkat edilecek, bir vardiyada çalıştırılacak işçilerin çalışma süreleri 8 saat ile sınırlandırılacak, işçilerin giyim ve teçhizatına dikkat edilecek, gözlük, eldiven, baret, emniyet kemeri gibi koruyucu ekipman sağlanarak personel tarafından yerinde kullanılıp kullanılmadığı takip edilecektir. 206

229 İnşaat alanının etrafı çevrilip, gerekli uyarı ve ikaz levhaları asılacak ve görevli dışında girilmesine izin verilmeyecektir. İnşaat sırasında herhangi bir patlayıcı, parlayıcı, toksik madde vb. kullanılmayacaktır. Proje konusu tesis iş sağlığı ve güvenliği açısından tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği nde çok tehlikeli işler sınıfında değerlendirilmiştir. Bu kapsamda İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince tesiste; İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ve İşyeri Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında belirtilen çalışma sürelerine uyacak şekilde işyeri hekimi ve A sınıfı iş güvenliği uzmanı bulundurulacaktır. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı, sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak üzere işin normal akışını aksatmamak şartıyla ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak amacıyla; a) İşçilerin sağlık gözetimi, b) Çalışma ortamının gözetimi, c) Eğitim, danışmanlık ve bilgilendirme, ç) İlkyardım ve acil müdahale, d) Kayıt ve istatistik, gibi görevleri yerine getirmelidirler. Kurulması planlanan termik santral ve kül depolama sahasının arazi hazırlama ve inşaat aşamasında çevresel açıdan en önemli etki ise hafriyat işlemleri sırasında açığa çıkacak toz emisyonlarıdır. Bu emisyonların minimuma indirilmesi amacıyla sahada düzenli olarak sulama çalışmaları yapılacaktır. V Proje Kapsamında Yapılacak Bütün Tesis İçi ve Tesis Dışı Taşımaların Trafik (araç) Yükünün ve Etkilerinin Değerlendirilmesi, Proje arazi hazırlama ve inşaat aşamasında, arazide kazı dolgu vb. işlemler yapılacaktır. Dolguda kullanılacak malzemelerin temin edileceği ocaklardan Ayıtdere Kalker Ocağının proje alanına mesafesi (karayolu ile taşıma) yaklaşık 7 km, Eskibalıklı Kalker Ocağının ki ise karayolu ile yaklaşık 10 km dir. Her iki ocağın da karayoluna kadar olan kısımları stabilizedir. Taşıma sırasında kullanılacak yol güzergâhı aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. 207

230 Mevcut Asfalt/Sathi Kaplama Yol Mevcut Stabilize Ocak Yolu Planlanan Yol Güzergâhı Şekil- 89. Proje Kapsamında Kullanılacak Yol Güzergâhları 208

231 Proje Alanı Şekil- 90. Trafik Hacim Haritası Yukarıda verilen trafik hacim haritasına göre proje alanından itibaren D200 karayolundan Lapseki Yönüne günde 152 otobüs, 417 kamyon, Biga Yönüne günde 219 otobüs, 798 kamyon geçmektedir. 209

232 Proje arazi hazırlık inşaat aşaması kapsamında her iki yöne doğru da ortalama 20 şer kamyon seferi yapılması öngörülmektedir. Ayrıca arazi hazırlık inşaat aşamasında çalışacak 1350 personelin yaklaşık 500 kişilik kısmının otobüslerle taşınması kabulü ile 11 otobüs ile toplam git-gel 22 otobüslük bir trafik yükü oluşması beklenmektedir. Özetle Lâpseki yönünde günde 152 otobüslük hacmin 11 otobüslük artışla (%7,2) 163 otobüslük hacme çıkması, 417 kamyonluk hacmin, 20 kamyonluk artışla (% 4,8) 437 kamyonluk hacme çıkması beklenmektedir. Biga yönünde ise günde yaklaşık 219 otobüslük hacmin 11 otobüslük artışla (% 5) 230 otobüslük hacme, 798 kamyonluk hacmin, 20 kamyonluk artışla (% 2,5) 818 kamyonluk hacme çıkması beklenmektedir. V Arazi ve İnşaat Çalışmalarının Projenin Mevcut Deniz Trafiğine Etkisi ve Alınacak Önlemler, Proje arazi hazırlama ve inşaat aşamasında denizyolu taşımacılığı yapılmayacak olup, deniz trafiğine etki söz konusu değildir. V İnşaat Faaliyetlerinden Ötürü Deniz Ortamının Kirlenmesini ve Çamur Yayılmasını Önlemek İçin Alınacak Önlemler, Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m2 lik dolgu yapılması planlanmaktadır. Dolgu iskeleye yanaşacak gemiler için yeterli su derinliğinin sağlanabilmesi amacıyla yapılacaktır. Ayrıca iskele ve iskeleye yanaşacak gemileri, bölgede hâkim rüzgâr yönü olan kuzeykuzeydoğu doğrultulu rüzgârlardan ve bunların etkisiyle oluşan dalgalardan korumak amacıyla bir dalgakıran yapılması planlanmaktadır. Dolgu işlemi karadan denize doğru kısım kısım yapılacak ve gövde dolgusu yapılan kısmın perde anroşmanları da yapılarak dolgunun deniz ortamına yayılmasına izin verilmeyecektir. Böylece malzemeler suyun içinde dağılmadan tabakalar halinde serilmiş olacak ve deniz suyunda bulanıklığa sebep olunmayacaktır. Anroşmanlar halatla çalışan vinçler yardımı ile yerleştirilecektir. 210

233 Aşağıdaki şekilde yapılacak olan dalgakıranın tipik kesiti verilmiştir. Dalgalar Çekirdek Anroşman Tabakası Filtre Tabakası Deniz Tabanı Şekil- 91. Dalgakıran Tip Kesiti Şekil- 92. Anroşmanların Vinç İle Yerleştirilmesi ve Dalgıçlarla Gözlemlenmesi Kıyı dolgu işlemleri, ağırlıklara ve boya göre, kategoriler halinde gerçekleştirilecek olup, dolgu alanı üzerine saha betonu kaplanacaktır. Yüzeysel veya su ortamının dolgu bünyesine sızması, taneler arasındaki sürtünme mukavemetinin azalmasına ve dolayısıyla dolgunun stabilitesinin bozulmasına sebep olabilmektedir. Bu nedenle dolguda, deniz suyunda çözünerek bulanıklığa, dış etkenlerle bozuşmaya ve ayrışmaya neden olacak kayalar (marnlı ve şistli) kullanılmayacaktır. Kullanılacak olan dolgu malzemesinin su emme-çözünme değerlerinin düşük olmasına, mineralojik, kimyasal ve fizikokimyasal özelliklerinin denizin mevcut yapısını bozmayacak şekilde olmasına dikkat edilecek, Mülga DLHİ Genel Müdürlüğü, Liman ve Deniz İnşaat İşleri Teknik Şartnamesi Madde-5 ve Madde-31 de belirtilen özelliklere uygun olacaktır. 211

234 V Proje Alanında Olabilecek Akıntının Dolgu Üzerindeki Etkileri, Proje sahasında akıntı yönü, etkin akıntı yönünün 1 nci gün için ortalama yönü 61,93, akıntı hızının ise 12,98 cm/s, 2 nci gün için yönün ortalama 55,77 akıntı hızının 13,21 cm/s, 3 ncü gün için yönün ortalama 63,50 akıntı hızının 13,55 cm/s, 4 ncü gün için yönün ortalama 49,00 akıntı hızının 11,78 cm/s, 5 nci gün için yönün ortalama 49,93 ve akıntı hızının 11,34 cm/s olduğu tespit edilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucu yüzey akıntı hız ve yönlerinin meteorolojik koşullara bağlı olduğu görülmektedir. Bununla beraber bölgede çift yönlü akıntıların olduğu göz ardı edilmemelidir. Dip akıntıları mevsimsel olarak yüzeyden yaklaşık olarak metre derinlikten itibaren marmara denizine doğru bir yön izlemektedir. Bölgede hâkim akıntı yapısı incelendiğinde; proje şartlarını engelleyici herhangi bir etkide bulunmayacağı tespit edilmiştir. Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m 2 lik dolgu yapılması planlanmaktadır. Dolgu inşaatında öncelikle dolgu sahasının dış kenarı doldurulacak ve bu dolgu dalga etkisine karşı anroşman taşları ile korunacaktır. Dolgu işlemi karadan denize doğru kısım kısım yapılacak ve gövde dolgusu yapılan kısmın perde anroşmanları da yapılarak dolgunun deniz ortamına yayılmasına izin verilmeyecektir. Böylece malzemeler suyun içinde dağılmadan tabakalar halinde serilmiş olacak ve deniz suyunda bulanıklığa sebep olunmayacaktır. Ayrıca dolguyu, iskele ve iskeleye yanaşacak gemileri, bölgede hâkim rüzgâr yönü olan kuzey-kuzeydoğu doğrultulu rüzgârlardan ve bunların etkisiyle oluşan dalgalardan korumak amacıyla bir dalgakıran yapılması planlanmaktadır. Dalgakıran yapısında dalgaların tahribata neden olabileceği hâkim rüzgârın estiği yön olan kuzey doğu (poyraz) yönünde dolayısıyla dalgakıranın kuzey ve doğuya bakan tüm sathında dalgaların etkisiyle ayrıca deniz dibi ve deniz üstünde akıntılar ve yağışlar ile beraber oluşacak olası etkilere karşı çekirdek dolgudan dış cepheye kadar sırası ile 0,4-2 ton arasında değişen filtre malzeme yine 2-4 ton arasında değişen filtre malzeme ve ton arasında değişen koruyucu malzeme kullanılacak olup dalgakıranın bittiği nihai noktada yapılacak deniz fenerinin tahkimatı içinde ton koruyucu anroşman malzeme kullanılacaktır. 212

235 V Proje Alanında Peyzaj Öğeleri Yaratmak veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) Ne Kadar Alanda Nasıl Yapılacağı, Bunun İçin Seçilecek Bitki ve Ağaç Türleri vb. Peyzaj çalışması ile hem proje etrafı görsel olarak düzenlenecek hem de işletme için güzel bir alan sağlanmış olacaktır. İnşaat aşamasında sıyrılan bitkisel toprak inşaat aşaması sonunda, mineral açıdan zengin olan bu bitkisel toprak peyzaj amaçlı çalışmalarda kullanılacaktır. Projenin inşaat çalışmaları bittikten sonra da tesis çevresine bölgenin toprak yapısına uygun depolanmış olan bitkisel toprak serilerek bölgenin bitki örtüsüne uygun şekilde gerekli peyzaj çalışmaları yapılacaktır. İşletme faaliyetlerine son verildiğinde tamamıyla tüm teçhizat, hurda ve yapılardan temizlenerek boş dolgu haline getirilecektir. Diğer proje alanları ıslah edilerek bitki ekimine uygun hale getirilecektir. Alan özellikle yörenin doğal vejetasyonuna uygun bir şekilde yeşillendirilecektir. Tesisler faaliyete kapandıktan sonra sökülen ünitelerden çıkan malzemelerden değerlendirilebilir olanlar değerlendirilecek, değerlendirilemeyenler ise Çanakkale Katı Atık Yönetim Birliği (ÇAKAP) düzenli depolama sahasına taşınarak bertaraf edilecektir. Bu şekilde yer altı ve yüzeysel su kaynaklarına derine sızma yoluyla etki etmesi olası hiçbir malzeme bırakılmayacaktır. V Karasal ve Sucul Flora/Fauna Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler (tüm ünitelerin inşaatına ilişkin faaliyetlerden kaynaklanacak etkiler, soğutma suyu isale hattı dâhil), Karasal Flora Üzerine Etkiler Çalışma alanında saptanan bitki türlerinden, Ferulago humilis Aydın, Çanakkale, İzmir, Muğla, Manisa; Crocus candidus Balıkesir ve Çanakkale; Ballota nigra L. subsp. Anatolica Bolu, İstanbul, Balıkesir, Bilecik, Çanakkale, Erzurum, Konya, Kütahya, Sinop, Sivas, Tekirdağ, Tokat; Consolida aconiti ise Çanakkale ve Kütahya illerinde görülmekte olup, yaygın endemik türlerdir. Bu türler IUCN listesinde bulunmamakta olup, nesillerinin tehlikeye girmesi gibi bir durum şu anda söz konusu değildir. Gerek arazi çalışmaları sırasındaki gözlemlerimizde ve gerekse bölge ile ilgili taradığımız literatürde proje sahasında; nadir, nesli tehlikede, Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) Ek-1 listesine göre koruma altına alınması gereken bir bitki türüne rastlanmamıştır. İnşaat çalışmaları sırasında, özellikle bitkisel toprağın sıyrılması ile habitat kaybı söz konusu olacağından, bu habitatı yaşam ortamı olarak kullanan flora ve faunanın kaybolması veya alanı terk etmesi kaçınılmaz olacaktır. Sıyrılan toprak rehabilitasyon yapılıncaya kadar korunacak, kayıpların önlenmesi için gerekli tedbirler alınacaktır. Ayrıca sıyrılan toprak belirtilen alanlarda depolanacak, faaliyet alanı dışına dökülmeyecektir. Hafriyat işlemleri sırasında çıkacak malzeme peyzaj çalışmaları sırasında dolgu işlemleri ve araziyi düzenlemek için kullanılacaktır. Bu nedenle inşaat çalışmaları süresince geçici bir etki oluşması söz konusu olacaktır. Bu hususlarda tarih ve sayılı 213

236 Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Düzenli depolama alanında, işletme sırasında oluşacak sızıntı sularının miktarı, yağış miktarlarına göre hesaplanarak Bölüm V.2.13 de belirtilmiş ve sızıntı sularının depolandıktan sonra ne şekilde bertaraf edileceği detaylı olarak açıklanmıştır. Alanda bulunan bitki taksonları, yurdumuzda dar ve sınırlı yayılış gösteren ya da baskı altında olan türler olmayıp, aksine geniş dağılımlar arz etmektedirler. Dolayısıyla, bu projenin hayata geçirilmesiyle, kendini tekrar eden habitat özelliği gösteren alanda bulunan geniş populasyonlu ve bol bulunuşlu türlerin nesillerinin ortadan kalkması gibi bir tehdit unsuru söz konusu olmayacaktır. Karasal Fauna Üzerine Etkiler Proje sahasında gözlenen amfibi ve sürüngen türleri geniş yayılımlı türlerdir. Bu türler inşaat sahasının etrafındaki diğer bölgelerde de rahatlıkla yaşayabilecektir. Her iki grup için dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan biri karasal sucul veya yarı sucul alanların tahrip edilmemesidir. Bilindiği üzere amfibiler özellikle üreme dönemlerinde suya bağımlı olan türlerdir. Sürüngen türleri amfibilere göre daha hızlı hareket edebildikleri için yer değiştirmeleri daha kolay ve üremek için yakın civardaki uygun üreme alanlarına geçebileceklerdir. Sürüngenler faaliyet sonrası inşaat alanındaki uygun yerleri tekrar üreme amaçlı kullanabileceklerdir. Bu gruplar için de faaliyet atıklarının minimize edilmesi önem arz etmektedir. Termik santralden çıkacak atıkların toprakta veya bitkilerde birikmesi sonucunda beslenme yoluyla bu türlere de geçebilme ihtimali vardır. Bu nedenle atıkların çevreye ve dolayısıyla canlı türlerine ulaşımını en aza indirecek önlemleri alınacaktır. Projenin inşaat aşamasında proje yerinde kuşlar için habitat kaybını telafi edecek alanlar mevcuttur. Projenin inşaat aşamasında oluşabilecek gürültü ve hareketlilikten dolayı kuşlar alanı terk edebilir, yakın çevrede barınma, beslenme ve üremesine alternatif alanlar bulabilirler. Projenin bu türlerin beslenme, dolaşma, barınma ve üreme alanlarını ve faaliyetlerini kısıtlamaması nedenleriyle kuş türleriyle ilgili olarak çevresel etkiler açısından göreceli bir olumsuzluk beklenmemektedir. İnşaat ve işletme aşamasında su kirliliği ve katı atık kontrolü ve diğer yönetmeliklere, av yasaklarına ve uluslararası sözleşmelerdeki (Bern Sözleşmesi) hususlara bağlı kalınarak kuş türleriyle ilgili gerekli önlemler alınacaktır. Memeli türleri için yakın çevrede alternatif alanların olması, bu türlerin hareket etme kabiliyetlerinin oldukça fazla olması, faaliyetin bu türlerin beslenme, dolaşma, barınma ve üreme alanlarını ve faaliyetlerini kısıtlamaması nedenleriyle projenin memeli türleri açısından herhangi bir olumsuzluk getirmeyeceği düşünülmektedir. Fauna türleri arasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Avrupa nın Yaban Hayat ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) ne göre kesin koruma altına alınmış türler ve koruma altına alınmış türlerle ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. madde hükümlerine uyulacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde Merkez Av Komisyonu kararlarına göre Ek listelerde yer alan türlerle ilgili Merkez Av Komisyonu Kararı na uygun hareket edilecektir. Faaliyetten ötürü, fauna listelerinde belirtilen ve Bern Sözleşmesiyle koruma altına alınan türler ve diğer yaban hayatı türleri üzerine, faaliyetle ilgili olarak hiçbir ticari kaygı güdülmeyeceğinden bu türlerin avlanması, kasıtlı olarak öldürülmesi veya alıkonması, 214

237 yumurtalarına zarar verilmesi gibi etkiler söz konusu olmayacaktır. Faaliyet sırasında oluşacak gürültü ve insan varlığı nedeniyle hareket kabiliyeti yüksek olan canlıların çalışma alanından uzaklaşarak daha güvenli bölgelere çekilecekleri tahmin edilmektedir. Sucul Flora-Fauna Üzerine Etkiler Proje alanında saptanan sucul flora ve fauna türleri BERN ek listeleri ve IUCN koruma kategorilerine girmemekte olup, endemik türler değildir. Söz konusu türlerin üreme potansiyelleri yüksek olmakla birlikte, bu türler henüz ciddi tehdit altında değildir ve şu anda tükenme tehlikesi yaşamamaktadır. Dolayısıyla faaliyet nedeniyle sucul yaşam açısından herhangi bir risk beklenmemektedir. İnşaat aşamasında sucul sistemi olumsuz etkileyeceği düşünülmemektedir. Deniz ortamında çalışma yapılmayacak olması bu etkileri azaltmaktadır. Deniz ortamında gerçekleşecek tek faaliyet soğutma suyu alma yapısının inşası olacaktır. Soğutma suyu deşarjının deniz ekosistemine olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. Gerek işletme ve gerekse inşaat aşamasında akar ve kuru derelere zarar verilmeyecektir. Proje alanı ve yakın çevresinde Merkez Av Komisyonu kararlarına göre Ek listelerde yer alan ve Bern Sözleşmesi Ek listelerine göre koruma altına alınmış olan türler korunacak, gerek inşaat ve gerekse işletme aşamalarında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve Yönetmeliklerine, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu ve Yönetmeliklerine, Bern Sözleşmesi 6. ve 7. madde hükümlerine ve Merkez Av Komisyonu Kararı na uygun hareket edilecektir. V Diğer Faaliyetler, Bu başlık altında incelenecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. B-V.2. Termik Santral ve İskele, Kül Depolama Alanı, İşletme Aşamasındaki Faaliyetleri, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler V.2.1. Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Her Bir Ünitenin Ayrıntılı Proses Akım Şeması, Temel Proses Parametreleri, Prosesin Açıklanması, Faaliyet Üniteleri Dışındaki Diğer Ünitelerde Sunulacak Hizmetler, Kullanılacak Makinelerin, Araçların, Aletlerin ve Teçhizatın Özellikleri ve Miktarları, Tesis teknolojisinin seçiminde bir taraftan sürdürülebilir kalkınma diğer taraftan çevre dostu yakma teknolojisi ile daha az kömür yakarak daha fazla elektrik üretimi hedeflenmiştir. Bu amaçla, tesiste temiz kömür yakma teknolojilerinden pulverize kömür ve baca gazı arıtma (PK+BGA) teknolojisi kullanılacaktır. Su-buhar çevriminde ise son yıllarda santral uygulamalarında sayıları hızla artan süper kritik çevrim teknolojisi kullanılacaktır. Süper kritik çevrim teknolojisi temiz enerji teknolojileri içerisinde doğrudan, yoğun elektrik üretimine yönelik olarak öne çıkan başlıca termik santral teknolojisidir. Kurulacak olan enerji santrali her biri 1567,5 MWt (600 MWe) gücünde olan iki üniteden oluşacaktır. Tesisin ekonomik ömrü yaklaşık 25 yıl olacaktır. Önerilen santralde ısı tüketiminin yaklaşık 7600 kj/kwh olması beklenmektedir. Bu bağlamda, santralin verimi % 44 seviyesinde olacaktır. Söz konusu santralde aşağıdaki sistemler bulunacaktır: 215

238 Elektroklorlama ünitesi Desalinizasyon ünitesi Soğutma suyu sistemi Demineralizasyon ünitesi İki adet buhar kazanı İki adet buhar türbin jeneratörü İki adet kondenser(yoğuşturucu) İki adet baca gazı desülfirizasyon (BGD) ünitesi Dört adet hibrit filtre (elektrostatik filtre+torbalı filtre sistemi) Çift kanallı bir adet baca Arıtma tesisleri Kömür ve kül nakil sistemleri Yardımcı ekipmanlar Santralin diğer bölümleri ise laboratuvar, kazan dairesi, bunker binası, makine dairesi, kömür stok sahası, kırıcı binası, değirmen tamir atölyesi, su tasfiye binası, şalt tesisi, besleme suyu depolama tankı ve 150 m yüksekliğinde bacadan oluşacaktır. Tesisin genel vaziyet planı ve sahada bulunan ünitelerin yerleşimleri Ek-21 de verilmiştir. Aşağıdaki tabloda enerji santralinde yer alan/alacak üniteler ve boyutları verilmiştir. 216

239 Tablo Termik Santral Üniteleri ÜNİTE ADI ADET BOYUTLARI (Boy x en x yükseklik) (m) Kat sayısı KAPALI ALAN AÇIK ALAN Ana Bina 2 90 x 49,5 x 34 2 Kazan Binası 2 72,5 x 49 x 86 8 Kumanda Binası 1 25,2 x 40,5 x 20 5 Kompresör Binası 1 40,5 x 12 x 15,5 3 Elektrostatik Filtre 4 33 x 29,5 x 26 1 Hidrojen Jeneratör İstasyonu 1 28,1 x 7,8 x 5 1 B.G.D. Ünitesi 2 50 x 13 x 15 2 Ana Trafo Ünitesi 1 14 x 9 Yedek Trafo Ünitesi 1 9,6 x 7 Kül Silosu 3 Ø15 x 30 Yardımcı Kazan 1 19 x 26 x 12 2 Ambar 1 97 x 40 x 20 1 Atölye 1 40 x 30 x 10 1 Kömür Binası 1 9 x 40 x 10 1 Kömür Transfer Binası 1 22,5 x 21,5 x 14 3 Kırıcı Binası 1 16 x 24 x 21,6 3 Su Alma Yapısı 1 48 x 40 x 20 1 Desalinasyon Binası 1 51 x 65 x 10 2 Su Hazırlama Ünitesi 1 45,5 x 54,5 x 10 1 Şalt Kumanda Binası 1 24 x 10 x 8,4 2 Yangın Binası 1 12 x 43,5X5,6 1 Arıtma Tesisi 1 41,5 x 9 x 5,6 1 Havalandırma Havuzu 2 110,5 x 37 Yağmur Suyu Ön Arıtma 1 67,5 x 22,5 Kömür Depolama Sahası x 130 Şalt Sahası x 121,5 Termik santralde ana yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmıştır. Santralin üretim kapasitesi 2x600 MWe (2x607,91 MWm) olup yılda kwh elektrik enerjisi üretimi yapılacaktır. Bu enerjinin elde edilebilmesi için her ünitede alt ısıl değeri 6000 kcal/kg olan 225 ton/sa ithal kömür kullanılacaktır. Buna göre kazan anma ısıl gücü her bir ünite için 1567,5 MW t olarak hesaplanmış olup hesaplama yöntemi aşağıda verilmiştir. Bir Kazanın Anma Isıl Gücü = Kömür Tüketimi x Kömürün alt Isıl Değeri Bir Kazanın Anma Isıl Gücü = (225 t/sa) x (1000 kg/t) x (6000 kcal/kg x 4,18 kj/kcal) x (1 sa/3600 sn) = kw Bir Kazanın Anma Isıl Gücü = 1567,5 MW t Santraldeki Toplam Anma Isıl Gücü = 2 x 1567,5 MW t Santraldeki Toplam Anma Isıl Gücü = 3135 MW t Santralin yılda 8000 saat çalışabileceği düşünülmektedir. Buna göre iki ünitede ihtiyaç duyulacak yıllık kömür miktarı ton olacaktır. Kullanılacak ithal kömürün kül oranı % 15 olup işletme sırasında açığa çıkacak toplam kül miktarı ton/yıl olacaktır. Santralde yanma sonrasında oluşacak olan külün %90 ı uçucu kül, %10 u ise cüruf olacaktır. Uçucu Kül = ton/yıl x0,90 = ton/yıl Kazan Altı Külü = ton/yıl x 0,10 = ton/yıl 217

240 Uçucu küller çimento sektöründe aranan bir katkı maddesidir. Uçucu küllerin çimento fabrikalarında katkı maddesi olarak kullanılması için satılması düşünülmektedir. Ancak satılamaması durumu göz önünde bulundurularak kül depolama sahasında depolanacakmış gibi düşünülüp depolama hacmi tasarlanacaktır. Elektrostatik ve torbalı filtrelerin altından çıkacak olan uçucu kül (toplam külün %90 ı) pnömatik taşıma yoluyla tamamen kapalı borular içerisinde kül depolama sahası yanında yapılacak olan kül silolarına getirilecektir. Burada silobaslarla tamamen kapalı şekilde boşaltılarak çimento fabrikasına taşınacaktır. Ancak herhangi bir nedenle uçucu küllerin çimento fabrikasına nakledilememesi olasılığına karşı da proje sahası içerisinde oluşturulacak olan kül depolama sahasında belli oranda nemlendirildikten sonra (%15 - %25 su ilavesi) düzenli depolama yapılacaktır. Termik santralde kullanılacak kömürden kaynaklanacak cüruf, santralden kamyonlarla kül depolama alanına taşınacaktır. Kül depo sahasına taşınan cüruf, sahaya boşaltılarak kül depolama sahasında düzgün depolamayı sağlayacak şekilde geçici yığınlar oluşturulacaktır. Geçici yığınlar lastikli kepçe ile yayılacak; kuru ve rüzgârlı havalarda su yağmurlama suretiyle ıslatılarak tozuma önlenecektir. Bu işlemler yapılırken SKHKKY Ek-1 de ki hükümlere uyulacaktır. Kazan taban külü (cüruf) çıkartma ve uzaklaştırma sistemi, cüruf teknesi, sıyırıcı konveyör, taşma suyu haznesi, cüruf silosu ve konsantratör gibi alt ünitelerden oluşmaktadır. Kazan cüruf teknesine alınan cüruf sürekli bir şekilde soğutularak sıyırıcı konveyör tarafından uzaklaştırılmaktadır. Buradan kazan binası dışındaki cüruf silosuna alınmakta ve ıslak cüruf tozumayacak şekilde cüruf kamyonlarına aktarılmaktadır. Soğutma suyu tekrar konsantratörden geçirildikten sonra kullanılmakta ve temizlenmiş su, soğutma suyu pompaları vasıtasıyla tekrar cüruf sistemine gönderilmektedir. Buharlaşma nedeniyle gerekli olan katma suyu geri kazanılmış atık su sisteminden karşılanmakta ve sistem bunun dışında tamamen kapalı çevrim olarak çalışmaktadır. Kömür Nakil ve Hazırlama Sistemleri Santraldeki her bir ünitenin yakma kapasitesi 225 ton/saat olacaktır. Bu kapsamda iki ünitenin tüketeceği kömür miktarı yıllık yaklaşık tondur 1. Kömür uluslararası pazarlardan (Avustralya, Güney Afrika, Güney Amerika, Rusya ve Ukrayna) temin edilecek olup, sahaya denizyolu ile getirilecektir. Sahaya getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen cape size gemiler (ortalama DWT kapasiteli) kullanılacaktır. Bu durumda, işletme süresi boyunca ayda üç veya dört adet geminin iskeleye kömür getirmesi öngörülmüştür. İskele boyunca döşenmiş ray üzerinde hareket edebilen elektrik tahrikli kömür boşaltma vinçleri, kömürü gemi hangarlarından elleçleyip kömür besleme bunkerlerine boşaltacaktır. Her bir bunkerin altında kapalı bant konveyörü bulunacaktır. Kömür bahse konu kapalı bant konveyörler vasıtasıyla kömür stok tesisine nakledilecektir. İskeleden enerji santraline kadar kapalı bant sisteminin kurulması ile kömürün taşınması hem daha ekonomik hem de daha hızlı olacaktır. Ayrıca bu sistemle toz oluşumu engellenmiş olacaktır. 1 Santralın yılda yaklaşık 8000 saat çalışması planlanmaktadır. 218

241 Kömür hazırlama ve depolama tesislerine alınan kömür, buradan kazan bunkerine beslenecektir. Kömür hazırlama sistemi bunker, kırıcı ve değirmenden oluşacaktır. Kömür depolama sahasına getirilen kömür burada depolanacak ve kullanılmadan önce kırıcıdan ve değirmenden geçirilerek kazana beslenecek duruma getirilecektir. Kırıcılara gelen iki hat %60 kapasite ile çalışacaktır. Kömür, kömür teslim noktasından (iskele) 0-50 mm boyutunda getirilecek ve buradan kırıcılara gönderilecektir mm boyutlarında değirmenlere giren kömür, değirmenlerin çıkışında daha da küçülecek ve kazana beslenecektir. Kırıcı, kömür transfer binaları ve değirmenlerde oluşabilecek tozumanın önlenmesi amacıyla yüksek verimli toz tutucu filtreler kullanılacaktır. Kazan, ilk devreye alma sırasında doğalgaz, kömürün tutuşma sıcaklığına ulaştıktan sonra ise kömür ile çalıştırılacaktır. Kullanılacak doğalgaz miktarı m 3 /sa olup, 2 bar basınçla kazana verilecek ve kazan C ye kadar ısıtılacaktır. Kazanın ilk devreye alma süresi saat kadardır. Buhar Kazanı Santralde iki adet buhar kazanı olacak ve maksimum yüke dayanıklı olarak tasarlanacaktır. Buhar kazanında pulverize edilmiş kömür yakılabilecek ve kuru kül devamlı olarak kazandan tahliye edilecektir. Her bir kazana pulverize kömür, biri yedek olmak üzere altı adet değirmen vasıtasıyla sağlanacaktır. Kazanlar, düşük NOx yakıcıları ile donatılacaktır. Devreye alma esnasında ve düşük yükte, kömürü yedekleyebilmek amacıyla kazanlarda ayrıca doğalgaz ateşleme sistemi bulunacaktır. Buhar kazanları sistemin ihtiyacına bağlı olarak değişen buhar miktarını aksatmadan karşılayabilecek şekilde tasarlanacaktır. Buhar kazanında elde edilen yüksek basınçlı buhar, konvansiyonel bir buhar türbinini geçerek, buhar türbini ile birlikte çalışan jeneratörün elektrik üretmesini sağlayacaktır. Yanma işlemi sonucunda oluşacak atık gaz, elektrostatik filtre, torbalı filtre ve baca gazı desülfirizasyon (BGD) sisteminden geçirilmek suretiyle bacadan atılacaktır. Buhar Türbin Jeneratörü Tesiste çalışması planlanan iki adet buhar türbininin her birinin net kapasitesi 600 MW olacaktır. Türbinler değişen basınçla ve sırayla çalışan tipte olacaktır. Her bir buhar türbin jeneratörü birer adet yüksek ve orta, iki adet düşük basınçlı olmak üzere toplam dört kademeden oluşacaktır. Türbinde, ek olarak iki adet kombine ana buhar acil durum durdurma ve kontrol vanaları, orta ve düşük basınç kademeleri arasında bir adet geçiş borusu ve çek valfler de bulunacaktır. Ünite başına üretilecek süper-kritik koşullardaki (242 barg ve 566 o C ) kızgın buhar miktarı yaklaşık 468 kg/s olacaktır. Türbinden çıkan buhar, kondenser sisteminde yoğuşturularak buhar kazanına gönderilecek ve yeniden buhar üretimi gerçekleştirilecektir. Yoğuşturucu Santralde iki adet yoğuşturucu (kondenser) olacaktır. Yoğuşturucunun işlevi, türbin ünitesinin düşük basınç kademesinden çıkan buharı yoğuşturmaktır. Böylelikle, ısısı düşen yoğuşmuş buhar, türbinde tekrar kullanılabilecektir. Tesisin üniteleri ve enerji üretimi akım şeması aşağıdaki şekilde verilmiştir. 219

242 Şekil- 93. Enerji Santrali Proses Akım Şeması 220

243 Yapısı Yoğuşturucu Soğutma ve Desalinazyon (ters osmoz) Suyu Temini, Denizden Su Alma Yoğuşturucuda yoğuşturma işlemi soğutma suyu ile yapılacaktır. Ayrıca santral iç prosesinde kullanılacak su yine santral bünyesinde bulunan ters ozmoz su hazırlama ünitesinden temin edilecektir, servis, yangın vb sular da yine ters ozmoz ünitesinden temin edilebilecektir. Yoğuşturucu ve ters ozmoz su hazırlama üniteleri için gerekli olan su denizden sağlanacak olup ayrıntılı bilgi bölüm V.2.3 ve V.2.4 de verilmektedir. Desalinizasyon (ters ozmoz) Ünitesi Enerji santrali projesinin işletme aşamasında kullanılacak olan su temini sistemi ters ozmoz ile tuz giderimi yöntemine dayalı olacaktır. Santralin tatlı su ihtiyacı 360 m 3 /saat olacaktır. Desalinizasyon ünitesinde her biri 180 m 3 /saat kapasiteli üç adet deniz suyu arıtma sistemi olacaktır. Bunlardan ikisi asıl biri yedek olarak planlanmıştır. Bu su denizden sağlanacak olup, deniz suyu elektroklorlama ünitesini takiben desalinizasyon ünitesine gönderilecektir. İlk 600 MW lık ünitenin yapımı sırasında desalinizasyonun 2x180 m 3 /saat kapasiteli ünitesi, ikinci 600 MW lık ünitenin yapımında da 1x180 m 3 /saat kapasiteli ünitesi yapılacaktır. Desalinasyon sisteminin prosesi aşağıda özetlenmiştir. Deniz suyu deniz suyu havuzu pompa Filtre eşanjör Filtre edilmiş su tankı Filtre edilmiş su pompası filtre Ultrafiltrasyon UF filtre UF tankı UF pompası filtre yüksek basınç pompası RO Ünitesi Arıtılmış Su tankı arıtılmış su pompası kazan demineralizasyon sistemi/servis suyu sistemi Desalinasyon işleminden çıkan su, ön arıtımlı su servis suyu/yangın havuzlarında depolanacaktır. Bu su, demineralizasyon sisteminde, servis suyu, yangın suyu ve kullanma suyu sistemlerinde kullanılacaktır. Demineralizasyon Ünitesi Termik santralde kullanılacak su, desalinizasyon ünitesini takiben demineralizasyon ünitesine gelecektir. Demineralizasyon ünitesi ters ozmoz sistemi ve karışık yatak iyon değiştiricisinden oluşmaktadır. Santralde kurulacak olan demineralizasyon ünitesinin kapasitesi 124 m 3 /saat olacaktır. Demineralizasyon ünitesinin her birinin kapasitesi 62 m 3 /saat olup üç adet olacaktır. Bunlardan ikisi asıl birisi yedek olacaktır. İlk 600 MW lık ünitenin yapımı sırasında demineralizasyonun 2x62 m 3 /saat kapasiteli ünitesi, ikinci 600 MW lık ünitenin yapımında da 1x62 m 3 /saat kapasiteli ünitesi yapılacaktır. Demineralizasyon sistemi prosesi aşağıda özetlenmiştir. Arıtılmış su ikinci RO ünitesi katyon değiştirici Anyon değiştirici Karışık yatak Demineralize su tankı Demineralize su pompası Kullanıcılar. Kondensat Su Arıtma Ünitesi (CPP Ünitesi) Kondenserde yoğuşan buhar, kazana tekrar gönderilmeden önce %100 kapasiteli karışık yataklı iyon değiştiricilerden oluşan kondensat su arıtma ünitesinden geçirilerek saflaştırılmaktadır. Proses aşağıda özetlenmiştir. Kondensat pompası Filtre Bypass hattı Karışık yataklar Bypass hattı Salmastra sızdırmazlık buharı kondenseri 221

244 Baca Gazı Arıtma Sistemleri Baca Gazı Desülfürizasyonu (BGD) Termik santralde en kötü kömürün (yaş bazda %0.91 S) yakılması durumunda kazandan çıkan baca gazında, kuru bazda %6 O 2 de yaklaşık 2037 mg/nm 3 SO 2 bulunması beklenmektedir. Bu değerin kuru bazda %6 O 2 ihtivasında 200 mg/nm 3 seviyesine düşürülmesi için deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesine dayalı iki adet baca gazı desülfürizasyon tesisi kurulması planlanmıştır. Deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesi kendini ispatlamış ve US EPA dâhil dünyadaki birçok çevre koruma kurumları tarafından onaylanmış bir prosestir. Deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesinde, baca gazından SO 2 nin giderilmesi için herhangi bir kimyasala ihtiyaç duyulmamaktadır. Deniz suyunun doğal alkali özelliği ile kükürt dioksit absorplanır ve nötralize edilir. Bu proseste baca gazı bir yıkama kulesinde ters akımla gelen deniz suyuyla yıkanmaktadır. Prosesin şematik gösterimi aşağıdaki şekilde verilmiştir. Kuleden çıkan deniz suyu kondenser çıkışı soğutma suyunun kalanı ile birleştikten sonra havalandırma havuzunda havalandırılmakta ve denize deşarj edilmektedir. Baca gazında bulunan kükürt dioksit oksijen varlığında bikarbonatla reaksiyona girerek sülfat + karbondioksit + suya dönüşmektedir. Sülfat deniz suyunun yapısında da bulunduğu için deniz suyunda bir kirliliğe neden olmamaktadır. Kısaca; deniz suyunda bulunan bikarbonat ile kükürt gazı reaksiyona girmekte ve zaten deniz suyunun yapısında bulunan sülfata dönüşmektedir. Baca gazı desülfirizasyon ünitesinde gerçekleşen reaksiyon aşağıda verilmektedir. SO 2 + 2HCO ½O 2 -->SO CO 2 + H 2 O Santralde her bir ünite için bir adet BGD ünitesi kurulacaktır. Her bir BGD ünitesinde m 3 /saat deniz suyu kullanılacaktır. AB IPPC Direktifi büyük termik santraller ve rafinerilerde Deniz suyu ile BGD yi uygulanabilir en iyi teknikler içerisinde göstermektedir. Deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesi aşağıdaki şekilde verilmiştir. 222

245 Şekil- 94. Deniz Suyu İle Baca Gazı Arıtma Prosesi 223

246 Azotoksit Giderme (DeNOx) Sistemi Kazana beslenen kömürün içindeki azot ve yanma havasındaki azot gazının yüksek kazan sıcaklığı sebebiyle oluşturduğu NOx bileşiklerinin baca gazından temizlenmesi amacıyla DeNOx ünitesi kurulacaktır. Termik santralde düşük NOx emisyonu üreten özel brülörler kullanılacak olup azot oksit emisyonları için alınacak birincil önlem olarak kazan sıcaklığı düşürülmektedir. Böylece genel NOx emisyonları yanma aşamasında % oranında azaltılmakta ve kazandan çıkan NOx emisyonları düşük olmaktadır. Yine NOx emisyonlarının azıltılmasına yönelik olarak seçici katalizörler (SCR) kullanılacaktır. SCR reaktörleri baca kazanı hattında kazan çıkışı ile hava ön ısıtıcı arasında olacaktır. Bu şekilde NOx emisyonlarının 200 mg/nm 3 (kuru %6 O 2 ) değerinin altında kalması sağlanacaktır. SCR sistemlerinde amonyak (NH 3 ) enjekte edilerek NOx emisyonlarının azot gazı ve suya dönüştürülmesi sağlanmaktadır. Katalizör öncesinde amonyak (NO) gazı aşağıda belirtilen reaksiyon çerçevesinde azot ve suya dönüşmektedir. 4NO+4 NH 3 +O 2 4N 2 +6H 2 O 6NO 2 +8 NH 3 7N H 2 O NO 2 +NO+2NH 3 2 N 2 +3 H 2 O SCR sisteminde petek tipli katalizörler kullanılacaktır. Buna ek olarak SCR sistemi, katalizör katmanlarında oluşabilecek birikintilerin uzaklaştırılması için temizleme ünitesine sahip olacaktır. Aşağıdaki şekilde amonyak temizleme prosesi verilmiştir. Reaktör tasarım verileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. 224

247 Şekil- 95. Amonyak Temizleme Prosesi 225

248 Tablo SCR Reaktör tasarım verileri Hücre (eleman) sayısı Adet 72 Boy (mm) 950 Modül Boyutları. En (mm) 1930 Yükseklik (mm) Kesit Alanı m Reaktör sayısı 1 ünite için 2 SCR sisteminde DeNOx verimliliğinin çok yüksek olması nedeniyle baca gazına verilen NOx bileşiklerinin tamamı reaksiyona girmektedir. SCR üniteleri genel anlamda amonyak depolama sistemi, amonyak ve hava karıştırma sistemi, selektif katalitik reaktör, kontrol sistemi vb. ünitelerden meydana gelmektedir. Tesiste kullanılacak olan SCR ünitesinin ve amonyak sistemi genel akış şeması aşağıdaki şekilde verilmektedir. SCR sisteminde indirgeyici eleman olarak amonyak seçilmiştir. Sahaya özel emniyetli kamyonlarla getirilecek olan amonyak, tanklara alınacaktır. Daha sonra buharlaştırıcıdan geçip gaz haline gelen amonyak havayla seyreltilip katalizör gridleri öncesi baca gazına enjekte edilecektir. Amonyak tankları etrafı istinat duvarıyla çevrilecektir. Amonyak ikmali sahaya özel kamyonlarla yapılacaktır. Boşaltma esnasında personel için özel kıyafetlerl kullanılacak ve acil durumlar için acil durum duşları olacaktır. Tesiste 10 günlük ihtiyaca yetecek kapasitede 2 adet yatay amonyak tankı bulunacaktır. Tanklar, güneşten korunmak amacıyla üstü kapalı shelter altında olacak, emniyet olarak termometre, basınç göstergesi, seviye göstergesi ve alarm sistemleriyle donatılacaktır. Ayrıca tankların etrafında sıcaklık yükseldiğinde otomatik olarak devreye girecek, sprinkle soğutma sistemi kurulacaktır. Amonyak tankları ve amonyak sisteminin olduğu bölgede havadaki amonyak konsantrasyonunu ölçen ve kumanda odasına alarm veren bir sistem kurulacaktır. Amonyak boşaltma ve depolama sahası ile buharlaştırma alanında aşağıdaki emniyet sistemleri bulunacaktır. Emniyet duşları, göz yıkama duşları, Amonyak kaçak dedektörleri, Sesli alarm, kumanda odası alarmı, Sprinkle soğutma sistemi. Bunların yanı sıra amonyağın havaya karışması ve patlama riskini ortadan kaldırmak amacıyla hatlarda, amonyak doldurma ve amonyak enjeksiyonu sonrası otomatik olarak devreye girecek azot gazı süpürme-purge etme sistemi olacaktır. 226

249 Şekil- 96. Amonyak Sistemi Genel Akış Şeması 227

250 Partikül Madde Tutma Sistemi Partikül madde tutma (toz tutma) sisteminin işlevi, kazandan çıkan gazın içindeki uçucu kül parçacıklarını tutarak baca gazındaki toz emisyonunu limitlerin altında atmosfere verilmesidir. Toz tutma hususunda bilinen günümüz teknolojileri aşağıda verilmektedir. 1. Siklonlar/Multisiklonlar 2. Elektrostatik çöktürücü 3. Torbalı filtreler 4. Hibrit sistemler(esp+torbalı filtre) Siklonlar ve multisiklonlar, günümüz çevre standartlarını sağlamadığından değerlendirme dışı bırakılarak proje kapsamında oluşacak baca gazı içindeki partikül maddelerin giderimi için torbalı filtre ve/veya hibrit sistemleri alternatifleri ön planda değerlendirilmiştir. Elektrostatik filtreler, askıda katı madde içeren gazların, oluşturulan elektrik alanı içerisinden geçirilerek, yükleme elektrotları ile elektriksel olarak negatif yükle yüklenmesi ve negatif yükle yüklenmiş maddelerin pozitif toplama elektrotlarında toplanarak gazdan ayrılması ilkesi ile çalışmaktadır. Elektrostatik filtreler, hava ısıtıcıları ile cebri çekme fanları arasına yerleştirilmektedir. Böylece baca gazının içerdiği uçucu küllerin, gaz kanalları ve fan kanatlarında oluşturabileceği aşınmalar da önlenmektedir. Torbalı filtreler ise baca gazının bir filtre ortamından geçerek içindeki partikül maddeleri filtre yüzeyine bırakması esasına dayanır. Hibrit filtreler ise elektrostatik ve torba filtrelerin beraber kullanılması esasına dayanmaktadır. Böylece partikül madde emisyonları, 10 mg/nm 3 seviyelere çekilebilmektedir. Hibrit sistemde, elektrostatik filtrelerde ilk aşamada kaba partiküller tutulacaktır. Daha sonra seri olarak yerleştirilecek olan torbalı filtrelerde ince malzemeler tutulacak olup % 95 toz tutma veriminin sağlanması planlanmaktadır. Ön tasarım çalışmalarında elektrostatik filtrelerin iki elektrik alanlı, çift gözlü ve iki adet olacağı tespit edilmiştir. Jet pulse torba filtreler ise ön tasarım çalışmalarında 4(dört) bölmeli ve yaklaşık m 2 filtre alanı olacak şekilde belirlenmiştir. Sistem ön tasarım değerleri aşağıda verilmektedir. Tablo Toz Tutma Sistemi Ön Tasarım Değerleri Sr. No Açıklama Birim Değer A Elektrostatik Filtre A.1 Kesit alan m 2 2 x A.2 Toplam debi m 3 /h A.3 Toplam toz yükü g /Nm A.4 Elektrod alanı m A.5 Plaka tipi Tip 480 C A.6 Elektrod tipi RSB A.7 Gaz hızı m/s 1.18 A.8 Sıcaklık 0 C 136 B Jet Pulse Filtre B.1 Filtre alanı m B.2 Filtrasyon Hızı m/min 1.16 B.3 Malzeme PPS/PPS 228

251 B.4 Valf optipow 105 B.5 Sıcaklık 0C <190 B.6 Çıkış toz konsantrasyonu mg /Nm3 <10 B.7 Hava basıncı MPa 0,25 ~ 0.35 B.8 Hava tüketimi m 3 /min 16 B.9 Gövde dayanım basıncı Pa <1400 B.10 Sızdırmazlık % <2,5 V.2.2. Proje Ünitelerinde Üretilecek Mal ve/veya Hizmetler, Nihai ve Yan Ürünlerin Üretim Miktarları, Nerelere, Ne Kadar ve Nasıl Pazarlanacakları, Üretilecek Hizmetlerin Nerelere, Nasıl ve Ne Kadar Nüfusa ve/veya Alana Sunulacağı, Proje konusu tesiste temiz kömür yakma teknolojilerinden pulverize kömür ve baca gazı arıtma (PK+BGA) teknolojisi kullanılacaktır. Su-buhar çevriminde ise son yıllarda santral uygulamalarında sayıları hızla artan süper kritik çevrim teknolojisi kullanılacaktır. Süper kritik çevrim teknolojisi temiz enerji teknolojileri içerisinde doğrudan, yoğun elektrik üretimine yönelik olarak öne çıkan başlıca termik santral teknolojisidir. Termik santralde ana yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmıştır. Santralin üretim kapasitesi 2x600 MWe (2x607,91 MWm) olup yılda kwh elektrik enerjisi üretimi yapılacaktır. Bu enerjinin elde edilebilmesi için her ünitede alt ısıl değeri 6000 kcal/kg olan 225 ton/saat ithal kömür kullanılacaktır. Buna göre kazan anma ısıl gücü her bir ünite için 1567,5 MW t olarak hesaplanmıştır. ise; Projenin 49 yıllık işletme süresince satışa sunulacak toplam elektrik enerjisi miktarı kwh/yıl x 49 yıl = kwh = GWh olarak bulunur. Santralde üretilen elektrik enerjisi, santral sahasında kurulacak trafo önü şalt tesisinden aynı bölgede işletilmekte olan İÇDAŞ A.Ş. ye ait Bekirli şalt tesisine, oradan da 380 kv luk hatla enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. V.2.3. Proje Ünitelerinde Kullanılacak Suyun Hangi Prosesler İçin Ne Miktarlarda Kullanılacağı, Nereden, Nasıl Temin Edileceği, Suya Uygulanacak Ön İşlemler (arıtma birimleri ile katma-besleme suyu olarak katılacağı birimleri kapsayan), Su Hazırlama Ana Akım Şeması, Enerji santralinin işletme aşamasındaki evsel kullanım ve proses sularının tamamı deniz suyundan temin edilecektir. Bu amaçla denizden su alma yapısı tesis edilecektir. Deniz suyu tesise gönderilmeden önce klorlanacaktır. Kondenser soğutma suyu klorlamadan sonra direkt olarak kondensere verilecektir. Evsel kullanım suyu ve diğer proses suları ise santral bünyesinde yer alan desalinizasyon (ters osmoz) ve demineralizasyon ünitelerinde şartlandırılarak tesise verilecektir. Denizden su alma sistemi ile temin edilecek soğutma suyu Bölüm V.2.4 de detaylandırılmaktadır. Desalinizasyon sistemi için gerekli su miktarı da denizden su alma sisteminden sağlanacaktır. İstasyona konuşlandırılacak deniz suyu pompaları ile deniz suyu desalinizasyon ünitesine basılacaktır. Deniz suyunun pompa istasyonu emme havuzundan alınarak bu tesise aktarılmasını sağlayacak hat CTP (cam takviyeli plastik) boru olarak seçilmiştir. 229

252 Elektroklorlama Ünitesi Denizden alınan su pompa istasyonu deposunda, hatta basılmadan önce balçık oluşumu ve sucul organizmaların büyümesini önlemek amacıyla klorlama işlemine tabi tutulmaktadır. Balçık oluşumu ve sucul organizmaların büyümesi, hatta tıkanmalara sebep olup yoğusturucu ve su alma sistemi verimini düşürmektedir. Bu amaçla deniz suyu hatta basılmadan önce klorlanacaktır. Klorlama amacıyla kullanılacak olan hipoklorit çözeltisinin elektroliz yöntemiyle deniz suyundan sağlanması planlanmaktadır. Dışarıdan herhangi bir kimyasal ilavesi olmayacaktır. Klorlama işleminden dolayı denize veya herhangi bir alıcı ortama hipoklorit çözeltisi deşarjı söz konusu değildir. Eletroliz ünitesinde deniz suyu, tek geçişte elektroliz edilmekte ve burada oluşan aktif klor yardımıyla sodyum hipoklorit çözeltisi elde edilmektedir. Oluşan sodyum hipoklorit çözeltisinde yaklaşık %2 oranında serbest klor bulunmaktadır. Bahsi geçen proses, aşağıda verilen reaksiyonlar şeklinde gerçekleşecektir. 2Cl - Cl 2 + 2e - 2H 2 O + 2e - 2OH - + H 2 2NaOH + Cl 2 NaOCl + NaCl + H 2 O Ortamda oluşan hidrojen, atmosfere verilirken, hipoklorit çözeltisi dozaj noktalarına pompalanacaktır. Elektroklorlama sisteminde, deniz suyundan elde edilecek aktif klor miktarı 2x100 kg/saat olacaktır. Sürekli klorlamanın 1 ppm civarında olması öngörülmektedir. Desalinizasyon (ters osmoz) Ünitesi Enerji santrali projesinin işletme aşamasında kullanılacak olan su temini sistemi ters ozmoz ile tuz giderimi yöntemine dayalı olacaktır. Santralin tatlı su ihtiyacı 360 m 3 /saat olacaktır. Desalinizasyon ünitesinde her biri 180 m 3 /saat kapasiteli üç adet (2 asıl+1 yedek) deniz suyu arıtma sistemi olacaktır. Ayrıntılı bilgi Bölüm V.2.1 de verilmiştir. Desalinizasyon ünitesine giren toplam su miktarının yaklaşık %35 i tatlı suya, tuzluluğu yüksek atık kısmı ise kondenser soğutma suyu dönüşü havalandırma havuzuna yönlendirilecektir. Tüm santrale ait suyun hangi prosesler için ne miktarda kullanıldığını belirtir su balans diyagramı akım şeması aşağıdaki şekilde verilmektedir. 230

253 Şekil- 97. Su Balans Diyagramı 231

254 Su Balans Diyagramı ve Açıklaması Bu bölümde işletme aşamasında kullanılacak olan su kaynakları irdelenmiş ve santral işletme dönemi su balans diyagramı ve proses akış diyagramı hazırlanmıştır. İşletme döneminde ana su kaynağı deniz suyudur. Proje kapsamında toplam 2x m 3 /saat denizden su alınacaktır. Bu suyun dağılımı aşağıda özetlenmiştir. Yardımcı tesislerde cihaz soğutma suyu olarak 2x3.180 m 3 /saat, Klorlama tesisinde sodyum hipoklorit çözeltisi üretmek için 2x70 m 3 /saat, BGD ünitesinde SO 2 giderimi için 2x m 3 /saat, Santral ana soğutma suyu olarak 2x3.300 m 3 /saat, Desalinasyon ünitesinde kullanmak için 2x468 m 3 /saat kullanılacaktır. Baca Gazı Desülfürizasyon ünitesinde kullanılan suyun 2x139 m 3 /saat lik kısmı buharlaşacak ve kalan 2x m 3 /saat lik kısmı, karışım havuzunda 2x5.550 m 3 /saat lik çıkış suyu ile karışacak ve böylece ph dengesi sağlanacaktır. Ters ozmos yöntemine dayalı desalinasyon ünitesinde 2x468 m 3 /saat deniz suyundan 2x163 m 3 /saat kullanma suyu üretilecek olup geriye kalan 2x305 m 3 /saat mineral oranı yüksek olan tuzlu su kondenser soğutma suyu dönüşü havalandırma havuzuna yönlendirilerek diğer sularla birlikte denize deşarj edilecektir. Proje kapsamında denize deşarj edilecek toplam su miktarı 2x m 3 /saat olacaktır. Desalinasyon ünitesinde üretilen 2x163 m 3 /saat suyun 2x80 m 3 /saat lik miktarı proses, evsel kullanma, yangın ve yıkama suları havuzlarına gönderilecektir. Bu suyun 39m 3 /saat lik kısmı proses soğutma işlemlerinden geçtikten sonra, 8 m 3 /saat lik kısmı ise evsel amaçlı kullanımdan sonra (1 m 3 /saat lik kayıpla) Geri Kazanılmış Su Havuzunda toplanacak ve tekrar kullanılacaktır. 80 m 3 /saat lik kullanma suyunun toplam 46 m 3 /saat lik kısmı geri kazanım havuzunda toplanırken, 34 m 3 /saat lik kısmı bahçe sulama ve buharlaşma gibi nedenlerle geri kazanılamayacaktır. Desalinasyon ünitesinde üretilen 2x163 m 3 /saat suyun 2x83 m 3 /saat lik miktarı ise Demineralize Su Üretimde kullanılacaktır. Bu üniteden açığa çıkacak 2x4 m 3 /saat lik yıkama ve rejenerasyon atıksuyu Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesisine gönderilecektir. Suyun demineralizasyonu için gerçekleştirilecek olan Ters Ozmos işleminden kaynaklanacak yüksek mineralli 2x21 m 3 /saat lik atıksu da Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesisine gönderilecektir. 1(bir) ünite için demineralize su ihtiyacı 58 m 3 /saat olarak belirlenmiştir. Demineralize suyun 54 m 3 /saat su buhar çevriminde olacak su kayıplarını karşılamak üzere katma suyu olarak santrale verilecektir. Geriye kalan 2x4 m 3 /saat ise kondensat temizleme sisteminde yıkama amaçlı olarak kullanılacak ve bu 2x4 m 3 /saat lik su Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesisine gönderilecektir. Endüstriyel atık su arıtma tesisi kapasitesi 2 (iki) ünite için 100 m 3 /saat olarak belirlenmiştir. Arıtma tesisine gelecek atıksuların karakterizasyonu Bölüm V.2.5 te detaylı olarak verilmiştir. Atık su toplama havuzuna gelen atık sular buradan atık su pompaları marifetiyle sırasıyla ph dengeleme tankına, koagulasyon tankına, reaksiyon tankına ve ardından dinlendirme tankına alınacaktır. Final nötralizasyon sonrası arıtılmış atık sular, arıtılmış su havuzuna oradan da 500 m 3 kapasiteli geri kazanılmış atık su havuzuna gönderilecektir. Geri kazanılmış atık sular kül nemlendirme, toz bastırma vb. işlemlerinde kullanılacak olup alıcı ortama deşarj edilmeyecektir. 232

255 V.2.4. Soğutma Sistemine İlişkin Bilgiler, Soğutma Suyu Akım Şeması, Ne Kadar Su Çekileceği, Ne Kadar Su Verileceği, Kullanılacak Kimyasal Maddeler ve Miktarları, Soğutma Suyunun Deşarj Edileceği Ortam, Termal Modelleme Çalışması, Modelleme Çalışmasında Kullanılan Yöntem, Modelin Tanımı, Deşarj Edilecek Ortama Etkileri ve Alınacak Önlemler, Mevcut Su Kalitesine İlişkin Analiz Sonucunun Rapora Eklenmesi, Soğutma Sisteminde Aylar Bazında Giriş Çıkış Su Sıcaklık Farklarının Belirlenmesi, Soğutma Suyunun Hangi Mesafeden Alınıp, Hangi Mesafeye Verileceği, Enerji santralinin işletme aşamasındaki soğutma suyu, evsel kullanım ve proses sularının tamamı deniz suyundan temin edilecektir. Evsel kullanım suyu ve diğer proses sularının deniz suyundan temini Bölüm V.2.3 de açıklanmaktadır. Ön arıtımdan geçerek klorlanmış olan deniz suyu pompalar yardımıyla santrale aktarılacaktır. Su alma yapısı ve pompa binası sahil kenarına kurulacaktır. Soğutma suyu sistemi için gerekli ikaz şamandıraları atılacak ve bunların lokasyonlarının haritalara işlenebilmesi için Deniz Kuvvetleri Komutanlığı na başvuru yapılacaktır. Soğutma suyu sistemi aşağıdaki yapılardan oluşmaktadır. - Soğutma suyu alma yapısı, - Soğutma suyu alma boruları, - Soğutma suyu pompa istasyonu, - Soğutma suyu elektroklorlama ünitesi, - Soğutma suyu terfi boruları, - Soğutma kulesi, - Soğutma suyu deşarj yapısı. Soğutma Suyu Alma Yapısı Soğutma suyunun temin edilebilmesi için su alma yapısı (intake) her bir 600MWe ünite için iki adet olmak üzere toplam dört adet yapılacaktır. Karada imal edilecek betonarme keson tarzındaki su alma yapısı denizde yüzdürülerek, vinç ve dalgıç marifetiyle deniz tabanına oturtulacaktır. Su alma ağzı yapısında su giriş yüzeyinin deniz tabanından kalkan teressübatın ağızdan içeriye girmemesi ve dalga etkilerinde vakum oluşmaması amacıyla deniz tabanından yaklaşık 3.50 m yükseklikte olması sağlanmıştır. Balıkların bu su alma yapılarına girmemeleri için ızgaralar bulunacak olup, bu ızgara yapıları balık ve larvaların geçişlerinin engellenmesi amacıyla eğimli olarak (pancur şeklinde) yerleştirilecektir. Soğutma Suyu Alma Boruları Her bir su alma yapısına (intake) bir adet su alma borusu bağlanacak olup bahse konu borular pompa binasına giriş yapacaktır. Bu cazibeli iletim hattının çapı Ø2600 mm olarak öngörülmüştür. Su alma borularının, Ø= 2600mm çapında korozyona dayanıklı, metal olmayan malzemeden üretilen CTP (cam takviyeli plastik) boru olması planlanmaktadır. Boru parçaları karada contalı manşon bağlantılarıyla birleştirilerek yüzdürülecek veya mavnalar kullanılarak belirlenen lokasyona taşınacaktır. Boruların mavnaların üzerine yerleştirilmiş ekskavatörler aracılığıyla açılan kanala indirilmesi esnasında kum torbaları veya boru destekleri kullanılacaktır. Kaldırma ekipmanları ile kanala indirilen su alma 233

256 boruları daha sonra dalgıçlar tarafından suda batırılacak ve hidrolik krikolar kullanılarak monte edilecektir. Daha sonra kanalın doldurulma işlemi yapılacaktır. Su alma borusunun, intake çıkışında ve pompa emiş havuzuna bağlanmasında farklı oturmalara karşı esneklik sağlayacak tedbirler alınacaktır. Su alma ağzı boru bağlantısında, çıkıştan sonra 2 metrelik ve 3 metrelik kısa boru parçaları kullanılacak; manşonlardaki açısal toleranslar ile farklı oturmalara karşı esneklik sağlanacaktır. Pompa binası girişinde bağlantı elemanı olarak çelik kaplin kullanılacaktır. Çelik kaplinler, açısal toleransları ve radyal yöndeki hareket toleransları ile farklı oturmalara izin vermiş olacaktır. Su alma borusuna gerekli erişimin sağlanabilmesi adına yaklaşık her 60m de bir Ø= 1200mm çapında menhol tesis edilecektir. Soğutma Suyu Pompa İstasyonu 2x600 MWe enerji santralinin ihtiyacı olan soğutma suyu miktarı 2x3.300 m³ /saat dir. Emiş havuzunda toplanan deniz suyu pompalar vasıtasıyla terfi hattına basılacaktır. Santral birinci ünite için 3 asıl, ikinci ünite için 3 asıl, santralin her iki ünitesi için 1 yedek pompa düşünülmüştür. Soğutma Suyu Elektroklorlama Ünitesi Denizden alınan su, hatta basılmadan önce balçık oluşumu ve sucul organizmaların büyümesini önlemek amacıyla klorlama işlemine tabi tutulacaktır. Balçık oluşumu ve sucul organizmaların büyümesi, hatta tıkanmalara sebep olup yoğuşturucu ve su alma sistemi verimini düşürmektedir. Klorlama amacıyla kullanılacak olan hipoklorit çözeltisinin elektroliz yöntemiyle deniz suyundan sağlanması planlanmaktadır. Elektroliz ünitesinde deniz suyu, tek geçişte elektroliz edilir ve burada oluşan aktif klor yardımıyla sodyum hipoklorit çözeltisi elde edilir. Oluşan sodyum hipoklorit çözeltisinde yaklaşık %2 oranında serbest klor bulunmaktadır. Bahsi geçen proses, aşağıda verilen reaksiyonlar şeklinde gerçekleşecektir. 2Cl - Cl 2 + 2e - 2H 2 O + 2e - 2OH - + H 2 2NaOH + Cl 2 NaOCl + NaCl + H 2 O Ortamda oluşan hidrojen, atmosfere verilirken, hipoklorit çözeltisi dozaj noktalarına pompalanacaktır. Elektroklorlama sisteminde, deniz suyundan elde edilecek aktif klor miktarı 2x100 kg/saat olacaktır. Sürekli klorlamanın 1 ppm civarında olması planlanmaktadır. Soğutma Suyu Terfi Boruları Terfi hattı her iki ünite için birer adet Ø3400 mm lik CTP (cam takviyeli plastik) boru olarak öngörülmüştür. Kara boruları en az 1 m derine gömülecektir. 234

257 Terfi hattı ile basılan su, yoğuşturma işlemi tamamlandıktan sonra sifon havuzunda toplanacaktır. Sifon havuzu betonarme bir yapıdır ve terfi hattının kondenser bölgesinde sifon olarak çalışmasını temin edecektir. Soğutma Kulesi Proje kapsamında soğutma sistemi olarak mekanik akımlı ıslak tip (deniz suyu kullanımlı) soğutma kulesi tercih edilmiştir. Soğutma kulesinde soğutma aracısı olarak deniz suyu kullanılacaktır. Soğutma birimleri ıslak tip ve mekanik hava akımlı olacaktır. Soğutma, mekanik tahrikle elde edilmiş hava akımına maruz kalan deniz suyunun buharlaştırılması yoluyla sağlanacaktır. Buharlaşma yoluyla sürekli eksilen deniz suyu yine denizden sağlanacak taze deniz suyu ile tamamlanacaktır. Sürekli buharlaşma sonucu soğutma biriminde dolaşan deniz suyunun tuz yoğunluğu artacak olup bu yoğunluğu düşürmek için sürekli blöf yapılan su yine denizden takviye edilen deniz suyu ile tamamlanacaktır. Sistem çalışma şeması aşağıdaki şekilde verilmektedir. Şekil- 98. Deniz Suyu Kullanımlı Mekanik Akımlı Islak Tip Soğutma Kulesi Çalışma Prensibi Deniz suyu kullanımlı mekanik akımlı ıslak tip soğutma kuleleri, termik santrallerde yaygın olarak kullanılan tek geçişli soğutma sistemlerine göre çok daha düşük seviyede çevresel etkileşim sağlamaktadır. Bu tür sistemlerde çok daha az miktarlarda su kullanılmaktadır. Dolayısıyla denizden alınan soğutma suyunun soğutma kulesine basılması için sarfedilen elektrik enerjisi miktarı da daha az (yaklaşık 6 kat) olmaktadır. 235

258 Şekil- 99. Deniz Suyu Kullanımlı Mekanik Akımlı Islak Tip Soğutma Sistemi Akım Şeması Soğutma kulesinde deniz suyunun sürekli buharlaşması sonucunda sistemde devirdaim olarak kullanılan soğutma suyunun tuzluluk oranı giderek artacaktır. Bu oranın binde 70 seviyesini aşmaması için soğutma sisteminden düzenli olarak blöf yapılacak, sistemden buharlaşma ve blöf ile eksilen su yine deniz suyu ile takviye edilecektir. Blöf suyu derin deniz deşarjı ile denize boşaltılacak ve denize boşaltılacak olan suyun tuzluluk oranı deniz suyunun en fazla 2,5 katı olacaktır. Şekil Deniz Suyu Kullanımlı Mekanik Akımlı Islak Tip Soğutma Kulesi Örnek Görüntüsü Soğutma birimlerinin toplam su ihtiyacı 2x3.300 m 3 /saat olup buharlaşma ve blöf ile eksilecek su miktarı 2x2.200 m 3 /saat olacaktır. Bu kayıp sürekli olarak denizden çekilerek tamamlanacaktır. Denizden alınan su, hatta basılmadan önce balçık oluşumu ve sucul organizmaların büyümesini önlemek amacıyla klorlama işlemine tabi tutulacaktır. Blöf yapılacak su, soğutma kulesi soğuk su havuzundan alınacak ve derin deniz deşarj hattı ile denize boşaltılacaktır. Denize boşaltılacak suyun sıcaklığı en fazla azami ıslak termometre sıcaklığında olacaktır. 236

259 Denizsuyu kullanımlı mekanik akımlı ıslak tip soğutma sistemleri atmosfere tuz salınımı yapabilirler. Bunu engellemek için çok etkili saçınım önleyiciler kullanılarak sistemin tepesinden deniz suyu saçınımı önlenecektir. Yine aynı şekilde rüzgarın kuvvetli olduğu günlerde sistemin tabanından da deniz suyu saçınımı ve kayıpları olabilmektedir. Buna ilaveten sistemin durma anında sistemin tabanından püskürmeler de görülebilmektedir. Bu tip saçınım ve püskürmeler de saçınım önleyiciler ve rüzgar duvarı yapıları ile önlenecektir. Soğutma Suyu Deşarj Yapısı Havalandırma havuzlarından çıkan dönüş suları 16m eninde, 2.75m yüksekliğinde açık beton kanal veya CTP boruya bağlanarak deniz kıyısındaki yükleme havuzuna aktarılacaktır. Buradan alınan sular deşarj hattı sonunda bulunacak olan difüzörler ile denize boşaltılacaktır. Deniz suyu kullanımlı mekanik akımlı soğutma kulelerinde denize deşarj edilecek su, soğutma kulesi soğuk su havuzunda toplanan soğuk su ile yapılmaktadır. Dolayısyla deşarj noktasındaki su sıcaklığında herhangi bir değişim göstermesi söz konusu değildir. Bu nedenle deşarj noktasında termal modelleme yapılmasına gerek duyulmamıştır. Deşarj, derin deşarj şeklinde yapılacağı için SKKY da öngörülen Derin Deniz Deşarj standartlarının karşılanması yeterli olacaktır. Proje dahilinde kurulacak olan derin deniz deşarjı sistemi ve diğer atıksu arıtma tesisleri için, tarih ve 2746 sayılı Arıtsu Arıtma/Derin Deniz Deşarjı Tesisi Proje Onayı Genelgesi (2014/07) kapsamında onayı yapılacaktır. Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden atıksu arıtma tesisi için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği hükümleri gereğince arıtılmış atıksuların deşarjınıda kapsayan Çevre İzin Belgesi alınacaktır. Tesis proje ile eş zamanlı olarak işletmeye alınacaktır. V.2.5. Projenin Tüm Ünitelerinden (gemilerden kaynaklı atıklar dâhil olmak üzere) Kaynaklanacak Atık Suların Miktarları, Fiziksel, Kimyasal ve Bakteriyolojik Özellikleri, Atık Su Arıtma Tesislerinde Bertaraf Edilecek Parametreler ve Hangi İşlemlerle Ne Oranda Bertaraf Edileceği, Arıtma İşlemleri Sonrası Atık Suyun Ne Miktarlarda Hangi Alıcı Ortamlara Nasıl Verileceği Kurulması planlanan termik santralin işletme aşamasında oluşacak atıksular; Evsel Atıksu; personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksu Soğutma Suyu, Proses atıksuyu Sızıntı Suyu: yağmur, kar ve kül nemlendirme gibi etkenlerle kül depolama sahasından oluşacak sızıntı suyu, Yağmur Suları Gemilerden Kaynaklı Atıklardır. Evsel Nitelikli Atıksu: Tesis faaliyetleri esnasında çalışacak personelin kullanma suyundan kaynaklanacak 120 m 3 /gün lük atık su oluşacaktır. Oluşacak bu miktar atık suyun bertarafı için yeterli kapasitede paket arıtma tesisi kurulacaktır. Paket arıtma tesisinde arıtılan su, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo-21 de verilen kriterler sağlandıktan sonra tesis alanı içerisinde oluşturulacak açık ve kapalı drenaj sistemleri ile proje sahasına en yakın kuru dere yatağına deşarj edilecektir. 237

260 Soğutma Suyu: Proje kapsamında kullanılacak soğutma sularına ilişkin bilgi Bölüm V.2.4 te verilmiştir. Proses Atıksuyu: İşletme aşamasına ilişkin su giriş-çıkış diyagramı aşağıda verilmiştir. TERMİK SANTRAL PROSESİ Buharlaşma BGD Kazan Soğutma Suyu Buharlaşma ve Kayıp Evsel Atıksu Arıtma Tes. Derin Deniz Deşarjı *Toz bastırma Kullanma Suyu Geri Kazanım Havuzu *Cüruf soğutma Buharlaşma Deniz Suyu Desalinizasyon Kazan Katma Suyu Endüstriyel Arıtma Tes. Şekil İşletme Aşaması Su Giriş-Çıkış Diyagramı Endüstriyel arıtma tesisinde hem kazan blöfünden gelen atıksu, hem de kazana verilen suyun tatlı suya dönüştürülmesi esnasında açığa çıkan atıksuyun arıtılması işlemleri Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesisinde gerçekleştirilecektir. Tesisin kapasitesi 100 m 3 /sa. tir. Tesise toplam saatte 2x29 m 3 atıksu girecek ve tesisten çıkan arıtılmış su 500 m 3 kapasiteli geri kazanım havuzunda biriktirilerek, kül nemlendirme, kömür toz bastırma vb. işlemlerde kullanılacaktır. Bu şekilde ciddi miktarda su tasarrufu yapılmış olacaktır. Alıcı ortama Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesisi kaynaklı atıksu deşarj edilmeyecektir. Kazan blöfünden çıkacak atıksuyun AKM değerinin 100 mg lt nin altında olması beklendiğinden söz konusu endüstriyel arıtma tesisinde yaklaşık 20 kg/gün arıtma çamuru olması beklenmektedir. Enerji santralinde ayrıca soğutma suyu dışında kazana ilk devreye alındığı zaman bir defaya mahsus olmak üzere 4500m 3 su verilir. Denizden çekilen bu su reverse ozmosdan geçirilip tatlı su elde edildikten sonra kazana verilecektir. Daha sonra zamanla eksilen su kazana ilave edilecek olup, 2x54 m 3 /sa miktarında olacaktır. Kazan taban külü(cüruf) çıkartma ve uzaklaştırma sistemi, cüruf teknesi, sıyırıcı konveyör, taşma suyu haznesi, cüruf silosu ve konsantratör gibi alt ünitelerden oluşmaktadır. Kazan cüruf teknesine alınan cüruf sürekli bir şekilde soğutularak sıyırıcı konveyör tarafından uzaklaştırılmaktadır. Buradan kazan binası dışındaki cüruf silosuna alınmakta ve ıslak cüruf tozumayacak şekilde cüruf kamyonlarına aktarılmaktadır. Soğutma suyu tekrar konsantratörden geçirildikten sonra kullanılmakta ve temizlenmiş su, soğutma suyu pompaları vasıtasıyla tekrar cüruf sistemine gönderilmektedir. Buharlaşma nedeniyle gerekli olan katma suyu geri kazanılmış atık su sisteminden karşılanmakta ve sistem bunun dışında tamamen kapalı çevrim olarak çalışmaktadır. Cürufun soğutulması prosesinde bir atıksu oluşmamakta ve tüm su tekrar kullanılmaktadır. 238

261 Endüstriyel atıksu arıtma tesisine, Demineralize ünitesinden kaynaklanan Yıkama ve Rejenerasyon atıksuları, demineralize ünitesindeki Ters Ozmos atıksuyu ve Kondensat yıkama ünitesinden kaynaklanan yıkama atıksuları gelmektedir. Arıtma tesisine gelen atıksuların karakterizasyonu aşağıdaki tabloda verilmiştir. Atık su toplama havuzuna gelen atık sular buradan atık su pompaları marifetiyle sırasıyla ph dengeleme tankına, koagulasyon tankına, reaksiyon tankına ve ardından dinlendirme tankına alınmaktadır. Final nötralizasyon sonrası arıtılmış atık sular, arıtılmış su havuzuna basılmakta ve buradan 500 m 3 kapasiteli geri kazanılmış atık su havuzuna gönderilmektedir. Geri kazanılmış atık sular kül nemlendirme, toz bastırma vb. işlemlerinde kullanılmakta olup alıcı ortama deşarj edilmemektedir. Tablo Kimyasal atık su arıtma sistemine giren atık suların karakterizasyonu Atıksu Karakterizasyonu Cinsi Atık Tanımı Miktar AKM KOI Fe Yağ ph mg/l mg/l mg/l mg/l Demineralize ünitesi rejenerasyon ve yıkama 4 m3/sa. 2~12 0~80 Sürekli Atıklar atık suları RO Atıksuyu 21 m3/sa 6~ Kondensat Arıtma Tesisi 4m3/sa. 2~12 1~10 1~2 5~100 Sürekli olmayan atık sular Kazan Yıkama(1) 300 m3/sefer 2~ ~5000 1~2 Hava Ön ısıtıcı yıkama(1) 200 m3/sefer 2~ ~5000 1~2 Kazan Kimyasal yıkama(2) 600 m3/sefer 2~12 100~ ~ ~ Not 1 :Kazan yıkama ve hava ön ısıtıcı yıkama işlemleri kazan ısıtma yüzeylerinin ve Hava Ön Isıtıcı peteklerini kirlilik durumuna göre nadiren yılda 1-2 sefer yapılan işlemlerdir. Not 2 :Kazan kimyasal yıkama işlemi kazan montajından sonra kazan ilk ateşleme öncesi bir kereye mahsus yapılacaktır. Arıtma tesisi deşarj suyunda alıcı ortama deşarj yapılmamasına ve çıkış suyu tekrar kullanılacak olmasına rağmen SKKY, Tablo 9.3: Sektör: Kömür Hazırlama, İşleme ve Enerji Üretme Tesisleri (Termik Santraller ve Benzerleri) ve Tablo 20.7: Sektör: Su Yumuşatma, Demineralizasyon ve Rejenerasyon, Aktif Karbon Yıkama ve Rejenerasyon Tesisleri de verilen sınır değerlere uyulacaktır. Tablo Arıtma Tesisi Çıkış Suyunda Taahhüt Edilen Değerler KOMPOZİT KOMPOZİT PARAMETRE BİRİM NUMUNE NUMUNE 2 SAATLİK 24 SAATLİK KLORÜR (Clˉ) (mg/l) SÜLFAT (SO4 2) (mg/l) DEMİR (Fe) (mg/l) 10 - BALIK BİYODENEYİ (ZSF) KOİ (mg/l) AKM (mg/l) YAĞ VE GRES (mg/l) TOPLAM FOSFOR (mg/l) 8 - TOPLAM SİYANÜR (CN ) (mg/l) SICAKLIK ( C) - 35 ph Sızıntı Suyu: Kül depolama alanında oluşacak sızıntı sularına ilişkin bilgiler Bölüm V.2.13 te verilmiştir. Kömür Stok Sahası ve Kül Siloları Yağmur Suları: Diğer bir arıtma tesisi olan fiziksel arıtma tesisinde santral sahasında ve kömür açık depolama alanında yağmur ve yüzey yıkama suları neticesinde oluşacak atıksuyun çöktürme havuzu vasıtasıyla fiziksel arıtma işlemi gerçekleştirilecektir. Bu arıtma tesisinde oluşacak arıtma çamurunun miktarı yağmur suyu ile yüzey yıkama sularının miktarı ile ilgili olduğundan 239

262 buna yönelik hesaplama yapılmamıştır. Bu arıtma tesisinde yağmur suyundan oluşacak çamurlar kül depolama alanında bertaraf edilecektir. Gemilerden Kaynaklı Atıklar: Termik Santral ve Kül Depolama Alanı projesi kapsamında tarih ve sayılı Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak MARPOL 73/78 Ek-1 kapsamındaki; MARPOL 73/78 Ek-4 kapsamındaki ve MARPOL 73/78 Ek-5 kapsamındaki atıkların gemilerden alınması hizmeti verilecektir. Marpol 73/78 Ek- 5 Evsel Katı Atık Marpol 73/78 Ek- 4 Evsel Sıvı Atık Geri Dönüşüm ve Geri Kazanım Tesisi ÇAKAP Düzenli Depolama Tesis İçi Biyolojik Arıtma Tesisi Marpol 73/78 Ek- I Sintine Suyu Atık Yağ Lisanlı Bertaraf Tesisleri Slaç Şekil Liman Atık Tesisi Atık Akış Şeması tarih ve sayılı (Değişik: tarih ve sayılı) Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık kabul tesisi ile ilgili olarak gerekli iş ve işlemlerin yapılması amacıyla liman işletmeye alınmadan önce Gemilerden Atık Alınması ve Atıkların Kontrolü Yönetmeliği gereğince Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na başvuruda bulunulacaktır. Bakanlığa sunulacak raporda proje kapsamında alınacak atıkların miktarları hesaplanacaktır. Proje kapsamında soğutma suyu ve evsel atıksu arıtma tesisi dışında tesisten alıcı ortamlara deşarj söz konusu olmayacaktır. Evsel atıksu arıtma tesisleri ile proses atıksu arıtma tesisi çıkış suları SKKY nin ilgili tablolarında verilen sınır değerleri sağladıktan sonra, kül nemlendirme, kömür toz bastırma gibi işlemlerde kullanılacaktır. Kül depolama alanının zemin altı drenajında ve sahanın içinden toplanan sular ise çöktürme havuzundan geçirildikten sonra tekrar kül depolama alanına pompalanacak ve kül nemlendirme işlemi için kullanılacaktır. Derin deniz deşarjı hattı için Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin 53. Maddesi doğrultusunda, 2014/07 sayılı Atıksu Arıtma /Derin Deniz Deşarjı Tesisi Proje Onayı Genelgesi doğrultusunda proje onayı yaptırılacaktır. 240

263 V.2.6. Proje İçin Gerekli Hammaddenin Nereden ve Nasıl Sağlanacağı, Özellikleri, Rezerv Miktarları, Taşınımları, Depolanmaları, Taşınma ve Depolanması Sırasındaki Etkileri (tozuma, yanma riski, sızıntı suları vb.), Kullanılacak Ulaşım Tipi, Ulaşım Yolu ve Araçlar, Bu Araçların Miktarları ve Kapasiteleri, Depolama ve Kırma-Eleme İşleminin Nerede-Ne Şekilde Gerçekleştirileceği, Oluşacak Toz Miktarı, Enerji santralinde ana yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmıştır. Santralde tüketilecek kömür miktarı, her bir ünitenin 225 ton/saat olan yakma kapasitesine ve yıllık çalışma süresine göre (8000 saat), iki ünite için toplam ton/yıl olarak tespit edilmiştir. Yakma işleminde kullanılacak kömürün ortalama alt ısıl değeri 6000 kcal/kg olup, kömür uluslararası pazarlardan (Avustralya, Güney Afrika, Güney Amerika, Rusya ve Ukrayna) temin edilerek, sahaya denizyolu ile getirilecektir. Santralde kullanılacak ithal kömürün özellikleri aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo Santralde Kullanılacak Kömürün Özellikleri Tasarım Kömürü Kullanılabilir Aralık Tane Boyutu 0 50 mm 0 50 mm Kül (%) 15,0 9,10 15,0 Nem (%) 9,0 8,00 9,80 Uçucu Madde (%) 31,0 22,40 34,00 Sabit Karbon (%) 45,0 45,00 54,60 Üst Isıl Değer (MJ/kg) 26,16 25,79 27,21 Alt Isıl Değer (MJ/kg) 25,12 25,10 26,06 Kül Erime Sıcaklığı ( C) Öğütülebilirlik İndeksi 50,0 50,00 55,00 KÜL ANALİZİ (Kuru Bazda) (Bağlayıcı Olmayan) SiO 2 (%) 67,70 38,70 67,70 Fe 2O 3 (%) 3,30 3,30 6,20 Al 2O 3 (%) 22,60 22,00 32,80 TiO 2 (%) 1,20 1,20 1,90 CaO (%) 2,00 2,00 10,20 MgO (%) 0,50 0,5 2,.01 K 2O (%) 1,00 0,50 1,20 SO 3 (%) 0,50 0,20 6,.60 Na 2O (%) 0,20 0,10 0,68 P 2O 5 (%) 0,20 0,20 2,20 ELEMENT ANALİZİ (Kuru Külsüz Bazda) Karbon (%) 83,20 80,12 84,77 Hidrojen (%) 5,50 4,45 5,80 Azot (%) 1,90 1,70 2,06 Kükürt (%) 1,20 0,70 1,20 Klor (%) - 0,00 0,001 Oksijen (%) 8,20 8,11 11,86 Alınacak kömürün enerji santralinde kullanılıp kullanılmayacağına santral dizaynı yapılırken tespit edilen aralık değerlerine göre karar verilir. İthal kömürler için tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Katı Yakıtların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve 241

264 Denetimi 2014/7) nin 9. maddesi gereğince ülkemize sokulmadan önce aşağıdaki işlemler uygulanır. (MADDE 9 (1) Ek-1 deki listede yer alan yakıtların ithalatında, 8 inci maddenin ikinci fıkrası hükmü hariç olmak üzere, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından yapılan uygunluk denetimi sonucunda düzenlenen Uygunluk Belgesi veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca düzenlenen Muafiyet Yazısı gümrük beyannamesinin tescili sırasında aranır. (2) Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce Uygunsuzluk Yazısı düzenlenen yakıtların ithalatına izin verilmez. Uygun bulunmayan yakıt, giderleri ithalatçı veya temsilcisi tarafından karşılanmak üzere, menşe/yüklemenin yapıldığı ülkeye iade edilir veya üçüncü ülkeye transit edilir.) Termik santrale kömür, kıtalar arası seyredebilen ve ortalama ton kapasiteli gemilerle getirilecektir. İskele boyunca döşenmiş ray üzerinde hareket edebilen elektrik tahrikli kömür boşaltma vinçleri kömürü gemi hangarlarından elleçleyip kömür besleme bunkerlerine boşaltacaktır. Her bir bunkerin altında kapalı bant konveyörü bulunacaktır. Kömür kapalı bant konveyörler vasıtasıyla kömür stok tesisine nakledilecektir. Kömür boşaltma vinçleri ve sevk bantlarının kapasitesi 2x1500 dir. Limandan enerji santraline kadar kapalı bant sisteminin kurulması ile kömürün taşınması hem daha ekonomik hem de daha hızlı olacaktır. Kömür, açık depolama alanında ve tabanı sızdırmasız betonarme şeklinde yapılacak olan kapalı bir çelik konstrüksiyon bina içerisinde depolanacaktır. Kömüre püskürtme yöntemi ile nemlendirme işlemi yapılacaktır. Ayrıca binaya drenaj sistemi de yapılarak sızıntı suları rogarlarda toplanacak ve fiziksel arıtma tesisine alınacaktır. Arıtma tesisinde çöktürme işlemi yapılacak olup çöken kömür tanecikleri sisteme geri verilecektir. Kapalı stok alanında toz oluşumunu önlemek amacıyla sulama işlemi yapılacaktır. Kömür hazırlama sistemi bunker, kırıcı ve değirmenden oluşacaktır. Kömür depolama sahasına getirilen kömür burada depolanacak ve kullanılmadan önce kırıcıdan ve değirmenden geçirilerek kazana beslenecek duruma getirilecektir. Kırıcılara gelen iki hat %60 kapasite ile çalışacaktır. Kömür, kömür teslim noktasından (iskele) 0-50 mm boyutunda getirilecek ve buradan kırıcılara gönderilecektir mm boyutlarında değirmenlere giren kömür, değirmenlerin çıkışında daha da küçülecek ve kazana beslenecektir. Kırıcı ve değirmenlerde oluşabilecek tozumanın önlenmesi amacıyla filtreler kullanılacaktır. Termik santralde yardımcı yakıt olarak doğalgaz kullanılacaktır. Kazan, ilk devreye alma sırasında (10-12 saat) doğalgaz, kömürün tutuşma sıcaklığına ulaştıktan sonra ise kömür ile çalıştırılacaktır. Kullanılacak doğalgaz miktarı m 3 /sa olup, 2 bar basınçla kazana verilecek ve kazan C ye kadar ısıtılacaktır. Doğalgaz, Botaş Yüksek basınç hattından alınacak olan 10 çapında yaklaşık 6 km branşman hattıyla sahaya getirilecek olup kurulacak olan doğalgaz basınç düşürme ve ölçüm istasyonu sonrası kazana verilecektir. Tablo Doğalgaz Kimyasal Bileşim Analizi Kimyasal bileşim analizi Metan (CH 4) Minimum % 82 Ethan (C 2H 6) Maximum % 12 Di metil metan (C 3H 8) Maximum % 4 Bütan (C 4) Maximum % 2 Di metil metan ve diğer hidrokarbonlar Maximum % 1 Karbondioksit (CO 2) Maximum % 3 Oksijen (O 2) Maximum % 0.5 Nitrojen (N 2) Maximum % 5 242

265 Sülfür (S) Maximum Hidrojen Sülfür (H 2S) Maximum mg/m Thio alcohol (Mereaptane Sulfur) Maximum mg/m Toplam sulfur kapasitesi Maximum mg/m Toplam ısıtma kapasitesi Maximum MJ/Nm Toplam ısıtma kapasitesi Minimum MJ/Nm V.2.7. Proje Kapsamında Kullanılacak Kireçtaşının Miktarı, Nereden ve Nasıl Sağlanacağı, Karakteristikleri (reaktivitesi ve diğer özellikleri) Proje kapsamında kireçtaşı kullanımı söz konusu değildir. V.2.8. Proje Kapsamında Kullanılacak Ana Yakıt ve Yardımcı Yakıtın Hangi Ünitelerde Ne Miktarlarda Yakılacağı ve Kullanılacak Yakma Sistemleri, Emisyonlar, Azaltıcı Önlemler ve Bunların Verimleri, Ölçümler İçin Kullanılacak Aletler ve Sistemler, Modelleme Çalışmasında Kullanılan Yöntem, Modelin Tanımı, Modellemede Kullanılan Meteorolojik Veriler (yağış, rüzgar, atmosferik kararlılık, karışım yüksekliği vb.), Model Girdileri, Kötü Durum Senaryosu da Dikkate Alınarak Model Sonuçları, Muhtemel ve Kümülatif Etkiler, Önerilen Tedbirler, Modelleme Sonucunda Elde Edilen Çıktıların Arazi Kullanım Haritası Üzerinde Gösterilmesi, İÇDAŞ A.Ş. tarafından Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) kurularak işletilmesi planlanmaktadır. Santralin üretim kapasitesi 2x600 MWe olup yıllık net kwh elektrik enerjisi üretilecektir. Proje konusu tesiste temiz kömür yakma teknolojilerinden pulverize kömür ve baca gazı arıtma (PK+BGA) teknolojisi kullanılacaktır. Su-buhar çevriminde ise son yıllarda santral uygulamalarında sayıları hızla artan süper kritik çevrim teknolojisi kullanılacaktır. Süper kritik çevrim teknolojisi temiz enerji teknolojileri içerisinde doğrudan, yoğun elektrik üretimine yönelik olarak öne çıkan başlıca termik santral teknolojisidir. Termik santralde ana yakıt olarak ithal kömür kullanılması planlanmıştır. Yakıt olarak kullanılacak kömürün yanma işlemi neticesinde kükürt oksit (SO x ), azot oksit (NO x ), partikül madde (PM), karbon monoksit (CO) ve halojen bileşikleri (HF, HCl) emisyonlarının oluşması beklenmektedir. Ayrıca kül depolama alanında santralde kömürün yakılması sonucunda oluşacak külün depolanması işleminden kaynaklı toz emisyonu oluşacaktır. Kırıcı, kömür transfer binaları ve değirmenlerde oluşabilecek tozumanın önlenmesi amacıyla ise yüksek verimli toz tutucu filtreler kullanılacak olup bu kısımlardan oluşacak emisyonlar ihmal edilmiştir. Santralin üretim kapasitesi 2x600 MWe (2x607,91 MWm) olup yılda kwh elektrik enerjisi üretimi yapılacaktır. Bu enerjinin elde edilebilmesi için her ünitede alt ısıl değeri 6000 kcal/kg olan 225 ton/saat ithal kömür kullanılacaktır. Buna göre kazan anma ısıl gücü her bir ünite için 1567,5 MW t olarak hesaplanmıştır. Santralde üretilen elektrik enerjisi, santral sahasında kurulacak trafo önü şalt tesisinden aynı bölgede işletilmekte olan İÇDAŞ A.Ş. ye ait Bekirli şalt tesisine, oradan da 380 kv luk hatla enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. Santralde tüketilecek kömür miktarı, her bir ünitenin 225 ton/saat olan yakma kapasitesine ve yıllık çalışma süresine göre (8000 saat), iki ünite için toplam ton/yıl olarak tespit edilmiştir. Yakma işleminde kullanılacak kömürün ortalama alt ısıl değeri 243

266 6000 kcal/kg olup, kömür uluslararası pazarlardan (Avustralya, Güney Afrika, Güney Amerika, Rusya ve Ukrayna) temin edilerek, sahaya denizyolu ile getirilecektir. Doğalgaz ise santralde ilk ateşleme yakıtı olarak kullanılacak olup doğalgaz tüketimi kazan verilerine göre Nm 3 /saat olacaktır. Doğalgaz ayrıca yardımcı kazanda da kullanılacak olup burada Nm 3 /saat doğalgaz tüketimi olacaktır. Termik santralda doğalgaz tüketimi maksimum Nm 3 /saat olarak belirlenmiştir. Doğalgaz, Botaş Yüksek basınç hattından alınacak olan 10 çapında yaklaşık 6 km branşman hattıyla sahaya getirilecek olup kurulacak olan doğalgaz basınç düşürme ve ölçüm istasyonu sonrası kazana 2-3 bar basınçta verilecektir. Santralde kazana beslenen kömürün içindeki azot ve yanma havasındaki azot gazının yüksek kazan sıcaklığı sebebiyle oluşturduğu NOx bileşiklerinin baca gazından temizlenmesi amacıyla DeNOx ünitesi kurulacaktır. Kurulacak bu sistemin kükürt giderme verimi %70-90 (EMEP/EEA Emission İnventory Guidebook 2009) aralığında gerçekleşmektedir. Santralde toz tutma sistemi olarak hibrit filtreler kullanılacaktır. Hibrit filtreler elektrostatik ve torba filtrelerin beraber kullanılması esasına dayanmaktadır. Hibrit sistemde, elektrostatik filtrelerde ilk aşamada kaba partiküller tutulacaktır. Daha sonra seri olarak yerleştirilecek olan torbalı filtrelerde ince malzemeler tutulacak olup % 95 toz tutma veriminin sağlanması planlanmaktadır. Ön tasarım çalışmalarında elektrostatik filtrelerin iki elektrik alanlı, çift gözlü ve iki adet olacağı tespit edilmiştir. Jet pulse torba filtreler ise ön tasarım çalışmalarında 4(dört) bölmeli ve yaklaşık m 2 filtre alanı olacak şekilde belirlenmiştir. Sistem ön tasarım değerleri aşağıda verilmektedir. Tablo Toz Tutma Sistemi Ön Tasarım Değerleri Sr. No Açıklama Birim Değer A Elektrostatik Filtre A.1 Kesit alan m 2 2 x A.2 Toplam debi m 3 /h A.3 Toplam toz yükü g /Nm A.4 Elektrod alanı m A.5 Plaka tipi Tip 480 C A.6 Elektrod tipi RSB A.7 Gaz hızı m/s 1.18 A.8 Sıcaklık 0 C 136 B Jet Pulse Filtre B.1 Filtre alanı m B.2 Filtrasyon Hızı m/min 1.16 B.3 Malzeme PPS/PPS B.4 Valf optipow 105 B.5 Sıcaklık 0C <190 B.6 Çıkış toz konsantrasyonu mg /Nm3 <10 B.7 Hava basıncı MPa 0,25 ~ 0.35 B.8 Hava tüketimi m 3 /min 16 B.9 Gövde dayanım basıncı Pa <1400 B.10 Sızdırmazlık % <2,5 Kurulacak olan enerji santralinde her kazanın çıkışına iki adet hibrit filtre(elektrostatik filtre ve torbalı filtre) grubu kurulacaktır. Filtrelerin arızalanması durumunda kazanda yük düşümüne gidilecek ve baca gazı çalışan filtre hatlarından bacaya verilecektir. Arızanın giderilememesi durumunda ise santral devre dışı bırakılacaktır. Santralde deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesine dayalı iki adet baca gazı desülfürizasyon (BGD) tesisi kurulacaktır. Deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesinde, baca gazından SO 2 nin giderilmesi için herhangi bir kimyasala ihtiyaç duyulmamaktadır. Deniz suyunun doğal alkali özelliği ile kükürt dioksit absorplanır ve nötralize edilir. Bu 244

267 proseste baca gazı bir yıkama kulesinde ters akımla gelen kondenser çıkışından alınan soğutma suyunun bir kısmıyla yıkanmaktadır. Kuleden çıkan deniz suyu kondenser çıkışı soğutma suyunun kalanı ile birleştikten sonra havalandırma havuzunda havalandırılmakta ve denize deşarj edilmektedir. Baca gazında bulunan kükürt dioksit oksijen varlığında bikarbonatla reaksiyona girerek sülfat + karbondioksit + suya dönüşmektedir. Sülfat deniz suyunun yapısında da bulunduğu için deniz suyunda bir kirliliğe neden olmamaktadır. Kısaca; deniz suyunda bulunan bikarbonat ile kükürt gazı reaksiyona girmekte ve zaten deniz suyunun yapısında bulunan sülfata dönüşmektedir. Baca gazı desülfürizasyon ünitesinde gerçekleşen reaksiyon aşağıda verilmektedir. SO 2 + 2HCO ½O 2 SO CO 2 + H 2 O Baca gazı desülfürizasyon işleminin kükürt giderme verimi %95 (EMEP/EEA Emission İnventory Guidebook 2009) olmaktadır. Santralde kurulacak olan deniz suyu ile baca gazı desülfürizasyon (BGD) tesisi SO 2 nin yanı sıra HCl ve HF için yüksek azaltma oranına da sahiptir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından Kömür Kullanan Büyük Yakma Tesisleri İçin MET (Mevcut En İyi Teknik) Kılavuzu adlı çalışmada ıslak gaz yıkama işleminin HCl ve HF giderim oranının %98-99 aralığında olduğu belirtilmektedir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Madde 26-b) Kritik bölgelerde veya hava kalitesi açısından kirlilik yükü fazla olan bölgelerde ve kirlenme ihtimalinin olduğu hallerde yetkili mercii gerekli gördüğü takdirde izne tabi olan/ olmayan işletmelerden emisyon ölçümlerinin kayıt cihazlı ölçüm aletleriyle sürekli olarak yapılmasını isteyebilir. Ayrıca, Valilik gerekli görülmesi halinde bu ölçümlerin on line izlenmesine imkan tanıyacak donanımın kurulmasını işletmeciden isteyebilir. denilmektedir. Bu durumda santralden kaynaklanacak partikül madde (PM), kükürt dioksit (SO 2 ), azot dioksit (NO 2 ), karbonmonoksit (CO), hidrojen klorür (HCl) ve hidrojen florür (HF) emisyonları için enerji santrali bacası sürekli yazıcılı bir ölçüm cihazı ile donatılacak ve değerleri sürekli izlenecektir. Ölçüm sonuçları online olarak Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne aktarılacaktır. Santralin işletme aşamasında oluşacak kirleticilerin kütlesel emisyon debilerinin hesaplanmasında CORINAIR ve EPA tarafından belirlenen emisyon faktörleri kullanılmıştır. Yapılan çalışmada NO x, SO 2, CO ve PM 10 hesaplamalarında CORINAIR (EMEP/EEA Air Pollutant Emission İnventory Guidebook 2009) Tablo 3.16, HCL ve HF hesaplamalarında ise EPA (Compilation of Air Pollutant Emission Factors AP-42) Tablo de verilen emisyon faktörleri kullanılmıştır. Saatlik emisyon miktarının hesaplanmasında aşağıda verilen formül kullanılmaktadır. E= AR x EF E: Saatlik emisyon miktarı AR: Faaliyet verisi (enerji üretimi, kömür tüketimi vb.) EF: Emisyon faktörü CORİNAİR ve EPA emisyon faktörleri kullanılarak yukarıda hesaplanan santral yakma kazanı baca gazı emisyon konsantrasyonları ve yönetmelik sınır değerleri aşağıdaki tabloda verilmektedir. 245

268 Tablo CORINAIR ve EPA Emisyon Faktörleri Kullanılarak Hesaplanan Santral Yakma Kazanı Baca Gazı Emisyon Konsantrasyonları ve Yönetmelik Sınır Değerleri PARAMETRE CORİNAİR ve EPA Faktörleri Kullanılarak Hesaplanan Emisyon Değerleri (kg/saat) CORİNAİR ve EPA Faktörleri Kullanılarak Hesaplanan Emisyon Değerleri (mg/nm 3 ) TARİH VE SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANARAK YÜRÜRLÜĞE GİREN BÜYÜK YAKMA TESİSLERİ YÖNETMELİĞİ NDE VERİLEN EMİSYON SINIR DEĞERLERİ (mg/nm 3 ) TARİH VE SAYILI RESMİ GAZETEDE YAYIMLANARAK YÜRÜRLÜĞE GİREN SANAYİ KAYNAKLI HAVA KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ NDE VERİLEN EMİSYON SINIR DEĞERLERİ (kg/saat) PM 1,295 0, SO 2 103,05 59, NO X (NO 2 cinsinden) 99,5 57, CO 21,58 12, HCl 1,225 0, HF 0,153 0, Yukarıdaki tablodan da görüldüğü gibi enerji santralinden kaynaklanacak kükürt dioksit (SO 2 ) ve azot dioksit (NO 2 ) emisyonları için hesap edilen kütlesel debiler sınır değerleri geçmekte olup partiküler madde (PM), karbon monoksit (CO), hidrojen klorür (HCl) ve hidrojen florür (HF) emisyonları sınır değerleri geçmemektedir. Ancak modelleme çalışması sınır değerleri geçen ve geçmeyen tüm parametreler için gerçekleştirilmiştir. Tablo Modellemeye Esas Kriterler Baca Kaynak Türü Koordinat Topoğrafik Kot (m) Yükseklik (m) Atık Gaz Debisi (Nm 3 /saat) Çap (m) Gaz Çıkış Sıcaklığı ( o C) Gaz Çıkış Hızı (m/sn) PM SO2 Kirletici Debileri (kg/saat) NO2 CO HCl HF KOCA-1 KOCA-2 KÜL DEPO Noktasal Noktasal Alansal Y: X: Y: X: Y: X: , ,04 1, ,05 99,5 21,58 1,225 0, , ,04 1, ,05 99,5 21,58 1,225 0, , KÜMÜLÂTİF DEĞERLENDİRME Proje alanına bitişik durumda Filiz Kirazlıdere Elektrik Üretim A.Ş. tarafından planlanan ve ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş MWe kurulu gücünde Kirazlıdere Termik Santrali Entegre Projesi bulunmaktadır. Kirazlıdere Termik Santrali Entegre Projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 2300 m mesafede Bekirli ve Kemer Köyü sınırları dâhilinde proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan 2x600 MWe kurulu gücünde termik santral bulunmaktadır. Ayrıca proje alanına yaklaşık 3950 m mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş Klinker Öğütme Tesisi bulunmaktadır. Klinker öğütme tesisi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 7,6 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş Klinker Üretim Tesisi bulunmaktadır. Klinker üretim tesisi henüz işletmeye geçmemiştir. 246

269 Proje alanına yaklaşık 11 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan İçdaş Değirmencik entegre tesisleri bulunmaktadır. İçdaş Değirmencik entegre tesislerinde 3 çelikhane ve 3 haddehane, 3 üniteli 405 MW lık akışkan yataklı termik santral, tersane, liman ve bu ünitelerin yardımcı tesisleri yer almaktadır. Proje alanına yaklaşık 12 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve ÇED süreci devam eden Yüksek Fırın ve Yardımcı Tesisler projesi bulunmaktadır. Yüksek Fırın ve Yardımcı Tesisler projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 23 km mesafede Sarıkaya Karaburun Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş MWe kurulu gücünde Karaburun Entegre Enerji Projesi bulunmaktadır. Karaburun Entegre Enerji Projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 25 km mesafede Cengiz Enerji San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan 2x660 MWe kurulu gücünde Cenal Enerji Santrali Projesi bulunmaktadır Bu proje için ilki ikincisi ise tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş olup Cenal Enerji Santrali Projesi inşaat aşamasındadır. Kurulması planlanan tesisin çevresel etkileri değerlendirilirken bölgede mevcut durumda işletilmekte olan tesisler olması sebebiyle mevcut ve planlanan tesisler birlikte değerlendirilerek kümülatif modelleme yapılmıştır. Yapılan kümülatif değerlendirmede yukarıda detayları verilen mevcut ve planlanan tesislerden kaynaklanan/kaynaklanacak partiküler madde (PM), karbon monoksit (CO), azot dioksit (NO 2 ), kükürt dioksit (SO 2 ), karbon monoksit (CO), hidrojen klorür (HCl) ve hidrojen florür (HF) dikkate alınmıştır. MODELLEME ÇALIŞMALARI Modelleme Çalışmalarında Kullanılan Yöntem Modelleme çalışmaları ile termik santral ve kül depolama alanından kaynaklanacak kirleticiler olan partiküler madde (PM), karbon monoksit (CO), azot dioksit (NO 2 ) ve kükürt dioksit (SO 2 ), karbon monoksit (CO), hidrojen klorür (HCl) ve hidrojen florür (HF) in çalışma alanı içerisinde, mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde yayılacağı, bu yayılma sonucunda söz konusu kirleticilerin neden olacağı muhtemel yer seviyesi konsantrasyonları incelenmiştir. Yayılım hesapları AERMOD modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yönetmeliğin Ek 4 üne göre tespit edilmiş baca yüksekliğinin 50 (elli) katı yarıçapa sahip alan tesis etki alanıdır. Termik santral baca yüksekliği 150 m olup bu doğrultuda tesis etki alanı 7500 m lik yarıçapa sahip bir alan olmalıdır. Ancak modelleme çalışmaları için 50 km x 50 km lik bir alıcı ortam tanımlanmıştır. Bu alan 500 m x 500 m boyutlarında alıcı ortam elemanlarına ayrılmıştır. Model yardımı ile partiküler madde (PM), çöken toz, azot oksit (NO x ), kükürt dioksit (SO 2 ), karbon monoksit (CO), hidrojen klorür (HCl) ve hidrojen florür (HF) için her bir alıcı ortam elemanının köşe noktalarında oluşan yer seviyesi konsantrasyonları (YSK), bir yıllık modelleme süresi için saatlik, günlük, aylık, mevsimlik ve yıllık olarak hesaplanmıştır. AERMOD modeli, zaman içerisinde değişen gerçek zaman verilerini baz alarak saatlik, günlük ve yıllık yer seviyesi konsantrasyonlarını tahmin edebilen en gelişmiş bilgisayar modellerinden birisidir. Model, izole bacalardan kaçak kirleticilere kadar değişik kaynaklar için (nokta, hacim, çizgi) farklı yayılım modeli hesaplamalarını bünyesinde barındırmakta, ayrıca herhangi bir kaynaktan çıkan kirleticilerin uğrayabileceği aerodinamik dalgalar, türbülans, yerçekimi çökelmesi ve kuru çökelme gibi olayları da göz önüne almaktadır. Model, partikül maddeler için kuru çökelme hesaplamalarını da değişik çap 247

270 grupları için değişik çökelme hızları ve yerden yansıma katsayıları göz önüne alarak yapmaktadır. AERMOD modeli, kullanıcı tarafından tanımlanan bir ağ sisteminde çalışmakta, hesaplar ağ sistemini oluşturan her bir alıcı ortam elemanının köşe noktaları için yapılmaktadır. AERMOD modelinin kullandığı ağ sistemi, polar veya kartezyen olarak tanımlanabilmektedir. Ayrıca ağ sistemi dışında da ayrık alıcı noktalar belirlenerek, bu noktalarda daha detaylı hesaplamalar yapılabilmekte, yer seviyesi konsantrasyonlarına ilave olarak atmosferin belli yükseklikleri için de hesaplamalar gerçekleştirilebilmektedir. AERMOD modeli atmosferik türbülansı atmosferik sınır tabakası (planetery boundary layer) teorisine dayanarak simüle eder. Modeli çalıştırmak için meteorolojik verilerin dikey profillerini de kullanır. Yüzey pürüzlülüğü (surface roughness), albedo ve Bowen oranı gibi arazi tipine ve mevsimine göre değişen, türbülans hesaplamalarını ve rüzgar hızı profilini etkileyen yüzey özelliklerini dikkate alır. AERMOD modeli aşağıda belirtilen üç değişik türde veri kullanmaktadır. Alıcı ortam olarak tanımlanan ağ sistemindeki her bir elemanın koordinatları ve yüksekliği Meteorolojik veri seti (AERMET ile oluşturulan profile ve surface dosyaları) Kullanıcı tarafından tespit edilen bir başlangıç noktasına göre belirlenen kaynak koordinatları, kaynak yüksekliği, çapı, kirletici çıkış hızı, ısısı ve debisini içeren kaynak verileri. Bu çalışmada kullanılan model girdileri aşağıda verilmiştir. Modellemede Kullanılan Alıcı Ortam Sistemi Yukarıda değinildiği gibi AERMOD modeli için bir çalışma alanının tanımlanması ve bu alanın alıcı ortam elemanlarına ayrılması gerekmektedir. Bu çalışma için alıcı ortam olarak tanımlanan dörtgen alan, tesisler merkezde yer almak üzere seçilmiştir. Ağ sistemi, Doğu-Batı ve Kuzey-Güney yönünde 50 km x 50 km lik bir alan içerisinde 500 m x 500 m lik adet alıcı ortam noktasını kapsamaktadır. Modellemede Kullanılan Meteorolojik Veri Seti Bölgedeki meteorolojik koşulları en iyi temsil eden en yakın istasyon olarak, faaliyet alanının da kıyı şeridinde olması nedeni ile Çanakkale Meteoroloji İstasyonu verileri (Bkz. Ek- 7) kullanılmıştır. Tesisin kurulacağı bölgedeki meteorolojik verilerin ayrıntılı anlatımı ÇED Raporu Bölüm IV.2.1 de verilmiştir. Model çalışmalarında, Çanakkale Meteoroloji İstasyonu na ait uzun yılları temsil eden 2012 yılı saatlik meteorolojik veri seti ile kullanılmıştır. Ülkemizde 8 adet ravinsonde (düşey atmosferik sondaj) istasyonu bulunmaktadır. Bunlar, Samsun, İstanbul, Ankara, İzmir, Isparta, Diyarbakır, Adana ve Erzurum'dur. Bu istasyonların birbirleri arasındaki mesafeleri uzaktır. Diğer meteoroloji istasyonları gibi yakın değillerdir. Atmosferin yukarı seviye değerleri yatayda çok fazla değişim göstermedikleri için yakın olmalarına gerek yoktur. Dünyada bu tür istasyonların aralarındaki mesafe ortalama km dir. Proje alanına en yakın ravinsonde istasyonu İstanbul-Göztepe Meteoroloji İstasyonudur. Modelleme de kullanılan ana seviye sondaj verileri için m arası 10 mb. aralıklarla İstanbul-Göztepe Meteoroloji İstasyonu verileri kullanılmıştır. 248

271 Modellemede Kullanılan Kaynak Parametreleri Santralden kaynaklanacak toz ve gaz emisyonlarının modellemesinde yukarıda verilen kaynak parametreleri kullanılmıştır. Partiküler madde (PM) için değişik parçacık çaplarına sahip sınıflar belirlenmiş, bunlara ait değişik terminal hız ve yerden yansıma katsayıları kullanılarak hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Aşağıdaki tabloda tesisten kaynaklanacak partiküler madde (PM) emisyonlarına ilişkin olarak model girdisi olarak kullanılan veri seti özetlenmiştir. Her kirletici için, gerçekleştirilen yayılım modellemesi çalışmaları ile her bir alıcı ortam noktasında saatlik, günlük ve yıllık yer seviyesi konsantrasyonları hesaplanmış ve söz konusu kirleticilerin olası kısa ve uzun vadeli etkileri araştırılmıştır. Tablo Partikül Madde Boyutları Kategori Çap (μm) Kütle Oranları 0,044 0,294 0,221 0,294 0,147 Kütle Ortalama Çapı (μm) 0,63 3,39 7,77 15,54 22,59 Çökelme Hızı (cm/sn) 3,54x10-3 0,001 0,0054 0,0216 0,0455 Yansıma Katsayısı 0,95 0,90 0,80 0,70 0,63 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesinden kaynaklanacak kirleticilerin mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde yayılacağı, bu yayılma sonucunda söz konusu kirleticilerin neden olacağı muhtemel yer seviyesi konsantrasyonlarının incelendiği hava kalitesi dağılım modellemesi raporu Ek-18 de verilmiştir. Gerçekleştirilen dağılım modellemesi sonucunda, işletme aşamasında yalnızca tesisten kaynaklanacak emisyonlar ile çevresinde bulunan diğer tesislerle birlikte kümülatif değerlendirmede açığa çıkacak partiküler madde (PM), çöken toz, azotdioksit (NO 2 ), kükürtdioksit (SO 2 ), karbonmonoksit (CO), hidrojen florür (HF) ve hidrojen klorür (HCl) emisyonlarına ilişkin görülmesi muhtemel saatlik, günlük, aylık ve yıllık yer seviyesi konsantrasyonları tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo-2.2 ve Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen sınır değerler ile karşılaştırılarak aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Tablo Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri (İşletme Aşaması) Parametre Modelde Çıkan Sonuç Saatlik SKHKKY Saatlik Sınır Değeri HKDYY saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Günlük (KVS) SKHKKY Günlük Sınır Değeri (KVS) HKDYY 24 saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 50 µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Aylık SKHKKY Aylık Sınır Değeri (KVS) Modelde Çıkan Sonuç Yıllık (UVS) SKHKKY Yıllık Sınır Değeri (UVS) HKDYY Yıllık (İnsan Sağlığının Korunması İçin) PM (µg/m 3 ) , Çöken Toz (mg/m 2 - gün) NO 2 (µg/m 3 ) (bir yılda 35 defadan fazla aşılmaz) 0,28-0, µg/m , , , (14 defa aşıyor) µg/m3 (bir yılda 18 82, ,0-9, µg/m 3 249

272 Parametre Modelde Çıkan Sonuç Saatlik SKHKKY Saatlik Sınır Değeri HKDYY saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Günlük (KVS) SKHKKY Günlük Sınır Değeri (KVS) HKDYY 24 saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Aylık SKHKKY Aylık Sınır Değeri (KVS) Modelde Çıkan Sonuç Yıllık (UVS) SKHKKY Yıllık Sınır Değeri (UVS) HKDYY Yıllık (İnsan Sağlığının Korunması İçin) defadan fazla aşılmaz) SO 2 (µg/m 3 ) 644,5 (17 defa aşıyor) µg/m 3 (bir yılda 24 defadan fazla aşılmaz) 85, µg/m 3 (bir yılda 3 defadan fazla aşılmaz) 22,8-9, µg/m 3 1 saatlik değer - 134,9 CO (µg/m 3 ) Maksi mum günlük 8 saatlik değer 33,3 - Maksimu m günlük 8 saatlik sınır değer 10 mg/m 3 ( µg/m 3 ) 17, ,78-1, HCl (µg/m 3 ) 7, , ,27-0, HF (µg/m 3 ) 0,9 30-0,11 5-0,03-0, Uzun vadeli sınır değerler-uvs, aşılmaması gereken ve tüm ölçüm sonuçlarının aritmetik ortalaması olan değerlerdir. Kısa vadeli sınır değerler-kvs ise, maksimum günlük ortalama değerler veya istatistik olarak bütün ölçüm sonuçları sayısal değerlerinin büyüklüğüne göre dizildiğinde, ölçüm sonuçlarının yüzde doksan beşini aşmaması gereken değerlerdir. Yukarıda verilen grafikler ve tablodan da görüldüğü üzere işletme aşamasında oluşacak yıllık PM, çöken toz, HCl, HF ve CO değerleri sınır değerleri aşmamaktadır. İşletme aşamasında saatlik NO 2 değeri 14 noktada Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen 200 µg/m 3 değerini geçmektedir. Yönetmelik gereği saatlik NO 2 değeri 1 yılda 18 defadan fazla aşılmaz. 200 µg/m 3 değerinin aşıldığı nokta ve koordinatları aşağıda verilmiştir. Tablo Sınır Değerlerin Aşıldığı Nokta ve Koordinatları (İşletme NO 2) GÜNLÜK NO 2 EMISYONLARININ 200 µg/m 3 DEĞERINI AŞTIĞI NOKTALAR UTM Koordinatı Nokta Konsantrasyon (μg/m 3 ) Y X 1. Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta

273 7. Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta İşletme aşamasında saatlik SO 2 değeri 17 noktada Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen 350 µg/m 3 değerini geçmektedir. Yönetmelik gereği saatlik SO 2 değeri 1 yılda 24 defadan fazla aşılmaz. 350 µg/m 3 değerinin aşıldığı nokta ve koordinatları aşağıda verilmiştir. Tablo Sınır Değerlerin Aşıldığı Nokta ve Koordinatları (İşletme SO 2) GÜNLÜK SO 2 EMISYONLARININ 350 µg/m 3 DEĞERINI AŞTIĞI NOKTALAR UTM Koordinatı Nokta Konsantrasyon (μg/m 3 ) Y X 1. Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-1 de verilen hususlara uyulacak olup gerekli önlemler alınacaktır. Yukarıdaki grafikler ve tablolardan görüldüğü üzere işletme aşamasında tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo-2.2 de ve Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen günlük ve yıllık sınır değerler aşılmamaktadır. Tablo Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri (Kümülâtif) Parametre Modelde Çıkan Sonuç Saatlik SKHKKY Saatlik Sınır Değeri HKDYY saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Günlük (KVS) SKHKKY Günlük Sınır Değeri (KVS) HKDYY 24 saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 50 µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Aylık SKHKKY Aylık Sınır Değeri (KVS) Modelde Çıkan Sonuç Yıllık (UVS) SKHKKY Yıllık Sınır Değeri (UVS) HKDYY Yıllık (İnsan Sağlığının Korunması İçin) PM (µg/m 3 ) Çöken Toz (mg/m ,1 (2 defa aşıyor) 100 (bir yılda 35 defadan fazla aşılmaz) 24,5-19, µg/m , ,

274 Parametre Modelde Çıkan Sonuç Saatlik SKHKKY Saatlik Sınır Değeri HKDYY saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Günlük (KVS) SKHKKY Günlük Sınır Değeri (KVS) HKDYY 24 saatlik sınır değer (insan sağlığının korunması için) µg/m 3 Modelde Çıkan Sonuç Aylık SKHKKY Aylık Sınır Değeri (KVS) Modelde Çıkan Sonuç Yıllık (UVS) SKHKKY Yıllık Sınır Değeri (UVS) HKDYY Yıllık (İnsan Sağlığının Korunması İçin) gün) NO 2 (µg/m 3 ) 721,7 (16 defa aşıyor) µg/m3 (bir yılda 18 defadan fazla aşılmaz) 102, ,9-15, µg/m 3 SO 2 (µg/m 3 ) 667 (19 defa aşıyor) µg/m 3 (bir yılda 24 defadan fazla aşılmaz) µg/m 3 (bir yılda 3 defadan fazla aşılmaz) 25,5-11, µg/m 3 1 saatlik değer ,6 CO (µg/m 3 ) Maksim um günlük 8 saatlik değer 731,1 - Maksimu m günlük 8 saatlik sınır değer 10 mg/m 3 ( µg/m 3 ) 382, ,1 71, HCl (µg/m 3 ) 15, , ,3-0, HF (µg/m 3 ) 3,1 30-0,56 5-0,24-0, Kümülatif değerlendirmede günlük PM değeri 2 noktada Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen 50 µg/m 3 değerini geçmektedir. Yönetmelik gereği 24 saatlik PM değeri 1 yılda 35 defadan fazla aşılmaz. 50 µg/m 3 değerinin aşıldığı nokta ve koordinatları aşağıda verilmiştir. Tablo Sınır Değerlerin Aşıldığı Nokta ve Koordinatları (Kümülatif - PM) GÜNLÜK PM EMISYONLARININ 50 µg/m 3 DEĞERINI AŞTIĞI NOKTALAR UTM Koordinatı Nokta Konsantrasyon (μg/m 3 ) Y X 1. Nokta Nokta Kümülatif değerlendirmede saatlik NO 2 değeri 16 noktada Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen 200 µg/m 3 değerini geçmektedir. Yönetmelik gereği saatlik NO 2 değeri 1 yılda 18 defadan fazla aşılmaz. 200 µg/m 3 değerinin aşıldığı nokta ve koordinatları aşağıda verilmiştir. 252

275 Tablo Sınır Değerlerin Aşıldığı Nokta ve Koordinatları (Kümülatif NO 2) Nokta GÜNLÜK NO 2 EMISYONLARININ 200 µg/m 3 DEĞERINI AŞTIĞI NOKTALAR Y UTM Koordinatı Kümülatif değerlendirmede saatlik SO 2 değeri 19 noktada Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen 350 µg/m 3 değerini geçmektedir. Yönetmelik gereği saatlik SO 2 değeri 1 yılda 24 defadan fazla aşılmaz. 350 µg/m 3 değerinin aşıldığı nokta ve koordinatları aşağıda verilmiştir. Tablo Sınır Değerlerin Aşıldığı Nokta ve Koordinatları (Kümülatif SO 2) Konsantrasyon (μg/m 3 ) 1. Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta GÜNLÜK SO 2 EMISYONLARININ 350 µg/m 3 DEĞERINI AŞTIĞI NOKTALAR Y UTM Koordinatı Tablo En Yüksek Konsantrasyonların Görüldüğü Noktaların En Yakın Yerleşim Yerlerine Olan Mesafesi İşletme Aşaması Parametre En Yüksek Koordinat En Yakın Mesafe (m) Konsantrasyon Y X Yerleşim Yeri PM (gün) 1,0 µg/m Güreci 1910 PM (ay) 0,2 µg/m Güreci 1910 PM (yıl) 0,1 µg/m Güreci 1910 Çöken Toz (gün) 2,9 mg/m2-gün Bekirli 3220 Çöken Toz (ay) 0,95 mg/m2-gün Bekirli 3220 Çöken Toz (yıl) 0,2 mg/m2-gün Bekirli 3220 NO 2 (saat) 622 µg/m Güreci 1910 NO 2 (gün) 82,5 µg/m Güreci 1910 X X Konsantrasyon (μg/m 3 ) 1. Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta Nokta

276 NO 2 (ay) 22,0 µg/m Güreci 1910 NO 2 (yıl) 9,1 µg/m Güreci 1910 SO 2 (saat) 644,5 µg/m Güreci 1910 SO 2 (gün) 85,5 µg/m Güreci 1910 SO 2 (ay) 22,8 µg/m Güreci 1910 SO 2 (yıl) 9,5 µg/m Güreci 1910 CO (saat) 134,9 µg/m Güreci 1910 CO (8 saat) 33,3 µg/m Güreci 1910 CO (gün) 17,9 µg/m Güreci 1910 CO (ay) 4,7 µg/m Güreci 1910 CO (yıl) 1,9 µg/m Güreci 1910 HCl (saat) 7,6 µg/m Güreci 1910 HCl (gün) 1,0 µg/m Güreci 1910 HCl (ay) 0,2 µg/m Güreci 1910 HCl (yıl) 0,1 µg/m Güreci 1910 HF (saat) 0,9 µg/m Güreci 1910 HF (gün) 0,1 µg/m Güreci 1910 HF (ay) 0,03 µg/m Güreci 1910 HF (yıl) 0,01 µg/m Güreci 1910 Kümülatif Değerlendirme Parametre En Yüksek Konsantrasyon Koordinat En Yakın Yerleşim Yeri Mesafe (m) Y X PM (gün) 82,1 µg/m Eski Balıklı 1115 PM (ay) 24,5 µg/m Eski Balıklı 1115 PM (yıl) 19,8 µg/m Eski Balıklı 1115 Çöken Toz (gün) 526 mg/m2-gün Aksaz 1285 Çöken Toz (ay) 157,8 mg/m2-gün Aksaz 1285 Çöken Toz (yıl) 41,8 mg/m2-gün Aksaz 1285 NO 2 (saat) 721,7 µg/m Güreci 1910 NO 2 (gün) 102,2 µg/m Çavuşköy 945 NO 2 (ay) 30,8 µg/m Güreci 1910 NO 2 (yıl) 15,7 µg/m Güreci 1910 SO 2 (saat) 667,3 µg/m Güreci 1910 SO 2 (gün) 91,2 µg/m Güreci 1910 SO 2 (ay) 25,5 µg/m Güreci 1910 SO 2 (yıl) 11,7 µg/m Güreci 1910 CO (saat) 1922,6 µg/m Değirmencik 350 CO (8 saat) 731,1 µg/m Çavuşköy 1365 CO (gün) 382,5 µg/m Çavuşköy 1365 CO (ay) 112,1 µg/m Değirmencik 1780 CO (yıl) 71,6 µg/m Doğandere 3110 HCl (saat) 15,4 µg/m Değirmencik 750 HCl (gün) 3,0 µg/m Değirmencik 890 HCl (ay) 1,3 µg/m Değirmencik 890 HCl (yıl) 0,8 µg/m Değirmencik 890 HF (saat) 3,1 µg/m Değirmencik 2153 HF (gün) 0,5 µg/m Değirmencik 970 HF (ay) 0.2 µg/m Değirmencik 970 HF (yıl) 0.1 µg/m Değirmencik 970 Yukarıdaki grafikler ve tablolardan görüldüğü üzere tüm tesislerin birlikte değerlendirildiği kümülatif değerlendirmede de tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo-2.2 de ve Hava Kalitesinin Değerlendirmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen sınır değerler aşılmamaktadır. Ayrıca işletme aşamasında oluşacak emisyonların arazi varlığı haritası üzerinde dağılımı da yukarıdaki grafiklerde verilmiştir. Grafiklerden de görüldüğü gibi birinci sınıf öneme sahip tarım arazileri üzerinde oluşacak etkiler sınır değerlerin çok çok altında kalmaktadır. Sonuç olarak tesiste yatırım sonrasında hiç bir şekilde tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin 254

277 Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo-2.2 de ve Hava Kalitesinin Değerlendirmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen hava kalitesi sınır değerleri aşılmayacaktır. Termik santral; tarih ve sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Ek-8 İzne Tabi Tesisler Listesi Liste A 1.1 Enerji Üretimi maddesinin (a) bendi Katı (Kömür, kok, kömür briketi, turba, odun, plastik veya kimyasal maddelerle kaplanmamış ve muameleye tabi tutulmamış odun artıkları, petrol koku) ve sıvı (fuel-oil, nafta, motorin, biyodizel vb.) yakıtlı tesislerden toplam yakma sistemi ısıl gücü 100 MW veya daha fazla olan tesisler kapsamında değerlendirilmekte olup, termik santralin üretime geçmesiyle birlikte tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği gereği emisyon ölçümleri yapılıp emisyon konulu Çevre İzni alınacaktır. Proje kapsamında 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu Kanuna bağlı çıkarılan Yönetmeliklere; 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkarılan Yönetmelikle uyulacaktır. Termik santralden oluşacak toz ve gaz emisyonlarının hesaplamaları ve alınacak önlemler detaylı olarak Ek-18 de verilen Hava Kalitesi Modelleme Raporunda verilmiştir. V.2.9. Santral Dışında Diğer Ünitelerden Kaynaklanan Emisyonlar, Azaltıcı Önlemler ve Bunların Verimleri, Ölçümler İçin Kullanılacak Aletler ve Sistemler, Toz Oluşumuna Karşı Alınacak Tedbirler, Kullanılacak Filtrelerin Özellikleri, Filtrelerin Bakımı, Arızalanması Durumunda Alınacak Önlemler, Proje kapsamında santral dışında kömürün yakılması sonucunda oluşan külün depolanması sırasında toz emisyonu oluşması muhtemeldir. Kül depolama alanı büyüklüğü m 2 olup depolama işlemi kontrollü olarak gerçekleştirilecektir. Projenin işletme aşamasında külün depolanmasından kaynaklanacak emisyon hesabı aşağıdaki tabloda yapılmıştır. Tablo Kül Depolama Alanında Oluşacak Emisyon Debisi (Kontrollü) Toz Faktörleri Emisyon Değeri Emisyon Debisi Külün Depolanması 2,9 kg toz/ha.gün (2,9 kg toz/ha.gün x 86 ha) 24 sa/gün = 10,4 kg/saat Kül depolama alanında uçucu küller %15 - %25 oranında su ile nemlendirildikten sonra düzenli olarak depolanacak olup uçucu küllerden herhangi bir emisyon oluşumu söz konusu olmayacaktır. Enerji santralinde kullanılacak kömürden kaynaklanacak cüruf ise santralden kamyonlarla kül depolama alanına taşınacaktır. Kül depo sahasına taşınan cüruf, kül depo sahasında düzgün depolamayı sağlayacak şekilde sahaya boşaltılarak geçici yığınlar oluşturulacaktır. Geçici yığınlar lastikli kepçe ile yayılacak; kuru ve rüzgârlı havalarda su yağmurlama suretiyle ıslatılarak tozuma önlenecektir. 255

278 V Tesisin Faaliyeti Sırasında Oluşacak Külün Analizi, Miktarı ve Özellikleri, Kül Erime Sıcaklıkları, Depolama/Yığma, Bertarafı İşlemleri, Aktarmadan Önce Saha İçinde Depolanıp Depolanmayacağı, Saha İçerisinde Geçici Depolama Yapılacaksa Depolama Şartları ve Alınacak Önlemler, Bu Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları, Alternatif Yol Güzergâhları veya Hangi Amaçlar İçin Yeniden Değerlendirilecekleri, Kazanda kömürün yanması sonucunda ortaya çıkacak kül, kazan altı külü (cüruf) ve elektrostatik filtrelerde tutulan uçucu kül olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Santralin yılda 8000 saat çalışabileceği düşünülmektedir. Buna göre iki ünitede ihtiyaç duyulacak yıllık kömür miktarı ton olacaktır. Kullanılacak ithal kömürün kül oranı % 15 olup işletme sırasında açığa çıkacak toplam kül miktarı ton/yıl olacaktır. Santralde yanma sonrasında oluşacak olan külün %90 ı uçucu kül, %10 u ise cüruf olacaktır. Uçucu Kül = ton/yıl x0,90 = ton/yıl Kazan Altı Külü = ton/yıl x 0,10 = ton/yıl Enerji santralinde kömürün yanması sonucu açığa çıkacak külün analizi Ek-22 de verilmiştir. Kurulması planlanan enerji santralinde yakıt olarak %100 ithal kömür kullanılacak olup kömürün yanması sonucu olaşacak külün analizi aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo Santralde Oluşacak Külün Özellikleri KÜL ANALİZİ (Kuru Bazda) (Bağlayıcı Olmayan) Tasarım Kömürü Kullanılabilir Aralık SiO 2 (%) 67,70 38,70 67,70 Fe 2O 3 (%) 3,30 3,30 6,20 Al 2O 3 (%) 22,60 22,00 32,80 TiO 2 (%) 1,20 1,20 1,90 CaO (%) 2,00 2,00 10,20 MgO (%) 0,50 0,5 2,.01 K 2O (%) 1,00 0,50 1,20 SO 3 (%) 0,50 0,20 6,.60 Na 2O (%) 0,20 0,10 0,68 P 2O 5 (%) 0,20 0,20 2,20 Kül erime sıcaklığı tasarım kömüründe 1300 o C, kullanılabilir sıcaklık ise o C dir. Uçucu küller çimento sektöründe aranan bir katkı maddesidir. Uçucu küllerin çimento fabrikalarında katkı maddesi olarak kullanılması için satılması düşünülmektedir. Ancak satılamaması durumu göz önünde bulundurularak kül depolama sahasında depolanacakmış gibi düşünülüp depolama hacmi tasarlanacaktır. Elektrostatik filtrelerin altından çıkacak olan uçucu kül (toplam külün %90 ı) pnömatik taşıma yoluyla tamamen kapalı borular içerisinde kül depolama sahası yanında yapılacak olan kül silolarına getirilecektir. Burada silobaslarla tamamen kapalı şekilde boşaltılarak çimento fabrikasına taşınacak veya hava şartları vs. nedenlerle silobaslar gelmediğinde kül depolama sahasında belli oranda nemlendirildikten sonra (%15 - %25 su ilavesi) düzenli olarak depolanacaktır. Aşağıdaki şekilde kül depolama işleminin basitleştirilmiş iş akım şeması verilmiştir. 256

279 Enerji Santrali Kazan Altı Külü (cürüf) Uçucu Kül Pnömatik Taşıma Kül Cüruf Silosu Kül Silosu Kül Silosu Kül Silosu (Nemlendirme) Kapalı Kül Bandı Kamyon Kül Depolama Silobas Kül Depolama Çimento Şekil Kül Depolama Alanı İş Akım Şeması ÇED alanı içerisinde termik santral ünitelerinin yanı sıra kömürün yanması sonucu açığa çıkacak kül-cürufun depolanması için m 2 lik alanda II. Sınıf düzenli depolama sahası yer alacaktır. Depolama sahasının tasarımı ve ömrüne ilişkin bilgiler Bölüm V.2.11 de verilmiştir. Külün depolama alanına taşınacağı güzergâh termik santral kullanım alanında kalmaktadır. Kül taşınmasına ilişkin detaylı bilgi Bölüm V.2.12 de verilmiştir. V Kül Depolama Tesisinin Tasarımı ve Drenaj Sistemi, Zemin Sızdırmazlığının Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler ve Kontrol Yöntemleri ve Alınacak Önlemler, Kullanılacak Olan Geçirimsiz Tabakanın Tüm Teknik Özellikleri, Nereden ve Nasıl Temin Edileceği, Depolama Alanına Ait Her Bir Hücre İçin Üst Örtü ve Zemin Suyu Drenaj Tabakası Plan ve Kesit Bilgileri, Üst Yüzey Geçirimsizlik Tabakasının Teşkili, Ömrü, Depolama Alanının Rehabilitasyonu, Termik santralde kömürün yanması sonucu açığa çıkacak kazan altı külü ve uçucu küllerin Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin Ek-IV ünde verilen atık listesine göre kod numaraları aşağıda tablo halinde verilmiştir. 257

280 Tablo Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin Ek-IV üne göre Kül ve Cürufun Değerlendirilmesi ATIK KODU Atık Türü Enerji Santrallerinden ve Diğer Yakma Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar (19 Hariç) ( ün altındaki kazan tozu hariç) dip külü, cüruf ve kazan tozu Uçucu kömür külü Yukarıdaki tabloda atık kod numaraları verilen atıklar Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmeliğine göre tehlikesiz atık olarak nitelendirildiğinden söz konusu kül ve cürufun depolanabilmesi amacıyla Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmeliğe (ADDDY) göre II. Sınıf düzenli depolama tesisi projelendirilmesine karar verilmiştir. Proje kapsamında yapılması planlanan kül depolama sahası, ADDDY YE göre II. sınıf düzenli depolama tesisi olarak inşa edilecektir. Depolama yapılacak alanda depo tabanı ADDDY NİN 16.maddesi kapsamında tasarlanacaktır. İnşa edilecek kül depolama sahası depo tabanı kesiti aşağıda verilmiştir. Kül-Cüruf 0,5 m Drenaj Tabakası (k 1,0x10-4 m/s) Jeomembran malzeme Drenaj Borusu 0,1 m koruma tabakası (ince kum) K 1,0 x 10-9 m/sn; kalınlık 1 m veya eşdeğeri sağlayan doğal zemin veya Şekil Kül Depolama Sahası Taban Kesiti İlk aşamada proje alanında uygulama projesi hazırlama aşamasında sondajlı jeolojikjeoteknik etüt çalışmaları yapılarak sahanın geçirimlilik katsayısı tespit edilecektir. ADDDY NİN 16. Maddesinin 2.fıkrası (b) bendine göre depo tabanı asgari K 1,0 x 10-9 m/sn; kalınlık 1 m veya eşdeğeri, sağlamalıdır. Yapılacak olan jeolojik-jeoteknik etüt çalışmaları ile permeabilite ve proktor deneylerine müteakip K 1,0 x 10-9 m/sn geçirgenlik sağlanamaz ise depo tabanının oluşturulması amacıyla sahaya en az 0,5 m kalınlığında geçirimsiz kil malzemesi serilecektir. İhtiyaç duyulacak kil malzemesi, ÇED yönetmeliği hükümlerini yerine getirmiş ve gerekli izinleri alınmış kil ocaklarından temin edilecektir. Geçirimsizlik tabakasının fiziksel, kimyasal, mekanik ve hidrolik özellikleri depolama tesisinin toprak ve yeraltı suları için oluşturacağı potansiyel riskleri önleyecek nitelikte olacak şekilde planlanacak ve geçirimsizlik malzemeleri teknik özellik bakımından Türk Standartları Enstitüsü standartlarına uygun olacaktır. ADDDY Madde-16 (4).fıkrada belirtilen hükümler doğrultusunda depo tabanı içerisinde sızıntı sularının toprak ve yeraltı suları için oluşturacağı potansiyel risklerin engellenmesi için 258

281 düzenli depolama tesisinin doğal geçirimsizlik tabakasına ilave olarak sızıntı suyu toplama ve drenaj sistemi de inşa edilecektir. Depolama sahasında sızıntı sularının toplanması ve söz konusu suların tahliyesi için başta depolama sahası çevresine olmak üzere baraj yapısının sağ ve sol sahillerine drenaj hendekleri açılarak yüzeysel suların sedde yapısında birikmeden depolama sahasının alt kotunda bulunacak olan sızıntı suyu toplama havuzuna aktarılması sağlanacaktır. Depolama yapıldıkça sızıntı suyu drenaj kanalları bir üst kota çekilecek, bu sayede düşük kotlara suların birikmesi engellenecektir. Depolanacak malzeme organik yapılı olmadığından gaz çıkışı olmayacaktır. Bu nedenle gaz tahliye kanalı ya da boruları inşa edilmeyecektir. Depo tabanının boyuna eğimi % 3'den az olmayacak şekilde düzenleme yapılacaktır. Santralin yılda 8000 saat çalışabileceği düşünülmektedir. Buna göre iki ünitede ihtiyaç duyulacak yıllık kömür miktarı ton olacaktır. Kullanılacak ithal kömürün kül oranı % 15 olup işletme sırasında açığa çıkacak toplam kül miktarı ton/yıl olacaktır. Santralde yanma sonrasında oluşacak olan külün %90 ı uçucu kül, %10 u ise cüruf olacaktır. Uçucu Kül = ton/yıl x0,90 = ton/yıl Kazan Altı Külü(cüruf) = ton/yıl x 0,10 = ton/yıl Uçucu küller çimento sektöründe aranan bir katkı maddesidir. Uçucu küllerin çimento fabrikalarında katkı maddesi olarak kullanılması için satılması düşünülmektedir. Ancak satılamaması durumu göz önünde bulundurularak kül depolama sahasında depolanacakmış gibi düşünülüp depolama hacmi tasarlanacaktır. Yapımı planlanan termik santralin ekonomik kullanım süresi 25 yıl olarak öngörülenmekte olup ekonomik ömrünün sonunda yapılacak yenileme ve modernizasyon çalışmaları ile 49 yıl kullanılması planlanmaktadır. Tablo Santralde Oluşacak Kül ve Cüruf Miktarları Miktarı (ton) Mİktarı (m 3 ) Uçucu Kül Kazan Altı Külü (cüruf) Uçucu Kül Kazan Altı Külü (cüruf) Saatlik 60,75 6,75 75,9 4,82 Yıllık Toplam ton m 3 25 Yıllık ton m 3 49 Yıllık ton m 3 Kül-cürufun depolanması için m 2 lik alanda II. Sınıf düzenli depolama sahası yapılması planlanmıştır. Sahanın toplam depolama hacmi yaklaşık 50 milyon m 3 olmakla birlikte bu alan ihtiyaç doğrultusunda kullanılacak olup ilk etapta santralin ekomonik ömrü boyunca açığa çıkacak kül ve cürufun ( m 3 ) depolanacağı kısım düzenli depolama sahası olarak hazırlanacaktır. Kül depolama sahası güney kuzey istikametinde kapalı bir vadiden oluşmaktadır. Vadi içi depolama sahalarında depolama rezervuarı oluşturmak amacıyla vadinin daraldığı noktaya sedde yapılmaktadır. Proje kapsamında düzenli depolama sahasında 259

282 geçirimsiz birim oluşturmak amacıyla m 3 lük dolgu ile sedde yapısı oluşturulacaktır. Sedde yapısının kesiti aşağıdaki şekilde verilmiştir. Şekil Kül Depolama Sahası Sedde Yapısı Tip Kesiti Depolama sahasında öncelikle 50 m kotuna kadar depolama yapılacaktır. Bu kota kadar dolum yapıldıktan sonra 10 metre yüksekliğinde 3Y/2D şev ile basamaklar halinde dolum yapılacaktır. Depolama sahasında 80 m kotuna kadar basamaklar halinde dolum yapılacaktır. Yapılacak depolamanın tip kesiti aşağıdaki şekilde verilmiştir. Şekil Kül Depolama Tasarımı Kül depolama alanına ilişkin vaziyet planı ve kesitleri Ek-23 de verilmiştir. ÇED süreci sonuçlandıktan sonra, tesis inşaatına başlanmadan önce santralden kaynaklanacak kül-cürufun depolanacağı alan için Düzenli Depolama Tesisi Uygulama Projeleri Hazırlanmasına İlişkin Genelge hükümleri doğrultusunda Düzenli Depolama Tesisi Uygulama Projesi hazırlanarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü ne sunulacaktır. 260

283 2011/10 sayılı Orman Sayılı Alanlarda Katı Atık Bertaraf ve Düzenli Depolama Tesislerinde Verilecek İzinlere İlişkin Genelge kapsamında gerekli iş ve işlemler yapılacaktır. Düzenli Depolama Tesisi Üst Örtüsünün Teşkili Depolama işlemi tamamlanan kısımlara ADDDY nin 17. Maddesinde verilen II. Sınıf düzenli depolama sahaları için belirlenen üst örtü teşkili doğrultusunda kapatma işlemi uygulanacaktır. Öncelikle depolama işlemi tamamlanan alan normal kazı toprağı ile tesviye edilecektir. Tesviye edilen alanın üzerine geçirimsiz mineral katman 25 cm kalınlığında iki adet tabaka şeklinde serilecektir. Onun üzerinde 50 cm kalınlığında ve en az k 1.0 x 10-4 m/s özelliğinde bir geçirgenliğe sahip drenaj katmanı oluşturulacaktır. Üst örtü toprağı daha sonradan bitkilerin yetiştirilmesini sağlayabilecek şekilde 50 cm kalınlığında olacaktır. Depo üst yüzeyinin nihai eğiminin en az % 5 en fazla % 15 olacak şekilde düzenlenecektir. Oluşturulacak üst örtü tabakasının kesiti aşağıdaki şekilde verilmiştir. Bitki Örtüsü 50 cm örtü toprağı 0,5 m Drenaj Tabakası (k 1,0x10-4 m/s) 0,25 m geçirimsiz mineral 0,25 m geçirimsiz mineral Kazı Toprağı (Tesviye Amaçlı) Atık Malzeme (Kül-Cüruf) Şekil Üst Örtü Kesiti Kapatılan sahadaki gözlem kuyularından 30 yıl boyunca yılda bir su örnekleri alınarak analizleri yapılmaya devam edilecek ve kayıtları saklanacaktır. Depolama sahasında depolanacak atık, enerji santralinden çıkan kül-cüruftan ibaret olup depo gövdesinden herhangi bir gaz çıkışı söz konusu değildir. 261

284 V Kül Taşımasında Kullanılacak Araçların Özellikleri, Atık Taşıma Yöntemi, Taşıma Güzergâhı, Saha İçi Trafik Yöntemi Planı, Depolama Sahasında Kötü Hava Şartlarında Yapılacak Çalışmalar, Uçucu küller çimento sektöründe aranan bir katkı maddesidir. Uçucu küllerin ( ton/yıl) çimento fabrikalarında katkı maddesi olarak kullanılması için satılması düşünülmektedir. Elektrostatik ve torbalı filtrelerin altından çıkacak olan uçucu kül (toplam külün %90 ı) pnömatik taşıma yoluyla tamamen kapalı borular içerisinde kül depolama sahası yanında yapılacak olan kül silolarına getirilecektir. Burada silobaslarla tamamen kapalı şekilde boşaltılarak çimento fabrikasına taşınacaktır. Termik santralde kullanılacak kömürden kaynaklanacak cüruf ise santralden kamyonlarla kül depolama alanına taşınacaktır. Nakliye güzergâhlarına ilişkin bilgi Bölüm-V.2.19 da verilmiştir. Kül-cüruf depolama sahasında işlemler, meteorolojik şartlar (özellikle rüzgâr) dikkate alınarak gerçekleştirilecek olup, özellikle rüzgârın çok kuvvetli estiği durumlar gibi kötü hava şartlarında küller santral sahasındaki silolarda biriktirilecek ve meteorolojik şartlar normal duruma gelene kadar herhangi bir depolama işlemi yapılmayacaktır. V Drenaj Sisteminden Toplanacak Suyun Miktarı, Sızıntı Suyu Toplama Havuzunun Toplama Karakteristiği, Arıtılma Şekli, Arıtma Sonucu Ulaşılacak Değerler, Arıtılan Suyun Hangi Alıcı Ortama Nasıl Deşarj Edileceği, Deşarj Limitlerinin Tablo Halinde Verilmesi, Tesiste Oluşacak Sızıntı Suyu İle İlgili Değerlendirmenin Şiddetli Yağış Analizlerine Göre Yapılması, Depo Alanı Yüzey Drenaj Suları ve Sızıntı Sularının Kontrolü ve Kirlilik Unsuru İçermesi Durumunda Nasıl Temizleneceği, Alınacak İzinler, Faaliyet alanında meydana gelebilecek şiddetli yağış sonucunda dren sisteminin sızıntı suyunu karşılaması için, 500 yılda bir görülme ihtimali olan yağış değeri göz önüne alınarak sızıntı suyu hesabı yapılmıştır. Sızıntı Suyu Oluşumu Kül-cüruf depolama sahasına düşen yağış sularının, buradaki kül cüruf kütlesi arasından süzülmesi ile sızıntı suyu oluşur. Kül-cüruf ve sızıntı suyu arasındaki bu etkileşim aşağıdaki şekilde basit olarak ifade edilmektedir. Buharlaşma Nihai Örtü Tabakası Yağış Yüzeysel Akış Sulama Suyu Sızma Kül-Cüruf Bitki Örtüsü Kirletici çözünmesi Yağışın sızan kısmı Depo sahasındaki kirleticilerin biyolojik olarak ayrışması KülCüruf Nem Muhtevası Sızıntı Suyu Katı atık sızıntı suyu Şekil Sızıntı Suyu Oluşumu 262

285 Sızıntı Suyu Miktarı Çanakkale Meteoroloji Bölge Müdürlüğü İstatistik verileri incelendiğinde 100 Yılda bir görülmesi muhtemel 24 Saatlik Yağışın En Yüksek Değeri 139,65 kg/m² olduğu görülmektedir. Bu veri durumu göz önüne alındığında Atık Depolama Tesisinde oluşacak 100 Yılda bir görülmesi muhtemel 24 Saatlik Yağışın En Yüksek Değeri: Toplam Atık Depolama Alanı x Birim Alana Düşecek 100 Yılda bir görülmesi muhtemel 24 Saatlik Yağışın En Yüksek Değeri = m 2 x 139,65 kg/m 2.gün x 1cm 3 /1g x 1000g/1kg x 1m 3 /10 6 cm 3 = m 3 /gün olacaktır. Depolama tabanına topografik yapıya uygun olarak en az 100 mm çapında ve %1 eğimle drenaj boruları döşenecektir. Bu boruların çevresine kum, çakıldan filtre yerleştirilecektir. Filtre malzemesi boru sırtından itibaren minimum 30 cm. kalınlıkta olacaktır. Şekil Depo Tabanı Drenaj Sistemi Detay Kesiti Sızıntı suları depolama alanı içinde sızdırmaz zeminde toplanacaktır. Bu su ihtiyaç durumunda sızıntı suyu havuzuna alınacak ve buradan da kül nemlendirme amacıyla depolama sahasına geri basılacaktır. Depo alanında yağışların etkisi ile oluşan gerek yüzey suları gerekse zemin altındaki drenaj kanalları toplanacak drenaj suları sahanın içinde kalacak, hiçbir şekilde deşarj olmayacaktır. 263

286 Kül Depolama Alanı Zemin altı drenajı Yüzey Suyu Kapak Kül Nemlendirme Suyu İletim Hattı Fiziksel Arıtma Şekil Kül Depolama Sahası Su Akış Diyagramı Tablo Ön Çöktürmeli Sızıntı Suyu Havuzu Tasarım Bilgileri Kaynak: İZZET ÖZTÜRK, HACER TİMUR, UFUK KOŞKAN : Atıksu Arıtımının Esasları Bekleme süresine göre havuz hacminin hesaplanması; Bekleme Süresi = 2,5 Saat Buna göre; V= Q.t = m 3 /gün x 1gün/24 sa x 2,5 sa = m 3 Sızıntı Suyu Havuzu: Sızıntı Suyu Havuzu, sızıntı suyunu kademeli çöktürme işlemine tabi tutmak amacıyla 2 bölmeye ayrılacaktır. Yükseklikler havuz girişinden çıkışına doğru 16,5m, 16m, 15,5m şeklinde dizayn edilecektir. Buna göre; Birinci bölme için Faydalı Hacim: (20 x 20 x 16) m = 6400 m 3 İkinci bölme için Faydalı Hacim: (20 x 20 x 15,75) m = 6200 m 3 264

287 Toplam Faydalı Hacim: =12.600m 3 olacaktır. Toplam Faydalı Havuz Hacmi= m 3 > m 3 olduğu için uygundur. Havuzlarda atık suyun bekleme süresi askıda katı maddelerin çökmesi için önemli bir kriterdir. Gelen su fazla beklemesi durumunda koku oluşumuna neden olacak organik maddeleri ihtiva etmediğinden problem olmayacaktır. Depolama alanı çevresinde drenaj hendeği bulunacaktır. Çevre drenaj hendeği, depolama alanı dışındaki yağmur sularının, depolama alanına girmesini önlemek amacıyla inşa edilecektir. Çevre drenaj hendeği ile toplanacak yağmur sularının depolama sahası ile herhangi bir temasının ve dolayısı ile de sahada depolanacak atıklarla etkileşime girmesi söz konusu değildir. Çevre drenaj hendeğine toplanan sular dere yatağına deşarj olacaktır. Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik in 24.maddesine konu yeraltı sularının korunmasında uygulanacak kontrol ve izleme işlemlerine uyulacak olup depolama tesisi işletmeye girmeden önce gelecekteki alınacak numunelere referans değerler oluşturması amacıyla DSİ Bölge Müdürlüğü/Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün belirleyeceği membada bir ve mansapta iki olmak üzere 3 noktada gözlem kuyusu açılacaktır. Gözlem kuyuları su sondaj kuyusu tipinde açılacak olup delik çapı en az 10 ¾ inç, teçhiz çapı ise 6 5/8 inç olacaktır. Kuyuların 0-5 metresi çimentolu karışım ile tecrit edilecek ve üstünde en az 2 lik kör tapa bırakılacaktır. Kül depolama alanının etrafında oluşturulacak kuşaklama kanalına ilişkin bilgi Bölüm V.1.11 de verilmiştir. Sızıntı suyu miktarını azaltmak için aşağıdaki uygulamalar yapılacaktır: - Sahanın etrafındaki yüzey sularının depolama alanına girmesini önlemek amacıyla, depolama alanının çevresine drenaj hendekleri açılacaktır. - Depolama sahası etaplar halinde işletilecek, her bir etap tamamen doldurulmadan bir sonraki etaba geçilmeyecek ve tabaka halinde sıkıştırma yapılacaktır. - Sızıntı suyunun kaynağı öncelikle depolama alanı üzerine düşen yağmur suyudur. Yağmur suyunun kısa sürede depolama gövdesini terk etmesini sağlamak için dolgu üstüne % 5 olacak şekilde eğim verilecektir. V Tesisin Faaliyeti Sırasında Oluşacak Diğer Katı Atık Miktar ve Özellikleri, Depolama/Yığma. Bertarafı İşlemleri, Bu Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin Yeniden Değerlendirilecekleri, Alıcı Ortamlarda Oluşturacağı Değişimler, Muhtemel ve Bakiye Etkiler, Alınacak Önlemler, Enerji santralinin işletilmesi sırasında oluşacak katı atıklar personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıkların yanı sıra santralde kömürün yanması sonucu açığa çıkacak kül ve cüruftan ibarettir. Kül depolama sahasının işletilmesi sırasında ise yalnızca personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atık oluşumu söz konusu olacaktır. 265

288 Evsel Nitelikli Katı Atıklar Kişi başına günlük katı atık üretim hızı 1,35 kg (TUİK 2012 Çanakkale İli verilerine göre) kabul edilerek işletme aşamasında çalışacak toplam 800 personelden kaynaklanacak katı atık miktarı aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. M evsel-katı = (q B ) x (N) Burada; M evsel-katı :Evsel nitelikli katı atık miktarı (kg/gün), q B : Evsel nitelikli katı atık birim üretim hızı (kg/kişi.gün) ve N: Kişi sayısı M evsel-katı = 1,35 kg/kişi.gün x 800 kişi = 1080 kg/ gün olacaktır. Bu miktar katı atık, tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren "Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" nin 18. maddesine göre konteynırlarda biriktirilerek toplanacak ve 22. maddesine göre belirli aralıklarla evsel katı atık toplama araçları ile Çanakkale Katı Atık Yönetim Birliği (ÇAKAB) düzenli depolama alanına nakledilecektir. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanmış olan Atık Yönetimi Eylem Planında ( ) Çanakkale İline ait Atık Projeksiyonu verilmiş olup, il genelindeki ambalaj atıklarının evsel nitelikli katı atıklar içerisindeki payı % 15 olarak belirlenmiştir. Bu durumda faaliyet neticesinde açığa çıkacak olan evsel nitelikli katı atıklar içerisinde, İşletme aşamasında : 1080 kg/gün x 0,15 = 162 kg/gün ambalaj atığı geri kazanılabilir atık olarak açığa çıkacaktır. Evsel nitelikli atıklar içerisinde cam, plastik şişe ve naylon gibi değerlendirilebilir katı atıklar bulunması durumunda tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği gereğince seçilerek ve değerlendirilmesi sağlanacaktır. Tıbbi Atıklar Tesislerde çalışacak kişilerin sağlık sorunlarına müdahale etmek amacıyla kurulacak revir ünitesinden oluşacak atıkların miktarları tahmin edilememekle birlikte çok az miktarda olması tahmin edilmektedir. Projede yer alan tesisler ve revir ünitesinde ilkyardım çantası ve diğer acil durum ekipmanı sürekli olarak bulundurulacaktır. Oluşacak tıbbi atıklar, tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 8 de belirtilen tıbbi atık üreticilerinin yükümlülükleri uyarınca diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilecek ve sağlık biriminde oluşabilecek tıbbi atıklar lisanslı firmalar aracılığı ile Çanakkale Katı Atık Birliği içerisinde yer alan Çanakkale tıbbi atık sterilizasyon tesisine gönderilecektir. Termik Santral Külleri Enerji santralinde kömürün yanması sonucu uçucu kül ve kazan altı külü oluşacaktır. Kömür gibi fosil yakıtlar, uçucu kül içeriğinin ana kaynağıdır. Bu elementler yüksek sıcaklıkta kısmen buharlaşır ve soğutma sırasında kül tanecikleri üzerinde yoğunlaşır. 266

289 Uçucu Küller TS 639 a göre uçucu kül, toz halinde veya öğütülmüş taşkömürü veya linyit kömürünün yüksek sıcaklıklarda yanması sonucu oluşan ve baca gazları ile sürüklenen, silis ve alümino-silisli, toz halinde bir yanma kalıntısı olarak tanımlanmaktadır (TS 639, 1998). Uçucu küller, kömürün cinsine, ezilme ve toz haline getirilme işlemlerine, kazan çeşidine ve yanma metoduna, toplama ve stoklama işlemlerine bağlı olarak değişik özellikler göstermektedir. Uçucu küller küre şeklinde ince taneli, katı veya boşluklu, doğada çoğunlukla camsı (amorf) yapıda olan parçacıklardan oluşurlar. Uçucu kül senosfer adı verilen mikro baloncuklar içerir. Senosfer, büyük oranda silis ve alümina içeren, hava veya gazlarla dolu olan, hafif, etkisiz, içi boş bir küredir ve sentetik içi boş kürelerle aynı özelliklere sahiptir. Senosfer, sıkıştırmadaki yüksek gücü, kontrollü boyut dağılımı, üstün termal ve yalıtım özelliklerinden dolayı birçok uygulamada kullanılabilmektedir (Özdemir, 2001). Uçucu külün içerisindeki yanmamış karbon malzeme köşeli tanecikler içermektedir. Şekil Tipik bir uçucu kül görüntüsü Uçucu külün tane boyutu genelde silte benzemekte olup 0,075 mm den daha küçüktür (0,076 0,002 mm). Az bitümlü kömür uçucu küllerinin taneleri, bitümlü kömüre göre biraz daha iridir. Uçucu külün özgül ağırlığı kn/m 3 değerleri arasında değişmektedir. Bulk yoğunluğu ise 8,5-15 kn/m 3 arasında değerler almaktadır. Düşük Bulk yoğunluğu, uçucu küllerin hafif dolgu malzemesi olarak kullanılmasına imkân vermektedir. Uçucu külün özgül yüzeyi çimento inceliğine sahip olduğundan öğütme yapılmadan kullanabilir, yüzeysel alanı ise m 2 /kg arasındaki değerlere sahiptir. Bitümlü kömürlerin uçucu küllerinin renkleri genellikle gridir. Külün gri renginin açılması, kalitesinin arttığını gösterir. Uçucu külün içerisindeki yanmamış karbon miktarına bağlı olarak rengi açık kahverengi, gri veya siyah arasında çeşitlilik göstermektedir. Kazanaltı Külleri Kazanaltı külleri, yüzeyleri çok gözenekli olan köşeli tanelere sahiptir. Kazanaltı külü taneleri, ince çakıl ile ince kum boyutları arasında yer almakla birlikte, düşük oranlarda silt ve kil boyutundaki tanelere de sahiptir. Genellikle iyi derecelenmiş bir malzemedir. Bununla birlikte, aynı termik santralden değişik zamanlarda alınmış kül numunelerinin tane boyutlarında farklılıklar görülmektedir. Kazanaltı külü genel olarak kum boyutundadır. 4 No lu elekten (4,75 mm) % 50 ile 90 oranları arasında, 40 No'lu elekten (0,42 mm) % 10 ile 60 oranlan arasında ve 200 No'lu elekten (0,075 mm) % 0 ile 10 oranlan arasında kazanaltı külü geçebilmektedir. Elektrik enerjisi üretmek için gerekli buharı, kömürün yanmasıyla meydana getiren fırınların tabanında toplanan kaba taneli ve yanmayan yan ürünlere kömür taban külü ve kazan cürufu denilmektedir. Kazan cürufları genelde uniform tane boyutuna sahiptir ve tane boyutu 5 mm ile 0,5 mm arasında değişmektedir. Kazan cürufları pürüzsüz yüzey dokusuna sahiptir. Eğer erimiş haldeki cüruf fırınından dökülürken içinde gazlar sıkışırsa, cüruf soğuduğu zaman kabarcıklı veya gözenekli hale gelir. Linyit veya az bitümlü kömürün yanmasıyla oluşan kazan cürufu, bitümlü kömürlerin yanmasıyla oluşan cürufa göre daha gözeneklidir. Kazan cürufu genellikle iri veya orta kum boyutundadır. Kuru kazanaltı külünün tane birim hacim ağırlığı kimyasal içeriğine bağlıdır. Yüksek karbon içeriği, tane birim hacim ağırlığını düşürmektedir. Düşük 267

290 tane birim hacim ağırlığa sahip kazanaltı külü, gözenekli veya kabarcıklı dokuya sahiptir. Bu malzeme, yükleme veya kompaksiyona maruz kalırsa bozulur (Lovell ve diğerleri, 1991). Kazanaltı külü ve kazan cürufu; silis, alüminyum oksit, demir, düşük oranda kalsiyum, magnezyum, sülfat içermektedir. Kazanaltı külü veya kazan cürufu tanelerinin bileşimi kömür cinsine göre değişmektedir. Kazan cinsinin bileşim üzerinde herhangi bir etkisi görülmemektedir. Sülfat miktarı da genellikle % 1'den az oranda karışımda bulunmaktadır (Moulton, 1973). Santralin yılda 8000 saat çalışabileceği düşünülmektedir. Buna göre iki ünitede ihtiyaç duyulacak yıllık kömür miktarı ton olacaktır. Kullanılacak ithal kömürün kül oranı % 15 olup işletme sırasında açığa çıkacak toplam kül miktarı ton/yıl olacaktır. Santralde yanma sonrasında oluşacak olan külün %90 ı uçucu kül, %10 u ise cüruf olacaktır. Uçucu Kül = ton/yıl x0,90 = ton/yıl Kazan Altı Külü = ton/yıl x 0,10 = ton/yıl Uçucu küller çimento sektöründe aranan bir katkı maddesidir. Uçucu küllerin çimento fabrikalarında katkı maddesi olarak kullanılması için satılması düşünülmektedir. Ancak satılamaması durumu göz önünde bulundurularak kül depolama sahasında depolanacakmış gibi düşünülüp depolama hacmi tasarlanacaktır. Elektrostatik ve torbalı filtrelerin altından çıkacak olan uçucu kül (toplam külün %90 ı) pnömatik taşıma yoluyla tamamen kapalı borular içerisinde kül depolama sahası yanında yapılacak olan kül silolarına getirilecektir. Burada silobaslarla tamamen kapalı şekilde boşaltılarak çimento fabrikasına taşınacaktır. Ancak herhangi bir nedenle uçucu küllerin çimento fabrikasına nakledilememesi olasılığına karşı da proje sahası içerisinde oluşturulacak olan kül depolama sahasında belli oranda nemlendirildikten sonra (%15 - %25 su ilavesi) düzenli depolama yapılacaktır. Termik santralde kullanılacak kömürden kaynaklanacak cüruf, santralden kamyonlarla kül depolama alanına taşınacaktır. Kül depo sahasına taşınan cüruf, sahaya boşaltılarak kül depolama sahasında düzgün depolamayı sağlayacak şekilde geçici yığınlar oluşturulacaktır. Geçici yığınlar lastikli kepçe ile yayılacak; kuru ve rüzgârlı havalarda su yağmurlama suretiyle ıslatılarak tozuma önlenecektir. Bu işlemler yapılırken SKHKKY Ek-1 de ki hükümlere uyulacaktır. Arıtma Tesisi Çamuru Endüstriyel Atıksu Arıtma Tesisi Çamurları Sürekli Atıksu İçin Çamur Hesabı: Arıtma tesisine sadece Reverse Ozmos Tesisinden gelen atıksuyun AKM değeri 150 mg lt nin üzerindedir. Diğer giriş sularının AKM değeri SKKY Tablo-9.3 de verilen 150 mg/lt den daha düşüktür. Sürekli Atıksu sisteminde yaklaşık 20 kg/gün çamur oluşacağı ön görülmektedir. AKM GİRİŞ AKM ÇIKIŞ Atıksu Kaynağı Debi Çamur Miktarı (kg/sa.) mg/l mg/l RO Atıksuyu 21 m3/sa ,95 Sürekli Olmayan Atıksu İçin Çamur Hesabı Atıksu Kaynağı Debi AKM GİRİŞ AKM ÇIKIŞ Çamur mg/l mg/l (kg/sefer) Kazan Yıkama (1) 300 m3/sefer Hava Ön ısıtıcı yıkama (1) 200 m3/sefer Kazan Kimyasal yıkama (2) 600 m3/sefer 100~ Miktarı 268

291 Not 1 :Kazan yıkama ve hava ön ısıtıcı yıkama işlemleri kazan ısıtma yüzeylerinin ve hava ön ısıtıcı peteklerini kirlilik durumuna göre nadiren yılda 1-2 sefer yapılan işlemlerdir. Bu işlemler yaklaşık 3 gün sürmektedir. Not 2 :Kazan kimyasal yıkama işlemi kazan montajından sonra kazan ilk ateşleme öncesi bir kereye mahsus yapılacaktır. Buradan çıkacak çamur sadece tesis ilk devreye alındığında meydana gelecektir. Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi Çamurları Kişi başına günde 50 gr arıtma çamuru oluşacaktır. İşletme aşamasında toplam 800 kişi çalışacağı ön görülmektedir. Bu durumda 40 kg arıma çamuru çıkması beklenmektedir. Atıksu arıtma tesislerinden kaynaklanan fizikokimyasal arıtma tesisi çamurları tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Ek-IV ünde; (M) işareti ile gösterilmiş atıklardır ve yapılan analizler sonucunda söz konusu yönetmeliğin EK-III B de belirtilen koşulları sağladıkları belirlenirse tehlikeli olarak, aksi takdirde tehlikeli olmayan katı atık olarak tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında ele alınacaklardır. Buna göre, söz konusu atıklar tehlikeli atık olarak sınıflandırılırsa lisanslı bertaraf tesislerine, aksi takdirde Çanakkale Katı Atık Yönetim Birliği (ÇAKAB) düzenli depolama sahasına nakledilecektir. Kömür stok sahası çevresinden gelecek yağmur suları da fiziksel arıtmaya tabi tutulacaktır. Bu arıtma tesisinde yağmur suyundan oluşacak çamurlar kül depolama alanında bertaraf edilecektir. Atık Pil ve Aküler Kullanım ömrünü tamamlamış pil ve aküler, tarih ve: sayılı (Değişik:RG-5/11/ ) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 13. maddesinde belirtildiği gibi atık piller evsel atıklardan ayrı toplanacak, pil ürünlerinin dağıtımını ve satışını yapan işletmelerce veya belediyelerce oluşturulacak toplama noktalarına teslim edilecektir. Diğer taraftan araçların akümülatörleri değiştirilirken eskisi, akümülatör ürünlerinin dağıtım ve satışını yapan işletmeler ve araç bakım-onarım yerlerini işletenlerin oluşturduğu geçici depolama yerlerine ücretsiz teslim edilecektir. Ayrıca, üretim sürecinde kullanılan her türlü ekipman ve araç ile güç kaynakları ve trafolarda kullanılan akümülatörler, atık haline geldikten sonra üreticisine teslim edilene kadar santral alanı içinde sızdırmaz bir zeminde doksan günden fazla bekletilmeyecektir. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Faaliyet kapsamında üretim amaçlı olarak kullanılacak araçlardan kaynaklanacak eski lastiklerin bertarafı tarih ve sayılı (Değişik:RG-10/11/ ) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak yapılacaktır. Bunun için sahada kullanılacak araçlardan kaynaklı eski lastikler, lastik dağıtımı ve satışını yapan işletmelere veya yetkili taşıyıcılara teslim edilecek, eskiyen kaplama lastikler ise kaplamacılara verilip, tamir ettirilecek ve yeniden kullanılacaktır. 269

292 Atık Yağlar Madeni Atık Yağlar: Proje kapsamında çalışacak olan tüm makine-ekipmanların sahada yapılabilecek bakım onarım işlemleri sırasında açığa çıkacak atık yağlar varillerde toplanarak, toprak ve yüzey sularının madeni yağlar ile kirlenmesine engel olunacaktır. Makine-ekipmanın bakımı ve yağ değişimi sırasında oluşan atık madeni yağlarla ilgili olarak proje sahibi; tarih ve sayılı (Değişik: RG-5/11/ ) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 9. Maddesine uygun olarak atık yağ üretimini en aza indirecek şekilde gerekli tedbirleri alacak, atık yağ analizlerini yönetmeliğe uygun olarak yaptıracak, atık yağları kategorilerine göre ayrı ayrı geçirimsizliği sağlanmış üstü kapalı bir alanda, korozyona dayanıklı variller içinde biriktirerek geçici olarak depolayacaktır. Farklı kategorideki atık yağlar birbirleriyle ve diğer tehlikeli atıklarla karıştırılmayacak, taşınması işlemleri taşıma lisansı almış taşıyıcılar vasıtasıyla Ulusal Atık Taşıma Formu doldurularak çevre lisanslı işleme ve bertaraf tesisine gönderilecektir. Diğer taraftan yönetmelik uyarınca atık yağlarla ilgili kayıt tutulacak ve yönetmelik ekinde yer alan Atık Yağ Beyan Formu doldurularak, takip eden bir sonraki yılın Şubat ayı sonuna kadar Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilecektir. Bitkisel Atık Yağlar: Yemekhanede oluşacak kızartma yağları vb. bitkisel atık yağlar tarih ve sayılı (Değişik: RG-5/11/ ) Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 10. Maddesi hükmü doğrultusunda diğer atık madde ve çöplerden ayrı olarak sızdırmaz, iç ve dış yüzeyleri korozyona dayanıklı bidon, konteyner ve tank gibi toplama kaplarında biriktirilecek, toprağa karışması engellenecek ve lisanslı taşıyıcılarla Ulusal Atık Taşıma Formu doldurularak çevre lisansı olan geri kazanım veya bertaraf tesislerine gönderilecektir. Tehlikeli Atıklar Kullanılacak olan tüm makine ve ekipmanın bakım onarım işlemleri sırasında açığa çıkabilecek, mazot filtreleri, yağ filtreleri, boş yağ tenekeleri, kontamine olmuş çeşitli ambalajlar, vb. tehlikeli atık kapsamındaki malzemelerin Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertarafı sağlanacaktır. Bu tür atıklar ulusal atık taşıma formu doldurularak, çevre lisansı olan bertaraf veya geri kazanım tesislerine ulaştırılmak üzere tehlikeli atık taşıma lisansına sahip taşıma firmalarına teslim edilene kadar üstü kapalı, beton geçirimsizliği olan mevzuata uygun Geçici Atık Depolama Alanı nda geçici olarak muhafaza edilecektir. Ayrıca Tehlikeli Atık Beyan Sistemi TABS a üye olunarak gerekli beyanlar yapılacaktır. Proje sahibi, tarih ve sayılı (Değişik:RG-30/3/ ) Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 9. Maddesinde Atık Üreticisinin Yükümlülükleri başlığı altında belirtilen hükümlere uyacak olup, tehlikeli atık üretimini en aza indirecek şekilde gerekli tedbirleri alarak, tehlikeli atıkların insan sağlığı ve çevreye yönelik zararlı etkisini Yönetmelik hükümlerine uygun olarak en aza düşürecek şekilde atık yönetimini sağlayacaktır. Tablo Projenin Faaliyeti Esnasında Oluşması Muhtemel Tehlikeli Atıkların Atık Yönetimi Genel Esaslarına ilişkin Yönetmeliğin Ek-IV Listesi Kapsamında Değerlendirilmesi Atık Kodu 15 ATIK AMBALAJLAR; BAŞKA BİR ŞEKİLDE BELİRTİLMEMİŞ EMİCİLER, SİLME BEZLERİ, FİLTRE MALZEMELERİ VE KORUYUCU GİYSİLER Ambalaj (Belediyenin Ayrı Toplanmış Ambalaj Atıkları Dahil) * Tehlikeli maddelerin kalıntılarını içeren ya da tehlikeli maddelerle kontamine olmuş ambalajlar Emiciler, Filtre Malzemeleri, Temizleme Bezleri ve Koruyucu Giysiler Tehlike Kodu M * 270

293 * Tehlikeli maddelerle kirlenmiş emiciler, filtre malzemeleri (başka şekilde tanımlanmamış ise yağ filtreleri), temizleme bezleri, koruyucu giysiler M * 17 İNŞAAT VE YIKINTI ATIKLARI (KİRLENMİŞ ALANLARDAN ÇIKARTILAN HAFRİYAT DAHİL) Beton, Tuğla, Kiremit ve Seramik * Tehlikeli maddeler içeren beton, tuğla, kiremit ve seramik karışımları ya da ayrılmış grupları Ahşap, Cam ve Plastik * Tehlikeli maddeler içeren ya da tehlikeli maddelerle kontamine olmuş ahşap, cam ve plastik Atık Motor, Şanzıman ve Yağlama Yağları M * M * Atık Yağların Kontrolü * Mineral esaslı klor içeren motor, şanzıman ve yağlama yağları A Yönetmeliğine göre Bertarafı sağlanacaktır. Atık Yağların Kontrolü * Mineral esaslı klor içermeyen motor, şanzıman ve yağlama yağları A Yönetmeliğine göre Bertarafı sağlanacaktır. Atık Yağların Kontrolü * Sentetik motor, şanzıman ve yağlama yağları A Yönetmeliğine göre Bertarafı sağlanacaktır. Atık Yağların Kontrolü * Kolayca biyolojik olarak bozunabilir motor, şanzıman ve yağlama yağları A Yönetmeliğine göre Bertarafı sağlanacaktır. Atık Yağların Kontrolü * Diğer motor, şanzıman ve yağlama yağları A Yönetmeliğine göre Bertarafı sağlanacaktır. * Tabloda yer alan M Kodlu atıkların tehlikeli olup olmadığının belirlenmesi amacıyla tehlike özellikleri göz önünde bulundurularak Akredite Laboratuvarlarda analizi yaptırılacak ve Yönetmelik EK-III B de belirtilen tehlikeli atık eşik konsantrasyon değerlerine bakılarak değerlendirmeleri yapılacaktır. Konsantrasyonuna göre tehlikeli atık olduğu tespit edilen atıklar Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Yukarıda proje kapsamında oluşabilecek tehlikeli atıkların kod ve bertaraf yöntemini içeren tablo sunulmaktadır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yönetimi Genel Esaslarına ilişkin Yönetmelik Ek IV de yer alan Atık Listesinde A işaretli atıklar Yönetmelik Ek-III B de yer alan tehlike atık konsantrasyonuna bakılmaksızın tehlikeli atık sınıfına girmektedir. (M) işaretli atıklar ise tehlikelilik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla akredite olmuş laboratuvarlarda analiz ettirilerek, EK-III B de yer alan tehlikeli atık eşik konsantrasyon değerlerine bakılacak ve ölçülen konsantrasyon değerleri esas alınarak değerlendirilecektir. Diğer Atıklar Tesisin işletilmesi aşamasında çalışacak olan personelin kullandığı iş elbisesi, koruyucu gözlük, eldiven, ayakkabı, baret vb. ile bakım onarım işlemleri sırasında açığa çıkacak kaynak elektrotları, metal artıkları ve kullanılamayacak duruma gelmiş el aletlerinin açığa çıkması söz konusudur. Oluşacak bu atıklar hurda olarak toplanıp, proje alanı içinde uygun bir yerde depo edilecek ve geri kazanımı mümkün olan atıklar yeniden kullanılacak, geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince bertaraf edilecektir. V Tesiste Oluşabilecek Koku Toz ve Haşere Üremesine Karşı Alınabilecek Önlemler, Proje konusu faaliyet termik santral ve kül depolama alanı olup herhangi bir koku ve haşere oluşumu söz konusu değildir. 271

294 Termik santralin işletilmesi sırasında bacadan toz salınımı söz konusu olacaktır. Toz salınımını minimum düzeyde tutmak amacıyla santralde elektrostatik filtre ve torbalı filtreden oluşan hibrit filtreler kullanılacaktır. Elektrostatik filtreler, askıda katı madde içeren gazların, oluşturulan elektrik alanı içerisinden geçirilerek, yükleme elektrotları ile elektriksel olarak negatif yükle yüklenmesi ve negatif yükle yüklenmiş maddelerin pozitif toplama elektrotlarında toplanarak gazdan ayrılması ilkesi ile çalışmaktadır. Elektrostatik filtreler, hava ısıtıcıları ile cebri çekme fanları arasına yerleştirilmektedir. Böylece baca gazının içerdiği uçucu küllerin, gaz kanalları ve fan kanatlarında oluşturabileceği aşınmalar da önlenmektedir. Torbalı filtreler ise baca gazının bir filtre ortamından geçerek içindeki partikül maddeleri filtre yüzeyine bırakması esasına dayanır. Hibrit filtreler ise elektrostatik ve torba filtrelerin beraber kullanılması esasına dayanmaktadır. Kül depolama alanında oluşması muhtemel tozların minimuma düşürülmesi amacıyla ise alanda düzenli olarak sulama yapılacaktır. V Termik Santral ve Kül Depolama Tesisi, İskele Faaliyeti Kapsamında Meydana Gelecek Gürültü ve Seviyeleri, Muhtemel ve Bakiye Etkiler ve Önerilen Tedbirler, Vibrasyon, Gürültü Kaynakları ve Seviyeleri, Çevresel Gürültü nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne Göre Akustik Raporun Hazırlanması (akustik formatının esas alınması) Projenin işletmeye alınması ile oluşması muhtemel çevresel gürültüsünün tespitine yönelik olarak yapılan hesaplamalar Bölüm V te de ifade edildiği gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Türkak tarafından Y-41/100/2009 sayılı belge ile yetkilendirilen ESÇEM Enerji Sistemleri ve Çevre Etüt Merkezi Sanayi Ticaret LTD.ŞTİ. tarafından yapılmıştır (Bkz.Ek-20). Projenin işletme aşamasında çalışacak olan iş makineleri ve diğer makine - teçhizatta müsaade edilen ses gücü seviyelerinden yola çıkılarak, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında yapılan hesaplamalar neticesinde anılan yönetmeliğe konu Ek VII Tablo-4 üne göre yapılmıştır. Tablo Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi Ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII Tablo-4 Endüstri Tesisleri İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri ALANLAR L gündüz (dba) L akşam (dba) Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar Endüstriyel alanlar L gece (dba)

295 Proje alanına en yakın yerleşim birimleri, alanın kuş uçuşu 2254 m güneydoğusundaki Ayıtdere Köyü ile 2878 m doğusundaki ise Bekirli Köyü dür. Bu kapsamda, işletme aşamasında proje çalışmalarından etkilenmesi muhtemel en yakın yerleşim yeri olan 2254 m mesafedeki Ayıtdere Köyü ne göre yapılan hesaplamalarda, atmosferik yutuşun da dikkate alınmasıyla oluşacak olan gürültü düzeyi 52,13 dba dır. Yukarıda hesaplamaları verilen konuyla ilgili olarak bu başlık altında detaylı bilgi sunulmamıştır. ESÇEM Enerji Sistemleri ve Çevre Etüt Merkezi Sanayi Ticaret LTD.ŞTİ. tarafından Gürültü Ölçüm Raporundan (EK-20) işletme aşaması için yapılan hesaplamalara ulaşılabilir. V Radyoaktif Atıkların Miktar ve Özellikleri, Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı projesi kapsamında radyoaktif atık oluşumu söz konusu değildir. Proje kapsamında kullanılacak kömürlerden alınan kömür numunesinde yapılan radyoaktivite analizi sonucunda elde edilen değerlerin kabul edilebilir aktivite aralığında (27,3-36,9 Bk/kg) olduğu ve hiçbir sınırlama olmadan kullanılabileceği belirtilmiştir. Yanma sonucu oluşan külde ise radyoaktivite tespit edilememiştir. Kömür radyoaktivite analizi ve kül analizi Ek-22 de verilmiştir. Santralde kullanılacak kömür ve kömürün yanması sonucu açığa çıkan kül sürekli olarak seviye ölçümünden geçirilecektir. Radyasyon içerme riski bulunan kömürler santrale kabul edilmeyecektir. Dolayısıyla santralin işletilmesi sırasında radyoaktif atık oluşumunun önüne geçilmiş olacaktır. V Proje Ünitelerinde Üretim Sırasında Kullanılacak Tehlikeli, Toksik, Parlayıcı ve Patlayıcı Maddeler, Taşınımları ve Depolanmaları, Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Kullanımları Sırasında Meydana Gelebilecek Tehlikeler ve Alınabilecek Önlemler, Enerji santralinde işletme aşamasında kullanılacak parlayıcı maddeler santralde yakıt olarak kullanılacak kömür ve doğalgaz ile araçlarda kullanılacak motorinden ibaret olacaktır. İş makinelerinin yakıt ihtiyaçları ruhsatlı akaryakıt istasyonlarından karşılanacaktır. Yardımcı yakıt olarak kullanılacak olan doğalgaz ise santral sahası içerisinde yapılacak doğalgaz tanklarında depolanacaktır. Faaliyet sahibi patlamaların önlenmesi ve bunlardan korunmayı sağlamak amacıyla, yapılan işlemlerin doğasına uygun olan teknik ve organizasyona yönelik önlemleri alacaktır. Yanıcı ve parlayıcı maddelerin kullanılması sırasında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmeliğin 10. Maddesi kapsamında işletme faaliyete geçmeden önce patlama riskinin belirleneceği ve değerlendirileceği Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlanacaktır. Proje konusu tesislerde kullanılacak kömürün depolanacağı alanın etrafı çevrili olacaktır. Patlayıcı, parlayıcı ve tehlikeli maddelerin taşınması sırasında Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması (ADR) ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 273

296 Ayrıca Termik Santralinin işletme aşamasında proseste bazı kimyasal maddelerin kullanılması söz konusu olacaktır. Kimyasal maddeler santral sahasına kapalı ve korumalı kamyonlar ile taşınacak olup kimyasal maddeler ile temas halinde olacak personele kişisel koruyucu malzeme tedarik edilerek kullanmaları sağlanacaktır. Söz konusu kimyasalların taşınması ve depolanması ile ilgili işlemler tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilecektir. Kimyasal maddelerin depolanacağı binalar betonarme olarak inşa edilecek ve herhangi bir sızıntı olmaması için gerekli önlemler alınacaktır. Proje kapsamında 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu Kanuna bağlı çıkarılan Yönetmeliklere; 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkarılan Yönetmelikle uyulacaktır. V Proje Kapsamında Yapılacak Bütün Tesis İçi ve Tesis Dışı (kara ve deniz) Taşımalarından Kaynaklanacak Trafik Yükünün ve Etkilerinin Değelendirmesi, Proje işletme aşamasında, tesiste konaklamayan personelin taşımacılığı sırasında kullanılacak otobüsten kaynaklı, oluşacak külün çimento fabrikasına nakliyesi sırasında çalışacak kamyonlardan kaynaklı kara trafik yükü ve gemilerle getirilecek olan kömürden kaynaklı deniz trafik yükü söz konusudur. Uçucu küller çimento sektöründe aranan bir katkı maddesidir. Uçucu küllerin ( ton/yıl) çimento fabrikalarında katkı maddesi olarak kullanılması için satılması düşünülmektedir. Elektrostatik ve torbalı filtrelerin altından çıkacak olan uçucu kül (toplam külün %90 ı) pnömatik taşıma yoluyla tamamen kapalı borular içerisinde kül depolama sahası yanında yapılacak olan kül silolarına getirilecektir. Burada silobaslarla tamamen kapalı şekilde boşaltılarak çimento fabrikasına taşınacaktır Ton/Yıl / 8000 saat (Yıllık Çalışma Süresi) /24 saat = Ton/Gün Kül oluşumu Ton/Gün x 25 Ton (Kamyon Kapasitesi) ~ 58 kamyonluk trafik yükü oluşumu beklenmektedir. Çalışacak personelin bir kısmının tesislerde konaklaması bir kısmının ise tesis dışından taşınması söz konusu olup, yaklaşık olarak günde 10 adet otobüsün servis görevi üstlenmesi beklenmekte olup 10 otobüslük bir trafik yükü söz konusudur. Aşağıda verilen trafik hacim haritasına göre proje alanından itibaren D200 karayolundan Lâpseki Çanakkale Yönüne günde 152 otobüs, 417 kamyon geçmektedir. Mevcut 417 kamyonluk hacmin % 14 lük artışla 475 kamyonluk bir trafik hacmine, 152 otobüslük mevcut hacmin ise %6,6 luk bir artışla 162 otobüslük bir trafik hacminin oluşması beklenmektedir. Ayrıca Biga istikametinde mevcut 219 otobüslük hacmin, 10 adet otobüsün bu istikamete de gitme ihtimaline karşın, yapılan hesaplama sonucunda % 4,6 lık bir artış ile 229 otobüslük bir trafik hacmine ulaşması söz konusudur. 274

297 Proje Alanı Şekil Trafik Hacim Haritası Proje kapsamında inşa edilecek iskele termik santrale kömür nakledilmesi amacıyla kullanılacaktır. Sahaya getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen cape size gemiler (ortalama DWT kapasiteli) kullanılacaktır. Bu durumda, proje süresi boyunca ayda yaklaşık üç adet geminin limana kömür getirmesi öngörülmüştür. Cape size gemiler dwt arasında taşıma kapasitesi olan gemilerdir. Genelde kömür, demir gibi maden taşımalarında kullanılır. 275

298 Proje işletme aşamasında deniz trafiğine aylık 3 gemilik bir trafik yükü katkısı olacaktır. V Projenin Bölgedeki Mevcut Deniz Trafiğine Etkisi ve Alınacak Önlemler, Proje kapsamında inşa edilecek iskele termik santrale kömür nakledilmesi amacıyla kullanılacaktır. Sahaya getirilecek kömür için kıtalar arası seyredebilen cape size gemiler (ortalama DWT kapasiteli) kullanılacaktır. Bu durumda, proje süresi boyunca ayda yaklaşık üç adet geminin limana kömür getirmesi öngörülmüştür. Cape size gemiler dwt arasında taşıma kapasitesi olan gemilerdir. Genelde kömür, demir gibi maden taşımalarında kullanılır. Proje işletme aşamasında deniz trafiğine aylık 3 gemilik bir trafik yükü katkısı olacaktır. V Proje Alanı ve Etki Alanında Bulunan Kıyı Yapılarına Etkiler ve Seyir Güvenliği Açısından Alınacak Önlemler, Proje işletme aşamasında deniz trafiğine aylık 3 gemilik bir trafik yükü katkısı olacaktır. Bu gemilerden oluşacak deniz trafiği ihmal edilebilecek düzeydedir. Proje alanının Çanakkale Boğaz girişine mesafesi sebebiyle mevcut deniz trafiğine önemli bir etkisi olmayacaktır. Dolayısıyla proje alanı ve yakın çevresinde, bölgede mevcut deniz trafiğini aksatacak önemli bir husus bulunmamaktadır. Ayrıca dolgu alanlarının inşaatı ve kullanımında seyir emniyeti, can, mal ve çevre güvenliği açısından gerekli tedbirler alınacak olup gerekli yerlere gece ve gündüz ışıklı markalama işaretleri konulacaktır. V Yapılacak İskele Projesi Nedeniyle Alanda Meydana Gelebilecek Kumlanma Potansiyeli ve Alınacak Önlemler, Kıyılar morfolojik olarak sürekli bir devinim ve değişim içerisindedir. Kıyıya yapılacak olan her yapının proje bölgesindeki katı madde hareketi ve morfolojik değişim üzerinde etkisinin olması beklenmelidir. Kumlanma, kıyılarda taban hareketleri ve kıyı boyu sediment taşınımı; dalga hareketi sonunda taban malzemesinin sahile taşınmasıyla, deniz dibi akıntılarıyla ve denize dökülen akarsuların taşıdıkları mil karakterindeki ince malzemenin yüzey akıntılarıyla belli kıyı bölgelerine taşınıp çökelmesiyle olmaktadır. Kıyılarda katı madde hareketi ve taşınımı, kısa dönem fırtına kaynaklı kıyıya dik katı madde hareketi modelleri, uzun dönem dalga kaynaklı kıyı boyu tek çizgi taşınım modelleri, iki ve üç boyutlu hidrodinamik ve morfolojik modeller ile incelenebilmektedir. Kıyı Yapı ve Tesislerinde Planlama ve Uygulama Sürecine İlişkin Tebliğ gereğince uygulama projelerinin onay sürecinde kumlanma potansiyelinin tespit edilmesi amacıyla kumlanma modellemesi yaptırılacaktır. 276

299 V Karasal ve Sucul Flora/Fauna Üzerine İşletme Aşamasında Olabilecek Etkiler ve Alınacak Tedbirler, Karasal Flora Üzerine Etkiler SO 2 Emisyonlarının Bitkiler Üzerine Etkisi Bitkiler içerisinde SO 2 e en duyarlı olan bitki grubu tohumsuz bitkiler (Cryptogamae) dir. Tohumlu bitkiler (Spermatophyta veya Phanerogamae) içinde en duyarlı olan bitki grubu ise kozalaklı bitkilerdir. Bunları, otsu bitkiler ve yaprak döken ağaçlar izler. Genel olarak, bitkilerin kirliliğe olan duyarlılığını etkileyen başlıca faktörler şunlardır: Maruz kalma anındaki yaş ve gelişme aşaması, Yaprakların biçimi, yüzey alanı, ıslanabilirlik ve suyun tutulması gibi yüzey özellikleri, Maruz kalma süresi, Maruz kalma sıklığı ve biçimi. Asit Birikiminin Bitkiler Üzerindeki Etkileri Asit birikiminin bitkiler üzerindeki olumsuz etkileri şunlardır: Doğrudan Etkiler Kütikül gibi, koruyucu yüzey yapılarında zarar, Koruyucu dokuların normal fonksiyonlarının etkilenmesi, Asitli bileşenlerin, stoma ve kabuk zarı yoluyla difüzyonuna bağlı olarak, bitki hücrelerinde zehirlenmeler, Bitki hücrelerinde nekroz görülmeden de, normal metabolizmalarda ve büyüme süreçlerinde bozulmalar, Yaprak ve kökteki madde değişimi proseslerinde değişiklik, Üreme süreçlerinde bozulma, Diğer çevresel stres faktörleri ile olan sinerjistik etkileşimler. Dolaylı Etkiler Önemli toprak özelliklerinde değişiklik, Yaprağa ait organlardan, ivmeli olarak madde sızıntısı, Simbiyotik yaşama biçiminde değişiklik, Host/parazit etkileşimlerinde değişiklik, Kuraklık ve diğer çevresel stres faktörlerine artan duyarlık Toz Birikiminin Bitkiler Üzerine Etkileri Toz kavramı çok sayıda katı partikülü kapsamaktadır. Partikülün kimyasal yapısı ve boyutları etki mekanizmalarını da etkilemektedir. En bariz etki stomaların kapanarak, bitkinin gaz alış-verişinin engellenmesidir. Bu da doğrudan gelişmede yavaşlama ve ürün kaybına sebep olmaktadır. Toz konsantrasyonları ile ilgili ayrıntılı literatür bilgileri olmamakla beraber, 1 mg/m3 üstündeki değerlerin bitkiler için zararlı olduğu kabul edilmektedir. Bununla birlikte, toz emisyonunun etki sahası dar olup, önem değeri de yukarıda açıklanan SO2 gazına kıyasla daha düşüktür. 277

300 Sonuç olarak; termik santral kaynaklı kirleticiler bitkilerin gelişiminde olumsuz etkilere neden olabilmektedir. Yöresel şartlara bağlı olarak değişen bu etkiler, çoğunlukla bitki hücrelerinin zarar görmesi şeklinde olmakta, zaman zaman da bitki ölümlerine neden olmaktadır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde kirletici emisyonları için belirtilen sınır değerleri insan ve doğal çevre özellikleri gözetilerek öngörülmüş değerlerdir. Oysa canlılar arasında SO 2 e dayanıklılık bakımından büyük farklılıklar bulunmaktadır. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde henüz farklı canlı grupları ve cansız çevre için özel sınır değerler mevcut değildir. Planlanan santralde SO 2 düzeyi kireçtaşı enjeksiyonu ile düşük düzeylerde tutulacak olup, söz konusu emisyonların, bitki toplulukları üzerine oluşturdukları uzun vadeli etkiler önem taşımaktadır. Bu açıdan, modelleme sonucu elde edilen yıllık ortalama yer seviyesi konsantrasyonları HKDYY de belirtilen UVS değeri ile karşılaştırılmıştır. SO 2 ve PM için gerekli hesaplamalar yapılmış olup Ek-18 de verilen Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Raporunda ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Hava kalitesine katkı değerleri yönetmelikte belirtilen sınır değerleri geçmemektedir. Ayrıca santralde kullanılacak elektrostatik filtre uçucu küllerden kaynaklanacak emisyon oluşumu daha da azaltılmış olacaktır. Bu durumda, planlanan faaliyetten kaynaklanacak PM yer seviyesi konsantrasyonlarının faaliyet alanı ve yakın çevresindeki bitkiler üzerinde olumsuz etkiler yaratması söz konusu değildir. Karasal Fauna Üzerine Etkiler Karasal fauna türlerinin aynı ekolojik koşullar gösteren diğer bölgelerimizde de mevcut olması ve bu türlerin ekosistemde şu an için herhangi bir tehlike sinyali vermiyor olması çalışma alanındaki faaliyetlerde bir engel oluşturmamaktadır. Projeye konu olan faaliyet ile birlikte yaban hayatı türleri, faaliyetin etki alanını terk edecektir. Antropojenik etkilere adapte olabilen canlılar ise yaşamlarını faaliyet alanı yakınında devam ettirecektir. Fauna türleri arasında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Avrupa nın Yaban Hayat ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) ne göre kesin koruma altına alınmış türler ve koruma altına alınmış türlerle ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. madde hükümlerine uyulacaktır. Bunlar; Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak (6. madde); Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. 278

301 Korunan fauna türleri ile ilgili olarak (7. madde); Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde Merkez Av Komisyonu kararlarına göre Ek listelerde yer alan türlerle ilgili Merkez Av Komisyonu Kararı na uygun hareket edilecektir. Faaliyetten ötürü, fauna listelerinde belirtilen ve Bern Sözleşmesiyle koruma altına alınan türler ve diğer yaban hayatı türleri üzerine, faaliyetle ilgili olarak hiçbir ticari kaygı güdülmeyeceğinden bu türlerin avlanması, kasıtlı olarak öldürülmesi veya alıkonması, yumurtalarına zarar verilmesi gibi etkiler söz konusu olmayacaktır. Faaliyet sırasında oluşacak gürültü ve insan varlığı nedeniyle hareket kabiliyeti yüksek olan canlıların çalışma alanından uzaklaşarak daha güvenli bölgelere çekilecekleri tahmin edilmektedir. Sucul Flora-Fauna Üzerine Etkiler Termik santrallerin soğutma sularını deşarj ettikleri su ortamındaki normal sıcaklık derecesi zamanla yükselerek, termik santral kurulmadan önceki doğal halinden farklı yeni bir sıcaklık dengesi oluşur. Sıcaklık sulardaki canlılar ve canlı metabolizması üzerinde hızlandırıcı, katalizleyici, kısıtlayıcı, dondurucu ve öldürücü gibi çeşitli etkilerde bulunur. Sıcaklık aynı zamanda sudaki çözünmüş oksijen konsantrasyonunun azalmasına neden olmaktadır. Geri verilen suyun soğutulup, bırakılacak suyun sıcaklığına çok yakın bir sıcaklıkta verilmesi gerekmektedir. Projede denize sıcak su deşarjı olmayacaktır. Bu durumda deniz ekolojisinin zarar görmesi söz konusu olmayacaktır. Proje sahasının bir bölümü (dalgakıran vb.) deniz ekosistemi içerisinde yer almakta ve bu alanda etkilenmesi muhtemel türlerin başında balıklar gelmektedir. Balıklar yer değiştirme kabiliyeti iyi olan canlılardır. İnşaat sahasının yakın çevresinde sahada tespit edilen balık türlerinin barınabileceği çok sayıda benzer ortam bulunmaktadır. Faaliyetin ifade edildiği gibi sürdürülmesi durumunda balıklar için önemli bir tehlikenin oluşması beklenmemektedir. Gerek inşaat ve gerekse işletme sürecinde denizel ekosistemden su örnekleri alınarak incelenecek ve balıklar ve dolayısıyla diğer denizel canlılar için önemli bir koruma sağlanacaktır. V Deniz Ortamına Olabilecek Etkiler ve Alınacak Tedbirler (voli sahaları, deniz suyu kalitesi, su ürünleri, deniz içindeki mevcut kültürel varlıklar ve diğer sucul faaliyetler dikkate alınarak gerçekleştirilecek etki değerlendirmesi), Termik santral için kullanılacak soğutma suyu denizden sağlanacaktır. Kriterlere uygun olarak yapılacak tasarımla geri verilecek olan soğutma suyunun bölgedeki balık türleri ve balıkçılık faaliyetlerini olumsuz yönde etkilemesi söz konusu olması beklenmemektedir. Soğutma suyu denizden alınacak ve tekrar denize deşarj edilecektir. Denizden alınan su, soğutma suyu olarak kullanılacağından herhangi bir işleme tabi tutulmadan tesiste kullanılacak ve denizden alınan hali ile sadece sıcaklık değeri değiştiğinden sıcaklığı uygun limitlere getirildikten sonra tekrar denize deşarj edilecektir. Sıcak su, deniz ortamındaki canlı çeşitliliğini değiştirebileceği gibi su kalitesini de olumsuz 279

302 etkileyerek, değişmesine neden olmaktadır. Proje kapsamında deniz ortamına herhangi bir sıcak su bırakılması söz konusu değildir. Deniz ortamından alınan su tekrar tekrar soğutma amaçlı kullanılmakta ve deniz ortamına sıcak su olarak boşaltılmamaktadır. Diğer bir etki kül depolama ve kömür depolama sırasında oluşabilmektedir. Kül ve kömür depolama sırasında denize akıntılar oluşabilmektedir. Kül ve kömür sahalarından gelen bu akıntılar deniz canlılarını ve su kalitesini etkilemekte ve değiştirmektedir. Bundan dolayı kül ve kömür sahalarının yağmur veya yüzeysel sular ile deniz ortamına taşınması engellenecektir. Projeden daha çok o bölgede beslenme ve üreme alışkanlığı kazanmış yerli balıkların zarar görmesi beklenmektedir. Göçmen balıklar için herhangi bir zarar söz konusu değildir. Bu durum balıkların ortaya çıkan yeni koşullar nedeni ile göç yollarını değiştirmesine neden olacaktır. Yine de faaliyetin balıkların göç ve üreme dönemine getirilmemesi hususunda gerekli gayret gösterilecektir. İnşaat aşamasında bir miktar habitat tahribi sonucu mevcut türler geçici olarak daha sakin ortamlara yönelecekler ve inşaat aşamasının bitimiyle beraber yapılan duvarlar ve dolgular balıkların üremesi ve diğer deniz canlıları için uygun bir habitat haline gelecektir. Faaliyetin inşaat ve işletme aşamaları süresince; 4 Nisan 1971 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu nun 20. Maddesi (Sulara Zararlı Madde Dökülmesi), 10 Mart 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Su Ürünleri Yönetmeliği nin 11. Maddesi (İstihsal Yerlerine Dökülmesi Yasak Maddeler) ve 12. Maddesi (Zararsız Hale Getirilen Atıklar) ile bu Yönetmeliğin Ek-V Listesi (İç Sulara ve Denizlerdeki İstihsal Yerlerine Dökülmesi Yasak Olan Zararlı Maddeler ve Alıcı Ortama Ait Kabul Edilebilir Değerler) ve Ek-VI Listesi (Sulara Boşaltılabilecek Atıklar) ndeki parametrelere uyulacaktır. Ayrıca deniz dolgusunun mevcut deniz alanının florasına, faunasına su kalitesine, su ürünleri potansiyeline ve balıkçılığa etkisi ve önlem alınması, dolgu malzemesinin taşınması sırasında geri sahadaki tarım arazilerine zarar verilmemesi ve ilgili tedbirlerin alınması hususlarına azami dikkat gösterilecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında, denizde bulanıklık ve su kalitesindeki değişikliğin deniz ekosistemine etkisinin minimum seviyede tutulması için de titizlik gösterilecektir. İnşaat ve dolgu sırasında su ürünleri avcılığına engel olunacaktır. Kullanılacak dolgu malzemesi, denizde bulanıklığa ve kirliliğe neden olmayacak ve suda çözünebilen toksik ağır metaller içermeyecektir. Proje kapsamında denizel yapılan çalışmalarda herhangi bir kültür varlığına rastlanılmamıştır. Ancak arazi hazırlık ve inşaat aşamasında deniz ortamında yapılacak çalışmalarda, 5226 ve 3386 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı yasanın 4. Maddesi kapsamında herhangi bir taşınır-taşınmaz kültür varlığına rastlanılması durumunda çalışmalar durdurularak en yakın Mülki Amirliğe veya Müze Müdürlüğü ne haber verilecektir. 280

303 V Orman Alanları Üzerine Olası Etkiler ve Alınacak Tedbirler, Orman Yangınlarına Karşı Alınacak Tedbirler, Proje alanının tamamı Bakanlık Makamının 20/08/2014 tarih ve sayılı Olur'u ile onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre orman alanı kapsamına girmektedir. Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır sayılı Orman Kanunun 17/3 maddesinde ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde enerji santralinin yapılmasına izin verilebilir hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda Ekim/2013 tarihinde Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü ne ön izin başvurusunda bulunulmuş olup Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği gereğince Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü nden Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu alınmıştır. Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu Ek-14 de sunulmuştur. Proje alanının yangına hassasiyet durumu orta derecedir. Aşağıdaki şekilde de görüldüğü gibi proje alanının yangına hassasiyet durumu orta derecedir. Proje Alanı Şekil Yangına Hassas Bölgeler Faaliyetten kaynaklı orman yangınlarına karşı gerekli önlemler alınacaktır. Bu kapsamda; - Faaliyet alanına giriş-çıkışlar kontrollü olarak yapılacaktır. - Tesislerin girişi nizamiye ile kontrol edilecek olup sivil halkın, evcil ve yabani hayvanların alana girmesi bu şekilde engellenecektir. - Proje alanı çevresinde bulunan mevcut ormanlık alanlarda çıkabilecek yangın riskine karşı Orman İşletme Müdürlüğünün öngöreceği yangınla mücadele tedbirleri alınacaktır. 281

304 - İşletme Müdürlüğünün talebi halinde, tesiste mevcut işçi ve iş makinesi imkânları olası bir yangın durumuna müdahale de kullanılacaktır. - Olası bir yangında en yakın işletme şefliği ve Biga İtfaiye Müdürlüğü ile sürekli irtibatta olacak şekilde acil durum personeli oluşturulacaktır. V Projenin Tarım Ürünlerine ve Toprak Asitlenmesine Olan Etkileri, Toprak Asitlemesinin Tahmininde Kullanılan Yöntemler ve Alınacak Tedbirler, Atmosferde SO x (kükürt oksit) ve NO x (azot oksit) bileşikleridir. Santralde yanma sonucu her iki bileşiğinde atmosfere salınımı gerçekleşecektir. Toprak asitlenmesine atmosferdeki nemle birleşen bu kükürt ve azot dioksitlerin, sülfürik asit ve nitrik asit oluşturarak süspansiyon veya kuru halde yeryüzüne düşmesi sebep olmaktadır. H 2 O + SO 2 H 2 SO 4 (Sülfürik asit) H 2 O + NO 2 HNO 3 (Nitrik asit) Toprak asitlenmesi aşağıda verilen bir dizi etkiye neden olmaktadır: Topraktaki katyonların yıkanarak yeraltı sularına karışması, Katyon kaybı nedeniyle toprak veriminin azalması ve buna bağlı olarak tarımsal ürün kaybı gerçekleşmesi, Düşen ph nedeniyle bazı metallerin (Al ve Cd) mobilize olarak toksik düzeylere ulaşması. Proje Marmara Bölgesinde yer almakta olup ph genel olarak 7,0-7,9 arasında değişiklik göstermektedir. Bölgelere göre Türkiye topraklarında ph dağılımı aşağıdaki tabloda verilmektedir. Bölge Tablo Bölgelere Göre Türkiye Topraklarında ph Dağılımı Analiz Yapılan Toprak Numunesi Sayısı * ph 4,0-4,9 5,0-5,9 6,0-6,9 7,0-7,9 8,0-8,9 Trakya ve % 0,9 % 10,2 % 30,7 % 57,1 % 1,1 Marmara Karadeniz % 4,7 % 16,2 % 25,4 % 51,8 % 1,9 Orta Anadolu % 0,7 % 4,2 % 89,7 % 5,4 Güneydoğu % 93,3 % 2,2 Anadolu Doğu Anadolu % 0,3 - % 85,6 % 6,7 Ege % 2,7 - % 66,7 % 7,9 Göller % 0,6 - % 84,2 % 8,2 Akdeniz % 85,9 % 8,6 Türkiye % 0,9 % 4,5 - % 76,5 % 4,7 *ph Saturasyon çamurunda belirlenmiştir. Kaynak: Bitki ve Toprağın Kimyasal Analizleri. III. Toprak Analizleri. Prof. Dr. Burhan Kacar, Ankara Üniv. Ziraat Fak. Eğitim, Araştırma ve Geliştirme Vakfı Yay. No: 3, Ankara, Yukarıdaki değerlerin Holowaychuk ve Fessende tarafından gerçekleştirilen kalitatif yaklaşım incelemesi aşağıdaki tabloda yapılmıştır. 282

305 Katyon Değişim Kapasitesi Tablo Toprak Gruplarının Genel Hassasiyet Sınıflandırması ph Bazik Katyon Kaybına Karşı Hassasiyet Asitlenmeye Karşı Hassasiyet Al Çözünmesine Karşı Hassasiyet Genel Hassasiyet <6 <4,6 Y D Y Y 4,6-5,0 Y D Y Y 5,1-5,5 Y O Y Y 5,6-6,0 Y Y O Y 6,1-6,5 Y Y D Y >6,5 D D D D 6-15 <4,6 Y D Y Y 4,6-5,0 O D Y O 5,1-5,5 O D-O O O 5,6-6,0 O D-O D-O O >6,0 D D D D >15 <4,6 Y D Y Y 4,6-5,0 O D Y O 5,1-5,5 O D O O 5,6-6,0 D D-O D-O D >6,0 D D D D D: Düşük Hassasiyet, O: Orta Hassasiyet, Y: Yüksek Hassasiyet Kaynak: Holowaychuk ve Fessende Tarafından Gerçekleştirilen Kalitatif Hassasiyet Analizi, 1987 Toprak özellikleri genel hassasiyet sınıflandırması ile karşılaştırıldığında proje alanında bulunan toprak gruplarının asit çökelmesine karşı duyarlılığının düşük hassasiyetli olduğu görülmektedir. Ülkemizde Ergene ve Murgul bölgeleri dışındaki bölgelerde asit yağmuru sorunu yaşanmamıştır. Bunun nedeni asit yağmurlarının Orta ve Kuzey Avrupa ülkelerine nazaran yağış miktarının daha düşük olması ve ana kayanın önemli bir kısmının kireçli kayalardan oluşmasıdır. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacak ve gerekleri yerine getirilecektir. V Yeraltı ve Yüzey Suyuna Etkiler ve Alınacak Tedbirler, Depolama sahasında sızıntı sularının toplanması ve söz konusu suların tahliyesi için başta depolama sahası çevresine olmak üzere baraj yapısının sağ ve sol sahillerine drenaj hendekleri açılarak yüzeysel suların sedde yapısında birikmeden depolama sahasının alt kotunda bulunacak olan sızıntı suyu toplama havuzuna aktarılması sağlanacaktır. Depolama yapıldıkça sızıntı suyu drenaj kanalları bir üst kota çekilecek, bu sayede düşük kotlara suların birikmesi engellenecektir. Sızıntı suyunun kaynağı yağmur, kar suları ile külün nemlendirilmesinde kullanılacak su olarak tanımlanmaktadır. Bölgede yağışlardan meydana gelebilecek sızıntı suyunun yeraltı sularına ulaşmasını ve burada kirlilik oluşturmasını önlemek amacıyla; zemin yüzeyine kil tabakası serilip sıkıştırılacaktır. Bu tabakanın üzerine topografik yapıya uygun olarak en az drenaj boruları döşenecektir. Bu boruların çevresine kum, çakıldan filtre yerleştirilecektir. Filtre boru sırtından itibaren minimum 30 cm. kalınlıkta olacaktır. Kül depolama alanından gelen yüzey suyu ve yeraltı drenaj suyu depolama alanın dışında çöktürme havuzunda depolanacaktır. Yalnız, aşırı yağışların olduğu dönemlerde fazla gelen su, kül depolama sahasının içinde depolanacaktır. Bu amaçla ana boru üzerinde bulunan kapak kapatılacak ve rezervde tutulan su, ihtiyaç oldukça fiziksel arıtma tesisine alınacak ve buradan kül nemlendirme işleminde kullanılmak üzere kül döküm sahasına geri verilecektir. 283

306 Fiziksel arıtma tesisinde santral sahasında ve kömür açık depolama alanında yağmur ve yüzey yıkama suları neticesinde oluşacak atıksuyun çöktürme havuzu vasıtasıyla fiziksel arıtma işlemi gerçekleştirilecektir. Bu arıtma tesisinde oluşacak arıtma çamurunun miktarı yağmur suyu ile yüzey yıkama sularının miktarı ile ilgili olduğundan buna yönelik hesaplama yapılmamıştır. Bu arıtma tesisinde yağmur suyundan oluşacak çamurlar kül depolama alanında bertaraf edilecektir. Kömür, açık depolama alanında ve tabanı sızdırmasız betonarme şeklinde yapılacak olan kapalı bir çelik konstrüksiyon bina içerisinde depolanacaktır. Kömüre püskürtme yöntemi ile nemlendirme işlemi yapılacaktır. Ayrıca binaya drenaj sistemi de yapılarak sızıntı suları rogarlarda toplanacak ve fiziksel arıtma tesisine alınacaktır. Arıtma tesisinde çöktürme işlemi yapılacak olup çöken kömür tanecikleri sisteme geri verilecektir. Kapalı stok alanında toz oluşumunu önlemek amacıyla sulama işlemi yapılacaktır. Arıtma tesisi suyun içindeki askında maddeleri (AKM) çöktürmek amacıyla tasarlanmıştır. AKM sinden arındırılmış su, pompa havuzuna savaklandırılacak ve buradan kül depolama alanına geri basılacaktır. Su döngüsü sayesinde yüzeysel sulara da su boşaltımı yapılmayacaktır. Gerek yüzey suları ve gerekse zemin altı drenaj sularının alıcı ortama hiçbir su deşarjı söz konusu olmayacaktır. Burada pompa seçiminde dikkat edilecek en önemli husus, sızıntı suyunun depolama alanı yüzeyine emniyetli bir şekilde geri dönüşünü sağlayacak nitelikte (devir sayısı, debi, basma çapı vs.) olması olacaktır. Yeraltı suyunda depolama sahasından kaynaklı bir kirlilik olup olmadığının tespitine yönelik olarak gözlem kuyuları açılacaktır. Su kalitesi tespit edilen yeraltı suyu, depolama alanı çevresinde açılacak gözlem kuyuları ile sürekli olarak izlenecektir. Gözlem kuyularından alınan su örnekleri, Bakanlık tarafından akredite olmuş laboratuvarlarca analiz edilecek ve sonuçları Çanakkale İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne sunulacaktır. Gözlem kuyularından numune alma sıklığı 6 ay olarak belirlenmiştir. Su kalitesi izleme çalışmaları Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik gereği santral faaliyetine son verdikten sonra 30 yıl süreyle devam edecektir. Ayrıca, 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun hükümleri doğrultusunda, yeraltı sularından sorumlu olan DSİ 252. Şube Müdürlüğü ve 25.Bölge Müdürlüğüne aynı izleme sıklığında ve sürelerinde yapılan analiz sonuçları gönderilecektir. İzleme kuyuları, DSİ Genel Müdürlüğü nün ve/veya Bölge Müdürlüğünün belirleyeceği lokasyonlarda ve sayıda olacaktır. Oluşacak sızıntı suyu miktarı Bölüm V.2.13 te ayrıntılı olarak hesaplanmıştır. Bu kapsamda; depolama alanı için m 3 hacminde betonarme niteliğinde bir çöktürme havuzu tasarlanmıştır. Sızıntı sularını emniyetli bir şekilde depolama sahasına geri gönderebilecek yapıda pompa seçimi yapılacaktır. Depolama alanı çevresinde drenaj hendeği bulunacaktır. Çevre drenaj hendeği, depolama alanı dışındaki yağmur sularının, depolama alanına girmesini önlemek amacıyla inşa edilecektir. Çevre drenaj hendeği ile toplanacak yağmur sularının depolama sahası ile herhangi bir teması söz konusu değildir. Bu nedenle yağmur sularının sahada depolanacak atıklarla etkileşime girmesi de söz konu su olmayacaktır. Çevre drenaj hendeğine toplanan sular dere yatağına deşarj olacaktır. Enerji santrallerinde kazanda yüksek sıcaklıkla yanma sonucunda oluşan küller bünyelerinde metaloksitleri barındırırlar. Ancak küllerin bünyesindeki absorbe ağır metaller çok düşük ph değerlerinde ortaya çıkabilirler. (Egemen ve Yurteri, 1994-a) Bu nedenle kül depolama sahasından suya ve toprağa ağır metal geçmesi beklenmemektedir. Literatürde termik santrallerin uçucu küllerinin, ıslatıldıklarında sertleştikleri ve sıkıştırıldıklarında geçirimsiz tabaka oluşturdukları ve depo alanlarında taban için kullanılabildikleri belirtilmektedir. (Liners for waste containment constructed with class F and C fly ashes, 284

307 Palmer, Edil, Benson, 2000 ve Pozzolanic fly ash as a hydraulic barrier in landfills, Prashanth, Sivapullaiah, Sridharan, 2000.) Bölüm V.2.13 te sızıntı suyu toplama havuzunun toplama karakteristiği hakkında ayrıntılı bilgi verilmiş olup öncelikle sızıntı suyu azaltmak için önlem alınacaktır. V Bölgenin Mevcut Kirlilik Yükü (hava, su, toprak) Dikkate Alınarak Kümülatif Etkinin Değerlendirilmesi, Proje alanının hava, su, toprak ve gürültü gibi çevresel durumunun tespiti amacıyla yapılan çalışmalar detaylı olarak Bölüm-IV.2.18 de verilmiştir. Bölgedeki hava kalitesinin tespit edilmesi amacı ile 2010 yılından beri TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından bölgede aşağıda koordinatları verilen on noktada gaz kirleticilerden Kükürtdioksit (SO 2 ), Azot dioksit (NO 2 ), Ozon (O 3 ) ve Halojen gazları (HF/HCl) için pasif örnekleme yöntemi kullanılarak izleme çalışmaları yürütülmektedir. Ayrıca ortam havasındaki partikül madde ile ağır metal konsantrasyonlarının (Pb, Cd, Tl) tespiti için üç ayrı noktada; mevsimsel değişimleri gözlemleyebilmek amacıyla, üç ayda bir ve her noktada bir günlük olmak üzere, PM10 ve her noktada bir aylık olmak üzere Çöken Toz örneklemesi yapılmaktadır. Ayrıca bölgede kurulu bulunan ve kurulması planlanan tesislerden kaynaklanacak hava kalitesi katkı değerlerinin ve meteorolojik verilerin 365 gün ve 24 saat boyunca izleyebilmesi ve kayıt altına alabilmesi amacı ile sürekli hava kalitesi izleme istasyonu kurulmuş olup istasyon Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı na devredilmiştir. Ölçüm sonuçları ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na bağlı web sayfasından yayınlanmaktadır. İstasyonda ölçülen parametreler şunlardır; PM (Partikül Madde Toz) SO 2 (Kükürt dioksit) NO x (Azot oksitler) CO (Karbon monoksit) O 3 (Ozon) Meteorolojik Veriler o Sıcaklık o Hava Basıncı o Nem o Rüzgâr Hızı o Rüzgâr Yönü ölçülmektedir. IV.2.18 başlığı altında Sürekli Hava Kalitesi İzleme İstasyonu Yayın Ekranı şeklinde anlık ölçüm sonuçları verilmiştir. Şekilden de görülebileceği gibi hava kalitesi indeksine göre yapılan değerlendirme de hava kalitesinin iyi seviyede olduğu görülmektedir. Proje alanının toprak yapısı ile ilgili bilgi detaylı olarak Bölüm IV.2.8 de verilmiştir. Mevcut toprak kalitesinin tespit edilmesi ve bölgede bulunan sanayi tesislerinin toprak ve bitki örtüsüne etkisini izleyebilmek amacı ile 2010 yılından beri TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından bölgede 6 ayda bir toprak ve bitki analizleri yapılmaktadır. Ocak 2014 toprak ve bitki numuneleri analiz sonuçları IV.2.18 başlığı altında Toprak Analiz Sonuçları ve Bitki Analiz Sonuçları tablosunda verilmiştir. 285

308 Tesisin işletme aşamasında olası toprak kirliliğinin tespit edilmesi amacıyla Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Ek-2 Tablo-2 de verilen faaliyete özel kirlilik gösterge parametreleri olan TOX, TPH, Ag, As, Ba, Cd, Co, Cr, Cu, Hg, Ni, Pb, U, V, Zn parametreleri ölçülecektir. Söz konusu tesis tarih ve sayılı Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Ek-2 Tablo-2 de verilen potansiyel kirletici faaliyetler listesinde yer almaktadır tarih ve sayılı Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmeliğinin faaliyet ön bilgi formu düzenleme yükümlülüğü başlıklı 8. maddesi gereğince işletmeye geçildikten sonra faaliyet ön bilgi formu düzenlenerek Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. Deniz suyunun fiziksel ve kimyasal özelliklerini belirlemek amacıyla SKKY ne dayanılarak çıkarılan, Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği, Madde 11; Deniz Ortamından Numune Alma Esasları na uygun olarak deniz suyu numuneleri alınmıştır. Yetkili çevre referans laboratuvarı tarafından yapılan Deniz Suyunun Fiziksel, Kimyasal ve Biyolojik (Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo-4: Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterlerinde Belirtilen Parametrelere Göre) Analiz Sonuçları, analiz metodu ve Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği Tablo-4 te verilen sınır değerler karşılaştırmalı olarak IV.2.18 başlığı altında SKKY Tablo.4 te Sıralanan Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterlerine Göre Analiz Edilen Deniz Suyu Numunesi Sonuçları tablosunda verilmiştir. Proje faaliyete geçirildiğinde Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün isteğine göre belirlenecek sıklıkla gerekli deniz suyu analizleri yaptırılacaktır. Böylece deniz suyu kalitesinde herhangi bir değişim olup olmadığı belirlenecektir. Deniz suyu kalitesinde herhangi bir bozulma belirlendiğinde ilgili yönetmelikler uyarınca kalitenin iyileştirilmesi yönünde önlemler alınacaktır. Proje alanında ve etrafındaki en yakın yerleşim birimlerinde mevcut gürültü durumunun tespit edilmesi amacıyla Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş firmaya TS 9315 ve TS 9798 (TS-ISO ) standartları esas alınarak arka plan gürültü ölçümü yaptırılmıştır. Proje alanı ve en yakın yerleşim birimlerinde yapılan arka plan gürültü ölçümlerine göre arka plan gürültü düzeyi 38,14 dba ile 56,65 dba arasında kalmaktadır. Buna göre mevcut gürültü düzeyi Çevresel Gürültünün değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 27. Maddesinde belirtilen gürültüye maruz kalma kategorilerinden; Kategorı A (Lgündüz cinsinden <55 dba) ve Kategori B (Lgündüz cinsinden dba) kapsamında girmektedir. Proje konusu tesis faaliyete geçtikten sonra ortamda var olan mevcut gürültünün aşılmaması için gerekli tedbirler alınacaktır. Makine-ekipmanın düzenli olarak bakım onarımları yaptırılacaktır. Proje konusu termik santral ve kül depolama alanı tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği Ek-1 listesi madde 1.1 ve madde 8.1 kapsamında değerlendirilmektedir. Termik Santral ve Kül Depolama Alanı için Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre izin belgesi alınacaktır. Söz konusu proje * işareti ile gürültü konusunda muafiyet getirilmiş işletmelerden değildir. Ancak Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin 33. Maddesinin (d) bendi kapsamında proje alanının çok hassas ve hassas kullanımlardan itibaren en az 500 metre mesafe değerini sağlaması ve Yönetmelik çerçevesinde gürültü haritaları hazırlanması gereken yerleşim yerleri dışında bulunması sebebiyle gürültü konusunda çevre izin ve lisans belgesine esas değerlendirme yapılmaz. Planlanan termik santralin baca yüksekliği 150 metredir. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin Ek 4 üne göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarıçapa sahip alan tesis etki alanı olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda en yüksek baca yüksekliği 150 m olup bu doğrultuda tesis etki alanı 7500 m lik yarıçapa sahip bir alan olmalıdır. 286

309 7500 metrelik yarıçaplı alan içerisinde proje alanına bitişik durumda olan Filiz Kirazlıdere Elektrik Üretim A.Ş. tarafından planlanan ve ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş MWe kurulu gücünde Kirazlıdere Termik Santrali Entegre Projesi bulunmaktadır. Kirazlıdere Termik Santrali Entegre Projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Yine 7500 metrelik yarıçaplı alan içerisinde proje alanına yaklaşık 2300 m mesafede Bekirli ve Kemer Köyü sınırları dâhilinde proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan 2x600 MWe kurulu gücünde termik santral bulunmaktadır. Ayrıca 7500 metrelik yarıçaplı alan içerisinde proje alanına yaklaşık 3950 m mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş Klinker Öğütme Tesisi bulunmaktadır. Klinker öğütme tesisi henüz işletmeye geçmemiştir. Ancak proje kapsamında hava kalitesinin değerlendirilmesi amacıyla en kötü şartlar göz önünde bulundurulmuş olup hava kalitesi dağılım modellemesinde 50 km x50 km lik alan içerisinde yer alan ve/veya planlanan sanayi tesisleri dikkate alınmıştır. Hava kalitesi dağılım modellemesinde kümülatif olarak değerlendirilen tesisler ve proje alanına mesafeleri aşağıda verilmiştir. Ayrıca Ek-3 de verilen topoğrafik haritada da etki alanı ve kümülatif değerlendirmeye tabii tutulan tesisler gösterilmiştir. Proje alanına yaklaşık 7,6 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş Klinker Üretim Tesisi bulunmaktadır. Klinker üretim tesisi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 11 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından işletilmekte olan İçdaş Değirmencik entegre tesisleri bulunmaktadır. İçdaş Değirmencik entegre tesislerinde 3 çelikhane ve 3 haddehane, 3 üniteli 405 MW lık akışkan yataklı termik santral, tersane, liman ve bu ünitelerin yardımcı tesisleri yer almaktadır. Proje alanına yaklaşık 12 km mesafede proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından planlanan ve ÇED süreci devam eden Yüksek Fırın ve Yardımcı Tesisler projesi bulunmaktadır. Yüksek Fırın ve Yardımcı Tesisler projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 23 km mesafede Sarıkaya Karaburun Elektrik Üretim San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan ve tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş MWe kurulu gücünde Karaburun Entegre Enerji Projesi bulunmaktadır. Karaburun Entegre Enerji Projesi henüz işletmeye geçmemiştir. Proje alanına yaklaşık 25 km mesafede Cengiz Enerji San. ve Tic. A.Ş. tarafından planlanan 2x660 MWe kurulu gücünde Cenal Enerji Santrali Projesi bulunmaktadır Bu proje için ilki ikincisi ise tarihinde ÇED Olumlu kararı verilmiş olup Cenal Enerji Santrali Projesi inşaat aşamasındadır. Yukarıda bahsedilen projelerin hava kalitesine etkilerinin kümülatif olarak değerlendirilmesi Ek-18 de verilen hava kalitesi dağılım modellemesinde verilmiştir. Kurulması planlanan tesisin çevresel etkileri değerlendirilirken bölgede mevcut durumda işletilmekte olan tesisler olması sebebiyle mevcut ve planlanan tesisler birlikte değerlendirilerek kümülatif değerlendirme yapılmıştır. Yapılan değerlendirme sonucunda açığa çıkan değerlerin Yönetmeliklerde insan ve çevre sağlığı açısından belirlenen sınır değerlerin altında kaldığı tespit edilmiştir. 287

310 Proje kapsamında açığa çıkacak bütün katı ve sıvı atıklar ilgili mevzuatlar doğrultusunda bertaraf edilecek olup Marmara Denizine, herhangi bir dere yatağına veya toprağa atık atılmayacaktır. V Tesisin Faaliyeti Sırasında Çalışacak Personelin ve Bu Personele Bağlı Nüfusun Konut ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçlarının Nerelerde ve Nasıl Temin Edileceği, Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Sahası (İskele, Deniz dolgusu, Dalgakıran) projesinin faaliyete (işletmeye) alınması sırasında ortalama olarak 800 personelin çalıştırılması planlanmıştır. İşletme aşamasında çalışacak personel grupları arasında mühendisler, teknisyenler, operatörler, şoförler, elektrikçiler, vasıflı-vasıfsız işçiler yer alacaktır. Bu personeller mümkün olduğu kadar yöreden istihdam edilecek olup santral alanı içerisinde kurulacak olan prefabrik nitelikteki sosyal tesislerde konaklayacaklar ve/veya ihtiyaçlarını karşılayacaklardır. Söz konusu durum haricinde bölge dışından gelecek olanlar için de konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçları Lapseki-Biga ilçesi ve yakın yerleşim yerlerinden sağlanacaktır. V Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetlerden İnsan Sağlığı ve Çevre Açısından Riskli ve Tehlikeli Olanlar, Proje konusu tesis iş sağlığı ve güvenliği açısından tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği nde çok tehlikeli işler sınıfında değerlendirilmiştir. Bu kapsamda İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince tesiste; İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ve İşyeri Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında belirtilen çalışma sürelerine uyacak şekilde işyeri hekimi ve A sınıfı iş güvenliği uzmanı bulundurulacaktır. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı, sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak üzere işin normal akışını aksatmamak şartıyla ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak amacıyla; a) İşçilerin sağlık gözetimi, b) Çalışma ortamının gözetimi, c) Eğitim, danışmanlık ve bilgilendirme, ç) İlkyardım ve acil müdahale, d) Kayıt ve istatistik, gibi görevleri yerine getirmelidirler. Proje sahibi, çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda asgari önlemler alınacaktır. Proje kapsamında tesislerin elektrik tesisatı, yangın veya patlama tehlikesi oluşturmayacak şekilde projelendirilip tesis edilecek ve böylelikle çalışanlar doğrudan veya dolaylı temas sonucu kaza riskine karşı korunacaktır. 288

311 Kurulması planlanan termik santralin işletilmesi esnasında insan sağlığı ve çevresel açıdan en önemli etki hava kirliliğidir. Santralde oluşacak baca emisyonları için yapılan hava kirliliği modelleme çalışmaları neticesinde (Bkz. Ek-18), kirletici parametre değerlerinin HKKY nde belirtilen sınır değerlerini aşmadığı görülmüştür. Emisyonların tesiste bulunacak olan jet pulse torbalı filtreler, desülfürizasyon sistemleri ve DeNOx sistemleri ile en aza indirilmesi planlanmaktadır. Gürültü seviyeleri ile ilgili olarak yapılan hesaplamalar işletme dönemlerinde kullanılacak olan iş makinelerinden kaynaklı gürültü düzeyinin yakın yerleşimlerde önemli bir etkisinin olmayacağını göstermiştir (Bknz. Akustik Rapor Ek-20). Diğer taraftan gürültülü bölgelerde çalışacak işçilere kulaklarının korunması için kulak koruyucu kullandırılacaktır. Çalışacak işçilerin başlarının korunması için başa iyi oturan, uygun baretler, el ve kolların korunması için işçinin ellerine ve yapacakları işe uygun olarak seçilecek eldivenler verilecektir. İşçilere, işin gerektirdiği şekil ve nitelikte koruyucu olarak birer iş elbisesi giydirilecektir. Çalışma sahasında çıkabilecek olası bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme ekipmanı bulundurulacak, tesis hiçbir zaman boş bırakılmayacak, bunun için tesiste sürekli bir bekçi bulundurulacaktır. İşletme faaliyetleri esnasında dikkatsizlik sonucu meydana gelebilecek olan kazalara karşı alanda bütün emniyet tedbirleri alınacak ve çalışan personel bu tür kazalara karşı sürekli olarak eğitilip uyarılacaktır. Proje kapsamında 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu Kanuna bağlı çıkarılan Yönetmeliklere; 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkarılan Yönetmelikle uyulacaktır. V Proje Alanında Peyzaj Öğeleri Yaratmak veya Diğer Amaçlarla Yapılacak Saha Düzenlemeleri, Peyzaj Projesi, Çanakkale ili sınırları içerisinde tesis edilmesi planlanan Kocadalyan Termik Santrali projesi kapsamında gerek inşaat aşamasında gerekse işletme aşaması başlarında peyzaj çalışmaları yapılacaktır. Yapılacak çalışmalar ise bir program haline getirilecek ve bu konuda uzman kişilerden yardım istenebilecek, ilgili Müdürlük ya da İdarelerce düzenleme çalışmaları yapılacaktır. Peyzaj çalışması ile hem proje alanı etrafı görsel olarak düzenlenmiş olacaktır hem de işletme için güzel bir alan sağlanmış olacaktır. İnşaat aşamasında sıyrılacak bitkisel toprak mülkiyeti proje alanı içerisinde uygun bir alanda depolanacak olup, toz oluşumunu önlemek amacıyla depolama alanı düzenli olarak sulanacaktır. İnşaat aşaması sonunda, mineral açıdan zengin olan bu bitkisel toprak peyzaj amaçlı çalışmalarda kullanılacaktır. Aşağıda; Çanakkale İli, Biga İlçesi, Kemer ve Bekirli Köyleri, Marmaracık ve Durmuş Dede Mevkiinde proje sahibi İÇDAŞ A.Ş. tarafından kurulan İÇDAŞ Tersanesi, 2x600 MWe (2x607,91 MWm) Termik Santral ve Kül Depolama Alanı kapsamında gerçekleştirilen inşaat çalışmaları sonrasında yapılan peyzaj çalışmalarından görsel sunum verilmiştir. 289

312 Şekil Proje Sahasına Aplike Edilmesi Düşünülen Benzer Peyzaj Çalışmasından Görünüm (Örnek Olarak Sunulmuştur) Alana uygun ağaçlandırma yapılmadan önce Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü ile koordineli çalışılacak olup rehabilitasyon çalışmalarında Orman Bölge Müdürlüğünce uygun görülen (alana özgü) ağaç türleri kullanılacaktır. Belirli bir plan-program çerçevesinde yapılacak bu işlemler sonrasında tesis çevresine bölgenin toprak yapısına uygun bitkilerle bitkilendirme çalışmaları yapılacak ve önceden belirlenen depolama sahası içerisinde geçici olarak depolanan bitkisel toprak serilerek bölgenin bitki örtüsüne uygun şekilde gerekli peyzaj çalışmaları yapılacaktır. 290

313 V Sağlık Koruma Bandı İçin Önerilen Mesafe, Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Dolgu); 10/08/2005 tarih ve sayılı (Değişik: 23/05/ /1900) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin Ek-2 sinde yer alan Gayrisıhhi Müesseseler Listesinin I. Sınıf Gayrisıhhi Müesseseleri kapsamında değerlendirilmektedir. Planlanan projenin ÇED süreci olumlu tamamlandıktan sonra, işletmeye geçmeden önce Çanakkale İl Özel İdaresi ne başvuruda bulunularak Birinci Sınıf Gayrisıhhi Müessese Ruhsatı alınacaktır. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 16. Maddesi kapsamında sanayi bölgesi, organize sanayi bölgesi ve endüstri bölgeleri ile bu bölgeler dışında kurulacak birinci sınıf gayrisıhhî müesseselerin etrafında, sağlık koruma bandı konulması mecburîdir. Sağlık koruma bandı, İl Özel İdaresince belirlenecek inceleme kurulları tarafından tesislerin çevre ve toplum sağlığına yapacağı zararlı etkiler ve kirletici unsurlar dikkate alınarak belirlenir. Sağlık koruma bandı, sanayi bölgesi sınırı esas alınarak tespit edilir. ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesislerde ÇED raporundaki mesafeler esas alınır. Bu kapsamda tarih ve 6359 sayılı Çevre ve Toplum Sağlığını Olumsuz Etkileyecek Gayri Sıhhi Müesseselerin Etrafında Bırakılacak Sağlık Koruma Bandı Mesafesinin Belirlenmesi Hakkındaki Yönerge doğrultusunda projenin risk faktörlerine göre sağlık koruma bandı mesafesi tespit edilmiştir. Yönergede belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak proje konusu tesis için tehlike ve etkilenme olasılıkları belirlenmiş olup kül depolama alanı için çıkan sonuçlar aşağıda verilmiştir. 291

314 Şekil Kül Depolama Alanı İçin Tehlike Analizi Özeti ve Sağlık Koruma Bandı Tespiti Çevre ve Toplum Sağlığını Olumsuz Etkileyecek Gayri Sıhhi Müesseselerin Etrafında Bırakılacak Sağlık Koruma Bandı Mesafesinin Belirlenmesi Hakkındaki Yönerge hükümleri doğrultusunda kül depolama alanı etrafında sağlık koruma bandı mesafesi ± % 25 m olacak şekilde 40 m olarak tespit edilmiştir. Santral alanı ise kül depolama alanına göre daha riskli olması sebebiyle santral alanının etrafında sağlık koruma bandı mesafesi ± % 25 m olacak şekilde 100 m olarak önerilmektedir. 292

315 Bu kapsamdan tesis yerleşimi önerilen santral alanı için 100 m, kül depolama alanı için 40 m sağlık koruma bandı mesafesi göz önünde bulundurularak yapılmıştır. (Bkz. Ek-5) Bölgedeki mevcut su kalitesini bozmayacak, su kaynaklarının kirlenmesine neden olabilecek her tür atığın veya kirletici unsurların derelere ve su kaynağı havzalarına gelmesi engellenecek (ilgili yerlerinde/alanlarda depolanacak) çevre ve insan sağlığı açısından su kaynakları havza bazında korunacaktır. V Diğer Faaliyetler, Bu bölümde bahsedilecek başka bir faaliyet bulunmamaktadır. V.3. Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Projeyle Gerçekleşmesi Beklenen Gelir Artışları, Yaratılacak İstihdam İmkanları, Nüfus Hareketleri, Göçler, Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal ve Teknik Altyapı Hizmetleri ve Bu Hizmetlerden Yararlanma Durumlarında Değişiklikler vb. Proje kapsamında inşaat aşamasında 1350 kişi ve işletme aşamasında 800 kişinin çalıştırılması ile ciddi anlamda istihdam imkanı yaratılmış olacaktır. Tesisin inşası ile elden çıkarılacak tarım alanı olmaması nedeniyle, yöre halkının mevcut geçim kaynakları etkilenmeden ilave geçim kaynakları ortaya çıkacak olup tesiste çalışacakların gelirleri ve çevreden aldığı ticari hizmetler (konaklama, yiyecek ve giyecek malzemesi tüketimi vs.) dolayısıyla bölge ekonomisine de girdi sağlanmış olunacaktır. Böylece yöredeki ticari faaliyetlere hareket geleceği ve gelir seviyesinde artış olacağı yatırımcı firmanın mevcut tesislerine göre öngörülmektedir. Kocadalyan Termik Santrali ve santral doğrultusunda işletilecek olan diğer tesisler bir bölge kabul edilirse, bu bölgenin kurulacağı alana en yakın yerleşim yerleri bölgenin kuş uçuşu 2254 güneydoğusundaki Ayıtdere Köyü ile 2878 m doğusundaki Bekirli Köyü dür. Çalışmalara başlanılması ile tesisi işletmeye alınması sonrasında yakın yerleşim yerlerinde yaşayan halk içinde kalıcı istihdam sağlanmış olacaktır. V.3.2. Çevresel Fayda-Maliyet Analizi Proje kapsamında oluşacak çevresel etkilerin irdelendiği çevresel etki etkileşim matrisi aşağıdaki tabloda verilmiştir. 293

316 Tablo Çevresel Etki Etkileşim Matrisi Fiziksel Çevre Biyolojik Çevre Sosyo-Ekonomik Çevre Proje Faaliyetleri Bileşenler Arazi Kaybı Depremsellik Toprak kayması Erozyon ve Çökelme İklim Hava Kalitesi Gürültü Su Kullanımı ve Kalitesi Arazi Kullanımı Bitki Örtüsü Endemik Flora Türleri Fauna Elemanları (memeliler, kuşlar, vb.) Özel Koruma Alanları Sucul Yaşam Nüfus Hassas Gruplar İstihdam Eğitim Peyzaj Kültür Varlıkları Ulusal ve Yerel Ekonomi İNŞAAT AŞAMASI Kazı / Dolgu Katı Atık Oluşumu Atık su Oluşumu Tesisin İşgal Ettiği Alan Hava Emisyonları Gürültü İş Olanakları İŞLETME AŞAMASI Hava Emisyonları Sıvı Atıklar Su Kaynaklarına Etki Katı Atıklar Gürültü Toz Trafik KAPANIŞ AŞAMASI Su Kirliliği Görsel Etkiler Arazi Kaybı Olumlu Çevresel Etkileşim Olumsuz Çevresel Etkileşim (Önemli) Çevresel Etkileşim Yok Olumsuz Çevresel Etkileşim (Önemsiz) Tabloda işaretlenmemiş kısımlar proje alanı ve çevresinde bulunmayan bileşenlerdir. Projenin inşaat ve işletme dönemindeki oluşacak muhtemel çevresel etkiler ve bu etkilerin yönetimi, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkartılan yönetmelikler kapsamında bu raporda değerlendirilmiş, alınması gerekli önlemler ilgili bölümlerde belirtilmiştir. 294

317 V.3.3. Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak Sosyal Etkilerin Değerlendirilmesi, (Proje alanı ve etki alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık vb. faaliyetlere etkiler ve alınacak önlemler, bunların Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamata geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri), Çanakkale ili, Lâpseki ve Biga ilçeleri sınırlarında İÇDAŞ A.Ş. tarafından tesis edilecek olan 2 x600 MWe kurulu güce sahip Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesi kapsamında arazi hazırlık aşamasında 1350 kişi, işletme aşamasında ise 80 kişinin çalıştırılması düşünülmüştür. Tesisin inşası ile elden çıkarılacak tarım alanı olmaması nedeniyle, yöre halkının mevcut geçim kaynakları etkilenmeden ilave geçim kaynakları ortaya çıkacak olup tesiste çalışacakların gelirleri ve çevreden aldığı ticari hizmetler (konaklama, yiyecek ve giyecek malzemesi tüketimi vs.) dolayısıyla bölge ekonomisine de girdi sağlanmış olunacaktır. Böylece yöredeki ticari faaliyetlere hareket geleceği ve gelir seviyesinde artış olacağı yatırımcı firmanın mevcut tesislerine göre öngörülmektedir. Çanakkale ilinde 2000 yılı DİE verilerine göre işsizlik oranı % 3,6 olarak tespit edilmiştir. Bu proje ile Biga ve Lapseki ilçelerinin İl ekonomisine önemli bir katma değer sağlanacağı düşünülmektedir. Bununla beraber balıkçılık faaliyetlerinin yoğun olduğu Kemer köyünde ve kısıtlı tarım-hayvancılık ile uğraşan Bekirli köyü ve diğer yakın civar yerleşim yerlerinde istihdam sağlanarak yöre ekonomisi desteklenecektir. Proje sahibi İÇDAŞ A.Ş.'nin grup şirketleriyle birlikte 10 bine yakın çalışanı bulunmakta olup proje kapsamında gerek inşaat ve gerekse işletme aşamalarında çalışacak mühendis, teknisyen ve makine operatörleri gibi teknik personel ve vasıfsız işçiler bölgeden temin edilmeye özen gösterileceğinden; bölgede bir istihdam imkânı sağlanmış olacaktır. 295

318 BÖLÜM VI: İŞLETME FAALİYETE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1. Arazi Islahı ve Reklamasyon Çalışmaları İşletme faaliyete kapandıktan sonra proje alanının rehabilitasyon programı aşağıdaki gibi olacaktır. İşletme faaliyetlerine son verildiğinde tamamıyla tüm teçhizat, hurda ve yapılardan temizlenerek boş dolgu haline getirilecektir. Diğer proje alanları ıslah edilerek bitki ekimine uygun hale getirilecektir. Alan özellikle yörenin doğal vejetasyonuna uygun bir şekilde yeşillendirilecektir. Tesisler faaliyete kapandıktan sonra sökülen ünitelerden çıkan malzemelerden değerlendirilebilir olanlar değerlendirilecek, değerlendirilemeyenler ise Çanakkale Katı Atık Yönetim Birliği (ÇAKAP) düzenli depolama sahasına taşınarak bertaraf edilecektir. Bu şekilde yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına derine sızma yoluyla etki etmesi olası hiçbir malzeme bırakılmayacaktır. Oluşturulması planlanan kül depolama sahasında depolama işleminin tamamlandığı kısımlarda Bölüm V.2.11 de anlatıldığı şekilde üst örtü tabakası oluşturulacaktır. VI.2. Yer Altı ve Yer Üstü Su Kaynaklarına Etkiler Proje sahasında yüzey drenajının kontrol altına alınması için gerekli alanlarda drenaj kuyuları açılacak böylece yer altı ve yüzeysel su kaynaklarının etkilenmesi önlenmiş olacaktır. Ayrıca santralde üretim faaliyetlerinin sona ermesini takiben, santralden herhangi bir proses suyu deşarjı söz konusu olmayacaktır. Bu nedenle işletme faaliyete kapandıktan sonra proje etki alanında bulunan yüzeysel ve yer altı sularına herhangi bir olumsuz etkisi olması beklenmemektedir. Ayrıca kapatılan kül depolama sahasındaki gözlem kuyularından 30 yıl boyunca yılda bir su örnekleri alınarak analizleri yapılmaya devam edilecek ve kayıtları saklanacaktır. VI.3. Olabilecek Hava Emisyonları İşletme faaliyete kapandıktan sonra sürebilecek herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. 296

319 BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu bölümde yer seçimi, teknoloji alınacak önlemlerin alternatiflerin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Proje; Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde kurulması planlanan 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesini kapsamaktadır. Proje alanı Lâpseki İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 28 km, Biga İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 25 km, Çanakkale İli ne ise kuşuçuşu yaklaşık 55 km mesafede bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimleri alanın kuş uçuşu 2254 güneydoğusunda Ayıtdere Köyü, 2878 m doğusunda ise Bekirli Köyü bulunmaktadır. Aşağıda seçilen yerin ve teknolojinin seçiliş nedenleri anlatılmaktadır. Kıyı yapılarının yapılacağı deniz ortamının batimetrik, oşinografik, hidrografik, jeolojik açıdan uygun olması, Kıyı yapılarının arka planındaki alanın santral yapımı açısından uygun topoğrafik yapıya sahip olması, kazı-dolgu ve malzeme nakliyesini zorlaştıracak unsurların gerek teknolojik ve gerekse ekonomik açıdan çözümlenebilir olması, Kıyı yapılarının dolgusunda kullanılacak malzemenin temini için proje sahasına yakın ve uygun nitelikte malzeme ocaklarının bulunması, Termik santral inşaatı sırasında gerekli olacak tüm makine-ekipman ve techizatın getirilebileceği bir limana (İÇDAŞ Limanı) yakın olması, Proje alanı dâhilinde ulusal ve uluslar arası sözleşmelerle koruma altına alınmış alan, özel çevre koruma alanı vs. bulunmaması, Proje sahasının Çanakkale Boğaz girişine uzak olması sebebiyle mevcut deniz trafiğini olumsuz yönde etkilemeyecek olması. Diğer taraftan 2x600 MWe kurulu gücündeki termik santral için bölgenin seçilmesinde ki bir diğer önemli etken ise proje alanına yaklaşık 2300 m mesafede İÇDAŞ A.Ş. ye ait Bekirli şalt tesisinin bulunmasıdır. Proje kapsamında üretilecek elektrik enerjisi İÇDAŞ A.Ş. ye ait Bekirli şalt tesisine, oradan da 380 kv luk hatla enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. Proje bileşenlerinden olan termik santralin teknolojisinin seçiminde bir taraftan sürdürülebilir kalkınma diğer taraftan çevre dostu yakma teknolojisi ile daha az kömür yakarak daha fazla elektrik üretimi hedeflenmiştir. Bu amaçla, tesiste temiz kömür yakma teknolojilerinden pülverize kömür ve baca gazı arıtma (PK+BGA) teknolojisi kullanılacaktır. Su-buhar çevriminde ise son yıllarda santral uygulamalarında sayıları hızla artan süper kritik çevrim teknolojisi kullanılması planlanmaktadır. Temiz kömür teknolojileri, kömürün yanma verimini arttırmak ve çevresel etkileri en aza indirmek için tasarlanmış teknolojiler olarak tanımlanır. Temiz kömür teknolojileri günümüzde kullanılan konvansiyonel teknolojilere göre çevresel açıdan üstün teknolojik yenilikler ailesidir. Çoğu son yılda geliştirilmiş olan bu teknolojiler arasında, kısa, orta ve uzun vadede elektrik üretim santrallerinde kullanılabilecek teknolojiler aşağıda sıralanmıştır. Pulverize Kömür + Baca Gazı Arıtma (PK+BGA) Atmosferik Dolaşımlı Akışkan Yatakta Yakma (ADAYY) Basınçlı Kabarcıklı Akışkan Yatakta Yakma (BKAYY) 297

320 Basınçlı Dolaşımlı Akışkan Yatakta Yakma (BDAYY) Entegre Gazlaştırma Kombine Çevrim (EGKÇ) Yukarıda sıralanan teknolojilerden ticari boyuta ulaşmış santral teknolojileri PK+BGA ile ADAYY olup diğer temiz kömür teknolojileri (BKAYY, BDAYY, EGKÇ) henüz denenme ve araştırma/geliştirme aşamasındadır. ADAYY ve PK+BGA teknolojileri Avrupa Birliği nin (AB) Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Yönetmeliği için 2006 yılında yayınlanan referans dokümanda (European Integrated Pollution Prevention and Control Reference Document on Best Available Techniques for Large Combustion Plants July, 2006) büyük yakma tesisleri kapsamında kömürden elektrik üretimi için önerilen en iyi mevcut tekniklerdir (best available techniques). Söz konusu yönetmeliğin hukuki dayanağı çevrenin korunmasıdır. Yönetmeliğin 2(11) maddesinde en iyi mevcut teknikler emisyon sınır değerlerine baz olacak şekilde ve bu prensibin uygulanamadığı durumlarda emisyonları ve çevreye etkiyi azaltacak şekilde tasarlanmış ve pratikte uygulanabilen en etkin ve ileri teknikler olarak tanımlanmıştır. Aynı maddede, mevcut teknik terimi ile elektrik üretiminde ekonomik ve teknik olarak uygulanabilir kapasiteye ulaşmış teknikler, en iyi terimi ile de çevrenin bir bütün olarak en üst seviyede korunmasını sağlayacak en etkili teknikler olarak tanımlanmıştır. Dolaşımlı Akışkan Yataklı kazan teknolojileri, günümüzde maksimum 300 MWe ile sınırlı olduğundan ve 300 MWe üzerindeki kapasiteler deneme aşamasında (prototip) olduğundan değerlendirme dışı kalmaktadır. Bahsedilen özellikler ve kullanılacak olan yakıt göz önüne alındığında 2x600 MWe kapasiteli termik santral yakma teknolojisi olarak pulverize kömür ve Baca gazı arıtma teknolojisi (PK+BGA) ve süperkritik buhar parametrelerine sahip doğrudan geçişli kazan (Benson tipi) kullanılmasına karar verilmiştir. 70 li yıllardan günümüze bir taraftan sürdürülebilir kalkınma diğer taraftan çevre dostu teknolojiler arayışı daha az kömür yakarak daha çok enerji üretimini elektrik üretim sektöründe en önemli hedef haline getirmiştir. Bu hedefe ulaşabilmek için tüm temiz kömür teknolojilerine dayalı santral verimlerinin artırılması gerekmiştir. Bu konuda yapılan termodinamik incelemeler çevrim veriminin; çevrim basıncı, tekrar kızdırma sayısı, ara buhar alma sayısı ve kondenser basıncının düşürülmesi ile arttığını göstermiştir. Bunların arasında en etkili parametreler çevrim ve kondenser basıncıdır. Çevrim basıncının artırılması sonucunda, 221 bar ve 375 o C ın üzerinde (kritik nokta) su yaş buhar fazına geçmeden doğrudan kuru buhara dönüşmektedir. Bu nedenle, kritik nokta üzerindeki basınçlarda çalışan çevrimlere kritik-üstü veya süperkritik çevrim denilmektedir. Süperkritik çevrimlerde su, su duvarlarında doğrudan kuru buhara dönüştüğünden buhar domu bulunmamaktadır, diğer bir deyişle sistem tek geçişlidir. Süperkritik çevrim sayesinde termik santrallerin çevrim verimi artmaktadır. Günümüzde kritik-altı santrallerin verimi ortalama %32 iken süperkritik teknolojiye geçilmesi ile bu verim %44 lerin üzerine kadar çıkmaktadır. Diğer bir deyişle, süperkritik santraller kritik-altı santrallere kıyasla %35 daha yüksek verimle çalışır ve bu nedenle aynı elektrik üretimini %35 daha az kömür yakarak ve dolayısıyla baca gazı emisyonları (CO2, NOx, SO2 ve toz) ile atık kül miktarını %35 azaltarak gerçekleştirir. Ayrıca mümkün olduğu durumlarda soğutma suyu olarak deniz suyunun kullanılması tesis verimini bir puan daha arttırmaktadır. Bu anlayış içinde yeni yatırımlar söz konusu ileri teknoloji için planlanmakta ve sürdürülmektedir. Nitekim 2010 yılından başlayarak Avrupa ve Amerika da kurulmakta olan santraller temiz kömür yakma teknolojisine dayalı süperkritik tesisler olacaktır. Planlanan ve inşası devam eden bu santrallerin kapasitesi Avrupa da MW, ABD de ise MW dır. ABD de kurulmakta olan ve yılları arasında devreye alınması planlanan santrallerden Florida daki Seminole 3 (750 MW), Illinois deki The Pleasant Prairie (2x617 MW) ve Texas daki Spruce (750 MW) bunlara örnek olarak gösterilebilir. Görüldüğü gibi tercih kömürden ve süperkritik çevrimden yanadır.. Bu tablo AB ile enerji entegrasyonu içine girmeyi amaçlayan ülkemiz için tercihin hangi yönde olması gerektiğini işaret etmektedir. 298

321 Pulverize Kömür + Baca Gazı Arıtma (PK+BGA) teknolojisinde, kömür ince bir toz oluşturuncaya kadar değirmenlerde öğütülür. Taşkömür için öğütülen kömürün % 2 den az bir kısmı 300 mikronun üstünde, % i ise 75 mikronun altında kalır. Taneciklerin kazanda kalış süreleri 2-5 saniye arasındadır ve bu zaman zarfında parçacıkların tamamen yanması için yeterince küçük olmaları gerekmektedir. Öğütülmüş kömür yanma havasının bir kısmıyla birlikte kazana düşük-nox brülörleri ile beslenir. Brülörlere ikincil ya da üçüncül hava da verilebilir. Düşük- NOx brülörü yakıt/hava karışımını brülörde ayarlayabilen ve bu sayede brülörde oluşan alevin sıcaklığını ve dolayısıyla NOx oluşumunu azaltabilen brülördür. Kömürün kalitesine bağlı olarak yanma genelde C aralığında gerçekleşir. Düşük-NOx brülöründe oluşan NOx in daha da azaltılması için brülör seviyelerinin üstünden kademeli hava beslemesi yapılır. NOx emisyonunun azaltılmasına bir katkı da baca gazı hattına yerleştirilen katalitik konvertörden gelir. Katalitik konvertör azot oksitlerin bir katalizör yardımı ile azot ve su buharına dönüşmesini sağlar. NOx gidericiyi terk eden baca gazı elektrostatik filtre ve torba filtre ile külünden arındırılır. Külden arındırılmış baca gazı SO 2 giderici ünitenin altından girer ve üzerine değişik seviyelerden püskürtülen kondenser çıkışı soğutma suyunun bir kısmıyla temas ederek kükürt dioksitinden arınır. SO 2 gidericiyi terkeden su kondenser çıkışı soğutma suyunun kalanı ile birleştikten sonra havalandırma havuzunda havalandırılarak denize deşarj edilir. Avrupa Birliği nin (AB) Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifi büyük termik santraller ve rafinerilerde deniz suyu ile baca gazından kükürt dioksit giderme teknolojisini uygulanabilir en iyi teknikler içerisinde göstermektedir. Bu teknoloji sayesinde süperkritik buhar santralinin çevrim verimi %1 mertebesinde artar. Elektrostatik filtre ve torba filtre ile toplanan kül, uçucu kül silolarına gönderilir ve silobaslarla çimento ve beton üretiminde kullanılmak üzere satışa arz edilir. Süperkritik Pulverize Kömür Santrallerinin Kritik-Altı Santrallerle Karşılaştırılması Çevrim verimi Süperkritik pulverize kömür santrallerinde birim yakıttan üretilen elektrik enerjisi daha fazladır. Baca gazı emisyonu ve katı atık Yüksek çevrim verimi nedeniyle süperkritik santrallerde baca gazı emisyonları (CO 2, SO 2, NO x, toz) ile atık kül miktarı daha azdır. Süperkritik santrallerde NOx emisyonlarının daha düşük olmasının ikinci bir nedeni de ileri teknoloji ürünü olan katalitik konvertörün baca gazı arıtma sisteminde bulunmasıdır. Süperkritik santral teknolojisinin yukarıdaki üstünlükleri yanı sıra, bu santrallerde kükürt ve kül oranı az kalorisi ve kül erime sıcaklığı yüksek taşkömürü kullanılması durumunda birim miktar kömürden daha fazla enerji, buna karşılık daha az baca gazı emisyonu ve katı atık elde edilir. Sonuç olarak, yukarıdaki açıklamalardan ve kurulması planlanan ve halen kurulmakta olan santrallerin teknolojisinden görülebileceği gibi süperkritik baca gazı arıtmalı pulverize kömür santral teknolojisi taşkömüründen elektrik enerjisi üretimi için geleceğin teknolojisidir. Enerji santralinde kullanılacak BGD sistemi için aşağıda verilen sistemler kullanılmaktadır. o Yaş kireçtaşı BGD sistemi o Kuru püskürtmeli ince kireçli BGD sistemi o Ocak içinde enjeksiyonlu ince kireç sistemi 299

322 o Welman-Lord prosesi o Deniz suyu ile BGD prosesi Ocak içinde enjeksiyonlu ince kireç sistemi %40 dan daha düşük bir uzaklaştırma verimine sahiptir. Welman-Lord prosesi sülfürik asit üretmektedir. Yaş ve kuru BGD sistemleri ise aynı miktarlarda atık üretmektedir. Bu sebeplerden bu alternatifler elenmiştir. Enerji santralinde deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesi kullanılacaktır. Deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesi kendini ispatlamış ve US EPA dahil dünyadaki bir çok çevre koruma kurumları tarafından onaylanmış bir prosestir. Deniz suyu ile baca gazı arıtma prosesinde, baca gazından SO 2 nin giderilmesi için herhangi bir kimyasala ihtiyaç duyulmamaktadır. Şekil Süperkritik Baca Gazı Arıtmalı Pulverize Kömür Santrali Teknolojisinin Şematik Gösterimi 300

323 BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VE ACİL EYLEM PLANI VIII.1. Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı, İnşaat Aşaması İzleme Programı: Projenin inşası aşamasında yürütülecek olan izleme programları aşağıda verilmiştir. -Hava Kalitesinin İzlenmesi Arazi hazırlama ve inşaat esnasında yapılacak toz yayıcı faaliyetler (yükleme, boşaltma, nakliye, vb.) sonucu oluşacak partiküler madde emisyonlarının (tozların) yönetmeliklerde belirtilen sınırları aşmaması ve çevreyi etkilememesi için aşağıdaki önlemler alınarak periyodik kontroller ve ölçümler gerçekleştirilecektir. Savurma yapmadan yükleme-boşaltma yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi. Nakliye esnasında nakil araçlarının üzerlerinin branda ile kapatılması. Toz emisyonunun azaltılması amacıyla düzenli olarak arazöz ile sulama yapılması. Araçların hızlarının tozumayı minimum kılacak seviyede tutulması. -Gürültünün İzlenmesi İnşaat aşamasında oluşacak en büyük etki, proje kapsamındaki makinelerin çalışması neticesinde meydana gelen gürültülerdir. Tesisin inşaat aşamasında, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği şantiye alanı (Ek-8, Tablo 5: Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri) için verilen limitlerin üzerine çıkılmayacaktır. İnşaat aşamasında kullanılacak araç ve ekipmanların aşırı gürültü yapmalarını engellemek amacıyla araç ve ekipmanların rutin kontrolleri ve bakımları yaptırılacaktır. Ayrıca araçlardan kaynaklanacak gürültü seviyesini minimumda tutabilmek için araçlara hız sınırlaması getirilecektir. İnşaat aşamasında gerçekleştirilecek inşaat faaliyetleri her değiştiğinde ve/veya en az 6 ayda bir tesisin oluşturacağı gürültü seviyesi arka plan gürültü ölçümleri faaliyet sahibi tarafından yapılacak ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen değerlerle karşılaştırılacaktır. Elde edilen ölçüm sonuçları ve değerlendirmeler çerçevesinde ilgili yönetmelik hükümlerine göre hareket edilecektir. - Oluşacak Atıksu ve Atıkların Kontrolü Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında oluşacak sıvı ve katı atıkların çevreyi etkilememesi için aşağıdaki izleme ve kontroller yapılacaktır. Termik santral ve kül depolama alanının belirlenen topoğrafik kotlara getirilmesi amacıyla sahada yaklaşık m 3 kazı yapılması planlanmaktadır. Yapılan bu hafriyat malzemesinin tamamı depolanmadan direkt olarak düşük kotlardaki alanların dolgusunda kullanılacaktır. Çalışanlardan kaynaklanacak katı atıkların (yemek artığı, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe vb.) tarihli ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere dökülmesinin yasak olduğu konusunda çalışanlar uyarılacak ve gerek bu yasağa gerekse Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin diğer tüm hükümlerine uymaları sağlanacaktır. 301

324 Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında oluşacak atık su kurulacak olan paket arıtma sistemlerinde arıtılarak denize deşarj edilecektir. Arıtma tesislerinde, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde verilen kriterleri, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve buna bağlı olarak çıkarılan Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 ve Ek-6 kriterlerini sağlayacak şekilde arıtılacak olan atıksu için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığından deşarj konulu çevre izni alınacaktır. -İş Güvenliği Projenin tüm aşamalarında; 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu kanuna bağlı olan yönetmelik ve tüzük hükümlerine uyulacak ve olası tüm kaza ve risklerin mümkün olan en alt düzeye indirilmesi için gerekli önlemler alınacaktır. Ayrıca; İş makinelerinden kaynaklanacak atık yağların çalışma alanına, alıcı ortama (denize) ve açık kanal sistemine dökülmemesi sağlanacaktır. Ayrıca arazi hazırlama ve inşaat aşamasında oluşacak katı atıklardan değerlendirilebilir sınıfına girenler ayrı ayrı toplanarak geri kazanımı sağlamak için lisanslı toplayıcılara veya değerlendirme yoluna giden işletmelere verilecektir. Değerlendirilemeyen sınıfına giren atıklar ise konteynırlarda biriktirilerek Çanakkale Katı Atık Yönetim Birliği (ÇAKAB) düzenli depolama alanına nakledilecektir. -Deniz Suyu Kalitesinin İzlenmesi Proje alanında, mevcut durum deniz suyu kalitesini belirlemek için SKKY Tablo.4 te sıralanan Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterlerine göre analiz yaptırılmıştır. Proje faaliyete geçirildiğinde ise Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün isteğine göre belirlenecek sıklıkla gerekli deniz suyu analizleri yaptırılacaktır. Böylece deniz suyu kalitesinde herhangi bir değişim olup olmadığı belirlenecektir. Deniz suyu kalitesinde herhangi bir bozulma belirlendiğinde ilgili yönetmelikler uyarınca kalitenin iyileştirilmesi yönünde önlemler alınacaktır. İşletme Aşaması İzleme Programı: Bölgede mevcut kirliliğin tespit edilmesi amacıyla izleme çalışmaları 2010 yılından beri TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi, Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından yapılmaktadır. Tübitak MAM tarafından bölgede çeşitli noktalarda yer altı suları, yüzeysel sular, deniz suyu, arıtma tesisleri çıkış suları, toprak, bitkiler, hava, yağmur suları ve gürültüye ilişkin yaklaşık 170 parametre izlenmektedir. Deniz Suyu Kalitesinin İzlenmesi Proje alanında, mevcut durum deniz suyu kalitesini belirlemek için SKKY Tablo.4 te sıralanan Deniz Suyunun Genel Kalite Kriterlerine göre analiz yaptırılmıştır. Proje faaliyete geçirildiğinde ise Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün isteğine göre 3 er aylık periyotlarda gerekli deniz suyu analizleri yaptırılacaktır. Böylece deniz suyu kalitesinde herhangi bir değişim olup olmadığı belirlenecektir. Deniz suyu kalitesinde herhangi bir bozulma belirlendiğinde ilgili yönetmelikler uyarınca kalitenin iyileştirilmesi yönünde önlemler alınacaktır. 302

325 Atıksu Arıtma Tesisi Çıkış Suyu Kalitesinin İzlenmesi Bu kapsamda izlenecek parametreler ve sıklıkların aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo Atıksu Arıtma Tesisleri İzleme Programı İzleme Yeri Nokta Sayısı Ölçülen Parametre Ölçüm Sıklığı / Süresi Biyolojik Arıtma Deşarjı 1 BOI Yılda Bir Biyolojik Arıtma Deşarjı 1 KOI Yılda Bir Biyolojik Arıtma Deşarjı 1 AKM Yılda Bir Biyolojik Arıtma Deşarjı 1 ph Yılda Bir Toprak Kalitesinin İzlenmesi Tesisin işletme aşamasında olası toprak kirliliğinin tespit edilmesi amacıyla Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik Ek-2 Tablo-2 de verilen faaliyete özel kirlilik gösterge parametreleri olan TOX, TPH, Ag, As, Ba, Cd, Co, Cr, Cu, Hg, Ni, Pb, U, V, Zn parametreleri ölçülecektir. Tablo Toprak Kalitesi İzleme Programı Nokta Sayısı Ölçülen Parametre Ölçüm Sıklığı / Süresi 2 TOX (Toplam Organik Halojen) Yılda Bir 2 TPH (Toplam Petrol Hidrokarbonları) Yılda Bir 2 Ag (Gümüş) Yılda Bir 2 As (Arsenik) Yılda Bir 2 Ba (Baryum) Yılda Bir 2 Cd (Kadmiyum) Yılda Bir 2 Co (Kobalt) Yılda Bir 2 Cr (Krom) Yılda Bir 2 Cu (Bakır) Yılda Bir 2 Hg (Civa) Yılda Bir 2 Ni (Nikel) Yılda Bir 2 Pb (Kurşun) Yılda Bir 2 U (Uranyum) Yılda Bir 2 V (Vanadyum) Yılda Bir 2 Zn (Çinko) Yılda Bir Ayrıca ağır metallerin toplam miktarının tespiti amacıyla 3 yılda bir; toprak yapısındaki değişimin izlenmesi amacıyla ise 5 yılda bir agregat stabilitesi analizi yaptırılacaktır. Ayrıca tüm Biga Yarımadasını kapsayacak 10 noktada TÜBİTAK MAM tarafından 2010 yılında izleme çalışmaları başlamış olup toprak kalitesi izlemesi yapılmaktadır. Bu kapsamda aşağıdaki tabloda verilen parametreler izlenmektedir. Tablo Toprak Kalitesi İzleme Programı Nokta Ölçülen Parametre Ölçüm Sıklığı / Süresi Sayısı 10 Kurşun (Pb mg/kg) 6 Ayda Bir 10 Kadmiyum (Cd mg/kg) 6 Ayda Bir 10 Toplam Krom (T. Cr mg/kg) 6 Ayda Bir 10 Bakır (Cu mg/kg) 6 Ayda Bir 303

326 10 Nikel (Ni mg/kg) 6 Ayda Bir 10 Çinko (Zn mg/kg) 6 Ayda Bir 10 Cıva (Hg mg/kg) 6 Ayda Bir 10 ph 6 Ayda Bir 10 Klorür (Cl- mg/l) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Sodyum (Na mg/l) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Kobalt (Co mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Arsenik (As mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Molibden (Mo mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Kalay (Sn mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Baryum (Ba mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Florür ( F- mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Serbest Siyanür (T. CN- mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Toplam Siyanür (T. CN- mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Sülfür (S= mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Brom (Br mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Benzen (mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Bütil Benzen (mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Toliol (mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Xylol (mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 Fenol (C6H5OH mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 PAHlar (mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası 10 PCDD/F ler (mg/kg) Faaliyet Öncesi-Sonrası Yeraltı Suyunun İzlenmesi Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik in 24.maddesine konu yeraltı sularının korunmasında uygulanacak kontrol ve izleme işlemlerine uyulacak olup depolama tesisi işletmeye girmeden önce gelecekteki alınacak numunelere referans değerler oluşturması amacıyla membada bir ve mansapta iki olmak üzere 3 noktada gözlem kuyusu açılacaktır. Gözlem kuyularına ilişkin izleme programı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo Yeraltı Suyu İzleme Programı PARAMETRE İZLEME NOKTASI İŞLETME DÖNEMİ Yeraltı suyu seviyesi (m) Gözlem Kuyuları 6 ayda bir Yeraltı suyu bileşimi (mg/lt) Gözlem Kuyuları 6 ayda bir Yüzeysel Suyun İzlenmesi Proje alanının yaklaşık 160 m doğusundan ise Armutlu Deresi geçmektedir. Bu kapsamda yüzey suyunda oluşabilecek muhtemel kirliliğin tespiti için DSİ Bölge Müdürlüğü nün belirleyeceği lokasyonda ve sayıda su kalitesi gözlem istasyonu açılacak ve analiz sonuçları DSİ Bölge Müdürlüğü ne düzenli olarak gönderilecektir. Hava Kalitesinin İzlenmesi Tüm Biga Yarımadasını kapsayacak 10 noktada TÜBİTAK MAM tarafından 2010 yılında izleme çalışmaları başlamış olup SO 2, NOx, O 3, HF ve HCl gazları pasif örnekleyiciler yardımı ile izlenmektedir. Ortam havasındaki partikül madde ve ağır metal (Pb, Tl, Cd) konsantrasyonları 6 yıl boyunca; 3 aylık periyotlarda izlenecektir. Tübitak Mam tarafından 6 yıl boyunca yapılacak ölçüm ve analizler aşağıdaki tabloda verilmiştir. 304

327 Tablo Hava Kalitesi İzleme Programı Nokta Sayısı Ölçülen Parametre Ölçüm Sıklığı / Süresi 10 SO 2 Aylık 10 NO 2 Aylık 10 O 3 Aylık 10 HF Aylık 10 HCl Aylık 3 Çöken Toz 3 Aylık 3 PM 10 3 Aylık 3 Tozda Ağır Metal (Pb, Kurşun) 3 Aylık 3 Tozda Ağır Metal (Cd, Kadmiyum) 3 Aylık 3 Tozda Ağır Metal (Tl, Talyum) 3 Aylık 3 PAH (Kanserojen Hidrokarbonlar) Faaliyet Öncesi-Sonrası 3 PCDD/F ( Dioksin / Furan ) Faaliyet Öncesi-Sonrası Ayrıca Termik Santral bacasına kurulacak sürekli ölçüm cihazı ile ölçüm sonuçları anlık olarak görülebilecektir. Bahse konu sürekli ölçüm cihazı ile PM, SO 2, NO x ve CO parametreleri ölçülebilecektir. Ölçülen bu parametrelerin, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde yer alan ilgili standartlara uyması sağlanacaktır. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda ısıl kapasitesi 100 GJ/saat ( kw) ve üstünde olan katı yakıt ve fuel-oil ile çalışan yakma sistemleri ile 10 kg/saat ve üstünde toz emisyonu yayan (bu emisyona yanıcı partiküller de dahildir) tesisler toz emisyonu konsantrasyonunu sürekli ölçen yazıcılı bir ölçüm cihazı ile donatılmalıdır. Ayrıca tesisten kaynaklanan kütlesel debinin belirlenebilmesi için hacimsel debinin de sürekli ölçülmesi gereklidir. Bu kapsamda termik santral bacası, toz emisyonunu sürekli ölçüp kaydeden bir ölçüm cihazı ile donatılacak ve hacimsel debileri de sürekli ölçülecektir. Proje alanının yaklaşık 8,5 km mesafede bulunan İÇDAŞ Hava kalitesi ölçüm istasyonu ile bölgenin hava kalitesi sürekli ölçüm cihazları ile ölçülmekte ve sonuçlar web sayfasından yayınlanmaktadır. İstasyonda; SO 2, NOx, CO, O 3 ve PM ölçümleri yanı sıra meteorolojik ölçümler yapılmaktadır. İşletme Sonrası İzleme Programı: Proje kapsamında planlanan kül depolama alanı II. Sınıf düzenli depolama tesisi olup, depolama alanı hizmet süresini doldurduktan sonra en az otuz yıl süre ile izlenecektir. Kapatma sonrası yapılan izleme ve kontrol işlemleri sırasında ortaya çıkabilecek olumsuz bir etki olması durumunda Bakanlık bilgilendirilecektir. Kapatma sonrasında izleme işlemleri aşağıdaki tabloda belirtildiği şekilde yapılacaktır. Tablo Yeraltı Suyu İzleme Programı PARAMETRE İZLEME NOKTASI İŞLETME SONRASI Yeraltı suyu seviyesi (m) Gözlem Kuyuları Yılda bir Yeraltı suyu bileşimi (mg/lt) Gözlem Kuyuları Yılda bir 305

328 Tablo Sızıntı Suyu İzleme Programı Parametre Sızıntı suyu hacmi Sızıntı suyunun kompozisyonu İşletme Sonrası Yılda bir Yılda bir Acil Eylem/Müdahale Planı Projenin tüm aşamalarında çalışacak makinelerin kullanımından kaynaklı iş kazalarının olma olasılığı vardır. Çalışmalar sırasında, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tüm mevzuat hükümleri yerine getirilecek ve olası tüm kaza ve risklerin mümkün olan en alt düzeye indirilmesi için gerekli önlemler alınacaktır. Her türlü iş kazasının önlenmesi için çalışma alanlarına uyarıcı levhalar konulacak ve çalışanlara kişisel koruyucu ekipmanlar verilecektir. Çalışma süreleri içerisinde kısa molalar verilerek konsantrasyon azalmasına bağlı iş kazalarının oluşma riskinin önüne geçilecektir. Çalışma sahasında çıkabilecek olası bir yangına karşı yeterli sayıda yangın söndürme ekipmanı bulundurulacak, tesis hiçbir zaman boş bırakılmayacak, bunun için tesiste sürekli bir bekçi bulundurulacaktır. İnsanlar tarafından kullanılmak üzere tasarlanan her yapı, yangın veya diğer acil durumlarda kullanıcıların hızla kaçışlarını sağlayacak yeterli kaçış yolları ile donatılacaktır. Yangın güvenlik holleri oluşturulacaktır. Kazanların bulunduğu tesislerde en az 1 adet 6 kg'lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu yangın söndürme cihazı ve en az 1 adet yangın dolabı bulundurulacaktır. Yangın söndürme cihazlarının periyodik kontrolü ve bakımı TS ISO standardına göre yılda bir kez yerinde genel kontrolleri yapılacaktır. Binaların yıldırım tehlikesine karşı korunması elektrik yükünün yapı veya yapı içindeki diğer tesisat üzerinde risk yaratmaksızın toprağa iletilebileceği yeterli bağlantının sağlanması ve bir toprak sonlandırma ağı oluşturulması gerekir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. İşletme faaliyetleri esnasında dikkatsizlik sonucu meydana gelebilecek olan kazalara karşı alanda bütün emniyet tedbirleri alınacak ve çalışan personel bu tür kazalara karşı sürekli olarak eğitilip uyarılacaktır. Faaliyet alanında kullanılacak teknoloji ve malzemelerden kaynaklanacak iş kazalarının olabileceği düşünülerek çalışmalar esnasında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nun ilgili maddelerine uyulacaktır. Kurulması planlanan termik santral ve kül depolama alanında meydana gelebilecek acil durum kapsamındaki olaylara ve yangınlara müdahale usullerini belirlemek amacıyla hazırlanan Acil Eylem Planı Ek-24 de verilmiştir. Bu planın amacı; tesislerde meydana gelebilecek; yangın, petrol türevi döküntü, her türlü katı ve sıvı atık döküntüsü, doğal afetler, toplumsal olaylar ve savaş hali gibi acil durum kapsamında yer alan olaylara karşı müdahale ile haberleşme, koruma/kurtarma ve dış yardımların koordinasyonunun sağlanmasıdır. Planda acil hallerde görev alacak tesis personelinin görevleri ve gerçekleştirilecek faaliyetler ile ilgili bilgiler yer almaktadır. 306

329 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunun Uygulama Yönetmeliği 23. Maddesine göre, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki bir tarihte faaliyete geçecek kıyı tesisleri için, tesis acil müdahale planlarının hazırlanması, onaya sunulması ve onaylanması; tesisin faaliyete geçmesi için bir ön koşul olarak değerlendirilmektedir Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunun Uygulama Yönetmeliği hükümlerine uyulacak ve bu yönetmelik kapsamında çıkarılan Risk Değerlendirmesi ve Acil Müdahale Planlarını Hazırlayacak Kurum/Kuruluşların Asgari Özelliklerine Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2007/3) gereğince Risk Değerlendirmesi ve Acil Müdahale Planı, Bakanlıktan uygunluk görüş belgesi almış olan kurum/kuruluşlardan birine hazırlatılacak ve tesisler işletmeye alınmadan önce Bakanlığın uygun görüşüne sunulacaktır. VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığının Dördüncü Paragrafında Yer Alan Hususların Gerçekleştirilmesi İle İlgili Program Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı projesi ile ilgili olarak ÇED Yönetmeliği nin 18.Maddesi uyarınca proje sahibi veya yetkilisi, ÇED Olumlu kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç ve inşaat dönemine ilişkin izleme raporlarını hazırlatmakla yükümlüdür. Ayrıca tarih ve sayılı Yeterlik Tebliği nin 9. Maddesinin 4. bendi uyarınca inceleme-değerlendirme komisyonu toplantısında belirlenecek periyotlarla Tebliğin Ek-4 ündeki ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme- Kontrol Formu doldurularak izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Çanakkale Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne iletilecektir. Faaliyet sahibi İÇDAŞ A.Ş. ISO Çevre Yönetim Sistem Belgesine sahip bir firmadır. Bu belge kapsamında yürütülen çalışmalarla, ÇED Raporu nda belirtilen, dikkat edilmesi ve uyulması gerekli konular ve taahhütler ile uyum tam olarak sağlanmış olacaktır. BÖLÜM IX: HALKIN KATILIMI (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüş ve önerilerinin değerlendirilmesi, konu ile ilgili ilave açıklamalar,) Proje konusu faaliyet; Çanakkale İli, Lapseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş. tarafından kurulması planlanan 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesi çalışmalarını kapsamaktadır. Proje çalışmaları kapsamında arazi hazırlık, inşaat ve işletme aşamalarında olası çevresel etkilerin değerlendirildiği işbu süreç için çevresel etki değerlendirmesi kapsamında yapılacak çalışmalardan etkilenmesi muhtemel yöre halkının proje ile ilgili olarak bilgilendirilmesi ve proje hakkında halkın görüş ve önerilerini almak amacıyla tarihinde ÇED Yönetmeliğinin 9.Maddesi doğrultusunda Halkın Katılımı Toplantısı düzenlenmiştir. 307

330 Söz konusu toplantı için duyuru metni, tarihinde Dünya (Ulusal) Gazetesinde, tarihinde ise İşte Çanakkale (Yerel) Gazeteleri nde yayınlanarak yöre halkına toplantının yapılacağı tarih, gün ve saat bildirilmiştir. ULUSAL GAZETE YEREL GAZETE Şekil Projeye İlişkin Ulusal ve Yerel Gazetelerde Yayımlanan Duyuru Metni (Mayıs, 2013) 308

331 Şekil Bekirli Köy Kahvesinden Görünüm-1 (Mayıs, 2013) Toplantı, tarihinde, Bekirli Köy Kahvesinde saat 11:00 da Çanakkale Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü başkanlığında düzenlenmiştir. Şekil Bekirli Köy Kahvesinden Görünüm-2 (Mayıs, 2013) 309

332 Bekirli Köy Kahvesinde düzenlenen toplantıya Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, DSİ 252.Şube Müdürlüğü (Çanakkale), Lapseki İlçe Jandarma Komutanlığı, Meteroloji Genel Müdürlüğü, Biga Orman İşletme Müdürlüğü- Karabiga Orman İşletme Şefliği, Kemer Köyü Su Ürünleri Kooperatifi Başkanlığı, Karabiga Belgesi, Çan ilçesi sakinleri, Balıkesir Bandırma ilçesi sakinleri, Çanakkale Biga ilçesi sakinleri, Örtülüce Köyü(Biga), Bekirli Köyü(Biga), Adatepe Köyü(Biga), Çelikgürü Köyü(Biga), Biga Kaldırımbaşı Köyü(Biga), Kemer Köyü(Biga), Otlukdere Köyü(Biga) sakinleri ve muhtarları, yerel gazeteler, proje sahibi firma (İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş.), proje danışmanı firma, ÇED çalışmalarını yürüten danışman firma (Nazka Mühendislik) personelleri katılım sağlamıştır. Proje ile ilgili olarak, öncelikle toplantıyla ilgili açılış konuşması Çanakkale Valiliği İl Müdür Yardımcısı Vekili Mustafa Poyrazlı tarafından yapılmış olup ÇED Başvuru Dosyasını hazırlayan firma yetkilisi tarafından proje ile ilgili olarak sunum yapılmasına müteakiben halkın görüş ve önerilerine alma sürecine geçilmiştir. Şekil Bekirli Köy Kahvesinden Görünüm-3 (Mayıs, 2013) Sunum sonrasında toplantıya iştirak eden katılımcılara (projeden etkilenen yöre halkına) söz hakkı verilerek projeye ilişkin görüş ve önerileri alınmıştır. Toplantıda projeye ilişkin görüşler/öneriler aşağıdaki gibi olmuş olup söz konusu tüm bilgiler Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından düzenlenen Halkın Katılımı Toplantısı Tutanağı na kaydedilmiştir. Halkın Katılımı toplantı yerinin yanlış seçildiği, projeyi temsil eden bölgede yapılması gerektiği, Enerji kaynağı olarak kömür yerine doğalgazın neden tercih edilmediği, Bölgede birden fazla santral olduğu, yörenin bu kadar santrali kaldırıp kaldıramayacağı, kısacası kapasitesini doldurduğunun düşünüldüğü, Kıyı boyunca tesis edilen ya da planlanan liman sayısının oldukça fazla olduğu, bu projenin de liman sayısını artıracağının düşünüldüğü, 310

333 Deniz kıyı sularından geçimini sağlayan yöre halkının ekonomik gelirinin bu limanla ya da projeyle temin edemeyeceğinin düşünülmesi, Projenin civarda tesis edilen ya da henüz planlama aşamasında olan diğer projelerle kümülatif olarak yeniden değerlendirilmesi gerektiği, alternatiflerin ortaya konulması gerektiği, (tercihen kıyı sahillerinden Karadeniz de yapılabileceği öngörüsü), Proje yeri kesin olarak belirlendiyse yöre halkına avlanacak yeni yerlerin gösterilmesi ya da imkânların sunulması, Görsel ögesi yüksek olan proje sahası yer tespitinin neye göre yapıldığı, yer tespitinde Çevre Düzeni Planının yapılması gerektiği Proje kapsamında kesilecek ağaç sayısının ÇED Raporunda verilmesi gerektiği, Projenin diğer tesislerle nöbetleşe çalışıp çalışmayacağı, Proje kapsamında açığa çıkacak hafriyat malzemesinin depolanmasının nasıl yapılacağı, depolamada denizin doldurulup doldurulamayacağı, hususları dile getirilmiştir. Özellikle yörede planlanan Kocadalyan Termik Santrali çalışmalarının hava, su ve toprak açısından değerlendirmesinin yapılması sırasında kıyı boyunca planlanan ya da işletilmekte olan diğer projelerle kümülatif değerlendirilmesi, bu çalışmalar sırasında akademik çalışmalardan, üniversitelerden ve/veya sivil toplum kuruluşları ile iştirak içerisine olunması talep edilmiştir. Yukarıda maddeler halinde dile getirilen tüm hususlar, ÇED Raporu içerisinde ayrı başlıklar halinde dağıtılan format çerçevesinde değerlendirilmiştir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği kapsamında, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından oluşturulan İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu üyelerinin görüş ve önerileri doğrultsunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından ÇED Raporu Özel Formatı düzenlenmiş olup İşbu ÇED Raporu format doğrultusunda hazırlanmıştır. 311

334 BÖLÜM X: YUKARIDAKİ BAŞLIKLAR ALTINDA VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ (Projenin inşaat ve işletme aşamalarında yapılması planlanan tüm çalışmaların ve çevresel etkiler için alınması öngörülen tüm önlemlerin, mümkün olduğunca basit, teknik terim içermeyecek şekilde ve halkın anlayabileceği sadelikte anlatılması,) Proje; Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş. tarafından kurulması planlanan 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesini kapsamaktadır. Yapılması planlanan enerji santrali ülkemiz enerji açığının karşılanmasına katkı sağlama noktasında büyük öneme sahiptir. Ayrıca yatırım döneminde ve yatırımın tamamlanması ile işsizliğin sürekli artış gösterdiği ülkemizde, tüm proje dâhilinde toplam 2150 kişiye istihdam sağlanması ile ülkeye ve topluma karşı sorumluluklar yerine getirilmiş olunacaktır. Termik santralde üretilecek enerji miktarı yıllık kwh olacaktır. Proje konusu termik santralin 197,5 hektar alanda kurulması planlanmaktadır. Bu alan içerisinde termik santral ünitelerinin yanı sıra kömürün yanması sonucu açığa çıkacak kül-cürufun depolanması için m 2 lik alanda II. Sınıf düzenli depolama sahası yer alacaktır. Ayrıca proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m 2 lik dolgu alanı ile dalgakıran ve iskele yapılması planlanmaktadır. Projenin inşaat öncesi döneminin 2 yıl, iki ünitenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasının ise 5 yıl olmak üzere toplam 7 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Yapımı planlanan termik santralin yıllık çalışma süresinin yaklaşık 8000 saat olması öngörülmektedir. Ekonomik kullanım süresi 25 yıl olarak öngörülen santralin, ekonomik ömrünün sonunda yapılacak yenileme ve modernizasyon çalışmaları ile 49 yıl kullanılması öngörülmektedir. Proje alanı Lâpseki İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 28 km, Biga İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 25 km, Çanakkale İli ne ise kuşuçuşu yaklaşık 55 km mesafede bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimleri alanın kuş uçuşu 2254 güneydoğusunda Ayıtdere Köyü, 2878 m doğusunda ise Bekirli Köyü bulunmaktadır. Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17. ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Balıkesir Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Proje ile olarak Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü nden Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu alınmıştır. Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında yapılacak yapılara ilişkin ise Maliye Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır. Proje kapsamında su ortamında herhangi bir amaçla kazı ve dip taraması yapılmayacaktır. Termik santral ve kül depolama alanının işletilmesi sırasında oluşacak en önemli çevresel etki yakıt olarak kullanılacak kömürün yanma işlemi neticesinde açığa çıkacak toz ve gaz emisyonlarıdır. Emisyonların tesiste bulunacak olan elektrostatik/torbalı filtreler, desülfürizasyon sistemleri ve DeNOx sistemleri ile en aza indirilmesi planlanmaktadır. 312

335 Tesis tasarımında ve işletilmesinde 2010/75/EU numaralı AB Endüstriyel Emisyonlar Direktifi kapsamında yayınlanan Uygulanabilir En İyi Teknikler (BAT) dikkate alınacaktır. Kurulması planlanan tesisin çevresel etkileri değerlendirilirken bölgede mevcut durumda işletilmekte olan tesisler olması sebebiyle mevcut ve planlanan tesisler birlikte değerlendirilerek kümülatif değerlendirme yapılmıştır. Yapılan değerlendirme sonucunda açığa çıkan değerlerin Yönetmeliklerde insan ve çevre sağlığı açısından belirlenen sınır değerlerin altında kaldığı tespit edilmiştir. Proje kapsamında açığa çıkacak bütün katı ve sıvı atıklar ilgili mevzuatlar doğrultusunda bertaraf edilecek olup Marmara Denizine, herhangi bir dere yatağına veya toprağa atık atılmayacaktır. Proje konusu termik santral ve kül depolama alanı Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği Ek-1 listesi madde 1.1 ve madde 8.1 kapsamında değerlendirilmektedir. Bu kapsamda Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre izin ve lisansı alınacaktır. 313

336 BÖLÜM XI: SONUÇLAR Proje; Çanakkale İli, Lâpseki ve Biga İlçeleri, Kocadalyan Mevkiinde İÇDAŞ Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş. tarafından kurulması planlanan 2x600 MWe Kocadalyan Termik Santrali ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesini kapsamaktadır. Termik santralde üretilecek enerji miktarı yıllık kwh olacaktır. Bu enerji, santral sahasında kurulacak trafo önü şalt tesisinden aynı bölgede işletilmekte olan İÇDAŞ A.Ş. ye ait Bekirli şalt tesisine, oradan da 380 kv luk hatla enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. Bölgede halen işletmede olan Bursa-Bandırma-İÇDAŞ Değirmencik arasında 380 kv luk, İÇDAŞ Değirmencik-Çan-Soma arasında 380 kv luk, İÇDAŞ Değirmencik-Biga arasında 154 kv luk ve İÇDAŞ Değirmencik-Soma arasında 154 kv luk enerji iletim hattı bulunmaktadır. Enerjisa-İÇDAŞ 2-Lapseki arasında 380 kv luk hat ile İÇDAŞ Bekirli-Lapseki- Gelibolu-İstanbul 380 kv luk enerji iletim hattı proje aşamasında, İÇDAŞ Değirmencik-Soma arasında 380 kv luk ve/veya İÇDAŞ Değirmencik-Aliağa arasında 380 kv luk hatlar da planlama aşamasındadır. Proje konusu termik santralin m 2 lik (197,5 hektar) alanda kurulması planlanmaktadır. Bu alan içerisinde termik santral ünitelerinin yanı sıra kömürün yanması sonucu açığa çıkacak kül-cürufun depolanması için m 2 lik alanda II. Sınıf düzenli depolama sahası yer alacaktır. Ayrıca proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında m 2 lik dolgu alanı ile dalgakıran ve iskele yapılması planlanmaktadır. Projenin inşaat öncesi döneminin 2 yıl, iki ünitenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasının ise 5 yıl olmak üzere toplam 7 yılda tamamlanması planlanmaktadır. Yapımı planlanan termik santralin yıllık çalışma süresinin yaklaşık 8000 saat olması öngörülmektedir. Ekonomik kullanım süresi 25 yıl olarak öngörülen santralin, ekonomik ömrünün sonunda yapılacak yenileme ve modernizasyon çalışmaları ile 49 yıl kullanılması öngörülmektedir. Proje kapsamındaki kıyı yapıları dolgu, iskele ve dalgakırandır. Planlanan iskele, termik santrale kömür getirecek gemilerin de yanaşabileceği ve kömür boşaltma işlemi yapabileceği özellikte olacaktır. Kıyı kenar çizgisinden itibaren 6 metrelik bir geçiş hattından sonra 185 m uzunluğunda konveyör bant hattı yapılacaktır. Daha sonra 312 m uzunluğunda ve 18,5 m genişliğinde yine kazıklı sistem bir iskele yapılarak bu iskele 20 m kedi yolu ile 12x12 m lik dolfene bağlanacaktır. Dolgunun ve iskelenin korunması amacıyla yaklaşık 1510 m uzunluğunda dalgakıran yapılacaktır. Proje kapsamında su ortamında herhangi bir amaçla kazı ve dip taraması yapılmayacaktır. Proje alanı Lâpseki İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 28 km, Biga İlçe merkezine kuşuçuşu yaklaşık 25 km, Çanakkale İli ne ise kuşuçuşu yaklaşık 55 km mesafede bulunmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimleri alanın kuş uçuşu 2254 güneydoğusunda Ayıtdere Köyü, 2878 m doğusunda ise Bekirli Köyü bulunmaktadır. Proje sahasına ulaşım Biga-Çanakkale karayolunun Balıklıçeşme Mevkii nden ayrılan asfalt yol ile sağlanmaktadır. İÇDAŞ Liman yolundan Ayıtdere Köyü ne ayrılan yol ile proje sahasına ulaşılmaktadır. Bütün taşıma işlemleri sırasında taşıyıcılar tarafından, yürürlükteki 314

337 tüm güvenlik ve emniyet önlemleri alınacak ve personellerin trafik kurallarına uymaları sağlanacaktır. Proje alanının tamamı Bakanlık Makamının 20/08/2014 tarih ve sayılı Olur'u ile onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/ Ölçekli Çevre Düzeni Planına göre orman alanı kapsamına girmektedir. Proje alanının kara tarafında bulunan alanın tamamı orman sayılan alanlar kapsamındadır. Bu kapsamda Orman Kanunun 17. ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Termik Santral ve Kül Depolama Alanı (İskele, Dalgakıran, Deniz Dolgusu) projesinin kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında kalan kısmında da onaylı herhangi bir imar planı bulunmamaktadır. Proje kapsamında kıyı kenar çizgisinin deniz tarafında yapılacak yapılara ilişkin ise Maliye Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır sayılı Orman Kanunun 17/3 maddesinde ormanlık alanlarda kamu yararı ve zaruret bulunması halinde enerji santralinin yapılmasına izin verilebilir hükmü yer almaktadır. Bu kapsamda Ekim/2013 tarihinde Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü ne ön izin başvurusunda bulunulmuş olup Orman Kanunun 17/3 ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği gereğince Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü nden Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu alınmıştır. Projeyle ilgili olarak yapılacak imar planı teklifi tarih ve sayılı Kıyı Yapı ve Tesislerinde Plânlama ve Uygulama Sürecine İlişkin Tebliğ kapsamında yapılacak olup Tebliğin 5. Maddesi gereğince hazırlanacak Yatırım Teklif Dosyası Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne sunulacaktır. Tesis tasarımında ve işletilmesinde 2010/75/EU numaralı AB Endüstriyel Emisyonlar Direktifi kapsamında yayınlanan Uygulanabilir En İyi Teknikler (BAT) dikkate alınacaktır. Proje konusu termik santral ve kül depolama alanı Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği Ek-1 listesi madde 1.1 ve madde 8.1 kapsamında değerlendirilmektedir. Bu kapsamda Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre izin ve lisansı alınacaktır. Termik santral ve kül depolama alanından kaynaklanacak toz ve gaz emisyonları ÇED Raporunun ilgili bölümlerinde ve hava kalitesi dağılım modellemesi raporunda detaylı olarak hesaplanmıştır. (Bkz. Ek-12) Enerji santralinden kaynaklanacak kükürt dioksit (SO 2 ) ve azot dioksit (NO 2 ) emisyonları için hesap edilen kütlesel debiler sınır değerleri geçmekte olup partiküler madde (PM), karbon monoksit (CO), hidrojen klorür (HCl) ve hidrojen florür (HF) emisyonları sınır değerleri geçmemektedir. Ancak modelleme çalışması sınır değerleri geçen ve geçmeyen tüm parametreler için gerçekleştirilmiştir. Yapılan modelleme çalışmaları sonucunda tesiste yatırım sonrasında hiç bir şekilde tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo-2.2 de ve Hava Kalitesinin Değerlendirmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen günlük ve yıllık hava kalitesi sınır değerlerinin aşılmadığı görülmüştür. Santralden kaynaklanacak partikül madde (PM), kükürt dioksit (SO 2 ), azot dioksit (NO 2 ), karbonmonoksit (CO), hidrojen klorür (HCl) ve hidrojen florür (HF) emisyonları için enerji santrali bacası sürekli yazıcılı bir ölçüm cihazı ile donatılacak ve değerleri sürekli izlenecektir. Ölçüm sonuçları online olarak Çanakkale Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne aktarılacaktır. 315

338 Faaliyet sırasında tarih ve sayılı Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde belirtilen hususlara uyulacak, gerekli tedbirler alınacaktır. Projenin inşaat aşamasında araçların hareketi ile oluşacak tozu önlemek amacıyla saha içi arazöz ile düzenli olarak sulama yapılacak, işletme aşamasında ise tesis içi bütün yollar betonla kaplanacaktır. Faaliyet süresince Hava Kalitesi Değerlendirilme ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerler aşılmayacak ve Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği EK 1 de belirtilen esaslara uyulacaktır. Proje kapsamında yer alan üniteler için gerekli olacak su ile personelin içme suyu ihtiyacı, inşa edilecek olan deniz suyu arıtma tesisinden (reverse ozmos) temin edilecektir. Çalışacak personelden kaynaklı evsel nitelikli atık su ve soğutma sistemi kaynaklı atık su oluşumu söz konusu olacaktır. Oluşacak evsel nitelikli atık su kurulacak paket arıtma sistemlerinde arıtılarak alıcı ortama (denize) deşarj edilecektir. Deşarj edilen su, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo-21.1 de verilen kriterleri, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve buna bağlı olarak çıkarılan Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 ve Ek-6 kriterlerini sağlayacaktır. Proje kapsamında kullanılacak soğutma sularının ise denizden alınması ve tekrar denize deşarj edilmesi planlanmaktadır. Soğutma birimlerinin toplam su ihtiyacı 2x3.300 m 3 /saat olup buharlaşma ve blöf ile eksilecek su miktarı 2x2.200 m 3 /saat olacaktır. Bu kayıp denizden çekilerek tamamlanacaktır. Proje kapsamında çalışacak makine-ekipmandan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. İşletme aşamasında yapılacak çalışmalara istinaden en yakın yerleşim yerlerinde hissedilecek gürültü düzeyleri ÇGDYY Ek-VII Tablo-4 e göre değerlendirildiğinde, söz konusu çalışmaların Endüstriyel alanlar başlığı altında inceleneceği gereğince 70 dba sınır değer kabul edilmiştir. Çevresel etki değerlendirmesine konu proje alanına en yakın yerleşim yeri olan 2254 m mesafedeki Ayıtedere Köyünde hissedilecek gürültü düzeyi 52,13 dba olarak hesaplanmıştır. Görüldüğü üzere; en yakın yerleşim yerlerinde hissedilecek gürültü seviyeleri Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Tablo-4 e göre yönetmelik sınır değerinin altında kalmaktadır. Bu itibarla yakın yerleşim yerlerinde proje konusu faaliyetten kaynaklanacak gürültüden olumsuz yönde bir etkilenme olmayacaktır. Termik santralde kömürün yanması sonucunda yılda ton kül açığa çıkacaktır. Uçucu küller çimento sektöründe aranan bir katkı maddesidir. Uçucu küllerin çimento fabrikalarında katkı maddesi olarak kullanılması için satılması düşünülmektedir. Ancak satılamaması durumu göz önünde bulundurularak kül depolama sahasında depolanacakmış gibi düşünülüp depolama hacmi tasarlanacaktır. Elektrostatik ve torbalı filtrelerin altından çıkacak olan uçucu kül (toplam külün %90 ı) pnömatik taşıma yoluyla tamamen kapalı borular içerisinde kül depolama sahası yanında yapılacak olan kül silolarına getirilecektir. Burada silobaslarla tamamen kapalı şekilde boşaltılarak çimento fabrikasına taşınacaktır. Ancak herhangi bir nedenle uçucu küllerin çimento fabrikasına nakledilememesi olasılığına karşı da proje sahası içerisinde oluşturulacak olan kül depolama sahasında belli oranda nemlendirildikten sonra (%15 - %25 su ilavesi) düzenli depolama yapılacaktır. 316

339 Termik santralde kullanılacak kömürden kaynaklanacak cüruf, santralden kamyonlarla kül depolama alanına taşınacaktır. Kül depo sahasına taşınan cüruf, sahaya boşaltılarak kül depolama sahasında düzgün depolamayı sağlayacak şekilde geçici yığınlar oluşturulacaktır. Geçici yığınlar lastikli kepçe ile yayılacak; kuru ve rüzgârlı havalarda su yağmurlama suretiyle ıslatılarak tozuma önlenecektir. Bu işlemler yapılırken SKHKKY Ek-1 de ki hükümlere uyulacaktır. Proje kapsamında oluşacak evsel nitelikli katı atıklar tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren "Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" nin 18. maddesine göre konteynırlarda biriktirilerek toplanacak ve 22. maddesine göre belirli aralıklarla evsel katı atık toplama araçları ile Çanakkale Katı Atık Yönetim Birliği (ÇAKAB) düzenli depolama alanına nakledilecektir. Proje kapsamında açığa çıkacak bütün katı atıklar ilgili mevzuatlar doğrultusunda bertaraf edilecek olup Marmara Denizine, herhangi bir dere yatağına veya toprağa atık atılmayacaktır. Proje konusu tesis iş sağlığı ve güvenliği açısından tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği nde çok tehlikeli işler sınıfında değerlendirilmiştir. Bu kapsamda İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince tesiste; İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik ve İşyeri Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik kapsamında belirtilen çalışma sürelerine uyacak şekilde işyeri hekimi ve A sınıfı iş güvenliği uzmanı bulundurulacaktır. Proje kapsamında 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu Kanuna bağlı çıkarılan Yönetmeliklere; 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna bağlı çıkarılan Yönetmelikle uyulacaktır. 317

340 EKLER: (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar) Ek-1: Ek-2: Ek-3: Ek-4: Ek-5: Ek-6: Ek-7: Ek-8: Ek-9: Ek-10: Ek-11: Ek-12: Ek-13: Ek-14: Ek-15: Ek-16: Ek-17: Ek-18: Ek-19: Ek-20: Ek-21: Ek-22: Ek-23: Ek-24: Dolgu Malzemesi Ocaklarına İlişkin İşletme Ruhsatı ve İzinleri ile Analiz Sonuçları İskele, Dalgakıran ve Dolgu Kesitleri Topoğrafik Harita ve Uydu Görüntüsü Fotoğraflar Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve Plan Hükümleri Genel Vaziyet Planı Çanakkale Meteoroloji İstasyonu Bülteni Jeoloji Haritası Deprem ve Diri Fay Haritası Hidroloji Haritası Batimetri Haritası Hidrografik-Oşinografik Etüt Raporu Arazi Varlığı Haritası ve Lejandı Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu Meşçere Haritası ve Lejandı Ekosistem Değerlendirme Raporu Deniz Suyu Analiz Sonuçları Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi Karayolları Bölge Müdürlüğü Görüşü Gürültü Ölçüm Raporu (Akustik Rapor) Termik Santral Yerleşim Planı Kül analizleri ve Kömür Radyoaktivite Analizi Kül Depolama Alanı Vaziyet Planı ve Kesitleri Acil Eylem Planı 318

341 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-1: Dolgu Malzemesi Ocaklarına İlişkin İşletme Ruhsatı ve İzinleri ile Analiz Sonuçları

342 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-2: İskele, Dalgakıran ve Dolgu Kesitleri

343 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-3: Topoğrafik Harita ve Uydu Görüntüsü

344 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-4: Fotoğraflar

345 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-5: Çevre Düzeni Planı, Lejandı ve Plan Hükümleri

346 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-6: Genel Vaziyet Planı

347 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-7: Çanakkale Meteoroloji İstasyonu Bülteni

348 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-8: Jeoloji Haritası

349 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-9: Deprem ve Diri Fay Haritası

350 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-10: Hidroloji Haritası

351 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-11: Batimetri Haritası

352 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-12: Hidrografik-Oşinografik Etüt Raporu

353 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-13: Arazi Varlığı Haritası ve Lejandı

354 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-14: Kamu Yararı ve Zaruret Halinin Tespiti Raporu

355 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-15: Meşçere Haritası ve Lejandı

356 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-16: Ekosistem Değerlendirme Raporu

357 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-17: Deniz Suyu Analiz Sonuçları

358 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-18: Hava Kalitesi Dağılım Modellemesi

359 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-19: Karayolları Bölge Müdürlüğü Görüşü

360 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-20: Gürültü Ölçüm Raporu (Akustik Rapor)

361 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-21: Termik Santral Yerleşim Planı

362 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-22: Kül analizleri ve Kömür Radyoaktivite Analizi

363 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-23: Kül Depolama Alanı Vaziyet Planı ve Kesitleri

364 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. Ek-24: Acil Eylem Planı

365 KOCADALYAN TERMİK SANTRALİ VE KÜL DEPOLAMA ALANI (İSKELE, DALGAKIRAN, DENİZ DOLGUSU) PROJESİ EKLERİDİR. RAPORU HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN TANITILMASI

366

367 NOTLAR VE KAYNAKLAR: Türk Çevre Mevzuatı Cilt I-II Çanakkale İl Çevre Durum Raporu Çevre Mevzuatı Hava Kirliliği, Kontrol ve Denetim, Kimya Müh. Odası yayını, 1991 T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı-İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ( Su Temini ve Atıksu Uzaklaştırılması Uygulamaları İTÜ , Prof. Dr. Dinçer TOPACIK, Prof. Dr. Veysel EROĞLU Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı, Atıksu Arıtımın Esasları,2005 Biga Yarımadası Kuzeybatısı Kesiminin Jeolojisi ( Çanakkale-H 16 Ve H 17 Paftalarının Anadolu Bölümü) Erdem ERGÜL, Şükrü ACAR, Burhan KORKMAZER Çalışma Grubu Raporu, Mart 1984 MTA Jeolojik Etütler Dairesi BİNGÖL, E., (1969): Kazdağ masifi merkezi ve güneydoğu kesimi jeolojisi MTA Der. 72 sayfa BİNGÖL, E., KORKMAZER, B., AKYÜREK, B., (1973): Biga yarımadasının jeolojisi ve Karakaya formasyonunun bazı özellikleri, 50. Yıl Yerbilimleri Kongresi sayfa: BİNGÖL, E., (1976): BATI Anadolu nun Jeotektonik evrimi MTA Dergisi 86 sayfa DAYIOĞLU, Ü., ÖZTÜRK, E., AKYÜREK, B., ŞENTÜRK, K., (1971): 1/ ölçekli Ayvalık İ17-a2,a3, a4, b1, b4 ve Çanakkale H17-c4, d3 paftalarının jeolojisi raporu MTA Rapor No: 6535 Karakaya Formasyonu; Bingöl ve dig., 1973 Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Resmi İnternet Sitesi ( AKMAN, Y. 1995, Türkiye Orman Vejetasyonu, Ank. Üniv. Fen Fakültesi Botanik A.B.D., Ankara. BAYTOP, T. 1994, Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, T.D.K. Basımevi, Ankara. DAVIS, P.H , Flora of Turkey and East Aegean Islands, Vol. 1 9, Edinburgh University Press, Edinburgh. DAVIS, P.H. et all 1988, Flora of Turkey and East Aegean Islands, (Supplement), Vol. 10, Edinburg University Press, Edinburgh. EKİM, T. ve ark. 2000, Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, T.T.K.Derneği, Ankara. YİĞİT, N. ve ark. 2002, Çevresel Etki Değerlendirme ÇED, Kılavuz, Ankara Türkiye nin Önemli Doğa Alanları (Doğa Derneği 2006,Ankara) (TÜBİVES Türkiye Bitkileri Veri Servisi) ( DEMİRSOY, A. 1996, Amfibiler- Sürüngeler-Memeliler Meteksan A.Ş., Ankara Baran, İ. Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri. Tübitak Popüler Bilim Kitapları 207. Impress Baskı Tesisleri-Ankara.KASIM-2012 Svensson, L., Mullarney, K. & Zetterström, D. (2009) Collins Bird Guide 2nd Edition, HarperCollins Publishers, London KİZİROĞLU, İ. (2008): Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi, Desen Matb., Ankara Türkiye nin Anonim Kuşları Türkiye nin Anonim Memelileri Türkiye Kurbağa ve Sürüngenleri Gözlemciliği ve Fotoğrafçılığı Topluluğu BirdLife International Data Zone Doğa Derneği Kuşbank DEMİRSOY, A. 2002, Genel Zoocoğrafya ve Türkiye Zoocoğrafyası, Meteksan A.Ş., Ankara YİĞİT, N. ve ark. 2002, Çevresel Etki Değerlendirme ÇED, Kılavuz, Ankara Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ( Karayolları Genel Müdürlüğü (http :// 319

368 T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ( Meteoroloji Genel Müdürlüğü ( Çanakkale Valiliği internet sitesi Türkiye İstatistik Kurumu Resmi İnternet Sitesi Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı Resmi İnternet Sitesi Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü Su Ürünleri İstihsal Yerleri, Ankara-2004 Öztürk, İ, Altinbas, M. ve Arıkan, O. (1999). Katı Atık Sızıntı Suyu Kirliliğinin Boyutları ve Arıtma Teknikleri, Kent Yönetimi, İnsan ve Çevre Sorunları Sempozyumu 99, Şubat, İstanbul. Editörler: İ. Öztürk, A. Demir, K. Alp. Erdirençelebi, D., Öztürk, İ., Burdurlu, Y. (1999). Sızıntı Suyu Arıtımında Klorlu Alifatiklerin Anaerobik Sistemlere Etkisi ve Giderimi, Kent Yönetimi, İnsan ve Çevre Sorunları Sempozyumu 99, Şubat, İstanbul. Editörler: İ. Öztürk, A. Demir, K. Alp. Yangın, Ç., Yılmaz, S., Altınbaş, M., Öztürk, İ. (2000). Katı atık sızıntı sularının evsel atıksularla birlikte havasız arıtımı, 1. Ulusal Çevre Kirliliği Kontrolü Sempozyumu, 4-6 Ekim, O.D.T.Ü., Çevre Mühendisliği Bölümü, Ankara. Öztürk, İ, Altinbas, M. ve Arıkan, O. (1999). Katı Atık Sızıntı Suyu Kirliliğinin Boyutları ve Arıtma Teknikleri, Kent Yönetimi, İnsan ve Çevre Sorunları Sempozyumu 99, Şubat, İstanbul. Editörler: İ. Öztürk, A. Demir, K. Alp. Erdirençelebi, D., Öztürk, İ., Burdurlu, Y. (1999). Sızıntı Suyu Arıtımında Klorlu Alifatiklerin Anaerobik Sistemlere Etkisi ve Giderimi, Kent Yönetimi, İnsan ve Çevre Sorunları Sempozyumu 99, Şubat, İstanbul. Editörler: İ. Öztürk, A. Demir, K. Alp. Yangın, Ç., Yılmaz, S., Altınbaş, M., Öztürk, İ. (2000). Katı atık sızıntı sularının evsel atıksularla birlikte havasız arıtımı, 1. Ulusal Çevre Kirliliği Kontrolü Sempozyumu, 4-6 Ekim, O.D.T.Ü., Çevre Mühendisliği Bölümü, Ankara. Çanakkale İli Tarım Master Planı Türkiye'nin Enerji Görünümü", Makine Mühendisleri Odası Raporu, Mart 2010 Türkiye Elektrik Enerjisi 10 Yıllık Üretim Kapasite Projeksiyonu ( ), TEIAŞ 320