05-06 Güz ULUDĞ ÜNİESİTESİ MÜHENDİSLİK FKÜLTESİ ELEKTİK-ELEKTONİK MÜHENDİSLİĞİ ÖLÜMÜ EEM0 Elektrik Devreleri Lorturı I 05-06 DENEY Whetstone Köprüsü Deneyi Ypnın Değerlendirme dı Soydı : Deney Sonuçlrı (0/00) : / 00 Sonuçlrın Yorumlnmsı (60/00) : / 00 Numrsı : Değerlendirme Notu (00/00) : / 00 Geikme Notu (Değerlendirme Notu X 0.5) : / 00 Deney Gruu : PO NOTU : / 00 Deney Trihi : Değerlendiren : İmz : İmz : Doç. Dr. Figen ETŞ
05-06 Güz EEM0 ELEKTİK DEELEİ I LOTU TÜZÜĞÜ - Lortur çlışmlrı örgün eğitim için, shlrı st 9 00 d, öğleden sonrlrı ve ikini eğitim için st 0 d şlr, geiken öğreni lortur lınmz. - Öğrenilerin lortur gelmeden öne o gün ypklrı deneye it föyü dikktle okumlrı ve vrs deney önesi hzırlık kısmınd istenen tüm çlışmlrı ypmış olmlrı gerekir. Deney önesi hzırlık kısmınd istenenler, deneye şlmdn öne görevli öğretim elemnı trfındn ineleneek ve değerlendirileektir. - Deney esnsınd öğreniye deneyle ilgili sorulr sorulilir. u yoklmlrın sonuu ve deneyin yürütülüşü sırsınd gösterilen ilgi, şrı ve çlışmlr değerlendirilerek öğreniye yptığı her deney için ir not verilir. - Geçerli mzereti (Devlet Kurumundn Heyet poru) olmdn deneye gelmeyen öğreni o deneyden sıfır (0) lmış kul edilir. Tkip eden deneylerden herhngi iri için ynı durumun tekrrı hlinde öğreni lorturdn devm lmz. 5- Deney tmmlndıktn sonr sonuçlr deneyi yürüten görevli Öğretim Elemnın gösterilir ve nk onyı lındıktn sonr montj dğıtılır. 6- Öğrenilerin deneyleri yprken deney föylerinde elirtilen dımlrı ve şmlrı tkip etmeleri gerekmektedir. Kendi şlrın içinden çıkmdıklrı durumlrd görevli öğretim elemnındn yrdım istemeleri, gruplr rsınd fikir lışverişinde ulunmmlrı gerekmektedir. u nedenle lorturd mçsız dolşmk, şk gruplrın işine krışmk, yüksek sesle konuşmk ve izinsiz lorturdn yrılmk ysktır. Lortur girerken ep telefonlrı kptılktır. 7- Deney sırsınd lınn sonuçlr ve unlrdn çıkrıln yorumlr deney föyünde yer ln ilgili kısımlr düzenli olrk işleneektir. 8- Ypıln deneye it rporlr ir hft sonr teslim edileektir (lortuvr çlışmsı olsun olmsın). Teslim trihinin herhngi ir şekilde ttile denk gelmesi durumund ilk iş günü teslim edilmelidir. Geç teslim edileek rporlr için süre; ir hftdır, nk u durumdki her deneyin PO NOTU 50 pun üzerinden değerlendirileektir. ir hftlık ek sürede teslim edilmeyen rpor notu sıfır (0) kul edileektir. Doç. Dr. Figen ETŞ
05-06 Güz Deney - Whetstone Köprüsü mç: Whetstone köprüsünün yük terminlleri üzerindeki gerilimin ölçülmesi ve hesplrının doğruluğunu ölçümlerle ispt edilmesi. Whetstone Köprüsü: Whetstone köprüsü ir direnç köprüsüdür. Genellikle yüksek hsssiyette direnç ölçümünün gerekli olduğu test ihzlrınd kullnılmktdır. Şekil de ir Whetstone köprüsü görülmektedir. Devre Şekil deki gii tekrr düzenlenirse dh tnıdık ir şekil göreiliriz. İki girişi ve iki de çıkışı vrdır. Girişler iki prlel kol uçlrındn ğlnmktdır. Çıkış ise giriş çıkış prlel kollrın ortsındn lınmktdır. Tüm dirençler ynı değerde olurs (Şekil ), her direnin Şekil. Whetstone Köprüsü. üzerinde ynı gerilim düşümü. olur, u d noktsınd toprğ göre 6 luk gerilim olğını gösterir. ynı zmnd noktsı ile toprk rsınd d 6 olktır. ve noktsı ynı gerilime ship olduğundn rlrınd ir kım oluşmyktır. un köprünün dengelenmesi dı verilir. mpermetre sıfır değerini gösterir. Eğer dirençlerden iri değiştirilirse mpermetrenin gösterdiği değer değişeektir. + giriş k k k k çıkış Şekil. Whetstone köprüsü İlk kışt öyle görünmese de Şekil deki devre de dengeli ir devredir. - ve - rsınd 0: lik ir orn kurulmuştur. Şekil den görüleeği gii ve dirençleri üzerinde ynı gerilim vrdır. ve noktsı ynı gerilime ship olduğu için köprü dengededir. urdn d görüleeği gii köprünün dengelenmesinde önemli oln direnç üyüklükleri değil, rlrındki orndır. k 00 k k k.09 0k.09 Şekil. Dengelenmiş Whetstone köprüsü. Şekil de dengelenmemiş ir köprü ile ve noktlrındki gerilim hesplmlrı görülmektedir. ve noktsı rsın ir mpermetre yerleştirilirse kımın ktığı görüleektir. Dirençlerden herhngi irindeki en ufk değişim köprünün dengesinin ozulmsın yol çr. Direnç değişimine çok hsss olduğu için genellikle hsss direnç ölçümlerinde kullnılır. Trih ve İmz: Doç. Dr. Figen ETŞ
05-06 Güz k 5 k k k.09 5 k 5k Şekil. Dengelenmemiş Whetstone köprüsü. Şekil 5 deki düzenek kurulurs, u düzenek direnç ölçümünde kullnılilir. C ve D noktlrı rsın değeri ilinmeyen ir x direni yerleştirilir ve voltmetrenin sıfır değerini gördüğü n kdr değiştirilirse, rlrındki gerilimin sıfır olduğu n, ile ilinmeyen x değeri yrlı direnç değeri üzerinden 0 D C x okunrk sptnileektir. Şekil 5 Ön Hzırlık:. Şekil 6 için toprk ile noktsı ve toprk ile noktsı rsındki gerilimleri hesplyınız. =..., =..... ile rsındki gerilimi hesplyınız. çıkış Şekil 6. Deney Devresi =..... Şekil 7 deki devre için noktsı ile noktsı rsındki gerilimi hesplyınız. =... çıkış k Şekil 7. Deney Devresi Trih ve İmz: Doç. Dr. Figen ETŞ
05-06 Güz Deneyin Ypılışı:. Şekil 6 dki devreyi kurunuz.. ile rsındki gerilimi ölçünüz. =.... Devreyi Şekil 7 deki gii değiştiriniz.. Toprk ile noktsı ve toprk ile noktsı rsındki gerilimleri ölçünüz. =..., =... ile rsındki gerilimi hesplyınız. - =... 5. ile rsındki gerilimi ölçünüz. =.... Yorumlr:. Şekil 6 ve Şekil 7 deki devrelerde ve rsın ir direnç yerleştirilmesi ve üzerindeki gerilim düşümünü nsıl etkiler?. Şekil 7 deki direni % 0 değişirse - gerilimi nsıl etkilenir?. Ölçümlerle hesplmlr uyumlu muydu? Değilse seeplerini çıklyınız. Trih ve İmz: Doç. Dr. Figen ETŞ
05-06 Güz Deney Üçgen-Yıldız Eşdeğer Devreleri mç: Krmşık devrelerin üçgen-yıldız yd yıldız-üçgen dönüşümleri kullnılrk sitleştirilmesi. Şekil 8 de verilmiş köprü devresinde ve uçlrı rsınd m direni ğlı iken, devrenin eşdeğer direnini kynğın ğlı olduğu uçlrdn kıldığınd tek ir direnç olrk ulmk için ury kdr kullnıln seri ve prlel direnç eşdeğerleri yetersiz klmktdır. u tip ğlntılrın olduğu devrelerin eşdeğer direnini ulilmek için üçgenyıldız eşdeğer devreleri kullnılır. + - m x Şekil 8. Whetstone Köprü Devresi Şekil 8 deki devredeki, ve m yd, x ve m dirençleri un göre üçgen (ğlntı şeklinden dolyı Δ- delt yd π- pi ismi de verileilir) tip ğlntılr olup üçgen-yıldız eşdeğer devreleri kullnılrk sitleştirileilirler. Şekil 9 d üçgen ve yıldız ğlntılr verilmiştir. Şekil 9. Üçgen-Yıldız ğlntı içimleri ) -Delt ğlntı ) -Pi ğlntı ) - Wye ğlntı d) T- Tee ğlntı Üçgen ğlntı Yıldız ğlntı u tip devreler irirlerine şğıdki formüller yrdımı ile dönüştürüleilirler. - dönüşüm formülleri - dönüşüm formülleri - dönüşümünde, Y devresindeki herhngi ir direnç un itişik iki üçgen direnin çrpımının, üç üçgen direnin toplmın ölümüdür. ynı şekilde, - dönüşümde, üçgen devredeki herhngi ir direnç, yıldız dirençlerin mümkün tüm çiftlerinin çrpımlrının toplmının, yıldız devrede krşısın gelen direne ölümüdür (kınız Şekil 0). Şekil 0. - ve - ğlntı Trih ve İmz: Doç. Dr. Figen ETŞ
05-06 Güz Δ-Y dönüşüm ve Y-Δ dönüşüm formülleri iki devrenin -- uçlrın göre dvrnışlrının iririne eşdeğer olmlrındn hreketle türetileilirler. Öyle ki, her iki devre de sdee uçlrı dışrıd klk şekilde irer kr kutu içine yerleştirilse, dışrıdn ölçme ypn iri vey ğlı dirençlerden hngisinin hngi kutud olduğunu söyleyemez. ( ( ( ) ) ) nk u durum, kutulrın herhngi ilgili iki uu rsınd ölçülen direnç değerlerinin ynı olmsı durumund geçerlidir. Örneğin, - uçlrı rsınd ölçülen direnç, dirençlerin vey ğlı olmsın kmksızın ynı olmlıdır. Ön Hzırlık:. K i. Şekil de verilen devredeki i kımını hesplyınız. + -. K i.5 K.5 K.8 K i.8 K d Şekil. Deney Devresi i = m. Şekil de verilen devrede -- ğlntısının Y dönüşümünü hesplyınız. Deneyin Ypılışı:. Şekil de verilen devredeki i kımını ölçünüz i = m.. Şekil de verilen devredeki i kımını ölçünüz i =. m.. Şekil de verilen devredeki i kımını ölçünüz i = m.. Şekil de verilen devredeki -d noktlrı rsındki eşdeğer direni ölçünüz d =.... Trih ve İmz: 5 Doç. Dr. Figen ETŞ
05-06 Güz 5. Şekil de verilen devredeki i kımını ölçünüz i = m. 6. Şekil de verilen devredeki i kımını ölçünüz i =. m. 7. Şekil de verilen devredeki i kımını ölçünüz i = m. + -. K 98 i.5 K i d 70 60.8 K 8. Şekil de verilen devredeki -d noktlrı rsındki i eşdeğer direni ölçünüz. d =.... Şekil. Deney Devresi Sonuçlr ve Yorumlr:. Şekil deki devredeki i kımıyl, Şekil deki devredeki, i kımını krşılştırınız. Frk vrs frkın nedenlerini çıklyınız. Trih ve İmz: 6 Doç. Dr. Figen ETŞ