TÜİK DIŞ TİCARET İSTATİSTİKLERİ VE ENDEKSLERİ ISSN 0259-5036 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU
TÜİK Sorularla Resmi İstatistikler Dizisi - 2
Önsöz ÖNSÖZ Türkiye statistik Kurumu karar alclarn, aratrmaclarn ve tüm istatistik kullanclarnn ihtiyaç duyduklar istatistiksel verileri, uluslararas standartlara uygun olarak güvenilirlik, tutarllk, tarafszlk, istatistiki gizlilik, güncellik ve effaflk ilkeleri dorultusunda üretmekte ve yaymlamaktadr. Üretilen istatistiklerin gerçekleri yanstmasnn salanmas, tüm kullanclara tarafsz ve e zamanl olarak sunulmas, gizlilik ilkesine riayet edilmesi, kamuoyunun bilgi edinme hakknn gözetilmesi temel esaslardr. Kurumumuzun gerek basl yayn olarak çkard, gerekse internet sayfasnda yaymlad tüm istatistiksel veriler ile birlikte, aratrmalarn metodolojisine (kullanlan tanm, kavram ve snflamalar, aratrmann kapsam ve yöntemi, örnek tasarm vb.) ilikin açklamalar da kapsaml ve güncel olarak kamuoyunun dikkatine sunulmaktadr. statistiksel verilerin doru okunmas, salkl yorumlanmas, ancak metodolojik açklamalarn dikkate alnmas ile mümkündür. D Ticaret istatistiklerine ilikin ayrntl metodolojik açklamalar da gerek internette, gerekse basl yaynlarda mevcuttur. Hazrlanan bu yaynda ise, d ticaret istatistiklerine ilikin teknik ve teorik açklamalarn ötesinde, bu konuyla ilgili merak edilen, tartlan, eletirilen hususlar ile en çok sorulan sorulara ilikin açklamalara yer verilmi ve yayn hazrlanrken konuya ilgi duyan herkes tarafndan ilgiyle okunabilir olmas hedef alnmtr. Sorularla statistikler Dizisi nin 2. yayn olan bu yaynn tüm kullanclarna yararl olmasn dilerim. Doç. Dr. Ömer DEMİR Doç. Dr. Ömer DEMR Bakan Başkan III
İçindekiler ÇNDEKLER Sayfa Önsöz çindekiler III V 1. D ticaret istatistikleri ve d ticaret endeksleri 1 D ticaret nedir? D ticaret istatistiklerinin genel kapsam nedir? 2 Türkiye de d ticaret istatistiklerinin bilgi kayna nedir? Bilgiler nasl elde edilmektedir? 3 TÜK tarafndan yaymlananlar dnda Türkiye nin d ticaretine ilikin baka veri mevcut mudur? 4 TÜK ve TM tarafndan açklanan ihracat verileri arasndaki farkllklar nedir? 5 Avrupa Birlii (AB) ülkelerinde d ticaret istatistikleri nasl elde edilmektedir? 6 Ülkemize ait veriler dier ülke verileri ile uyumlu mudur? 3 7 D ticaret istatistiklerinin oluturulmasnda genel ilkeler kim tarafndan belirlenmektedir? 8 D ticaret sistemi nedir? Dünyada hangi sistemler uygulanmaktadr? 9 Genel ticaret sistemi nedir? 4 10 Özel ticaret sistemi nedir? 4 11 thalat açsndan genel ve özel ticaret sistemi arasnda ne fark vardr? 12 hracat açsndan genel ve özel ticaret sistemi arasnda ne fark vardr? 13 Dünyada hangi sistemin kullanm daha yaygndr? 7 1 1 2 2 2 4 4 5 6 14 Türkiye nin d ticaret istatistikleri hangi sisteme göre oluturulmaktadr? 15 Genel Ticaret Sistemine göre veri üretilmesi için herhangi bir çalma yaplyor mu? 16 Bir ülkenin ekonomik bölgesi, gümrük bölgesi ve serbest dolam bölgesi nasl tanmlanr? 7 7 8
İçindekiler 17 Serbest bölgeler hangi amaçla kurulmaktadr? Çeitleri nelerdir? 18 Türkiye nin d ticaret verileri ne tür ilemleri kapsamaktadr? 19 Türkiye nin d ticaret verilerine hangi mallar ve ilemler dahil edilmemektedir? 20 Yolcu beraberi eya nadir? Bu konuda herhangi bir veri derleniyor mu? Sayfa 21 Geçici ihracat ve ithalat nedir? 10 22 Finansal kiralama nedir? Adi kiralamadan fark nedir? 10 23 statistiksel eik nedir? D ticaret verileri için hangi deer uygulanmaktadr? 24 TÜK, Gümrük Müstearlndan ald verilerin üzerinde ne tür çalmalar yaptktan sonra yaynlamaktadr? 25 D ticaret istatistiklerinde hangi deikenler yer almaktadr? 26 D ticaret istatistiklerinde gümrük kavram neyi ifade etmektedir? 27 D ticaret istatistiklerinde referans dönemi nedir? 12 28 D ticaret istatistiklerinde madde neyi ifade etmektedir? 12 29 statistiklerde, ithalat ya da ihracat yaplan tüm maddelere ilikin bilgi bulunabilmekte midir? 30 Gümrük Tarife Cetveli kim tarafndan, nasl hazrlanmaktadr? 31 D ticarette ihracat ya da ithalat yaplan ülkenin belirlenmesinde hangi tür uygulamalar vardr? 32 Türkiye nin d ticaret istatistiklerinde ihracat yaplan ülke kavram neyi ifade etmektedir? 33 thalat yaplan ülkeden ne anlalmaktadr? 14 34 Mene (kaynak) ülke nasl tespit edilmektedir? 14 8 9 9 9 10 11 11 12 13 13 13 14 35 D ticarette tama sistemi ve tat ülkesi neyi ifade etmektedir? 36 Gümrük rejim kodu nedir? Gümrük rejim kodu d ticaret istatistiklerinde hangi amaçla kullanlmaktadr? 15 15 VI
İçindekiler 37 Türkiye'nin d ticaret istatistiklerinde kullanlan rejim kodlar nelerdir? 38 D ticarette miktar nedir? Miktar ölçümünde hangi ölçü birimleri kullanlmaktadr? Sayfa 39 D ticarette deer neleri içermektedir? 17 40 Muhtelif döviz cinsleri ile yaplan d ticaret ödemeleri ABD Dolar, EURO ve YTL ye nasl dönütürülmektedir? 41 D ticaret istatistiklerinde veri serisi hangi yla kadar mevcuttur? Nasl sunulmaktadr? 42 D ticaret verileri ne kadar sürede yaymlanyor? AB üyesi ülkelerde bu süre nedir? 43 Yaymlanm d ticaret verileri daha sonra niçin revize edilmektedir? Revize oran toplam deere göre nedir? 44 D ticaret verilerinin kullanclar kimlerdir? 18 45 D ödemeler bilançosu nedir? Hangi bilgileri içerir? 19 16 16 17 17 17 18 46 D ticaret verilerine nasl ulalabilir? 20 47 TÜK in web sayfasnda d ticaret verileri hangi ayrntda mevcuttur? 48 D ticaret verileri hangi mal ve sektör snflamalarna göre deerlendirilmektedir? 49 Harmonize sistem nedir? Dünya ülkeleri arasnda kullanm yaygn mdr? 50 Uluslararas Standart Ticaret Snflamas (SITC) nedir? Yaps ve kullanm alanlar nelerdir? 51 Geni Ekonomik Kategoriler Snflamas (BEC) nn yaps nasldr? Nerelerde kullanlmaktadr? 52 D ticaret istatistiklerinde kullanlan Uluslararas Standart Sanayi Snflamas (ISIC) nn özellikleri nelerdir? 53 Avrupa Ekonomik Topluluunda Faaliyete Göre Ürünlerin statistiki Snflamas (CPA) nedir? 54 D ticaret verilerinde gizleme uygulanmasnn yasal dayana ve uygulama yöntemi nedir? 55 Uluslararas d ticaret verilerinin karlatrlabilirlik durumu nedir? Verilerin tutarlln etkileyen etkenler nelerdir? 56 Dünya d ticaret hacmi ne kadardr? Türkiye nin Dünya d ticaretinde yeri nedir? 20 20 21 22 22 23 23 23 24 25 VII
İçindekiler 57 Türkiye'nin en çok ihracat ve ithalat yapt ülkeler hangileridir? Sayfa 58 Türkiye en çok hangi ürünleri ihraç etmektedir? 27 59 Türkiye en çok hangi ürünleri ithal etmektedir? 27 60 TÜK tarafndan hesaplanan d ticaret endeksleri hangileridir? 61 D ticaret miktar endeksi nedir? 27 62 D ticaret birim deer endeksi neyi ifade etmektedir? Fiyat endeksi ile arasnda ne fark vardr? 63 Hesaplanan d ticaret endekslerinin balca özellikleri nelerdir? 64 D Ticaret Endeksleri hangi snflamalara göre hesaplanmaktadr? 65 Sabit bazl endeks ile zincirleme endeks arasnda ne fark vardr? 66 2003 Temel yll d ticaret endeksinde madde seçimi hangi kriterlere göre yaplm, endekse kaç madde seçilmitir? 67 2003 temel yll d ticaret endekslerinde madde ve sektör arlklar nasl hesaplanmaktadr? 68 2003 temel yll birim deer endekslerinin hesaplanmasnda hangi formül kullanlmaktadr? 69 D ticaret miktar endeksleri nasl hesaplanmaktadr? 31 70 D ticaret deer endeksi neyi ifade etmekte, nasl hesaplanmaktadr? 71 Zincirleme endeksle hesaplanan birim deer endeksi deerleri 2003 temel ylna nasl dönütürülmektedir? 72 D ticaret endeksleri hangi amaçlarla kullanlmaktadr? 33 73 TÜK tarafndan bugüne kadar hangi temel yll d ticaret endeksleri hesaplanmtr? 74 D ticaret endekslerinin sonuçlarna nasl ulalmaktadr? 33 26 27 28 28 28 29 29 30 31 32 32 33 75 Avrupa Birlii ülkelerinde hangi d ticaret endeksleri hesaplanmaktadr? EUROSTAT üye ülkelerden hangi endeksleri istemektedir? 34 VIII
İçindekiler 2. Tablo ve Grafik Listesi Sayfa Tablo 1 thalatta özel ve genel ticaret 5 2 hracatta özel ve genel ticaret 6 3 Birim deer endekslerinde ana sektör arlklar, 2003 30 Grafik 1 Yllara göre Dünya ticaret hacmi 25 2 Yllara göre Türkiye nin d ticareti 25 Ek 1 Serbest bölge listesi 35 2 Ülkelere göre Dünya ihracat ve ithalat, 2006 36 3 En çok ihracat ve ithalat yaplan 30 ülke, 2006 37 4 En çok ihracat yaplan fasllar, 2006 38 5 En çok ithalat yaplan fasllar, 2006 39 6 lgili bilgilere ulamak için 40 Simge ve Ksaltmalar BM: Birlemi Milletler AB: Avrupa Birlii EUROSTAT: Avrupa Birlii statistik Ofisi TÜK: Türkiye statistik Kurumu TM: Türkiye hracatçlar Meclisi BDDK: Bankaclk Denetleme ve Düzenleme Kurulu SHGM: Sivil Havaclk Genel Müdürlüü HS: Harmonize Sistem CN: Kombine Nomanklatör CCC: Gümrük birlii Konseyi ISIC: Tüm Ekonomik Faaliyetlerin Uluslararas Standart Sanayi Snflamas SITC: Standart Uluslararas Ticaret Snflamas CPA: Avrupa Topluluunda Faaliyete göre Ürünlerin statistiki Snflamas BEC: Geni Ekonomik Kategorilerin Snflamas CIF: D ticarette mal bedeli, navlun ve sigorta dahil teslim ekli (Cost-Insurance-Freight) FOB: D ticarette, gemi güvertesinde teslim ekli (Free on board) IX
Soru 1: D ticaret nedir? D ticaret istatistiklerinin genel kapsam nedir? D ticaret geni anlamyla, uluslararas mal ve hizmet alveriidir. Genellikle d ticaret terimi, mal ihracat ve ithalat yerine kullanlmaktadr. Mallarn yan sra hizmetlerin de ihracat ve ithalat söz konusu olmakla birlikte, d ticaret istatistiklerinde hizmet ihracat ve ithalat kapsanmamaktadr. Bir ülkede yerleik kii ve kurumlarn dier ülkelere mal satmas ihracat (dsatm), dier ülkelerden mal satn almas ithalat (dalm) olarak adlandrlmaktadr. Soru 2: Türkiye de d ticaret istatistiklerinin bilgi kayna nedir? Bilgiler nasl elde edilmektedir? Türkiye nin d ticaret verileri 1930 lu yllardan itibaren Türkiye statistik Kurumu tarafndan elde edilmekte ve yaymlanmaktadr. D ticaret istatistiklerinin veri kayna, ithalatçlar ve ihracatçlar tarafndan Gümrük darelerine verilen gümrük beyannameleridir. Gümrüklerde ilem gören ihracat ve ithalat beyannamelerine ait bilgiler, Gümrük Müstearl ndan, Türkiye statistik Kurumu na elektronik ortamda aktarlmaktadr. Gümrük Modernizasyon Projesi çerçevesinde d ticaretin %99 undan fazlasn gerçekletiren önemli gümrüklerde beyannameler elektronik olarak beyan edilmekte, dier gümrüklere ait beyannamelerde yer alan bilgiler ise Gümrük Müstearl nda elektronik ortama aktarlmaktadr. Gümrük Veri Ambarnda birletirilen aylk bilgiler; ilki referans ayn takip eden ilk haftada, ikincisi ise 3. haftada olmak üzere iki parça halinde Türkiye statistik Kurumu na verilmektedir. TÜK e bilgi aktarmada bilgi hacmine göre CD veya elektronik posta kullanlmaktadr. Ham petrol, doalgaz ve elektrik d ticaretine ilikin bilgiler dorudan ihracat ve ithalat yapan kurululardan e-posta aracl ile alnmaktadr.
Soru 3: TÜK tarafndan yaymlananlar dnda Türkiye nin d ticaretine ilikin baka veri mevcut mudur? Türkiye nin resmi d ticaret istatistikleri sadece TÜK tarafndan yaymlanmaktadr. D Ticaret Müstearl, Devlet Planlama Tekilat, T.C. Merkez Bankas gibi kurumlar kaynak gösterilerek verilen tüm d ticaret verileri TÜK tarafndan yaymlanan verilerdir. Bahsi geçen kurumlar veri üreticisi deil kullancsdr. TÜK tarafndan yaymlanan veriler dnda sadece Türkiye hracatçlar Meclisi (TM) tarafndan elde edilen ihracat kayt rakamlar kamuoyuna açklanmaktadr. Soru 4: TÜK ve TM tarafndan açklanan ihracat verileri arasndaki farkllklar nedir? TÜK ve TM tarafndan açklanan ihracat verileri arasnda aadaki farkllklar bulunmaktadr. TÜK tarafndan açklanan d ticaret verileri fiilen gerçekleen ihracat ve ithalat ilemlerine aittir. TM ise sadece tescil edilen ihracat kaytlarn derlemektedir. Beyannamelerin TM tarafndan kayd ile ihracatn gerçeklemesi arasnda geçen süre nedeniyle ayn ilem 2 veri setinde ayr dönemlerde yer alabilmektedir. TM ihracat bilgileri içerisinde Türkiye liman ve havalimanlarnda yabanc uçak ve gemilere salanan yakt ve kumanya kaytlar, altn ve dier deerli talarn ihracat bilgileri yer almamaktadr. çeriinde dahilde ileme rejimi altnda ithal edilen hammadde bulunup özel fatura ile ihraç edilen mallar TM verilerinde kapsanrken, TÜK tarafndan açklanan verilerde yer almamaktadr. Soru 5: Avrupa Birlii (AB) ülkelerinde d ticaret istatistikleri nasl elde edilmektedir? AB ülkelerinde d ticaret verilerini oluturan bilgiler iki yöntemle elde edilmektedir. 2
AB d ülkelerle yaplan ticaret EXTRASTAT yöntemi, AB ülkeleri arasndaki ticaret ise INTRASTAT yöntemi. EXTRASTAT terimi, AB ülkelerinin dünyann dier bölgeleriyle yaptklar ticarete ilikin istatistiklerin elde edilmesi amacyla uygulanan sistem için kullanlmaktadr. Bu sistemde, d ticaret istatistikleri ülkemizde olduu gibi büyük ölçüde gümrüklerde ilem gören beyannamelerden elde edilmektedir. INTRASTAT terimi, AB üyesi ülkelerin kendi aralarndaki ticarete ilikin istatistiklerin elde edildii sistemin addr. Bu sistemde, gümrük kaytlar yerine ihracat ve ithalatç firmalardan derlenen bilgiler kullanlmaktadr. Bu ilem için gelitirilen Intrastat formu kullanlmakta; ihracat ve ithalat hacimlerine göre firmalar belli dönemlerde gerçekletirdikleri d ticarete ilikin bilgileri Intrastat dan sorumlu kurulua göndermektedir. Intrastat sistemi AB üyesi ülkeler arasndaki ticarette gümrük beyannamesi kullanlmamas nedeniyle Extrastat yöntemine bir alternatif sistem olarak gelitirilmitir. D ticaretle megul olan kurumlarn üzerindeki yükü azaltmaya yönelik bir uygulamadr. Bu sistem sayesinde hem gümrük ilemleri asgari düzeye indirilmekte, hem de sadece tespit edilen eik deerin üzerinde ticaret yapan firmalardan bilgi alnarak veri derleme ve deerlendirmede kolaylk salanmaktadr. Soru 6: Ülkemize ait veriler dier ülke verileri ile uyumlu mudur? 1996 ylnda Türkiye nin AB ile gümrük birliine girmesinden sonra gümrük mevzuat ve d ticaret mevzuat, d ticaret istatistiklerini dorudan ilgilendiren gümrük tarife cetveli, gümrük beyannamesinin yaps, kullanlan kodlar ve gümrük rejimleri tümüyle AB ile uyumlu hale getirilmitir. Bu uygulamalar sonucunda elde edilen veriler, AB uygulamalarna ve AB nin veri yapsna uygun olarak üretilmekte, AB nin statistik Ofisi EUROSTAT tarafndan belirlenen standartlarda olup, gelimi ülke istatistiklerinde yer alan tüm deikenleri de kapsamaktadr.
Soru 7: D ticaret istatistiklerinin oluturulmasnda genel ilkeler kim tarafndan belirlenmektedir? D ticaret istatistikleri konusundaki genel ilkeler Birlemi Milletler (BM) ve Avrupa Birlii (AB) tarafndan oluturulmaktadr. Bu genel ilkeler ve tavsiyeler, d ticaret sistemleri, bilgi derleme yöntemleri, kullanlan kod sistemleri, menei ülke, miktar ve deer tanmlar ve dier konular kapsamaktadr. Uluslararas istatistiklerin karlatrlabilirlii açsndan bu ilkelere uygun veri üretilmesi önem tamaktadr. Soru 8: D ticaret sistemi nedir? Dünyada hangi sistemler uygulanmaktadr? Bir ülkenin d ticaret istatistiklerine dahil edilen veya edilmeyen mal kategorilerinin belirlendii kurallar bütününe d ticaret sistemi denir. D ticaret sistemleri iki ana kategoride gruplandrlmaktadr. Genel ticaret sistemi Özel ticaret sistemi Soru 9: Genel ticaret sistemi nedir? Genel ticaret sisteminde ülkenin ekonomik bölgesinin snrn geçen mallar kaydedilmektedir. Bu tanm içerisinde gümrük ileme alanlar ve serbest bölgeler de yer almaktadr. Gümrük snr esas alnmamakta, gümrük alanlarna ve serbest bölgelere giren ve çkan mallar da kaydedilmektedir. Ülkeden serbest bölgelere ve gümrük antrepolarna giden mallar ihracat saylmamakta, ancak serbest bölgelerden 3. ülkelere giden mallar ihracat saylmaktadr. Ayn ekilde ithalatta da bu bölgelerle 3. ülkelerin ticaretleri kayda alnmaktadr. Soru 10: Özel ticaret sistemi nedir? Özel ticaret sisteminde gümrük snr esas alnmaktadr. Bu tanma göre serbest bölgeler ve gümrük antrepolar gümrük snr dnda yer almaktadr. Bu sistemi uygulayan ülkelerde, 3. ülkelerden serbest bölgelere ve gümrük antrepolarna gelen ve giden mallar d ticarette yer almazken,
bu ülkelerden söz konusu serbest bölgelere ve gümrük antrepolarna giden ve gelen mallar d ticarete dahil edilmektedir. Soru 11: thalat açsndan genel ve özel ticaret sistemi arasnda ne fark vardr? thalat ilemlerine konu olan ürünlerin d ticaret istatistikleri açsndan durumu aadaki tabloda özetlenmitir. 1. thalatta özel ve genel ticaret M=ithalat; RM=yeniden ithalat Yabanc mallar Genel ticaret Dünyann öteki ülkelerinden ve gümrük transitlerinden: (1)çeride ilemek için depolara veya serbest dolam M bölgelerine (2)Gümrük depolarna veya gümrük serbest bölgelerine M Özel ticaret M Gümrük depolarndan ve gümrük serbest bölgelerinden: (3)çeride ilemek için depolara veya serbest dolam bölgelerine Darda ilendikten sonra (bedeli ödenen ürünler) Dünyann dier ülkelerinden ve gümrük geçilerinden: (4) çeride ilemek için depolara veya serbest dolam M bölgesine (5)Gümrük depolarna ve gümrük serbest bölgelerine M Gümrük depolarndan ve gümrük serbest bölgelerinden (6) çeride ilemek için depolara veya serbest dolam bölgesine Serbest sanayi bölgelerinde elde edilen mallar: (7) çeride ilemek için depolara veya serbest dolam bölgesine hraç edilmi olan benzer durumdaki yerli mallar Dünyann dier ülkelerinden veya gümrük transitlerinden: (8) çeride ilemek için depolara veya serbest dolam RM bölgesine (9)Gümrük depolarna veya gümrük serbest bölgelerine RM Gümrük depolarndan ve gümrük serbest bölgelerinden: (10)çeride ilemek için depolara veya serbest dolam bölgesine Kaynak: UN, International Merchandise Trade Statistics: Concepts and Definitions M M M M RM RM
Soru 12: hracat açsndan genel ve özel ticaret sistemi arasnda ne fark vardr? hracat ilemlerine konu olan ürünlerin d ticaret istatistikleri açsndan durumu aadaki tabloda özetlenmektedir. 2. hracatta özel ve genel ticaret X=ihracat; RX=yeniden ihracat Yerli mallar Genel ticaret Özel ticaret çeride ilemek için depolardan ve serbest dolam bölgesinden: (1)Dünyann dier ülkelerine X X (2)Gümrük depolarna veya gümrük serbest bölgelerine Gümrük depolarndan ve gümrük serbest bölgelerinden: (3)Dünya'nn dier ülkelerine çeride ilendikten sonra (bedeli ödenen ürünler) çeride ilemek için depolardan: X X (4)Dünyann dier ülkelerine X X (5)Gümrük depolarna ve gümrük serbest bölgelerine Gümrük depolarndan ve gümrük serbest bölgelerinden X (6)Dünyann dier ülkelerine Serbest sanayi bölgelerinde elde edilen mallar (7)Dünyann dier ülkelerine X X Benzer durumdaki yabanc mallar çeride ilemek için depolardan ve serbest dolam bölgesinden: (8)Dünyann dier ülkelerine RX RX (9)Gümrük depolarna veya gümrük serbest bölgelerine Gümrük depolarndan ve gümrük serbest bölgelerinden: (10)Dünyann dier ülkelerine RX RX Kaynak: UN, International Merchandise Trade Statistics: Concepts and Definitions
Soru 13: Dünyada hangi sistemin kullanm daha yaygndr? Birlemi Milletler tarafndan 2006 ylnda yaplan aratrmaya cevap veren 111 ülkeden 71 i genel ticaret sistemine göre veri elde edebildiini bildirmitir. 20 ülke her iki ticaret sistemine göre de veri oluturmaktadr. Avrupa Birlii ülkelerinde d ticaret sistemi konusunda farkl uygulamalar bulunmaktadr. Baz ülkeler sadece özel ticaret sistemine göre veri üretirken, Almanya, Estonya, Hollanda, Güney Kbrs ve ngiltere gibi ülkeler hem genel, hem özel ticaret sistemine göre veri üretmektedirler. Ancak, tüm ülkeler d ticaret verilerini EUROSTAT a özel ticaret sistemine göre göndermektedir. Soru 14:Türkiye nin d ticaret istatistikleri hangi sisteme göre oluturulmaktadr? Türkiye nin d ticaret istatistikleri özel ticaret sistemine göre oluturulmaktadr. statistik alan gümrük alan ile çakmaktadr. Bu nedenle gümrük alan dnda kalan serbest bölgeler, gümrüksüz sat maazalar ve gümrük antrepolar istatistik alan dnda kalmakta, ihracatta gümrük snrn geçerek bu bölgelere giden ürünler ihracat kabul edilirken, bu bölgelerden serbest dolam bölgesine giren ürünler ithalat saylmaktadr. Sistem gerei dier ülkelerle serbest bölgeler ya da gümrük antrepolar arasndaki ilemler d ticaret istatistiklerinde kapsanmamaktadr. Soru 15: Genel Ticaret Sistemine göre veri üretilmesi için herhangi bir çalma yaplyor mu? D ticaret verilerinin genel ticaret sistemine göre de üretilmesine yönelik çalmalar sürdürülmektedir. Serbest bölgelerden yaplan d ticarete ilikin bilgilerin Serbest Bölge Müdürlüklerinde kurulan sistem aracl ile elde edilmesi planlanmaktadr. Bu amaçla, D Ticaret Müstearl nda bir proje yürütülmektedir. Proje tamamlandnda serbest bölgelerden gerçekletirilen d ticaret bilgileri Türkiye statistik Kurumu na aktarlacak,
Gümrük Müstearl ndan alnan antrepo bilgileri ile birlikte hem genel hem de özel ticaret sistemine göre veri üretme imkan elde edilecektir. Soru 16: Bir ülkenin ekonomik bölgesi, gümrük bölgesi ve serbest dolam bölgesi nasl tanmlanr? Bir ülkenin ekonomik bölgesi, içinde insanlarn, mallarn ve sermayenin serbestçe dolaabildii corafi snrlardan oluur. Ayrca hava sahas, karasular, herhangi bir amaçla dier ülke topraklarnda satn alnan veya kiralanan alanlar ve serbest bölgeler ekonomik snrlar içindedir. Ülkenin corafi snrlar içinde düzenlenerek fiziksel olarak konulandrlm, yabanc devletler veya uluslararas tekilatlar tarafndan özel amaçla ayrlm bölgeler ülkenin ekonomik snrlar içinde deildir. Bu tanm d ticaretin kapsamnn belirlenmesinde önem tamaktadr. Gümrük kanununun uyguland bölge gümrük bölgesi, bu bölgenin snr da gümrük snrdr. Kural olarak, gümrük bölgesi ülkenin ekonomik bölgesi ile çakr veya onun bir parçasdr. Gümrük bölgesinde; Serbest dolam bölgesi, Gümrük antrepolar, Yurtiçi ileme için antrepolar vardr. Serbest dolam alan ise, ülke içinde gümrük snrlamalar olmakszn mallarn satlabildii alandr. Bu mallar serbest dolam mallar olarak nitelendirilir. Soru 17: Serbest bölgeler hangi amaçla kurulmaktadr? Çeitleri nelerdir? Bir ülkenin siyasal snrlar içinde, ancak gümrük snrlar dnda olan ve gereksiz ilemleri azaltarak d ticareti ve imalat sanayiini tevik etmeyi amaçlayan özel bölgelerdir. En yaygnlar; Ticaret serbest bölgeleri, Sanayi serbest bölgeleridir. Ülkemizde halen faaliyet gösteren 20 serbest bölge bulunmaktadr (Ek 1)
Soru 18: Türkiye nin d ticaret verileri ne tür ilemleri kapsamaktadr? Açklanan d ticaret verileri; Kesin ihraç ve ithalat yaplan ürünleri, Dahilde ilemek üzere ithal edilen ürünlerle, ilendikten sonra yeniden ihraç edilen ürünleri, Hariçte ileme amacyla yurt dna çkan ürünlerle, bu ürünlerin ilenmesiyle elde edilen ve Türkiye ye yeniden giren ürünleri, kapsamaktadr. Soru 19: Türkiye nin d ticaret verilerine hangi mallar ve ilemler dahil edilmemektedir? Aadaki mal ve ilemler d ticaret verilerinde kapsanmamaktadr. Transit ticaret, Yolcu beraberi eya (Bavul ticareti), Ky ve snr ticareti, Geçici ithalat ve ihracat, Snr geçmeyen mallar, Deeri istatistiksel eiin altnda olan mallar, Para tabanl altn, tedavüldeki paralar, Kiralanan mallar (finansal kiralama hariç). Soru 20: Yolcu beraberi eya nedir? Bu konuda herhangi bir veri derleniyor mu? Yolcu beraberi eya, Türkiye'ye gelen yabanclarn beraberlerinde götürmek ya da belirli bir süre sonunda gönderilmek üzere satn aldklar ve gümrük prosedürlerine tabi olmayan mallar ifade etmektedir. Bavul ticareti olarak da adlandrlmakta ve Türkiye ye önemli ölçüde döviz kazandrmaktadr. TÜK tarafndan açklanan d ticaret istatistiklerine dahil edilmemekle birlikte, TÜK tarafndan gerçekletirilen bir anketle tahmin edilmekte ve Merkez Bankas tarafndan hesaplanan ödemeler dengesi tablosunda kullanlmaktadr.
Soru 21: Geçici ihracat ve ithalat nedir? Geçici ihracat ya da ithalat; az veya çok içilik görmek üzere ya da baka nedenlerle baka ülkelere (sonradan ülkemize geri gelmek üzere) mal ihraç edilmesi veya baka ülkelerden mal ithal edilmesidir. Tamir amaçl ya da ileme amacyla gönderilen ürünler için de geçici ticaret kavram kullanlabilmektedir. Ancak, d ticarete dahil edilmeyenler listesinde kastedilen geçici ihracat ya da ithalat, üzerinde herhangi bir deiiklik yaplmadan geri gönderilen ürünlerdir. Soru 22: Finansal kiralama nedir? Adi kiralamadan fark nedir? Finansal kiralama; yatrm mallarnn edinilmesinde bir finansman modeli olarak kullanlmaktadr. Adi kiralamadan farkl olarak aadaki özellikleri nedeniyle finansal kiralama yoluyla yaplan ihracat ve ithalat ilemleri d ticaret istatistiklerine dahil edilmektedir. Finansal kiralama yöntemi daha çok uçak ve gemi gibi yüksek deerli ürünlerin ticaretinde kullanlmaktadr. Kiralama süresi sonunda maln mülkiyeti kiracya geçmektedir. Kiralama süresi maln kullanm ömrü ile orantldr. Toplam kira ödemelerinin bugünkü deeri maln bedeline eit veya büyüktür. Soru 23: statistiksel eik nedir? D ticaret verileri için hangi deer uygulanmaktadr? statistiksel eik; herhangi bir ihracat veya ithalat eyasnn d ticaret istatistiklerine dahil edilebilmesi için olmas gereken minimum deerdir. Türkiye nin d ticaret istatistikleri için istatistiksel eik deeri 100 ABD Dolar olarak uygulanmaktadr. Bu deerin altnda olan mallar d ticaret istatistiklerine dahil edilmemektedir. Toplam içinde deer olarak oran çok düük olmakla birlikte ilem says çok yüksektir. Bu nedenle istatistik deer olarak ihmal edilebilmektedir. Avrupa Birlii ülkelerinde INTRASTAT sistemi için istatistiksel eik kullanlmaktadr. Firmalarn AB ülkeleriyle yapt ticaret hacmi dikkate alnarak yllk ihracat veya ithalat toplam belli bir deerin altnda olan firmalardan bilgi alnmamaktadr. Örnein; Belçika da bu snr yllk 250 000 Euro olarak uygulanmaktadr. 10
Soru 24: TÜK, Gümrük Müstearlndan ald verilerin üzerinde ne tür çalmalar yaptktan sonra yaynlamaktadr? Gümrük Müstearl tarafndan TÜK'e aktarlan ve 2007 ylnda aylk says 1 milyona yaklaan kaytlar üzerinde aadaki kontrol ve düzeltme ilemleri yaplarak d ticaret bilgileri oluturulmaktadr. Kodlarn geçerlilii, Birim fiyat kontrolü, miktar ve deer hatalarnn düzeltilmesi, D ticarete dahil edilen ya da hariç tutulan ilemlerin ayrtrlmas ve tasnifi, Gemi/Uçak gibi bazen gümrük snrn geçmeyen yüksek deerli araçlarn, Sivil Havaclk Genel Müdürlüü (SHGM) ve Bankaclk Denetleme ve Düzenleme Kurulu (BDDK) kaytlar ile kontrolü, TM ihracat kaytlar ve dier dsal kaynaklarla karlatrma, Gizlilik çerçevesine giren verilerde gerekli gizlemelerin yaplmas. Soru 25: D ticaret istatistiklerinde hangi deikenler yer almaktadr? D ticaret istatistiklerinde yer alan deikenlerden önemli olanlar aada saylmtr. Gümrük ad, Referans dönemi, hracat ve ithalatçnn vergi numaras, Madde kodu (gümrük tarife istatistik pozisyonu), Ülke, Eyann tand sistem ve tayan aracn ülkesi, Ödemede kullanlan döviz cinsi, Alc ve satc arasndaki sözlemenin türü, Gümrük rejimleri, Ödeme ekli, Teslim ekli (FOB, CIF vb.), 11
Eyann net arl, Arlk dnda varsa dier birimler cinsinden miktar (Adet, metre vb.), Eyann deeri (ABD Dolar, EURO ve YTL cinsinden). Soru 26: D ticaret istatistiklerinde gümrük kavram neyi ifade etmektedir? D ticaret istatistiklerinde gümrük kavram; ihracat ve ithalat ilemleri için gümrük beyannamelerinin verildii ve d ticaret ilemlerinin yapld gümrük idaresini ifade etmektedir. Buna ilave olarak 1996 yl bandan itibaren ihracatta maln ülke snrlarndan çkt, ithalatta ise ülke topraklarna girdii gümrüü ifade etmek üzere "giri/çk gümrüü" de istatistiklerde gösterilmeye balanmtr. Soru 27: D ticaret istatistiklerinde referans dönemi nedir? D ticaret istatistiklerinde referans dönemi; ithalat ve ihracat ileminin hangi aya ait olduu, dier bir ifade ile ilemlerin d ticaret istatistiklerine hangi zaman diliminde kaydedildiidir. Referans tarihi olarak, ihracatta maln snr geçmesi ve beyannamenin kapatlmas, ithalatta ise, beyanname ilemlerinin tamamlanarak maln gümrükten çekilme tarihi esas alnmaktadr. Bu nedenle beyannamenin tescil edildii dönem ile ihracat ve ithalat ilemlerinin istatistiklere yanstld dönem farkl olabilmektedir. Soru 28: D ticaret istatistiklerinde madde neyi ifade etmektedir? Ülkemizde mal tanmlamas Dünya Gümrük Örgütü tarafndan 1988 ylnda oluturulan Harmonize Sisteme göre yaplmaktadr. Her yln sonunda bir sonraki yl uygulanacak Gümrük Tarife numaralar Resmi Gazetede yaymlanmaktadr. Gümrük Tarife cetvelinde yaklak 19 000 adet 12 basamakl Gümrük Tarife statistik Pozisyonu (GTP) kodu mevcuttur. Bu kodlarn ilk 6 basama Harmonize Sistem (HS) kodudur. 7. ve 8. basamaklarn ilavesi ile AB ülkelerinde kullanlan Kombine Nomanklatör (CN) kodlarna uyum salanmtr. Son 4 basamak ise Türkiye tarafndan ilave edilen kodlardr. 12
Örnek; Kod Madde ad 071080 Dier sebzeler (HS) 07108095 Dierleri (CN) 071080950011 Soan (GTIP) 071080950012 Havuç (GTIP) 071080950013 Prasa (GTIP) Ortalama 5 ylda bir HS de ve her yl CN de yaplan deiiklikler Türk gümrük tarife cetveline yanstlmaktadr. Soru 29: statistiklerde, ithalat ya da ihracat yaplan tüm maddelere ilikin bilgi bulunabilmekte midir? Herhangi bir maddeye ait verinin mevcut olabilmesi için Gümrük Giri Tarife Cetvelinde o maddeye ilikin müstakil GTP numaras açlm olmas gerekmektedir. D ticarette pay az olan ve benzer özellikler gösteren birçok madde dierleri ad altnda toplanmaktadr. Bu nedenle baz maddelere ilikin istatistiklere ulamak mümkün olamamaktadr. Soru 30: Gümrük Tarife Cetveli kim tarafndan, nasl hazrlanmaktadr? Gümrük Tarife Cetveli her yl Gümrük Müstearl koordinatörlüünde ilgili kurulularn uzmanlarnn ve sektör temsilcilerinin katlmyla oluturulan bir çalma grubu tarafndan hazrlanmaktadr. Bu çalmalarda uluslararas kurulular tarafndan yaplan deiiklikler ile ulusal ihtiyaçlar ve yaplan deiiklik bavurular deerlendirilmektedir. Soru 31: D ticarette ihracat ya da ithalat yaplan ülkenin belirlenmesinde hangi tür uygulamalar vardr? D ticaret istatistiklerinin üretilmesinde ülke en önemli deikenlerden birisidir. D ticaretin yapld ülke farkl ekillerde belirlenebilmektedir. Bu konuda 3 yaklam mevcuttur. 13
Satn alan ülke / Satan ülke, Yüklemenin yapld ülke / Yükün gittii ülke, Mene (Kaynak) ülke /Tüketici ülke, Bu yaklamlardan üçüncüsü daha çok kullanlmaktadr. Soru 32: D ticaret istatistiklerinde ihracat yaplan ülke kavram neyi ifade etmektedir? hracat yaplan ülke, biliniyorsa maln tüketilecei ülkeyi, tüketim ülkesi bilinmiyorsa gidecei bilinen son ülkeyi ifade etmektedir. Örnein; Almanya'da faaliyet gösteren bir firma Türkiye'den satn ald bir mal Amerika Birleik Devletleri ne götürüyorsa, Türkiye'nin ihracat yapt ülke Almanya deil, ABD olarak kaydedilmektedir. Soru 33: thalat yaplan ülkeden ne anlalmaktadr? thalat yaplan ülke, ithal edilen maln üretildii ülkeyi (mene ülke) ifade etmektedir. thalatç ülkenin tespitinde mal Türkiye'ye satan firmann ülkesi ya da maln Türkiye'ye gelmeden önce bulunduu en son ülke deil, maln üretildii ülke önemlidir.örnein; Japonya'da üretilen bir mal Almanya'da faaliyet gösteren bir firma tarafndan Türkiye'ye satlmsa bu maln ithal edildii ülke istatistiklerde Japonya olarak gösterilmektedir. Soru 34: Mene (kaynak) ülke nasl tespit edilmektedir? Mene ülke, yetkili makamlardan verilmi mene belgesine göre tespit edilmektedir. Bir ülke topraklarndan çkarlan madenler, Üretilen tarm ürünleri, Ülkede doan ve yetien canl hayvanlar ile bunlardan elde edilen ürünler, Ülkede tutulan veya avlanan av hayvanlar ve balklar Ülkede üretilen dier ürünler o ülke meneli saylmaktadr. 14
Bir eyann baka ülkede gördüü deiiklik ve ilem dolaysyla o ülke meneli saylabilmesi için, bu deiiklik ve ilemler sonucunda kymetinin yüzde yüz orannda artm olmas, bu deiiklik ve ilemler sonunda tarife pozisyonunun deimi olmas veya o ülkede esasl deiiklik saylabilecek önemli bir içilie ve ileme tabi tutulmas gereklidir. Soru 35: D ticarette tama sistemi ve tat ülkesi neyi ifade etmektedir? D ticarette tama sistemi; d ticarete konu olan mallarn ülke snrndan çk ya da giriinde kullanlan tama sistemini ifade etmektedir. Bu sistemler 1996 ylna kadar denizyolu, demiryolu, karayolu, havayolu ve boru hatt eklinde kullanlmaktayd. 1996 ylnda bunlara posta yoluyla tama ile baka bir araca yüklenmeden ithal ya da ihraç edilen nakil vastalar (otomobil, uçak, gemi vb.) için yeni bir tama sistemi kodu ilave edilmitir. Ulatrma sektörümüzün yapsn ve geliimini göstermesi açsndan önemli bir bilgidir. Tat ülkesi; ihraç ya da ithal edilen mal ülke snrnda tayan aracn hangi ülkeye ait olduunu göstermektedir. Bu bilgi ile ülkemiz araçlarnn d ticaret tamalarndaki pay elde edilmekte, ödemeler bilançosu için navlun bilgisi oluturulmasnda kullanlmaktadr. Soru 36: Gümrük rejim kodu nedir? Gümrük rejim kodu d ticaret istatistiklerinde hangi amaçla kullanlmaktadr? Gümrük rejim kodu; d ticarete konu olan eyann gümrük mevzuat karsndaki statüsünü belirlemek için kullanlmaktadr. hracat ya da ithalatn kesin ya da geçici olup olmad, daha önce eyaya uygulanm baka bir rejim varsa o rejimin ne olduu, ilemin dahilde ya da hariçte ileme kapsamnda yaplp yaplmad gibi bilgiler gümrük rejim kodu ile anlalmaktadr. hraç ya da ithal edilen eyann d ticarete dahil edilip edilmemesinde en önemli göstergelerden birisi, gümrük rejim kodudur. 15
Soru 37: Türkiye'nin d ticaret istatistiklerinde kullanlan rejim kodlar nelerdir? 1996 yl bandan itibaren Türkiye de AB ülkelerinin kulland rejim kodlar kullanlmaya balanmtr. Bu rejim kodlar ana kategorileri itibariyle unlardr: Serbest dolama giri, Normal ihracat, Geçici ihracat (darda ileme), Yeniden ihracat, Yurt içi kullanm, Geçici ithalat (Dahilde ileme veya geçici kabul), Yeniden ithalat, Antrepo rejimi ve eyann gümrük kontrolü altndaki dier yerlere konulmas, Gümrük kontrolü altnda ileme ile dier rejim ve ilemler. Rejim kodlar d ticaret istatistiklerinde 4 haneli olarak kullanlmaktadr. lk 2 hane eyaya uygulanan en son gümrük rejiminin kodunu gösterirken, son 2 hane uygulanan bir önceki rejim kodunu göstermektedir. Örnein; 5171 rejim koduyla ithal edilen bir eyann; önce antrepo rejimine tabi tutulduu (71) daha sonra dahilde ileme kapsamnda ithal edilmi (51) olduu anlalmaktadr. Soru 38: D ticarette miktar nedir? Miktar ölçümünde hangi ölçü birimleri kullanlmaktadr? D ticarette miktar; ihraç ya da ithal edilen maln miktarn ifade etmektedir. Mallarn özelliklerine göre deiik ölçü birimleri kullanlmaktadr. D ticarete konu olan mallarn net arlklar (ambalaj malzemesi hariç maln kendi arl) genellikle kilogram olarak istatistiklerde izlenmekte, maln özellii gerei Gümrük Giri Tarife Cetveli nde kilogram dnda ikinci 16
bir ölçü birimi belirtilmise (adet, metreküp, metrekare, litre vb.) belirtilen ölçü birimine göre de maln miktar ayrca izlenmektedir. Soru 39: D ticarette deer neleri içermektedir? D ticarette deer; alc ile satc arasnda yaplan anlama ile ortaya çkan deerdir. thalatta CIF (Mal bedeli + Navlun + Sigorta + Yurt dnda yaplan dier giderler) teslim ekline göre, ihracatta ise FOB (mal bedeli) teslim ekline göre istatistiklere yansmaktadr. Vergiler ve eyann ithalatçya maliyetini oluturan dier giderler istatistiklerde gösterilen mal deerinde yer almamaktadr. Soru 40: Muhtelif döviz cinsleri ile yaplan d ticaret ödemeleri ABD Dolar, EURO ve YTL ye nasl dönütürülmektedir? D ticaret istatistikleri ABD Dolar cinsinden yaymlanmakla birlikte, YTL ve EURO cinsinden de oluturulmaktadr. D ticarete konu olan eya deerlerinin belirtilen para birimlerine dönütürülmesinde beyannamenin tescil tarihinde Merkez Bankas tarafndan yaymlanan günlük çapraz kurlar kullanlmaktadr. Soru 41: D ticaret istatistiklerinde veri serisi hangi yla kadar mevcuttur? Nasl sunulmaktadr? D ticaret verileri, Cumhuriyetin ilk yllarndan itibaren yaymlanmaktadr. 1923 1968 dönemine ait d ticaret verilerine sadece basl yaynlardan ulalabilmektedir. 1969 sonrasna ait veriler ise, hem basl yayn hem de TÜK'in veri tabanlarnda elektronik ortamda mevcuttur. Soru 42: D ticaret verileri ne kadar sürede yaymlanyor? AB üyesi ülkelerde bu süre nedir? D ticaret verileri 2004 ylna kadar referans ayn takip eden 40 ile 60 gün arasnda yaymlanmakta iken, 2004 yl Haziran ayndan itibaren 30 gün içinde yaymlanmaya balanmtr. Yaymlama takvimi her yl Ocak aynda TÜK tarafndan ilan edilmektedir. EUROSTAT, üye ülkelerin AB d ülkelerle yapt ticarete ilikin verileri göndermeleri için 42 gün süre 17
vermektedir. Bu süre dikkate alndnda ülkemizde d ticaret verileri dier ülkelere göre oldukça erken yaymlanmaktadr. Soru 43: Yaymlanm d ticaret verileri daha sonra niçin revize edilmektedir? Revize oran toplam deere göre nedir? D ticaret verileri, haber bülteni ile geçici olarak açklanmakta, sonraki dönemlerde kesinlemektedir. Verilerin geç yaymlanmasnn yarataca sakncalara göre, bir miktar revize edilmesi daha tercih edilebilir bir durumdur. Gümrük ilemlerinin %99 a yakn otomasyona geçen gümrük idarelerinde yaplmakta, bu nedenle TÜK e veriler eski yllara oranla daha erken aktarlmaktadr. Bu gelimelere bal olarak veriler hem daha erken yaymlanmakta hem de revize oran giderek azalmaktadr. Yaymlanan d ticaret verilerinde 2 nedenle deiiklik yaplmaktadr. Gümrük Müstearlndan sonraki dönemlerde gelen ek bilgilerin ilgili ay verilerine yanstlmas, Yaplan analizlerde geçmi dönem verilerine ait hatalarn tespit edilerek düzeltme yaplmas Revizeler daha çok birinci nedenden kaynaklanmaktadr. Gümrük otomasyonu ile birlikte verilerdeki revize oran giderek azalmaktadr. 2006 ylnda toplam revize oran ihracatta %4, ithalatta % 4.01 olmutur. 2007 ylnn Ocak-Ekim dönemi verilerinde ilk yaynland deerden sonra yaplan toplam revizelerin oran ihracatta % 0.46, ithalatta % 1.16 düzeyindedir. Soru 44: D ticaret verilerinin kullanclar kimlerdir? D ticaret istatistiklerinin her kesimden kullancs bulunmaktadr. Ulusal hesaplar, ödemeler dengesi, yllk ve 5 yllk planlarn hazrlanmasnda d ticaret verileri önemli kaynaktr. Ayrca, özel sektör, üniversiteler, uluslararas kurulular ve basn kurulular ve tüm karar alclar tarafndan youn ekilde kullanlmaktadr. 2005 ve 2006 yl için oluturulan istatistiklere göre TÜK e yaplan toplam veri talebinin saysal olarak % 21-22 sini d ticaret verileri oluturmaktadr. 18
Soru 45: D ödemeler bilançosu nedir? Hangi bilgileri içerir? D Ödemeler Bilançosu (DÖB); bir ülkenin d dünya ile yapt ekonomik ilemlerin bir özetidir. Ülkelerin belirli bir dönem içerisindeki d ekonomik ilikilerinin sonucunu gözler önüne serer. Baka bir deyile, dier ülkelere çeitli nedenlerle yaplan ödemelerle, d ülkelerden salanan dövizleri (ya da döviz karl ulusal paray) gösteren bir bilançodur. T.C. Merkez Bankas tarafndan hazrlanan Türkiye nin d ödemeler bilançosu u ana bölümleri kapsamaktadr. 1. Cari ilemler dengesi: Bu ana bölümde mal ithalat ve ihracat ile navlun, sigorta, turizm, faiz, içi transferleri gibi mal ve hizmet gelir ve giderleri yer almaktadr. 2. Sermaye hareketleri: Bu bölüm d borç ödemeleri, özel yabanc sermaye giri ve çklar, proje ve program kredileri ile dier sermaye hareketlerini göstermektedir. Ayrca d ödemeler bilançosunda bilançonun genel dengesini oluturan; 3. Net hata ve noksan, 4. Rezerv hareketleri, bölümlerine de yer verilmektedir. lk üç kalem ülkenin d ülkelerle yapt ekonomik ilemlerin sonucu olup çizgi üstü ilemleri olarak adlandrlr. Son kalem ise denkletirici (çizgi alt) ilemleri oluturur. deal olarak cari ilemler ile sermaye hareketleri dengesi toplamnn rezerv hareketleri dengesine eit olmas gerekir. Aksi durumda aradaki fark net hata ve noksan kalemine yazlarak bilanço denklii salanr. 19
Soru 46: D ticaret verilerine nasl ulalabilir? Ayrntl bilgilere ulamak (Madde düzeyinde) için Türkiye statistik Kurumu Bakanl na veya Bölge Müdürlüklerine bavurulmas gerekmektedir. Türkiye statistik Kurumu nun web (www.tuik.gov.tr) adresinde bulunan d ticaret istatistikleri bölümünde haber bülteni ve özet d ticaret verilerine yer verilmektedir. Soru 47: TÜK in web sayfasnda d ticaret verileri hangi ayrntda mevcuttur? D ticaret verileri, TÜK web sayfasnda Haber Bültenleri Yaynlama Takvimi ne uygun olarak aylk haber bültenleri ile her ay kullanma sunulmaktadr. Haber bültenleri ekinde yer alan tablolarda ilgili yl ve bir önceki yla ait aylk ve birikimli bilgiler verilmektedir. Ayrca TÜK web sayfasnda, çou 1996 ylndan balamak üzere yllara, fasllara, ülkelere, ülke gruplarna, SITC, BEC, ISIC gibi uluslararas mal ve sektör snflamalarna, döviz türlerine, gümrüklere, illere, teslim ekillerine, ödeme ekillerine, sözleme türlerine göre aylk ve yllk veriler ile ham petrol ithalat bilgilerinden oluan ve her ay güncellenen statik tablolar yer almaktadr. Yine TÜK web sayfasnda 1969-2005 verileri için dinamik sorgulama imkan mevcuttur. Dinamik sorgulama ile fasl, ülke, ülke grubu ile BEC, ISIC ve SITC snflamalarna göre d ticaret verilerine, ayrca Türkiye ile Karadeniz Ekonomik birlii Ülkeleri (KE) arasndaki ticaret bilgilerine ulalabilmektedir. Soru 48: D ticaret verileri hangi mal ve sektör snflamalarna göre deerlendirilmektedir? D ticaret verileri uluslararas snflamalara göre kullanma sunulmaktadr. Harmonize sistem kodlar ile bu snflamalar arasndaki geçi anahtarlar 20
Birlemi Milletler ve EUROSTAT n web sitelerinden yararlanlarak her yl yaplmaktadr. Türkiye nin d ticaret istatistikleri aadaki uluslararas mal ve sektör snflamalarna göre tasnif edilmektedir: Harmonize Sistem (HS), Standart Uluslararas Ticaret Snflamas (SITC), Tüm Ekonomik Faaliyetlerin Uluslararas Standart Sanayi Snflamas (ISIC. Rev 2 ve Rev 3), Geni Ekonomik Kategorilerin Snflamas (BEC), Avrupa Topluluunda Faaliyete Göre Ürünlerin statistiki snflamas (CPA). Soru 49: Harmonize sistem nedir? kullanm yaygn mdr? Dünya ülkeleri arasnda Harmonize sistem; esas olarak gümrük ilemlerinde kullanlan bir snflamadr. Harmonize sistemin ilk tasla 1981 ylnda Gümrük birlii Konseyi tarafndan hazrlanmtr. 21 ana bölüm 97 fasl, uluslararas ticarette arl olan 1 241 dörtlü ve 5 019 altl basamaa ayrlan harmonize sistem Haziran 1983'de onaylanm ve 1 Ocak 1988 tarihinde 38 ülke tarafndan kullanlmaya balanmtr. 2006 ylnda Birlemi Milletler in yapt aratrmaya cevap veren 111 ülkeden 104'ü harmonize sistemi kullandn bildirmitir. Harmonize sistemi kullanan ülkelerin aratrmaya cevap veren ülkelerin toplam ticareti içindeki pay % 93.7 olarak hesaplanmtr. 1992, 1996, 2002 ve 2007 yllarnda revize edilen Harmonize Sistem, Türkiye tarafndan 1989 ylndan 1995 ylna kadar 2 basamak ilavesiyle 8 basamak olarak kullanlmtr. 1996 ylnda Gümrük Giri Tarife Cetvelinde madde kodlar 12 basamaa, madde kodu says 19 283'e çkarlmtr. 2007 ylnda toplam 18 275 madde kodu bulunmasna karlk, ihracatta 12 237, ithalatta ise 13 282 madde ilem görmütür. 21
Soru 50: Uluslararas Standart Ticaret Snflamas (SITC) nedir? Yaps ve kullanm alanlar nelerdir? Uluslararas Standart Ticaret Snflamas ( Standart International Trade Classification: SITC) Birlemi Milletler tarafndan hükümetlerin ibirlii ve uzmanlarn görüleri alnarak hazrlanm, uluslararas karlatrmalara olanak salamak amacyla 1950 ylndan itibaren kullanlmas tavsiye edilmitir. 1960'lara gelindiinde birçok ülke d ticaret istatistiklerini SITC ile ilikili snflamalara göre düzenlemeye balam, uluslararas kurulularn birçou da d ticaret istatistikleri için SITC'yi temel almtr. D ticaret hacminin büyümesi ve teknolojik yenilikler nedeniyle SITC'nin revize edilmesi ihtiyaç haline gelmi, snflama 4 defa revize edilmitir. Halen 1986 ylna ait SITC.Revize 3 listesi kullanlmaktadr. Birden bee kadar basamakl bir yap ile oluturulmutur. 10 adet 1 basamakl, 67 adet 2 basamakl, 261 adet 3 basamakl, 1 033 adet 4 basamakl, 3 121 adet 5 basamakl kod içeren bir yaps vardr. Bununla birlikte, 2007 ylnda yaymlanan SITC snflamasnn 4. revizyonu da veri tabanlarnda mevcut bulunmaktadr. SITC, özellikle uluslararas d ticaret verilerinin karlatrlmasnda kullanlmaktadr. Soru 51: Geni Ekonomik Kategoriler Snflamas (BEC) nn yaps nasldr? Nerelerde kullanlmaktadr? Geni Ekonomik Kategorilerin Snflamas (Broad Economic Categories: BEC) Birlemi Milletler statistik Bürosu tarafndan uluslararas d ticareti özetlemek için hazrlanmtr. 1971 ylnda hazrlanan snflama 1976, 1986 ve 1988 yllarnda revize edilmitir. Halen 1988 ylnda hazrlanan Revize3 listesi kullanlmaktadr. Ulusal hesaplar sisteminde kullanlmak üzere, mallarn son kullanmlar dikkate alnarak BEC kategorileri oluturulmutur. Ürünler, 7 adet ana kategori, 14 adet 2 basamakl kategori ve 8 adet 3 basamakl alt kategoriden olumaktadr. Ürünler; sermaye mallar, ara mallar ve tüketim mallar gibi kullanm amaçlarna göre gruplanmaktadr. 22
Soru 52: D ticaret istatistiklerinde kullanlan Uluslararas Standart Sanayi Snflamas (ISIC) nn özellikleri nelerdir? Uluslararas Standart Sanayi Snflamas'nn (International Standart Industrial Classification: ISIC) uyarlamas Birlemi Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi tarafndan 1948 ylnda kabul edilmitir. Snflama ekonomik faaliyet türlerine göre oluturulmutur. ISIC.Rev 2 snflamas 1958 ve 1968 yllarnda revize edilmitir. 10 ana bölüm, 72 ana grup ve 160 gruptan oluan bir yaps vardr. 1989 ylndan itibaren ISIC.Rev 3 kullanlmaya balanmtr. Bu snflama da 2002 ylnda revize edilerek ISIC.Rev 3.1 versiyonu oluturulmutur. Snflama 17 ana bölüm, 62 ana grup, 161 grup ve 298 snftan olumaktadr. Soru 53: Avrupa Topluluunda Faaliyete Göre Ürünlerin statistiki Snflamas (CPA) nedir? Avrupa Topluluunda Faaliyete Göre Ürünlerin statistiki Snflamas (Statistical Classification of Product by Activity in European Community: CPA) 1993 de kullanlmaya balanm, 1996 ve 2002 yllarnda revize edilmitir. CPA Avrupa Birlii nin özel ihtiyaçlarn karlamak amacyla Birlemi Milletler Merkezi Ürün Snflamas nn (Central Product Classification: CPC) Avrupa versiyonu olarak hazrlanmtr. Soru 54: D ticaret verilerinde gizleme uygulanmasnn yasal dayana ve uygulama yöntemi nedir? 2005 yl Kasm aynda yürürlüe giren 5429 Sayl Türkiye statistik Kanunu ve bu kanuna göre hazrlanarak 20 Haziran 2006 tarihinde yaymlanan Resmi statistiklerde Veri Gizlilii ve Gizli Veri Güvenliine ilikin Usul ve Esaslar Hakknda Yönetmelik hükümleri gerei tüm verilere olduu gibi d ticaret istatistiklerine de gizleme uygulanmaktadr. 23
Bahsi geçen yasa ve yönetmelie göre herhangi bir veri hücresindeki bilgi, 1 veya 2 istatistiki birime aitse gizlenmekte, istatistiki birim says 3 ten fazla olmas durumunda ise en büyük paya sahip 2 firmann payna baklmaktadr. lk firmann pay % 80 i veya iki firmann pay % 90 geçiyorsa veri yine gizli saylmaktadr (Aktif gizleme). Bu uygulama ile kiisel bilgilerin korunmas amaçlanmaktadr. Ancak, AB ülkelerinde d ticaret istatistiklerinde pasif gizleme uyguland görülmektedir. Pasif gizleme sisteminde istatistiki birimin bavurusu halinde gizleme uygulanmaktadr. Yasada yer alan gizlemeye ilikin maddelerin deitirilerek d ticaret istatistiklerinde pasif gizleme uygulamasna geçilmesi konusunda çalmalara balanmtr. Soru 55: Uluslararas d ticaret verilerinin karlatrlabilirlik durumu nedir? Verilerin tutarlln etkileyen etkenler nelerdir? Çeitli nedenlerle ihracatç ya da ithalatç ülkeler arasnda karlkl d ticaret istatistiklerinin farkllklar gösterdii bilinmektedir. Uluslararas d ticaret istatistiklerine baktmzda A ülkesinin B ülkesine yapt ihracatn, karlkl olarak A ülkesinin ihracatnda ve B ülkesinin ithalatnda görünmesi beklenir. Ancak, pratikte durum böyle olmamaktadr. Bu nedenle Birlemi Milletler ve dier uluslararas kurulular d ticaret verilerinin karlatrlmasn salamak amacyla çeitli öneriler yapmaktadrlar. Bu farkllklar genellikle u nedenlere dayanmaktadr: Snflama farkllklar, Kayt zamanndaki farkllklar, Ticaret yaplan ülkenin tespitindeki sistem farkllklar, hracat ve ithalattaki teslim eklinin farkl oluu, D ticaretin kapsamndaki farkllklar (genel ticaret, özel ticaret sistemleri, kapsama dahil edilen mallarn farkllklar). 24
Soru 56: Dünya d ticaret hacmi ne kadardr? Türkiye nin Dünya d ticaretinde yeri nedir? D ticaret hacmi ihracat ve ithalatn toplamn ifade etmektedir. 2006 yl verilerine göre Dünya toplam ihracat 12 083 Milyar $, Dünya ithalat ise 12 413 Milyar Dolardr. 2006 yl verilerine göre Türkiye nin pay Dünya ihracatnda % 0.7 Dünya ithalatnda ise % 1.1 dir. Türkiye en çok ihracat yapan ülkeler sralamasnda 34. srada, en çok ithalat yapan ülkeler sralamasnda ise 21. srada bulunmaktadr. (Ek 2) (Milyar $) 25
Dünya ihracat ve ithalat 1950 den 2006 ylna kadar 198 kat art göstermitir. Dünya ülkelerinin toplam ihracat 1950 ylnda 61, 1960 ylnda 128, 1970 ylnda ise 314 Milyar ABD Dolardr. 1950 ylndan 2006 ylna kadar Türkiye nin ise ihracat 325 kat, ithalat 488 kat art göstermitir. Türkiye nin dünya ticaretindeki pay 1980 li yllardan itibaren önemli ölçüde art göstermitir. Soru 57: Türkiye'nin en çok ihracat ve ithalat yapt ülkeler hangileridir? Türkiye'nin 2006 yl ihracatnda % 11.3 pay ile Almanya ilk srada yer almakta, bu ülkeyi % 8 ile ngiltere, % 7.9 ile talya, % 5.9 ile ABD, % 5.4 ile Fransa ve % 4.3 ile spanya izlemektedir. Türkiye nin 2006 yl ithalatnda ise Rusya Federasyonu nun pay % 12.8, Almanya'nn pay % 10.6, Çin in pay % 6.9, talya'nn pay % 6.2, Fransa nn pay % 5.2 olmutur. Bu ülkeleri ABD, ran, Birleik Krallk, sviçre ve spanya izlemektedir. (Ek 3) 26
Soru 58: Türkiye en çok hangi ürünleri ihraç etmektedir? Harmonize sistemin fasllar düzeyinde yaplan deerlendirmeye göre Türkiye nin 2006 yl ihracatnda motorlu kara tatlar grubu ilk srada yer almaktadr. hracat büyüklüüne göre srasyla örme giyim eyas, kazanlar, makineler, mekanik cihazlar, elektrikli makine ve cihazlar, demir çelik ve örülmemi giyim eyas motorlu kara tatlarn izleyen mal gruplardr. (Ek 4) Soru 59: Türkiye en çok hangi ürünleri ithal etmektedir? 2006 ylnda Türkiye nin en çok ithal ettii ürün grubu, içerisinde ham petrol ile doalgazn da bulunduu mineral yakt ve yalar olmutur. Bu grubu kazanlar, makineler, mekanik cihazlar, demir çelik, motorlu kara tatlar, elektrikli makine ve cihazlar ile plastik ve plastik mamulleri izlemitir. (Ek 5) Soru 60: TÜK tarafndan hesaplanan d ticaret endeksleri hangileridir? TÜK tarafndan aada belirtilen d ticaret endeksleri hesaplanmaktadr. hracat miktar endeksi hracat birim deer endeksi thalat miktar endeksi thalat birim deer endeksi Soru 61: D ticaret miktar endeksi nedir? D ticaret miktar endeksleri, fiyatlar sabit olmak kouluyla d ticaret miktarlarnda meydana gelen deiimi ölçmektedir. 27
Soru 62: D ticaret birim deer endeksi neyi ifade etmektedir? Fiyat endeksi ile arasnda ne fark vardr? D ticaret birim deer endeksi, ihracat ya da ithalat birim deerlerinde meydana gelen deiimin ölçüsüdür. ki endeksin bilgi kayna farkldr. Birim deer endeksleri d ticaret istatistiklerinden hesaplanmaktadr. Birim deer endeksinde mallarn herhangi bir döneme ait ihracat ya da ithalat toplam deerlerinin toplam miktarlarna bölünmesiyle elde edilen ortalama birim deerler kullanlarak endeks hesaplanrken, d ticaret fiyat endekslerinde ihracat ve ithalatç firmalardan iyi tanmlanm ürünlerin fiyatlar alnmaktadr. Bu nedenle birim deer endekslerindeki deiim, gerçek fiyat deiiminin yannda, ayn tarife numaras altnda farkl özelliklerdeki ürünlerin yer almasndan da kaynaklanabilmektedir. Bir dönemde ucuz ürünler arlkl olarak d ticarete konu olmuken, sonraki dönemde daha pahal ürünlerin ilem görmesi ya da tersi durum nedeniyle birim deerler deiebilmektedir. Soru 63: Hesaplanan d ticaret endekslerinin balca özellikleri nelerdir? Endekslerin temel yl 2003 dür. Endeksler zincirleme yöntemle hesaplanmaktadr. Aylk, 3 aylk ve yllk olarak hesaplanmaktadr. 4 ayr snflamaya göre hesaplanmakta, ISIC.Rev 3 snflamasna göre yaymlanmaktadr. Birim deer endeksleri ABD Dolar ve YTL para birimlerine göre hesaplanmaktadr. Miktar endeksleri, deer endeksi ve birim deer endeksi kullanlarak dolayl yöntemle hesaplanmaktadr. Birim deer endeksleri Fisher formülüyle hesaplanmaktadr. Soru 64: D Ticaret Endeksleri hangi snflamalara göre hesaplanmaktadr? D ticaret endeksleri aadaki snflamalara göre hesaplanmakta, ancak, Uluslararas Standart Sanayi Snflamas na (ISIC.Rev3) göre yaymlanmaktadr. 28
Uluslararas Standart Sanayi Snflamas ( ISIC. Rev 3) Uluslararas Standart Ticaret Snflamas (SITC. Rev 3) Geni Ekonomik Kategorilerin Snflamas (BEC) Avrupa Ekonomik Topluluunda Faaliyete Göre Ürünlerin statistiki Snflamas (CPA) Soru 65: Sabit bazl endeks ile zincirleme endeks arasnda ne fark vardr? Sabit ve zincirleme endeksler arasnda aadaki temel farkllklar bulunmaktadr. Sabit bazl endekslerde tek bir temel yl seçilmekte ve deitirilmemektedir. Zincirleme endekste ise her yl baz yl deitirilmekte, bir önceki yl baz seçilmektedir. Sabit bazl endekste temel yl arlklar sabit olmakta, zincirleme endekste ise her yl arlklar yeniden hesaplanmaktadr. Sabit bazl endekslerde zamanla maddeler temsil oranlarn yitirirken, zincirleme endekste maddeler ve arlklar her yl yenilendiinden, bilgiler en son yapy yanstmaktadr. Soru 66: 2003 Temel Yll D Ticaret endekslerinde madde seçimi hangi kriterlere göre yaplm, endekse kaç madde seçilmitir? Maddelerin endekse seçilmesinde iki ölçü kullanlmtr. Birinci ölçü, maddenin birim fiyat yönünden homojenliidir. Bunun için formülü aada gösterilen Yüzde Yaknlk Ölçüsü (YYÖ) kullanlm, YYÖ 60 ve üzerinde olan ürünler endekse seçilmitir. Oran yüze yaklatkça ayn tarife numarasnda ilem gören ürünlerin homojenlii artmaktadr. YYÖ = [(Ortalama/ Standart sapma)/ortalama)]*100 29
Madde seçiminde kullanlan ikinci ölçü, maddenin yl içerisinde en az 8 ay d ticarete konu olmasdr. Endeks hesaplamasnda ilk basamak olarak 12 haneli Gümrük Tarife statistik Pozisyonlar (GTP) seçilmitir. hracat birim deer endeksine 2003 yl toplam ihracat deerinin % 87 sini oluturan 1767 madde, ithalat birim deer endeksine ise 2003 yl toplam ithalat deerinin % 80,5 ini oluturan 2103 madde seçilmitir. Soru 67: 2003 Temel yll d ticaret endekslerinde madde ve sektör arlklar nasl hesaplanmaktadr? Sektör arl için, sektör deerinin endekste kapsanan sektörlerin toplam deeri içindeki pay; madde arl için ise, ilgili maddenin deerinin, ait olduu sektörde endekse seçilen maddelerin toplam deeri içindeki pay kullanlmaktadr. ISIC.Rev3 snflamasna göre ana sektörlerin 2003 ylndaki arlklar aadaki gibidir. 3. Birim deer endekslerinde ana sektör arlklar, 2003 Arlk (%) Sektör ad hracat thalat Tarm ve Ormanclk 4.49 3.66 Balkçlk 0.17 0 Madencilik ve taocakçl 0.99 13.02 malat sanayi 93.96 80.38 Dierleri (Hurda ve atklar) 0.39 2.94 30
Soru 68: 2003 temel yll birim deer endekslerinin hesaplanmasnda hangi formül kullanlmaktadr? Birim deer endeksleri formülleri aada verilen Laspeyres ve Paasche endekslerinin geometrik ortalamas olan Fisher yöntemiyle hesaplanmtr. I LASPEYRES = Pymi * Q P * Q o o o I PAASCHE = Pymi * Q ymi P Qymi o * I FISHER = Pymi * Q P * Q o o o Pymi * Qymi P * Qymi o Formüllerde yer alan deikenler; Qymi = y. yln m. aynda i. maddenin miktarn Pymi = y. yln m. aynda i. maddenin ortalama kilogram fiyatn Qo = i. maln temel yldaki miktarn Qymi = y. yln m. aynda i. maddenin miktarn Po = i. maln temel yldaki ortalama kilogram fiyatn ifade etmektedir. Soru 69: D ticaret miktar endeksleri nasl hesaplanmaktadr? Miktar endeksleri hesaplanan deer ve birim deer endeksleri yardmyla aadaki formül kullanlarak dolayl yoldan hesaplanmaktadr. Miktar endeksi = (Deer endeksi/ Birim deer endeksi)*100 31
Soru 70: D ticaret deer endeksi neyi ifade etmekte, nasl hesaplanmaktadr? Deer endeksi, toplam ihracat ya da ithalat deerlerinde meydana gelen deiimi ölçmektedir. Deer endekslerinin hesaplanmasnda temel yl ABD Dolar deerleri kullanlmaktadr. Temel yl ABD Dolar deerlerinin 12 aylk ortalamas 100 kabul edilerek aadaki formülle hesaplanmaktadr. Deer endeksi = (Vymi / Voi)*100 Vymi= y. yln m. aynda i. sektörün Dolar deeri, Voi=. Sektörün temel yl ortalama Dolar deeri Örnein; 2003 yl toplam ihracat 48 Milyar ABD Dolar ise aylk ortalama ihracat 48/12= 4 Milyar ABD Dolardr 2005 Ocak ay ihracat 5 Milyar ABD Dolar olarak gerçekletiinde 2005 Ocak ay deer endeksi = (5/4)*100= 125 olarak elde edilir. Soru 71: Zincirleme endeksle hesaplanan birim deer endeksi deerleri 2003 temel ylna nasl dönütürülmektedir? Zincirleme endeks yönteminde her yln endeksi öncelikle bir önceki yl temel alnarak hesaplanmaktadr. Daha sonra bulunan endeks saylar link edilerek 2003 temel ylna dönütürülmektedir. Bu ilem için, bir önceki yl temel alnarak hesaplanan endeks says, bir önceki yla ait link edilmi endeks says ile çarplmaktadr. Bu ilem için aadaki formül kullanlmaktadr. FUVI(2005/2003)=FUVI(2004/2003)*FUVI(2005/2004) FUVI= Fischer birim deer endeksi Örnein; 2003 temel yla göre hesaplanm 2004 yl endeks says 105, 2005 Ocak ay için bulduumuz link edilmemi endeks says 110 ise, 32
2003 temel yla dönütürülmü 2005 Ocak ay endeks says = (110*105)/100= 115.5 olarak hesaplanacaktr. Soru 72: D ticaret endeksleri hangi amaçlarla kullanlmaktadr? D ticaret endekslerinin en önemli kullanm alan ulusal hesaplar sistemidir. Gerek üretim gerekse harcamalar yöntemiyle hesaplanan milli gelir hesaplamalarnda ithalat vergilerinin, ihracatn ve ithalat deerlerinin sabit fiyatlarla hesaplanmasnda kullanlmaktadr. Ayrca, ithalat fiyat endeksleri üretici fiyat endekslerinin (ÜFE) bir tamamlaycs olarak ithal ürünlerdeki fiyat deiimi için tamamlayc bir göstergedir. Soru 73: TÜK tarafndan bugüne kadar hangi temel yll d ticaret endeksleri hesaplanmtr? TÜK tarafndan bugüne kadar aadaki d ticaret endeksleri hesaplanmtr. 1968 temel yll d ticaret endeksleri (3 aylk), 1973 temel yll d ticaret endeksleri (3 aylk, 1984 e kadar), 1982 temel yll d ticaret endeksleri (1993 ylnda aylk hesapland), 1989 temel yll d ticaret endeksleri (aylk), 1994 temel yll d ticaret endeksleri (aylk), 2003 temel yll d ticaret endeksleri (aylk, 3 aylk, yllk). Soru 74: D ticaret endekslerinin sonuçlarna nasl ulalmaktadr? D ticaret endekslerinin sonuçlar özet olarak haber bülteni ile yaymlanmaktadr. Haber bülteninde yer almayan ayrntl bilgilere ya da zaman serisi bilgilerine, Türkiye statistik Kurumuna bavurarak ya da TÜK web sayfasndan dinamik sorgulama yoluyla ulamak mümkündür. TÜK web sayfasnda 1982, 1989, 1994 ve 2003 temel yll d ticaret endekslerinin sonuçlar, hesaplanan snflamalara göre aylk, 3 aylk ve yllk dönemler itibariyle ayrntl bir ekilde yer almaktadr. 33
Soru 75: Avrupa Birlii ülkelerinde hangi d ticaret endeksleri hesaplanmaktadr? EUROSTAT üye ülkelerden hangi endeksleri istemektedir? AB üyesi ülkelerin çounluu birim deer endeksi hesaplamakta ve endekslerde genellikle Fisher yöntemi uygulanmaktadr. Üretici fiyat endeksleri, ithal ürünlerdeki fiyat deiimlerini yanstmadndan Eurostat üye ülkelerden CPA snflamasna göre ithalat fiyat endeksi hesaplamalarn istemektedir. Halen istenen endeksleri hesaplayarak Eurostat a gönderen 6 ülke bulunmaktadr: Bu ülkeler Almanya, Finlandiya, talya, Hollanda, sveç ve Slovenya dr. Dier ülkeler bu amaçla çalmalara balamtr. Fransa bu endeksi 2009 ylnda tamamlamay hedeflemektedir. AB üyesi ülkeler d ticaret endekslerini genellikle CPA veya SITC snflamasna göre hesaplamaktadr. Resmi statistik Programnda Türkiye nin d ticaret fiyat endekslerinin 2011 ylna kadar hesaplanmas öngörülmektedir. 34
Ek Ek 1. Serbest bölge listesi 1 Antalya Serbest Bölgesi 2 Atatürk Hava Liman Serbest Bölgesi 3 stanbul Deri Serbest Bölgesi 4 Ege Serbest Bölgesi 5 Mersin Serbest Bölgesi 6 Trakya Serbest Bölgesi 7 Trabzon Serbest Bölgesi 8 Mardin Serbest Bölgesi 9 Erzurum Serbest Bölgesi 10 Menemen Deri Serbest Bölgesi 11 Yumurtalk Serbest Bölgesi 12 Rize Serbest Bölgesi 13 Samsun Serbest Bölgesi 14 Kayseri Serbest Bölgesi 15 Avrupa Serbest Bölgesi 16 Gaziantep Serbest Bölgesi 17 Bursa Serbest Bölgesi 18 Tubitak Teknoloji Serbest Bölgesi 19 Kocaeli Serbest Bölgesi 20 Denizli Serbest Bölgesi 35
Ek Ek 2. Seçilmi ülkelerin ihracat ve ithalat, 2006 hracat thalat Sra No Ülke Deer (Milyar $) (%) Ülke Deer (Milyar $) (%) 1 Almanya 1 112.0 9.2 ABD 1 919.4 15.5 2 ABD 1 038.3 8.6 Almanya 908.6 7.3 3 Çin 968.9 8.0 Çin 791.5 6.4 4 Japonya 649.9 5.4 ngiltere 619.4 5.0 5 Fransa 490.4 4.1 Japonya 579.6 4.7 6 Hollanda 462.4 3.8 Fransa 534.9 4.3 7 ngiltere 448.3 3.7 talya 437.4 3.5 8 talya 410.6 3.4 Hollanda 416.4 3.4 9 Kanada 389.5 3.2 Kanada 357.7 2.9 10 Belçika 369.2 3.1 Belçika 353.7 2.9 11 Güney Kore 325.5 2.7 Hong Kong 335.8 2.7 12 Hong Kong 322.7 2.7 spanya 316.4 2.5 13 Rusya Fed. 304.5 2.5 Güney Kore 309.4 2.5 14 Singapur 271.8 2.2 Meksika 268.2 2.2 15 Meksika 250.4 2.1 Singapur 238.7 1.9 16 Tayvan 223.8 1.9 Tayvan 203.0 1.6 17 Suudi 209.5 1.7 Hindistan 174.8 1.4 Arabistan 18 spanya 205.5 1.7 Rusya Fed. 163.9 1.3 19 Malezya 160.7 1.3 sviçre 141.4 1.1 20 sviçre 147.5 1.2 Avusturya 140.3 1.1 21 sveç 147.4 1.2 Türkiye 139.6 1.1 22 Avusturya 140.4 1.2 Avustralya 139.3 1.1 23 BAE 139.4 1.2 Malezya 131.2 1.1 24 Brezilya 137.5 1.1 Tayland 128.6 1.0 25 Tayland 130.8 1.1 sveç 126.7 1.0 26 Avustralya 123.3 1.0 Polonya 126.0 1.0 27 Norveç 121.5 1.0 BAE 97.8 0.8 28 Hindistan 120.3 1.0 Brezilya 95.9 0.8 29 rlanda 111.1 0.9 Çek 93.2 0.8 Cumhuriyeti 30 Polonya 110.3 0.9 Danimarka 86.3 0.7 31 Endonezya 103.5 0.9 Endonezya 80.3 0.6 32 Çek 95.1 0.8 Güney Afrika 77.3 0.6 Cumhuriyeti 33 Danimarka 92.8 0.8 Macaristan 77.0 0.6 34 Türkiye 85.5 0.7 rlanda 72.8 0.6 36
Ek Ek 3. En çok ihracat ve ithalat yaplan 30 ülke, 2006 Sra No hracat Deer (Milyon $) (%) Ülke ad thalat Deer (Milyon $) (%) Ülke ad Toplam 85 535 100.0 Toplam 139 576 100.0 1 Almanya 9 686 11.3 Rusya Fed. 17 806 12.8 2 ngiltere 6 814 8.0 Almanya 14 768 10.6 3 talya 6 752 7.9 Çin 9 669 6.9 4 A.B.D. 5 061 5.9 talya 8 663 6.2 5 Fransa 4 604 5.4 Fransa 7 240 5.2 6 spanya 3 720 4.3 A.B.D. 6 261 4.5 7 Rusya Fed. 3 238 3.8 ran 5 627 4.0 8 Irak 2 589 3.0 ngiltere 5 138 3.7 9 Hollanda 2 539 3.0 sviçre 4 015 2.9 10 Romanya 2 350 2.7 spanya 3 833 2.7 11 B.A.E. 1 986 2.3 Güney Kore 3 556 2.5 12 Yunanistan 1 603 1.9 Japonya 3 217 2.3 13 Bulgaristan 1 568 1.8 Ukrayna 3 059 2.2 14 srail 1 529 1.8 Romanya 2 669 1.9 15 Belçika 1 381 1.6 Belçika 2 477 1.8 16 Ukrayna 1 121 1.3 Libya 2 297 1.6 17 ran 1 067 1.2 Suudi 2 252 1.6 Arabistan 18 Polonya 1 060 1.2 Hollanda 2 160 1.5 19 Cezayir 1 021 1.2 Cezayir 1 865 1.3 20 Suudi Arabistan 983 1.1 Güney Afrika 1 793 1.3 21 sviçre 901 1.1 Bulgaristan 1 663 1.2 22 K.K.Türk.Cum. 885 1.0 Tayvan 1 649 1.2 23 Danimarka 827 1.0 Hindistan 1 579 1.1 24 sveç 787 0.9 sveç 1 488 1.1 25 Avusturya 710 0.8 Polonya 1 437 1.0 26 Msr 709 0.8 Macaristan 1 286 0.9 27 Kazakistan 697 0.8 Finlandiya 1 139 0.8 28 Azerbeycan 695 0.8 Avusturya 1 077 0.8 29 Çin 693 0.8 Yunanistan 1 045 0.7 30 Suriye 609 0.7 Endonezya 1 031 0.7 Dier ülkeler 17 346 20.3 Dier ülkeler 17 816 12.8 37
Ek Ek 4. En çok ihracat yaplan fasllar, 2006 Deer Sra no Fasl Fasl ad (Milyon $) Toplam 85 535 1 87 Motorlu kara tatlar, aksam ve parçalar 11 886 2 61 Örme giyim eyas ve aksesuarlar 6 938 3 84 Kazanlar: makina ve cihazlar, aksam ve parçalar 6 517 4 85 Elektrikli makina ve cihazlar, aksam ve parçalar 6 328 5 72 Demir ve çelik 6 273 6 62 Örülmemi giyim eyas ve aksesuarlar 4 711 7 27 Mineral yaktlar, mineral yalar ve müstahsallar 3 567 8 73 Demir veya çelikten eya 3 336 9 8 Yenilen meyveler, kabuklu yemiler, turunçgiller 2 388 10 39 Plastik ve plastikten mamul eya 2 214 11 63 Mensucattan mamul dier eya, kullanlm eya, paçavralar 1 920 12 71 nciler, kymetli talar, mücevherler 1 824 13 89 Gemiler, suda yüzen tatlar 1 399 14 52 Pamuk, pamuk iplii ve pamuklu mensucat 1 338 15 76 Alüminyum ve alüminyum eya 1 234 16 40 Kauçuk ve kauçuktan eya 1 192 17 25 Tuz, kükürt, toprak ve talar, alçlar ve çimento 1 155 18 20 Sebze, meyve, bitki parçalar, sert kabuklu yemi konserveleri 1 120 19 94 Mobilyalar, aydnlatma, reklam lambalar, prefabrik yaplar 1 102 20 54 Dokumaya elverili suni ve sentetik lifler 1 037 21 55 Sentetik ve suni devamsz lifler 1 034 22 68 Ta, alç, çimento, amyant, mika vb. maddelerden eya 892 23 74 Bakr ve bakrdan eya 815 24 60 Örme eya 753 25 57 Hallar ve dier dokumaya elverili maddeden yer kaplamalar 743 26 7 Yenilen sebzeler ve baz kök ve yumrular 707 27 69 Seramik mamulleri 693 28 24 Tütün ve tütün yerine geçen ilenmi maddeler 685 29 70 Cam ve cam eya 680 30 48 Kat ve karton:kat hamurundan kat ve kartondan eya 625 Dier fasllar 10 427 38
Ek Ek 5. En çok ithalat yaplan fasllar, 2006 Deer Sra no Fasl Fasl ad (Milyon $) Toplam 139 576 1 27 Mineral Yaktlar, yalar ve ürünleri 28 859 2 84 Kazanlar: makina ve cihazlar, aksam ve parçalar 18 999 3 72 Demir ve çelik 11 525 4 87 Motorlu kara tatlar, aksam ve parçalar 11 408 5 85 Elektrikli makina ve cihazlar, aksam ve parçalar 10 881 6 39 Plastik ve plastikten mamul eya 6 918 7 71 nciler, kymetli talar, mücevherler 4 406 8 29 Organik kimyasal müstahsallar 3 642 9 30 Eczaclk 3 036 ürünleri 10 90 Optik, fotoraf, sinema, ölçü, kontrol, ayar cihazlar, tbbi aletler 2 723 11 74 Bakr ve bakrdan eya 2 469 12 52 Pamuk, pamuk iplii ve pamuklu 2 090 mensucat 13 48 Kat ve karton: kat hamurundan kat ve kartondan eya 2 043 14 76 Alüminyum ve alüminyum eya 1 797 15 40 Kauçuk ve kauçuktan eya 1 555 16 73 Demir veya çelikten eya 1 489 17 88 Hava tatlar, uzay araçlar, aksam ve parçalar 1 489 18 55 Sentetik ve suni devamsz lifler 1 349 19 38 Muhtelif kimyasal maddeler 1 299 20 32 Debagat ve boyaclkta kullanlan hülasa, boya, macun, sakzlar 1 288 21 54 Dokumaya elverili suni ve sentetik lifler 1 206 22 44 Aaç ve aaçtan mamul eya: odun kömürü 935 23 15 Hayvansal ve bitkisel yalar ve bunlarn müstahzarlar 907 24 28 norganik kimyasal müstahsallar, organik, inorganik bileikler 881 25 31 Gübreler 784 26 94 Mobilyalar, aydnlatma, reklam lambalar,prefabrik yaplar 734 27 33 Uçucu yalar, rezinoitler, parfümeri,kozmetikler vb. 629 28 26 Metal cevherleri, cüruf ve kül 618 29 12 Yal tohum ve meyveler, sanayi bitkileri,saman, hayvan yemi 616 30 62 Örülmemi giyim eyas ve aksesuarlar 580 Dier Fasllar 12 419 39
Ek Ek 6 lgili bilgilere ulamak için.. To reach the related information çerik/content Haber Bülteni:Ulusal Veri Yaymlama takviminde belirtilen açklanma Metin/Text periyodunda en güncel bilgilerin yer ald son haber bültenine ve önceki Tablo/Table saylarna, internet sayfamzn istatistikler/ D Ticaret/D Ticaret statistikleri Grafik/Graphic Bölümünün son haber bülteni balndan ulaabilirsiniz. http://www.tuik.gov.tr/takvim/tkvim.zul#tb1 News Bulletin: The latest news bulletin including the most recent data and previous news bulletins can be reached from the heading of Latest News Bulletin in Foreign Trade / Foreign Trade Statistics of http://www.turkstat.gov.tr/ingtakvim/tkvim.zul#tb1 according to the period of National Data Release Calender. Yayn: lgili yaynlar internet sayfamzda yer alan yayn kataloumuzdan Metin/Text inceleyebilir ve bilgi sat bölümünden talep edebilirsiniz. Tablo/Table http://www.tuik.gov.tr/yayinupload/katalog Grafik/Graphic http://www.tuik.gov.tr/satis.do?metod=giris Publication: You can examine the related publications from the catalogue and request them from info market on our web site. http://www.turkstat.gov.tr/yayinupload/katalog.pdf http://www.turkstat.gov.tr/satis.do?metod=giris Tablo: Özet ve ayrntl tablolarna internet sayfamzn istatistikler/ D Ticaret/D Tablo/Table Ticaret statistikleri Bölümünün veri balndan ulaabilirsiniz. Table: You can reach the summary and detailed tables from the heading of Data in Foreign Trade / Foreign Trade Statistics Section of Statistics page of our web site. Veri taban: Dinamik sorgulama yapma imkan salayan veri tabanndaki ayrntl Tablo/Table bilgi internet sayfamzn istatistikler D Ticaret/D Ticaret statistikleri/veri bölümündeki Dinamik Sorgulama veya veritabanlar balndan ulaabilirsiniz. http://www.tuik.gov.tr/disticaretapp/basla.do Biçim/Format Kat/Paper MS-Excel MS-Word Kat/Paper CD-Rom PDF Excel Excel PDF Html Database: You can reach the detailed data in database providing dynamic search option on Databases heading or Dynamic Search on Data section of Foreign Trade / Foreign Trade Statistics on Statistics page of our web site. http://www.tuik.gov.tr/disticaretapp_ing/basla.do Mikro veri: Mikro verileri karlkl protokol ile kullanclara salanmaktadr. Microdata: Microdata are provided to users by bilateral protocol. Veri/Data Tablo/Table statistik Bilgi Hatt: Düzenli olarak güncellenen özet bilgilerine, Özet bilgi/ + 90 312 410 0 410 numaral telefonun 8 ve 2 tulanarak otomatik sesli yant sisteminden ulaabilirsiniz. Summary information Statistics Information Line: You can reach the summary information updated regularly from automatic voice response system of the phone number; + 90 312 410 0 410/Ext 8 and 2 Mobil Telefon: Güncel bilgilerine TURKCELL ve AVEA hatl cep telefonlarndan Özet bilgi/ DTI yazarak 3737ye ksa mesaj gönderebilirsiniz. Summary http://www.tuik.gov.tr/jsp/3737/mobilist3737.html information Mobile Phone: You can reach the updated information by sending SMS to DTI 3737 from TURKCELL and AVEA cell phones. http://www.tuik.gov.tr/jsp/3737/mobilist3737.html TRT-Telegün Sayfas:Güncel özet bilgilerine haber bülteni yaymlama takvimine paralel olarak TRT Telegün yaynndan ulaabilirsiniz. Sayfa: 590 TRT-Telegun Page: You can reach the recent summary information from TRT Telegun broadcasting according to national release calender. Page: 590 Özet bilgi/ Summary information CD-ROM ASCII DBASE Sesli Yant Sistemi/ Voice Response System KMS/SMS Teletekst/ Teletext 40