Yüksek syıd mklelerin sırrı Prof. Dr. Metin Blcı Türk ilim cmisının 2010 yılınd en çok yyın yptığı ilk 10 ilimsel derginin nlizini yptı. Bun göre toplm 21.529 mklenin %10 unun çok düşük düzeyde ve üstelik pr ile ödenen dergilerde yyımlndığını sptdı. Prof. Dr. Metin Blcı mlci@metu.edu.tr TÜBA Üyesi ve Ort Doğu Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi Son yıllrd kmuoyund trtışıln konulrdn iri de ülkemizde ulunn üniversitelerden kçının dünyd ilk 500 rsın girmiş olmsıdır. Bu konunun trtışılmsı eletteki sğlıklı ir gelişmenin göstergesidir. Bu tür trtışmlr zmn zmn istismr d edilmektedir. Dünyd zı kuruluşlr, her yıl üniversiteleri inceleyip ir sırlm ypmktdırlr ki öyle ir çlışmyı ypmk oldukç zordur. Üniversitelerin sırlmlrı ypılırken çeşitli kriterler temel olrk lınır. Bu kriterlerden irisi ülke dresli yyımlnn ilimsel mklelerin syı ve klitesidir. Bugün ülkemizde, yyın syısını rtırmkl kişileri doçent ve profesörlüğe yükseltmenin ötesine gidemiyeceğimizi ileri süren ilim insnı syısı mlesef oldukç fzldır. Onlr sit ir mntıkl şu cevı vermek isterim. Çok syıd ve kliteli ilimsel mkle üreten eğitim kurumlrınd çok iyi yetişmiş ilim insnlrı ulunur. Onlrın olduğu yerde kliteli eğitim verilir ve kliteli insn gücü yetişir. Kliteli ir şekilde yetişmiş insn gücü ileride istihdm edildiği kurum ve kuruluşlrd ülke için en iyi hizmeti verir ve dolyısıyl ülke klkınmsın, ülkenin refh düzeğinin rtmsın önemli ktkılr sğlrlr. Bilimsel rştırmlr ir mç doğrultusund ypıldığı gii (uygulmlı, ptente yönelik) doğyı nlmk için de ypılır (temel rştırmlr) ve u rştırmlr insn gücünün yetişmesinde ynı zmnd rç rolünü de görürler. Ayrıc oluşn ilgi irikimi ileride uygulmy dönüşeilir. Bu yzıd 2010 yılınd Türkiye dresli mklelerin yyımlndığı ilk 10 dergi incelenmiştir. Bu dergiler WEB of Science veritnınc trnn dergiler gruunddır. Son yıllrd u veri tnı trfındn trnn dergi syısı zı nedenlerden dolyı [1] rttı ve u d Türkiye dresli mkle syısının rtışın neden oldu. Dergi Adı Yyın Syısı 2010 [] Çıkrn Kuruluş Yyın için ödenen ücret Türk Editör/ Toplm Editör TURKİYE KLİNİKLERI TIP BİLİMLERİ DERGİSİ 291 C Türkiye Klinikleri -- SCIENTIFIC RESEARCH AND ESSAYS 263 C Mlezy 550 $ 2/14 JOURNAL OF ANIMAL AND 258 C Medwell Journls 500-750 $ 14/69 VETERINARY ADVANCES Pkistn KAFKAS ÜNİVERSİTESİ 228 C Kfks Üniversitesi
VETERINER FAKÜLTESİ DERGİSİ ASIAN JOURNAL OF CHEMISTRY 195 C Hindistn 30 Syf şı + üyelik idtı 150 C Acdemic Journls 650$ 3/108 AFRICAN JOURNAL OF BIOTECHNOLOGY ACTA 146 C Wiley -- CRYSTALLOGRAPHICA SECTION E-STRUCTURE EXPERT SYSTEMS WITH APPLICATIONS 125 A ELSEVIER -- TURKISH JOURNAL OF MEDICAL SCIENCES 122 C TÜBİTAK -- AFRICAN JOURNAL OF 113 C Acdemic Journls 8/135 AGRICULTURAL RESEARCH 600$ Tlo 1. 2010 yılınd Türkiye dresli mklelerin yyımlndığı ilk 10 ilimsel dergi ve u dergilere it ilgiler. [] TÜBİTAK trfındn ypıln gruplndırmd girdiği grup. -- 2010 yılınd WEB of Science veri tnı trfındn trnn ilimsel dergilerde yyımlnn Türkiye dresli mklelerin syısı 21.529 dur. Bu syıd ylnız ilimsel mkleler vr; kongre özeti, konferns v.s. yok. En çok mklenin yyımlndığı ilk 10 dergi Tlo 1 de verilmiştir. Bu dergilerde yyımlnn yklşık 1900 mkle, toplm mkle syısının %10 u civrınddır. Bu 10 derginin nlizi, krşımız ilginç tlolr çıkrtıyor. Dergilerin 3 ü Türkiye de frklı kurumlr trfındn çıkrılyor, diğerleri ise yncı dergilerdir. Bu dergilerin 9 u TÜBİTAK trfındn ypıln gruplndırmd C gruun, ylnız iri A gruun girmektedir. Bu d Türk ilim cmisının çoğunlukl etki değeri çok düşük dergilerde yyın yptığını orty koymktdır. En cn lıcı noktlrdn iri ise u 10 dergiden 5 inin mkleleri elli ir ücret krşılığınd yyımlmsıdır. Bu ücretler 500 ile 750 $ rsınd değişmektedir. Özellikle prlı dergilerin geniş ir editör ekii ulunuyor ve Türk editör syısı d oldukç fzldır. Şekil 1. ) Journl of Animl nd Veterinry Advnces dergisinde 2007-2010 yıllrı rsınd yyımlnn tüm mkleler ile Türkiye dresli mklelerin syısı. ) Bu dergide yyımlnn tüm mklelerin ülkelere göre dğılımı.
BİLİM KULLANILIYOR Son yıllrd zı kişiler, kuruluşlr ve htt ülkeler orgnize ir şekilde ilimsel dergi çıkrmk için ir yrış içerisine girmişlerdir. Bunlrın mçlrı kesinlikle ilime ktkı sğlmk olmyıp tmmen mddi çıkr sğlmktır. Örneğin Journl of Animl nd Veterinry Advnces şlıklı dergi 2007 yılınd yyın hytın girmiş Pkistn (Medwell Journls) trfındn yyımlnn ir dergidir (Şekil 1). Derginin ismi her ne kdr hyvcılık ve veteriner ile ilgili ir çğrışım ypıyors d yyın dğılımı hemen hemen homojen olup çoğu shyı (tıp, temel ilimler, mühendislik, zirt) kpsmktdır. Bugüne kdr dergide yyımlnn toplm mkle syısı 1762 olup unlrın 722 si (%41) Türkiye dresli iken Pkistn dresli tek ir mkle yoktur. Derginin mevcut 69 editörünün 14 ü Türk tür. Burd hemen şu soru kl geliyor. Bu dergi ne zmn Türk ilim cmisı trfındn enimsendi ve neden u kdr Türk editör tndı? Yoks u dergi Türk ilim insnlrının mklelerini yyımlmk için mi hyt geçirildi? Şekil. 2. ) Scientific Reserch nd Essys dergisinde 2005-2010 yıllrı rsınd yyımlnn tüm mkleler ile Türkiye dresli mklelerin syısı. ) Bu dergide yyımlnn tüm mklelerin ülkelere göre dğılımı Diğer ir dergi ise Mlezy trfındn 2005 yılınd çıkrılmy şlyn Scientific Reserch nd Essys isimli dergi çok kıs ir sürede Türk ilim cmisı trfındn keşfedilmiştir. Son 5 yıld yyımlnn mkle syısı 911 dir (Şekil 2). Türkler son iki yıld ypmış olduğu yyımlrl (toplm 373 mkle, %40) hemen u dergide de irinci sıry oturmuşlrdır. Türk Bilim Cmisı, u dergide yyın ypn Nijery, Mlezy, Çin ve İrn ile yrış girmiştir.
Şekil 3. ) Africn Journl of Biotechnology dergisinde 2005-2010 yıllrı rsınd yyımlnn tüm mkleler ile Türkiye dresli mklelerin syısı ) Toplm yyımlnn mklelerin ülkelere göre dğılımı. Şekil 4. ) Africn Journl of Agriculturl Reserch dergisinde 2005-2010 yıllrı rsınd yyımlnn tüm mkleler ile Türkiye dresli mklelerin syısı. ) Toplm yyımlnn mklelerin ülkelere göre dğılımı. Son yıllrd ilim cmimız Afrik dergilerini keşfetmeye şlmış ve çok kıs sürede u dergilerde de yyın ypn ülkeler rsınd irinci sıry oturmyı şrmıştır (Şekil 3 ve 4). Africn Journl of Agriculturl Reserch ve Africn Journl of Biotechnology dergileri Acdemic Journls dlı ir firm trfındn çıkrılmktdır. Bu firmnın tüm shlrd yyımldığı ilimsel dergi syısı 103 olup dergilerin tmmı prlı (500-750 $) dır. Bu firmnın merkezi Keny ddır, dergi editörleri çeşitli ülkelerdendir.
Şekil 5. ) Asin Journl of Chemistry dergisinde 2003-2010 yıllrı rsınd yyımlnn tüm mkleler ile Türkiye dresli mklelerin syısı. ) Toplm yyımlnn mklelerin ülkelere göre dğılımı. Asin Journl of Chemistry 30 yılı şkın ir süredir Hindistn trfındn yyımlnn ir dergi olup kimycılrın ynı sır iyolog ve zirtçılrın d yoğun ilgi gösterdiği ir dergidir (Şekil 5). Bilim cmisı u dergiyi irz geç keşfetmiş olsd son yıllrd Türkiye, Hindistn dn sonr yyın syısı çısındn irinci sıry oturmuş olup, İrn ile ir reket içerisine girmiştir. Bu dergi syf şın 30 lmkt ve mkle yyınlynlrın dergiye one olm koşulunu getirmektedir. Bu d ortlm ir mklenin 750 $ yyımlncğını göstermektedir. Şekil 6. ) Expert Systems with Applictions dergisinde 2005-2010 yıllrı rsınd yyımlnn tüm mkleler ile Türkiye dresli mklelerin syısı. ) Toplm yyımlnn mklelerin ülkelere göre dğılımı. Expert Systems with Applictions dlı dergi Elsevier trfındn çıkrıln ve A gruun giren ir dergidir. Genel olrk A gruun giren ve etki değeri yüksek oln dergilerde yyın ypn ülkeler çoğunlukl ilimde gelişmiş ülkelerdir. 2003 yılınd yyın hytın şlyn u derginin dikkt çeken noktlrdn irisi; her 3 yyındn irisinin Tyvn dresli olmsıdır. Dergide en çok yyın ypn ülkeler rsınd Tyvn ın ynı sır Türkiye, İrn, Kore, Çin v.s gii ülkelerin ön pln çıkmsı çok ilginçtir.
Şekil 6. Türkiye dresli mklelerin en çok yyımlndığı ilk 10 dergide 2010 yılınd çıkn yyınlrın üniversitelere göre dğılımı (1940 Mkle) Türkiye dresli mklelerin en çok yyımlndığı ilk 10 ilimsel dergide yyımlnn mkleler üniversiteler zınd incelendiğinde, mklelerin dh çok Andolu Üniversitelerinde çlışn öğretim üyeleri trfındn yyımlndığı görülmektedir. Gelişmiş üniversitelerin yyın syısı u dergilerde dh zdır. Örneğin, irinci sırd ulunn Ondokuz Myıs Üniversitesi nin yyın syısı 122 (Bu mklelerin 60 ı Act Crystllogrphic Section E-Structure Reports Online dergisinde yyımlnmıştır) iken Ort Doğu Teknik Üniversitesi 5 mkle ile 85. sırddır. YÜKSELTİLME KRİTERLERİ GÖZDEN GEÇSİN Ülkemizde doçentlik için yükseltilme kriterleri ilk kez 1995 yılınd oluşturuln komisyonlr trfındn elirlendi. Çok iyi niyetlerle o yıllrd elli syıd yyın ypm zorunluluğu getirildi. Ardn 16 yıl geçti. Bu kriterler elden geçmedi ve hiç ir yenilik getirilmedi. Öğretim elemnlrı yyın ypmy zorlndı. Bu d doğl olrk Türkiye dresli yyınlrın syısını rtırdı. Bu süreç zrfınd Türkiye de üniversite syısı d hızlı ir şekilde rtmy şldı. Ykın üniversitelerde doktor derecesini ln kişiler hemen u yeni üniversiteleri doldurmy şldı. Hiç ir lt ypısı olmyn u üniversitelerde istihdm edilen kişiler, ltypısı oln fkt ilimsel üretkenliği olmynlr, yyın ypm zorunluluğundn dolyı, tümü olms d ir kısmı, yyın için çeşitli yollr, etik dışı dvrnışlr ş vurmy şldılr. Ciddi ir ilimsel süzgeçten geçmeyen ve pr ile yyın ypn u dergilere yönelme yolunu seçtiler. Ülkede profesör syısı d rtmy şldı. Doğl olrk tüm profesörler (profesörler rsınd yırım ypılmycğın göre) doçentlik sınvlrın girmey şldılr. Jürilerin önceden toplnmsı kldırıldı. Öğretim üyelerinin önemli ir kısmı yeterli eser syısını gördükleri tkdirde dylrı eserlerden şrılı uldulr. Böylece çok kişi doçent ünvnını ldı. Türkiye de ir şekilde doçent oln ir kişi 5 yıl sonr profesördür. Bunun önüne geçmek çok d koly değildir. Çünkü ülkemizde u ünvnlr, liykt göre verilen değerler olmktn çok uzkt olup kişinin tmmen özlük hkkın indirgenmiştir. Öğretim üyelerimizin önemli ir kısmı tek şın doğru krr veremiyor. Böylece çok dy eser şmsınd rdn sıyrılmktdır.
Girdiğim sınvlrd, öğretim üyelerinin ir kısmının seviyelerinin ne kdr düşük olduğunu görmekte ve hyretle izlemekteyim. Ady sorduklrı sorulrın cevını dhi ilmeyen hoclr mevcuttur. Ayrıc yıllrdır izlediğim ir diğer nokt ise, doçentlik sınvlrınd dylr soruln sorulrın seviyesi, Yüksek Lisns vey Doktor sınvlrınd soruln sorulrdn frklı değil. Bu sistemle derece lmış ve u sınvlr giren hoclrın dh üst seviyede soru sormsını eklemek de doğru değildir. PARALI PROFESÖRLÜK ÖNERİSİ Öğretim üyelerimizin önemli ir kısmı prlı dergilerde mkle yyımlyrk derece lm yollrın ş vurmktdırlr. Dışrıy u konud önemli miktrlrd döviz ödenmektedir. Bu nedele prlı doçentlik ve prlı profesörlük tmsını elki de düşünmeye şlmmız gereken zmn gelmiştir. Kendi kendimizi vutmktns öyle ir çözüm öğretim üyelerini hem rhtltır ve hem de zor koşullrd çlışrk hkkıyl u ünvnlrı lmış öğretim üyelerimize de dh fzl hksızlık etmemiş oluruz. Doçentlik ve profesörlük tmsı için ir gün (Doçentlik ve/vey Profesörlük Byrmı) tesit edilir. Her yıl o gün derslere r verilir, kmpüslerde hoc öğrenci kol kol girer hly çekeriz, hem de hoclrımız verilen u ünvnlrı doysıy kutlmış oluruz. Ne dersiniz? Üzerinde durmk istediğim ir diğer nokt ise, son yıllrd giderek syısı rtn doktordn ir kç y sonr doçentliğe mürct eden dylrın durumudur. Doktoryı lır lmz doçentliğe mürct eden kişiler ir şekilde doçentlik için gerekli yyın koşullrını sğlmktdır (Doktoryl ğlntısı olmyn mkle syısı çısındn). Böyle durumd oln ir kişinin ğımsız ve/vey kendi öğrencisi ile yyın ypmış olmsı teorik olrk mümkün değildir. Bu iki şekilde olilir. 1. Ady hocsı ile doktor esnsınd ypmış olduğu çlışmlrın ir kısmını doçentlik için sklmktdır. 2. Dh yygın oln yöntemlerden irisi, ir hocnın yöneticiliğinde doktor ypn kişilerin krşılıklı olrk isimlerinin yyınlr konulmsıdır. Burd sıl etik dışı dvrnışı sergileyen hoclrın kendileridir. Jüri üyeleri u durumu hemen frk edip kişinin doçent olmsını engelleyeilirler. Anck, u durumd gerçekten yürekli hoclr çok ihtiycımız vrdır. Nerede cesurc o krrı verecek hoclr? Bu vesile ile herkesin doçentlik sınvlrın jüri üyesi olrk girmemesi gerekir. Eğer u durumun önüne geçilemiyors enim ilgililere yeni ir teklifim olck, ütünleşik doktor eğitiminde olduğu gii ütünleşik doçentlik progrmının ir n önce gündeme getirilmesidir. Referns [1] M. Blcı, Türk Mucizesi Değil CBT 1135, 14, 2008.