ŞİZOFRENİDE RUHSAL TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ Prof. Dr. Mustafa YILDIZ Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi TPD 17. Yıllık ve Klinik Eğitim Toplantısı Antalya, 2013 1
Açıklama: 2010-2013 İlaç Şirketleri ile ilişkiler Araştırmacı: Pfizer Danışman: Janssen Cilag, Astra Zeneca Konuşmacı: Janssen-Cilag, Astra Zeneca, Bilim İlaç Şti. 2
Şizofrenide temel sorunlar Tedaviye uyumsuzluk İçgörü bozukluğu Hastalık belirtilerinin devam etmesi Alevlenme ve yinelemelerin olması Eklenen ruhsal ve tıbbi sorunlar Toplumsal yalıtım İşlevsellikte bozulma Ailenin yükü Damgalanma 3
Şizofreninin tedavisi Farmakoterapi birincil / temel öneme sahiptir Ruhsal ve toplumsal tedavi programlarıyla yeterince desteklenmezse başarısı sınırlıdır. Depreşme ve yinelemelerin önlenmesinde, yaşam kalitesinin artırılmasında eğitim programları etkin bulunmuştur. Herz MI et al. (2000) Arch Gen Psychiatry. 57:277-283. Hogarty GE et al. (1991) Archives of General Psychiatry 48:340-347. Marder SR et al. (1996) Am J Psychiatry, 153:1585-1592. 4
Şizofrenide bütüncül tedavi (+) blr (-) blr Depresyon Bilişsel blr Madde kk İlaç tedavisi Ruhsal iyileştirim İşlevsel Sonuçlar İş Eğitim Toplumsallık Yaşam kalitesi Ruhsal toplumsal tedaviler 5
Şizofrenide yaygın olarak uygulanan ruhsal toplumsal tedaviler 1. Destekleyici tedavi 2. Toplumsal beceri eğitimi 3. Ruhsal eğitim 4. Bilişsel onarım 5. Bilişsel davranışçı tedavi 6
Şizofrenide yaygın olarak uygulanan ruhsal toplumsal tedaviler 6. Aile tedavisi/eğitimi 7. Tedaviye uyumu güçlendirme 8. Kişiselleştirilmiş (personal) tedavi 9. Olgu yönetimi (case management) 10. Mesleki iyileştirim 7
Toplumsal Beceri Eğitimi, UCLA Social and Independent Skills Modules, Liberman ve ark. 1) İlaç tedavisi yönetimi (medication management) 2) Belirti yönetimi (symptom management) 3) Temel konuşma becerileri (basic conversation skills) 4) Topluma tekrar katılma (community re-entry) 5) Boş zamanda eğlenti (recreation for leisure) 6) Madde kötüye kullanımı yönetimi (substance abuse manag.) 7) İş yerinde temel beceriler (workplace fundamentals skills) 8) Arkadaşlık ve yakınlık kurma (friendship and intimacy) 9) Ailelerin hizmetlere dahil edilmesi (Involving families in services) 8
Şizofreni hastaları için uygun bir tedavi yaklaşımı RUHSAL EĞİTİM TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ GRUP TEDAVİSİ AİLE EĞİTİMİ RUHSAL TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ (RUTBE) 9
Şizofrenide grup tedavisi / eğitimi TOPLUMSAL YALITIM DUYGULANIM SORUNLARI İLİŞKİ SORUNLARI İÇGÖRÜ SORUNLARI ŞİZOFRENİ & GRUP? 10
Grup tedavisinde tedavi edici etmenler (Yalom, 1985) 1. Umut aşılama, 2. Evrensellik, 3. Bilgilenme, 4. Fedakarlık, 5. Toplumsallaşma, 6. Taklitçi davranış, 7. Karşılıklı öğrenme, 8. Grup bağlılığı, 9. Boşalım (Katarsis), 10. Varoluş etmenleri 11. Aile yaşantısının onarıcı nitelikte grupta yinelenmesi, 11
Şizofreni gruplarında tedavi edici etmenler (Kanas, 1996) Hastalar sorunlarıyla yalnız olmadıklarını öğrenirler, Grup hastaların daha az kuşkucu olmasına yardım eder, Başkalarına yardım etmeyi ve fedakârlığı öğrenirler, Hayal ve gerçek arasındaki farkı fark etmede yardımcı olur, Diğer insanlarla ilişkilerin iyileşmesini sağlar, Belirtilerle başetmede yardımcı olur, Geleceğe umutla bakmaya yardımcı olur, İçgörü geliştirmeye yardımcı olur, Duygularını özgürce ifade edebileceği bir ortam sağlar. 12
RUTBE Amaçları Tedaviye uyumsuzluk İçgörü bozukluğu Hastalık belirtilerinin devam etmesi Alevlenme ve yinelemelerin olması Eklenen ruhsal ve tıbbi sorunlar Toplumsal yalıtım İşlevsellikte bozulma Benlik saygısında düşme Ailenin yükü Damgalanma Tedaviye uyumun artırılması İçgörünün artırılması Belirtilerle başetmenin öğretilmesi Alevlenmelerin önlenmesi Ek sorunların önlenmesi Toplumsal ilişkilerin artırılması İşlevselliğin artırılması Özgüvenin artırılması Damgalamaya karşı mücadele Ailenin eğitimi / yükün azaltılması 13
RUTBE ile Psikotik alevlenmelerin azalması ya da kısa sürede atlatılması Hastalıkla başetme becerilerinin geliştirilmesi Kişiler arası ilişkilerin güçlenmesi Toplumsal işlevselliğin artması beklenir 14
Bireysel ya da grup şeklinde uygulanan Yapılandırılmış, Etkileşimsel, RUTBE Sistemli bir eğitim yaklaşımıdır. Yatan ya da ayaktan hastalara Grup ortamında uygulanır 15
RUTBE genel yaklaşım Eğitsel Etkileşimsel 16
RUTBE Hastalığa vurgu Biyolojik Klinik ve Kişiler-arası ilişki yönleri 17
RUTBE Zaman vurgusu Şimdiki zamanı işlemek ve Geleceğe hazırlanmak. 18
RUTBE - Eğitmenler hemşire, psikolog, PDR uzmanı, sosyal çalışmacı, doktor eğitimci olabilir. 19
GRUBUN OLUŞTURULMASI Hastalığın & tedavinin evreleri İkna dönemi İşlevsellik düzeyi Ekinsel & eğitim düzeyi 20
GRUBUN OLUŞTURULMASI Üye sayısı 5-10 Oturum sıklığı 2x2 / hf Oturum süresi 40 dk (30-50) Eğitim süresi Destek oturumları 6-7 ay 1-2/ay (15-20 k.) (yıllarca) 21
GRUP ORTAMI KOLTUK SEHPA YAZI TAHTASI, KALEMLER DUVARDA ASILI İLETİŞİM BECERİLERİ ve SORUN ÇÖZME BASAMAKLARI TABLOSU 22
GRUP İŞLEYİŞİ Isınma, nasılsınız? Neler yaptınız? Ödevlerin kontrolü Geçen oturumun özeti Yeni konunun çalışılması Ortaya çıkabilecek sorunlar? 23
RUTBE beceri alanları 1. İletişim becerilerini geliştirmek, 2. Sorun çözme becerilerini geliştirmek, 3. Dikkat ve bellek sorunlarıyla başetmeyi öğrenmek, 4. Psikozu ve şizofreniyi anlamak, 5. Antipsikotik ilaç tedavisini öğrenmek, 6. İlaç yan etkilerini öğrenmek, 7. Tedaviyi değerlendirmek, 8. İnatçı belirtilerle başetmeyi öğrenmek, 9. Uyarıcı işaretleri tanımak ve izlemek, 10. Alkol ve uyuşturucudan kaçınmak, 11. Faydasız tedavi arayışlarından uzak durmak, 12. Stresle başetmeyi öğrenmek, 13. Özgüveni artırmak, 14. Zamanı değerlendirmek ve günlük faaliyetler, 15. Arkadaşlık ilişkilerini geliştirmek, 16. Toplumsal faaliyetlere katılmak. 24
RUTBE programın akışı 1. Amaç, 2. Bilgilendirme, 3. Deneyimlerin paylaşılması (yanlış bilgilerin düzeltilmesi), 4. Rol oynama, 5. Sorun çözme, 6. Alıştırmalar, 7. Ev ödevleri, 8. Aile eğitimi. 25
RUTBE Kullanılan teknikler Bilgilenme, Karşılıklı öğrenme, Modelleme, Rol oynama, Destekleme, Davranışın şekillendiril., Pekiştirmeler, Sorun çözümleri, Toplumsal algı çalış. Kendini ifade etme, Kendini izleme, Alıştırmalar, Ev ödevleri. 26
1 - HAZIRLIK OTURUMU 1. Hastaların gruba yönelimini sağlamak 2. Programın açıklanması 3. Uygulamalar için genel bir çerçeve çizmek 4. Hastaların hastalıkla ilgili bilgilerini öğrenmek 5. Hastalığa tıbbi model örneklemek (HT, RA, AB) 6. Hastaların beklentilerini öğrenmek 7. Eğitimin amaçlarını açıklamak 8. Ailenin bilgilendirilmesi 27
2 İLETİŞİM BECERİLERİNİ GELİŞTİRMEK İletişimin günlük yaşamdaki ve hedeflere ulaşmadaki önemi İletişimin öğeleri Sözel olanlar Sözsüz (bedensel) olanlar.................. 28
2 Rol oynamalar Senaryo (basit, anlaşılır) Eğitmen - yardımcı Eğitmen - hasta Hasta hasta Başarımın değerlendirilmesi Geribildirimlerde bulunma 29
3 - SORUN ÇÖZME BECERİLERİNİ GELİŞTİRMEK SORUN: bir şeyi yapmak istediğimizde beklenmedik bir şekilde engel olarak karşımıza çıkan durumlar Sorun karşısında etkin tutumlar benimsenmelidir Sorunlar kaçınılmazdır, kendini suçlamak gereksizdir, Sorun bir engeldir, tehdit değil, kaçınmaya gerek yok, Sorunla karşılaşıldığında bir şey yapmamaktansa onu çözme girişiminde bulunmak yetersiz kalsa bile her zaman olumlu sonuç verir, Her sorunun bir çözümü vardır, yeter ki çözüme yönelinsin, Sorun çözmek için çabaya ve kaynaklara gereksinim vardır. 30
3 - SORUN ÇÖZME BASAMAKLARI 1. Dur ve düşün: sorunu tanımla, 2. Tüm olası çözüm yollarını sırala, 3. Her biri için yarar ve zararları değerlendir, 4. En uygun seçeneği seç, 5. Çözümü uygulamak için kaynak araştır, 6. Zaman belirle ve uygula, 7. Sonuçları değerlendir. 31
3 - SORUN ÇÖZME - ALIŞTIRMA Birinci basamak: Dur ve düşün, sorun nedir? Sorunu kısaca yazınız... İkinci basamak: Sorunun çözüm yolları nelerdir? Hastaların önerdikleri her seçeneği sırayla tahtaya yazınız. Benzer önerileri birleştirin.... I...... I I...... III... Üçüncü basamak: Çözüm yollarını değerlendir. Fayda ve zararlara ilişkin örnekler isteyin ve bunları seçeneklerin altına yazın.... I...... I I...... III....F..Z..F.. Z..F..Z..F..Z..F.. Z..F..Z..F..Z..F.. Z..F..Z. Dördüncü basamak.. 32
3 Aile eğitimi / Hastalarla iletişimde ve sorun çözmede dikkat edilmesi gereken noktalar Ne demek istendiği açıkça belirtilmeli, Doğrudan konuşmalı, sade bir dil kullanılmalı, Mümkün olduğunca kısa ve net konuşulmalı, Sakin bir sesle konuşulmalı, Dikkatle dinlenmeli, Aynı anda tek konuya odaklanılmalı, Ne hissedildiği sözcüklerle ifade edilmeli (.. sevinirim,.. üzülürüm), Söylenenler değil, hastaların anladıkları önemsenmelidir (tekrardan kaçınılmamalı), Doğru anlaşılıp anlaşılmadığı tekrar sorarak kontrol edilmeli, yanlış anlamalar önlenmeli, Yapılan her olumlu hareket kutlanmalı, Ben dili kullanılmalı ve hastaların da bunu kullanması teşvik edilmeli, Tutum ve kişilikler üzerinde değil, daha çok davranışlar üzerinde durulmalı, Hastaları eleştirmekten kaçınılmalı, Eleştiri yerine yanlış davranışlardan duyulan üzüntü dile getirilip doğru davranış örneklenmeli ve sonucunda duyulacak memnuniyet bildirilmelidir. 33
4 DİKKAT VE BELLEK SORUNLARIYLA BAŞETMEYİ ÖĞRENMEK Bilişsel işlevler 1. Dikkat (odaklanma, sürdürme) 2. Bellek (kısa/işlem 7±2, uzun/depo) 3. Yürütücü işlevler (karar verme) 34
4 Dikkat, bellek ve yürütme işlevleri arasındaki ilişkiler Uyarılar DİKKAT İŞLEM BELLEĞİ UYGULAMA KARAR VERME SORUN ÇÖZME DEPO BELLEK 35
4 Toplumsal algı çalışması GÜNLÜK GAZETEDEN BİR RESİM GÖSTERİLİR (olay, kişilerarası ilişkiler) 1. RESMİN AYRINTILI TASVİRİ İSTENİR 2. RESİMLE İLGİLİ YORUMLAR ALINIR 3. RESME ORTAK BAŞLIK KONUR 36
5 PSİKOZU VE ŞİZOFRENİYİ ANLAMAK Psikozun tanımı Gerçeklikten kopma, çıldırı, delilik Rüya benzetmesi Uykusuzluk, yoksunluk, madde etkisi (norm.) Şizofreninin tanımı 37
5 Şizofreni hakkında bilgi sağlaması 1. Bir beyin hastalığıdır, olasılıkla beyindeki kimyasal ileti maddelerinin dengesizliği söz konusudur. 2. Büyünün, cinlerin, başka insanların davranışlarının bu hastalığın ortaya çıkmasında bir etkileri yoktur. 3. Süregen bir hastalıktır, düzelebilir ve tekrarlayabilir. 4. İlaçlar hastalığın belirtilerini yatıştırırlar. 5. Hastalıktan dolayı kişinin toplumsal ilişkileri bozulur. 6. Stres hastalığın alevlenmesine sebep olabilir. 7. Hastalığın iyileşmesinde ailenin önemli katkıları olur. 38
5 Aile eğitimi Genel bilgilerin verilmesi Hastalığın ismi, kabul Bedensel hastalık benzetmesi Suçlanma, suçlama Kalıtım hakkında bilgilendirme Hastalığın gidişi (1/3 ler) Şiddet İşlevsellik Evlenme. 39
6 ANTİPSİKOTİK İLAÇ TEDAVİSİNİ ÖĞRENMEK Antipsikotik (psikoz giderici) ilaçlar Anti / psikoz sanrı, varsanı, konuşma bozuklukları, davranış bozuklukları, duygulanımda bozulma, içe kapanma, yoğunlaşma güçlüğü, uyku düzeninin bozulması gibi belirtileri geçirir, psikozun tekrarlamasının önlerler. Sürekli kullanılma gereksinimi / doğru bilgi kaynakları Kesilme durumları / başka ilaçlarla birlikte kull. Elektrikli tutarık tedavisi (EKT) 40
6 Hastaların sıklıkla kullandığı ilaçlar Antipsikotik ilaçlar Yan etki giderici ilaçlar Yardımcı ilaçlar Norodol, Largactil Prolixin, Lidanil Stilizan, Clopixol Solian, Risperdal Seroquel, Zyprexa, Zeldox, Abilify, Leponex, Serdolect Akineton Sormodren Diazem Xanax Rivotril Tranxilene Dideral Benadryl Lithuril Depakin Tegretol Prozac Lustral Cipram Efexor Diazem 41
6 Aile eğitimi Antipsikotik ilaçlar (etki düzenekleri) İlaçların kullanılma şekilleri (hap, iğne) Kullanma süresi Başka ilaçlarla birlikte kullanımı Yiyecek-içeceklerle ilişkileri Kullanmak istenmeme durumları Bağımlılık ve kısırlık yapmama özellikleri EKT 42
7- İLAÇ YAN ETKİLERİNİ ÖĞRENMEK Yan etkilerle sıkça karşılaşılır Tedaviyi bırakmaya neden olabilirler Bazılarına tolerans gelişir Ortaya çıkma zamanları farklı olabilir Yan etkileri gidermek için yanlış tutumlar Listede olanlar ve başetme yöntemleri 43
7- İLAÇ YAN ETKİLERİNİ ÖĞRENMEK Güneş ışığına duyarlılık Ağız / boğaz kuruluğu Görme bulanıklığı (DB) Deride döküntü, allerjik tepkiler, renk değişikliği (DB) Salya gelmesi ya da yutmada güçlük (DB) Kabızlık Baş dönmesi Uyuşukluk, uyku hali İştah artışı, kilo alma Titremeler (DB) Kas katılığı, ani kasılma (DB) Hareketlerde azalma (DB) Akatizi (DB) Cinsel zorluk, memeden süt gelmesi, adet düzensizliği (DB) 44 Geç diskinezi (DB)..
7- Aile eğitimi Antipsikotik ilaçlar Etki düzenekleri Kullanılma şekilleri Düzenli kullanımın önemi Yan etkilerde yapılabilecekler Önyargılar Tedaviyi Değerlendirme Çizelgesi 45
8 TEDAVİYİ DEĞERLENDİRMEK 1. Tedaviyi düzenli sürdürmenin önemi 2. Doz atlama durumları 3. Depo ilaç kullanımı 4. Tedaviyi değerlendirme çizelgesi 46
8 TEDAVİYİ DEĞERLENDİRME ÇİZELGESİ Günler 1 2 3 4 5 6 İlaçlar Aldım ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Uyku Normal ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Yetersiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Aşırı ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) İştah Normal ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Az ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Çok ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Yoğunlaşma Normal ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Orta sorunlu ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kötü ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Enerji düzeyi Canlı ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Uyuşuk ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Yorgun ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Diğer durumlar (ilaç y.e.) Huzursuzluk ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Sinirlilik ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kabızlık ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Cinsel istek azl. ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 47
9 İNATÇI BELİRTİLERLE BAŞETMEYİ ÖĞRENMEK İnatçı belirtiler tanım Bireysel farklılıklar Telepati Taşkınlık blr Yoksunluk blr Bilişsel blr Sanrılar düşünce azlığı dikkat boz Varsanılar isteksizlik bellek sorunları Dağınık konuşma zevk almama Dağınık davranış duygusal kısıtlılık 48
9 İNATÇI BELİRTİLERLE BAŞETME / teknikler Mırıldan veya şarkı söyle. Bir süre uyu. Seslere gitmelerini söyle. Seslerle tartış. Geçeceğini düşün. Arkadaşlarınla konuş. Sinemaya git. Kitap, gazete, dergi oku. Bulmaca çöz. Uzan ve gevşe. Fiziksel egzersiz yap. Televizyon izle, radyo dinle. En çok istediğin ve sevdiğinşeyi yap. Gezintiye çık. Kendine güven ver. Görmezden gel. Dua et. Kabul et. Toplumsal faaliyetlere katıl. Ailenizle alışverişe gidin. Kendinize program yapın. Gündüz uyumaya sınır getirin. Kendinize hedefler koyun. Düzenli olarak bazı arkadaşlarınızla beraber olun. Zamanınızı mümkün olduğunca etkinlikle geçirin. 49
9 Aile eğitimi Yoksunluk belirtileri ile başetmek için öneriler Hastayı da diğer aile üyelerinin yaptığı işlerin (alış veriş, yürüyüş, ziyaret vs) içine dahil edin. En azından her seferinde davet edin. Günlük faaliyetler için yapılaştırılmış program sunun. Hafta sonları için planlı faaliyetler düzenleyin. Hastanız için düzenli olarak eğlenceli faaliyetler düzenleyin. Başlangıçta çok çaba gerektirmeyen faaliyetleri seçin. Katılıma ikna etmeye çalışın. Haftanın belirli günlerini bu faaliyete ayırın. Faaliyetin sonucunda hastanızla birlikte değerlendirme yapın. Bir faaliyete alıştıktan sonra yeni birisini başlatın. Hastanızın daha önceden zevkle yaptığı faaliyetleri (örneğin, hastalanmadan önce müzikle uğraşmış olabilir, masa tenisi oynamayı seviyor olabilir) tekrar yapmasını teşvik edin. Büyük hedeflere ulaşmaya çalışmak yerine küçük hedeflerle ilerleyerek ana hedefe ulaşmaya çalışın. Ana hedefe basamak basamak çıkın. Sorun çözme tekniklerini kullanın. Hastanızı başarmakta zorlanacağı hedeflere yönlendirmekten kaçının 50
10 UYARICI İŞARETLERİ TANIMAK VE İZLEMEK Öncü işaretler / blrt tam geçmemesi / mangal-köz Soğuk algınlığı benzetmesi 1. Uyarıcı işaretlerin saptanması 2. Uyarıcı işaretler çizelgesi 3. Acil Durum Planı 4. Aile / çevrenin yardımı 51
10 UYARICI İŞARETLERİ SAPTAMAK (UYARICI İŞARETLER LİSTESİ) En sık karşılaşılan uyarıcı işaretler şunlardır * Gerginlik ve sinirlilik, * Uyku sorunları (uykusuzluk ya da aşırı uyuma), * Bunaltı, * Depresyon, * Dikkat sorunları, * Toplumdan kaçınma, * İlaç almak istememe, * Yeme sorunları (az ya da çok yeme). 52
10 ACİL DURUM PLANI 1. Adım: Uyarıcı işaretler çizelgesini ailenizle gözden geçirin. Eğer bunların ciddi uyarıcı işaretler olduğuna karar verilmişse ikinci adıma geçin. 2. Adım: Kliniğe gitmenin gerekli olup olmadığını anlamak için doktorla temas kurun. Doktorunuzun ismi ve telefon numarası:... Eğer doktora ulaşılamazsa. 3. Adım: Doğrudan bir psikiyatri polikliniğine ya da bir psikiyatriste gidin ve acil bir değerlendirme isteyin. Psikiyatri kliniklerinin isim ve telefon numaraları:...... Eğer poliklinikler kapalıysa. 4. Adım: Bir acil servise gidin, psikiyatrik yardım istediğinizi söyleyin. Acil servislerin isim ve telefon numaraları:... 53
10 Aile eğitimi Uyarıcı işaretlerin tanımı Ailelerin farkındalıkları ve örnekler Uyarıcı işaretlerin izlenmesi Acil Durum Planı 54
11 ALKOL VE UYUŞTURUCUDAN KAÇINMAK Alkol, esrar, kokain, diazem, akineton Kullanmanın nedenleri 1. Kullanmanın zararları Sigara Kafein? 2. Ret etmede basamaklar 3. Faydalı etkinlikler 55
12 FAYDASIZ TEDAVİ ARAYIŞLARINDAN UZAK DURMAK Hoca, türbe, ziyaret yerleri vb. Akupunktur, NLP, Nörobiyofidbek Buralardan çare arama nedenleri, sonuçlar? 56
11-12 Aile eğitimi Alkol ve uyuşturucu kullanımı Faydasız tedavi arayışları hakkında ailelerin bilgilendirilmesi 57
13 STRESLE BAŞETMEYİ ÖĞRENMEK 1. Stresin tanımı Günlük yaşam olayları / Önemli yaşam olayları Atakların ortaya çıkmasında stresin rolü Stres algısında farklılık 2. Stres karşısındaki tutumlar sigara, alkol kapanma sinirlenme umutsuzluk etkin tutum takınmalı 3. Anlaşmazlık çözüm üretme - uzlaşmacılık 58
13 STRESİN ÇÖZÜMLENMESİ Önemli yaşam olayları STRESLER Günlük olaylar Değiştirilebilir Değiştirmek için çaba göster, Yardım iste, Kaynakları kullan ÇÖZÜMLEME Değiştirilemez Katlanmayı öğren, Kendini güçlendir 59
13 - Aile eğitimi Beklentilerin gerçekçi düzeye çekilmesi Stresle hasta arasında tampon olunması Aşırı duygusal ifade (EE) Eleştirel tutum Düşmanca tutum Duygusal müdahalecilik, özel yaşama karışma STRES ALEVLENME 60
14 ÖZGÜVENİ ARTIRMAK Özgüven, özsaygı sorunları 1. Güven duygusu 2. Kimlik duygusu 3. Aidiyet duygusu 4. Amaçlılık duygusu 5. Yeterlilik duygusu 61
14 ÖZGÜVEN le ilişkili etmenler ÖZGÜVEN Beden sağlığı Ruh sağlığı Düzenli tedavi Hastalığın tekrarlamasının önlenmesi Alkol ve uyuşturucudan kaçınmak Kimliğimiz Aidiyetimiz, aile ve akrabalar dernek, kulüp, parti Güvendiğimiz insanlar Arkadaşlarımız Toplumsal faaliyetlerimiz Amaçlarımız 62
14 ÖZGÜVEN / Ev ödevi Kısa vadeli (1-6 ay) hedeflerim Gerçekleşme olasılığı (%).................. Uzun vadeli (6 ay ilerisi) hedef. Gerçekleşme olasılığı (%).................. 63
15 ZAMANI DEĞERLENDİRMEK VE GÜNLÜK FAALİYETLER Zaman nasıl geçiyor? Amaçsızlık? Eylemsizlik? 1. Günlük zaman dilimleri 2. Günlük faaliyetler 3. Günlük yaşam faaliyetleri çizelgesi 64
15 Günlük zaman dilimleri 1. 8 saat 2. 8 saat 3. 8 saat UYKU İŞ OKUL MESLEK TEMİZLİK YEME-İÇME EĞLENME KÜLTÜR SANAT 65
15 Günlük yaşam faaliyetleri çizelgesi Günler 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 ÖZBAKIM Sabah vakitli kalkış El-yüz yıkamak Tıraş olmak Saç taramak Kahvaltı Öğle yemeği Akşam yemeği Diş fırçalamak Uyumak Tırnak kesmek Banyo / duş Makyaj yapmak 66
15 Günlük yaşam faaliyetleri çizelgesi EV İŞLERİ Yemek yapma Bulaşık yıkama Temizlik yapmak Elişi yapma FAALİYET Alışveriş yapma Gazete, dergi okuma Kitap okuma Sinema / konser TV / radyo / müzik Arkadaş / komşu İşe / kurs / okul Bilgisayar Spor / egzersiz 67
15 Aile eğitimi Hastaların ev içerisindeki davranışları Yoksunluk belirtilerinin önemi Yapılandırılmış günlük faaliyetlerin önemi Ev işlerinde yardım istenmesi Başarı duygusunu yaşamalarına izin verilmesi Uygunsuz davranışların olumsuz pekiştirilmesi 68
16 ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİNİ GELİŞTİRMEK 1. Olumlu ve olumsuz duyguları ifade etme, iltifat etme 2. Ortak ilgi alanlarının bulunması 3. Sorumluluk alma 69
17 TOPLUMSAL FAALİYETLERE KATILMAK Yaşamda en önemli amacımız? Mutlu olmak, zevk almak, eğlenmek Günlük zaman dilimleri / üçüncü dilim Boş zaman = sıkıntı Tek başına ya da grupla yapılan toplumsal faaliyetler 70
17 Alıştırma Ortak faaliyet düzenlenmesi Faaliyet:... Zaman:... Yer:... Gerekli malzemeler:... Katılımcılar:... Ulaşım:... Maliyet:... Süre:... 71
18 SON OTURUM - PARTİ Hasta ve ailelerin katıldığı toplantı 1. Genel gözden geçirme 2. Başarı belgesinin verilmesi 3. Gelecek için plan yapma 72
18 SON OTURUM BAŞARI BELGESİ... RUHSAL TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ PROGRAMINI Başarıyla tamamlamıştır. Eğitimci. İmza Program yöneticisi İmza 73
19 DESTEK OTURUMLARI 1. Genel sorun çözme denemeleri 2. Yeni durumlar ve uyum becerileri 3. İletişim becerileri için pekiştirmeler 4. Bilişsel beceri çalışmaları 74
KUTLAMA YOĞUN BİR KURSU TAMAMLADINIZ KATILIMINIZ İÇİN TEŞEKKÜRLER UNUTMAYIN HASTALAR İÇİN YAPACAĞINIZ HER ŞEY ÇOK KIYMETLİDİR KOLAY GELSİN 75