Cemil GEÇMEN Yeliz BURSALIOĞLU

Transkript

1 Cemil GEÇMEN Yeliz BURSALIOĞLU Mil lî Eği tim Ba kan lı ğı Ta lim ve Ter bi ye Ku ru lu Baş kan lı ğı nın ta rih ve 234 sa yı lı ku rul ka ra rı ile öğ re tim yı lın dan iti ba ren 5 (Beş) yıl sü re ile Ders Ki tabı olarak kabul edil miş tir. FIRAT YAYINCILIK VE EĞİTİM KURUMLARI SAN. VE TİC. AŞ

2 Her hakkı saklıdır ve Fırat Yayıncılık ve Eğitim Kurumları Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ne aittir. İçindeki şekil, yazı, resim ve grafikler, yayınevinin izni olmadan alınamaz; fotokopi, teksir, film şeklinde ve başka hiçbir şekilde çoğaltılamaz, basılamaz ve yayımlanamaz. Editör Ahmet Hamdi AYKUT Dil Uzmanı Güldane ALTINTAŞ Görsel Tasarımcı Yeşim GAZİOĞLU ASRAR Program Geliştirme Uzmanı Göksan BAYİS Ölçme ve Değerlendirme Uzmanı Banu KOÇ Rehberlik ve Gelişim Uzmanı Mukadder GÜVENER Dizgi, Grafik ve Sayfa Düzeni Özgün Matbaacılık Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi ISBN Ankara, 2015 Baskı, Cilt ÖZGÜN MATBAACILIK SANAYİ VE TİCARET AŞ Ankara - Polatlı Kara Yolu 52. km Özgün Grup Sitesi Temelli - Sincan / ANKARA tel.: (312) (Pbx) Belgeç: (312)

3 İSTİKLÂL MARŞI Kork ma, sön mez bu şa fak lar da yü zen al san cak; Sön me den yur du mun üs tün de tü ten en son ocak. O be nim mil le ti min yıl dı zı dır, par la ya cak; O be nim dir, o be nim mil le ti min dir an cak. Çat ma, kur ban ola yım, çeh re ni ey naz lı hi lâl! Kah ra man ır kı ma bir gül! Ne bu şid det, bu ce lâl? Sa na ol maz dö kü len kan la rı mız son ra he lâl... Hak kı dır, Hakk a ta pan, mil le ti min is tik lâl! Ben ezel den be ri dir hür ya şa dım, hür ya şa rım. Han gi çıl gın ba na zin cir vu ra cak mış? Şa şa rım! Kük re miş sel gi bi yim, ben di mi çiğ ner, aşa rım. Yır ta rım dağ la rı, en gin le re sığ mam, ta şa rım. Gar bın âfâ kı nı sar mış sa çe lik zırh lı du var, Be nim iman do lu göğ süm gi bi ser had dim var. Ulu sun, kork ma! Na sıl böy le bir ima nı bo ğar, Me de ni yet! de di ğin tek di şi kal mış ca na var? Ar ka daş! Yur du ma al çak la rı uğ rat ma, sa kın. Si per et göv de ni, dur sun bu ha yâ sız ca akın. Do ğa cak tır sa na va det ti ği gün ler Hakk ın... Kim bi lir, bel ki ya rın, bel ki ya rın dan da ya kın. Bas tı ğın yer le ri top rak! di ye rek geç me, ta nı: Dü şün al tın da ki bin ler ce ke fen siz ya ta nı. Sen şe hit oğ lu sun, in cit me, ya zık tır, ata nı: Ver me, dün ya la rı al san da, bu cen net va ta nı. Kim bu cen net va ta nın uğ ru na ol maz ki fe dâ? Şü he dâ fış kı ra cak top ra ğı sık san, şü he dâ! Câ nı, câ nâ nı, bü tün va rı mı al sın da Hu da, Et me sin tek va ta nım dan be ni dün ya da cü dâ. Ru hu mun sen den, İlâ hi, şu dur an cak eme li: Değ me sin ma be di min göğ sü ne nâ mah rem eli. Bu ezan lar -ki şa ha det le ri di nin te me li- Ebe dî yur du mun üs tün de be nim in le me li. O za man vecd ile bin sec de eder - var sa - ta şım, Her ce rî ham dan, İlâ hi, bo şa nıp kan lı ya şım, Fış kı rır ruh-ı mü cer red gi bi yer den na şım; O za man yük selerek ar şa değer bel ki başım. Dal galan sen de şafak lar gibi ey şan lı hilâl! Ol sun ar tık dökülen kan larımın hep si helâl. Ebediyen sana yok, ır kıma yok iz mih lâl: Hak kıdır, hür yaşamış, bay rağımın hür riyet; Hak kıdır, Hakk a tapan, mil letimin is tik lâl! Meh met Âkif ER SOY 3

4 ATA TÜRK ÜN GENÇ Lİ ĞE Hİ TA BE Sİ Ey Türk genç li ği! Bi rin ci va zi fen, Türk is tik lâ li ni, Türk cum hu ri ye ti ni, ile le bet, mu ha fa za ve mü da faa et mek tir. Mev cu di ye ti nin ve is tik ba li nin ye gâ ne te me li bu dur. Bu te mel, se nin, en kıy met li ha zi nen dir. İs tik bal de da hi, se ni, bu ha zi ne den, mah rum et mek is te ye cek, da hi lî ve ha ri cî, bed hahla rın ola cak tır. Bir gün, is tik lâl ve cum hu ri ye ti mü da faa mec buri ye ti ne dü şer sen, va zi fe ye atıl mak için, için de bu lu na ca ğın va zi ye tin im kân ve şe ra iti ni dü şün me ye cek sin! Bu im kân ve şe ra it, çok nâ mü sa it bir ma hi yet te te za hür ede bi lir. İs tik lâl ve cum hu ri ye ti ne kas te de cek düş man lar, bü tün dün ya da em sa li gö rül me miş bir ga li bi ye tin mü mes si li ola bi lir ler. Ceb ren ve hi le ile aziz va ta nın, bü tün ka le le ri zapt edil miş, bü tün ter sa ne le rine gi ril miş, bü tün or du la rı da ğı tıl mış ve mem le ke tin her kö şe si bil fi il iş gal edil miş ola bi lir. Bü tün bu şe ra it ten da ha elîm ve da ha va him ol mak üze re, mem le ke tin da hi lin de, ik ti da ra sa hip olan lar gaf let ve da lâ let ve hat tâ hı ya net için de bu lu na bi lir ler. Hat tâ bu ik ti dar sa hip le ri şah sî men fa at le ri ni, müs tev li le rin si ya sî emel le riy le tev hit ede bi lir ler. Mil let, fakr u za ru ret için de ha rap ve bî tap düş müş ola bi lir. Ey Türk is tik ba li nin ev lâ dı! İş te, bu ah val ve şe ra it için de da hi, va zi fen; Türk is tik lâl ve cum hu ri ye ti ni kur tar mak tır! Muhtaç ol du ğun kud ret, da mar la rın da ki asîl kan da, mev cut tur! 4

5 Mustafa Kemal ATATÜRK 5

6 İÇİNDEKİLER Türk Edebİyatı Ders Kİtabını Tanıyalım (Organizasyon Şeması) I. ÜNİTE : CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI ( ) PROJE GÖREVİ Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının Oluşumu I. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI II. ÜNİTE : CUMHURİYET DÖNEMİNDE ÖĞRETİCİ METİNLER PERFORMANS GÖREVİ Öğretici Metin Örnekleri Deneme Makale Gezi Yazısı Hatıra Fıkra II. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI III. ÜNİTE : CUMHURİYET DÖNEMİNDE COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR) PROJE GÖREVİ Öz Şiir (Saf Şiir) Anlayışını Sürdüren Şiir ( ) Serbest Nazım ve Toplumcu Şiir ( ) Millî Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir ( ) Garip Hareketi (I. Yeni) ( ) Toplumcu Şiir Zevk ve Anlayışını Ön Plana Çıkaranlar ( ) Garip Dışında Yeniliği Sürdüren Şiir ( ) İkinci Yeni Şiiri ( ) İkinci Yeni Sonrası Toplumcu Şiir ( ) Sonrası Şiir Cumhuriyet Döneminde Halk Şiiri III. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI

7 IV. ÜNİTE : CUMHURİYET DÖNEMİNDE OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER..134 PERFORMANS GÖREVİ Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Hikâye - Roman) a. Millî Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Eserler b. Toplumcu Gerçekçi Eserler c. Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Eserler d. Modernizmi Esas Alan Eserler Göstermeye Bağlı Edebî Metinler (Tiyatro Metinleri) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının Genel Özellikleri IV. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI ÖĞRENCİ ÜRÜN DOSYASI Şiir Kitabı Okuma Gözlem Formu Olay Çevresinde Oluşan Metinleri Değerlendirme Gözlem Formu Hikâye ve Roman Okuma Gözlem Formu Proje Ödevi, Performans Görevi Puanlama Anahtarı Grup Değerlendirme Formu Dereceli Puanlama Ölçeği Terimler ve Kavramlar Sözlüğü Kaynakça Türkiye Haritası Türk Dünyası Haritası

8 1 Kaçın cı üni te ol du ğu nu gös te rir. T Ü R K E D E B İ Y A T I D E R S (Organizasyon 2 Konu başlıklarını gösterir. I. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI ( ) Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının Oluşumu 3 İşlenecek konuyla ilgili ön bilgilerinizi harekete geçirmek için yapılacak okul içi etkinlikleri gösterir. Not: İşleyeceğiniz ilk konuyla ilgili yapılacak araştırma da bir defaya mahsus olmak üzere bu bölümde yer almıştır (s. 12). HAZIRLIK 1. Üni te so nun da cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ki ede bî zevk ve an la yı şın özel lik le ri nin be lir le nece ği bir pa nel dü zen le mek için ge rek li ha zır lık la rı öğ ret me ni niz le be ra ber ya pı nız. 2. Ata türk il ke ve in kı lap la rı nın cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ya zı lan ede bî eser le re na sıl yan sıtıl dı ğı nı araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 4. et kin lik için ya pı la cak tır.). 3. Sez gi ci lik, ger çe küs tü cü lük ve va ro luş çu luk akım la rı nın Türk ede bi ya tın da ki yan sı ma la rı hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 13 ve 14. et kin lik için ya pı la cak tır.). 4. Cum hu ri yet yö ne ti mi, sa nat dal la rı nın ge liş me sin de nasıl etkili olmuştur? Gö rüş le ri ni zi belir ti niz. 5. Ge çen yıl dan edin di ği niz bil gi bi ri ki min den ha re ket le Mil lî Ede bi yat Dö ne mi ede bî eser lerin de gö rü len or tak duy gu, dü şün ce ve an la yış la rı sı ra la yı nız. Bu duy gu, dü şün ce ve anlayışlar cum hu ri yet ilan edil dik ten son ra ya zı lan ede bî eser ler de de de vam et miş mi dir? Araştırınız. Araştırma sonucu edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. İNCELEME 1. me tin ME DE Nİ YET DEĞİŞ TİR ME Sİ VE İÇ İN SAN 4 Met nin ya pı, te ma, dil ve an la tım ba kı mın dan çö zümle me si nin yapıl dı ğı sü re ci gös te rir. 5 Metnin başlığını gösterir. Bun dan bir kaç haf ta ev vel, ge ne bu sü tun lar da çı kan bir ya zım da, Tan zi mattan be ri fi kir ve sa nat sa ha la rın da baş la yıp da tam bir dü ze ne ko ya ma dı ğı mız hat ta vaz geç ti ği miz ba zı iş ler den bah set miş, so nun da bun la rın rast ge le, sa tıh tan top lan mış mi sal ler ol du ğu nu, ha ki kat te bu de vam sız lı ğın bü tün ha ya tı mız da hü küm sür dü ğü nü ve al tın da da bir zih ni yet ve iç in san buh ra nı nın ça lış tı ğı nı söy le miştim. Bi zi sa de ce yap tı ğı mız iş ler den de ğil, on la rın hız al dık la rı pren sip ler den de şüp he et ti ren, mü him ve ha ya ti me se le le ri miz ye ri ne bir şa ka de ne bi le cek ka dar ha fif şey ler le uğ raş tı ran ya hut bu mü him ve ha ya ti me se le le rin ma hi ye ti ni de ğiş ti rip bir şa ka hâ li ne ge ti ren bu buh ra nın se be bi, bir me de ni yetten öbü rü ne geç me mi zin ge tir di ği iki lik tir.... Za man için de te şek kül eden bu re ali te de, Tan zi matın işe prog ram sız baş la ma sı nın, bil gi nok sanı nın, sa rih he def yok lu ğu nun, hü la sa el yor da mıy la yü rü me nin, bi raz da ha ev vel baş la yan fa kat 1850 yıl la rın dan son ra git tik çe kız gın bir şe kil alan ik ti sa di çö kü şün, bu çö kü şün amil le rin den bi ri olan si yasi ha di se le rin bü yük his se le ri var dır. Se bep le rin ve ne ti ce le rin bir bi riy le dur ma dan yer de ğiş tir di ği, bir bi ri nin çeh re si ni ta kın dı ğı bu de vir den ile ri de bah se de ce ğim.... Bu gün umu mi ha ya tı mız da her han gi kök ten bir ame li ye yi ya pa bil mek için la zım ge len şart lar dan âde ta mah rum gi bi yiz. Bi zi de ğiş ti re cek şey le re kar şı ne bir mu ka ve met gös te re bi li yo ruz ne de ona ta ma miy le tes lim ola bi li yo ruz. San ki var lık ve ta rih cev he ri mi zi kay bet mi şiz; bir kıy met buh ra nı içinde yiz. Hiç bi ri ni bü yük ma na sın da ken di mi ze ila ve et me den her şe yi ka bul edi yor ve her ka bul et ti ğimi zi zih ni mi zin bir kö şe sin de âde ta ki lit al tın da sak lı yo ruz. CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI ( ) Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının Oluşumu I. Ünite HAZIRLIK 6 İn ce le me baş lı ğı al tın da ve ri - len me tin le il gi li araştırma ve ha zır lık aşa ma sın da edi ni len bil gi le rin de kullanılarak ya pı la ca ğı okul içi et kin likler i gös te rir. Bu etkinliklerin bazıları konuyla ilgili bilgilerin tabloya ya da verilen satırlara yazılması, işaretlenmesi ve etkinlikte verilen metinlerden (şiir, paragraf vb.) hareketle karşılaştırma ve inceleme yapılması biçiminde düzenlenmiş ve. logosuyla diğer işleniş etkinliklerinden ayırt edilmiştir. 1. Üni te so nun da cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ki ede bî zevk ve an la yı şın özel lik le ri nin be lir le nece ği bir pa nel dü zen le mek için ge rek li ha zır lık la rı öğ ret me ni niz le be ra ber ya pı nız. 2. Ata türk il ke ve in kı lap la rı nın cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ya zı lan ede bî eser le re na sıl yan sıtıl dı ğı nı araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 3. et kin lik için ya pı la cak tır.). 3. Sez gi ci lik, ger çe küs tü cü lük ve va ro luş çu luk akım la rı nın Türk ede bi ya tın da ki yan sı ma la rı hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 13 ve 14. et kin lik için ya pı la cak tır.). 4. Cum hu ri yet yö ne ti mi, sa nat dal la rı nın ge liş me sin de nasıl etkili olmuştur? Gö rüş le ri ni zi belir ti niz. İNCELEME 1. me tin ME DE Nİ YET DEĞİŞ TİR ME Sİ VE İÇ İN SAN Bun dan bir kaç haf ta ev vel, ge ne bu sü tun lar da çı kan bir ya zım da, Tan zi mattan be ri fi kir ve sa nat sa ha la rın da baş la yıp da tam bir dü ze ne ko ya ma dı ğı mız hat ta vaz geç ti ği miz ba zı iş ler den bah set miş, so nun da bun la rın rast ge le, sa tıh tan top lan mış mi sal ler ol du ğu nu, ha ki kat te bu de vam sız lı ğın bü tün ha ya tı mız da hü küm sür dü ğü nü ve al tın da da bir zih ni yet ve iç in san buh ra nı nın ça lış tı ğı nı söy le miştim. Bi zi sa de ce yap tı ğı mız iş ler den de ğil, on la rın hız al dık la rı pren sip ler den de şüp he et ti ren, mü him ve ha ya ti me se le le ri miz ye ri ne bir şa ka de ne bi le cek ka dar ha fif şey ler le uğ raş tı ran ya hut bu mü him ve ha ya ti me se le le rin ma hi ye ti ni de ğiş ti rip bir şa ka hâ li ne ge ti ren bu buh ra nın se be bi, bir me de ni yetten öbü rü ne geç me mi zin ge tir di ği iki lik tir.... Za man için de te şek kül eden bu re ali te de, Tan zi matın işe prog ram sız baş la ma sı nın, bil gi nok sanı nın, sa rih he def yok lu ğu nun, hü la sa el yor da mıy la yü rü me nin, bi raz da ha ev vel baş la yan fa kat 1850 yıl la rın dan son ra git tik çe kız gın bir şe kil alan ik ti sa di çö kü şün, bu çö kü şün amil le rin den bi ri olan si yasi ha di se le rin bü yük his se le ri var dır. Se bep le rin ve ne ti ce le rin bir bi riy le dur ma dan yer de ğiş tir di ği, bir bi ri nin çeh re si ni ta kın dı ğı bu de vir den ile ri de bah se de ce ğim.. 8. a. Aşa ğı da adları verilen me tin le rin tür le ri ni ve an la tım bi çim le ri ni kar şı la rı na ya zı nız. Me tin Adı Türü Anlatım Biçimi Me de ni yet De ğiş me si ve İç İn san Yo l Bir Be yoğ lu Dö nü şü To hum 8

9 K İ T A B I N I T A N I Y A L I M Şeması) I. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ki ede bî zevk ve an la yı şın ko nu edil di ği pa ne li ni zi sı nıf ta dü zen le yi niz. 2. Ya zar la rın dü şün ce le ri ni ra hat lık la yazıya geçirmeleri hangi edebî dönemde başlamıştır? Tartı şı nız. Tar tış ma nın so nu cu ulaşılan görüşleri tah ta ya ya zı nız. 3. Ata türkçülüğün han gi ilkeleri günümüzde yazılan eserlerin oluşmasına zemin hazırlamıştır? 4. a. Ana do lu coğ raf ya sı ve in sa nı Cumhuriyet Dönemi ede bî eser le rin de na sıl ve ni çin ele alınmak ta dır? Açık la yı nız. b. Cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ya zı lan eser le rin ko nu la rı ne den Ana do lu coğ raf ya sı ve in san ları ile sı nır lan dı rıl mış tır? 5. İn ce le di ği niz ede bî eser le rin han gi le rin de mil le ti mi ze has özel lik ler yer al mak ta dır? Me tin lerden ör nek ler le açık la yı nız. 6. İn ce le di ği niz edebî eser le ri et ki len dik le ri akım ve yö ne lim le re gö re gruplandırınız. Yaptığınız gruplandırmayı aşağıya bir tab lo ya pa rak gös te ri niz. 7 Yapı, te ma, dil ve anla tım yö nün den in ce le me si ya - pı lan met nin bü tün lük içe ri sin de ve gü nü müz şart la rın da yo rum lan ma sını sağ la yan okul içi et kin lik le ri gösterir. DEĞERLENDİRME 1. Ye ni leş me Dö ne mi aşa ğı da ki ede bî dö nem ler in han gi sin de baş la mış tır? A) Des tan Dö ne mi Türk Ede bi ya tı B) Mil lî Ede bi yat Dö ne mi C) Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tı D) Tan zi mat Dö ne mi Ede bi ya tı E) İs lam Uy gar lı ğı Çev re sin de Ge li şen Türk Ede bi ya tı 8 Kita bı nız da ve ri len metnin ince len me si ve yo rum lan masın dan son ra edi ni len bil gi ve be ce rile ri ölç me sü re ci ni gös terir. 2. Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tında aşa ğı da ki özel lik ler den han gi si gö rül mez? A) yıl la rı ara sın da or ta ya çı kan sos yal ve si ya si olay la rın et ki si B) Ata türk il ke ve in kı lap la rı nın et ki si C) Kav mî özel lik le rin et ki si D) Psi ko lo ji ve psi ki yat ri ala nın da ya pı lan il mî ça lış ma la rın et ki si E) Ger çe küs tü cü lük akı mı nın et ki si 3. Batı düşüncesindeki gelişmeler Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatına ne ölçüde yansımıştır? Açıklayınız. 9 Üni te bo yun ca edi ni len bil gi le rin ölç me ve de ğer len di ril me si sü re cidir. 4. Aşa ğı da ki cüm le ler i bu ünitede öğrendiklerinize göre ta mam la yı nız. Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tın da zev ki Ba tı dan ge len an la tım bi çim le riy le bir leş miş tir. Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tın da coğ raf ya sı ve ko nu ola rak iş le nir. Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tın da milleti oluş tu ran fark lı yön le riy le edebî metinlerde ele alı nır. I. Ünite I. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI 1. Cumhuriyet Dönemini oluşturan siyasi, sosyal ve fikrî olayların neler olduğunu söyleyiniz. 2. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatında edebî dil ve anlayışta ne tür gelişmeler olmuştur? 3. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatında, millî değerlerin edebî metinlerde yer almasının sebsepleri nelerdir?. 4. Atatürk ilke ve inkılaplarının adlarını aşağıya yazınız. Yazdığınız bu ilke ve inkılaplardan hangileri Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının oluşmasında etkili olmuştur? Açıklayınız.... ARAŞTIRMA 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zıl mış de ne me, ma ka le, ge zi ya zı sı, ha tı ra, fık ra metinleri bularak sınıfınıza getiriniz. 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan öğ re ti ci me tin le rin dil ve an la tım özel lik le ri hak kın da bil gi edini niz. 3. Edebî bir kavram olarak motif ne demektir? Araştırınız. 4. Cumhuriyetten önceki edebî dönemlerde deneme yazılıp yazılmadığını araştırınız (Bu çalışma deneme konusundaki 11. etkinlik içindir.). 5. Nu rul lah Ataç ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, de ne me ko nusun da ki 12 ve 13. et kin lik ler için ya pı la cak tır.). 6. Cum hu ri yet Dö ne min de et ki li olan sos yal ve si ya si dü şün ce akım la rı hak kın da bil gi edi ni niz. OKUMA Nu rul lah Ataç ın Di ye lim - Söz Ara sın da ad lı ese ri ni oku yunuz. PROJE ÖDEVİ Alan - Sınıf Türk Edebiyatı - 12 Üni te I. Üni te yıl la rı ara sın da or ta ya çı kan sos yal ve si ya si olay lar ile Beklenen Performans ede bî ha re ket le rin bir bi riy le iliş ki le ri nin al gı lan ma sını sağlamak, araş tır ma, yaz ma ve sunu becerisini geliştirmek Sü re İki ay Pu an la ma Tek ni ği De re ce li Pu an la ma Öl çeği ÖDEV KO NU SU yıl la rı ara sın da or ta ya çı kan sos yal ve si ya si olay lar ile ede bî ha re ket le rin ne ler ol du ğunun araş tı rıl ma sı Öde vi ha zır lar ken dik kat et me niz ge re ken hu sus lar yıl la rı ara sın da ki sos yal ve si ya si olay lar ile ede bî ha re ket le ri araş tı ra bil me niz için ta rih kitapları, an to lo ji, ede bi yat ta ri hi kitapları, İn ter net gi bi kay nak la ra baş vu ru nuz. 10 İşlenecek konuya ön hazırlık ile inceleme etkinliklerinin yapılabilmesi için edinilecek bilgilerin araştırılması ve konuyla ilgili kaynakların hazırlanması sürecini gösterir. 11 İşlenecek konuya hazırlanılması, inceleme etkinliklerinin yapılabilmesi ve genel kültür bilgisi edinilmesi amacıyla okunacak kitapları gösterir. Romanları okuma süreci uzun olduğu için iki konu öncesi uyarı yapılmıştır. 12 Her üni te nin gi ri şin de o üni te de ki ko nu la rı des tek le yen per for mans görevi ve proje ödevi ko nu la rı nı içe rir. Per for mans görevleri ve proje ödevle ri niz le il gi li öğ ret me ni ni zin kul la na - ca ğı Dere ce li Puan la ma Ölçeği ve bu ödev le ri ni zi kay de de ce ği niz Öğ ren - ci Ürün Dos ya sı ki ta bı nı zın sonunda ve ril miş tir. Ayrıca grup çalışmalarınızı yaptıktan sonra kitabınızın 213. sayfasındaki Grup Değerlendirme Formu nu doldurunuz. Formu Öğrenci Ürün Dosyanız da saklayabilirsiniz. 9

10 I. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI ( ) 10

11 I. Ünite PROJE GÖREVİ Alan - Sınıf Türk Edebiyatı - 12 Üni te Beklenen Performans Sü re I. Üni te yıl la rı ara sın da or ta ya çı kan sos yal ve si ya si olay lar ile ede bî ha re ket le rin bir bi riy le iliş ki le ri nin al gı lan ma sını sağlamak, araş tır ma, yaz ma ve sunu becerisini geliştirmek İki ay Pu an la ma Tek ni ği De re ce li Pu an la ma Öl çeği ÖDEV KO NU SU yıl la rı ara sın da or ta ya çı kan sos yal ve si ya si olay lar ile ede bî ha re ket le rin ne ler ol du ğunun araş tı rıl ma sı Görevi ha zır lar ken dik kat et me niz ge re ken hu sus lar yıl la rı ara sın da ki sos yal ve si ya si olay lar ile ede bî ha re ket le ri araş tı ra bil me niz için ta rih kitapları, an to lo ji, ede bi yat ta ri hi kitapları, İn ter net gi bi kay nak la ra baş vu ru nuz. 2. Araş tır ma ya par ken edin di ği niz bil gi le ri not alı nız. 3. Al dı ğı nız not la rı su num hâ li ne ge ti ri niz. 4. Öde vi ni zi be lir ti len sü re de ta mam la yı nız. 5. Öde vi ni zi II. üni te iş le ni şi bit me den sunmak için ge rek li ha zır lık la rı ya pı nız. 6. Öde vi ni zi öğ ret me ni ni zin be lir le di ği bir za man da, sı nı fı nız da su nu nuz. Not : Proje göreviniz, ki ta bı nı zın 217. say fa sın da bu lu nan De re ce li Pu an la ma Öl çe ği ne gö re öğ retme ni niz ta ra fın dan pu an la na cak tır. 11

12 I. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI ( ) Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının Oluşumu HAZIRLIK 1. Sınıfınıza, Cumhuriyet Dönemini anlatan tarihî metinler, Atatürk inkılapları ile ilgili yazılar ve Türk tarihinin bir bütün olduğunu ifade eden yazılar getiriniz (Bu çalışma inceleme bölümündeki 1. etkinlik için yapılacaktır.). 2. "Memleket edebiyatı zevki" kavramı hakkında bilgi edininiz (Bu çalışma inceleme bölümündeki 2. etkinlik için yapılacaktır.). 3. Üni te so nun da cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ki ede bî zevk ve an la yı şın özel lik le ri nin be lir le nece ği bir pa nel dü zen le mek için ge rek li ha zır lık la rı öğ ret me ni niz le be ra ber ya pı nız. 4. Sezgicilik, gerçeküstücülük ve varoluşçuluk akımlarının Türk edebiyatındaki yansımaları hakkında bilgi edininiz (Bu çalışma inceleme bölümündeki 11 ve 12. etkinlikler için yapılacaktır.). 5. Ata türk il ke ve in kı lap la rı nın cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ya zı lan ede bî eser le re na sıl yan sıtıl dı ğı nı araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 15. et kin lik için ya pı la cak tır.). 6. Cum hu ri yet yö ne ti mi, sa nat dal la rı nın ge liş me sin de nasıl etkili olmuştur? Gö rüş le ri ni zi belir ti niz. 7. Ge çen yıl dan edin di ği niz bil gi bi ri ki min den ha re ket le Mil lî Ede bi yat Dö ne mi ede bî eser lerin de gö rü len or tak duy gu, dü şün ce ve an la yış la rı sı ra la yı nız. Bu duy gu, dü şün ce ve anlayışlar cum hu ri yet ilan edil dik ten son ra ya zı lan ede bî eser ler de de de vam et miş mi dir? Araştırınız. Araştırma sonucu edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız. İNCELEME 1. me tin ME DE Nİ YET DEĞİŞ TİR ME Sİ VE İÇ İN SAN Bun dan bir kaç haf ta ev vel, ge ne bu sü tun lar da çı kan bir ya zım da, Tan zi mattan be ri fi kir ve sa nat sa ha la rın da baş la yıp da tam bir dü ze ne ko ya ma dı ğı mız hat ta vaz geç ti ği miz ba zı iş ler den bah set miş, so nun da bun la rın rast ge le, sa tıh tan top lan mış mi sal ler ol du ğu nu, ha ki kat te bu de vam sız lı ğın bü tün ha ya tı mız da hü küm sür dü ğü nü ve al tın da da bir zih ni yet ve iç in san buh ra nı nın ça lış tı ğı nı söy le miştim. Bi zi sa de ce yap tı ğı mız iş ler den de ğil, on la rın hız al dık la rı pren sip ler den de şüp he et ti ren, mü him ve ha ya ti me se le le ri miz ye ri ne bir şa ka de ne bi le cek ka dar ha fif şey ler le uğ raş tı ran ya hut bu mü him ve ha ya ti me se le le rin ma hi ye ti ni de ğiş ti rip bir şa ka hâ li ne ge ti ren bu buh ra nın se be bi, bir me de ni yetten öbü rü ne geç me mi zin ge tir di ği iki lik tir.... Za man için de te şek kül eden bu re ali te de, Tan zi matın işe prog ram sız baş la ma sı nın, bil gi nok sanı nın, sa rih he def yok lu ğu nun, hü la sa el yor da mıy la yü rü me nin, bi raz da ha ev vel baş la yan fa kat 1850 yıl la rın dan son ra git tik çe kız gın bir şe kil alan ik ti sa di çö kü şün, bu çö kü şün amil le rin den bi ri olan si yasi ha di se le rin bü yük his se le ri var dır. Se bep le rin ve ne ti ce le rin bir bi riy le dur ma dan yer de ğiş tir di ği, bir bi ri nin çeh re si ni ta kın dı ğı bu de vir den ile ri de bah se de ce ğim.... Bu gün umu mi ha ya tı mız da her han gi kök ten bir ame li ye yi ya pa bil mek için la zım ge len şart lar dan âde ta mah rum gi bi yiz. Bi zi de ğiş ti re cek şey le re kar şı ne bir mu ka ve met gös te re bi li yo ruz ne de ona ta ma miy le tes lim ola bi li yo ruz. San ki var lık ve ta rih cev he ri mi zi kay bet mi şiz; bir kıy met buh ra nı içinde yiz. Hiç bi ri ni bü yük ma na sın da ken di mi ze ila ve et me den her şe yi ka bul edi yor ve her ka bul et ti ğimi zi zih ni mi zin bir kö şe sin de âde ta ki lit al tın da sak lı yo ruz. 12

13 I. Ünite Bir me de ni yet bir bü tün dür. Mü es se se le ri ve kıy met hü küm le riy le be ra ber in ki şaf eder. On la rı lüzum suz bul maz, şüp he de et mez. Na sıl eli miz, aya ğı mız, ku la ğı mız bu lun du ğu nu dü şün me den bu uzuv lar la ya şar sak on lar la öy le ya şa rız. Ha ki ki ta az zuv (uzuv, şekillenme) da bu dur. Umu mi ha yat de ğiş tik çe me de ni yet de mü es se se le riy le ve kıy met hü küm le riy le de ği şir. Ba zen bun la rın bir kıs mı nı tas fi ye eder. Fa kat bü tün bu de ği şik lik ler in san la be ra ber olur. Kü çük, bü yük buhran lar, an la şa ma maz lık lar, hu zur suz luk lar, sıç ra yış de vir le rin de ih ti lal ler, tek nik te rak ki ler, ke şif ve ya tabii in ki şaf (açılma) lar bu tas fi ye le ri ya par. Garp ta Or ta Çağ in sa nı, Rö ne sans in sa nı, ma ki ne sa na yii dev ri nin in sa nı, bu gü nün in sa nı me de ni ye tiy le, mü es se se le riy le be ra ber te şek kül et miş şenî (gerçek) ve ta ri hî va kı alar dır. Biz de es ki me de ni ye ti miz için de böy le idik. Sel çuk lu lar dev rin de Ana do lu ka pı la rı nı zor la yan in - san lar, ye ni va ta nı be nim se yen ilk ku ru cu ne sil ler, Os man lı fa tih le ri, bü tün si ya si dü zen siz lik le ri ne rağmen bi ze It rî nin de ha sı nı ve Na ilî nin di li ni ve ren, zev ki mi zin o tam in ki şaf ve is tik rar dev ri on ye din ci asır so nu nun in sa nı el bet te bir bir le rin den çok fark lıy dı lar. Fa kat ay nı za man da bir bir le ri nin de va mıdır lar da. Vâ ni Efen di de Zem bil li Ali Efen di, Zem bil li Ali Efen di de ilk İs tan bul Ka dı sı Hı zır Bey, Bursa lı İs ma il Hak kı da Aziz Mah mud Hü daî, Hü daî de Üf tâ de, Üf tâ de de Ha cı Bay ram, on da Yu nus Em re, Yu nus ta Mev lâ nâ ay nı oca ğın ate şiy le de vam edi yor du. Bü tün bu in san lar ne ken di le rin den ne de bir ev vel ki le rin den şüp he edi yor lar, ha ya tı, dü şün ce yi, ken di le ri ni ida re eden de ğer le ri kud si bir ema net gi bi ka bul edi yor lar, ara la rın da ne sil fark la rı nı ta bii bu lu yor lar dı. On lar par ça lan mış bir za ma nı ya şa mı yor lar dı. Hâl ile mazi zi hin le rin de bir bi ri ne bağ lıy dı. Bir bir le ri ni za man için de ta mam la dık la rı için ge le cek za man la rı da ken di dü şün ce ve ha yat la rı nın mu ay yen ol ma ya na dü şen bir ak si gi bi ta sav vur edi yor lar dı. O ka dar ki on se ki zin ci asır da ya şa yan Kul Ha san De de, on be şin ci asır da ya şa mış olan Eş re foğlu ile san ki ay nı şe hir de ve ay nı tek ke de imiş ler gi bi kav ga ede bi li yor lar, duy gu ve ha yat gö rü şü itibarıyla o ka dar baş ka tür lü olan Ne dim, Fuzulî nin bir mıs ra ıy la ken di san sü ali te (duygu)si ni an la tı yor, bir bi ri ar ka sın dan ge len ne sil ler, Hal lac ın hak sız ye re dö kül müş ka nı nı da va edi yor du. Hü la sa fi kir ler, iman lar bü yük bir ai le mi ra sı nın to run lar da ge niş le me si gi bi ay nı kök ler den dal bu dak sa lı yor du. Ha yat; bir ve bü tün, in sa nıy la be ra ber sü rüp gi di yor du. Böy le ol du ğu için de bir ye re ko nan taş, iki üç ne sil son ra be he me hâl bir bi na olu yor, in san za manı na gir mek le ka zan dı ğı şah si ye ti ni et ra fı na ka bul et ti ri yor du. İş te Tan zi mattan son ra ki se ne ler de kay bet ti ği miz şey bu de vam ve bü tün lük fik ri dir. Bu nu söy ler ken Tan zi mattan be ri hiçbir şey yap ma dık, hep ya rım kal dı, de mek is te mi yo rum. Bi lakis, bü yük za man ka yıp la rıy la da ol sa ge ne birçok şey ya pıl dı. Ne sil den nes le ce mi ye ti mi zin iç ve dış man za ra sı de ğiş ti. Ka dı nı mız ha ya ta gir di. Ce mi ye ti miz Garp fi kir le ri ne ve sa na tı na alış tı, in sa nı mız ma ki ne yi ta nı dı, dev let Av ru pa lı laş tı. Fa kat bun lar dan bir kıs mı nın ye ni nin et ra fın da ki şevk ten zi ya de es ki nin çök me si nden ile ri gel di ği ni, oluş la rın da ha di se le rin his se si nin bi zim ira de miz den üs tün bu lundu ğu nu hat ta asıl ira de ve şuu r u mu za bağ lı olan la rı nın bel ki de ih mal edil di ği ni in kâr ede me yiz. Bir nes lin baş la dı ğı nı çok de fa ken di sin den son ra ge len ne sil de ğil, bel ki bu nes lin ma ruz kal dı ğı ta ri hî şartlar ta mam la dı. Fa kat en mühi mi, bu ye ni ku ru luş la rın kar şı sın da ki iç va zi ye ti mi zin şüp he den ile ri ye geç me miş ol ma sı dır. Ne ka dın me se le si ni ne ka nun la rı mız da ki de ği şik lik le ri ne de esa sın dan Garp lı kül tür ve sa na tı, baş ka tür lü sü ol ma yan, ol ma ma sı icap eden ha yat şe kil le ri hâ lin de ala ma dık. Da ima içi miz den iki ye bö lün müş ya şa dık. Bir ke li me ile yap tı ğı mı zın ço ğu na tam inan ma dık. Çün kü bi zim için bir baş ka sı, baş ka tür lü sü da ima mev cut tu ve mev cut tur. İş te bi zi Garplı dan, es ki Müs lü man de de le ri miz den ayı ran ruh hâ li bu dur. Bu gün bi le ye ni, ha ya tı mı za o ka dar gir di ği hâl de, ge ne onu mü na ka şa ya ha zı rız ve mü na ka şa edi yo ruz da. He le, yap tık la rı mı zı ne ti ce le riy le be ra ber ka bul etmek... Bu na as la ya naş mış de ği liz

14 I. Ünite Ame li ye tek de ğil dir. Ev ve la bu ritm, fert ola rak ha ya tı mız da mev cut. Ye ni nin ta raf la rı ve mü cade le ci si yiz fa kat es ki ye bağ lı yız. İş bu ka dar la kal sa iyi. Fa kat kal mı yor, da ha ka rı şı yor. Ha ya tı mı zın ba zı de vir le rin de ye ni nin ada mı ola rak es ki nin taz yi ki ni du yu yo ruz; ba zı de vir le rin de es ki nin ada mı ola rak ye ni nin taz yi ki al tın da ya şı yo ruz. Bu ku tup de ğiş tir me bir asır dan be ri ha ya tı mı za hâ kim. Ba zan ha di se ler, ta ri hî şart lar bu na se bep olu yor. Ba zen da psi ko lo jik se bep ler le bu na dü şü yo ruz. Me se la ken di mi zi ha lis bul mu yo ruz, ken di ha ya tı mı zı ya şa mı yo ruz, ken di ağ zı mız la ko nuş mu yo ruz veh mi ne ka pı lı yo ruz. Mu hak kak olan bir ta raf var sa es ki nin, he men ya nı ba şı mız da, ba zen bir maz lum ba zen kay be dil miş bir cen net, ruh bü tün lü ğü mü zü sak la yan bir ha zi ne gi bi dur ma sı, en ufak sar sın tı da se rap pa rıl tı la rıy la önü müz de açıl ma sı, bi zi ken di si ne ça ğır ma sı, bu nu yap ma dı ğı za man lar da da ha ya tı mız dan bi zi şüp he et tir me si dir. Te red düt ve bir ne vi vic dan aza bı (Bi ze ak se den çeh re siy le yan lış yap ma kor ku su.)... Bun lar şüp he siz baş lan gıç nok ta la rı dır. Ve her baş lan gıç nok ta sı gi bi yüz ler ce kı lı ğa gi re rek ha yatı mı za te sir edi yor, ne sil ler bo yun ca bir tür lü in sa nı ve ce mi ye ti mi zi ge rek ti ği gi bi dü zen le me mi ze en gel olu yor lar. Bir nes lin hâl le de ce ği da va la rı ne sil den nes le ha va le eden, en ba sit me se le le ri bir tür lü at la na ma yan eşik ler hâ li ne ge ti ren, ken di ha re ket le ri mi zin ne ti ce le ri ni bi ze o ka dar ya ban cı kı lık al tın da gös te ren hü la sa bi ze öz bir ha yat ye ri ne, sı ra sı na gö re on, on beş, yir mi yıl, ba zan da ha faz la sü ren tec rü be dev re le ri ya şa tan hep bu me de ni yet de ğiş tir me si dir. Bu, için den çı ka maya ca ğı mız bir fasit da ire (kısır döngü) mi dir? El bet te ki ha yır. Fa kat on dan kur tulma ça re le ri ni ara ya bil mek için onun içi mi ze ni çin ve na sıl yer leş ti ği ni mü ta laa et me miz la zım ge le cek. Ah met Ham di TAN PI NAR Yaşadığım Gibi 1. a. Ah met Ham di Tan pı nar me de ni ye tin bü tün lü ğü nü han gi ör nek ler le açık lı yor? b. Sınıfınıza getirdiğiniz, Cumhuriyet Dönemini anlatan tarihî metinler, Atatürk inkılapları ile ilgili yazılar ve Türk tarihinin bir bütün olduğu ile ilgili yazları okuyunuz. c. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın metninde verilen örnekler ve okuduğunuz metinlerden ha re ket le Cum hu ri yet Dö ne mi ni oluş tu ran si ya si, sos yal ve fik rî te mel le rin ne ler ol du ğu nu açıklayınız. 2. me tin YOL Ana do lu yu do laş ma mış İs tan bul lu nun en gö zün de bü yüt tü ğü şey ler den bi ri de yol dur. On da aşağı yu ka rı şöy le bir fi kir yer leş miş tir: İs tan bul, asır lar ca Ana do lu nun ka nı nı em miş, onun za ra rı na ge li şip gü zel leş miş bir şe hir dir. Gün olu yor ki Emi nö nü mey da nı nı su ba sı yor. Bir yan dan öbür ya na ha mal sır tın da ge çi yo ruz. Kal dırım lar var ki üs tün de oto mo bil le ge çen in san, mey dan da ya ğı ye mi şe dö ner. Yo kuş lar, vi raj lar var ki ara ba ile de ğil, ayak ta inip dö ne bi lir sen ne mut lu!... İs tan bul lu, böy le dü şün mek te hem hak lı dır hem hak sız. Hak lı dır çün kü Ana do lu, onun için bir bü yük meç hul dür. Yağ mur da Emi nö nü nün, açık ha va da me se la Çak mak çı lar ya hut Top ha ne yo ku şu nun hâ li ni gö ren kim se nin Kon ya Ova sı n da, Kop Da ğı ndan ürk me si ni ga yet ta bii bul mak lazım dır. Hak sız dır çün kü ha ki kat böy le de ğil dir. Ben, Ana do lu nun şim di ye ka dar ge ze bil di ğim kı sım la rında ki bü yük ana yol la rı, İs tan bul yol la rın dan fe na bul ma dım. Hat ta ba zı vi la yet ler de ki ni on lar dan da ha iyi gör düm de di ye bi li rim. En ak la gel mez yer ler de bu yol la rın öy le le ri ne rast la nır ki in san, ken di ni te nis kor tun da ya hut bi lardo ma sa sı üze rin de ha re ket edi yor sa nır. Yol ke nar la rın da taş yı ğın la rı na ve ame le ça dır la rı na te sa düf edil me yen za man yok gi bi dir. He le yaz gün le rin de bü yük yol lar da sık sık il bay la ra ve il çe bay la ra rast ge lir si niz. 14

15 I. Ünite On lar, iyi yol ka dar mem le ke tin yü zü nü gül dü re cek ve ken di le ri nin ki ni ağar ta cak bir şey ola mayaca ğı nı ga yet iyi an la mış lar ve bu işe can la sa rıl mış lar dır. Yol lar, tabiatıyla yol üs tünde ol duk la rı için tef tiş le rin de de bir faz la güç lük yok tur. Yan la rı na var mak için bir ka tır sır tın da pa ti ka la ra, sarp ya maç la ra tır man mak la zım gel mez. İl bay lar ve il çe bay lar, gü ne şin al tın da mü hen dis ler le, ame le ler le ko nu şur lar; kı yı da ki mal ze me ye bas ton la rıy la dür tüş ler; yo lun sağ lam lık de re ce si ni an la mak is ter gi bi po tin le ri nin ök çe le ri ni taş la ra vu rur lar.... Ana do lu da yal nız bü yük me mur la rın de ğil, en kü çük le ri nin de yo la ver di ği ehem mi ye te bir mi sal: Or han ga zi den bir ara ba ya bi nip İz nik Gö lü nün gü ney kı yı sı nı ta ki be baş la yın. Ya rım sa at git tik ten son ra bir den bi re as falt bir yo la sa pa cak, ken di ni zi bü yük bir şeh re gi ri yor sa na cak sı nız. Ha yır. Bu ra sı Sö löz müs lim is min de mi ni mi ni bir köy dür. As falt yol, ni ha yet yir mi beş, otuz met re den iba ret bir süs, bir oyun cak tır. Kar şı nı za çı ka cak te miz çeh re li, te miz kı ya fet li bir köy de li kan lı sı si ze tat lı bir saf fet le: Ben bu ra nın muh ta rı yım. He ves et tik de bu as falt yo lu bu ka dar cık ya pı ver dik. Ne ya pa lım fazla sı na kud re ti miz yok, di ye cek Ne gü zel bir fi kir dö nü mü nü işa ret eden bir he ves! Yal nız, ne hik met tir, ya pı lan yol la rın bir kıs mı çok ça buk bo zu lu yor. Al tı ay ev vel geç ti ği niz bir yol dan bu gün tek rar ge çer se niz o za man bo zuk gör dü ğü nüz kıs mın dü zel miş, iyi gör dü ğü nüz kıs mın bo zul muş ol du ğu nu gö re cek si niz. Bu nun için ri va yet muh te lif tir. Yol lar sağ lam ya pıl mı yor. di yen ler ol du ğu gi bi Yol lar da ku sur yok. Bu ka dar kam yo na, oto mo bi le de mir ol sa da yan maz. di yen ler de var. Ba zı la rı da Yol yap mak zerze vat ek mek gi bi dir. Onun la da ima meş gul ol mak ge rek tir. fik rin de. Han gi si nin doğ ru ol du ğu nu ta bi bu işin uz man la rı bi le cek. Be nim do laş tı ğım yer ler de gör dü ğüm şu ki in san, se kiz, on yıl ev vel köy ler de iki, üç ara ya tı ile var dı ğı bir ye re şim di bir gün de al tı, ye di sa at için de ra hat ça gi de bi li yor. Ana do lu yol la rın da âde ta umu mi ka ide ye bağ la na bi le cek bir şey da ha gör düm: Şe hir le rin dış la rın da ki ba yın dır lık yol la rı, iç le rin de ki be le di ye yol la rın dan da ima da ha iyi dir.... Re şat Nu ri GÜN TE KİN Anadolu Notları 15

16 I. Ünite 3. me tin BİR BE YOĞ LU DÖ NÜ ŞÜ Genç adam, Mü ta re ke den son ra Be yoğ lu na ilk de fa ola rak çı kı yor du. Esa sen öte den be ri bu rası, İs tan bul un en çok hoş lan dı ğı semt le rin den bi ri de ğil di. Zi ra bu ye rin ne mu ay yen bir si ma sı ne de ru ni (sa mi mi) bir ifa de si var dı. Bu nun la be ra ber, gün le ri nin is ti ra hat ve eğ len ce ye has re di len bü tün sa at le ri ge ne bu ra da ge çer di.... Ne ca ti, kaç za man dan be ri Be yoğ lu na ayak bas ma ma ya ye min li idi. Fa kat iş te, ni ha yet ta hammül ede me di. Genç li ğin ilk dem le ri ne ait (...) ha tı ra lar la do lu olan Do ğru Yol (İs tik lâl Cad de si) a atıl dı. Va kıa, bu ra sı ar tık o es ki Doğ ru Yol de ğil di; ona genç li ği nin ilk dem le ri ni ha tır la tan şey ler bir den bi re si li nip git miş ti. Ve bü tün bun la rın ye ri ne ya ban cı bay rak lar la do nan mış pen ce re ler; ya ban cı harf ler le ya zı lı ilan lar la kap lan mış du var lar ka im ol muş tu. Fo toğ raf çı Fe bus ün ca me kâ nın da bi le Türk lü ğe ait bir si ma ya te sa düf et mek ka bil ola mı yor du. Ma ğa za lar var dı ki lev ha la rın da bir tek Türk çe ke li me ye rast lan mı yor du. Göz; sağ lı sol lu, Rus, Rum, La tin, Er me ni harf le rin den baş ka bir şey gör mü yor du; ku lak, bu dil le rin se da la rın dan baş ka bir ses işit mi yor du. Ne ca ti, bir kaç ma ğa za ya gir di, çık tı ve hepsin de ken di di lin den baş ka bir li san kul lan mak mec bu ri ye tin de kal dı. Te nef füs et ti ği ha va da gö nül bu lan dı rı cı bir ya ban cı lık ko ku yor du. Ger çi Ne ca ti, yad el le re git me miş; ken di âdet le ri miz den ve ken di gö re nek le ri miz den baş ka bir şey bil me miş toy genç ler den de ğil di. Bu nun la be ra ber, Mü ta re ke den be ri ilk de fa gel di ği bu aca yip yer de bir ta raf tan öf ke len di ri ci, di ğer ta raf tan nef ret ve ri ci bir var lık se zi yor du. To kat lı yan a doğ ru iler le dik çe âde ta adım la rı na bir te red düt, âde ta ba kış la rı na bir kor ku gel me ye baş la dı. Fa tih Mey da nı na doğ ru gi den Şeh za de ba şı Cad de si ni, âde ta, de rin bir has ret le an ma ya baş la dı. Da ha ile ri ye gi de me di; ge riye dön dü. Fa kat tam bu sı ra da es ki aşi na lar dan bi riy le yüz yü ze gel di. Bu adam (...) ar ka da şıy dı. Adı Man tar Av ni idi. Harp ten be ri, ge rek ya şa yı şı ge rek dü şü nü şü ge rek zevk le ri büs bü tün baş ka bir is tika met alan Ne ca ti bu nun mev cu di ye ti ni unut muş tu bi le. Kaç se ne son ra onu tek rar ay nı yer de hat ta bel ki, ay nı hâl de, ay nı şe kil ve su ret te gö rür gör mez, ru hu, hiç de ğiş me yen yek ne sak şey le rin me laliy le dol du. O, her kes gi bi bu es ki ar ka da şı da ya cep he le rin bi rin de öl müş ya Ro ma da bir bü yük ote le yer leş miş ve ya hut Ana do lu da bir kö şe ye çe kil miş zan ne di yor du. Hâl bu ki ne se ne ler ne bir birin den aca yip, bir bi rin den müt hiş hadi se ler bu ada mı ye rin den oy na ta ma mış tı. Mil yon ca in sa nın ölümün den, üç im pa ra tor lu ğun hi da mın dan (yı kıl ma sın dan) ve mem le ke tin üs tün den ge çen iş gal ve is ti la fe la ket le rin den son ra hâ lâ ay nı ya ka lık, ay nı bo yun ba ğı, ay nı ba kış, ay nı gü lüş le, ay nı nok ta da do laş mak mu ci ze si ni gös te ri yor du. Gü ya Ne ca ti ye bir kaç sa at lik kı sa bir gay bu bet ten (kay bol ma sından, yok lu ğun dan) son ra te sa düf et miş gi bi yü zün de ne hay ret ne te laş ne he ye can ala me ti var dı; ya vaş ça: Bon jur Ne ca ti, ne re ye böy le? de di ve onun Eve dö nü yor dum. ce va bı üze ri ne: Am ma yap tın ha! Bu sa at te eve dö nü lür mü? Tam Be yoğ lu nun civ civ li za ma nı... Rus lar öğ le ye me ği ni da ha şim di ye di ler. Şim di so ka ğa çı kı yor lar. de di.... Av ni, öte den be ri yük sek fi kir ler den, de rin his ler den uzak, ba sit zevk le re düş kün, bü tün ma na sıyla alaf ran ga bir adam dı. Mem le ket mu hab be ti fi lan gi bi şey ler den ta ma miy le mah rum du. Onun için Ne ca ti onun bu mü ta la ala rı na kız mı yor du. Yal nız için de ma na sı nı an la ma dı ğı bir sı kın tı his se di yor du ve bir za man lar bu yer ler de söz le ri ni ya rım ya ma lak din le di ği bu adam la ne neşeli ne çıl gın ca fe rah lı sa at ler ge çir di ği ne şa şı yor du. Şim di, gö zü ne re ye ve ki me ili şir se ora da gön lü nü üzen bir şey se zi yor du. Bu ma ğa za la rın ka pıla rı ve ca me kân la rı üze rin den Türk çe harf ler kal dı rıl dı di ye mi böy le olu yor du? Ne ca ti ken di mem leke tin de, ken di di li ni söy le yen le rin bu ka dar azal mış ol ma sı na mı kı zı yor du? Bu ra da, git tik çe gö ze ba tı cı bir hâ le ge len ec ne bi is ti la sı mı dır ki onu bu de re ce mu az zep edi yor du (Azap ve ri yor du, ra hatsız edi yor du.)? Ha yır, bel ki bun lar his set ti ği aza bın za hi ri se bep le rin den di. Ne ca ti, asıl, lü zu mun dan çok faz la dar bir es vap giy miş kim se le rin ra hat sız lı ğı gi bi bir azap duy mak ta idi. Bu ne vi ra hat sız lı ğı, 16

17 I. Ünite nez le li ve ha fif çe sıt ma lı ol du ğu muz za man da du ya rız; te nef füs et ti ği miz ha va da bo ğa zı mı zı tah riş eden bir şey var dır; ba şı mız ağır dır; onu, göv de mi zin üs tün de ta şı rız. En yu mu şak ya tak bi le vü cu dumu za ka tı ge lir. Yas tı ğı mı zı al çalt sak da yük selt sek de ge ne boy nu muz ağ rır. Yü rü mek ten yo ru lu ruz, otur mak tan bı ka rız; ca nı mız bir şey ler ye mek is ter fa kat mi de miz ka bul et mez. İş te, Ne ca ti, bi raz eğ len mek, bi raz ken di ni unut mak için gel di ği Be yoğ lu nda böy le bir ra hat sız lı ğa müp te la olu ver miş ti. Bu nun la be ra ber, he men ar ka da şın dan ay rı lıp İs tan bul a dön mek si nir li li ği ni yap ma dı. Bu ay dın lık ve ka la ba lık yer de ru hu nu avu ta cak bir şey bul mak tan he nüz ümi di ni kes me miş ti. Bu nun la be ra ber git tik çe cis ma ni bir ma hi yet alan aza bı nı bir tür lü ye ne me di; ken di ne: Mut la ka bu ha yat bi ze gö re de ğil! ( ) Bu ay dın lık mut la ka bi ze faz la ge li yor; bu mu si ki asa bı mızı tah riş edi yor. Bu ka la ba lı ğın or ta sın da ni ha yet siz bir yal nız lık du yu yo ruz; şu uru muz da ken di ne gö re olan şey le ri arı yor; as lı na git me ye doğ ru ça lı şı yor. de di.... Ya kup Kad ri KA RA OS MA NOĞ LU Millî Savaş Hikâyeleri 4. me tin TO HUM DÖR DÜN CÜ SAH NE Han cı - Fer had Bey - Ev vel ki ler... Yolcu El bet te be ni bu ra da alı ko yan bü yük se bep harp tir. Ma demki o se bep kalk mış gi bi dir, ni çin he men kal kıp gi de mi yo rum. He men kal kıp yo la çık tı ğı mı far z e de lim. Ni çin hâ lâ içim de do yu rulma mış bir is tek ka lı yor? İn sa nın bil me di ği bir şe ye ala ka sı onu gö rün ce ye ka dar sür mez mi? Ferhad Bey Ame ri ka lı sey yah la rı bi lir si niz. On la rın bir tek ga ye le ri var dır. Yer yü zün de her şe yi gör mek ve ta nı mak. Her şey den ev vel yer yü zün de ki şey le ri bir sır di ye ka bul et me le ri fe na de ğil dir. Fa kat iş bu sır rı çöz me ye ge lin ce ba kın ne ya par lar. Git tik le ri yer ler de ki en bü yük sır la rın ad re si ni ve ren ki tap la rı nı açar lar. O sır lar la bu run bu ru na ge lir ler. Uzak tan şöy le bir ba kar lar. Bir de fo toğ raf çe ker ler. Ak şam da otel le rin de bir bir le ri ne so rar lar: Gör me di ği miz baş ka bir şey var mı? Eğer gör medik le ri bir şey kal ma mış sa o ye rin de sır rı kal ma mış de mek tir. El le rin de ki fo toğ raf ma ki ne si de on lar gi bi dü şü nür. O da bü tün bu sır la rı gör müş hat ta çiz gi si çiz gi si ne not al mış tır. Yolcu Be ni on la ra mı ben ze ti yor su nuz? Ferhad Bey Ha yır! Çün kü bu ya pı da in san lar si zin duy du ğu nuz alaka yı du ya maz. On lar için bü tün sır mad de nin ka bu ğun da dır ve onu gör mek le ni ha ye te erer. On la rın ağaç di ye an la ya cak la rı şey, top rak üs tün de ki çıp lak göv de dir. Kök, on lar için ka ran lık ve için den çı kıl maz bir dü ğüm, to hu ma ge lin ce... (Fer had Bey su sar, da lar.) Yolcu To hu ma ge lin ce? Ferhad Bey Ge çe lim! Si zin ala ka nız gü zel. Fa kat bu me ra kı bir he sap me se le si gi bi ne ya pıp ya pıp ay dın lat ma ya, ni ha yet har ca dık tan, bi tir dik ten son ra bu ra dan git me ye ne ih ti ya cı nız var? Var sın öm rü nüz de, bir gün ha tır la dı ğı nız za man, si ze so nu gel me miş şey le rin me ra kı nı ya şa tan bir yer bu lunsun (Aya ğa kal kar. Yol cu ya doğ ru yü rür.). Ge ce tren de si niz. Her kes uy ku da, siz uya nık. Tren bir denbi re bir yıl dı rım hı zıy la bir şeh rin için den ge çer. Dur ma dı ğı nız bir gar. Dö nü yor su nuz. Siz dö ner ken so kak la rın ip gi bi düm düz ışık la rı da kar şı nız da dö nü ve rir. Her so ka ğı baş ka bir so kak ta kip eder. Bu so kak lar da yüz le ri ni hiç gör me di ği niz ve gör me ye ce ği niz in san lar. Bir pen ce re de bir ka dın. Si ze doğru ge len bir ara ba. Hep si bu ka dar. Şe hir bit ti. Ge ne ka ran lık ova da sı nız. Gi di yor su nuz. Bir da ha hiç 17

18 I. Ünite gör meye ce ği niz ve bel ki dü şün me ye ce ği niz bu şe hir den içi ni ze ak mış ne kor kunç bir sır var dır. Za ten ha yat bu de ğil mi? He pi miz bu tren de de ğil mi yiz? Siz de biz den böy le ay rı lın! Her şe yi o ka dar çok sor ma yın! Ne sor du nuz sa ce va bı nı ver dik. Da ha da ve re ce ğiz. Fa kat sor ma yın! Öm rü nüz de ilk de fa ola rak fi lan şe yi ga li ba an la ya ma dım de se niz bir yan lış lık yap mış ol mak tan mı kor kar sı nız? Yolcu Her şe yi an la mak is te yen hâ lim le si zi ne ka dar sık tı ğı mı bi li yo rum. Fa kat kal bi min kal bini ze ne ka dar bi ti şik çarp tı ğı nı bil me ni zi is ter dim. O za man ku su ru ma bak maz dı nız. O za man an la mak ar zu su bir suç ol maz dı. Ferhad Bey An la mak ni çin suç ol sun? An la mak, bü tün der di miz o de ğil mi? Bü tün in san lı ğın der di o de ğil mi? Fa kat an la ya bil sek, an la ya bil sek. An la ma nın ne ka dar güç ol du ğu nu kav ra ya bil sek. Ya ka za ra an la şıl dı zan ne der sek. İş te suç bu ra da. Suç la rın su çu bu ra da. Ha ni İs tan bul gi bi bü yük şe hir ler de rast la nan or ta oku muş in san ka la ba lık la rı var dır. On la ra ve ril miş bir isim var dır ki nu tuk lar da fi lan hep bu isim le ça ğı rır lar. Ey bah ti yar lar, der gi bi. Ne dir o? Yolcu Mü nev ver ler mi de mek is ti yor su nuz? Ferhad Bey Evet, ey mü nev ver ler. Ben bu ey mü nev ver ler den ne ka dar kor ka rım bi le mez si niz. Bir ge yik ars lan dan bu ka dar kor ka maz. Onun için de ğil mi dir ki bu ra da köy lü ler ara sın da otu ru yo rum (Eli ni göğ sü ne gö tü rür, ce ke ti ni gös te rir.). Ve iş te böy le köy lüy le mü nev ver ara sı gi yi ni yo rum. Zi ra ne ya pa yım ki on lar dan, top ra ğı yu ğu ran lar dan de ği lim. Mü nev ver de de ği lim. Çün kü mü nev ve rin ne de mek ol du ğu nu ga li ba bi li yo rum. Yolcu Hem si zin gi bi oku muş ve dü şün müş adam in ce li ği nin son ba sa ma ğı na var mak hem de ip ti dai Ana do lu lu ru hun dan bir şey kay bet me mek. Ne gü zel! (Fer had Bey yol cu ya ba kar. Bir den bi re ce vap ver mez. İs kem le si ne doğ ru gi der. Otu rur. Dü şü nür gi bi du rur. Bir den doğ ru lur.) Ferhad Bey Siz Ana do lu yu ta nı yor mu su nuz? Yolcu Ana do lu bil di ği miz den baş ka bir şey mi dir? Ferhad Bey Çok baş ka. Ba şı nı zı dön dü rüp ba kın Ana do lu ya! Ne gö rü yor su nuz? Tek tük ye ri el len miş, çok ye ri boş, uç suz bu cak sız bir top rak. Top rak ren gin de, top rak lı, bir hi za da kös te bek yu va sı gi bi ev ler, pa çav ra sı yet ti ği ka dar ör tün müş sıs ka vü cut lar ve bu vü cut la rın te pe sin de ne dü şün dü ğü ne duy du ğu be lir siz ya nık ve asık yüz ler. İş te Frenk sey ya hın ve fo toğ raf ma ki ne si nin gördü ğü Ana do lu. Yolcu Ana do lu nun gö rün meyen bir ta ra fı mı var? Ferhad Bey (Se si bir den bi re en üst per de ye fır lar.) Ru hu var! Ruh gö rün mez! Yolcu Biz bu ru hu ta nı mı yor mu yuz? Ferhad Bey Biz bu ru hu ta nı mı yo ruz. Çün kü bu ruh dal bu dak sal mış bir ağaç gi bi göz önünde fış kır mış ha ki kat ler den de ğild ir. En de rin ve en giz li ha ki kat ler den dir. Ha ki kat ke şif leş tik çe kü çü lür ve kü çül dük çe giz le nir. Bir to hum gi bi. Yolcu Bir to hum gi bi mi? Ferhad Bey Tıp kı bir to hum gi bi. Ha ki ka ti en giz li şart la rı için de ya ka la yan on dan en bü yük pa yı alır. To hu mu bu lan ağa cı ka za nır. Yolcu Ne doğ ru söy lü yor su nuz. Ferhad Bey Mad de açık, ruh giz li dir. Bü tün ha ki kat ler ru hun dur. Yolcu To hum, to hum! Ferhad Bey Ruh to hum la rın to hu mu dur. Yolcu (Dal gın) To hum la rın to hu mu. Ferhad Bey Vü cu du mu zun ne re si ne bak sak, ne re si ni yok la sak, kur ca la sak ru hu mu zu ele ge çire bi lir mi yiz? Onun için Ana do lu giz li ka lı yor. Ba zen o ka dar giz li ka lı yor ki iş te böy le çıp lak, yal çın, 18

19 I. Ünite hoy rat bir mad de nin mas ke si ne bü rü nü yor. Mad de si ne kü sü yor. Bu ru hun ne bü yük is tiğ na (tokgözlülük)sı dır. Bu en bü yük ru hun is tiğ na sı dır. Bu nu an lı yor mu su nuz? Yolcu An lı yo rum, an lı yo rum. Ferhad Bey Biz bu ru hu ta nı mı yo ruz. Ana do lulu na sıl du yar, na sıl se ver, na sıl ya nar, na sıl co şar, na sıl par lar, na sıl pat lar, na sıl ya tı şır, na sıl su sar, na sıl dü şü nür, na sıl gi der, na sıl dön mez na sıl ölür bi li yor mu yuz? Bi le me yiz. Çün kü o ke tum dur. Ka ran lık bir ku yu da ya şar gi bi için de ya şar. Boynu nu kes se ler sır rı nı ver mez. Yolcu Ne tu haf si zi din le di ğim za man ha ya lim, ta ri hin en iman lı gün le ri ne akı yor. Yir min ci asırda ya şa dı ğı mı unu tu yo rum. Mad de nin ve ma ki ne nin ida re et ti ği de vir, bir den bi re ta öbür ba şın dan sı cak bir iman şar kı sı ge len bir kum çö lü gi bi düz le şi ve ri yor. Ruh o çö lün gök le rin de sek sen kat lı apart man la ra ve tel siz telg raf di rek le ri ne çarp ma dan zah met siz ve ıs tı rap sız uçu yor. Fa kat bu rü ya dan uyan mak teh li ke si ol ma sa. Yor gun luk, kı rık lık ve hiç lik ne dir o za man an laya ca ğız di ye kor ku yo rum. Ma ki ne rü ya mı zı yu ta cak di ye kor ku yo rum. Ferhad Bey Ma ki ne, ma ki ne. Yir min ci as rın ateş ku san ma bu d (tapınılan)u. İn san onu ko lu na yar dım et mek için yap tı. Ko lu muz bey ni mi zin em rin de dir. Yar dım cı, yar dım et ti ği şe yin de re ce si ni na sıl ge çer? Ma ki ne yi şah lan dır dı lar. Ma ki ne şah lan dı. İçin de in san da ol du ğu hâl de her şe yi ben ya rat tım de me ye baş la dı. Onun bu hük mü nü din le di ler. Bu de mir ku lak lı man ka fa pu tu, es ki iman lar dan kal ma taht la ra oturt tu lar. May mun lar gi bi onun ses le ri ni ve ha re ket le ri ni tak lit et ti ler. Bu kuş be yin li ca na varın in sa na yar dı mı nı kim in kâr eder? Fa kat onu bu tah ta oturt mak de ğil, bur nu na hal ka ta kıl mış bir ayı gi bi se yis le ri ne zap tet tir mek şartıyla... Mad de as rı di yor lar. Mad de as rın da ol say dı lar ma ki ne yi ma but ye ri ne çı ka rır, önün de ayin ya par mıy dı lar? Hâ lâ iç le rin de ya şa yan bu ruh laş tır ma ih ti ya cı ne re den ge li yor? On suz ni çin bir şey ol mu yor? Gö rü yor su nuz ki ruh o yer de ken di si nin otu rup otur ma dı ğı na bi le al dır mı yor. O yer kal ma lı di yor. O yer var dır di yor. O yer var dır ve onun dur. Ey vah onun ki me ait ol du ğu nu bil me yen le re, ey vah ruh la rı nı kay be den le re!... Ne cip Fa zıl KI SA KÜ REK Tohum 2. a. Me de ni yet De ğiş tir me si ve İç İn san, Yol, Bir Be yoğ lu Dö nü şü ve To hum ad lı me tinler de neler anlatılmaktadır? b. "Memleket edebiyatı zevki" kavramı hakkında edindiğiniz bilgiyi arkadaşlarınızla paylaşınız. c. İncelediğiniz metinlerden hareketle Cumhuriyet Döneminde memleket edebiyatı zevkinin nasıl ortaya çıktığını ve geliştiğini açıklayınız. 3. a. Re şat Nu ri Gün te kin, Yol ad lı metinde ne re yi, na sıl an lat mak ta dır? b. Ya kup Kad ri Ka ra os ma noğ lu, Bir Be yoğ lu Dö nü şü ad lı me tin de ki mi, han gi özel li ğiy le an - lat mak ta dır? 5. me tin CUM HU Rİ YET Çİ LİĞİN Nİ TE LİK LE Rİ Cum hu ri yet çi li ğin en baş ta ge len ni te li ği, Ata türk ün Ege men lik ka yıt sız şart sız mil le tin dir. il kesin de yan sır. Çün kü çağ daş Türk Devleti'nin da yan dı ğı te mel pren sip ler den bi ri olan bu il ke nin en iyi ko run du ğu ve gö ze til di ği yö ne tim, cum hu ri yet yö ne ti mi dir. Bu hu sus, Ata türk ün şu söz le rin de açık ça gö ze çar par: Cum hu ri yette son söz, mil let ta ra fın dan se çil miş Mec lis te dir. Mil let adı na her tür lü ka nun la rı o ya par. Hü kû me te gü venoyu ve rir ve ya dü şü rür. Mil let, ve kil le rin den mem nun ol maz sa be lir li za man lar so nun da baş ka la rı nı se çer. Mil let, ege men li ği ni dev let ida re si ne ka tıl ma sı nı an cak za ma nın da oyu nu kul lan mak la sağ lar. Ata türk e gö re, Cum hu ri yet, mil let ve kil le rin den olu şan Mecli si ve be lir li za man için se çil miş dev let baş ka nı ile millî ege men li ğin ko run ma sı nın en iyi ke fi li dir. Cum- 19

20 I. Ünite hu ri yet te, Mec lis, cum hur baş ka nı ve hü kû met; hal kın hür ri ye ti ni, gü ven li ği ni ve ra ha tı nı dü şün mek ten ve sağ la ma ya ça lış mak tan baş ka bir şey ya pa maz lar... Ve yi ne bun lar bi lir ler ki ik ti da ra sal ta nat sürmek için de ğil mil le te hiz met için ge ti ril miş ler dir. Mil le te kar şı du rum ve va zi fe le ri ni kö tü ye kul lan dıkla rı tak dir de, şu ve ya bu şe kil de ken di le ri ni millî ira de nin ka ra rı kar şı sın da bu la bi lir ler. Mil let ta ra fın dan mil let adı na, dev le ti ida re ye me mur edi len ler için ge rek ti ğin de mil le te he sap vermek zo run lu lu ğu, la uba li lik ve key fi ha re ket le bağ da şa maz. Hâl bu ki kuv ve ti nin ve yet ki si nin Al lah tan gel di ği ni ve yal nız ona kar şı, ahi ret te he sap ve re bi le ce ği ni var sa yan; dev le ti, ül ke yi, mi ras kal ma mal mülk gi bi ka bul eden bir hü küm dar, her tür lü ka yıt tan ken di ni af fe dil miş gö rür. Böy le bir ida re de, mille tin ben li ği hür ri ye ti söz ko nu su bi le ola maz. Bun dan do la yı yet ki si sı nır lı bi le ol sa hükümdarlık şekli de mok ra si ye, millî ege men lik pren si bi ne uy gun de ğil dir. Hü kû me tin be lir li in san la rın, sı nıf la rın elin de bu lun ma sı bi le mil let var lı ğı nın as la ka bul ede me ye ce ği bir hu sus tur. Bü tün mil le tin ço ğun luk la, devlet ida re si ne ka tıl ma sı na en gel olan bu Oli gar şi usu lü de bir gru bun ken di çı kar la rı nı ko ru mak için bü tün mil le te ait ege men li ği, zor la al ma sın dan baş ka bir şey de ğil dir. Ata türk çü lü ğe gö re cum hu ri yet yö ne ti mi nin be lir gin bir ni te li ği, hükûmet ile mil let ara sın da ay rı lık bı rak ma mış ol ma sı dır.... Cum hu ri yet yö ne ti mi nin önem li bir ni te li ği de dü şün ce ser best li ği dir. Ata türk çü lükte cum hu ri yet, dü şün ce ser best li ği kur mak de mek tir. Sa mi mi ve ya sal ol mak şar tıy la her fik re hür met edi lir. Cum hu ri yet yö ne ti mi nin çok dik ka te de ğer bir ni te li ği de bu yö ne ti min Türk mil le ti nin ha ya tı na ye ni bir yön ver miş ol ma sı dır. Ata türk, bu hu su su şöy le vur gu la mış tır: Cum hu ri yet, ye ni ve sağ lam esas la rıy la, Türk mil le ti ni gü ven li ve sağ lam bir ge le cek yo lu na koy du ğu ka dar, asıl fi kir ler de ve ruhlar da ya rat tı ğı gü ven lik iti ba rıy la büs bü tün ye ni bir ha ya tın müj de ci si ol muş tur. Ata türk çü lük 3 4. Cum hu ri yet çi li ğin Ni te lik le ri ad lı me tin den edin di ği niz bil gi le ri kul la na rak Ata türk ün cum hu riyet çi lik il ke si nin özel lik le ri ni sı ra la yı nız. 5. Cum hu ri yet çi li ğin Ni te lik le ri ad lı me tin den edin di ği niz bil gi le ri kul la na rak cum hu ri ye tin Türk top lu mu na sağ la dı ğı fay da la rı tah ta ya lis te le yi niz. 6. me tin LA İK LİK La ik lik, te rim ola rak din ile dün ya, özel lik le di n ile dev let iş le ri nin ay rıl ma sı an la mı nı ta şır. Fa kat Atatürk la ik li ği nin da ha ge niş ve ken di ne öz gü bir an la mı var dır. Tür ki ye Cum hu ri ye ti nde la ik lik il ke si, ki şile rin vic dan ve iba det hür ri yet le ri ni sağ la mak ve ko ru mak, di nî fa ali yet le rin iman ve iba de te in hi sar (bir kişiye ya da yere verme) et ti ril me si ni, dün ye vi mü es se se le ri ve fa ali yet le ri bi lim sel ve en ile ri tek no lo ji yi yol gös te ri ci ola rak yü rüt me yi sağ la mak, di nin hak kı nı di ne, dev le tin hak kı nı dev le te ver mek amaç la rı ile uy gu la nan, di ni dev let ten ayı ran bir il ke dir. La ik lik il ke si, Türk Dev le ti' nin di ğer il ke ve esas la rı nı bü tün leye rek güç len di rir. Di nin, di nî ol ma yan hu sus lar dan ay rıl ma sı nı tes pit ede cek esas la rın uy gu lan ma sı nı ger çek leş ti re rek di nin özü ne dön me si ni, bu su ret le ki şi le rin bü tün sa de li ği ile din dar ol ma la rı nı sağ lar. Ata türk, dev let ida re sin de, bü tün ka nun la rın, ni zam la rın ve usul le rin din ku ral la rı na de ğil, bi lim sel esas la ra ve en ile ri tek no lo ji ye, yurt ile dün ya ih ti yaç la rı na gö re dü zen len me si ni ve uy gu lan ma sı nı ön gö rür. Böy le lik le, bi lim sel esas lar ve mo dern tek no lo ji, yay gın ve et ki li bir bi çim de kul la nı la rak Türk top lu mun da ki bü tün mü es se se le rin ça ğın ge rek le ri ne uy gun bir şe kil de de ği şip ge liş me si sağ la nır La ik lik ad lı me tin den edin di ği niz bil gi le ri de kul la na rak la ik li ği ta nım la yı nız. Ata türk çü lük 3 20

21 I. Ünite 7. me tin ATA TÜRKÇÜLÜK VE İSLAM DİNİ... Müs lü man la rın top lum sal ha ya tın da hiç kim se nin özel bir sı nıf ola rak var lı ğı nı ko ru ma ya hak kı yok tur. Ken di le rin de böy le bir hak gö ren ler, di nî hü küm le re uy gun ha re ket et miş ol maz lar. Biz de ruhban lık (özel bir din adam la rı sı nı fı) yok tur, he pi miz eşi tiz ve di ni mi zin hü küm le ri ni eşit ola rak öğ ren meye mec bu ruz. Her ki şi di ni ni, din iş le ri ni, ima nı nı öğ ren mek için bir ye re muh taç tır. Ora sı da okul dur.... Bi zi yan lış yo la sev k e den kö tü yaradılışlar, bi lir si niz ki ço ğu za man din per de si ne bü rün müş ler, saf ve te miz hal kı mı zı hep di nî ku ral söz le riy le al da ta gel miş ler dir. Ta ri hi mi zi oku yu nuz, din le yi niz... Gö rür sü nüz ki mil le ti mah ve den, esir eden, ha rap eden kö tü lük ler, hep din per de si ar ka sın da ki dinsiz lik ve kö tü lük ten gel miş tir. On lar, her tür lü ha re ke ti, din le ka rış tır dı lar.... Ata türk çü lük 3 7. Atatürk ün söylediği sözlerden oluşan Atatürkçülük ve İslam Dini adlı metinde di nî is tis mar ve ta as subun önlenmesi ko nu sun da Ata türk ün ne ler öner di ği ni be lir ti niz.. 8. a. Aşa ğı da adları verilen me tin le rin tür le ri ni ve an la tım bi çim le ri ni kar şı la rı na ya zı nız. Me tin Adı Türü Anlatım Biçimi Me de ni yet De ğiş me si ve İç İn san Yol Bir Be yoğ lu Dö nü şü To hum b. Mem le ket ede bi ya tı zev kiy le Ba tı dan ge len tür ler ve an la tım bi çim le ri Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tın da bir leş ti ri le bil miş mi dir? Tabloya yazdığınız bilgilerden de hareketle görüşlerinizi ör nek ler le açık la yı nız.. 9. a. Mil le ti oluş tu ran de ğer le ri aşa ğı ya yazınız b. Be lir le di ği niz bu de ğer ler in ce le di ği niz hangi metinde, han gi yön le riy le ele alın mış tır? Tab lo ya ya zı nız. Me tnin Adı Milleti Oluşturan Değerin Adı Metinde Ele Alınış Yönü 8. me tin AYAK SES LE Rİ Ama ha yır, onu unut ma sı ge rek ti. Akı şı bo zu lan dü şün ce le ri ni dü zen le meye ça lış tı: Es ki den o da mu si ki ye me rak et miş ti, şu kuş gi bi. Genç li ği nin en me lan ko lik yal nız lık la rı nı ses ler le do nat maya ça lışmış tı. Re sim, ta bi at, şi ir onu çe ker di. Gü ze lin her çe şit be li ri şi ne kar şı doy ma bil mez bir öz lem var dı 21

22 I. Ünite için de. Ken di ni yıl lar ca ses ler de yok la mış, bir şey ler ça la bi le ce ği ni hat ta bir gün bes te ler ya pa bi le ceği ni um muş tu. Son ra ne ol du, na sıl ol du, bu he ves sö nü ver di... De ni ze ba kan pen ce re siy le pi ya no su ara sın da ge çen uzun, bu nal tı cı o ümit ler le, bez gin lik ler le par la yıp sö nen sa at le ri ha tır lı yor du. De niz, her şey den gü zel di mu hak kak, is te di ği gi bi ko nuş tu ra ma dı ğı o inat çı pi ya no dan çok da ha çe ki ciy di. Bir sa bah, el le ri tuş lar da de rin bir dü şün ce ye dal mış, mu si ki ye de şi ire de içi ni ka pa maya ka rar vermiş ti. Bi lim sa nat tan da ha cid di bir şey di. Bü tün gü zel lik ler al da tı cıy dı; onu oya lı yor, yo lun dan alı koyu yor; yü rü me si ne, ken di ni bul ma sı na en gel olu yor lar dı. Bil gin ola cak tı. Ol gun, ağır baş lı, cid di bir in - san ola cak tı. Hey gi di ço cuk luk yıl la rı. Bil gi siz lik, bi li siz lik yıl la rı. Sa yı sız yan lış ka rar yıl la rı. He le in sa nın ken di ne kar şı bil gi siz li ğin den da ha kor kunç ne var dı bu dün ya da?.. Gün gel miş ki tap la ra olan say gı sı nı da yi tir miş, ken di ni bir boş luk ta bul muş tu. Gün gel miş en sev di ği im za la rı hor gör müş, oku maz, ara maz ol muş tu. Gün gel miş en yü ce bil gi le ri, ulu la rı kü çüm se me ye baş la mış tı. Hiç bir yer de du ra ma mış, ka rar kı la ma mış tı. Hiçbir ara dı ğı nı bu la ma mış tı. Ama ya şa mak, koş mak tan baş ka bir şey miy di ki? Öne, ar ka ya, ışı ğa, ka ran lı ğa doğ ru koş mak tan baş ka bir şey miy di? İş te hâ lâ ko şu yor du. Bir tür lü yak la şa ma dı ğı bir dü şün ce ye, bel ki bir gü zel li ğe ko şu yor du. Ne is te di ği ni bil me den bir boş lu ğa doğru ko şu yor du. Se lâ hat tin BA TU Yeni Hikâyeler Ayak Ses le ri ad lı me tin de ki min düşünce ve his le ri anlatılmıştır? Bi re yin ken di şart la rı içe risin de ele alın ma sı ede bi ya tı mı za ne ler ka zan dır mış tır? Açık la yı nız a. Aşağıdaki akımların özelliklerini tabloya yazınız. Varoluşçuluk Sezgicilik Gerçeküstücülük b. Ayak Ses le ri ad lı hi kâ ye de han gi bi lim da lı nın et ki si var dır? Ha zır lık ça lış ma sın dan edin diği niz bil gi den ve tabloya yazdığınız özelliklerden yo la çı ka rak psikoloji ve psikiyatri alanında gerçekleştirilen ilmî çalışmalardan, Birinci ve İkinci Dünya Savaşı arasında Batı dünyasında ortaya çıkan ve bireyin bunalımını esas alan edebî hareketlerden Selâhattin Batu'nun ne ölçüde yararlandığını açıklayınız. 9. me tin BİR ATEŞ YA KIP BİR DAĞ BA ŞI NA Kim miş be ni bu ra lar da tu ta cak Ak lı na şa şa rım. Ben, Pi te kant ro pus un mil yo nun cu gö bek ten to ru nu Cüm le ka ra par ça la rı be nim de ğil mi Tan rı m? Ne üz gün ne kı rık ne ümit siz Sı cak yal nız lı ğı ile vah şi ru hu mun Di le di ğim yer de ya şa rım. Hür ri ye tim mi lat lar dan ge çer, ge lir, Sa çı sa ka lı uza mış ses ler le. Bir ma ğa ra da en gü zel ateş le rin, En gü zel aşk la rın kar şı sın dan. No ta lar da ha cı lız Çiz gi ler da ha ya rım 22

23 I. Ünite Renk ler en gü zel ken di li ğin de Bir çı ğırt kan to hum Bir umul ma dık rü ya bu gün le re Ama bu utan maz göz ler be nim Ama bu bom boş kol lar be nim kol la rım... Uzan dı ğım her da lın ucun da Bir ka nun, bir mad de, bir fık ra Ama be nim ayak la rım Ama be nim el le rim Bu ce viz dir ko pa rır, ye rim Bu yol dur dö şe nir, yü rü rüm Bu yay la dır dü şer, ya ta rım sır tüs tü Ya yı lır dört ya nı ma sev gi nin sı cak lı ğı Tek tük ateş ler ya nar öte ler den, be ri ler den Gün olur mut lak in ce in ce ses ler le O çı ğırt kan to hum çat lar ge ri ler den Va rıp bir dört yol ağ zı na se vinç li, te laş lı Ça dı rı mı ku ra rım. Ben öm rüm ol duk ça bık ma dan Gü zel li ği ve kar deş li ği söy le ye ce ğim. Taa ma ğa ra lar dan ba na uza nan zin ci ri Ben den son ra ki ne ek le ye ce ğim. Bir ateş ya kıp bir yü ce da ğın ba şı na Ses edip du ra ca ğım dört yö nü me Gü ney den, ku zey den, ba tı dan Bir gün aşk için de ça yır ça yır bir gü zel ka ral tı dan Ya kurt lar dan ya kuş lar dan Ya da dört na la ko şup ge len çe tin yo kuş lar dan Al kıs rak lar üs tün de ha ber ci ler bek le ye ce ğim. Tur gut UYAR Var lık Şi ir le ri An to lo ji si hzl. Ülkü TAMER 12. a. Araştırma ça lış ma sın dan edin di ği niz bil gi yi de kul la na rak yu ka rı da ki şi irin hangi edebî akımdan izler taşıdığını belirtiniz. b. Mil lî kim lik ve mil lî de ğer ler çev re sin de olu şan ede bi ya tın Ba tı dü şün ce sin de ki ge liş me le re gö re ye ni gö rü nüm ler kazanarak varlığını nasıl sürdürdüğünü şiirden örneklerle açıklayınız. 13. Bir Ateş Yakıp Bir Dağ Başına adlı şiirden, bi rey sel bi linç ten top lum sal bi lin ce doğ ru gi di şin işlen di ği di ze le ri be lir le yi niz. 14. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî me tin ler de na sıl bir dil ve zevk an la yı şı hâ kim dir? İn ce le diği niz me tin ler den ör nek ler le açık la yı nız. 15. a. Me de ni yet De ğiş tir me si ve İç İn san, Yol, Bir Be yoğ lu Dö nü şü, To hum ve Cum hu ri yetçi li ğin Ni te lik le ri ad lı me tin lerden edindiğiniz bilgiler ile Ata türk il ke ve in kı lap la rı nın cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ya zı lan ede bî eser le re na sıl yan sı tıl dı ğı hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan yo la çı ka rak Tan zi mat Fermanı'nın ilanından cum hu ri ye te ka dar ge çen sü re de (Ye ni leş me Dö ne mi) ede bî eser ler de tar tı şı lan problemler (dil, hür ri yet, me de ni ge li şim, de mok ra si, hak vb.) na sıl çö züm len miş tir? Açık la yı nız. b. Bu metinlerden hareketle Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tı nın olu şu mun da ne ler et ki li ol muş tur? Açık la yı nız. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının oturduğu zemin hakkında bilgi veriniz. c. Millî Edebiyat zevk ve anlayışı bu eserlere yansımış mıdır? Niçin? 23

24 I. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ki ede bî zevk ve an la yı şın ko nu edil di ği pa ne li ni zi sı nıf ta dü zen le yi niz. 2. Ya zar la rın dü şün ce le ri ni ra hat lık la yazıya geçirmeleri hangi edebî dönemde başlamıştır? Tartı şı nız. Tar tış ma nın so nu cu ulaşılan görüşleri tah ta ya ya zı nız. 3. Ata türkçülüğün han gi ilkeleri günümüzde yazılan eserlerin oluşmasına zemin hazırlamıştır? 4. a. Anadolu coğrafyası ve insanı "Yol" ve "Bir Beyoğlu Dönüşü" adlı metinlerde nasıl ve niçin ele alınmıştır? b. Cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ya zı lan eser le rin ko nu la rı ne den Ana do lu coğ raf ya sı ve in san ları ile sı nır lan dı rıl mış tır? Açık la yı nız. 5. İn ce le di ği niz ede bî eser le rin han gi le rin de mil le ti mi ze has özel lik ler yer al mak ta dır? Me tin lerden ör nek ler le açık la yı nız. 6. İn ce le di ği niz edebî eser le ri et ki len dik le ri akım ve yö ne lim le re gö re grup lan dı rı nız ve aşa ğı ya bir tab lo ya pa rak gös te ri niz. DEĞERLENDİRME 1. Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tında aşa ğı da ki özel lik ler den han gi si gö rül mez? A) yıl la rı ara sın da or ta ya çı kan sos yal ve si ya si olay la rın et ki si B) Ata türk il ke ve in kı lap la rı nın et ki si C) Kav mî özel lik le rin et ki si D) Milleti oluşturan değerlerin etkisi E) Yeni dil anlayışının et ki si 2. Millî Edebiyat zevk ve anlayışı Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatına ne ölçüde yansımıştır? Açıklayınız. 3. Aşa ğı da ki cüm le ler i bu ünitede öğrendiklerinize göre ta mam la yı nız. Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tın da çıkmıştır zev ki ortaya Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tın da coğ raf ya sı ve ko nu ola rak iş le nir. Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tın da..... oluş tu ran fark lı yön leriy le edebî metinlerde ele alı nır. I. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI 1. Cumhuriyet Dönemini oluşturan siyasi, sosyal ve fikrî olayların neler olduğunu söyleyiniz. 2. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatında edebî dil ve anlayışta ne tür gelişmeler olmuştur? 3. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatında millî değerlerini edebî metinlerde yer almasının sebepleri nelerdir? 24

25 I. Ünite. 4. Atatürk ilke ve inkılaplarının adlarını aşağıya yazınız. Yazdığınız bu ilke ve inkılaplardan hangileri Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının oluşmasında etkili olmuştur? Açıklayınız Aşağıdaki yargılar doğru ise cümlelerin başına D, yanlış ise Y yazınız. ( ) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatında edebî dilde bir değişim oluşmuştur. ( ) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatında Tanzimat Fermanıyla getirilen yeniliklerin etkisi vardır. ( ) Cumhuriyet Dönemi Edebiyatında memleket edebiyatı anlayışı tamamen bitmiştir. 6. Ye ni leş me Dö ne mi aşa ğı da ki ede bî dö nem ler in han gi sin de baş la mış tır? A) Des tan Dö ne mi Türk Ede bi ya tı B) Mil lî Ede bi yat Dö ne mi C) Cum hu ri yet Dö ne mi Türk Ede bi ya tı D) Tan zi mat Dö ne mi Ede bi ya tı E) İs lam Uy gar lı ğı Çev re sin de Ge li şen Türk Ede bi ya tı ARAŞTIRMA 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zıl mış de ne me, ma ka le, ge zi ya zı sı, ha tı ra, fık ra metinleri bularak sınıfınıza getiriniz. 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan öğ re ti ci me tin le rin dil ve an la tım özel lik le ri hak kın da bil gi edini niz. 3. Edebî bir kavram olarak motif ne demektir? Araştırınız. 4. Cumhuriyetten önceki edebî dönemlerde deneme yazılıp yazılmadığını araştırınız (Bu çalışma deneme konusundaki 5. etkinlik içindir.). 5. Nu rul lah Ataç ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, de ne me ko nusun da ki 6. etkinlik için ya pı la cak tır.). 6. Cum hu ri yet Dö ne min de et ki li olan sos yal ve si ya si dü şün ce akım la rı hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma ma ka le ko nu sun da ki 2. etkinliğin ğ maddesi için dir.). 7. Pe ya mi Sa fa nın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma ma ka le ko nu sunda ki 5. et kin lik için dir.). 8. Sınıfınıza Bartın ile ilgili fotoğraf ve yazılar getiriniz (Bu çalışma gezi yazısı konusundaki 3. etkinliğin b maddesi içindir.). 9. Ev li ya Çe le bi nin Se ya hat na me sin den bir me tin be lir le ye rek sı nı fa ge ti ri niz (Bu ça lış ma ge zi ya - zı sı ko nu sun da ki 4. etkinliğin a maddesi için dir.). 10. İs ma il Ha bib Se vük ün fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma ge zi ya zı sı ko nu sun da ki 6. et kin lik için dir.). 11. Ata türk il ke le riyle il gi li me tin ler bu la rak sı nı fı nı za ge ti ri niz (Bu ça lış ma Yo rum la ma - Gün cel leme aşa ma sın da ki 6. et kin lik için dir.). OKUMA Nu rul lah Ataç ın Di ye lim - Söz Ara sın da ad lı ese ri ni oku yunuz. 25

26 II. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİNDE ÖĞRETİCİ METİNLER 26

27 II. Ünite PERFORMANS GÖREVİ Alan - Sınıf Türk Edebiyatı - 12 Üni te II. Üni te Beklenen Performans Araştırma, yazma ve raporlaştırma becerisini geliştirmek Sü re İki hafta Pu an la ma Tek ni ği Dereceli Puanlama Ölçeği GÖREV KO NU SU Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan bir öğ re ti ci me tin den ha re ket le ya pı, te ma, dil ve an la tım alan la rında ger çek le şen ye ni lik le rin be lir len me si Görevi ha zır lar ken dik kat et me niz ge re ken hu sus lar 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zıl mış bir öğ re ti ci met ni in ce le mek üze re se çi niz. 2. Seç ti ği niz met ni oku yu nuz. 3. Met nin ya zıl dı ğı ta rih te ki si ya si ve sos yal olay lar ile ede bî akım lar hak kın da araş tır ma ya pı nız. 4. Cumhuriyet Döneminden önce ya zı lan öğ re ti ci me tin le rin ge nel özel lik le ri hak kın da araş tır ma ya pı nız. 5. Araş tır ma so nuç la rı nı zı bir ye re not edi niz. 6. Seç ti ği niz met ni ya pı, te ma, dil ve an la tım özel lik le ri ba kı mın dan in ce le yi niz. 7. İn ce le di ği niz met nin Cumhuriyet Döneminden önce ya zı lan öğ re ti ci me tin ler den ya pı, te ma, dil ve an la tım özel lik le ri yö nün den fark lı lık la rı nı ve Cum hu ri yet Dö ne min de bu özel lik ler de olu şan ge liş mele ri be lir le yi niz. 8. Ra po ru nu zu açık, an la şı lır bir dil le dü zen le yi niz. 9. Öde vi ni zi za ma nın da ye tiş ti re bil mek için plan lı ça lış ma ya özen gös te ri niz. 10. Ra po ru nu zu za ma nın da öğ ret me ni ni ze tes lim edi niz. Not : Performans göreviniz, ki ta bı nı zın 217. say fa sın da bu lu nan De re ce li Pu an la ma Öl çe ği ne gö re öğ ret me ni niz ta ra fın dan pu an la na cak tır. 27

28 II. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİNDE ÖĞRETİCİ METİNLER Öğretici Metin Örnekleri HAZIRLIK 1. Sı nı fı nız da beş grup oluş tu ru nuz. Ge tir di ği niz de ne me, ma ka le, ge zi ya zı sı, ha tı ra, fık ra me tinle ri ni gru bu nuz la oku yu nuz. Bu me tin le rin birbirine benzeyen ve farklı olan özelliklerini be lir le yi niz. Me tin le rin ya zıl dı ğı dö ne min sos yal ha ya tı hak kın da çı ka rım lar da bu lu nu nuz. 2. Da ha ön ce ki yıl lar da edin di ği niz bil gi le ri de kul la na rak öğ re ti ci me tin ler de ki te mel dü şün ce ile dö ne mi nin ger çek li ği ara sın da iliş ki ku ru lup ku ru la ma ya ca ğı nı ne den le ri ile be lir ti niz. 3. Yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan öğ re ti ci me tin le rin dil ve an la tım özel li ği hak kın da bil gi veriniz. 4. Motif kavramı hakkında yaptığınız araştırmadan da yararlanarak öğretici metinlerde cümlenin metnin yapısındaki yerini belirtiniz. 5. Laiklik hakkındaki düşüncelerinizi söyleyiniz. 1. Deneme İNCELEME MEM LE KET EDE Bİ YA TI Bı rak ma dım öz Türk çe yi, 11 döl (mart) gün de meç li Ye ni İs tan bul da oku du ğum bir bet ke nin (ma ka le nin) dü şün dür dük le ri ni söy le me ye ça lı şa ca ğım için ben de ya zı ma onun adı nı koy dum. Bay Sa lâ had din Hak kı Esa toğ lu bir genç ol sa ge rek, ta nı mı yo rum ken di si ni, ya zı sı nı da da ha ilk gö rü yorum. Genç li ği ni be lir ten baş ka nen ler (şey ler) de var: ko lay ca kı sal tı la bi le cek uzun, ka rı şık, güç an laşı lır tüm ce ler den (cüm le ler den) ka çın mı yor. İş te ba kın: Bu ede bi yat ne vi ni teş kil eden tah lil ro man ları ve hi kâ ye le ri ya nın da bir de ken di si ne ko nu ola rak mem le ke ti, mem le ke tin in san la rı nı alıp bu in sanla rı ya şa dık la rı mu hit için de ve bu mu hit le be ra ber, bir bir le riy le olan her çe şit mü na se bet le ri na za rı iti ba ra alı na rak iş le yen, böy le ce mem le ke tin ger çek le ri ni, ya şa yı şı mız da ki hu su si yet le ri, dav ra nış la rımı zı be lir ten eser ler şüp he siz ki bu de fa psi ko lo jik tah lil ro man la rı kar şı sın da bir de mem le ket ede biya tı ne vi ni or ta ya çı kar mış ola cak tır. Uzun tüm ce le rin de bir ta dı, bir gü zel li ği ol du ğu nu bi li rim, dü şün ce nin bir ta kım in ce lik le ri ni be lirt me ye ya ra dık la rı gi bi dal ga dal ga bir uyum la (ahenk le) sa lı nı sa lı nı iler li yen le ri de var dır, Bay Ham di Tan pı nar düş le rin de gö rür on la rı... Bil mem ya nı lı yor mu yum? Bu o soy dan de ğil. Bay Esa toğ lu de yi şi ne pek bak mı yor: ken di si ne has hu su si yet ler de di ği bi le olu yor. Özel lik (hu su si yet) bir kim se ye, ya bir nes ne ye özel olan ni te lik de mek ol du ğu na gö re ken dine özel özel lik ler ki şi yi gü lüm se ti yor. De dik le ri ne ge lin ce... Ge ne genç li ğin den ola cak, bir ive cen li ği (ace le ci li ği) var, sav la rı (id di ala rı) üze rin de dur ma yı ge rek li bul mu yor, çok su gö tü rür bir ta kım söz le ri di zi ve ri yor. Ör ne ğin şöy le di yor: Ha li de Edip Adı var, Si nek li Bak kal ad lı ro ma nı nı İn gil te re de İn gi liz ce ola rak ilk de fa neş ret ti ği va kit hiç kim se: Bu eser Türk mil lî ede bi ya tı nın dı şın da dır. de me miş tir. Çün kü -yu ka rı da da söy le di ği miz gi bi- mil lî ede bi yat an la mı; di lin, şek lin de ğil, ese re hâ kim olan ha va ile ora da ya şa tı lan dü şün ce le rin ma hal lî hu su si yet ler ta şı ma sı dü şün ce si ni içi ne alır. Bu gün bir baş ka şa iri miz çı kıp da bir Garp na zım şek li ile bir ya ban cı dil de şi ir söy le se ona bi le mil lî eser de mek ten ken di mi zi ala ma yız. Ni te kim Yu nus Em re ora tor yo su Garp mu si ki si öl çü ve usul le riy le bes te len miş ol du ğu hâl de bu ese ri, hiç bir va kit Mil lî de ğil dir. di ye sa nat kıy met le ri mi zin dı şı na koy ma dık. Bi raz du ra lım bu ra da. Si nek li Bak kal ilk ola rak in gi liz ce çık tı an cak o öy kü (hi kâ ye) ön ce Türk çe ya zıl mış tı, öy le bi li yor duk; bun dan baş ka Ba yan Ha li de Edip Adı var bir Türk ya za rı dır, öte ki ya pıt la rı (eser le ri) Türk çe ya zıl mış, Türk çe ba sıl mış tır. Böy le ol ma say dı söy de şi (ya ni) Ba yan Adı var öy kü le ri ni Türk çe de ğil de baş ka bir dil de yaz say dı ya pıt la rı Türk gök çe-ya zı nın dan (ede bi ya tın dan) sa yıl maz dı. Mev la nâ yı Türk oza nı sa yı yor mu yuz? Bay Esa toğ lu, ben ce, iki ay rı ne ni bi rbi ri ne ka rış tı rı yor: ya bancı bir dil de ya zıl mış bir be tik (ki tap), Türk top lu mun da ye tiş miş, Türk top lu mun da ya şa yan bir kim se- 28

29 II. Ünite nin ya pı tı ise is ter is te mez Türk top lu mu nun et ki si ni, dam ga sı nı ta şı ya ca ğın dan, Türk top lu mu nun bir ürü nü (mah su lü) olur, ge ne de Türk gök çe-ya zı nı nın içi ne gir mez. Ulu sal gök çe-ya zın de nin ce dil an laşıl maz mış... Ne de mek? Dil siz bir gök çe-ya zın mı olur? Bay Esa toğ lu gök çe-ya zın la öte ki dö rüt le ri (sa nat la rı) bi ri bi ri ne ka rış tı rı yor, bu nun için kalk mış, bir ez gi yi (bes te yi) ör nek ola rak gös te ri yor. Be dizci bo yak lar (renk ler), çiz gi ler le, ez gi ci ses ler le ça lış tı ğı gi bi ozan lar, ya zar lar da til cik ler le, dil le ça lı şır lar. Gök çe-ya zın da di lin bü yük bir öne mi ol ma dı ğı nı söy le mek, onu baş lı ca öge (un sur) say ma mak, bir be diz ya pı tın da bo ya ğa, çiz gi ye, bir ko muğ (mu si ki) ya pı tın da se se ba kıl ma ya ca ğı nı ile ri sür mek gi bi ol maz mı?.. Ha yır, Bay Esa toğ lu ya ban cı bir dil de yır lar (şi ir ler) ya zan bir Türk, ozan bir Türk ola bi lir, bir Türk oza nı de ğil dir, ya pıt la rı Türk top lu mu nun ürün le ri dir, Türk gök çe-ya zı nın dan sa yı la maz. Mo réas (Morıs) bir Yu nan oza nı ol ma dı ğı gi bi. Ril ke (Rilk) in Fran sız ca yıl la rı Ala man gök çe-ya zı nın dan mı dır? Bay Esa toğ lu, Os car Wil de (Os kır Vayld) ın bir sö zü nü anı yor: Sa nat ta bi ata ila ve edil miş in sandır. Türk çe de bu nu böy le söy le me me li, an la şıl mı yor. Dö rüt, ki şi nin do ğa dan (ta bi at tan) al dı ğı na ken di ben li ği ni de kat ma sı dır. de sey di... Doğ ru su o da pek ol mu yor. Ben ce Zo la nın bu yo ru da ki (ma na da ki) sö zü da ha iyi, da ha açık tır: Dö rüt, do ğa nın bir ki şi lik ara sın dan gö rü nü şü dür. Ney se Bay Esa toğ lu Os car Wil de ı an mış, onun sö zün de ki do ğa yı da top lum an la mı na alı yor. Bu nun için dir ki ya zı sı nı, ta baş ta, şöy le özet li yor: Bir ese rin mil lî sa nat mah su lü sa yıl ma sı için ora da hâ kim ru hun, ha va nın; fi kir, duy gu ve dü şün ce le rin ma hal lî ol ma sı la zım dır. Bu söz ol duk ça ka rı şık, ya za rın ne de mek is te di ği kes ti ri le mi yor; da ha doğ ru su bu söz ba na ka çamak lı ge li yor. Onun için bun dan iki ay rı yo ru çı ka rıp doğ ru mu dur, de ğil mi dir, öy le ara ma lı: 1. Bay Esa toğ lu bir ya pıt ta yö re sel lik (ma hal lî lik) arı yor, de mek bir gök çe-ya zın ya pı tın da, bir yır da, bir öy kü de, ya ra tıl dı ğı top lum da ki ya şa yı şın ol du ğu gi bi gös te ril me si ni, yan kı lan dı rıl ma sı nı is ti yor. O sö zü bu yo ru da söy le di ği ni san dı ra cak birta kım ta nıt lar (de lil ler) var: ya zı sı nın adı nı Mem le ket Edebi ya tı koy muş, Bay Re fik Ha lit in Mem le ket Hi kâ ye le ri ni, Ya ban ı, Ku yu cak lı Yu suf u anı yor, bir yer de de şöy le di yor:... da ha çok genç nes le men sup sa nat kâr lar ta ra fın dan ya zıl mış olan hi kâ ye ler, Anado lu yu ve Ana do lu in sa nı nı bü tün gerçekleri i le ve ren ve mem le ke ti mi zin ya şa yı şı nı an la tan mem le ket ede bi ya tı dır. Böy le olun ca ya ra tıl dı ğı top lu mun ya şa yı şı nı gös ter me yen ya pıt lar, bir ulu sal dö rüt ürünü sa yıl maz. Söy de şi (ya ni) Ra ci ne (Rasin) in Yu nan ha kan la rı nı, ko çak la rı nı (kah ra man la rı nı) an la tan tut ku ca la rı (tra ge di ele ri) Fran sız ulu sal gök çe-ya zı nı içi ne gi re mez; Sha kes pe are (Şeks pir) in İtal ya da, Bo hem ya da, da ha baş ka yer ler de ge çen olay la rı an la tan oyun la rı İn gi liz ulu sal gök çe-ya zı nın dan de ğil dir... Böy le tan ma lı (aca yip) bir so nu ca va rı rız. 2. Bay Esa toğ lu böy le de mek is te me miş tir, ma hal lî der ken an cak bir top lu mun duy gu la rı nı, dü şün ce le ri ni, in san la rı nı an lı yor. Öy le olun ca Ra ci ne (Rasin) Fran sız gök çe-ya zı nı na, Sha kes pe are de İn gi liz gök çe-ya zı nı nı na gi rer. Dö rüt men (sa nat kâr), ozan, ya zar bir top lu mun ço cu ğu dur, o top lu mun et ki si al tın da dır, ya pı tı is ter is te mez o top lu mun duy gu la rı nı, dü şün ce le ri ni, inan la rı nı, gö rüş le ri ni yankı lan dı rır. Böy le ol du mu, bir ül ke ya zar la rın ca or ta ya ko nul muş iyi kö tü, gü zel yı mı zık (çir kin) ya pıt ların hep si ulu sal gök çe-ya zın dan dır, ar tık: Bir ese rin mil lî sa yıl ma sı için... de me nin ye ri kal maz. Bay Esa toğ lu bu nun la bı rak mı yor, genç ya zar la ra öğüt ler ve ri yor. Öy kü cü le ri mi zin ki mi yur du muzu ol du ğun dan çok da ha üs tün bir du rum da gös te ri yor muş ki mi de yur dun büs bü tün acı na cak bir du rum da ol du ğu nu söy lü yor lar mış. İki uca da kaç ma ma lı lar mış. De mek Bay Esa toğ lu nun dü şün cesin de bir ül ke nin gök çe-ya zı nı o ül ke nin çık la (tıp kı) bir ben ze ri, ken din den bir nen katmayan bir yankı sı, bir göz gü sü (ay na sı) ol ma lı dır. Öy le ise ne di ye anı yor Os car Wil de ın sö zü nü? Ha ni dö rüt yal nız do ğa de ğil di? Ona dö rüt men de ken di ki şi li ği ni ka tar dı. Ha ni dö rüt men do ğa yı ya top lu mu ol du ğu gi bi de ğil, ken di gör dü ğü gi bi gös te rir di? Bi zim genç öy kü cü le ri miz de ül ke yi, Bay Esa toğ lu nun de yi mi i le gül lük gü lis tan lık gö rü yor lar sa, ki şi lik le ri ken di le ri ne öy le gös te ri yor sa öy le ol du ğu nu söy le me sin ler mi? Kö tü gö rür ler se de ne ya pa lım? ol du ğu nu söy ler ler. Ulu sal gök çe-ya zın ne dir? di ye araya ca ğı mı za: Türk çe ya zıl mış yır la rın, öy kü le rin, de ne me le rin, eleş tir me le rin, kı sa ca sı dö rüt ya zı la rı nın hep si dir. de sek da ha iyi ol maz mı? İç le rin den ki mi ni be ğe nir ki mi ni be ğen me yiz, o baş ka. An cak bi ri ni bi le bü tün den at maya kalk ma ya lım. Nu rul lah ATAÇ Di ye lim - Söz Ara sın da 29

30 II. Ünite 1. Nu rul lah Ataç, Mem le ket Ede bi ya tı ad lı met ni ni ni çin yaz mış ola bi lir? Ge rek çe le ri ni zi tah ta ya sı ra la yı nız. Bu ge rek çe ler den en doğ ru ola nı nı met nin ya zı lış ama cı ola rak be lir le yi niz.. 2. a. Me tin de çok kul la nı lan ke li me ve ke li me grup la rı nı aşa ğı ya ya zı nız. Ke li me ler :... Ke li me grup la rı : b. Be lir le di ği niz ke li me ve ke li me grup la rı için de geç ti ği cüm le ye han gi an lam la rı katmıştır? Açıkla yı nız. Bu kelime ve kelime gruplarının metni meydana getiren anlam birliklerinin oluşmasındaki etkileri nelerdir? c. Mo tif kav ra mı hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan da ya rar la na rak incelediğiniz metnin en etkili cümlelerini belirleyiniz. Bu cümleleri na sıl ad lan dı ra bi le ce ği ni zi be lir ti niz. ç. Met nin te mel dü şün ce si ni oluş tu ran cüm le le ri be lir le yi niz. Be lir le di ği niz bu cüm le ler mo tif ola rak ad lan dır dı ğı nız cüm le ler den fark lı mı dır? Ni çin? d. Met nin te mel dü şün ce si ni oluş tu ran un sur/un sur lar ne dir/ne ler dir? Be lir ti niz.. e. Met nin gi riş, ge liş me ve so nuç bö lüm le rin de ne an la tıl dı ğı nı aşa ğı ya ya zı nız. Gi riş : Ge liş me : So nuç : f. Anlam birimlerinin bir bir le riy le iliş ki si nin met nin pla nı nı oluş tur ma da ki rolünü tartışınız. Tartışmanız sonucu ulaşılan görüşü açıklayınız. Metnin planının oluşmasında anlam birimlerinin etkisini belirtiniz.. 3. a. Aşa ğı da ki tab lo ya metinle ilgili is te nen bil gi le ri ya zı nız. Ya zıl dı ğı dö nem de ki sos yal olay lar Ya zıl dı ğı dö nem de ki si ya si olay lar Ana fikri b. Yaz dı ğı nız bil gi le ri de kul la na rak me tin de ki ana fikirle dö ne min sos yal ger çek li ği ara sın da iliş ki olup ol ma dı ğı nı ve bu ana fikrin günümüzde de işlenip işlenmediğini tar tı şı nız. Ulaştığınız sonuçları tahta ya ya zı nız. c. Mem le ket Ede bi ya tı met nin de ki ana fikir baş ka ile ti şim araç la rı ile ifa de edi le bi lir mi? Tar tı şı nız. Be lir le di ği niz ile ti şim araç la rı nın ad la rı nı tah ta ya ya zı nız.. 4. a. Aşağıda ve arka sayfada verilen pa rag raf la rı oku yu nuz. Âle mi Hakk ın bir âyî ne si bil mek ge rek ve ol âyî ne de anı mu âye ne gör mek ge rek ci han bâ ğı nı anın re sî min den bir nef ha bil mek ge rek ve on se kiz bin âli mi anın vü cû dun dan bir sem me bil mek ge rek. Si nan Pa şa XV. yüz yıl Mâ dem ki bir iç ti mâî hey et te ya şa yan halk bun ca ka nû nî ve zâ iç ile mü kel lef tir, el bet te söz le ve ka lem le va ta nın men fa at le ri ne dâ ir fi kir ler be yân et me yi ka za nıl mış hak la rı cüm le sin den sa yar. Şi na si XIX. yüz yıl 30

31 II. Ünite Ma na araş tır mak için şi iri deş mek, te ren nü mü yaz ge ce le ri nin yıl dız la rı nı rû şe için de bı ra kan ha kir ku şu eti için öl dür mek ten fark lı ol ma sa ge rek. Ah met Hâ şim XIX - XX. yüz yıl Va tan, hiçbir za man bir na za ri ye de ğil, bir top rak tır. Top rak; ced le rin me zar la rı dır; câ mi le rin ku ruldu ğu yer dir. Sa na yi-i ne fî se nâ mı na ne ya pıl mış sa onun sev gi si dir. Yah ya Ke mal BE YAT LI XX. yüz yıl. b. Mem le ket Ede bi ya tı ad lı me tin le oku du ğu nuz pa rag raf la rı, kul la nı lan ke li me ler ve dil ku ral la rı ba kı mın dan kar şı laş tı rı nız. Cum hu ri yet Dö ne minde yazılan öğ re ti ci me tin le rin daha ön ce ki edebî dö nemler de ya zı lan öğretici metinlerden fark lı olan yön le ri ni aşa ğı ya lis te le yi niz c. Aşa ğı da ki pa rag raf la rı açık lık, du ru luk, akı cı lık, tu tar lı lık ba kım la rın dan kar şı laş tı rı nız. Han gi pa rag ra fın bu özel lik le ri da ha çok ta şı dı ğı nı be lir le yi niz. Her sa nat der gi sin de ge ne hi kâ ye ler ya yım lan dı. İleride ki tap la şa rak ürün da ğı lı mı. Ama git tik çe zor la şa cak tır sa nı rım ya yı nı. Ken di gö bek ba ğı nı ko pa rıp ken di sa tı şıy la ge çi ne mi yor. Ra uf MUT LU AY Ulu sal gök çe-ya zın ne dir? di ye araya ca ğı mı za: Türk çe ya zıl mış yır la rın, öy kü le rin, de ne me le rin, eleş tir me le rin, kı sa ca sı dö rüt ya zı la rı nın hep si dir. de sek da ha iyi ol maz mı? İç le rin den ki mi ni be ğe nir ki mi ni be ğen me yiz, o baş ka. An cak bi ri ni bi le bü tün den at maya kalk ma ya lım. Nu rul lah ATAÇ. ç. Me tin den se çe ce ği niz te rim, kav ram ve gün lük ha yat la il gi li ke li me le ri aşa ğı da ki tab lo ya ya zınız. Terimler Kavramlar Günlük Hayatla İlgili Kelimeler 31

32 II. Ünite d. Me tin de te rim, kav ram ve günlük ha yat la il gi li ke li me le rin ne den kul la nıl dı ğı nı tar tı şı nız. Ulaşılan gö rü şü tah ta ya ya zı nız. e. Met nin dil özelliklerini inceleyiniz. Cum hu ri yet Dö ne min de edebî eserlerin dilinde oluşan sadeleşmenin, yazarın diline ne ölçüde yansıdığını açıklayınız. 5. Bu konuda yaptığınız araştırmadan hareketle Cumhuriyetten önceki edebî dö nem ler de de neme yazılıp yazılmadığını söyleyiniz. Siz ce Nu rul lah Ataç han gi ede bî ge le ne ğe bağ lı ka la rak de ne meler yaz mış tır? 6. a. Nu rul lah Ataç ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan hareketle ya za rın etkilendiği fikir akımlarını söyleyiniz. Nurullah Ataç ın ede bi ya tı mı za ne gi bi kat kı la rı ol du ğu nu açık la yı nız. b. Nu rul lah Ataç hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve oku du ğu nuz de ne me den edin di ği niz bil gi ler ışığında ya za rın eserlerindeki dil özel lik le ri hak kın da bil gi ve ri niz. Nurullah Ataç'ın Cumhuriyet Dö nemin de ki ya zar la rın di li ni etki le yip et ki le me di ği ni be lir ti niz. 2. Makale SA NAT TA TA Rİ HÎ LİK VE EBE DÎ LİK Bir sa nat ese ri, ya ra tıl dı ğı dev re gö re ve o dev rin has sa si ye ti ni, zev ki ni ve an la yı şı nı en iyi ifa de et ti ği için mi de ğer ka za nır? Yok sa o dev ri aşan, her za man için ta ze hat ta her za man ye ni gü zellik le ri keş fe di len ede bî de ğer le re mi sa hip tir? Baş ka ve da ha kes tir me bir de yim le, bir ese rin, bilhas sa bir şa he se rin de ğe ri ta ri hî mi dir, ebe dî mi? Ba tı da bu me se le çok mü na ka şa edil miş tir. Ge çen as rın bü yük Fran sız ta rih çi si ve fi lo zo fu Er nest Re nan (Ernst Rö ne) İl min Ge le ce ği ad lı meş hur ese rin de ta ri hî gö rü şü sa vu nur: Mut lak bir hay ran lık da ima sat hidir. Hiç kim se be nim ka dar Pas cal (Pas kal) ın Dü şün ce ler ve Bos su et (Bos se) nin Hi ta be ler ine hay ran de ğil dir fa kat ben bun la ra XVII. as rın eser le ri ola rak hayra nım. Bun lar za ma nı mız da çık say dı pek az dik ka te de ğer di. Ha ki ki hay ran lık ta ri hî dir. Bu na kar şı, yir min ci as rın ve ben ce dün ya nın en bü yük ro man cı sı Mar cel Pro ust (Mar sel Prost), kla si sizm hak kın da bir an ke te şu ce va bı ver miş ti: Ra ci ne (Ra sin) in tra je di le rin de, Ma da me de Se ving ne (Ma dam dö Si ving) in mek tup la rın da Bo ile au (Boyl) da XVII. as rın far kı na var ma dı ğı gü zel lik le rin ta dı nı al mak biz ce müm kün dür. Bu fik re gö re, her ye ni asır, es ki eser ler de ye ni gü zel lik ler keş fe der. On la rın de ğer le ri mü el lif leri ni de de vir le ri ni de aş mak ta dır: Ta ri hî de ğil, ebe dî dir. Bu gün ha yat ta olan lar ve di van şi iri nin di li ni ve maz mun la rı nı an la yan lar ara sın da onun hay ranla rı pek çok tur. Bi ri de be nim. Fu zû lî yi, Bâ kî yi, Ga lib i hat ta Sa adâ bâd şa iri Ne dîm i yal nız de vir leri nin en gü zel ifa de le ri ol duk la rı için de ğil, hiç bir asır da tü ken me si ne im kân ol ma yan ve ta ze lik le ri ni her za man ko ru yan gü zel lik le ri için se ve rim. Sha kes pe are (Şekspir) de be nim için dört as rın üze rinden at la yan ve için de bu lun du ğum ana ka dar ta ze li ği ni sak la yan bir mo dern mu har rir dir. Es ki eser le rin, de vir le ri ni ifa de et mek ba kı mın dan ta ri hî bir de ğer le ri ol du ğu na şüp he yok tur. Fa kat on lar sa de ce kül tür ta ri hi nin bir ve si ka sın dan iba ret de ğil dir ler. Öy le ol say dı on la rı ede bi yat ta rih çi le rin den baş ka kim se oku maz dı. Yüz ler ce yıl ev ve le ait şi ir le ri bu gün ede bi yat ta rih çi si ol mayan la rın da ez ber le miş ol ma la rı, bu eser le rin ta ri hî de ğer le ri ni son suz bir ge le ce ğe doğ ru aşan, her dem ta ze gü zel lik ler ta şı ma la rın dan dır. Fa kat aca ba, Pro ust (Prost) un de di ği gi bi her asır, ede bî eser ler de on la rın za ma nın da be ğe nilen gü zel lik le rin den baş ka ye ni gü zel lik ler de keş fe di yor mu? Yok sa bu, her as rın ken di zevk ve ter - ci hi ne gö re ya rat tı ğı şüp he li ve in dî bir tef sir tar zı mı dır? Es ki eser le ri her ye ni as rın es ki le rin den da ha iyi an la dı ğı ve tat tı ğı doğ ru ol mak lâ zım ge lir. Her ye ni as rın id rak se vi ye si da ha yük sek tir. Onun her es ki şa he ser de ye ni lik ler keş fet me si bi zi şöy le 32

33 II. Ünite bir ha ki ka te gö tü rü yor: Bir ese ri yal nız ya zan de ğil, oku yan da ya ra tır. Ye ni ve üs tün bir ha yal ve te lak ki se vi ye sin de oku nan eser onun tü ken mez im kân la rı nı ger çek leş ti rir ve ona ye ni de ğer ler ka zan dı rır. Birçok bü yük mu har rir in öl dük ten son ra ve asır dan as ra da ha çok be ğe nil me le ri git tik çe da ha ye ni ve üs tün tef sir im kân la rı na ka vuş ma la rın dan dır. Bir Fran sız ro man cı sı nın ha tı rım dan çıkma yan bir sö zü var dır. Yir mi bin se ne son ra okun ma ya ca ğı mı bil sey dim ka le mi eli me al maz dım. Ger çek sa nat çı ebe dî nin söz cü sü dür. Pe ya mi SA FA Sa nat-ede bi yat-ten kit 1. Pe ya mi Sa fa, ma ka le sin de han gi ko nu hak kın da bil gi ver mek te dir? Ya za rın met ni ka le me al mak ta ki ama cı, bu konu hakkında bilgi vermek midir? Düşüncelerinizi nedenleriyle belirtiniz.. 2. a. Sanatta Tarihîlik ve Edebîlik adlı metinden be lir le ye ce ği niz ke li me, ke li me gruplarını ve me tin de an la tıl mak is te nen le ri en kı sa şe kil de ifa de ede bi len cüm le le ri aşa ğı ya ya zı nız. Ke li me ler : Ke li me grup la rı : Cüm le ler : b. Met nin ana fikrini aşa ğı ya ya zı nız c. Sanatta Tarihîlik ve Ebedîlik adlı metnin ana fikrini en iyi ifa de eden cüm le yi bu la rak aşa ğıya ya zı nız ç. Yukarıya yazdığınız cümlenin me tin de ki iş le vi ni açık la yı nız. d. Met nin gi riş, ge liş me ve so nuç bö lüm le ri ni be lir le yi niz. Be lir le di ği niz bu bö lüm le rin oluşma sın da anlam birimlerinin birbiriyle ilişkisinin ro lü nü açık la yı nız. e. Ya zar, me tin de ki ana fik ri tüm met ne mi yay mış, yok sa bir cüm le de mi ifa de et miş tir? Gö rüş le ri ni zi ne den le ri ile be lir ti niz. f. Peyami Safa nın Sanatta Tarihîlik ve Ebedîlik adlı me tin le oku ru na ulaş tır mak is te di ği ana fi kir gü nü müz ya zar la rın ca da kullanılıyor mu? Açık la yı nız. g. Sa nat ta ri hî mi dir, ebe dî mi dir? ko nu su, başka bir edebî türde konu olarak işlenebilir mi? Gö- rüş le ri ni zi neden le riyle be lir ti niz. 33

34 II. Ünite. ğ. Cumhuriyet Döneminde etkili olan sosyal ve siyasi düşünce akımları hakkında yaptığınız araştırmadan hareketle tabloyu tamamlayınız. Sosyal Düşünce Akımları Siyasi Düşünce Akımları h. Mem le ket Ede bi ya tı ad lı de ne me ve Sa nat ta Ta ri hî lik ve Ebe dî lik ad lı ma ka le, tabloya yazdı ğı nız han gi dü şün ce akım la rın dan et ki len miş tir? Gö rüş le ri ni zi ne den le ri ile be lir ti niz. 3. a. Pe ya mi Sa fa nın kul lan dı ğı ke li me le r ve dil ku ral la rı, deneme konusundaki dördüncü ça lış ma da pa rag raf la rı ve ri len Si nan Pa şa, Şi na si, Ah met Hâ şim ve Yah ya Ke mal Be yat lı nın kul lan dık la rı ke li me ler ve dil ku ral la rıy la ben zer lik gös te ri yor mu? Ne den? b. Met ni açık lık, du ru luk, akı cı lık ve tu tar lı lık ba kı mın dan in ce le ye rek özel lik le ri ni be lir le yi niz. me se le sa nat ka lem ebe dî söz cü ta ze lik sat hi ro man ez ber ben ce de ğer söz ese r kes tir me Ba tı ha tır mü el lif maz mun de vir kül tür tra je di. c. Yu ka rı da ki ke li me ler in ce le di ği niz ma ka le den alın mış tır. Bu ke li me le ri te rim, kav ram ve günlük hayat ta kul la nıl ma özel lik le ri ne gö re aşa ğı ya grup lan dı rı nız. Bu ke li me le rin me tin de kul la nıl ma ne den leri ni be lir le yi niz. Terimler Kavramlar Günlük Hayatla İlgili Kelimeler ç. Pe ya mi Sa fa, "Sanatta Tarihîlik ve Edebîlik" adlı met nin de kul lan dı ğı dil le düşüncelerini okuruna ifa de ede bil miş mi dir? Görüşlerinizi nedenleriyle be lir ti niz. 4. İn ce le di ği niz ma ka le da ha ön ce ki yıl lar da oku du ğu nuz ma ka le le re han gi yön le riy le ben zi yor? Ya zar han gi ge le ne ğe bağ lı ka la rak ma ka le si ni yaz mış ola bi lir? Ne den? 5. a. Pe ya mi Sa fa nın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan hareketle ya za rın dü şünce ya pı sı ve ede bi ya tı mız da ki ye ri hak kın da bil gi ve ri niz. b. Siz ce Pe ya mi Sa fa; Fu zû lî, Bâ kî, Ne dîm gi bi şa ir le rin ad la rı nı met nin de ni çin an mış tır? Ya za rın bes len di ği kül tür kay nak la rı nı dü şü ne rek bu so ru yu ce vap lan dı rı nız. 34

35 3. Gezi Yazısı BAR TIN IN GÜ ZEL LİĞİ II. Ünite 2 İkin ci teş rin (Kasım) 1936 Ken di si ni şark rüz gâr la rın dan esir ge yen uzun bir bur nun gar bın da ki ır mak ağ zı, Bo ğaz köy ve Aliba ba sırt la rı ara sın da, dört beş yüz met re lik ge niş li ği ve bü kü len ta ra fı nı he nüz gör me di ği miz için ya rı da irem si du ran şek liy le bir akar su ağ zın dan zi ya de bir koy gi bi gö rü nü yor; de mir le miş va pu ru sal la yıp du ran dal ga lı de ni ze kar şı bir ay na rü kude ti(durgunluk)iy le gü lüm se yen em ni yet li bir koy. Va pu ra ya na şan han tal mo to ra; te laş lar, ba ğı rış lar; gü rül tü ler, sal la nış lar ara sın da, ço ğu köy lü ol mak üze re, yet miş ka dar yol cu dol du. Da ha iyi mo tor lar var mış ama kıs me ti mi ze o gün bu düş müş. Pat pat mo to run ağır gi di şi ne baş tan ca nım sı kı lı yor du fa kat ır ma ğa gi rin ce... Gü zel lik için de sü rat kâr de ğil za rar mış, iyi ki ya vaş gi di yo ruz. Mo to run ba ş u cun da, iki gaz te ne ke si üs tü ne bir tah ta par ça sı ko ya rak ken di mi ze bir ka ne pe yap tık. İki yüz met re ge niş li ğin de ki ır ma ğın su yu ay dın, akı şı be lir siz; bü kü lüş le ri kes kin de ğil tat lı ve kı yı lar dal ga dal ga te pe le rin gür büz ye şil li ğiy le ka ba rık. Te pe le rin su için de ki nef ti akis le riy le ikin di gü ne şi nin su ya serp ti ği pem be pı rıl tı la rın cüm büş leş me si. Su gü zel, ka ra gü zel; sağ gü zel, sol gü zel; bü tün yol cu lar ne ye su su yor? He pi miz ta bi atın bü yü sü için de yiz. Bir sa at son ra Gür gen pı na rı na var dık. Bu ra sı ya rı yol. İs mi gi bi ken di de gü zel bir köy; hül ya lı bir yer, ke yif li ke yif li ağaç lar ve kı yı ya bağ lan mış iki üç yüz ton luk bir sü rü ge mi. Her bi rin de ki çif te di rekle rin hep bir ara ya ge li şi, ha va içi ne, bu dan mış bir or man par ça sı nın mür te se mi ni çiz miş. Ge mi le rin su da ki akis le ri yü zün den göv de le ri bir kat da ha bü yü müş gö rü nü yor. Kuy tu ır ma ğın sü kû ne ti bi zi gü rül tü lü dün ya dan ayır mış tı, bu ge mi le re kar şı da ken di za ma nı mız dan çık tık; me kân la za ma nın be ra ber de ğiş me si; kal yon lar dev rin de yiz. Ir ma ğın ge niş li ği yüz met re ye in di, bel ki sek se ne yet mi şe in di fa kat dil ber li ği ar tı yor. Ak şa mın yu mu şak ip ha mı al tın da kı yı da ki te pe ler da ha mor laş tı. Tek ren ge bü rü nen su yun mâ na sı şim di da ha de rin mo to run ucu su yun me nek şe li ği ni in ce in ce yır tıp du ru yor. Bir den bi re ha fif bir ka val se si, ak şa mın göl ge le ri için de ha ya let le şen he pi miz den bir ür pe riş geç ti. Ah yol cu, ka va lın var dı da şim di ye ka dar ni ye sus tun? Ür kek ür kek baş la yan ka val he pi mi zin alâ kası nı gö rün ce per de per de yük se li yor. Ka val, ilk li ğin se si; he pi miz de ilk olan son ra dan ola nın özü ve ili ği dir. Son ra mı zı bı rak mış, ka tık sız ta bi at için de, ili ği miz le du ya du ya, il kin se si ni din li yo ruz. Bü yük ır mak, ha ri ta nın Bar tın Ça yı, Bar tın lı la rın da Bo ğa zır ma ğı de dik le ri su, Bar tın a ge lin ce iki ko la ay rı lı yor: Bi ri Hen dek, so la bü kü lüp ce nupa za vi ye ve re rek ka sa ba yı şi mal ve şar kın dan; öte ki As ma, ha fif çe sa ğa kıv rı lıp ge ne ce nu ba uza na rak ka sa ba yı gar bın dan ku cak la yan bu iki ır mak; Bartın a, ce nup ta ra fı ka ra ve üç ta ra fı su ile çi zil miş bir mus ta til bi çi mi ver dik ten son ra, ce nup ta ka sa ba bi tin ce iki si de ar tık ken di le ri ne lü zum kal ma mış gi bi edeb li edeb li is ti ka met le ri ni de ğiş ti rip uzak la şıyor lar. Ha ni çift çi le rin buğ day de met le ri ni yay mak için kul lan dık la rı uzun sap lı ve iki diş li bir alet le ri var dır, adı na dir gen de nir; Bar tın ça yı ye re ya tı rıl mış ma vi bir dir gen; sa pı Bo ğa zır ma ğı; Hen dek le As ma dir genin iki yan di şi, yal nız sap tam or ta ye re de ğil de sağ kö şe ye düş müş; Hen dek Ir ma ğı hem yan diş hem ka ide ve Bar tın, gü zel bir de met gi bi dir ge nin için de dir! Ge rek As ma nın ağ zı ge rek Hen dek in ka ide lik ya pan kıs mı, Gür gen pı na rı nda ol du ğu gi bi bir sü rü ge mi ler le do lu. Yol cu 35

36 II. Ünite mo tor la rı, Bo ğa zi çi nde ki ler gi bi sa lon lu ma lon lu bir is ke le ye ya na şı yor. İs ke le nin sa ğın da be ton bir rıh tım, ma v na lar ya naş mış; so lun da ge mi tez gâ hı, iki ge mi nin ka bur ga la rı ku rul muş. Ar ka dağ lar da or man, şe hir önün de ır mak ve ile ri de de niz; dağ dan ke sip ge tir, şe hir de bi çip kur ve ır mak ta yük le tip gön der. Va ta nın bü tün ne hir le ri ni gör düm, hiç böy le ge miy le do lu ola nı nı gör me dim. İki ır mak tan Hen dek, öte ki nin ağa be yi si, Bar tın ın şi mal dıl (kıyı) ını ya kı şık lı bir ka nal düz gün lü ğüyle çi zen ır mak. Onun ce nu ba dir sek yap tı ğı ye rin dış ta ra fın da ki sırtüs tün de ay rı bir ma hal le var; bahçe ler içi ne sey rek sey rek ser pil miş ev le riy le gü lüm se yen ora ya Or du ye ri di yor lar. Bu adın ve ri li şi Fa tih in Amas ra fet hi ne gi der ken ora da or du kur ma sın dan mış. Afe rin o şeh sü va ra, bir kaç gün ko nakla mak için bi le ne iyi bir seç miş. İki kı yı da ki en dam lı ağaç la rın saç ta rar gi bi dal la rı nı ır ma ğa öy le bir uza tış la rı ve dal la rın akis le riy le ok şa nan ır ma ğın ay gın bay gın öy le bir uza nı şı var ki... As ma nın da dı şın da böy le, ır ma ğın ken di adı nı ta şı yan ay rı bir ma hal le si var. Ora sı da ha ma mur, mu te ber ler sem ti; ora sı da bah çe ler için de. Üç dıl ını iki ır ma ğın çiz di ği mus ta til için de ki Bar tın eğer ye şil lik le re gö mü lü iri bir gül se iki ır mak dı şın da ki bu iki ma hal le da hi onun iki to mur cu ğu dur. Sa fa Ote li nin te pe sin de ki et ra fı ca me kân lı it fa iye ku le sin den mem le ke tin pa no ra ma sı nı sey re diyo ruz: Me ğer gü zel ır mak lı Bar tın ın gö rü nü şü de ömür müş. Baş ta ya ni şi mal de, Kır te pe, şeh rin gi riş ye ri; dip te, ya ni ce nup ta, Ha lat çı ya ma sı, şeh rin so nu; bu iki te pe nin tat lı tüm se ği ni kap la yıp ara da ki düz lü ğe bir as ma köp rü bel ve ri şiy le uza nan Bar tın, iki ta ra fı yas tık la ka ba rık yay lı bir se di re se ril miş ala ca lı bir ha lı gi bi bü tün de sen le ri ni gös te re rek ge ri lip du ru yor. Kır te pe den inen Hü kû met Cad de si şi mal den ce nu ba şeh rin bel ke mik li ği ni yap mak ta dır. Kır mı zı ve be yaz la sı van mış res mî da ire ler bel de nin gö be ğin de. Ka sa ba nın ya rı sı nı kap la ya cak ka dar ge niş çar şı cad de nin şar kı na dü şü yor. Hep ye miş ağaç la rıy la do lu bah çe ler için de yük se len bir kaç bin ev. Ken di isim le riy le şeh rin üç sem ti ni söy le yen üç ma bed; Yu ka rı Ca mi, Or ta Ca mi, Aşa ğı Ca mi; üçü nün mi na re si üç sem tin ha ri ta sı nı gös ter mek için di kil miş be yaz bi rer ni ren gi işa re ti gi bi. Şeh rin dış çer çe ve si de gü zel: Şi mal de, Hen dek Ir ma ğı nın öte sin de Dur nuk Te pe le ri, or man lar la ör tü lü, garp ta, As ma Ir ma ğı na çer çe ve lik ya pan ka di fe sırt lı Ala dağ ve onun üs tün de Gül bu ca ğı Te pe si. Ce nup ta Ha lat çı ya ma sı nın ar ka sı na bir fon gi bi dur muş Gaf far kö yü sırt la rı, da ha ge ri de Arala ma Dağ la rı ve son ufuk ta Koz ca ğız sil si le si. Ha lat çı dan so na ka dar ko yu mor dan açık ma vi ye inen fa kat ha fif le dik çe ka ba rı şı yük se len dört ren gin ar ka ar ka ya ge ri li şi. Şark, o, bu ta raf hep sin den baş ka, al tı ye di ki lo met re lik ka li çe bi çim li ova ya ye şil dal ga lı bir du var gi bi hu dut luk ya pan Ke ne vir ve Sağ za te pe le ri nin ar ka sın da ki Arıt Dağ la rı, or ta yer le rin den, üç ka deme li, tır tıl tır tıl, bir bir le ri ne kes kin diş le ri ni gös te re rek hid det için de, kav ga cı bir bo ğaz ya rat mış lar; yu mu şak ova nın se ma sı na sert sert uza nan bir bo ğaz. Şeh rin şar kın da ki sağ uç, ır ma ğın dar bir ka vis çi ze rek tek rar şi ma le dön dü ğü yer; ora nın adı Tu na Ma hal le si. Tu na mu ha cir le ri yer leş ti ği için ora ya bu isim ve ril miş. Ana sı gi de nin yav ruy la avun ma sı gi bi bu mu ha cir ler de bu ır ma ğa ba ka rak... Bı rak, bu ır mak, avu nu la cak ka dar gü zel fa kat o ana, öte ki dün ya ya git miş gi bi uzak ta ka lan Tu na, onu unut mak... Ge ne bı rak, içim de ke ser ken acı sı du yul mayan in ce bir us tu ra sı zı sı var. İs ma il Ha bib SE VÜK Yurt tan Ya zı lar 1. Ya zar Bar tın a ni çin git miş ola bi lir? Ya za rın Bar tın ın Gü zel li ği ad lı met ni yaz ma da ki ama cı ne dir? 2. a. Met ni mey da na ge ti ren an lam bir lik le ri ni en kı sa bi çim de ifa de eden cüm le le rin al tı nı çi zi niz. Bu cüm le le ri ar ka daş la rı nı za oku yu nuz. b. Met nin te mel dü şün ce si ni bu lu nuz. Anlam birimleri, metnin temel düşüncesinin oluşmasında etkili olmuş mudur? Niçin? Açık la yı nız. c. Ge zi ya zı la rın da na sıl bir ya zı pla nı ol ma lı dır? Açık la yı nız. Be lirt ti ği niz ya zı pla nı oku du ğu nuz me tin de uy gu lan mış mı dır? Niçin? 3. a. Ya zar Bar tın ın in san la rı nı, coğ raf ya sı nı vb. özel lik le ri an la tır ken metni yazdığı dönemin sos yal ger çek li ği hak kın da han gi bil gi le ri ve ri yor? Açık la yı nız. 36

37 II. Ünite b. Bartın ile ilgili getirdiğiniz fotoğraf ve yazıları kullanarak bir makale yazınız. İsmail Habib Sevük'ün, Bartın'ın Güzelliği adlı metninde işlediği ana düşüncenin makalenizde yer alıp al ma dı ğı nı belirtiniz. c. Bartın ın Güzelliği adlı metinden yazıldığı dönemle il gi li han gi bil gi le ri edin di niz? Metnin hangi düşünce çevresinde yazıldığını açık la yı nız. 4. a. Ev li ya Çe le bi nin Se ya hat nâ me si nden ge tir di ği niz bö lü mü oku yu nuz. Bar tın ın Gü zel li ği ad lı me tin le getirdiğiniz metnin di li ni kar şı laş tı rı nız. Evliya Çelebi ve İsmail Habib Sevük ün metinlerinde kullandıkları dil farklılıklarını be lir le yi niz.. b. Aşa ğı da ki tab lo ya me tin den açık, du ru, akı cı ve tu tar lı bi rer cüm le ya zı nız. Açık Duru Akıcı Tutarlı c. Me tin den günlük ha yat ta kul la nı la bi le cek ke li me ör nek le ri ve ri niz. ç. Ya za rın kur du ğu cüm le le ri an la ya bi li yor mu su nuz? Niçin?. d. Aşa ğı da ve ri len an la tım tür le rin den han gi si ya da han gi le ri in ce le di ği niz de ne me, ma ka le ve ge zi ya zı sın da var sa o bö lü me çar pı (x) işa re ti ko yu nuz. Lirik Epik Pastoral Duygusal Mizahi Öğretici Deneme Makale Gezi Yazısı İşaretlediğiniz anlatım türlerini neye göre belirlediğinizi açıklayınız. 5. Bar tın ın Gü zel li ği ad lı me tin han gi ya zı ge le ne ği ne bağ lı ka lı na rak oluş tu rul muş tur? Açık la yı nız. 6. a. İs ma il Ha bib Se vük hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak ya za rın fik rî ve ede bî ki şi li ği hak kın da bil gi ve ri niz. b. Ya zar, bu met niyle dö ne min de ki ve ken din den son ra ki ya zar la rı et ki le ye bil miş mi dir? Gö rüş leri ni zi ne den le riyle açık la yı nız. 37

38 II. Ünite 4. Hatıra YE Dİ ME ŞA LE Cİ LE RİN EN ÇOK YAN LI SI Uzun yıl lar ön ce de ğer li, bü yük bir kül tür ada mı mı zı yi tir miş tik: Sab ri Esat Si ya vuş gil. Her isim, her kes te baş ka çağ rı şım lar uyan dı ra bi lir. Sab ri Esat Si ya vuş gil gi bi çok yan lı ve her ya nı ile par lak bir in san ise is ter is te mez ay nı in san da çe şit li çağ rı şım lar uyan dı rır. Sab ri Esat, bir alan da ih ti sas ya pıp onun la ye ti ne cek soy dan bir in san de ğil di. Çok yan lı ze kâ sı ve de ği şik ye te nek le ri onu çok alan da üne ka vuş tur du. Çok gü zel ko nu şan, sis tem li dü şü nüş sa hi bi ve öde vi ne çok bağ lı bir ho ca idi. Psi ko lo ji ala nı na ye ni ye ni bu luş lar ve ba kış lar ge tir di ği id dia edil me se de Ba tı dün ya sı nın bu alan da ki ge lişme le ri ni ya kın dan iz le yen ve bu nu Tür ki ye de ki öğ ren ci le ri nin en ko lay kav ra ya ca ğı kı va ma ge ti rip su nan, tak ri ri ne za man za man ken di ze kâ ça kın tı la rı nı, ken di mi zah üs lu bu nu, kı sa ca sı in san ca bir ısı nın çe ki ci li ği ni ka tan bir ho ca idi. Bun la rı bir in dir ge me say mak çok yan lış olur du. Özel ya şam da hep mem le ket se vi ye si nin üs tü ne yö ne lik bir ay dın ol ma sı na kar şın, kül tür ve al gı la ma se vi ye si ör neğin Fran sa da ki ne kı yas la çok ek sik olan Türk üni ver si te öğ ren ci le ri nin bu du rum la rın dan bel ki ilk yıl la rı bi raz ya kın mış ama on dan son ra ger çek çi bir in san ola rak on la ra ula şa cak dal ga uzun lu ğu nu müt hiş sez gi siy le ya ka la yıp her şey den ön ce on la ra ya rar lı ol ma yı bi rin ci pla na çı kar mış tı. Oy sa li sele ri miz, üni ver si te ye iyi ye tiş miş öğ ren ci yol la ya bil se ler, işin al fa be si ni ye ni baş tan on lar yi ne le me ye ge rek kal mak sı zın ba zı şey le rin bi li nir ol ma sı nı var sa ya rak gön lün ce ders ver mek, Di jon (Diyon) ve Lyon (Li yon) üni ver si te le rin de ki ho ca la rı gi bi Esp rit a se cond deg ré (ikinci derecede zihin ya da çift zihin) de ni le bi le cek kıv rak an la tım lar la di li nin ucu na ve bey ni nin ko la yı na gel di ği gi bi ders ver mek el bet onun ya ra dı lı şı na da ha uy gun dü şer di. Ama o işin ko la yı na git mez, öğ ren ci le ri ile olan köp rü sü nü kır mamak için ken di ni zo ra so kar dı. Tıp kı da ha son ra fık ra cı lı ğın da oku yu cu la rıy la da ay nı köp rü yü ay nı kay gı ile ayak ta tut ma hu su sun da gös te re ce ği özen gi bi... Ne var ki Si ya vuş gil in si hir baz lı ğı si ze bu nu his set tir mez di. Bü tün bu ça ba la rı na kar şın kar şı nız da si zi aşan bir ho ca ve ya zar de ğil de san ki eş de ğer de bir dos tu nuz var mış duy gu su ve rir di. Ve onun der sin den çı kar ken ya da onun bir fık ra sı nı oku duk tan son ra, ken di ze kâ nı za, ken di an la yış ve se zişi ni ze gü ve ni niz art mış olur du. Kı sa ca sı Sab ri Esat Si ya vuş gil in ger çek ki şi li ği ni, ger çek se vi ye si ni, ger çek üs lu bu nu an cak özel ya şa mın da ki bir kaç ya kın dos tu ve bir de onun aya rın da ki ya ban cı ay dın lar dan gay rı sı ne ya zık ki gö re mez ve bi le mez di. Böy le bir mu ha tap bul du mu da Sab ri Esat ın key fi ne di ye cek ol maz dı. Bu özel Sab ri Esat Si ya vuş gil, pı rıl pı rıl bir ze kâ idi. Ço ğu har ca yı cı soy dan ne fis esp ri le ri ni bir bi ri ar ka sı na iş te böy le özel soh bet le rin de du ya bi lir di niz. Ba zen in saf sız lık sı nır la rı nı ya la sa bi le, bu har ca yı cı esp ri le ri, onun ze kâ sı nın en do ğal hak kı say mak zo run lu lu ğu nu du yar dı nız. Bu alay cı lık yak la şı mı onun çev re si ile ken di ara sın da ki se vi ye far kın dan duy du ğu üzün tü nün bir çe şit avun tu su da sa yı la bi lir di. İşi böy le şa ka ya vur mak la onu da ya nı la bi lir ya pı yor du gi bi bir duy gu ya ka pı lır dım ço ğu za man. Bu an lat tı ğım onun üni ver si te ho ca sı ya nı. Ben Sab ri Esat Si ya vuş gil le en çok üni ver si te de be raber ol dum. O eği ti mi ni Di jon ve Lyon da yap mış bir psi ko lo ji do çen ti idi. Ben de adam kıt lı ğın da bir sü re sa nat ta ri hi asis tan lı ğı nı üst len miş her han gi bi ri. Ko ri dor lar da ben onu gö rür ve ta bii ta nır dım. O da be ni gö rür ve ta bii ta nı maz dı. Gel za man git za man, Cyra no (Si ron) çev iri si ni yap tı. Bu oyun Türk ti yat ro ta ri hin de bü yük bir olay ol du. Sab ri Esat Si ya vuş gil adı nı üni ver si te dı şı na ta şır dı. Cyra no ona uğur lu da gel di. Pro fe sör ol du. Ka mu, onun say gın lı ğı nı ka bul et mek için san ki Cyra no çev iri si nin parlak ba şa rı sı nı bek le miş ti. İş te o gü rül tü de be nim de ilk hi kâ ye ki ta bım ya yım lan mış tı. Rah met li Ah met Ha lit Ho ca nın teş viki ol ma sa bu nu da ha yıl lar yı lı çek me cem de tu ta bi lir dim. Ki tap çı kın ca kim se nin um run da ol ma ya cağın dan âde ta emin dim. Bir gün Si ya vuş gil in ya zı lar yaz dı ğı Ye ni Sa bah ın ikin ci say fa sı nın tam or tasın da Ya şa sın Hi kâ ye ci li ği miz ad lı bir ya zı sı çık tı. Rah met li bu ya zı sın da Ya şa sın De mok ra si ad lı ki ta bı mı iki bu çuk sü tun bo yun ca övü yor du. Göz le ri me ina na ma dım. Çün kü eleş ti ri le rin de güç be ğenir li ği ile ta nı nan, kı lı kırk ya ran ho ca, bu eser de tüm Tür ki ye nin bir ka ley dos kop pen ce re sin den ba kar ca sı na ser gi len di ği ni söy lü yor du. En eh li ve güç be ğe nir bir us ta dan al dı ğım bu ilk not sa nat ya şa mım da be ni yü rek len di ren en bü yük teş vik ol du de Gen-Ar da yap tı ğım ilk ka ba re de neme si, 1964 te Ke şan lı Ali Des ta nı nın ilk tem si lî hep ho ca nın vu kuf lu, kap sam lı, ge niş kül tür bi ri kim li 38

39 II. Ünite yo rum ve de ğer len dir me le ri ile bir kat da ha se vin di ri ci ol du. Ar tık öy le ol muş tu ki her yaz dı ğı mı tu tan ho ca yı mah cup çı kar ma mak için yaz dık la rı mı da ha cid di bir öz e leş ti ri ele ğin den ge çi rir ol muş tum. Ara da ta nış tık. Da ha doğ ru su ho ca, o ya za rın ay nı fa kül te de ki sa nat ta ri hi asis ta nı ol du ğu nu an la dı. Bu dost luk ölü mü ne ka dar sür dü, gör dü ğü nüz gi bi ölüm den son ra da sü rü yor. Sab ri Esat Si ya vuş gil psi ko lo ji pro fe sö rü, eleş tir men, şa ir, gün lük fık ra ya za rı, ti yat ro ta ri hi in ce leyi ci si, Tür ki ye PEN Ku lüp Baş ka nı ola rak han gi alan da at oy nat tı ise bel li bir ka li te yi hiç dü şür me di. Da ha genç li ğin de Ye di Me şa le ci ler di ye anı lan akı mın seç kin üye le rin den bi ri ol muş tu. Ye di Me şa leci ler, Mil lî Ede bi yat ya zar la rı nın ve He ce nin Beş Şa iri nin tep ki si ola rak or ta ya çık mış lar dı. On la rın ya lın, ko lay, an la şı lır ve dü za yak şi iri ne, mem le ket çi lik te ma la rı na kar şı idi ler. Ay rı ca dü nün ve o gü nün so luk his le ri ni, renk siz ve ya van Ay şe-fat ma te ren nü mü nü aş mak is te ğin de idi ler. Şi iri inil ti ve göz ya şın dan kur ta rıp ör ne ğin Ba ude la ire (Bod ler) gi bi eksp res si onist ler gi bi sır lı, de rin bir içe ri ğe ka vuş tur mak is ti yor lar dı. Oda lar ve So fa lar bu dö ne min ürü nü şi ir le ri ni içe rir. Sab ri Esat Si ya vuşgil in Tan zi ma tın F ran sız Ka mu sun da Uyan dır dı ğı Yan kı la rı, Folk lor ve Mil lî Ha yat, Psi ko lo ji ve Ter bi ye Ba his le ri, İs tan bul da Ka ra göz, Ka ra göz de İs tan bul ve ben ze ri gi bi in ce le me le ri ko nu ya hep ye ni ve Ba tı lı bir ba kış açı sı ge ti ren gü ve ni lir, cid di, bi lim sel, çe ki ci araş tır ma lar dı. Özel lik le Ka ragöz-psi ko-sos yo lo jik Bir İn ce le me adı ile ya yım la dı ğı, son ra da Fran sız ca ola rak yaz dı ğı ya pı tı ele gü ne Ka ra gö z ü mü zü Ba tı lı bir bi lim ve kül tür di sip li ni ile an la tan ilk Türk in ce le me si ola rak da ha sonra ki in ce le yi ci le re yol aç tı. Cyra no De Ber ge rac (Si ron dö Beg rak) Son ola rak Cyra no üze rin de de dur ma lı yım. Ed mond Ros tand (Ed mınd Ros tınd) ın hem sa vaş çı hem şa ir hem yü ce ruh lu hem espr i li hem caf caf lı hem kah ra man hem gö zü pek hem se ve cen bu Gas kon ya lı kah ra ma nı nı Si ya vuş gil o ka dar sev miş, onun la öy le öz deş leş miş ti ki bu sev gi onun dört ba şı ma mur Fran sız ca sı, vir tü öz Türk çe si ve do ğuş tan hu mor üs lu bu ile bir le şin ce de ğil sa de Türk ede bi ya tı nın ve ti yat ro su nun, bel ki de dün ya çe vi ri ta ri hi nin ben zer siz bir fe no me ni or ta ya çık tı. Bir çe vi ri ki as lın dan hiç aşa ğı de ğil di. Bir çe vi ri ki hat ta yer yer as lın dan bi le üs tün dü. Hal dun TA NER Ölür se Ten Ölür Can lar Öle si De ğil 1. Hal dun Ta ner in, Ye di Me şa le ci le ri n En Çok Yan lı sı ad lı met ni yaz ma da ki ama cı nı açık la yı nız.. 2. a. İn ce le di ği niz ha tı ra nın anlam birimlerini en kısa şekilde ifade eden cümlelerini aşağıya yazınız b. Bu anlam birimlerinin metnin temel düşüncesinin oluşmasına katkısını açıklayınız.. 3. İn ce le di ği niz ha tı ra nın gi riş, ge liş me ve so nuç bö lüm le rin de ne ler an la tıl dı ğı nı aşa ğı ya ya zı nız. Gi riş : Ge liş me : So nuç :

40 II. Ünite 4. a. Metnin ana fikrini söyleyiniz. b. Me tin de be lir le di ği niz ana fikir gü nü müz ya zar la rın ca da iş le ne bi lir mi? Açık la yı nız. c. Ya zar ni çin ta nı dı ğı bir in sa nı an lat ma ge re ği duy muş tur? Açık la yı nız. ç. Me tin de ki te mel dü şün ce, baş ka han gi ile ti şim araç la rıyla ve na sıl ve ri le bi lir? d. Me tin den ya zıl dı ğı dö nem hak kın da han gi bil gi le ri edin di niz? Me tin, dö ne min de ki han gi dü şün ce çer çe ve sin de oluş tu rul muş tur?. 5. a. Me tin den üç cüm le be lir le yi niz. Bu cüm le le ri aşa ğ ıya ya zı nız b. Yaz dı ğı nız cüm le le ri ya pı la rı ve ke li me çe şit le ri açı sın dan in ce le yi niz. c. Bu me tin de kul la nı lan ke li me ler ve cüm le le rin ya pı sı Ahmet Hamdi Tanpınar ın Medeniyet Değiştirmesi ve İç İnsan adlı metninde kullanılan kelime ve cümlelerden han gi yön ler den fark lı dır? Dü şünce le ri ni zi be lir ti niz. ç. İn ce le di ği niz metindeki cümleleri ko lay ca an la ya bil di niz mi? Siz ce bu me tin açık, du ru, akı cı ve tu tar lı mı dır? Me tin den ör nek cümlelerle dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz.. d. Me tin den seçeceğiniz te rim, kavr am ve günlük ha yat ta kul la nı lan ke li me le ri aşa ğı ya ya zı nız. Te rim ler : Kav ram lar : Günlük ha yat ta kul la nı lan ke li me ler : e. Yaz dı ğı nız te rim, kav ram ve ke li me le rin me tin de kul la nıl ma ne den le ri ni açık la yı nız. f. Hal dun Ta ner, kul lan dı ğı dil le an lat mak is te dik le ri ni si ze ulaş tı ra bil miş mi dir? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riyle açık la yı nız.. 6. a. Me tin de, aşa ğı da ki an la tım tür le rin den han gi si ya da han gi le ri kul la nıl mış tır? İşa ret le yi niz. Li rik Epik Pastoral Duygusal Mizahi Öğretici b. Me tin den, işa ret le di ği niz an la tım tür le ri ne uyan ör nek cüm le ler se çe rek okuyunuz Yedi Meşalecilerin En Çok Yanlısı adlı metin han gi an la tım ge le ne ği nin de va mıdır? Niçin? 8. a. Hal dun Ta ner, met niy le han gi dü şün ce le ri ni or ta ya koy mak ta dır? Siz ce ya zar ede bî yön den ba şa rı lı mı dır? Ne den? b. Oku du ğu nuz me tin den yo la çı ka rak ya za rın top lum sal dü şün ce ler den et ki le nip et ki len me diği ni be lir le yi niz.

41 II. Ünite 5. Fıkra TÜRK KÖY LÜ SÜ Var lı ğı mı zın ana kay na ğı köy dür: Ye men Çölle ri ne onu göm dük. Ar na vut luk Dağ la rın da o ya tıyor. Sa rı ka mış, Ça nak ka le odur. Sa kar ya nın ay na sın da onu gö rü rüz. Köy de da vul, sı nır da ki top lar la be ra ber gümbür der. Sel, onun yu va sı nı ba sar. Do lu, onun tarla sı nı bo zar. Çe kir ge, onun mah su lü nü bi çer. Gü neş, onun top ra ğı nı ya kar ve sıt ma, sap sa rı de ri siy le onun ke mik le ri ne ya pı şır. Kö yün gı da sı nı, şeh rin kur sa ğı na; kö yün ya kıtı nı, şeh rin oca ğı na onun sır tın da ta şı rız. Şu göz le ri ha set le açıl mış apart man la rın harcı nı onun alın te ri yo ğur du. Şu ya tak lı va gon la rın yu mu şak ha va sı için de geç ti ği miz sarp dağ la rı onun paz ısı del di. Şu ka lo ri fer le ri miz de ya nan kö mü rü, ye r al tı zin da nın dan onun kaz ma sı sök tü. Ek me ği miz de ki buğ day o, ten ce re miz de ki pi rinç o, ça yı mız da ki şe ker odur. Ede bi yat ta onun bir adı var : Meh met çik! Onu kal dı rı nız, Türk ta ri hi kal maz. İş te, al tı asır dır şeh ri kıs kan ma yan bu kö yü, al tı ay dır şe hir kıs ka nı yor. Ha yır!.. Bas ma min ta nı kıs ka nan bu ipek göm lek, ma vi bon cu ğu kıs ka nan bu be yaz pır lan ta, ker piç ku lü be yi kıs ka nan bu be ton apar t man Türk ola maz. Yu suf Zi ya OR TAÇ Be şik 1. Yu suf Zi ya Or taç, fık ra sın da ne yi ko nu et miş tir? 2. a. Var lı ğı mı zın ana kay na ğı köy dür. cüm le si için metni meydana getiren anlam birimlerini en kısa şekilde ifade eden cümle di ye bi lir mi si niz? Ni çin? Köyün gıdasını, şehrin kursağına; köyün yakıtını, şehrin ocağına onun sırtında taşırız. Onu kaldırınız, Türk tarihi kalmaz. Yu ka rı da ki cüm le le rin özelliği nedir? Açıklayınız. b. Metnin temel düşüncesinin oluşmasında verilen cümleler etkili olmuş olabilir mi? Neden?. 3. Met nin gi riş, ge liş me, so nuç bö lüm le ri ni, metin üzerinde işaretleyerek gösteriniz. Bu bö lüm ler de an la tı lan la rı bi rer cüm le ile ifa de ede rek met nin pla nı nı aşağıya yazınız. 4. a. Metnin ana fikri nedir? Söyleyiniz? b. Ga ze te ve der gi ler de Türk köy lü sü nü ko nu edi nen ma ka le, fık ra, ha ber vb. me tin ler gör dü nüz mü? Me tin de ve ri len ana fi kir gün cel dir, di ye bi lir mi si niz? Ni çin? c. Me tin de ki ana dü şün ce dö ne mi nin sos yal ger çek li ği ni na sıl yan sıt mış tır? Açık la yı nız. 41

42 II. Ünite ç. Türk Köylüsü adlı metnin teması bir ti yat ro oyu nu ola rak ya zı lır ve sah ne le ne bi lir mi? Tar tı şınız. Tar tış ma nız so nu cu olu şan dü şün ce yi tah ta ya ya zı nız. d. Me tin den dö ne min de ki si ya si ve sos yal dü şün ce ler hak kın da han gi bil gi le ri edin di niz?. 5. a. Aşa ğı da ki pa rag ra fı oku yu nuz. Gördüm ki suâlime cevâbdır gayri nesne vermezler ve nâcâr terk-i mücâdele kıldım ve me'yûs ü mahrûm gûşe-i uzletime çekildüm. Fu zû lî. b. Türk Köy lü sü ad lı me tin le, ve ri len pa rag ra fı kul la nı lan ke li me ler, dil ku ral la rı ba kı mın dan karşı laş tı ra rak ben zer lik ve fark lı lık la rı nı aşa ğı da ki tab lo ya ya zı nız. Benzerlikler Farklılıklar c. Me tin den açık, du ru, akı cı ve tu tar lı cüm le ler be lir le yi niz. Bir met nin açık, du ru, akı cı ve tu tar lı ol ma sı ona ne ler ka zan dı rır? Açık la yı nız.. ç. Aşağıda ve ri len cüm le ler de ki te rim, kav ram ve gün de lik ha yat la il gi li ke li me le rin al tı nı fark lı renkteki ka lem ler le çi zi niz. Altını çizdiğiniz ifadelerin verilen cümlelerde kul la nıl ma ne den le ri ni söy le yi niz. Ede bi yat ta onun bir adı var: Meh met çik! Kö yün gı da sı nı, şeh rin kur sa ğı na, kö yün ya kı tı nı, şeh rin oca ğı na onun sır tın da ta şı rız. d. Met nin di li sa de mi dir? Dü şün ce le ri ni zi ne den le ri ile be lir ti niz.. e. Aşa ğı da ki cüm le le r, adları ve ri len an la tım tür le rin den han gi si ne uyu yor sa ilgili rakamı yazarak eşleş ti ri niz. Onu kal dı rı nız, Türk ta ri hi kal maz. 1 Li rik Ye men çöl le ri ne onu göm dük. 2 3 Epik Pastoral Do lu, onun tar la sı nı bo zar. 4 5 Duygusal Mizahi Sa kar ya nın ay na sın da onu gö rü rüz. 6 Öğretici 6. İncelediğiniz öğretici metinler günümüzde yaşanan gerçekliklerle de ilişkilidir diyebilir misiniz? Niçin? 42

43 7. İn ce le di ği niz fık ra han gi ede bî ge le ne ğin ürü nü dür? Niçin? II. Ünite. 8. a. Kitabınızda örnek metinler olarak verilen de ne me, ma ka le, ge zi ya zı sı, ha tı ra ve fık ra yı tabloda verilen özel lik le re gö re in ce le yi niz. İs te nen bil gi le ri tabloya ya zı nız. Dönemine dair yansıttığı sosyal ve siyasi olaylar Yansıttığı edebî hareketler Makale Gezi yazısı Hatıra Fıkra Deneme. b. İn ce le di ği niz me tin leri zihniyet, yapı, tema (ana fikir) ve anlatım yönünden karşılaştırıp ben zer lik ve farklılıklarını aşa ğı ya ya zı nız. Benzerlikler Farklılıklar 9. a. Yu suf Zi ya Or taç ın met nin de han gi fi kir akı mı nın iz le ri var dır? Açık la yı nız. b. Yu suf Zi ya Or taç, Var lı ğı mı zın ana kay na ğı köy dür. te ma sı na han gi fark lı yo rum la rı kat mış tır? Açık la yı nız. Baş ka bir ya zar bu te ma yı ay nı yo rum la mı ya zar dı? Dü şün ce le ri ni zi nedenleriyle be lir ti niz. 43

44 II. Ünite LAİKLİK Tür ki ye Cum hu ri ye ti, la ik lik il ke si ni, vic dan ve iba det hür ri ye ti ni sağ la mak ve ko ru mak; dev le tin, mil le tin dün ye vi mü es se se le ri ni bi lim sel esas la ra ve en ile ri tek no lo ji ye gö re kur mak, yö net mek üzere ka bul et miş ve uy gu la mak ta dır. La ik lik il ke si ile din iş le ri dev let iş le rin den ay rıl mış ve vic dan lar öz gür ol muş tur. La ik lik sa ye sin de vic dan lar öz gür olun ca mil lî bir lik ve bü tün lü ğün sağ lan ma sın da mez hep ve par ti kav ga la rı ön len miş tir. Bi lim sel ge liş me le ri ön le me ta ri he ka rış mış, Tür ki ye Cum hu riye ti çağ daş laş ma yo lun da hız la iler le me ye baş la mış tır. La ik lik, di ne, ras yo nel açı dan ya pı lan bir yakla şım dır. Mil lî ira de nin, in san la ra ma l ol muş de ğer le rin bel ki de en kut sa lı olan di nî hür ri ye te la ik lik il ke si ile ka vu şul mak ta dır. La ik li ğin Te mel Amaç la rı a. Ger çek te, te mel de tu tu cu, ge ri ci ol ma yan di nî fa ali yet le rin çı kar cı, ca hil, ger çek, di ni bil me yen kim se le rin elin de Türk milletinin ki şi le ri nin çok bü yük ço ğun lu ğu nu ca hil bı ra kan inanç lar kar ma şık lığı nı yok et mek, b. Türk kül tü rü nü çağ daş uy gar lık dü ze yi ne çı ka ra cak yük sek ve in kı lap çı ni te lik le re ka vuş tu racak ter tip ve ça lış ma la rı ön le me me le ri ni sağ la mak, c. Bü tün mü es se se ler de bi lim sel esas la rı ve mo dern tek no lo ji yi yay gın ve et ki li bir bi çim de kullan mak ve me de ni ye tin ulaş tı ğı dü ze yin sağ la dı ğı im kân la rı Türk milletinin bü tün ki şi le ri nin ya rar lanma la rı na sun mak ve kul lan ma la rı nı sağ la mak, Türk top lu mun da ki bü tün mü es se se le ri sü rek li ola rak mo dern leş tir mek tir.... Ata türk çü lük Yukarıdaki me tin den yo la çı ka rak Ata türk ün la ik lik il ke si nin Türk top lu mu na sağ la dı ğı fay da la rı be lir ti niz Ata türk ün, aşa ğı da verilen sözlerini, ilgili rakamı yazarak sol taraftaki kavramlarla eşleştiriniz. Din ve mez hep her ke sin vic da nı na kal mış bir iş tir. Hiçbir kim se, hiçbir kim se yi, ne bir din ne de bir mez he bi ka bul et me ye zor la ya bi lir. Din ve mez hep hiçbir za man po li ti ka ale ti olarak kul la nı la maz. 1 Çağ daş laş ma Biz bü yük bir in kı lap yap tık. Mem le ke ti bir çağ dan alıp ye ni bir ça ğa gö tür dük. 2 Din ve vic dan hür ri ye ti Biz mil lî var lı ğın te me li ni, mil lî şu ur da ve mil lî bir lik te gör mek te yiz. 3 Ka nun lar önün de eşit lik Mil le ti mi zi en kı sa yol dan me de ni ye tin nimet le ri ne ka vuş tur ma ya, me sut ve mü ref feh kıl ma ya ça lı şa ca ğız ve bu nu yap ma ya mecbu ruz. 4 Mil lî bir lik ve be ra ber lik Bi zim le be ra ber ya şa yan Müs lü man ol mayan un sur la rı ay nı hak ve yet ki le re sa hip ka - bul edi yo ruz. Müs lü man ve Müs lü man ol mayan un sur la rıy la bir lik te he pi miz bu dev le tin ay nı şe kil de va tan da şı yız. Ve bu ne den le he - pi mi zin hu ku ku bir dir. 5 İn kı lap çı lık 44

45 II. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Mem le ket Ede bi ya tı ad lı me tin de ki ana fi kir gü nü müz ya zar la rı ta ra fın dan iş le ni yor mu? Tar tı şı nız. Tar tış ma nız so nu cu va rı lan gö rü şü tah ta ya ya zı nız. 2. Sa nat ta Ta ri hî lik ve Ebe dî lik ad lı me tin de ya za rın ver di ği te mel dü şün ce dö ne min de tar tı şılan bir ko nu mu dur? Ya şa nı lan dö nem de ki sos yal ger çek lik ya zar la rı ni çin et ki ler? Bu ko nu lar hakkın da ki dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le bir lik te be lir ti niz. 3. Bar tın ın Gü zel li ği ad lı me tin de ki te mel dü şün ce Ye di Me şa le ci le ri n En Çok Yan lı sı ad lı me tin de ki te mel dü şün ce ile han gi ba kım dan fark lı dır? Ya zar la rın ay nı de vir ler de ya şa mış ol ma la rı bu fark lı lı ğı ni çin en gel le ye me miş tir? Açık la yı nız. 4. Sınıfınızda bir oku ma ya rış ma sı düzenleyiniz. Yarışmada, Türk Köy lü sü ad lı met ni oku yunuz. Met ni imla kurallarına uygun ve anlaşılır bir ses tonu ile okuyan arkadaşlarınızı belirleyiniz. 5. Siz Bar tın ı an la tan bir ge zi ya zı sı yaz say dı nız İs ma il Ha bib Se vük gi bi mi ya zar dı nız? İsmail Habib Sevük'ün, Bartın'ın Güzelliği adlı metninde iş le di ği ana fi kir si zin ya zı nız da da bu lu nur muydu? Ni çin? 6. Ata türk il ke le ri ile il gi li ge tir di ği niz me tin le ri oku yu nuz. Ata türk il ke le ri nin özel lik le ri, bu il ke le re sa hip çık mak ve de vam lı lı ğı nı sağ la mak için yap ma nız ge re ken ler ko nu sun da bir de ne me ya zı nız. Yaz dığınız metin leri okuyunuz. 7. İncelediğiniz öğretici metinlerin hangisini, niçin beğendiğinizi belirtiniz. Beğendiğiniz öğretici metinlerdeki konular günümüz yazarlarınca da işleniyor mu? Düşüncelerini nedenleriyle belirtiniz. DEĞERLENDİRME 1. Aşa ğı da ki cüm le ler i bu ünitede öğrendiklerinize göre ta mam la yı nız. Met ni mey da na ge ti ren an lam birliklerini en kı sa şe kil de ifa de eden cüm le le re... de nir. Mo tif ler bir le şe rek met nin oluş tu rur. Mo tif le rin bir bi riy le iliş ki si met nin... oluş tu rur. 2. Aşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cüm le le rin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan öğ re ti ci me tin ler de ki ana fi kir Tan zi mat Dö ne mi Ede biya tın da da iş len miş ti. ( ) Her me tin dö ne min de ki sos yal ger çek li ği ver me li dir. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan öğ re ti ci me tin ler de sa de bir dil kul la nıl mış tır. 3. Aşa ğı da ki ler den han gi si Ata türk ün la ik lik il ke si nin kap sa mın da de ğil dir? A) Din ve dev let iş le rin de ay rı lık B) Di nî iba det ler de ser best lik C) İba de tin vic da ni bir so rum lu luk ol ma sı D) Mil lî bir lik ve be ra ber lik dü şün ce si E) Di nin is tis mar edil memesi 4. Öğretici metinlerin yazılış amaçları hangi özelliklerine göre belirlenir? Açıklayınız. 45

46 II. Ünite II. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI 1. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı öğretici metinlerinin genel özelliklerini aşağıya sıralayınız Deneme türün aşağıdaki hangi anlatım biçimiyle yazılır? A) Uzun cümlelerle yapılan anlatım B) Canlı ve içten bir anlatım C) Karşılıklı konuşmaya dayalı anlatım D) Bilimsel açıklamaların olduğu anlatım E) Sade ve ağırbaşlı bir anlatım 3. Aşağıdaki yazarlardan hangisi fıkra türünün temsilcisi olarak sayılamaz? A) Falih Rıfkı Atay B) Yusuf Ziya Ortaç C) Hasan Âli Yücel D) Peyami Safa E) Ömer Seyfettin 4. Yazın yaşamına şiirle başladı ancak yazın alanında asıl başarısını keskin bir zekânın ve geniş bir kültürün ürünü olan eleştirileriyle gösterdi. Öz Türkçe akımının öncülüğünü üstlendi. Devrik cümlenin yazı dilinde yaygınlaşması için çaba gösterdi. Cumhuriyetin ilk yıllarında kimi şairlerde görülen divan şiiri etkisini ödünsüz eleştirdi. Günlerin Getirdiği, Karalama Defteri, Sözden Söze eserlerinden bazılarıdır. Bu paragrafta sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir? A) Nurullah Ataç B) Falih Rıfkı Atay C) Cahit Külebi D) Attilâ İlhan E) Cevat Şakir Kabaağaçlı 46

47 II. Ünite Diyorlar ki adlı röportaj yapıtı ve Geçmiş Günler, Atatürk ü Özleyiş gibi anı yapıtlarıyla tanınan bir yazın ustamızdır. Kurtuluş Savaşı sırasında Atatürk le yaptığı röportajlarla Atatürk ün kişiliğinin ve düşüncelerinin anlaşılmasına katkıda bulunmuştur. Bu paragrafın başına aşağıdaki yazar adlarından hangisi getirilmelidir? A) Eflatun Cem Güney B) Tarık Buğra C) Ruşen Eşref Ünaydın D) Orhan Şaik Gökyay E) Behçet Kemal Çağlar 6. Aşağıdaki açıklamaları, ilgili olduğu anlatım türleriyle rakamları yazarak eşleştiriniz. Duygulara dayanan, duygunun ağır bastığı, duygunun aşırı etkilediği 1 Öğretici Destansı 2 Li rik Coşkun ve ateşli bir anlatımı olan toplumun ortak veya şairin kişisel duygularını yansıtan 3 Epik Pastoral İçinde gülmece bulunan, gülmece niteliği taşıyan 4 Duygusal Kır yaşantısını ve özellikle çobanların aşk ve yaşayışlarını anlatan 5 Mizahi 7. Aşa ğı da ki kavramların size neler ifade ettiğini yazınız. Yenileşme dönemi : Millet dönemi : Millî kimlik : Bir metnin akıcı, açık, duru, tutarlı olup olmadığı hangi özelliği ile ilgilidir? Belirtiniz. 47

48 II. Ünite 9. Cumhuriyet Döneminde yazılan öğretici metinlerde, dönemlerindeki hangi sosyal olaylar konu olarak işlenmiştir? Aşağıya yazarak açıklayınız Aşağıda verilen eserler hangi yazara ait ise o yazarın isminin yanında verilen rakamı yazarak eşleştiriniz. Abdülhak Şinasi Hisar 1 Çankaya Falih Rıfkı Atay Cevat Şakir Kabaağaçlı 2 3 Mavi Sürgün Ziya ya Mektuplar Boğaziçi Yalıları Cahit Sıtkı Tarancı 4 Beşik ARAŞTIRMA 1. Arkadaşlarınızla gruplar oluşturunuz. Gruplarınızla Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Ziya Osman Saba, Yaşar Nabi Nayır ve Cahit Sıtkı Tarancı nın şiirlerinden birer örnek metin belirleyiniz. Bu metinleri sınıfınıza getiriniz. 2. Öz şiir anlayışının özelliklerini araştırınız. 3. Sembolizm akımı hakkında araştırma yapınız (Bu araştırma inceleme bölümündeki (8. etkinliğin a maddesi için yapılacaktır.). 4. Ahmet Hâşim in O Belde şiirini sınıfınıza getiriniz (Bu çalışma inceleme bölümündeki 8. etkinliğin ç, 9. etkinliğin b maddesi için yapılacaktır.). 5. Gizemcilik akımının özelliklerini araştırınız (Bu çalışma inceleme bölümündeki 8. etkinliğin d maddesi için yapılacaktır.). 6. Yedi Meşale grubu şairleri kimlerdir? Sanat anlayışları nedir? Araştırınız (Bu araştırma inceleme bölümündeki 11 ve 13. etkinlikler için yapılacaktır.). 7. Cahit Sıtkı Tarancı nın hayatı ve edebî kişiliği hakkında bilgi edininiz (Bu araştırma inceleme bölümündeki 14. etkinlik için yapılacaktır.). 8. Konunun sonunda düzenlenecek şiir okuma yarışması için Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Ziya Osman Saba, Yaşar Nabi Nayır, Cahit Sıtkı Tarancı nın şiirlerinden beğendiğiniz birini ezberleyiniz. 9. Ünitenin sonunda düzenlenecek yılları arasında saf şiir konulu panele hazırlık için yılları arasındaki edebî akımları, bu akımların Türk şiirine etkisini ve bu yıllar arasında şiir yazan şairlerin şiirlerini ve edebî kişiliklerini araştırınız. Araştırma sonuçlarınızı not ediniz. OKUMA Necip Fazıl Kısakürek in Çile adlı eserini okuyunuz. 48

49 III. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİNDE COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR) 49

50 III. Ünite PROJE GÖREVİ Alan - Sınıf 12 Üni te III. Üni te Beklenen Performans Araştırma, Yazma ve Sunum Yapma Becerisini Geliştirmek Sü re İki ay Pu an la ma Tek ni ği Grup Değerlendirme Formu Dereceli Puanlama Ölçeği ÖDEV KO NU SU Grup ola rak aşa ğı da ve ri len ko nu lar dan bi ri ni se çi niz sonrası şiirinin genel özellikleri 2. İkinci Yeni sonrası toplumcu şiirin genel özellikleri Proje görevini ha zır lar ken dik kat et me niz ge re ken hu sus lar 1. Ön ce grup söz cü nü zü be lir le yi niz. Grup ta ki üye ler le gö rev da ğı lı mı ya pı nız. 2. Araş tır ma ya pa ca ğı nız ko nuy la il gi li ön bil gi edininiz. 3. Araş tır ma nız için ge rek li kay nak la rı be lir le yi niz (Bu nun için ders ki ta bın da ve ri len kay nak lar dan da ya rar la na bi lir si niz.). 4. Araş tır ma ko nu nu zu des tek le yen gör sel öge ler le ha zır la dı ğı nız dos ya yı ve su nu mu nu zu zen ginleş ti re bi lir si niz. 5. İncelemenizi en az beş şiir üzerinde yapınız. 6. Seçtiğiniz konunun genel özelliğini ortaya koyan bir şiiri örnek olarak ödevinize ekleyiniz. 7. Ça lış ma nız da açık, an la şı lır bir dil kul lan ma ya özen gös te ri niz. 8. Ça lış ma nı zı, öğ ret me ni niz le be lir le ye ce ği niz bir ta rih te, su num şek lin de ar ka daş la rı nı za ak ta rınız. 9. Gru bu nuz da ki ar ka daş la rı nı zı kitabınızın 216. sayfasındaki Grup De ğer len dir me For mu yla de ğer len di ri niz. 10. Ça lış ma nız, ki ta bı nı zın 217. say fa sın da ki De re ce li Pu an la ma Öl çe ği ne gö re öğ ret me ni niz ta rafın dan de ğer len di ri le cek tir. 50

51 III. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİNDE COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER (ŞİİR) 1. Öz Şiir (Saf Şiir) Anlayışını Sürdüren Şiir ( ) (Bu ünitede verilen şiirler Türk Edebiyatı 9. sınıf II. ünitede yer alan Şiir İnceleme Yöntemi ne göre incelenecektir.) HAZIRLIK 1. Grup la rı nız la be lir le di ği niz ve sı nı fı nı za ge tir di ği niz şi ir le ri oku yu nuz. Grup la rı nız la bu şi ir le rin ses, söyleyiş, mısra örgüsü, tema ve dil bakımlarından özelliklerini belirleyiniz. 2. Öz şi ir an la yı şı nın özel lik le ri hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak aşa ğı da ki şi ir ler de bir bi ri ne ben ze yen un sur la rı bu lu nuz. Ye ter, ye ter, ağ la dık la rım; ar tık doy mu şum Fec re, aya gü ne şe; hep si acı, boş, dip siz; Aş kın acı lı ğı dol muş içi me, sar ho şum; Ya rıl sın ar tık bu tek ne, al sın be ni de niz. Geç ti, is te mem gel me ni, Yok lu ğun da bul dum se ni; Bı rak veh mim de göl ge ni, Gel me, ar tık ne ye ya rar? Ar tur Rim ba ud (Rim bad) çev.: Saba hat tin EYÜ BOĞ LU Ne cip Fazıl KISAKÜREK 3. Geç miş yıl lar da edin diğiniz bil giye dayanarak Mil lî Edebiyat Dönemin de gelişen dil an layışının özel lik lerini belir tiniz. 1. me tin GE ÇEN DA Kİ KA LA RIM Kim bi lir ner de si niz, Ge çen da ki ka la rım? Kim bi lir ner de si niz? İNCELEME Yıl dız la rın, kor ka rım, Düş tü ğü yer de si niz; Ge çen da ki ka la rım. Aca ba tüt sü yak sam, Gö rü nür mü yü zü nüz? Aca ba tüt sü yak sam? Siz be nim yü züm sü nüz; Eği lip su ya bak sam, Gö rü nür mü yü zü nüz? 51

52 III. Ünite Git ti bü tün gü zel ler; Sa rar mış bi ri kal dı, Git ti bü tün gü zel ler. Gün gel di, sa at çal dı, Ara nız da ve rin yer; Sa rar mış bi ri kal dı!.. Ne cip Fa zıl KI SA KÜ REK Çi le 2. me tin MA Vİ, MA VİY Dİ GÖK YÜ ZÜ Ma vi, ma viy di gök yü zü Bu lut lar be yaz, be yaz dı Boş lu ğu ve üzün tü sü İçin de ne ga rip yaz dı... Ga rip, gü zel, son ra mah zun Işık la yağ mur be ra ber, Bir tür kü ki gam lı, uzun, Ve sen gü lün ce açan gül ler, Be yaz, be yaz dı bu lut lar, Göl ge ler bu ğu lu, de rin; Ah o hiç din me yen rüz gâr Ve uy ku su çi çek le rin. Mor ay dın lık ta bir çı nar Ve ya kes ta ne di bin de; Mah mur sü zü len ba kış lar İkin di sa at le rin de... Bir den gü lüm se yen yü zün Sa bah la rın ay na sın da Ve be ni çıl dır tan hü zün İki ba kış ara sın da. Kim bi lir şim di ner de sin? Se nin dir yi ne ak şam lar; Mer di ven de ayak se sin Rıh tım ta şın da göl gen var. Ah met Ham di TAN PI NAR Bü tün Şi ir le ri 52

53 III. Ünite. 1. a. Ge çen Da ki ka la rım, Ma vi, Ma viy di Gök yü zü ad lı şi ir le rin oluşmasına imkân sağlayan zihniyet aşağıdakilerden hangisidir? İşaretleyiniz. Sosyal, siyasi, idari, adli, askeri, dini güçlerin oluşturdukları duygu, anlayış ve zevk Sivil toplum örgütlerinin oluşturdukları duygu, anlayış ve zevk Ticari hayatın oluşturduğu duygu, anlayış ve zevk Eğitim etkinliklerinin oluşturdukları duygu, anlayış ve zevk b. Yaptığınız seçimlerin nedenlerini açıklayınız. 2. a. Ge çen Da ki ka la rım ad lı şi irin ya pı sı nın na sıl oluş tu rul du ğunu in ce le yi niz. Aşa ğı da ad la rı ve rilen na zım bi rim le rin den han gi siy le ya zıl dı ğı nı belirleyiniz. Di ze Şiir cümlesi Beyit Kıta Bent b. Şiiri meydana getiren birimler arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. c. Şiir han gi na zım şek liy le oluşturulmuştur? Belirtiniz.. 3. a. Aşağıdaki şiiri okuyunuz. BİR BAŞ KA TE PE DEN Sa na dün bir te pe den bak tım azîz İs tan bul! Gör me dim gez me di ğim, sev me di ğim hiçbir yer. Öm rüm ol duk ça, gö nül tah tı ma key fin ce ku rul! Sâ de bir sem ti ni sev mek bi le bir öm re de ğer. Ni ce rev nak lı şe hir ler gö rü lür dün yâ da, Lâ kin ef sun lu gü zel lik le ri sen sin ya ra tan. Ya şa mış tır de rim, en hoş ve uzun rü yâ da Sen de çok yıl ya şa yan, sen de ölen, sen de ya tan. Yah ya Ke mal BE YAT LI Ken di Gök Kub be miz. b. Aşa ğı da adları verilen şiirlerin te ma la rı nı tabloya ya zı nız. Ge çen Da ki ka la rım Ma vi, Ma viy di Gök yü zü Bir Baş ka Te pe den c. Tabloda adları verilen şi ir le rin ve tema bakımından karşılaştırınız. ç. Tabloda adları verilen şiirlerin te ma ları evrensel midir? Ni çin? d. Tabloya temalarını yazdığınız şiirlerden hangisi bireysel duyuş tarzıyla evrensel olanı birleştirmiş ve işlediği temayı oku ru na da ha ra hat ak ta ra bil miş tir? Şi irde bu özellik nasıl sağlanmıştır? 53

54 III. Ünite 4. a. Aşa ğı da ki di ze ler de han gi söz sa na tı kul la nıl mış tır? Karşısına yazınız. Siz be nim yü züm sü nüz. Eği lip su ya bak sam... Gö rü nür mü yü zü nüz? Be yaz, be yaz dı bu lut lar, Göl ge ler bu ğu lu, de rin;... Ah o hiç din me yen rüz gâr Ve uy ku su çi çek le rin. b. Belirlediğiniz söz sanatlarının şiirlerdeki işlevini açıklayınız. c. Aşağıdaki şiiri okuyunuz. Lisan adlı şiirin di li hakkındaki düşüncelerinizi belirtiniz. Bu şi ir hangi ede bî dö nem de ya zıl mış tır? Mil lî Ede bi yat Dö ne min de ki dil an la yı şının Ge çen Da ki ka la rım ve Ma vi, Ma viy di Gök yü zü ad lı şi ir le re na sıl yan sıtıldığını belirtiniz. Lİ SAN Gü zel dil, Türk çe bi ze, Baş ka dil, ge ce bi ze. İs tan bul ko nuş ma sı En saf, en in ce bi ze. Li san da sa yı lır öz Her ke sin bil di ği söz; Ma na sı an la şı lan Lü ga ta at ma dan göz. Uy dur ma söz yap ma yız, Yap ma yo la sap ma yız Türk çe leş miş, Türk çe dir; Es ki kö ke tap ma yız. Açık söz le kal ma lı Fik re ışık sal ma lı; Mü te ra dif söz ler den Türk çe si ni al ma lı. Zi ya GÖ KALP Yeni Hayat Doğru Yol ç. Bir Başka Tepeden ve Lisan adlı şiirlerdeki dil benzerliklerini belirleyiniz. d. Geçen Dakikalarım ve Mavi, Maviydi Gökyüzü adlı şiirler Millî Edebiyat Döneminde yazılan Lisan adlı şiire benziyor mu? Neden? Millî Edebiyat Dönemindeki sanat anlayışı Cumhuriyet Döneminde yazılan şiirlere nasıl yansımıştır? Açık la yı nız.. e. Ge çen Da ki ka la rım ve Ma vi, Ma viy di Gök yü zü ad lı şi ir ler den im ge ler be lir le yi niz. Bu imgeleri ruh hâllerini ve doğal görünüşlerini ifade eden imgeler olarak grup lan dı rı p örnekteki gibi aşağıya yazınız. Bu imgelerin şiirdeki işlevi nedir belirtiniz. Mavi, Maviydi Gökyüzü Geçen Dakikalarım Ruh Hâllerini İfade Eden İmgeler Ve beni çıldırtan hüzün İki bakış arasında Doğal Görünüşleri İfade Eden İmgeler Acaba tütsü yaksam Görünür mü yüzünüz? 54

55 III. Ünite. f. Be lir le di ği niz bu im ge le rin şi ir ler de ki iş le vi ni aşağıya yazınız. Geçen Dakikalarım Mavi, Maviydi Gökyüzü. 5. a. Ge çen Da ki ka la rım, Ma vi, Ma viy di Gök yü zü ve Lisan ad lı şi ir le ri aşa ğı da ve ri len ahenk unsurlarının şiirlerde mevcut olup olmadığına göre in ce le yi niz. Bu şiirlerde tabloda adları verilen ahenk özellikleri varsa bu özellikleri yansıtan bir örneği şiirler için ayrılan bö lü me ya zı nız. Geçen Dakikalarım Mavi, Maviydi Gökyüzü Lisan Ses Benzerlikleri Asonans Aliterasyon İç Kafiye Kafiye Ritim Şairlerin Söyleyiş Tarzı. b. İncelediğiniz bu üç şiiri ahenk, tema ve söyleyiş bakımından karşılaştırarak farklılıklarını maddeler hâlinde sıralayınız

56 III. Ünite. c. Aşa ğı da ki di ze le rin öl çü sü nü bu lu nuz. Ölçüyü karşısına yazınız. Kim bi lir ner de si niz, Ge çen da ki ka la rım?... Kim bi lir ner de si niz? ç. Ma vi, Ma viy di Gök yü zü ad lı şi iri ti yat ro sa nat çı la rı nın oku du ğu gi bi oku yu nuz. Şiirde ses akışını hangi unsurların sağladığını belirtiniz? Şi irin öl çü sü, ka fi ye si ve ses olay la rı oku ma nı za na sıl bir kat kı sağ la mış tır? Açık la yı nız. 6. a. Ge çen Da ki ka la rım ad lı şi irin ya pı sı, an la tı mı ve te ma sı nı bir bi riy le iliş ki len di re rek şi ir de ne an la tıl dı ğı nı be lir ti niz. b. Şi ir de açık ça di le ge ti ri len ler ile ge ti ril me yen le rin şi ire ka zan dır dı ğı an lam özel li ği ni be lir ti niz. 3. me tin KAĞ NI GI CIR TI LA RI Ay rı lı ğın yır tı cı his le ri ni bes te ler So nu gel mez yol lar da kağ nı gı cır tı la rı. Has ret çe ken yol cu ya ka vuş ma yı müj de ler Sav ru lur ken rüz gâr da kağ nı gı cır tı la rı. Ba zı bir hıç kı rık tır, yol lar da ak si ka lır; Gâh yal va rış la uzar gâh ümit siz kı sa lır. Hü zün lü âhen giy le gur bet his si ni alır Bu has ret li di yar da kağ nı gı cır tı la rı. Sarp yol lar da in ler ken ta de rin den de ri ne Ka nat açar ruh la rın giz li emel le ri ne... En yal çın ka ya la rın eri şir üze ri ne Bu lut la rı yır tar da kağ nı gı cır tı la rı... Gö nül den yal nız lı ğın acı sı nı gi de rir, Köy de ki ni şan lı dan âşı ğa ha ber ve rir. Bu lut lu kış gün le ri bir ne fes gi bi erir Bir ar şın bo yu kar da kağ nı gı cır tı la rı. Dağ da vah şi kuş la rın işi tir ken se si ni An la tır ço ban la rın şâ ir lik he ve si ni. Bi lir tit re yiş le ru ha iş le me si ni Bir ha zin ney ka dar da kağ nı gı cır tı la rı. Ya şar Na bi NA YIR Ye di Me şa le ci ler hzl.: Yrd. Doç. Dr. Hü se yin TUN CER 56

57 III. Ünite.7. Ahenk unsurları, yapısı, dil ve söyleyiş özelliklerini dikkate alarak aşa ğı da ki şi ir le rin ait ol du ğu şi ir ge le ne ği nin adı nı kar şı la rı na ya zı nız. Ge çen Da ki ka la rım :... Ma vi, Ma viy di Gök yü zü :... Kağ nı Gı cır tı la rı : a. Sem bo lizm akı mı hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak akı mın özel lik le ri ni be lir ti niz. b. Aşağıdaki dörtlükte şair sevgilinin yüzündeki ifadeyi hangi sözlerle anlatmaktadır? Bu sözlere sembol diyebilir miyiz? Niçin? Birden gülümseyen yüzün Sabahların aymasında Ve beni çıldırtan hüzün İki bakış arasında. c. Gök Öyle Mavi ve Deniz Meltemi adlı şiirleri okuyunuz. Bu şi ir le re sem bo lizm akı mı na sıl yansıtılmıştır? Şiirlerden örneklerle açıklayınız. GÖK ÖY LE MA Vİ Gök öy le ma vi, öy le dur gun, Dam lar üze rin de! Ye şil bir dal sal la na dur sun, Dam lar üze rin de! Ürpertip gök yü zü bir den, Bir çan tın tın eder, Bir kuş tur şu ağaç ta öten; Tür kü sü nü söy ler. İş te ha yat! Aç gö zü nü gör; Bak ne ka dar sa de, Her gün kü sa kin gü rül tü dür, Şe hir den gel mek te. Ey sen ki dur ma dan ağ lar sın, Dö ver sin di zi ni; Gel söy le ba ka lım ne yap tın, N et tin genç li ği ni? Pa ul VER LA INE (Pol Ver len) çev.: Ca hit Sıt kı TA RAN CI Ül ke Ül ke Çağ daş Dün ya Şi iri II 57

58 III. Ünite DE NİZ MEL TE Mİ Bü tün haz la rı tat tım, ki tap la rı oku dum, Ah kan dı ra ma dı; kaç mak, kur tul mak is ti yo rum. Bir baş ka kö pük le gök ara sın da ki kuş lar, Ora da şim di kim bi lir ne ka dar sar hoş lar? De niz çe ki yor, de niz, kim tu ta bi lir be ni; Göz ler de ak si ya nan o es ki bah çe ler mi? Ge ce ler! Mah zun ışı ğı mı yok sa lambamın, Be yaz kâ ğı da vu rur, kor kar do ku na maz sın; Ne o, ne de ço cu ğa me me ve ren ta ze; Gi de ce ğim, ey ge mi, bi lin me dik el le re De mir al sal la ya rak di rek le ri ni sız lar Yü rek ümit le ama son ra her şe yi anlar. Bel ki de fır tı na la rı ça ğı ran di rek ler, Şu an da, rüz gâr la ge le cek ölü mü bek ler. O zaman ne yelken, ne ümit Ama sen yine Kal bim, ge mi ci le rin şarkılarını din le. Step ha ne MAL LAR ME (Ste fan Ma lar me) çev.: Adil HAN LI Dün ya Ede bi yat çılar Söz lü ğü Seyit Kemal KARAALİOĞLU. ç. Sınıfınıza getirdiğiniz O Bel de şi iri ni oku yu nuz. Ah met Hâ şim in şi irin de han gi ede bî akı mın et ki si vardır? Be lir ti niz.. d. Mavi, Maviydi Gökyüzü, Kağnı Gıcırtıları ve Deniz Meltemi adlı şiirleri edebî akımları kullanışları yönünden karşılaştırarak ben zer lik le ri ni bu lu nuz. Gizemcilik akımı hakkında yaptığınız araştırmadan yararlanarak Mavi, Maviydi Gökyüzü ve Kağnı Gıcırtıları adlı şiirlerde bu edebî akımdan ne ölçüde yararlanıldığını belirleyiniz. 9. a. Ma vi, Ma viy di Gök yü zü ad lı şi ir de şa ir, gözünüzün önün de na sıl bir man za ra can lan dı rı yor? An la tı nız. b. O Belde adlı şi ir de Ah met Hâ şim ne re le ri be tim le mek te dir? Söyleyiniz.. c. Ma vi, Ma viy di Gök yü zü ad lı şi ir le Ah met Hâ şim in şi ir le ri ni şi ire öz gü düş sel âle mi be tim leyiş le ri ba kı mın dan kar şı laş tı rı nız. Konuya hazırlık amacıyla yap tı ğı nız araş tır ma dan da ya rar la na rak öz şi ir an la yı şı nı sür dü ren şa ir le rin şi ir an la yış la rı hak kın da bil gi ve ri niz. 10. Kağ nı Gı cır tı la rı ad lı şi ir den yer li ve ma hal lî olan un sur la rı be lir le yi niz. Bu un sur lar Gök Öy le Ma vi ad lı şi ir de ni çin yok tur? Açık la yı nız. 11. Yedi Meşale grubu şairleri ve sanat anlayışları hakkında yaptığınız araştırmadan ve incelediğiniz şiirinden hareketle Ya şar Na bi Na yır, yer li ve ma hal lî olanı iş ler ken şi ir sel lik ten uzak laş mış mı dır? Düşüncenizi nedenleriyle belirtiniz Geçen Dakikalarım, Mavi, Maviydi Gökyüzü, Lisan adlı şiirleri işlenen tema; yapı ve dil özellikleri bakımından inceleyerek karşılaştırınız. Ortak özellikleri ve farklılıklarını tabloya yazınız. 58

59 III. Ünite Ortak Özellikler Farklılıklar 13. a. Bu konuda yaptığınız araştırmalardan da yararlanarak Yedi Meşale grubundaki şairlerin adlarını söyleyiniz. b. Sanat anlayışları hakkında bilgi veriniz. c. Yaşar Nabi Nayır ın, Kağnı Gıcırtıları adlı şiirinde bağlı olduğu sanat grubunun fikir ve edebiyat anlayışını ne ölçüde yansıttığını söyleyiniz. 14. a. Cahit Sıtkı Tarancı hakkında yaptığınız araştırma ve Memleket İsterim adlı şiirinden yararlanarak şairin edebî kişiliği hakkında bilgi veriniz. MEMLEKET İSTERİM Memleket isterim Gök mavi, dere yeşil, tarla sarı olsun; Kuşların çiçeklerin diyarı olsun. Memleket isterim Ne başta dert ne gönülde hasret olsun; Kardeş kavgasına bir nihayet olsun. Memleket isterim Ne zengin, fakir ne sen ben farklı olsun, Kış günü herkesin evi barkı olsun. Memleket isterim Yaşamak, sevmek gibi gönülden olsun, Olursa bir şikâyet ölümden olsun. Cahit Sıtkı TARANCI Otuz Beş Yaş b. Şairin, Memleket İsterim şiirindeki duyguları ile hayat hikâyesi arasındaki ilişkiyi açıklayınız. c. Cahit Sıtkı Tarancı nın Memleket İsterim adlı şiirinde toplumsal düşüncelerin etkisi var mıdır? Görüşlerinizi nedenleriyle belirtiniz. 15. Ko nu nun so nun da ya pa ca ğı nız şi ir oku ma ya rış ma sı için in ce le nen şi ir ler den beğen diğiniz ikisini ez ber leyiniz. 59

60 III. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Geçen Dakikalarım, Mavi, Maviydi Gökyüzü, Kağnı Gıcırtıları adlı şiirlerin hangisini beğendiniz? Neden? Bİ LE Mİ YO RUM Bi le mi yo rum yıl lar dır ner de yim? Her gün ye di ğim ek mek, su sa yıp iç ti ğim su, Ko lun dan tu tup git mek is te di ğim ka dın, Ya şa mak kay gı sı, gök has re ti, ölüm kor ku su. Ve Rab b im se nin adın! Yıl lar var ki için de yim ha ya tın. Anı yo rum genç li ği mi, öz lü yo rum ço cuk lu ğu mu. Fa kat bi le mi yo rum ya rı nı. Bi le mi yo rum Rab b im, mak sa dı nı, ka ra rı nı. He pi miz iş te dün ya da yız. Ya tak ta ki has ta mız, top rak ta ki ölü müz; Ne yiz, ne ola ca ğız? Bir şey bil mi yo rum... Ne fes al mak ta yım yal nız. Rab b im! Be ni ya rat mış sın. İn san şek lin de gö rü nü rüm. Ter le rim ya zın, üşü rüm kı şın, Dü şü nü rüm, dü şü nü rüm... Zi ya Os man SA BA Ye di Me şa le ci ler hzl.: Yrd. Doç. Dr. Hü se yin TUN CER 2. Bi le mi yo rum ad lı şi ir de şa ir, han gi duy gu la rı nı oku ra ilet mek is ti yor? Açık la yı nız. 3. a. Ge çen Da ki ka la rım, Mem le ket İs te rim, Ve Böy le Bi te vi ye ad lı şi ir le ri ahenk, ya pı, te ma ve dil ba kı mın dan karşılaştırınız. VE BÖY LE Bİ TE Vİ YE Va kit dar ol sa ge rek, Hep içim ür pe re rek Di yo rum Va kit dar ol sa ge rek. Be lir siz bir âlem de, Ek se ri pen ce rem de Bek li yo rum Bir ba har ol sa ge rek. Bin miş tim bir ge mi ye Ve böy le bi te vi ye Gi di yo rum Bir di yar ol sa ge rek. Ah met Mu hip DI RA NAS Şi ir ler b. İncelediğiniz şiirlerde benzerlik var mı, tartışınız. Ulaşılan ortak görüşü tahtaya yazınız. 4. Yaşar Nabi Nayır, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Necip Fazıl Kısakürek şiirlerine yaşamlarını hangi unsurlarla yansıtmışlardır? Şiirlerinden örneklerle düşüncelerinizi açıklayınız. 5. Öz şi ir an la yı şı nı sür dü ren şa ir ler eser le ri ne Ba tı akım la rı nı ye te rin ce yan sı ta bil miş ler mi? Dü şünce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. 6. Öğ ret me ni niz le uy gun mekân ile za ma nı be lir le ye rek araş tır ma bö lü mün de ad la rı ve ri len şa irle rin şi ir le rin den bi ri ni ve in ce le di ği niz şi ir ler den ez ber le di ği niz iki şi iri oku mak için ya rış ma dü zenle yi niz. Sı nıf ça ya pa ca ğı nız oy la ma ile bi rin ci, ikin ci ve üçün cü yü be lir le yi niz. Dereceye giren ar kadaş la rı nı zı ödül len diriniz. 60

61 III. Ünite 1. Aşağıdakilerden hangisi şiirde ahengi sağlayan unsurlardan değildir? A) Ritim D) Aliterasyon B) Kafiye E) Ölçü C) İmge 2. Öz şiir anlayışını sürdüren şairler aşağıdaki hangi edebî dönemin dilinden etkilenmiştir? A) Destan Dönemi D) Servet-i Fünûn Edebiyatı Dönemi B) Millî Edebiyat Dönemi E) Cumhuriyet Edebiyatı Dönemi C) Tanzimat Dönemi 3. Aşağıdaki yargılar doğru ise cümlelerin başına D, yanlış ise Y yazınız. ( ) Öz şiir anlayışı ile yazılan şiirler ölçüsüzdür. ( ) Öz şiir anlayışı ile yazılan şiirlerin dili sade bir Türkçedir. ( ) Öz şiir anlayışı ile yazılan şiirlerde bireysel duyarlılıklar işlenmiştir. ( ) Öz şiir anlayışı ile yazılan şiirlerin teması aşk ile sınırlandırılmıştır. 4. Aşağıdaki şiirleri okuyunuz. Şiirlerde hangi edebî akımın izleri olduğunu ve bu edebî akımın özelliğini söyleyiniz. LEYLÂ GREEN... Leylâ Elâ gözlü bir çöl ahûsu Saçları bahtından daha siyahtır. Kurmuş diye sevda yolunda pusu Döktüğü gözyaşı, çektiği ahtır. Leylâ Elâ gözlü bir çöl ahûsu.... Ahmet Hamdi TANPINAR ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME İşte yemişler, çiçekler, yapraklar ve dallar! İşte kalbim, çarpıntısı yalnız senin için! O bembeyaz ellerin kalbimi kırmasalar! Bu küçük armağanı dilerim hoş göresin. Paul VERLAINE çev.: Cahit Sıtkı TARANCI 5. Yedi Meşale grubu şairleri, şiirlerinde neden yerli ve mahallî unsurlara yer vermişlerdir? Açıklayınız. 6. Öz şiir anlayışını sürdüren şairler şiirlerini hangi zihniyet çerçevesinde oluşturmuşlardır? ARAŞTIRMA 1. Gruplara ayrılınız. Gruplarınızla Nâzım Hikmet Ran, Yahya Kemal Beyatlı dan bir şiir ve Mehmet Âkif Ersoy dan manzum bir hikâye seçiniz. Sınıfınıza getiriniz yıl la rı ara sın da ül ke miz de ya şa nan si ya si ve top lum sal olay la rın ede bi ya tı mı za na sıl yan sı dı ğı nı araş tırınız. 3. Tevfik Fikret ve Ahmet Hâşim in şiirlerinin genel özelliklerini araştırınız (Bu çalışma inceleme bölümündeki 5. etkinliğin a maddesi için yapılacaktır.). 4. Ser best müs te zat ne de mek tir? Araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 6. etkinliğin d maddesi için ya pı la cak tır.). 5. Serbest nazımda ritmin nasıl sağlandığı ve anlama göre vurgunun ve söyleyişin şiir birimlerin oluşturup oluşturmadığını araştırınız. (Bu çalışma inceleme bölümündeki 8. etkinliğin e maddesi için yapılacaktır.). 6. Nâ zım Hik met Ran ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 13. et kin lik için ya pı la cak tır.). OKUMA Nâzım Hikmet Ran ın Güneşi İçenlerin Türküsü adlı eserini okuyunuz. 61

62 III. Ünite 2. Serbest Nazım ve Toplumcu Şiir ( ) HAZIRLIK 1. Sınıfınıza getirdiğiniz şiirleri ve manzum hikâyeyi okuyunuz. Bu metinleri 9. sınıftaki Şiir İnceleme Yöntemine göre inceleyiniz. Benzer ve farklı yönlerini belirleyiniz. 2. Toplumcu şiir kavramı size neleri çağrıştırıyor? Belirtiniz yılları arasında ülkemizde yaşanan siyasi ve toplumsal olayların edebiyatımıza etkisi hakkında yaptığınız araştırmadan yararlanarak toplumcu şiir yazan şairlerin amacı nedir? Açıklayınız. İNCELEME Me tin KEREM GİBİ Hava kurşun gibi ağır! Bağır bağır bağır bağırıyorum. Koşun kurşun erit- meğe çağırıyorum O diyor ki bana: Sen kendi sesinle kül olursun ey! Kerem gibi yana yana Deeeert çok, hemdert yok Yürek- - lerin kulak- -ları sağır Hava kurşun gibi ağır Edvard Munch, Çığlık (1893) 62

63 III. Ünite Ben diyorum ki ona: Kül olayım Kerem gibi yana yana. Ben yanmasam sen yanmasan biz yanmasak, nasıl çıkar karan- lıklar aydın- lığa Hava toprak gibi gebe. Hava kurşun gibi ağır. Bağır bağır bağır bağırıyorum. Koşun kurşun erit- meğe çağırıyorum Nâzım Hik met RAN 835 Satır 1. Kerem Gibi adlı şiirde kullanılan kelime, kelime grupları ve şiirin vermek istediği mesajdan hareketle yazıldığı dönemdeki hâkim zihniyet hakkında bilgi veriniz.. 2. a. Nakarat, Akıncı ve Hüsam Efendi Hoca adlı şi ir le ri oku yu nuz. NA KA RAT Kü çük ken der di ki da dım: Ço ğu git ti, azı kal dı. Bü yü düm, ih ti yar la dım. Ço ğu git ti, azı kal dı. Vur kaz ma yı da ğa Fer hat! Ço ğu git ti, azı kal dı. Kiş ne kır at, kiş ne kır at! Ço ğu git ti, azı kal dı. Do ğar bir gün be nim gü nüm, 63

64 III. Ünite Ço ğu git ti, azı kal dı. Kırk gün, kırk ge ce dü ğü nüm, Ço ğu git ti, azı kal dı. Ek tik, ek tik, ye ti şe cek, Ço ğu git ti, azı kal dı. Bü tün yol lar bi ti şe cek, Ço ğu git ti, azı kal dı. Bir gün an la şı lır şi ir; Ço ğu git ti, azı kal dı. Ek mek gi bi aziz le şir, Ço ğu git ti, azı kal dı. Ne cip Fa zıl KI SA KÜ REK Çi le AKIN CI Bin at lı, akın lar da ço cuk lar gi bi şen dik; Bin at lı o gün dev gi bi bir or du yu yen dik! Ak tol ga lı bey ler be yi hay kır dı: İler le! Bir yaz gü nü geç tik Tu na dan ka fi le ler le... Şim şek gi bi bir sem te atıl dık ye di kol dan, Şim şek gi bi Türk at la rı nın geç ti ği yol dan. Bir gün do ludiz gin bo şa nan at la rı mız la Yer den ye di kat ar şa ka nat lan dık o hız la... Cen net te bu gün gül le ri aç mış gö rü rüz de Hâ lâ o kı zıl hâ tı ra tit rer gö zü müz de! Bin at lı, akın lar da ço cuk lar gi bi şen dik, Bin at lı, o gün dev gi bi bir or du yu yen dik! Yah ya Ke mal BE YAT LI Ken di Gök Kub be miz Osmanlı akıncıları, temsilî resim 64

65 HÜ SAM EFEN Dİ HO CA III. Ünite Na sıl sa is mi ni duy muş ki ben de gâ nın dan, Hü sam Efen di yi al dır mak is te miş Sul tan. İrâ de ler ge le dur sun, o, i ti zâr ede rek, Sa ray ci va rı na yak laş ma mış, de ğil git mek. Bu izz ü nâz üze rin den epey za man geç miş; Gü nûn bi rin de, Be şik taş ta raf la rın da bir iş, Sü rük le miş o ha vâ li ye mes ne vî-hâ nı. Du yun ca vak ayı Ab dül me ci d in er kâ nı, Ça ğır ta lım mı? de miş ler; Evet. de miş, Hün kâr; Ta kım ta kım yo la çık mış he men si lâh şor lar. Hü sam Efen di he nüz Dol ma bah çe ler de iken, ge lip ye tiş miş adam lar, üçer be şer, ge ri den. - Efen di miz bi zi gön der di, çok se lâm edi yor; Gö rüş mek is ti yo rum, ken di is te mez mi? di yor. Uzun de ğil ki sa ray, iş te dört adım lık yer; He men dö nün, gi de lim, hiç dü şün me yin bu se fer! Dö nün, ri ca ede riz... - Din le yin, sa bır lı olun: Ben el li beş se ne dir tep ti ğim ye gâ ne yo lun, He nüz so nun dan uzak ken, tü ken di git ti ömür; Tu tup da bir ge ri dön düm mü, yan dı ğım gün dür! Meh met Âkif ER SOY Sa fa hat. b. Kerem Gibi, Na ka rat, Akın cı ve Hü sam Efen di Ho ca ad lı şi ir le ri yapı bakımından karşılaştırınız. Benzer ve farklı olan yönlerini aşa ğı ya sı ra la yı nız a. Kan Ter İçinde ve Kuvâyı Millîye adlı şiirleri okuyunuz. 65

66 III. Ünite KAN TER İÇİN DE... Ya pı ye rin de ne çay her za man şe ker li, her za man sı cak, ne ek mek her za man pa muk gi bi yu mu şak. ne her kes kah ra man, ne dost lar ve fa lı her za man Tür kü söy ler gi bi ya pıl mı yor ya pı, bu iş bi raz zor, zor ama ya pı yük se li yor, yük se li yor. Saksılar konuldu pencerelere alt katlarında. İlk balkonlara güneş taşıyor kuşlar, kanatlarında. Bu yürek çarpıntısı var her putrelinde, her tuğlasında, her kerpiçinde. Yükseliyor, yükseliyor yapı. kan ter içinde. Nâzım Hikmet RAN KU VÂ YI MİL LÎ YE Ge ce nin için de top rak Ge ce nin için de rüz gâr Ha tı ra la ra bağ lı, ha tı ra la rın dı şın da, ge ce nin için de: İn san lar, âlet ler ve hay van lar, De mir le ri, tah ta la rı ve et le riy le bir bi ri ne so ku lup kor kunç ve ses siz em ni yet le ri ni, bir bir le ri ne sokulmakta bu lup, ko ca man, yor gun ayak la rı, top rak lı el le riy le yü rü yor lar dı. Nâzım Hikmet RAN. b. Nâzım Hik met Ran, Kan Ter İçinde, Kuvâyı Millîye ve Kerem Gibi adlı şiirlerinde hangi temaları iş le miş tir? Be lir le yi niz. c. Kerem Gibi adlı şiirin teması insana özgü hangi gerçeklikle ilişkilidir? Açıklayınız.. ç. Kerem Gibi adlı şiirin teması 67. sayfada verilen Yağmur ve Ölmek adlı şiirlerle niçin benzerlik göstermiyor? Açıklayınız. d yı lın dan son ra ya zı lan ser best na zım ve top lum cu şi ir de şi ir temalarının ni çin çe şit lendi ği hak kın da bir tar tış ma ya pı nız. Ula şı lan gö rü şü tah ta ya ya zı nız. 66

67 III. Ünite ÖL MEK Fi râz-ı zir ve-i Sînâ-yı kah ra yük se le rek Ora dan, Ora dan düş mek, öl mek is ti yo rum Cevf-i ye s-âşi nâ-yı hüs râ na Tit rek Pa rıl tı lar la ya nan bir me sâ-yı mez ba ha-renk Da ğı lır ken su hûr-ı ur yâ na, Fi râz-ı zir ve-i Si nâ-yı kah ra yük se le rek Ora dan Ora dan düş mek, öl mek is ti yo rum Cevf-i ye s-âşi nâ-yı hüs râ na Kan lı bir göm lek Gi bi hâ râ-yı şem si ar kam dan Alıp sü rük le ye rek, O dem ki ref ref-i hes ti ye samt olur ka aim Ve bir gü nün dem-i âlâ yiş-i ze vâ lin de Sü rük le nir su lar âfâ ka şu le hâ lin de Ah met Hâşim Bütün Şiirleri GÜ NÜ MÜZ TÜRKÇESİYLE Üzün tü Si na sı nın en yük sek te pe si ne yük se le rek, Ora dan, Ora dan düş mek, öl mek is ti yo rum Ha yal kı rık lı ğı nın acı yı ta nı yan boş lu ğu na... Tit rek Pa rıl tı lar la ya nan mez ba ha ren gi bir ak şam Da ğı lır ken çıp lak ka ya la ra, Üzün tü Si na sı nın en yük sek te pe si ne yük se le rek, Ora dan, Ora dan düş mek, öl mek is ti yo rum Ha yal kı rık lı ğı nın acı yı ta nı yan boş lu ğu na... Kan lı bir göm lek Gi bi gü ne şin şa lı nı ar kam dan Alıp sü rük le ye rek, Ne za man ki var lı ğın cı vıl tı la rı nı sus kun luk kap lar Ve gü n şa ta fat la so na erer, Su lar ufuk la ra alev hâ lin de sü rük le nir. YAĞ MUR Kü çük, mut ta rid, muh te riz dar be ler Ka fes ler de, cam lar da pür-ih ti zâz; Olur dem-be-dem nev ha-ger, nağ me-sâz Ka fes ler de, cam lar da pür-ih ti zâz; Kü çük, mut ta rid, muh te riz dar be ler... So kak lar da sey lâ be ler ağ la şır, Ufuk yak la şır, yak la şır, yak la şır; Bu lut lar ka rar dık ça zer râ ta bir Ağır, muh ta zır dal ga lan mak ge lir; Bü rür bir so ğuk göl ge et râ fı hep, Nü mâ yân olur gün dü zün nısf-ı şeb. Sö ner şim di, man zûr olur ken de min He yû la sı kar şım da bir âle min. Açıl maz ne bir yüz ne bir pen ce re; Ba kıl dık ça vah şet çö ker yer le re. Ge çer boş so kak tan, ha yâ let gi bi, Şi tâ bân ü pû şî de-ser bir sa bî. Tev fik Fikret Rü bâb-ı Şi kes te 67

68 III. Ünite 4. a. Nâ zım Hik met Ran, Kerem Gibi adlı şi ir inde havayı neye benzetiyor? Şa irin kul lan dı ğı bu edebî sa na tın adı ne dir? b. Sen kendi sesinle kül olursun ey! Kerem gibi yana yana Verilen dizelerde hangi edebî sanat vardır? a. Söz sanatlarının Kerem Gibi adlı şiirlerindeki işlevi nedir?. 5. a. Yaptığınız araştırmadan yararlanarak Tev fik Fik ret ve Ah met Hâ şim in şiirlerinin genel özelliklerini belirtiniz. Öl mek ve Yağ mur ad lı şi ir le ri te ma ve söy le yiş özel lik le ri ba kı mın dan kar şı laş tı ra rak şi ir ler ara sın da ki ben zer li kle ri bu lu nuz.. b. Yağ mur ve Öl mek ad lı şi ir ler le Kerem Gibi ad lı şi iri söy le yiş özel lik le ri yö nün den kar şı laştı ra rak ara la rın da ki fark lı lık la rı aşa ğı ya ya zı nız a li yıl lar da ye ni bir söy le yiş ih ti ya cı nı du yan şa ir ler ge niş kit le le re hitap et mek, on la rı ha reke te ge çir mek ve ya on la rın tem sil ci si gö rün mek ih ti ya cı nı du yar lar. Ben i (kişisel duyumları) an la tan şi irin ya nın da di lin ka la ba lık la rı ha re ke te ge çir me iş le vinin de ağır lık ka zan dı ğı bir şi ir söy le yi şi ne ih ti yaç du yu lur. Şi ir ler de söy lev üs lu bun dan ya rar la nı lır. XX. yüz yıl baş la rın da bü tün dün ya da bu özel lik le re sa hip bir şi ire doğ ru yö ne liş baş lar. Verilen açıklamadan hareketle Kerem Gibi adlı şiirde dilin kalabalıkları harekete geçirme işlevinin kullanıldığı dizeler var mı inceleyiniz.. b. Kerem Gibi adlı şi irden, söy lev üs lu bu nun özel lik le ri ni veren dize örnekleri yazınız. Şairin söylev üslubundan ne ölçüde yararlandığını açıklayınız c. Kerem Gibi adlı şiirde şair kim le re ses len mek te ve han gi sos yal prob lem le ri or ta ya koy makta dır? Açık la yı nız. ç. Nâzım Hik met Ran ın in ce le di ği niz şi irin de kul lan dı ğı söz sa nat la rı ve im ge le rin o gün ler de sürdü rü len ha yat la ve halk la ne gi bi bir iliş ki si var dır? Açık la yı nız.. 7. a. Kerem Gibi ad lı şi ir de han gi olay lar dan bah se di li yor? Aşa ğı ya ya zı nız

69 b. Bah se di len bu olay lar şi irin di lin de ne gi bi fark lı lık lar oluş tur muş tur? Açık la yı nız. III. Ünite 8. a. Kerem Gibi ad lı şi iri in ce le ye rek ahenk un sur la rı (öl çü, ka fi ye, re dif, ri tim, söy le yiş, ses akı şı, ali te ras yon ve aso nans)nı bu lu nuz. b. Kerem Gibi ad lı şi irin han gi öl çü (aruz, he ce, ser best na zım) ile ya zıl dı ğı nı bu lu nuz. c. Ser best na zmın, Nâzım Hikmet in şiirinin oluşmasına sağ la dı ğı ko lay lık lar ne ler dir? Tartışınız. Ulaşılan görüşleri tahtaya yazınız. ç. Serbest nazımda ritmin nasıl sağlandığı konusuda yaptığınız araştırmadan da yararlanarak Kerem Gibi adlı şiirdeki mıs ra ve mıs ra ör gü sü nün şiirin yapısı ve söyleyişindeki et ki si ni açık la yı nız. d. Ser best na zmın özel lik le ri ve ser best müs te za tın ne ol du ğu hak kın da ki araş tır ma lar dan edin diği niz bil gi ye gö re Kerem Gibi adlı şi irin ne tür bir şi ir ol du ğu nu be lir ti niz. Şiirde sesin farklılaşma nedenlerini açıklayınız. e. Kerem Gibi ad lı şi ir de öl çü ol ma ma sı na rağ men şi ir de bir ri tim var dır. Yaptığınız araştırmadan da yararlanarak Nâzım Hikmet Ran, Kerem Gibi adlı şiirinde rit mi han gi un sur lar la sağ la mış tır? Şiirdeki anlama göre yapılan vurgu ve söyleyiş özelliği şiir birimlerinin oluşmasında etkili olmuş mudur? Açık layı nız. 9. Şiirin yapısı, anlatımı ve temasını birbiriyle ilişkilendirerek şiirde açıkça dile getirilenlerle, açıkça ifade edilememiş olanların anlamı oluşturmada nasıl etkili olduğunu belirtiniz. 10. Nâzım Hik met Ran, Kerem Gibi ad lı şiirinde han gi şi ir ge le ne ğin den ya rar lan mış tır? Açık la yı nız. 11. Nâzım Hik met Ran, top lum cu şi ir le ri ni ya zar ken ne den dört lük le ri kul lan ma mış tır? Açık la yı nız a. Aşa ğı da ki şi iri oku yu nuz. ÇEŞ ME BA ŞIN DA Tür kü söy le yip bir kız su dan ge lir di, Ay ışı ğıy la do lu tes ti le rin den İçir di bir yu dum su tes ti le rin den. Sen mi sin içen su dan? Kal bim de lir di; Tut mak için koş tum ay ı şık la rı na, Da ğı lıp ka rış tım ay ı şık la rı na. Ah met Mu hip DI RA NAS Şi ir ler. b. Kerem Gibi ad lı şi ir le Çeş me Ba şın da ad lı şi iri ahenk un sur la rı, te ma, ya pı, dil ve an la tım özel lik le ri ba kı mın dan kar şı laş tı ra rak ara la rın da ki iliş ki yi be lir le yi niz. 13. Nâzım Hik met Ran ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak aşa ğı daki so ru la rı cevaplayınız. a. Şa ir top lum sal dü şün ce ler den ni çin et ki len miş tir? b. Şa irin ha yat hi kâ ye si in ce le di ği niz şiirine nasıl yansıtılmıştır? c. Şa ir or tak te ma la ra han gi fark lı yo rum la rı ge tir miş tir? ç. Şa ir han gi kül tür kay nak la rın dan bes len miş tir? d. Kerem Gibi ad lı şi irin, şa irin sa na tın da ki ye ri ne dir? 14. Serbest nazım ve toplumcu şiir anlayışına bağlı kalınarak yazılmış iki şiir ezberleyiniz. 69

70 III. Ünite 1. Kerem Gibi adlı şiirden ne anladığınızı aşağıya yazınız Kerem Gibi adlı şiiri beğendiniz mi? Neden? YORUMLAMA - GÜNCELLEME 3. Ben yanmasam sen yanmasan biz yanmasak, nasıl çıkar karan lıklar aydın lığa Yukarıda gördüğünüz, Nâzım Hikmet Ran ın basamak düzenli dizelerinde kullandığı üslup, şiirinin akışına ve ahengine neler kazandırmıştır? Açıklayınız. 4. XX. yüzyıl başlarında bütün dünyada ve 1920 lerden sonra Türkiye de yeni bir şiir söyleyişine niçin ihtiyaç duyulmuş olabilir? 5. Toplumcu şiirle beraber Türk şiirinin konu bakımından zenginleşmesi şiir sanatına neler kazandırmıştır? Düşüncelerinizi belirtiniz. 6. Günümüz toplumunun en büyük sorunu nedir? Bu konuda bir şiir yazmak ister miydiniz? Niçin? DEĞERLENDİRME 1. Ser best şi ir le il gi li ola rak ve ri len aşa ğı da ki ifa de ler den han gi si yan lış tır? A) Di ze ler de ki he ce le rin sa yı la rı bel li bir dü ze ne gö re sı ra lan maz. B) Şiirde tema sınırlaması yoktur. C) Şa ir şi iri bent le re ayı ra bi lir. D) Şi ir de mut la ka öl çü bu lu nur. E) Şi irin bü tün ağır lı ğı iç ahen k üze ri ne ku ru lu dur. 2. Aşa ğı da ki şa ir le rin han gi si ser best naz mın Türk ede bi ya tın da ki ilk tem sil ci si dir? A) Nâzım Hik met Ran B) Ah met Hâ şim C) Tev fik Fik ret D) At ti lâ İl han E) Zi ya Gö kalp 70

71 III. Ünite 3. Top lum cu şi irler ile il gi li ola rak aşağıda ve ri len yar gı lar doğ ru ise cümlelerin başına D, yanlış ise Y ya zı nız. ( ) Ge niş kit le le re hi tap et mek dü şün ce si var dır. ( ) Ge niş kit le le ri ha re ke te ge çir mek dü şün ce si var dır. ( ) Söy lev üs lu bun dan ya rar la nıl mış tır. ( ) Öl çü ve ka fi ye kul la nıl mış tır. ( ) Toplum için sanat anlayışı hâkimdir. ( ) Sade bir dil kullanılmıştır. ( ) Sembolizmin etkisi görülür. ( ) Şiirlerde sosyal problemler dile getirilir. ( ) Şiirlerde sosyal problemler dile getirilir. 4. Şi ir le rin de ser best naz mın özel lik le ri ni kul la nan Tev fik Fik ret le Nâ zım Hik met in şi ir an la yış ları ara sın da ki en önem li fark ne dir? 5. Aşa ğı da ki cüm le le ri uy gun ke li me le ri kul la na rak ta mam la yı nız. Ser best şi ir de ri tim... sağ la nır. Top lum cu şi ir de di lin iş levi ağır lık kazanır. 6. Toplumcu şiirlerin oluşturulmasını sağlayan zihniyet hakkında bilgi veriniz. ARAŞTIRMA 1. Sı nı fı nı za Fa ruk Na fiz Çam lı bel in Han Du var la rı, Ke ma let tin Ka mu nun Bin göl Ço ban la rı, Arif Ni hat As ya nın Bay rak, Ze ki Ömer Def ne nin Se nin Ya nın da ad lı şiir lerini getiriniz. 2. Mil lî ve mem le ket çi ede bi ya tın özel lik le ri ni araş tı rı nız. 3. Mil lî ve mem le ket çi ede bi yat zevk ve an la yı şı nın kay nak la rı ne ler dir? Araş tı rı nız son ra sın da mil lî ve mem le ket çi ede bi yat zevk ve an la yı şı na gö re ya zıl mış şi ir le ri araş tı rınız. Be ğen di ği niz bir şi iri ko nu so nun da dü zen le ne cek şi ir oku ma ya rış ma sı na ha zır lık için ez ber le yiniz. 5. Mil lî ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren şa ir ler Ba tı lı la şan Türk şi ir ge le ne ğin den na sıl ve hangi öl çü ler de ya rar lan mış lar dır? Araş tı rı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 11. etkinlik ya pı la caktır.). 6. Beş He ce ci ler kim ler dir? Şi ir de yap mak is te dik le ri ne dir? Araş tı rı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 13. et kin lik için ya pı la cak tır.). 7. Ke ma let tin Ka mu nun ede bî ki şi li ği hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lümün de ki 15. et kin lik için ya pı la cak tır.). OKUMA Ahmet Kutsi Tecer in Şiirler adlı eserini okuyunuz. 71

72 III. Ünite 3. Millî Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir ( ) HAZIRLIK 1. Sı nı fa ge tir di ği niz Han Du var la rı, Bin göl Ço ban la rı, Bay rak, Se nin Ya nın da ad lı şi ir le ri oku yu nuz. Bu şi ir ler de or tak olan özel lik le ri be lir le yi niz. 2. Gruplara ayrılınız. Millî ve memleketçi edebiyatın; zevk ve anlayışının kaynakları, özellikleri ve şiirde görünüşünü tartışınız. Grubunuzun görüşünü grup sözcünüz aracılığıyla açıklayınız. 3. Yaptığınız araştırmadan hareketle mil lî ve mem le ket çi ede bi ya tın özel lik le ri hak kın da bil gi ve ri niz. 4. Bu konuda yaptığınız araştırmadan hareketle mil lî ve mem le ket çi ede bi yat zevk ve an la yı şı nın kay nak la rı hak kın da bil gi veriniz. 1. me tin ÇO BAN ÇEŞ ME Sİ De rin den de ri ne ır mak lar ağ lar, Uzak tan uza ğa ço ban çeş me si. Ey su yun se sin den an la yan bağ lar, Ne söy ler şu da ğa ço ban çeş me si? Gön lü nü Şî rîn in aş kı sa rın ca Yol al mış ha yâ tın ufuk la rın ca, O hız la dağ la rı Fer hat ya rın ca Baş la mış ak ma ya ço ban çeş me si... O za man ba şın dan aş kın dı der di, Mer me ri oyar dı, ta şı de ler di. Kaç ya nık yo lcu ya so ğuk su ver di, Değ di kaç du da ğa ço ban çeş me si! Ve fâ sız As lı ya yol gös te ren bu, Ke rem in sa zı na ce vap ve ren bu, Ku ru yan göz le re yaş gön de ren bu... Sız ma dı top ra ğa ço ban çeş me si. Ley lâ ge lin ol du, Mec nun me zar da, Bir su suz yol cu yok şim di dağ lar da. Ateş ten kı za ran bir gül arar da Ge zer bağ dan ba ğa ço ban çeş me si. Ne şâ ir yaş dö ker, ne âşık ağ lar, Tâ ri he ka rış tı es ki sev dâ lar: Bey hû de ses le nir, bey hû de çağ lar Bir so la, bir sa ğa ço ban çeş me si!.. Fa ruk Na fiz ÇAM LI BEL Han Du var la rı İNCELEME 72

73 III. Ünite 2. me tin KA RA DE NİZ TÜR KÜ SÜ Ali Re is in ta ka sı, Hey!.. Bi ne si de aka sı. Yok tur de ni zin şa ka sı, Be nim gön lüm de öy le dir. Ya şa Ali Re is ya şa, Yel ke ni aça lım ba şa. İne lim Ri ze den aşağ, Be nim yo lum da öy le dir. Rüz gâr yel ken le re çar par, Su lar bir bi ri ni ka par, De niz ler den bir ses ko par, Be nim di lim de böy le dir. Dal ga dav ra nır, dav ra nır, Su lar de vi nir, de vi nir, Yel ken kıv ra nır, kıv ra nır, Be nim hâ lim de öy le dir. Ar tık ne kı yı, ne fe ner De niz ler ağı nı ge rer, Gön lü mü okur en gin ler, Be nim gü lüm de öy le dir. Ya şa Ali Re is ya şa, Yel ke ni aça lım ba şa, İne lim Ri ze den aşağ, Be nim yo lum da öy le dir. Ah met Kut si TE CER Bü tün Şi ir ler 1. Çoban Çeşmesi ve Karadeniz Türküsü adlı metinlerde hangi sosyal, siyasi, idari, adli, askerî, dinî güçlerin; sivil toplum örgütlerinin, ticari hayatın, eğitim etkinliklerinin oluşturduğu duygu anlayış ve zevki sezdiniz? Neden? Bu metinlerin oluşmasına imkân sağlayan hâkim zihniyet nedir? 3. me tin GUR BET Gur bet o ka dar acı Ki ne var sa içim de Hep si ba na ya ban cı, Hep si baş ka bi çim de! 73

74 III. Ünite Eri yo rum git gi de, El ve da her ümi de... Gur bet ben li ği mi de Bi tir miş bir içim de! Ne ar zum, ne eme lim, Ya ra lan mış bir elim Ben gur bet te de ği lim, Gur bet be nim içim de!.. Ke ma let tin KA MU Dü şen Yıl dız lar. 2. Aşağıda adları verilen şi ir le ri, tabloda istenen yapı özelliklerine göre inceleyiniz ve istenen bilgileri yazınız. Özellikler Ço ban Çeş me si Ka ra de niz Tür kü sü Gur bet Şiir biriminin adı Nazım şekli Şiir birimini birleştiren düşünce 3. a. Çoban Çeşmesi, Karadeniz Türküsü ve Gurbet adlı şi ir le rin te ma sı nı bu lu nuz. b. Bul du ğu nuz te ma lar ni çin bir bi ri ne ya kın dır? Açık la yı nız. 4. me tin Bu va tan, top ra ğın ka ra bağ rın da Sı ra dağ lar gi bi du ran la rın dır, Bir ta rih bo yun ca onun uğ run da Ken di ni ta ri he ve ren le rin dir... Tu tu şup kül olan ocak la rın dan, Şah la nup kan akan ır mak la rın dan, Hu dut lar da ga zâ bay rak la rın dan Al nı na ışık lar vu ran la rın dır... Ar dı na bak ma dan yol la ra dü şen, Şim şek olup ça kan, sel olup co şan, Hu dut tan hu du da yol bu lup ko şan, Cep he den cep he yi so ran la rın dır... İleri atı lup sel ler ce si ne, BU VA TAN Kİ MİN? Göğ sün den vu ru lup tam er ce si ne, Bir gül bah çe si ne gi rer ce si ne Şu ka ra top ra ğa gi ren le rin dir... Ta ri hin di lin den düş mez bu des tan, Ne hir ler ga zi dir, dağ lar kah ra man, Her ta şı bir ya kut olan bu va tan Can ver me sır rı na eren le rin dir... Gök yay ım ne de sen zi ya de de ğil, Bu sev gi bir ku ru ifa de de ğil, Sen ci le yin has mı rü ya da de ğil, To pun nam lu sun dan gö ren le rin dir... Or han Şa ik GÖK YAY Şi ir ler 74

75 III. Ünite. 4. a. Aşa ğı ya, Bu Va tan Ki min? ve Ço ban Çeş me si ad lı şi ir ler de ki ta rih le il gi li ke li me, ke li me gru bu ve şiir cümlelerini ya zı nız. Bu Vatan Kimin? Ço ban Çeş me si Kelime Kelime Grubu Şiir Cümleleri b. Tabloya yaz dı ğı nız ifa de le r size neleri çağrıştırıyor? c. Şa ir ler şi ir le rin de ni çin ta rih un su ru na yer ver miş ler dir? Açık la yı nız. 5. a. Ka ra de niz Tür kü sü ad lı şi ir de şa ir, ni çin Ali Re is ten bah set mek te dir? Şiirin teması halk la iliş ki li dir, di ye bi lir mi si niz? Ni çin? b. Va tan sev gi si, gur bet acı sı, ya şa ma se vin ci, va tan gü zel lik le ri te ma la rı Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatından önceki edebî dönemlerde de kullanılmış mıydı? Bu nu ne ye bağ lı yor su nuz? 6. a. Ço ban Çeş me si şi irin de çeş me han gi var lı ğa, han gi özel lik le riy le ben ze til mek te dir? b. Ka ra de niz Tür kü sü adlı şiirde şair, Yelken kıvranır, kavranır, dizesinde yelkeni neye benzetmektedir? Bu edebî sanatın adı nedir? Gur bet şi irin de kullanılan söz sanatlarını bu lu nuz. Edebî sanatların bu şi ir le re ka zan dır dı ğı an lam özel lik le ri ni be lir ti niz. c. Ço ban Çeş me si ve Ka ra de niz Tür kü sü ad lı şiirde nerelerin özel lik le ri hak kın da bil gi edin diniz? Şairler niçin memleket manzaralarıyla ilgili söyleyişlere şiirlerinde yer vermişlerdir? Açıklayınız. ç. Ço ban Çeş me si, Ka ra de niz Tür kü sü, Gur bet şiirlerinde anlamını bilmediğiniz ke li me ler niçin yoktur? Bu şi ir le rin dil ve söy le yiş özel lik le ri hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 7. Ço ban Çeş me si, Ka ra de niz Tür kü sü ve Gurbet adlı şiirleri inceleyebilmek için üç gruba ayrılınız. Şiirlerden birini grubunuzla incelemek için seçiniz. Gru bu nu zun seç ti ği şi iri aşa ğı da ki so ru la ra ce vap verebilecek bi çim de in ce le yi niz. a. Şi ir han gi öl çü ile ya zıl mış tır? b. Şi ir de ka fi ye var mı dır? c. Şi ir de ses akı şı hangi ögelerle oluşturulmuştur? ç. Şi ir de ri tim na sıl sağ lan mış tır? d. Şi ir de re dif, iç ka fi ye, ali te ras yon, as o nans gi bi ses ben zer lik le rinden nasıl yararlanılmıştır? e. Şa ir, şi irin de bel li bir söy le yiş tar zı oluş tur muş mu dur? İnceleme sonuçlarını grup sözcünüz aracılığıyla sınıfta açıklayınız. 8. Bu Vatan Kimin? adlı şiiri tekrar okuyunuz. Şiiri ikinci kez okuduğunuzda yeni anlam değerleri kazanıp kazanmadığını şiirden örneklerle açıklayınız. 9. Bu Va tan Ki min? şi iri ni okur ken ne ler his set ti niz? Şa ir şi irin de mil lî du yar lı lı ğı verecek unsurları kullanmış mıdır? Tartışınız. Ulaşılan ortak görüşü tahtaya yazınız. 75

76 III. Ünite. 10. Oku du ğu nuz şi ir ler den han gi si/hangileri koş ma, ko çak la ma ya da des ta na ben zi yor? Be lir le di ğiniz şi ir ler de halk şi irin den ge len han gi ögeler (öl çü, ka fi ye, ya pı, te ma, ko nu) kullanılıyor? Aşağıya yazınız İn ce le di ği niz şi ir ler han gi şi ir ge le ne ği ni sür dür mek te dir, şiirlerde Ba tı lı la şan Türk şi ir ge le ne ğin den na sıl ve ne öl çü de ya rar la nıl mış tır? Bu ko nu da yap tı ğı nız araş tır ma ve incelediğiniz şiirlerden hareketle soruyu cevaplandırınız a. Ah met Mu hip Dı ra nas ın Ba lad ad lı şiiri ile Mil lî Ede bi yat zevk ve an la şı nı sür dü ren bir şa ir olan Arif Ni hat As ya nın Des tan ad lı şiirini okuyunuz. BA LAD Yağ mur lar din di ği za man Ge le cek sin Ki ka ran lık ölüm dür. Işı ğım sön dü ğü za man Gü le cek sin Ki ka ran lık ölüm dür. Ka ran lı ğım da diş le rin Pı rıl dar ki Yi ne gö rü ne cek sin. Ku rak lı ğım da düş le rin Işıl dar ki Yi ne arı na cak sın. Bek leye ce ğim el bet te Ge li şi ni, Ya şa mak baş ka ne dir; İs ter se ta kı ya me te İl le se ni Ki bu aşk baş ka ne dir?... Ah met Mu hip DI RA NAS Şiirler DES TAN O za fer ler ge ti ren at la rın Nal la rı al tın dan mış; Gi diş le ri akı na, Ge liş le ri akın dan mış. Yol la rı eli ne do la yan; Bel de ler, ül ke ler av la yan Sü va ri le ri var mış ki, Oğuz, Bil ge, Sü ley man mış. Bi ze bin yıl lık ar ma ğan Şu pa rıl tı kı lıç la rın dan Ve şu se rin, kuy tu göl ge Ka nat lar dan mış. 76

77 Ki mi kı lıç dö vü len al kül çe den, Ki mi gül le rin al aç tı ğı bah çe den, Ki mi dağ la rın yoğ rul du ğu Şu mor yı ğın dan mış. Tu fa nın da, bo ra sın da Gü rül de miş gök ler... Ve yer le gök ara sın da Dağ lar kı mıl dan mış. III. Ünite Gö nül ver miş ler aya; Hük met miş ler top ra ğa, su ya... Tan rı yla ak ra ba lık la rı Ya kın dan mış. Zem be re ği ni ku ran On lar mış bu dün ya nın... On lar ki kurt do ğu ran Oba la rın ka nın dan mış. Ve za fer ler ge ti ren at la rın Nal la rı al tın dan mış. Arif Ni hat AS YA Güzel Yazılar/Şiirler hzl.: Komisyon. b. Balad ve Destan adlı şiirleri zihniyet, ses, dil, te ma ve ya pı özellikleri yönlerinden karşılaştırınız. Ben zer lik ve farklılıklarını verilen tabloya ya zı nız. Ben zer lik ler Farklılıklar 13. Beş He ce ci ler hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan hareketle Fa ruk Na fiz Çam lı bel, Ço ban Çeş mesi ad lı şi irin de ar zu la dı ğı he de fe ula şa bil miş mi dir? Dü şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 14. Ah met Kut si Te cer in Ka ra de niz Tür kü sü şi irin de han gi ede bi yat an la yı şı nın iz le ri var dır? Ne den? 15. Ke ma let tin Ka mu hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ve Gur bet şi irin den yo la çı ka rak şa irin beslen di ği kül tür kay nak la rı nın ne ler ol du ğu nu be lir ti niz. 16. Or han Şa ik Gök yay ın Bu Vatan Kimin? adlı şiirden hareketle şairin top lum sal dü şün ce ler den et ki le nip etkilenmediğini ne den le riy le be lir ti niz. Şairin edebî kişiliği hakkında bilgi veriniz. 77

78 III. Ünite 1. Ço ban Çeş me si, Ka ra de niz Tür kü sü, Gur bet, Destan ve Bu Va tan Ki min? ad lı şi ir ler den han gi si ni da ha çok be ğen di niz? Ni çin? 2. a. Ze ki Ömer Def ne nin Ha tı ra lar ve Mustafa Necati Karaer in Bir Elmanın İki Yarısı adlı şiirlerini yapı, tema, dil ve anlatım yönünden inceleyiniz. HA TI RA LAR Bir şey ler uçar el le ri miz den, Her sa ni ye ma zi le re biz den. Ar zu la ra, hic ran la ra doğ ru Bir şey ler uçar el le ri miz den, Uzak bir yer ler den yüz le ri mi ze, Âşi na bir şey ler vu ra cak ya rın. Din ler ken ruh lar da mu si ki si ni Biz den olan ve biz de ka lan la rın. Söy le ne dir, şu ele ğim sağ ma nın, Önün den ge çen ler bi zim kuş lar mı? Ha ni vak tiy le biz sa lı ver miş tik... Yok sa bun lar gö rül me miş düş ler mi? Ne dir, bu sa adet sa at le rin de Za ma nın bi zim le ma ce ra la rı? Ma zi de bir şey ler ko nu şu lu yor; İşi ti yor mu sun hâ tı ra la rı? Hâ tı ra lar, ba na söy ler mi si niz? Ge le cek: ve him mi, rü ya mı, ses mi? Bir yal dız dır to zar hâl el le rim de, Geç miş; gecelerde bir ge çit res mi. Zeki Ömer DEFNE Denizden Çalınmış Ülke BİR EL MA NIN İKİ YA RI SI Gün ler gün le ri ay lar ay la rı Ko va la yadur sun, Ga rip ler ga rip le ri bey ler bey le ri Oya la yadur sun; Tut tu lar Has bah çe nin has yo lu nu Sul tan Ka dın ile Ke şiş Ka rı sı. De re den te pe den söz aç tı lar ol ma dı Va rıp dü şün dü ler, Gül mü top la ya lım mor me nev şe mi So rup üşen di ler? An sı zın yan la rın da bi ti ver di, Yaş lı bir bah çı van ki yi ğit iri si! YORUMLAMA - GÜNCELLEME 78

79 III. Ünite Alın de di: Alın şu iki fi da nı bi le di kin Gön lü nü zü ya kan ay nı di lek için, El ma se nin ay va da öte ki nin; Üç yı la var ma dan mey ve ye du ra İki fi dan dan bi ri si! Ka yıp la ra ka rı şıp git ti adam! Yüz le rin de gül ler açı lı yor du, Göz pı nar la rın dan ta ne ta ne Top ra ğa in ci ler sa çı lı yor du? Kafda ğı nın ar ka sın day dı ar tık Uzun ge ce le rin bir ya rı sı. Ge ce ler gün le ri, gün ler ge ce le ri İz le yip geç ti, Ulu za man ulu acı la rı Düz le yip geç ti; El ma fi da nı ye şil den ni ce ye şil le re, Ay va yı yi yip bi tir di sa rı sı. Ağaç olu yor du ya vaş tan fi dan cık Te pe sin de ilk el ma naz lı naz lı, El ma nın al ya rı sın da bir kız Ak ya rı sın da bir oğ lan giz li, Bir be şik gi bi rüz gâr da sa lı nan İş te, ça re siz lik le rin ça re si. İki ya rım yi ne bir ol sun. de yip İki ka dın el ma yı bö lüş tü ler, Gün ge lip vakt eri şen de Ana lık ır ma ğı na ulaş tı lar; Tas tas al şer bet ler bal şer bet ler, Ba şı nı za ol sun da rı sı. Mus ta fa Ne ca ti KA RA ER Hisar dergisi b. Okuduğunuz bu iki şiirden ne anladığınızı belirtiniz. 3. Hatıralar şiirinde şair neleri dile getirmiştir? Belirtiniz. 4. Bu Va tan Ki min? şi iri ni tek rar oku yu nuz. Şi ir den ne an la dı ğı nı zı açık la yı nız. 5. Sı nı fı nız da iki gru ba ay rı lı nız. Millî ve memleketçi edebiyatın zevk ve an la yı şı nın kay nak la rı ile millî ve memleketçi edebiyatın özelliklerini açıklayan bir panel dü zen le yi niz son ra sın da mil lî ve mem le ket çi ede bi yat zevk ve an la yı şı na gö re ya zıl mış şi ir ler den ez berle dik le ri ni zi oku mak için öğ ret me ni niz le be ra ber bir şi ir oku ma ya rış ma sı dü zen le yi niz. Ya rış ma da sı nıfça oy la ma ya pı nız. Dereceye giren ar ka daş la rı nı zı ödül len di ri niz. 7. Mil lî ve mem le ket çi ede bi yat zev ki ve an la yı şı na bağ lı şi ir ler le top lum cu şi ir le ri ahenk, ya pı, te ma, dil ve an la tım ba kım la rın dan kar şı laş tırarak bu konuda bir makale yazınız. Yazdığınız makaleleri arkadaşlarınıza okuyunuz. 79

80 III. Ünite DEĞERLENDİRME 1. Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren şa ir ler le il gi li aşa ğı da ki yar gı lar dan han gi si doğ ru de ğil dir? A) Mem le ket man za ra la rı ile il gi li ko nu la rı iş le miş ler dir. B) Dil le ri sa de bir Türk çe dir. C) Mil lî duy gu la rı ön plan da dır. D) Şi ir le ri ni ser best na zım la ya zar lar. E) Ma hal lî un sur la rı mo dern çer çe ve de ifa de eder ler. 2. Aşa ğı da ki ler den han gi si Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı na gö re şi ir yaz mış tır? A) Ah met Mu hip Dı ra nas B) Ya şar Na bi Na yır C) Fa ruk Na fiz Çam lı bel D) Ah met Hâ şim E) Ah met Ham di Tan pı nar 3. Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren şi ir le il gi li aşa ğı da ve ri len yargılar doğ ru ise cümlelerin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Şi ir ler de he ce öl çü sü kul la nıl mış tır. ( ) Ta ri hî te ma ve ifa de ler kul la nıl mış tır. ( ) Di van şi irin den et ki len ilmiş tir. ( ) Mem le ket man za ra la rı anlatılmıştır. 4. Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren şa ir ler Ba tı lı la şan Türk şi ir ge le ne ği nin han gi un surla rın dan ya rar lan mış lar dır? 5. Aşa ğı da ki cüm le le ri uy gun ke li me le ri kul la na rak ta mam la yı nız. Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren şa ir ler... tema ve ifadeleri kullanmışlardır. Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren şa ir ler şiirinden gelen ögeleri kullanmışlardır. 6. Millî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren şairler şiirlerini hangi zihniyete göre oluşturmuşlardır? ARAŞTIRMA 1. Or han Ve li Ka nık ın Bay ram, Me lih Cev det An day ın Tez gâh, Ok tay Ri fat Ho roz cu nun Ya ban Gü lü ad lı şi ir le ri ni bulup sı nı fı nı za ge ti ri niz. 2. Ga rip Ha re ke ti hak kın da araş tır ma ya pı nız. Or han Ve li nin Bü tün Şi ir le ri ad lı ki tap tan Ga rip ön sö zü nü oku yu nuz. Şa ir le rin şiir anlayışları hak kın da bil gi edi ni niz. 3. Ger çe küs tü cü lük ne dir? Araş tı rı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 6. etkinliğin b maddesi için dir.). 4. Or han Ve li Ka nık, Ok tay Ri fat Ho roz cu ve Me lih Cev det An day ın ha ya tı ve ede bî ki şi li ği hakkın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 14 ve 15. etkinlikler ve Yo rum la ma-gün cel leme bö lü mün de ki 2. et kin lik için dir.). OKUMA Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu ve Melih Cevdet Anday ın birlikte hazırladıkları Garip adlı şiir kitabını okuyunuz. 80

81 III. Ünite 4. Garip Hareketi (I. Yeni) ( ) HAZIRLIK 1. Sı nı fı nı za ge tir di ği niz Bay ram, Tez gâh, Ya ban Gü lü ad lı şi ir le ri oku yu nuz. Bu şi ir ler de bir bi ri ne ben ze yen un sur la rı bu lu nuz. 2. Ga rip Ha re ke ti hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve Ga rip ön sö zün den edin di ği niz bil gi ler doğrul tu sun da Ga rip Ha re ke ti ni kim ler, ni çin baş lat mış tır? Be lir ti niz. 3. Ga rip ke li me si si ze ne le ri çağ rış tı rı yor? Belirtiniz. 1. me tin GÜN OLUR Gün olur, alır ba şı mı gi de rim, De niz den ye ni çık mış ağ la rın ko ku sun da Şu ada se nin, bu ada be nim, Yel ko van kuş la rı nın pe şi sı ra İNCELEME Dün ya lar var dır, dü şü ne mez si niz; Çi çek ler gü rül tüy le açar; Gü rül tüy le çı kar du man top rak tan. He le mar tı lar, he le mar tı lar, Her bir tüy le rin de ay rı te lâş!.. Gün olur, ba şı ma ka dar ma vi; Gün olur, ba şı ma ka dar gü neş; Gün olur, de li gi bi... Or han Ve li KA NIK Bü tün Şi ir le ri. 1. a. Gün Olur adlı şiirden aşağıdaki hangi duyguları sezdiniz. İşaretleyiniz. Mutluluk Pişmanlık Keder Sevinç. b. Gün Olur adlı şiir aşağıdaki hangi anlayışla yazılmıştır? İşaretleyiniz. Siyasi mesaj vermek Dinî mesaj vermek Sosyal mesaj vermek Hukuki mesaj vermek. c. Gün Olur adlı şiir aşağıdaki hangi zevki yansıtmaktadır? İşaretleyiniz. Sanat Oyun Eğlence Doğa ç. Serbest yazımla yazılan şiirlerde halkın yaşama biçimi anlatılmaya çalışılır. Halk arasında sevilmiş insan ın şiiri yazılmak istenir. Bilinçaltından yararlanma isteği vardır. Kendilerinden önceki şiir dili ve söyleyiş tarzı sapma olarak görülür. Garipçilerin şiir anlayışları hakkında verilen bu açıklamadan ve yaptığınız işaretlemelerden yararlanarak Gün Olur adlı şiirin oluşmasını sağlayan zihniyetin ne olduğunu söyleyiniz. 81

82 III. Ünite 2. me tin SON SÖZ Bo ğa zın dan lı kır lı kır ge çen Şu su yun kıy me ti ni bil Ne dir ki bu ma vi lik de me Pen ce re den gö re bil di ğin ka dar Gö ğün kıy me ti ni bil Kıy me ti ni bil çi çek aç mış ba de min Gü neş li oda nın, ça mur lu so ka ğın Be ya zın, si ya hın, ye şi lin Pem be nin kıy me ti ni bil Di ri lik öy le bir şey yü rek te Se vinç le çır pı nır Ka vak yel le ri eser in sa nın ba şın da İn sa noğ lu kı zar, öf ke le nir, sa va şır. Halk için gi ri şi len sa vaş ta O kor ku lu se vin cin Öf ke nin kıy me ti ni bil Bil ki bu Bu dur iş te Gü neş yal nız di ri le ri ısı tır Gü ne şin kıy me ti ni bil. Ok tay Ri fat HO ROZ CU Türk Dili dergisi Türk Şiiri Özel Sayısı IV 2. a. Gün Olur ve Son Söz şi ir le ri ni ya pı ba kı mın dan in ce le yi niz. Yapı bakımından hangi tür şiire dâhil edileceklerini belirtiniz. b. Gün Olur ve Son Söz adlı şiirlerin hangisinde klasikleşmiş bir şiir yapısı vardır? Niçin? c. Gün Olur ve Son Söz adlı şiirlerdeki şiir cümleleri arasındaki ilişki şiirin bütününün oluşmasında etkili olmuş mudur? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz.. 3. a. Gün Olur ve Son Söz adlı şi ir le rin te ma sı nı aşa ğı ya ya zı nız. Gün Olur Son Söz b. Yaz dı ğı nız te malar da ha ön ce in ce le di ği niz şi ir ler de de iş len miş miy di? Or han Ve li Ka nık ve Ok tay Ri fat Ho roz cu nun kul lan dık la rı te ma la rın ede bi yat ge le ne ği için de ki ye ri ni tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. c. Yaz dı ğı nız te ma lar in sa na öz gü han gi ger çek li ği an lat mak ta dır? Açık la yı nız. ç. Gün Olur ve Son Söz adlı şi ir le rin ya zıl dı ğı yıl lar da ki in san la rın ya şa mı düşünüldüğünde bu şiirlerin temaları halkın hayatıyla ilişkili midir? Açıklayınız. 82

83 III. Ünite. 4. a. Gün Olur ve Son Söz şi ir le ri ni aşa ğı da ki özelliklere gö re inceleyiniz. Verilen özellikler hangi şiirde varsa ilgili bölüme çar pı (X) işa re ti ko yu nuz. Öl çüt ler Gün Olur Son Söz Şi ir de, dizelere yer ve ril miştir. Şi ir de bent le re yer ve ril miştir. Şi ir de me caz an lam lı ke li me ler kul la nıl mıştır. Şi ir de ke li me ler ilk an la mıy la kul la nıl mıştır. Şi ir de gün lük ha yat an la tıl mış, ko nuş ma di li kul la nıl mış tır. Şi ir de ha ya lî bir dün ya an la tıl mış, sa nat lı bir söy le yiş kul la nıl mış tır. b. Be lir le di ği niz özelliklere gö re; Gün Olur ve Son Söz şi ir le rin de ke li me le rin ne den ge nel lik le ilk an lam la rıy la kul la nıl dı ğı nı, Söy le yi şin ve ke li me kad ro su nun kim le ri an lat tı ğı nı, Şiirlerdeki söyleyişin ve kelime kadrosunun halkla ilişkisini, Şi ir de ki bi rim le r ve ya cüm le ler ara sın da ki iliş ki yi açık la yı nız. c. Gün Olur ve Son Söz şi ir le rin de söz sa na tı var mıdır? İn ce le yi niz. 5. Sı nı fı nız da iki gru ba ay rı lı nız. Gün Olur ve Son Söz adlı şiirleri res me ve mü zi ğe ait öge le re yer ve ri lip ve ril me di ği ba kı mın dan in ce le yi niz. Grup söz cü le ri niz ara cı lı ğıy la ulaş tı ğı nız so nu cu açık la yı nız. 6. a. Gün Olur ve Son Söz şi ir le rin de im ge ye yer ve ri lip ve ril me di ği ni in ce le yi niz. b. Yaptığınız araştırmadan yararlanarak ger çe küs tü cü lük hakkında bilgi veriniz. c. Ga rip çi le rin im ge ye kar şı çık ma la rın da ger çe küs tü cü lük akı mı nın ne ölçüde etkili olduğu ve şiirde açıkça söylemenin önemini tartışınız. Ulaştığınız sonucu belirtiniz. 7. Gün Olur ve Son Söz şi ir le rin de şa ir ler ne den duy gu lar dan çok ak la hi tap et miş ler dir? Açık la yı nız. 8. a. Gün Olur ad lı şi iri bir kez de ses li ola rak oku yu nuz. Şi ir de ki ahen gin han gi un sur lar la sağ lan dığı nı söy le yi niz. b. Son Söz ad lı şi ir de ka fi ye, re dif, as o nans, iç ka fi ye gi bi ses olay la rı var mı dır? İn ce le yi niz. Şi ir de ahen gin na sıl sağ lan dı ğı nı be lir ti niz. c. Gün Olur ve Son Söz şi ir le rin de ölçü var mıdır? Şi ir le ri in ce le ye rek so ru yu cevaplayınız. Şiirlerde ses akışı nasıl sağlanmıştır? 9. Garipçilerin şiirlerindeki söy le yiş tarzı hakkındaki düşüncelerinizi belirtiniz. Ga rip şi iri nin o zamana kadar yazılan şiirlere benzeyip benzemediği hakkındaki düşüncelerinizi nedenleriyle belirtiniz. 10. Garipçilerin şiir yazdıkları dönemde, sanatkârların şairlerde görüldüğü zannedilen bir tavra özenerek her türlü göstergesi yerli yersiz kullanmaları şairanelik olarak adlandırılırdı. Verilen açıklamadan da hareketle Or han Ve li Ka nık ve Ok tay Ri fat Ho roz cu nun şi ir le rin de kullanılan anlatım tarzı hakkında bilgi veriniz. Orhan Veli Kanık ve Oktay Rifat Horozcu, şi ir le rin de şa ira ne tu tum dan uzak laş mak için ne ler yap mış lar dır? Açıklayınız. 11. a. Gün Olur ve Son Söz ad lı şi ir le ri an lam ve çağ rı şım ba kı mın dan in ce le yi niz. b. Şi ir ler de ki an lam açık mı dır? Ne den? c. Şi ir ler de çağrışım neden yoktur? Açıklayınız. 12. Gün Olur ve Son Söz şi ir le ri ni han gi ede bî ge le ne ğin içi ne dâ hil edersiniz? Ne den? 13. a. Gün Olur şi irin de ki min duy gu la rı, is tek le ri an la tıl mak ta dır? b. Gün Olur ve Son Söz şi ir le rin de an la tı lan la rı sı ra dan bir in san ya şa ya bi lir mi? Ne den? Ga rip çi ler ne den sı ra dan in sa nın his le ri ni, is tek le ri ni vb. şi ir leş tir miş ola bi lir ler? 83

84 III. Ünite. 14. İn ce le nen şi ir ler ile yap tı ğı nız araş tır ma dan edin di ği niz bil gi le ri kul la na rak Or han Ve li Ka nık ile Ok tay Ri fat Ho roz cu nun fik rî ve ede bî yö nü hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi aşa ğı ya ya zı nız a. Gün Olur şi irin de, Or han Ve li Ka nık ın ya şa mın dan han gi iz ler var dır? b. Or han Ve li Ka nık ve Ok tay Ri fat Ho roz cu ken di dö nem le rin de ki şa ir leri et kilemiş ler midir? Açıklayınız. YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Aşa ğı da ki şi ir le ri ya pı, ahenk, te ma, dil ve an la tım ba kım la rın dan karşılaştırınız. Karşılaştırmanız sonucunda, Garip şiirinin, Millî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdürenlerin şiirinden farklı olan yönlerini belirleyiniz. Dört ki şi park ta çek tir mi şiz; Ben, Ok tay, Or han bir de Şi na si. An la şı lan son ba har; Ki mi miz pal to lu, ki mi miz ce ket li; Yap rak sız ar ka mız da ki ağaç lar. He nüz ba ba sı öl me miş Ok tay ın, Ben bı yık sı zım. Or han Sü ley man Efen di yi ta nı ma mış. La kin ben hiç böy le mah zun ol maz dım. Ölü mü ha tır la tan ne var bu re sim de? Hâl bu ki ha yat ta yız he pi miz. Me lih Cev det AN DAY Bir Us ta, Bir Dün ya: Ok tay Ri fat KIS KANÇ Sa kın bir söz söy le me... Yü zü me bak ma sa kın! Se si ni du yan olur, sa na göz ko yan olur. Düş ma nım dır se ni kim bu lur sa ca na ya kın. Anan bi le ok şar sa be nim bağ rım kan olur... Di le rim Tan rı dan ki sa na açık ku cak lar, Bir da ha ka pan ma dan ka ra top rak la dol sun. Kan tü kür sün adı nı can dan anan du dak lar, Sa na be nim gö züm le ba kan göz ler kör ol sun. Fa ruk Na fiz ÇAM LI BEL Han Du var la rı 2. Me lih Cev det An day, Or han Ve li Ka nık, Ok tay Rifat Ho roz cu hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ile ko nu iş le ni şi sü re cin de edin di ği niz bil gi le ri kul la na rak Ga rip çi le rin Türk şi iri ne han gi ye ni lik leri ge tir dik leri ni aşa ğı ya yazınız

85 III. Ünite 3. Ga rip şi iri, han gi şi ir ge le ne ği nin ürü nü dür? Ni çin böy le düşünüyor sunuz? 4. Gün Olur ve Son Söz adlı şiirleri beğen diniz mi? Neden? 5. Garip şiirinin ör nek lerini okuduğunuz da gözünüzün önün de can lanan in san tip lerini betim leyiniz. Bu in san lar la bugün kar şılaşabilir misiniz? Düşüncelerinizi belirtiniz. 6. Garip şiiri ve toplumcu şiir üzerine öğretmeninizin yönettiği bir beyin fırtınası düzenleyiniz. DEĞERLENDİRME 1. Aşa ğı da ki ler den han gi si Ga rip şi iri için söy le ne mez? A) Şi ir de öl çü yok tur. B) Şi ir de ka fi ye yok tur. C) Şi ir de sa nat lı söy le yiş yok tur. D) Şi ir de gün lük dil yok tur. E) Şi ir de im ge yok tur. 2. Şi iri ka lıp ve kli şe ler den, şa ira ne lik ten, teş bih ve me caz lar dan kur tar ma yo lu nu tut tu. Sa de bir halk di li ile gün de lik ha ya tı ve ha di se le ri şi ir leş tir di. Za man za man, esp ri ve yer gi ye de başvur du. Pa rag raf ta ta nı tı lan şa ir aşa ğı da ki ler den han gi si dir? A) Fa ruk Na fiz Çam lı bel B) Ne cip Fa zıl Kı sa kü rek C) Or han Şa ik Gök yay D) Ca hit Sıt kı Ta ran cı E) Or han Ve li Ka nık 3. Aşa ğı da ki cüm le le ri uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Ga rip şi irin de halk ara sın dan se çil miş... şi iri ya zıl dı. Bi lin çal tın dan... ken di le rin den ön ce ki terk edil di. 4. Ga rip çi ler le il gi li ola rak aşa ğı da ve ri len yar gı lar doğ ru ise cümlelerin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Ga rip çi ler Or han Ve li Ka nık ve Beh çet Ne ca ti gil in kur du ğu bir top lu luk tur. ( ) Ga rip çi ler ger çe küs tü cü lük akı mın dan et ki len di ler. ( ) Ga rip çi ler Türk şi irin e fark lı bir yo rum ge tir di ler. ( ) Ga rip çi ler im ge ve sa nat lı söy le yi şe de ğer ver diler. 5. Ga rip çi ler ne den duy gu lar dan çok ak la hitap eder ler? ARAŞTIRMA 1. Rıfat Ilgaz, Cahit Irgat, A. Kadir, Suat Taşer, Mehmet Kemal ve Enver Gökçe nin yılları arasında yazdıkları şiirlerlerinden örnekler bularak sınıfınıza getiriniz. 2. Mehmet Kemal in fikri ve edebî yönü hakkında araştırma yapınız (Bu çalışma, inceleme bölümündeki 7. etkinlik için yapılacaktır.). Rıfat Ilgaz ın Bütün Şiirleri adlı eseri okuyunuz. OKUMA 85

86 III. Ünite 5. Toplumcu Şiir Zevk ve Anlayışının Ön Plana Çıkaranlar ( ) 1. Rıfat Ilgaz, Cahit Irgat, A. Kadir, Suat Taşer, Mehmet Kemal ve Envern Gökçe nin yılları arasında yazdıkları şiirlerden sınıfınıza getirdiğiniz örnekleri okuyunuz. Bu şiirlerin ortak özelliklerini belirlemeye çalışınız. 2. İkinci Dünya Savaşı nın ülkemizdeki sanatçılar üzerinde ne gibi izlenimler bırakmış olabileceğini tartışınız. Ulaşılan görüşü tahtaya yazınız. DÜŞÜN HAZIRLIK Ayakların olsun da YÜRÜME Gözlerin olsun da GÖRME Dilin olsun da SÖYLEME... DÜŞÜN ne farkı var senden DAĞIN TAŞIN Suat TAŞER Merhaba 3. Yukarıdaki şiirin teması daha önce incelediğiniz hangi şiire benziyor? Örneklerle soruyu cevaplandırınız. 1. me tin İNCELEME HÂL Bir tencere kaynar ocakta, Et mi kaynar, dert mi kaynar Bilinmez. Bir adam gezer sokaklarda İşi var mı, gücü var mı Sorulmaz. Ekmek umar, aş umar evdeki Bulunsa da bulunmasa da Darılmaz. Çağırırlar, çağırırlar da dostlar Karlı dağlar ara yerde Varılmaz. Mehmed KEMAL Tükenmez Bütün Şiirleri 86

87 III. Ünite 1. a. Hâl ad lı şi ir den, oluşturulduğu dönemdeki sosyal, siyasi ve ekonomik bir sorunu hissettiniz mi? Niçin? Sizce şiir hangi sanat anlayışıyla yazılmıştır? b. Hâl adlı şiirin oluşturulmasına imkân sağlayan zihniyet nedir?. 2. a. Şiirin, ses ve anlam kaynaşması sonucu oluşan anlam birimlerinden birini aşağıya azınız b. Hal adlı şiirin anlam biriminin adını söyleyiniz. c. Şiirin anlam birimleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. 3. Hâl adlı şiirin temasını bulunuz. Şiiri oluşturan anlam birimlerinin temanın oluşmasında nasıl bir etkisi olmuştur? Açıklayınız. 4. a. Hâl adlı şiirin dilini aşağıdaki özelliklere göre inceleyiniz. Şiirde imgenin nasıl kullanıldığı Şiirde doğal dilden nasıl yararlanıldığı Şiirde söz sanatlarından nasıl yararlanıldığı Şiirde çağrışımlardan nasıl yararlanıldığı b. Şiirde nasıl bir söyleyiş kullanılmıştır? Şiirden örneklerle düşüncenizi belirtiniz. 5. a. Hâl adlı şiir hangi ölçü ile yazılmıştır? Belirleyiniz. b. Şiirde kafiye, redif, iç kafiye var mıdır? İnceleyiniz. c. Şiirde ses akışı hangi unsurlarla sağlanmıştır? 6. Hâl adlı şiirin yapısı, anlatımı ve temasını birbiriyle ilişkilendirilerek şiirden ne anladığınızı söyleyiniz. 7. Mehmet Kemal in fikri ve edebî yönü hakkında yaptığınız araştırmadan hareketle şairin bilinen özellikleriyle Hâl adlı şiiri arasında nasıl bir ilişki vardır? Belirtiniz. 8. Rotatifler Grayderler Dozerler adlı şiiri yapı, tema, dil ve ahenk bakımlarından kitabınızın 72. sayfasında yer alan Çoban Çeşmesi adlı şiirle karşılaştırarak farklılıklarını belirleyiniz. 2. me tin ROTATİFLER GRAYDERLER DOZERLER I Kıvrım Kıvrım Yemyeşil Bir Engerektir. Soğulur Yüce Dağlar Arasından Başıma Vurur Gümbürtüsü Fıratın Biter mi Bu Tipi Bu Fısırtılar Ve Çakal Sesleri Kurt Ulumaları Kapılarda Adam Boyunu Aştı Kar 87

88 III. Ünite II Ve Kuş Kuşa Süt Vermez Daha Ve Dağ Gibi Kümbetlere Sokmuş Başını Helezonlu Başını Savurur Kar ı Bir Sağa Bir Sola İşler Rotatifler Grayderler Dozerler Çıldırmış Doğa Vuruşur Makina Ve İnsanla Enver GÖKÇE Yaşamı Bütün Şiirleri YORUMLAMA - GÜNCELLEME ŞİİRDE A. Kadir e Önce şiirde sevdim kavgayı Özgürlüğü kelime kelime şiirde. Mısra mısra sevdim yaşamayı, Öfkeyi de sevinci de... Senin ışıklı günlerin, Benim iyimser dostlarım Hepsi hepsi şiirde. Ne varsa yitirdiğim... Bütün bulduklarım şiirde Kafiyeden önce gelen Sevgilerimiz mi sade, Sürgün de var Hapis de. Rıfat ILGAZ Bütün Şiirleri 1. a. Rıfat Ilgaz a ait yukarıdaki şiirde şairin okuruna yansıttıklarından başka okurun yansıtmadığı duygu ve düşüncelerin neler olduğunu belirtiniz. b. Siz şiir sever misiniz? Niçin? 2. Hâl adlı şiiri bir kez daha okuyunuz. Şiirden ne anladığınızı anlatınız. Bir şiirin her okunuşunda farklı anlam değerleri kazanmasının nedenlerini açıklayınız. 3. Şiirde sosyal problemleri dile getirmek sanatsal söyleyişe engel olabilir mi? Neden? 4. Hâl adlı şiirde şairin dile getirdiği sosyal problemler günümüzde de şairlerce konu olarak işleniyor mu? Neden? 88

89 III. Ünite DEĞERLENDİRME 1. Aşağıda adı verilen şairlerden hangisi toplumcu şiiri ön plana çıkaran şairler tarafından örnek alınmıştır? A) Orhan Veli Kanık B) Yahya Kemal Beyatlı C) Nâzım Hikmet Ran D) Arif Nihat Asya E) Ziya Osman Saba 2. Aşağıdaki şairlerden hangisi toplumcu şiiri ön plana çıkaran şairler arasında yer almaz? A) Suat Taşer B) Enver Gökçe C) Cahit Irgat D) Melih Cevdet Anday E) Rıfat Ilgaz 3. Toplumcu şiiri ön plana çıkaran şairlerin şiirlerinde kullandıkları dil ve anlatım özellikleri hakkında bilgi veriniz. 4. Toplumcu şiiri ön plana çıkaran şairlerin şiirlerinin oluşmasına imkân sağlayan zihniyet hakkında bilgi veriniz. 5. Aşağıdaki cümleleri uygun kelimelerle tamamlayınız. Rıfat Ilgaz ın şiirlerinde... deyimlerinden yararlanılır. Toplumcu şiiri ön plana çıkaran şairler... problemleri konu edinen şiirler yazmışlardır. Toplumcu şiiri ön plana çıkaran şairler... edebiyatımıza egemen oldukları bir dönemde seslerini duyuran edebî çalışmalar yapmışlardır. ARAŞTIRMA lu yıl la rın or ta la rın dan İkin ci Ye ni ye ka dar mil lî ve mem le ket çi, top lum cu ger çek çi ve Ga rip şi iri dı şın da şi ir de ger çek le şen ara yış lar hak kın da bil gi edi ni niz. 2. Ma vi Ha re ke ti ne dir? Ön cü le ri kim ler dir? Araş tı rı nız. Bu ha re ke te men sup olan bir şa irin şi iri ni sı nı fı nı za ge ti ri niz. 3. Fa zıl Hüs nü Dağ lar ca nın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 12. et kin lik için ya pı la cak tır.). 4. Beh çet Ne ca ti gil in fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü münde ki 14. et kin lik için yapılacaktır.). 5. Hil mi Ya vuz un fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 39. et kin lik için ya pılacak tır.). OKUMA Attilâ İlhan ın Ben Sana Mecburum adlı şiir kitabını okuyunuz. 89

90 III. Ünite 6. Garip Dışında Yeniliği Sürdüren Şiir ( ) HAZIRLIK 1. Ga rip şi iri dı şın da şi ir de ger çek le şen ara yış lar hak kın da edin di ği niz bil gi le ri kul la na rak şa ir le rin ne den böy le bir ara yış ih ti ya cı his set tik le ri ni tar tı şı nız. Tar tış ma nız so nu cu ula şı lan gö rüş le ri tah ta ya ya zı nız. 2. Ma vi Ha re ke ti hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan edin di ği niz bil gi ler doğ rul tu sun da sı nı fa ge tirdi ği niz şi iri in ce le yerek şim di ye ka dar in ce le di ği niz şi ir ler den fark lı olan özel lik le ri be lir leyiniz. 3. Farklı şiir anlayışlarıyla eserler verilmesi Türk edebiyatını hangi yönlerden zenginleştirmiş olabilir? Düşüncelerinizi nedenleriyle belirtiniz. 1. me tin DAĞ LAR SA VU NU SU Dün ge ce yok tu ki, Bu dağ bu ra ya na sıl gel miş? Na sıl mı gel miş, bes bel li Os man, Yü rü ye rek ko şa rak, Bir ola ğan üs tü de Uça rak tür kü tür kü. İNCELEME Dün ge ce yok tu ki Bu dağ bu ra ya ner den gel miş? Ner den mi gel miş, bes bel li Re cep, Kon ya dan Kay se ri den, Göğ sü hep yon ca, göğ sü hep çi çek, Bel ki ta Sür be han dan. Dün ge ce yok tu ki Bu dağ bu ra ya ni çin gel miş? Ni çin mi gel miş bes bel li Tey mur, Bes bel li, Yur dum ko run sun de yu Göğ sün kal kan et me ye. Fa zıl Hüs nü DAĞ LAR CA Ye di Me met ler 90

91 III. Ünite. 1. Dağlar Savunusu adlı şiirde kullanılan kelime, kelime grupları ve ifade biçimlerini inceleyiniz. Şiirin oluşmasına imkân sağlayan hâkim zihniyetin ne olduğunu aşağıya yazınız a. Dağ lar Sa vu nu su ad lı şi irin an lam bi rim le ri ni be lir le yi niz. b. Şiirdeki anlam birimlerinin arasında nasıl bir ilişki olduğunu açıklayınız.. 3. a. Aşa ğı da ki so ru la rın ce va bı nı ya zı nız. Dağlar Savunusu adlı şi irin te ma sı ne dir? Te ma, in sa na öz gü bir ger çek li ği nasıl ifa de et mek te dir? b. Belirlediğiniz te ma, ede bi yat ge le ne ği için de na sıl bir ye re sa hip tir? Tartışınız. Tartışmanız sonucu ulaşılan görüşü aşağıya yazınız Dağlar Savunusu adlı şiirde şair işlediği temaya uygun dil ve söyleyiş özelliği kullanmış mıdır? Şiirden örneklerle düşüncelerinizi belirtiniz. RIH TIM DA UYU YAN GE Mİ Rıh tım da uyu yan ge mi Ha tır la dın mı en gi ni, Sert dal ga la rı, yo su nu, Su la rın uğul tu su nu Yır tı lan yel ken ler gi bi En gin le baş ba şa kal sak Ve bir şa fak se rin li ği İçin de uy ku ya dal sak.... Ah met Ham di TAN PI NAR Bü tün Şi ir le ri. 5. Dağ lar Sa vu nu su ad lı şi iri, Rıh tım da Uyu yan Ge mi şi iriy le im ge le rin kul la nı mı ve söy le yiş özellik le ri ba kı mın dan kar şı laş tı rı nız. Ga rip dı şın da ye ni li ği ni sür dü ren şi irin öz şi ir le olan ben zer lik le ri ni tes pit edi niz. 91

92 III. Ünite. 6. Dağ lar Sa vu nu su ad lı şi iri ahenk özel lik le re gö re inceleyiniz. Tabloda verilen ahenk özel lik le rinin me tin de olup ol ma dı ğı nı belirleyiniz. Bul du ğu nuz özel lik le il gi li bir ör ne ği tab lo ya ya zı nız. Ka fi ye Re dif Ali te ras yon Aso nans Ses akı şı Söy le yiş fark lı lı ğı Ri tim 7. Dün ge ce yok tu ki Bu dağ bu ra ya ner den gel miş? Yukarıdaki dizelerden hareketle Dağlar Savunusu adlı şiirde bi li nen ahenk un sur la rın dan baş ka, ahen gin oluş ma sı na kat kı da bu lu nan ve di lin bün ye si ne mal ol muş ahenk unsurlarından yararlanıp yararlanılmadığını belirtiniz. 8. Sı nı fı nız da iki gru ba ay rı lı nız. İn ce le nen şi ir de ser best nazım im kân la rın dan ya rar la nı lıp ya rar la nılma dı ğı nı, te ma ya uy gun dil ve söy le yiş özel li ği se çi lip se çil me di ği ni gruplarınızla tartışınız. Ula şı lan so nuç la rı grup söz cü le ri ara cı lı ğıy la açık la yı nız. 9. Dağ lar Sa vu nu su ad lı şi ir de öl çü var mı dır? İn ce le yi niz. 10. Ya pı sı, an la tı mı ve te ma sı nı bir bi riy le iliş ki len di re rek Dağlar Savunusu adlı şi iri yo rum la yı nız. 11. Şa ir duy gu la rı nı ifa de eder ken ne den tür kü, Kon ya, Kay se ri, Sür be han, Tey mur gi bi isim le ri kullan mış tır? Açık la yı nız. 12. a. Fa zıl Hüs nü Dağ lar ca hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ve in ce le di ği niz şi irin den ya rar la na rak şairin fik rî ve ede bî yö nü hak kın da çı ka rım lar da bu lu nu nuz. b. Aşa ğı da ki so ru la rı cevaplayınız. Fazıl Hüsnü Dağlarca han gi kül tür kay nak la rın dan bes len miş tir? Hangi top lum sal dü şün ce ler den et ki len miştir? Dö ne min de ki hangi şairleri etkilemiştir? Hangi edebî gruba mensuptur? Sa na ta ne gi bi ye ni lik ler ge tir miş tir? 92

93 III. Ünite 2. me tin GÜLMELERİ Her evde birisi bir ikinci uğruna Yaz yağmuru gibi Geri kalanların arada üzülmeleri. Adanmış nasıl kaçar nereye Sürer gider yaşarken ölmeleri Değişmez korkunç olanca ağırlığı bir ona vermeleri. Gider gelir görürüm Evlerde ne/dense hep bu bölmeleri Örülü duvarlar gömülmüş gülmeleri Beh çet NE CA Tİ GİL En / Cam SE BİL VE GÜ VER CİN LER Ko pan bir de met gi bi in di ler bi rer bi rer, Bır ak yor gun baş la rı bu taş lar da uyu sun. Tu tuş muş ruh la rı na bir dam la göz ya şı sun. Bir se bi le dö kül dü bem be yaz gü ver cin ler! En alev li çöl le rin üs tün den hep be ra ber Ge çer ken bul ma dı lar, ne bir ot ne bir yo sun. Kork ma dan su iç sin ler ya vaş ça, su sun su sun: Bir se bi le dö kül dü bem be yaz gü ver cin ler! En son şar kı la rı mı da ğı ta rak rüz gâ ra. İn ce bo yun la rı nı uzat tı lar tas la ra: Bir ze hi ri iç ti ler su suz lu ğa kan ma dan. Şim di bom boş se bil de yal nız o rüz gâr in ler. Mer mer le rin üs tün de uçu şur ka lan tüy ler. Be yaz ba sa mak lar da kuru muş bir dam la kan... Zi ya Os man SA BA Ye di Me şa le ci ler hzl.: Yrd. Doç. Dr. Hü se yin TUN CER... Sa bah sa at al tı Aç tım gü nün ka pı sı nı gir dim içe ri, kar şı la dı be ni per ce re de genç ma vi nin ta dı, ay na da al nı mın dün den kal ma çiz gi le ri ve en sem de bir ka dın se si ay va tü yü gi bi yu mu şak ve rad yo da mem le ket ha be ri ve ar tık obur lu ğum do lup do lup ta şa rak ko şa ca ğım ağaç tan ağa ca sa at le rin ye miş bah çe sin de ve gü neş ba ta cak yav rum ve umu yo rum, ge ce nin öte sin de bek leye cek be ni ye ni bir ma vi nin ta dı, umu yo rum... Nâ zım Hik met RAN Son Şi ir le ri 93

94 III. Ünite GÜ ZEL HA VA LAR Be ni bu gü zel ha va lar mah vet ti, Böy le ha va da is ti fa et tim Ev kaf ta ki mem u ri ye tim den Böy le ha va da âşık ol dum; Eve ek mek le tuz gö tür me yi. Böy le ha va lar da unut tum; Şi ir yaz ma has ta lı ğı m Hep böy le ha va lar da nük set ti; Be ni bu gü zel ha va lar mah vet ti. Or han Ve li KA NIK Bü tün Şi ir le ri. 13. a. Dağ lar Sa vu nu su ve Gülmeleri ad lı şi ir le ri; Ziya Osman Saba, Nâzım Hikmet Ran ve Orhan Veli Kanık ın verilen şiirleriyle ses, ya pı, te ma, dil ve an la tım yön le rin den kar şı laş tı rı nız. Şi ir ler ara sın da ki ben zer lik ve fark lı lık la rı tah ta ya sı ra la yı nız. b. Öz şi ir, top lum cu ger çek çi şi ir ve Ga rip Ha re ke ti ile şi ire ge ti ri len ye ni lik le rin Ga rip dı şın da ye nili ği ni sür dü ren şi ir de şa ir ler ce na sıl yo rum lan dı ğı nı açık la yı nız. 14. Beh çet Ne ca ti gil hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve Gülmeleri ad lı şi irin den edin di ği niz bil gi le ri kul la na rak şa irin fik rî ve ede bî yö nü hak kın da çı ka rım lar da bu lu nu nuz. 15. Beh çet Ne ca ti gil in şi irin de bel li bir top lum sal dü şün ce nin iz le ri var mı dır? Ni çin? 3. me tin ge ce bu luş ma sı sen is tin ye de bek le ben bu ra da yım içim de kö pek gi bi hav la yan yal nız lı ğım bel ki gel mem ge le mem beş da ki ka bek le git çün kü ben bu ra da yım ka ran lık ta yım ya nım da ol ma dın mı se ni se vi yo rum bel ki gel mem ge le mem beş da ki ka bek le git yü zü nü ıs lat ma dan ağ la ya bi lir mi sin ya rı ge ce den son ra te le fon et tin mi hiç ka ran lık adam lar hü vi ye ti ni sor du mu ben senin ol ma dı ğı nı arı yo rum bel ki gel mem ge le mem beş da ki ka bek le git ya ban cı gi bi sin mi yop göz le rin kı sık ba na ait ne var sa se ni kor ku tu yor sa na ait ne var sa hiç bi ri be nim de ğil bel ki öl mek hak kı mı kul la nı yo rum bel ki gel mem ge le mem beş da ki ka bek le git At ti lâ İL HAN ben sa na mec bu rum 94

95 16. a. ge ce bu luş ma sı ad lı şi iri ses li ola rak oku yu nuz. Şi ir de ses akı şı var mı? Söy le yi niz. b. Şi ir de ahen gi sağlayan un sur la rı be lir ti niz. III. Ünite c. Şa irin, şi ir de di lin bün ye si ne mal ol muş ahenk öge le rin den na sıl ya rar lan dı ğı nı açık la yı nız Attilâ İl han, şi irin de ser best naz mın han gi im kân la rın dan ya rar lan mış tır? Şi ir den ör nek ler le düşüncelerinizi aşağıya yazınız a. ge ce bu luş ma sı ad lı şi ir le il gi li is te nen bil gi le ri aşa ğı ya ya zı nız. Şi irin te ma sı : Şi irin öl çü sü :... Şi ir de ki im ge ler : Şi irin söy le yiş özel li ği : Kul la nı lan di lin özel li ği : Şi iri oluş tu ran bi rim ler : b. Tablodaki bilgilerden hareketle şiirdeki dil ve söyleyiş özelliğinin temaya uygun olup olmadığını belirtiniz. c. Şi ir han gi özel lik le riy le öz şi ire ben zi yor? Be lir ti niz. ç. Şi iri oluş tu ran bi rim ler an lam yö nün den ba ğım sız mı dır? Ör nek ler le açık la yı nız gece buluşması adlı şiirde belirlediğiniz te ma da ha ön ce in ce le di ği niz şi ir ler de de iş len miş miydi? Bu na gö re şi ir de ve ri len te ma nın ede bi yat ge le ne ği için de na sıl bir ye ri var dır? Tar tı şı nız. Ula şı lan gö rü şü aşağıya yazınız gece buluşması adlı şiirdeki te ma in sa na öz gü han gi ger çek li ği yansıtmaktadır? 21. a. ge ce bu luş ma sı ad lı şi ir den ne anladınız? Belirtiniz. b. Şi iri tek rar oku yu nuz. Bu oku ma nız dan son ra ne an la dı ğı nı zı an la tı nız. c. Bir şi irin an la mı nın her okunuştan son ra ni çin de ğiş ti ği ni açık la yı nız. 95

96 III. Ünite. 22. a. Aşa ğı da ki şi iri oku yu nuz. BİR DOST Kİ Şİ GE CE DE Bir dost ki şi ge ce de Uzak ta bir tek yı ğın ışık gö rü nene de ğin Yağ mur la bir yol la ra dü şü yor - yağ mur la bir dö nü yor. Bu so kak so kak la rın en yaş lı sı Hız la ge çi yor, utan cı bek çi den ya na Göz le ri göz le ri ne değ sin is te mi yor. Du rup din li yor bir ayak se si Bir mut lu yüz so kak lar dan Çı ka ge li yor çığ lık çığ lı ğa bir yal nız lık Ay rı lık de ğil - çağ rı de ğil Ya lın kat yü ce li ğin de dün ya mı zın Gök ka ran lı ğın da bir fos for lu sa at sa lı nı yor. Ben vak tin doğ ru su - eğ ri si yok tur de rim Bir dost ki şi var sa ge ce de - be nim. Ro bert FROST (Rabırt Fırast) Bü yük Şa ir ler ve Şi ir le ri hzl.: Tahsin YÜCEL b. At ti lâ İl han ve Ro bert Frost bi rey sel ola nı di le ge ti rir ken hangi edebî gelenekten ve akımdan yararlanmış olabilirler? Şairlerin duygularını farklı kaynaklardan yola çıkararak dile getirmesinin sebeplerini açıklayınız. c. Yal nız lı ğı di le ge ti ren baş ka şi ir ler bi li yor sa nız adı nı söy le yi niz. 23. At ti lâ İl han; öz şi ir, top lum cu ger çek çi şi ir ve Ga rip Ha re ke ti ile ge ti ri len ye ni lik ler den han gi le ri ni, şi iri ne nasıl yan sıt mış tır? 24. Ma vi Ha re ket ile il gi li yap tı ğı nız araş tır ma ve oku du ğu nuz şi irin den ya rar la na rak At ti lâ İl han ın fikrî ve ede bî yö nü hak kın da ki düşüncelerinizi be lir ti niz. 25. a. At ti lâ İl han ken din den son ra ki şa ir le ri et ki le ye bil miş mi dir? Ni çin? b. At ti lâ İl han, gece buluşması adlı şi irin de aşağıdakilerden hangilerini an lat mış tır? Neden? çocukluğunu hayallerini gençliğini yalnızlığını sevincini aşkını korkularını bunalımlarını 96

97 III. Ünite 4. me tin kay bo luş ve şi irim ve ka dın lar bir in sa na bı ra kıl mış olan ke der ve ke li me le rin kal bi... ay dı, ka mer di ve mâh... bir mü lem mâ ya bi le râ zıy dım âh! mü lem mâ, evet, ka dın lar öy le dir: bih ter, ayn-ı nur ha nım ve em ma... hep si be nim di bir za man... aşk lar ha in di, ha ine cek ve an na bir gül ile mü sem mâ... na sıl sev dim di siz le ri, o be ni so ran; aşk bir giy si dir, şi ir bir ya ma... dâ imâ bir ey vâh! gi bi du rur dum; dâ imâ ken di ne ait bir imâ; sis ça nı de ğil, de niz fe ne ri de ğil, ne bir gök ku şa ğı, ne bü yü lü dağ... ama... şi irim... bir şeb çe rağ! Hil mi YA VUZ kay bo luş şi ir le ri 26. Yukarıdaki şiirde şair ahen gi han gi öge ler le sağ la mış tır? 27. Yukarıdaki şi iri önce bir ro bot oku yor muş gi bi da ha son ra da duy gu lu bir ses to nu ile oku yu nuz. İki oku ma nız ara sın da ki de ği şik li ğin se be bi ni söy le yi niz. 28. Şi ir de mâh, âh, em ma, an na, mü sem mâ, ya ma, imâ, ama ke li me le ri nin oluş tur du ğu dü zen le sağla nan ne dir? 29. Hilmi Yavuz şi ir inde ser best naz mın im kân la rın dan na sıl ya rar la nıl mış tır? Açıklayınız. 30. Şi ir de ki dil ve söy le yiş özel lik le ri te ma ya uy gun mu dur? Şi ir den ör nek ler le dü şün ce ni zi be lir ti niz. 31. Şi ir, bel li bir öl çüy le mi ya zıl mış tır? Araş tı rı nız. 32. Şi ir, öz şi ire ben zi yor mu? Ne den?. 33. a. Şi irin an lam bi rim le rin den bi ri ni aşa ğı ya ya zı nız b. Yaz dı ğı nız bu an lam bi ri mi nin şi irin bü tü nün de ki öne mi ni açık la yı nız. 34. Şi irin te ma sı ne dir? Bu te ma ede bi yat ge le ne ği için de da ha ön ce iş len miş mi dir? Nasıl? 35. Şiirin teması in sa na öz gü han gi ger çek li ği or ta ya koy mak ta dır? 36. kayboluş ve şiirim ve kadınlar adlı şiirden ne an la dı ğı nı zı an la tı nız. 37. Hilmi Yavuz duy gu la rı nı di le ge ti rir ken ne ler den ya rar lan mış tır? Şi ir den ör nek ler le dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 38. Hilmi Yavuz, Cum hu ri yet Dö ne mi şa ir le ri nin ge tir di ği han gi ye ni lik le ri ken di yo ru muy la şi iri ne kat mış tır? 39. Yap tı ğı nız araş tır ma ve in ce le di ği niz şi ir inden yo la çı ka rak Hil mi Ya vuz un han gi ede bî akım lar dan et ki len di ği ni ve eser le ri nin özel lik le ri ni be lir ti niz. 40. Hil mi Ya vuz, şi ir sa na tına han gi yenilik leri getir miş tir? Bu yenilik ler in celediğiniz şiire nasıl yan sıtılmış tır? 97

98 III. Ünite 1. Sı nı fı nız da dört grup oluş tu ru nuz. Grubunuzla Ca hit Kü le bi, Ah met Ok tay, Er dem Ba ya zıt ve Ca hit Za ri foğ lu nun Yorumlama Güncelleme bölümüne alınan şi ir le ri ni ya pı, ahenk, te ma, dil ve an latım ba kım la rın dan in ce le yi niz. Bu şiirlerin benzer yönlerini belirleyiniz. YOL CU LUK Gi de cek sin bu ra lar dan gün ge le cek, Ya vaş ya vaş kay bo la cak bin di ğin tren, Eri yen kar lar gi bi için den Bü tün sı kın tı la rın akıp gi de cek. YORUMLAMA - GÜNCELLEME Bağ daş ku ra cak sın bir tah ta sı ra nın üs tü ne Yol cu la ra, mer ha ba, di ye rek Ar dın sı ra ka çan kır la rı sey re de rek Coğ raf ya ders le ri ni ha tır la ya cak sın yi ne Adı nı bil me di ğin ır mak lar dan ge çe rek Bir di ki li ağa cın bi le yok yer yü zün de Ama bir yur dun var se vi le cek! Eri yen kar lar gi bi için den Bü tün sı kın tı la rın akıp gi de cek Ağ la ma ya cak kim se ar dın dan, gül me ye cek! Ca hit KÜ LE Bİ Bü tün Şi ir le ri SÜRGÜN Ey (...) ev re nin gi zi ka dar çok in sa nın gi zi, ben de ayır t e di le mem sen den ay nı fır tı na gö ğü nün de mir ci siy di be nim le de ko nu şan, du yu lu yor du uğul tu su boz kır ye li nin ve çok ol muş tu Ozan ın kan di li sö ne li Dağ lan mış tım ate şiy le tut ku la rın bağ sı zım de dim ey Si ren ler in şar kı la rı ge li yo rum do ludiz gin, su nu yo rum er kek gü cü mü teh li ke nin ve öz le min tır pan cı sı na, eti mi ker pe ten ci le re ve bu te ci men dün ya ya acı mı Ey be ni çev re le yen bü yü he le zo nu su al tı kent le ri nin fos for su bü yü sü Ora da gö mü lü ço cuk lu ğum çe vir so ğuk tan kı zar mış yü zü nü ba na, ko ku su hâ lâ el le rin de sı cak ek me ğin Ka rart ma gün le ri: Ta hı lın gü cü nü bil mi yor da ha oku ma yaz man, uçak baş ka bir adı ku şun, kar da ke le bek le öz deş bu ça mur lu yol da. Ey kır lar, sen de bir anı ola cak sın du ru ve par lak de re 98

99 III. Ünite Yi ti ri yor sun ek mek kar ne si ni göz ya şın kış ikin di si ni ay rış tı rı yor. Da ha İn cil i ya zıl ma dı bu kü çül me nin bir ley lak ko ku su gü lüm se me siy le öl dü ni nen, Ek mek çi Ka dın ı oku muş tun ge ce. Halk hi kâ yele ri nin ve ma sal la rın bil ge siy di, yol daş la rıy sa cin ve pe ri tay fa sı bir ölü da ha var. (...) Ba rı nak sız, yü zün de bir ça kal sü rü sü nün ulu ma sıy la do nan. Çe ki şi yor du de li lik le sa vu ru yor du bir güz öğ le sin de geç mi şi nin gö mü sü nü: Pa ra sız ya tı lı ilk genç lik, öğ ret men okulunun mü zik bö lü mü ( ) faz la bir şey de bil mi yor dun ey İs pir to cu ( ) es ki tan go lar ça lan Ço cuk luk to ka laş ma dık ni ce dir, ök se ler ku ru yor sun hâ lâ, arı nın ba lı gök ku şa ğı nın ef sa ne si de ge li yor av la ğı na. En es ki ger çe ğin ge ze gen le r a ra sı gi dip gel me ler bir kez bi le ir kil me din ölü ler top ra ğıy la Fa tih ler geç ti üze rin den par lı yor tol ga la rı gö z a lan do ruk lar da. Ka vim ler da ha da par lak, ba kı rın ve plas ti ğin bu lu cu su ut kuy la boz gun ara sın da Ben se ka nı yo rum cüb be sin de yi ten er mi şin es ri me siy le. Cüz zam lı nın umut suz lu ğu da ben de, tay fa nın ana for la rı çev re le yen se vin ci de etim de kent le rin sus ta lı sı. Bir çav lan san ki ka nım. Sar sı lı yo rum gi ziy le ya ka mo zun, be den se hep yal nız ka lı yor. KAR AL TIN DA HÜ ZÜN DE NE ME Sİ Dün ya nın en uzun hüz nü ya ğı yor Yor gun ve ye nil miş in san lı ğı mı zın üs tü ne Kar ya ğı yor ve sen gi di yor sun Ağ lar gi bi yü rü ye rek gi di yor sun Bel ki bul ma ğa gi di yor sun kay bet ti ği miz O in san ve ta bi at ça ğı nı Dön ba na ve din le Kuş lar uçu şu yor içim de Ah met OK TAY Sür gün Loş bir ke man so lo su gi bi Kuş la rın uçuş tu ğu nu içim de Dön ba na ve din le Ka ran lık de niz le rin di bin de Bir ta kım in ci le rin ol du ğu nu Bir ta kım in ci le re ve ha tı ra la ra Ne den bağ lı ol du ğu mu zu unut ma Duy be ni ve din le De niz ler bo ğu şu yor içim de Unut ma di yo rum ama sen an la An lat bi zim de ya şa mak is te di ği mi zi on la ra. Er dem BA YA ZIT Se beb Ey 99

100 III. Ünite ZAHMET VAKTİ Ya şa mak bir so kak lam ba sı gi bi Bir ge ce ev den atıl mış bir ço cuk san ki Tek bir dam la tek bir ses gi bi Ak lı ma dü şü yor Ar tık de li rir ko şar şim şek le rim Ya şa mak bu na dir ve gev şek Ha yır bu gün hiç bir kim se yi al kış la mı yo rum Ve on la rın di ki lip içi yu mur ta çü rü ğü ko kan kris tal fa nus la rı na ba ka dur duk la rı gi bi ba kıp dur mu yo rum Ve ba zı bey alık la rın de di ği gi bi Sa de ce yü rek arı lı ğı nı arı bul mu yo rum Dü şü nün To hum lar eki lir Yağ mur lar baş lar O za man fi liz ler bir ka rış bo yu yük sel miş tir Köy lü da var la rı nı alır gö tü rür sü rer üs tü ne Ba şak de di ği miz rah met on dan son ra fış kı rır Esas on dan son ra göv de le nir Gör me zik /gör dü rür ler Da va rın ye dim doy dum san dı ğı Bir dal gın lık Ca hit ZA Rİ FOĞ LU Şi ir ler 2. Ah met Ok tay ın şi iri ni bir kez da ha oku yu nuz. Şiirden ne anladınız? Söyleyiniz. Şi ir le rin her oku nu şun da fark lı an lam lar kazanmasının ne de ni ni be lir ti niz. 3. Ga rip dı şın da ye ni li ği ni sür dü ren şi ir, ya pı ve içe rik özel lik le riy le ser best na zma da ha ya kın dır di ye bi lir mi si niz? Ne den? 4. Ga rip dı şın da ye ni li ği ni sür dü ren şi ir de şa ir ler sos yal ko nu la ra hiç yer ver me miş ler mi dir? Açık la yı nız. 5. Dağlar Savunusu, Gülmeleri, gece buluşması ve kayboluş ve şiirim ve kadınlar adlı şiirlerin hangisini beğendiniz? Ne den? 6. Bir şi ir ya za cak ol sa nız bu konuda sanat anlayışı hakkında bilgi edindiğiniz hangi şa iri ken dinize ör nek alır dınız? Neden? 100

101 III. Ünite 1. Aşa ğı da ki ler den han gi si Ga rip dı şın da ye ni li ği sür dü ren şi ir için söy le ne mez? A) Di lin bün ye si ne mal ol muş ahenk özel lik le rin den ya rar la nıl mış tır. B) Ser best naz mın im kân la rın dan ya rar la nıl mış tır. C) Te ma ya uy gun dil ve söy le yiş aran mış tır. D) Ge nel lik le öl çü kul la nıl mış tır. E) Şi ir im ge ve söy le yiş ba kı mın dan öz şi ire ya kın dır. 2. Aşa ğı da ki ler den han gi si Ma vi Ha re ke ti ne men sup bir şa ir dir? A) Beh çet Ne ca ti gil B) Ah met Ok tay C) Ca hit Kü le bi D) Er dem Ba ya zıt E) Hil mi Ya vuz DEĞERLENDİRME 3. Aşa ğı da ki cümleleri uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Ga rip dı şın da ye ni li ği sür dü ren şi ir de şa ir ler, bi rey sel ola nı di le ge ti rir ken ya rar lan mış lar dır. Garip dışında yeniliği sürdüren şiir imge ve söyleyiş bakımından şiire yakındır. 4. Ga rip dı şın da ye ni li ği sür dü ren şi ir le il gi li ola rak aşa ğı da ve ri len yar gı lar doğ ru ise cümlelerin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Ga rip dı şın da ye ni li ği sür dü ren şi ir de şa ir ler; öz şi ir, top lum cu ger çek çi şi ir ve Ga rip Ha re ke ti ile ge ti ri len ye ni lik le ri ken di du yar lı lık la rıy la yo rum la mış lar dır. ( ) Ga rip dı şın da ye ni li ği sür dü ren şi ir nes re yak laş mış tır. ( ) Ga rip dı şın da ye ni li ği sür dü ren şi ir Ga rip Ha re ke ti ne kar şı dır. 5. Ga rip dı şın da ye ni li ği ni sür dü ren şi ir, ede bi ya tı mız da ki han gi şi ir ge le ne ğin den et ki len miş tir? ARAŞTIRMA 1. I ve II. Dünya Savaşı ndan son ra sanat çılar han gi dün ya görüşünü savun maya baş lamış lar dır? Araş tırınız (Bu çalışma inceleme bölümündeki 1. etkinlik için yapılacaktır.). 2. İkin ci Ye ni şi iri nin or ta ya çı kış ne de ni ni ve önem li şa ir le ri nin kim ler ol du ğu nu araş tı rı nız (Bu araş tır ma, İn ce le me bö lü mün de ki 14. et kin lik için ya pı la cak tır.). 3. Ce mal Sü rey a nın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lümün de ki 16. et kin lik için ya pı la cak tır.). 4. Sür re alizm, dada izm ede bî akım la rı ile bi linç akı şı ede bî ha re ke ti nin or ta ya çı kış se be bi ve özellik le ri ni araş tı rı nız (Bu ça lış ma in ce le me bö lü mün de ki 15 ve 30. et kin lik ler için ya pı la cak tır.). 5. Edip Can se ver in fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lümün de ki 33. et kin lik için yapılacak tır.). OKUMA Cemal Süreya nın Üvercinka, Edip Cansever in Yerçekimli Karanfil adlı eserlerini okuyunuz. 101

102 III. Ünite 7. İkinci Yeni Şiiri ( ) 1. İkin ci Ye ni şi iri nin or ta ya çı kış amacı ne ola bi lir? 2. İs lam Uy gar lı ğı Çev re sin de Ge li şen Türk Ede bi ya tın da oluşan süs lü sa nat lı söy le yiş özel li ği ken di le rin den son ra ge len ede bî dö nem ler de ki şa ir le ri na sıl et ki le miş ola bi lir? 3. Ede bî akım la rın ve ha re ket le rin or ta ya çı kış se be bi ne dir? 4. Bi rey sel du yuş kav ra mı nın an la mı ne dir? HAZIRLIK 1. me tin Dİ LEK ÇE So ka ğım san Ben anah ta rı çe vir di ğim za man Ka pa nan evin ka pı sı de ğil, Se nin ka pın ol sun açı lan. Ad re sim sen, Mek tup la rım doğ ru dü rüst gel sin; İki ki şi te le fon la ko nu şur ken Ol ma ya lım he men üç ki şi. Ken tim sen, Baş ka kent ler de gir sin ara ya; Da ha bir se vinç le ka tı la yım, Şen li ğim sen. Her şe yi yaz, ta ri him sen, Ama her bir şe yi; Di lim sen, Sen de ko ru bi raz dil li ği ni. Dü şün cem sen, Kız kar de şim pen ce re yi aç sın; Sor guç lu bir ışık ara cı lı ğıy la Gün ye ni si dol sun içe ri. Uzat saç la rı nı Frig ya, Yârim sen, Yur dum san, Söz ver Ana do lu! Ce mal SÜ REY A Sevda Sözleri İNCELEME 1. Dilekçe adlı şiir ve I ve II. Dünya Savaşı ndan sonra sanatçıların savundukları dünya görüşü hakkında edindiğiniz bilgiden hareketle şiirin oluşmasına imkân sağlayan hâkim zihniyetin ne olduğunu söyleyiniz. 102

103 2. a. Şi irin ya pı sı nı in ce le yi niz. Şiirin yapısını oluş tu ran bi rim le rin adı nı be lir ti niz. b. Şi ir de ki bi rim ler ara sın da na sıl bir iliş ki var dır? 3. a. Şi irin te ma sı nı bu lu nuz. b. Belirlediğiniz te ma nın ede bi yat ge le ne ği için de ki ye ri ni açık la yı nız. c. Bu te ma nın in sa na öz gü hangi gerçekliği an lat tı ğı nı be lir ti niz. III. Ünite BİR ÇİÇEK... Bir ge mi bem be yaz te niy le açık lar da, Gü ver te le ri uç tan uca or man; Al dım çi çe ği mi şu ra ma bas tım, Bas tım ki yan lız lı ğım mış. Bir ba şı na ar şın lı yor bir adam ma vi tre ni Keş ke yal nız bu nun için sev sey dim se ni. Ce mal SÜREYA BOŞVERSENE SENİ NİYE BEKLEMELİ... Yı kan sam, yı kan sam, hep o gü neş ler le yı kan sam Diş le ri te ni me geç se yaz rüz gâr la rı nın İzi ne rast la ma sam Ama kal bi ni sert ve se rin tu tan bir de niz ci ye Bu nu bir da ha sor sam Ne çı kar bir da ha sor sam Son ra hiç ko nuş ma sam, son ra hiç ko nuş ma sam Ve bu yor gun, bu üzünç lü yü re ği Be nim de ğil miş gi bi, be nim de ğil miş gi bi Kim se gör me den şöy le bir yol ke na rı na bı rak sam. Edip CAN SE VER. 4. a. Yukarıda oku du ğu nuz şi ir ler İkin ci Ye ni şa ir le ri nin han gi ruh hâl le ri ni or ta ya koy mak ta dır? Bu ruh hâ li Di lek çe ad lı şi ir de de iş len miş midir? Na sıl? b. İkin ci Ye ni şi irin de bu na lım na sıl bir özel lik ka zan mış tır?. 5. a. Şi ir den ke li me grup la rı ve cümleler se çip aşağıya ya zı nız İkin ci Ye ni şi irin de ne den alı şıl mı şın dı şın da ke li me grup la rı ve cüm le ler kul la nıl dı ğı nı açık la yı nız. 103

104 104 III. Ünite b. Yur dum san, / Söz ver Ana do lu! şi ir den alı nan bu dizelerden Ana do lu nun ne ye söz ve re ce ğini an la ya bil di niz mi? Ni çin? c. Şi ir de baş ka ek sil ti li ifa de ler var sa gös te ri niz. ç. İkin ci Ye ni şi irin de ek sil ti li ifa de ye ni çin yer ve ril miş ola bi lir?. 6. a. Şi ir den bir im ge ve söz sa na tı bu la rak aşa ğı ya ya zı nız b. Yaz dı ğı nız im ge ve söz sa nat la rı nı ar ka daş la rı nı za oku yu nuz. c. İkin ci Ye ni şiirinde im ge ve söz sa nat la rı na de ğer ve ri lip ve ril me di ği ni be lir ti niz. 7. a. Ce mal Süreya, şi irin de bi rey sel mi yok sa top lum sal bir duy gu yu mu di le ge ti ri yor? b. Be lir le di ği niz duy gu yu di le ge ti rir ken na sıl bir dil kul la nı yor? c. Şa irin bi rey sel ola nı, bi rey sel ola bi le cek bir dil le ifa de et me si nin se bep le ri ni açık la yı nız. 8. a. Ce mal Süreya nın his set tik le rini siz de hissettiniz mi? Niçin? b. Şa ir, his le ri ni di le ge ti rir ken na sıl bir an la tı ma ih ti yaç duy muş tur? c. İkin ci Ye ni ci ler bi rey sel du yuş ve an la tı ma ne den önem ver miş ler dir? 9. Frig ya ke li me si ne re yi an la tır? Şa ir ne den böy le uzak bir çağ rı şım yap mış tır? Bu çağ rı şı mın şi irde ki iş le vi ne dir? 10. a. Dilekçe adlı şiirden soyut ve somut kavramları anlatan kelime ve kelime grupları belirleyiniz. Şiirin dil özelliği hakkındaki düşüncelerinizi belirtiniz. b. İkin ci Ye ni şi iri nin dil ve anlatım özel lik le ri hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi açık la yı nız. 11. a. Di lek çe ad lı şi irin ahenk un sur la rı nı bu lu nuz. b. Di lek çe ad lı şi iri ses li ola rak oku yu nuz. Şi ir de ses akı şı olup ol ma dı ğı nı be lir ti niz. c. Şi ir de ri tim var mı dır? Şi ir den ör nek ler le dü şün ce ni zi be lir ti niz. 12. Şa ir, şiirinde size hangi duyguları hissettirmiştir? Bu şiirde başka hangi duyguları hissetmek isterdiniz? 13. a. Di lek çe ad lı şi iri tek rar oku yu nuz. Şiirde ne anlatıldığını belirtiniz. b. Şi ir de ki an lam açık ve her ke sin an la ya bi le ce ği bi çim de mi ve ril miş tir? Ne den? Düşüncelerinizi şiirden örneklerle açıklayınız. 14. a. İkin ci Ye ni şiirinin or ta ya çı kış se be bi ni ve önem li şa ir le ri nin ad la rı nı söy le yi niz. b. İkin ci Ye ni şi iri nin ait ol du ğu ge le ne ği be lir ti niz. 15. Senin Gözlerin Olmasa, Yağmur ve Hiç Gitmediğim Bir Yerde adlı şi ir le ri oku yu nuz. Sür realizm, dadaizm ede bî akım la rı ve bi linç akı şı ede bî ha re ke ti hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak I. ve II. Dünya Savaşı ndan son ra sa nat çı lar da ne tür duy gu lar oluş tu ğu nu be lir ti niz. Şiirlerden hareketle Ba tı da olu şan dü şün ce akımları ve ede bî ha re ket le rin ede bi ya tı mı za na sıl yan sı dı ğı hak kın da çı ka rımlar da bu lu nu nuz.

105 SENİN GÖZLERİN OLMASA YAĞMUR III. Ünite Senin gözlerin olmasa gökyüzü inmez ıssız evimize hiç Senin gülüşün olmasa duvarlar yaşamaz gözlerinde hiç Senin kuşun olmasa salkım söğüt geçmez eşiğimizden hiç Senin ellerin olmasa güneş gecelemez düşlerimizde hiç Vasko POPA Ülke Ülke Çağdaş Dünya Şiiri II Çev.: Necati ZEKERİYA Gon dol lar yağ say dı gon dol cu olur dum. Çıl gın el ler yağ say dı bir ger dan lık ya par dım on lar dan. Ya rı ma da lar yağ say dı sa lık ve rir dim on la ra ba rı nak la rı nı seç me le ri ni be nim giz li ki ta bım da. Zü ra fa lar yağ say dı Ek va tor ya zım ku ral la rı nı de ğiş ti re cek, der dim on la ra çi çek sun mak için. Yağ say dı yağ mur, gök ke lâ mı sep se rin olur du tür küm ve atım - yep ye ni. Kup ku ru göz yaş la rı mı ya şı yo rum ben. Ala in BOS QU ET (Elın Boset) Ül ke Ül ke Çağ daş Dün ya Şi iri II çev.: Fe rit ED GÜ HİÇ GİTMEDİĞİM BİR YERDE Hiç gitmediğim bir yerde, sevinçle ötesinde her türlü yaşantının, kendi sessizliği var gözlerinin: en ince kımıltında bir şey var içime gömen beni, bir şey dokunamayacağım kadar bana yakın duyduğumuz hiçbir şey bu ülkede erişemez gücüne sonsuz inceliğinin: yapısının renkleriyle beni bağlayan, öldüren, hiç durmadan, her nefeste kolayca açar beni en ürkek bir bakışın parmaklar gibi kapamış olsam bile kendimi, sen hep yaprak yaprak açarsın beni, Baharın (dokunup ustaca, gizlice) açışı gibi ilk gülünü ya da beni kapatmaksa istediğin, ben ve hayatım kapanırız güzelce, birden karın her yere özenle inişini düşleyen yüreğince şu çiçeğin (bilmiyorum nedir bu sende olan, bu kapayan ve açan; yalnız anlıyor içimde bir şey gözlerinin sesini güllerden derin olan) kimsenin yok, yağmurun bile, böyle küçük elleri Edward Estlın CUMMINGS (Edward Eslin Comıngs) Ülke Ülke Çağdaş Dünya Şiiri I çev.: Cevat ÇAPAN 105

106 III. Ünite 16. Ce mal Süreya hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve Dilekçe adlı şi irin den edin di ği niz bil gi le ri kul lana rak şa irin, han gi düşünce akım la rın dan et ki len di ği ni ve şi ir le ri nin özel lik le ri ni be lir ti niz. 2. me tin Gi ri niz Gi ri niz, gi ri niz BİR OTEL DE Sİ ZİN ADI NIZ El bet te, tam za ma nın da gel di niz Sar dun ya lar sar dun ya la ra akar ken Gün ler ta ne ta ne gün le ri mi ze sar kar ken İç içe geç miş bar dak lar gi bi Dış dı şa geç miş kol ye ler gi bi Oda lar dan oda la ra ba kı şım lı Aşk ışık lı sü ra hi ler gi bi Gün ler gün le ri mi ze ta ne ta ne dam lar ken Di yo rum Bir kuş luk vak ti nin sa rı sol gun söy le miy le Düş ler de gö rü len bir baş ka sı nın dü şün den Ne den ol ma sın siz de ge çi niz. Ge çi niz Ge çi niz, ge çi niz Üs te lik tam za ma nın da gel di niz Az ön ce, bi raz son ra ve şim di Ya ni va kit ler den bir do kun ma vak ti Ne gü zel, hep bir den çı ka gel di niz. İyi yap tı nız, doğ ru su çok iyi yap tı nız Siz sa yın ba yan lar, siz sa yın bay lar De ğil mi bun dan böy le Bir otel de si zin adı nız. Edip CAN SE VER Son ra sı Ka lır II 17. Bir Otel de Si zin Adı nız ad lı şi irin oluşmasını sağlayan zihniyet nedir? Belirtiniz. 18. a. Bir Otel de Sizin Adınız adlı şi irin ya pı sı nı inceleyerek anlam bi rim le rini be lir le yi niz. b. Şi ir de ki bi rim le rin ara sın da na sıl bir iliş ki olduğunu açık la yı nız. 19. Bir Otel de Sizin Adınız adlı şii ir de bir bu na lım his se di yor mu su nuz? Bu nu ne ye bağ lı yor sunuz? 20. a. Bir Otel de Sizin Adınız adlı şiirde kaç şi ir cüm le si var dır? Be lir le yi niz. b. Şiirde cüm le ve ke li me grup la rı nın kul la nı mın da ne den alı şıl mı şın dı şı na çı kıl dı ğı nı açık la yı nız. 21. a. Bir Otel de Sizin Adınız adlı şiirdeki ek sil ti li ifa de le rin al tı nı çi zi niz. b. Ek sil ti li ifa de le re çok yer ve ril me si nin se be bi ni açık la yı nız. 22. a. Bir Otel de Sizin Adınız adlı şiirin te ma sı ne dir? 106

107 III. Ünite b. Şi irin te ma sı ile aşa ğı da ve ri len sanat eserlerinin mesajları arasında na sıl bir ben zer lik var dır? Harlequin Karnavalı, Joan MİRO Sürrealist Melek, Salvador DALİ Sürrealist Piyano, Salvador DALİ c. Şiirden be lir le di ği niz te ma edeb i yat ge le ne ği için de nasıl bir yere sahiptir? Denizin Önündeki Masa, Salvador DALİ ç. Be lir le di ği niz te ma in sa na öz gü han gi ger çek li ği ifa de et mek te dir?. 23. a. Şeyh Galip in aşa ğı da ki ve Ahmet Haşim in arka sayfadaki şi ir le rini oku yu nuz. Şi ir ler de ki im ge ve söz sa nat la rı nı be lir le yi niz. O bahr-i cez be de kim gön lüm ız tı râ ba ge lür Gö her de rûn-i sedeften çı kup ha bâ ba ge lür Dö ner sa hî fe-i Er jeng e bâ liş-i hış tım Ge hî ki cil ve-i nâ zı ha yâl-ı hâ ba ge lür Şeyh Ga lip GÜ NÜ MÜZ TÜRKÇESİYLE Gön lü mün ız dı ra ba gel di ği (düş tü ğü) o cez be de ni zin de in ci, se de fin için den çı kıp ha va ka bar cık la rı nın içi ne ge lir, ora da yer tu tar. Bazen sev gi li nin naz cil ve si ha ya li me ge lin ce ker piç ten olan yas tı ğım Er jeng (Ma ni di ni ni ku ran ki şi nin yap tı ğı min ya tür lü ki ta bın adı) in say fa sı na dö ner. 107

108 III. Ünite SON SAAT Ak şa m, ufuk ta bel de ler ey ler ken iştiâl Ör ter ce bîn-i neş eyi bir hüzn-i bî-se beb; Ses ler du rur, ha yâl uyu şur dil de, bes te-leb, Yük sek te nef ha nef ha eser bâd-ı in fi âl. Ah met Hâşim GÜ NÜ MÜZ TÜRKÇESİYLE Ak şam ufuk ta kent ler ya nıp par lar ken Se vin cin al nı nı ör ter se bep siz bir üzün tü Ses ler du rur, ha yal uyu şur gö nül de, du daklar ka pa lı Yük sek te dar gın rüz gâr gü zel ko ku la rıy la eser. b. Bir Otel de Si zin Adı nız ad lı şi ir de ki im ge le ri ve söz sa nat la rı nı bu lu nuz. c. Edip Can se ver, Şeyh Ga lip ve Ah met Hâ şim in kitabınıza alınan şi ir le ri ni im ge ve ede bî sa natla rın ve ri li şi yö nün den kar şı laş tı ra rak şi ir ler de ki ben zer lik ve fark lı lık la rı bu lu nuz. 24. Edip Can se ver, şi irin de han gi duy gu la rı, na sıl bir dil le oku ra ak tar mak ta dır?. 25. a. Edip Can se ver in şi irin de aşa ğı da ki gi bi uzak çağ rı şım la ra yer ve ril miş mi dir? İn ce le yi niz. SİZ Göz le ri ni zi alı yo rum. Göz leri niz Or ta Çağ. Ko ca man ve ıs sız Uza nıp se si ni zi alı yo rum Se si niz! İs tan bul. Elgin. Son ra sız. İl han BERK b. Uzak çağ rı şım la rın şi ir de ki iş le vi ne dir? 26. Bir Otel de Sizin Adınız şiirindeki dil soyut mudur? Si zi bu kanıya ulaş tı ran ne dir?. 27. Bir Otel de Si zin Adı nız ad lı şi iri aşağıdaki tabloda verilen ahenk özelliklerine göre inceleyiniz. Bul du ğu nuz özel lik le il gi li bir ör ne ği tab lo ya ya zı nız. Öl çü Ka fi ye Re dif Ri tim Ses akı şı Söy le yiş özel li ği As o nans Ali te ras yon İç ka fi ye a. Sar dun ya lar sar dun ya la ra akar ken Oda lar dan oda la ra ba kı şım lı Aşk ışık lı sü ra hi ler gi bi Ve ri len di ze ler den ne an la dı ğı nı zı aşa ğı ya bi rer cüm le ola rak ya zı nız

109 b. Yaz dık la rı nı zı ar ka daş la rı nı za oku yu nuz. c. Şi ir de ki an lam özel li ği hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. III. Ünite 27. Şi ir de açık ça di le ge ti ri len ler le di le ge ti ril me yen le ri iliş ki len di re rek Edip Cansever in ne an lat mak is te di ği ni be lir ti niz. 29. Edip Can se ver, şi irini han gi geleneğe göre yazmıştır? 30. Ba zı ül ke ler de top lum sal, eko no mik ve si ya si kriz le or ta ya çı kan kül tü rel bu na lım, I ve II. Dün ya Savaşı; sa na tı, in san la rın dü şün ce ya pı sı nı et ki le miş tir. Sa nat ta ye ni akım la rın oluş ma sı na ne den ol muştur. Ede bi yatta ; sür re alizm, da da izm, bi linç akı şı; res im de kü bizm, so yut re sim; mü zik te ato nal ci lik, gü rül tü cü lük, mi ni ma lizm, elekt ro nik mü zik; psi ko lo ji de psi ka na lizm gi bi ye ni akım lar oluş muş tur. Ve ri len açık la ma dan ve sür re alizm, da da izm, bi linç akı şı akım la rı hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak Edip Can se ver in şi irin de han gi Ba tı lı dü şün ce ve ede bi yat ha re ket le ri nin et ki si var dır? Be lir ti niz. BİT ME MİŞ BİR Şİ İR DEN Va kit gel miş Di li min çö zül me si vak ti Ge ce ya rı sın dan bir sa at son ra Uy kum ka çıp git miş Bir ben uya nı ver mi şim bu sa at te Sö züm var söy leye cek bes bel li Uyu yun, uyu yun da ha iyi an la mak için Me sut ede ce ğim he pi ni zi Si ze ha ya tın ko lay ve sa de ol du ğu nu öğ re te ce ğim İm kân sız sa ade ti ica de den le re inan ma yın Har bin lü zu mun dan in san lı ğın za fe rin den bah se den le re inan ma yın Si ze ha ya tın ko lay ve sa de ol du ğu nu söy leye ce ğim Ken dim de iyi lik ve doğ ru luk his se di yo rum Bü yük bir yol cu lu ğa baş lan gıç Ey hak sız lı ğın ve ya lan la rın aman sız düş ma nı ak lım Ve ey kal bim de ki son suz aşk İki ni ze gü ve ni yo rum. Me lih Cev det AN DAY Var lık Şi ir le ri An to lo ji si hzl.: Ül kü TA MER. 31. Bitmemiş Bir Şiirden ve Bir Otel de Si zin Adı nız ad lı şiirleri ses, ya pı, te ma, dil ve an la tım ba kımla rın dan kar şı laş tı rı nız. Garip ve İkinci Yeni şiirleri arasındaki ben zer lik ve fark lı lık la rı tahtaya sıralayınız. 32. Edip Can se ver hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve in ce le di ği niz şi irin den ya rar la na rak şa irin fik rî ve ede bî yö nü ile ilgili dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 33. a. Edip Can se ver, in ce le di ği niz şiiriyle sa na ta ne gi bi ye ni lik ler ge tir miş tir? b. Edip Can sever, han gi şair ler den et kilenerek şiirini yaz mış tır? c. Edip Can sever in, beslendiği kültür kaynakları nelerdir? 109

110 III. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Simya ve Kral Su adlı şi ir le ri ses, ya pı, te ma, dil ve an la tım yö nün den in ce le yi niz. Şi ir le r den İkin ci Ye ni ye ait özel lik le ri be lir le yi niz. SİM YA Bal mu mun dan bir şe hir ar ka daş lar ül ke si İçin de ya nar du rur ya la nın lam ba la rı Be nim hak kım da ya lan se nin hak kın da ya lan Ka pa dı lar so nun da sa na çı kan yol la rı Yi ne de suç be nim dir on la rın de ğil be nim Ka ran lık la rı de len bir ışık ola ma dım Akı ta ma dım aya ğı na gön lü mün pı na rı nı Se nin gö nül ken ti ne bal ve süt ten bir ne hir Tat lı do ğu rüz gâ rı be ni sa na it tik çe Ze hir den kı lı cı nı sa vur du ba na Ba tı Ben ak şa mın uf kun da dö ne dö ne bat tık ça Se ni ku şat tı dur du fi ra vun sal ta na tı Fi ra vun sal ta na tı fi ra vun lar sa na tı Ve fi ra vun sa atı bir kent ör dü çev ren de Gü ler yüz lü yı lan lar ve ak rep ler ül ke sin de Sen gül ler ve in ci ler gi bi ay nı kal dın yi ne de Kö tü lü ğü gör me yen göz le rin mu ci ze si Me lek le re de fi ne ola ğa nüs tü kal bin Pa çav ra yı ipe ğe çe vir me si ni bi lir Ba kı rı al tın ya par ölü le ri di ril tir Her kes bir kur tu lu şa er di Yer leş tik le ri için se nin kut lu çev ren de Pa yı nı ala cak tır gü neş ten kat ran bi le Ye r al tı su la rın da da var ayın med ve cez ri Kö le di ye mi sat tın ay rı lık ate şi ne Sa na kö le ol ma nın de ğe ri ni bil me yen Ken di ni dev say ma nın son suz ce hen ne mi ni Ben li ğin de ta şı yan gu rur sar ho şu be ni Ar tık yo lun uğ ra maz bi li rim top ra ğı ma Öm rüm ya nıp yı kıl mış ha rap ölüm say fa sı Sen or da ha ki ka ta çe vi rir ken ya la nı Ah, ya la na çe vir dim ben bur da ha ki ka tı Se zai KA RA KOÇ Şi ir ler IV 110

111 III. Ünite KRAL SU Bun lar se nin aş kı nın ko nak la rı dır Sen uzun ha zi ran uzun or ma nı ma Se nin şö val ye le ri nin mız ra ğı dır Ça tan si lah la rı nı ge ce me be nim Sen ge lir sin, ar tık na sıl yal nız lık tır Is la nır sü va ri le rim, ku le le rim Şim di yü zü nün ne re si ne uya nır Kim bi lir o kuz gun la rım uzun ağır Se nin aş kı nın ka pa nık şa fa ğı dır Sü ren o at la rı nı önü me be nim. İl han BERK Âşık a ne 2. Sim ya ad lı şi ir den ne an la dı ğı nı zı aşa ğı ya ya zı nız Dilekçe ve Bir Otel de Sizin Adınız adlı şiirlerden hangisini beğendiniz? Görüşünüzü nedeniyle belirtiniz. 4. İkin ci Ye ni ci lerin şi iri mi ze kazandırdıklarını aşağıdaki tabloya yazarak anlatınız. İşledikleri Temalar Şiirlerinin Yapısı Kullandıkları Dil ve Anlatım Ahenk unsurları 5. İkin ci Ye ni de bi rey sel duy gu la rın, bi rey sel olan bir dil le ifa de edil me si şairleri top lum dan so yut la mış ola bi lir mi? Dü şün celerinizi neden leriy le belir tiniz. DEĞERLENDİRME 1. Aşa ğı da ki ler den han gi si İkin ci Ye ni şiirinin özel lik le rin den de ğil dir? A) Şi ir de ek sil ti li ifa de kul lan mak B) Cüm le ler de ke li me grup la rın da alı şıl mı şın dı şı na çık mak C) İm ge ve söz sa nat la rı na de ğer ver mek D) İm ge ve söy le yiş ba kı mın dan öz şi ire ben ze mek E) Bi rey sel ola nı bi rey sel ola bi le cek bir dil le an lat mak 111

112 III. Ünite 2. İkin ci Ye ni akı mı nın ön de ge len şa ir le rin den dir. Söy le yiş bi çi mi ile İkin ci Ye ni şiirinin ka ran lık ve müp he mi ye ti ni bi raz ol sun da ğıt mış sa yı lır. İlk şi ir le ri ge le ne ğe da ya lı, ye ni lik çi, in ce, za rif, ay dınlık şi ir ler di. Bu şi ir le rin de da ha çok aşk ko nu su nu iş le miş tir. Can lı halk di li kul lan ma sı onu oku yu cuya yak laş tı rır. Üs lu bun da ki mi zah ve is tih za ona ay rı bir özel lik ka zan dır mak ta dır. Pa rag raf ta ta nı tı lan şa ir aşa ğı da ki ler den han gi si dir? A) Edip Can se ver B) Ce mal Süreya C) Se zai Ka ra koç D) İl han Berk E) Beh çet Necatigil 3. Aşa ğı da ki cüm le yi uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. İkin ci Ye ni ci ler ye ni ve... bir... oluş tur mak is te di ler. İkinci Yeni şiirinde düşünce ve edebiyat hareketlerinin etkisi vardır. 4. Aşa ğı da ki İkin ci Ye ni şa ir le ri ni, ilgili rakamı yazarak eser le ri nin adı ile eş leş ti ri niz. Cemal Süreya 1 Edip Cansever 2 Sezai Karakoç 3 İlhan Berk 4 Sonrası Kalır Şiirler Sevda Sözleri Âşıkane En / Cam 5. İkin ci Ye ni şa ir le ri han gi ede bî akım ve ha re ket le rden et ki len miş ler dir? Aşa ğ ıya ya zı nız İkinci Yeni şairleri hangi hâkim zihniyetle şiirlerini oluşturmuşlardır? Açıklayınız. ARAŞTIRMA 1. İsmet Özel, Süreyya Berfe, Ni hat Beh ram, Ata ol Beh ra moğ lu ve Re fik Dur baş ın şi ir le rin den bi rer ör nek bu lu nuz. Şi ir le ri sı nıf ı nı za ge ti ri niz son ra sın da ülkemizde ya şa nan si ya si ve top lum sal olay lar hak kın da bil gi edi ni niz. 3. Şiirlerde slogan kullanılır mı? Araştırınız. 4. Re fik Dur baş ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü münde ki 9 ve 11. et kin lik ler için ya pı la cak tır.). 5. Sü rey ya Berfe nin fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lümün de ki 21. et kin lik için ya pı lacak tır.). OKUMA Refik Durbaş ın Çırak Aranıyor adlı eserini okuyunuz. 112

113 8. İkinci Yeni Sonrası Toplumcu Şiir ( ) III. Ünite HAZIRLIK 1. Sınıfınıza getirdiğiniz şiirleri okuyunuz. Bu şiirlerde ortak özellikleri belirlemeye çalışınız sonrasında yaşanan siyasi ve toplumsal olaylar şiirimize nasıl yansımış olabilir? Düşüncelerinizi söyleyiniz. 3. Şiirlerde slogan kullanılmasının sebepleri neler olabilir? 1. me tin ACINI Işığı kına çiçeklerinde konaklayan bir avuç gökyüzü olmak isterdim dedi bulut yurdun ve dünyanın herhangi bir yerinde Barışın annesi, sevinci emeğin dindirmeye mahpus acını nereye Al aydınlığımla büyüttüğüm gecelere Adımlarımın gür gölgesinde uçuşan bir avuç toprak olmak isterdim dedi güneş yurtluğumdan çok uzaklara düşsem de Dün ve bugün belki, gelecekte asla onarmaya sürgün acını nereye Gül yaprağından ördüğüm sevgilere Yeni bir gün doğarken yeni günlere bir avuç su olmak isterdim dedi rüzgâr kirpiğinin ucu dâhil ıslatmak için Özgürlüğün has adı, özlemi kardeşliğin söndürmeye ölüm acını nereye Boranı eksilmez ülkemin tarihine Re fik DUR BAŞ Geçti mi Geçen Günler 113

114 III. Ünite 1. Acını" adlı şiir hangi zevk ve anlayışla yazılmış olabilir? O dönemde hâkim olan sanat ve kültürel zihniyet şiirin oluşmasında etkili olmuş mudur? Niçin? 2. Şi irin an lam bi rim le ri ni ve bu anlam birimlerinin özelliklerini be lir le yi niz. Bu an lam bi rim le ri nin hangi an lam et ra fın da, nasıl bir leş tik le ri ni bu lu nuz. 3. a. Barışın annesi, sevinci emeğin Özgürlüğün has adı, özlemi kardeşliğin Verilen örnek dizelerden hareketle slo gan ve şi ir ara sın da ki iliş ki yi be lir le yi niz. b. Şa ir, fik ri ni yay mak ve ya ta raf tar ka zan mak için şi ir den na sıl ya rar lan mak ta dır? Be lir le yi niz. c. Be lir le di ği niz özel lik ler den yo la çı ka rak şi irin te ma sı nı bu lu nuz. ç. Şi irin te ma sı nın da ha ön ce in ce le di ği niz şi ir ler de iş le nip iş len me di ği ni tar tı şı nız. Ulaş tı ğı nız sonu cu tah ta ya ya zı nız. 4. Şi irin di li ni aşa ğı da ki so ru la ra gö re in ce le yi niz. Şi irin di li ve söy le yi şin de aşı rı lık (alı şıl ma dık ke li me ler, uzun şi ir cüm le le ri) var mı dır? Şi irin di lin de uzak çağ rı şım la ra yer ve ril miş mi dir? An la tım açık mı dır? Ge le nek sel söy le yiş ten ya rar la nıl mış mı dır? 5. a. Bulut, yurtluk, sürgün anı, kardeşliğin özlemi şi ir den alı nan bu ke li me ve kelime grup la rının oluştur du ğu an lam ve çağ rı şım la rın özel lik le ri ni be lir ti niz. b. Şi ir de ki di ğer ke li me ve ke li me grup la rı nın an lam ve çağ rı şım la rı nın özel lik le ri hakkında bilgi veriniz.. 6. a. Acını ad lı şi iri aşağıdaki tabloda verilen özelliklere gö re in ce le yi niz. Bu özel lik ler var sa kar şıla rı na şiirden bi rer ör nek ya zı nız. Öl çü Ri tim Ses olay la rı b. Acını adlı şiirin se si, rit mi, ahen gi Bir Otel de Sizin Adınız adlı şiirinden han gi özel lik le riy le fark lı dır? Şiirlerden örneklerle düşüncelerinizi belirtiniz. 7. Acını adlı şiirde şairin söylemediği düşünceleri, duyguları nelerdir? Belirtiniz. Sizce şiirde hangi acı anlatılmaktadır?. 8. Şi irin siz de uyan dır dı ğı duy gu la rı aşa ğı ya ya zı nız Re fik Dur baş Acını adlı şi iri ni ya zar ken han gi ede bî ge le ne ğe bağ lı kal mış ve han gi kay nak lardan ya rar lan mış tır? Yap tı ğı nız araş tır ma dan da ya rar la na rak be lir ti niz. 114

115 DE Nİ ZİN KEN Tİ Nİ YAK TIM III. Ünite De ni zin ken ti ni yak tım Vı zıl da yıp du ran ka fa mın or ta sın da De ni zin ken ti ni yak tım Hur ma şı rıl tı la rıy la De ni zin ken ti ni yak tım Be ni ço cuk lu ğum dan ko pa ran De ni zin ken ti ni yak tım Bir kent ka dın ka buk la rın dan De ni zin ken ti ni yak tım Mi ras kal mış bir alev le De ni zin ken ti ni yak tım Ve li ağaç lar la kal bi atan mer mer le Tan rı yı ana rak kal bi atan Ca mi sü tun la rı boğ du Sa rar mış göz yaş la rıy la Ka rar mış de ni zin ken ti ni İs tan bul ey sev gi li şe hir Dön dön ka ra dan ge len se si me Son ve ren za man ya tı rın da De niz den ge ti ri len bi çi mi ne Se zai KA RA KOÇ Gün Doğmadan. 10. a. Acını ve Denizin Kentini Yaktım adlı şi irleri ses, ya pı, dil ve an la tım yön le riy le kar şı laş tı rı nız. Ben zer lik ve fark lı lık la rı nı aşağıdaki tabloya ya zı nız. Özellikler Benzerlikler Farklılıklar Ses Yapı Dil ve Anlatım 115

116 III. Ünite. b. Aşağıdaki şemadan da yararlanarak Acını ve Denizin Kentini Yaktım adlı şiirleri karşılaştırınız. İkinci Yeni Şiiri ile İkinci Yeni sonrası toplumcu şiirin farklılık ve benzerliklerini tahtaya yazınız. İkinci Yeni Sonrası Toplumcu Şiir Şiirde içeriğe önem verilir. Şairler kendilerini toplumun sözcüsü olarak görürler. Toplumcu şiirler yeniden değer kazanır. Tema bakımından İkinci Yeni şiirinin çok işlediği bunalım, yalnızlık ve sıkıntı temalarının yerini; ümit, geleceğe inanç ve direnme isteği temaları alır. 11. Yap tı ğı nız araş tır ma dan edin di ği niz bil gi ler ve in ce le di ği niz şi ir den ya rar la na rak Re fik Dur baş ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 12. Acını şi iri şa irin ha ya tı nın han gi yö nüyle il gi li dir? Dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 2. me tin NALBANT Yaşlı bir nalbandım Köy köy geziyorum Seferberlik olacak mı yine Kendimi ateşin içine salacak mıyım Nallarım Bağışlamaz bir tekme Çivilerim Kayan yıldız izleri Dükkânım o günlerden kalan Bir ağaç gibi Boşalmış bir bey öreni Sandığım Hep o sandık Çekiç keser değişmedi ama Görünmez oldu Göğün sevinçli yüzü Şu dar günlerde ölürsem Gözüm arkada kalır Getirin bir daha nallayayım Bağımsızlığın atlarını Bir daha tıkansın ( ) gırtlağı Unuttular herhâl bizi Getirin atları ben de bineyim Kuvayımilliye yeniden başlasın diye Gün üstüne gün doğsun diye Nalbant, Nuri İYEM (1944) Sü rey ya BERFE Gün Ola 116

117 13. Nalbant adlı şiirin oluşmasına imkân sağlayan zihniyetin ne olduğunu belirtiniz. III. Ünite 14. Nalbant adlı şi irin ilk ben di nin ya pı sı nı oluş tu ran bi rim ler aşağıda ve ril miş tir. Bu bi rim le rin bent için de bir bi riy le şi irin bü tü nün de ise di ğer bent ler le na sıl bir an lam bü tün lü ğü oluş tur du ğu nu açık la yınız. 1 Yaşlı bir nalbandım Köy köy geziyorum 2 Seferberlik olacak mı yine 3 Kendimi ateşin içine salacak mıyım. 15. a. Nalbant adlı şiirin te ma sı nı bu lu nuz ve aşağıya yazınız b. Bu te ma edebiyatımızda sıkça işlemiş midir? Ne den? c. Şa ir bu te ma yı ne amaç la kul lan mış tır?. 16. Nalbant adlı şiirin dili ve söyleyişini tabloda verilen özelliklerin olup olmadığı bakımından inceleyerek bulduğunuz özelliğe uyan bir dizeyi tabloya yazınız. Şiirin dili ve söyleyişinde aşırılık vardır / yoktur. Şiirin dili ve söyleyişine uzak çağrışımlara yer verilmiştir / verilmemiştir. Şiirin dili ve söyleyişinde açık bir anlatıma yönelme vardır / yoktur. Şiirin dili ve söyleyişinde geleneksel söyleyişten yararlanma gayreti vardır / yoktur. 117

118 III. Ünite. 17. a. Nalbant adlı şi ir den belirleyeceğiniz ke li me ve ke li me grup la rını aşağıya ya zı nız. Kelimeler Kelime Grupları b. Yaz dı ğı nız bu ke li me ve ke li me grup la rı nın an lam ve çağ rı şım la rı nın özel lik le ri ni söy le yi niz. 18. a. Nalbant ad lı şi ir de ahen gi sağ la yan öge le ri ve bu öge le rin özel lik le ri ni be lir le yi niz. b. Şi ir de ses akı şı han gi ses, ke li me ve ke li me grup la rıy la sağ lan mış tır? Be lir ti niz. 19. Nalbant adlı şiir siz de han gi duy gu la rı uyan dır dı? Şi ir den ne an la dı nız? 20. a. Nalbant adlı şiirden Süreyya Berfe nin ya rar lan dı ğı kay nak lar hak kın da han gi bil gi le ri edin diniz? b. Şi ir han gi ge le ne ğe gö re ya zıl mış tır? 21. Sü rey ya Berfe hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ve in ce le di ği niz şi irin den ya rar la na rak şa irin fik rî ve ede bî yö nü hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 22. a. Sü rey ya Berfe 1960 öncesinde şiir yazan han gi şa ir ler den et ki len miş ola bi lir? Ne den? b. Siz ce şi ir de şairin yaşamından izler var mıdır? Neden? YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. a. Aşağıdaki şiirleri ahenk, yapı, tema, dil ve anlatım yönünden inceleyiniz. KIZIMA MEKTUPLAR Düşünüyorum bazen: Bunca hasret Bunca keder neden? Savaşsız bir dünya özlemekten Çocuklar öldürülmesin. demekten İşte çocuğum, babanın suçları bunlar. Ataol BEHRAMOĞLU Kızıma Mektuplar 118

119 III. Ünite KARANLIĞIN ARASINDAN Bitişikten duyduğun çıtırtı kısık kısık öksürüşü mü sevgilinin, yanışlar mı, inilti mi kor mu tırnaklıyor gözevlerini, acıyan bir yerini acıyan bir yerine örterek mi uyuyorsun, garip titreşimler mi yağmalamış gövdenin derinliklerini, çelikler mi, şartel mi ışık selleri mi sarstı beyinciğini? Ben ki senin yavaşça doğrularak hücrende kalbim deyişini bilirim... Kalbin durmadıkça sığınıp inancına dikileceksin. Nihat BEHRAM Yalın Yürek KARLI BİR GECE VAKTİ BİR DOSTU UYANDIRMAK Benim adım insanların hizasına yazılmıştır. Her gün yepyeni rüyalarla ödenebilen bir ceza bu. Keşke yağmuru çağıracak kadar güzel olmasaydım ölüm ve acılar çatsaydı beni düşüncem yapma çiçekler kadar gösterişli ve parlak sözlerim ihanete varacak doğrulukta olsaydı. Anmaya gücüm yetseydi de konuşsaydım diri - gergin kasları konuşsaydım Kardeşler! deseydim Kardeşlerim! Bakın yaklaşıyor yaklaşmakta olan Bakın yaklaşıyor yaklaşmakta olan Bakın yaklaşıyor yazık, şairler kadar cesur değilim çocukların üşüdükleri anlaşılıyor bütün yaşadıklarımdan gövdem kuduz yarasalarla birazcık yatışıyor. Benim gövdem yıllar boyu sevmekle tarazlandı öyle bir çalımlarla gecenin çitlerinden atlardım bir güneş sayardım kendimi denizin karşısında çünkü çam kokularına sürtünüp ağırlaşan ruhların 119

120 III. Ünite inanmazdım dosyalara sığacağına gittikçe ışıldardım dükkânlar kararırken hüznün o beyaz etrafına sakallarım batardı. Benim adım bilinen cevapların üstüne mühürlenmiş ellerim tütsülenmiş evlerin yeni yıkanmış serin taşlıklarında dirgenler, bakraçlar, tornavidalar bende kül, bende kanat, bende gizem bırakmadılar ve içinden bir başağrısı gibi çınlamaktansa gövdem açık bir hedef kılındı belalara. Ve bu yüzden yakışıksız oluyor insanları hummalı baharlar olarak tanımlamak ve bu yüzden göğsümde dakikalar ince parmaklar hâlinde geziniyor konvoylar geçiyor meşelikler arasından bir yaprak kapatıyorum hayatımın nemli taraflarına ölümden anlayan, ciddi bir yaprak unutulacak diyorum, iyice unutulsun neden büyük ırmaklardan bile heyecanlıydı karlı bir gece vakti bir dostu uyandırmak. İsmet ÖZEL Erbain. b. İncelediğiniz şiirlerden yola çıkarak 1960 sonrasında toplumcu şiir nasıl gelişim göstermiştir? Maddeleyerek aşağıya yazınız İkinci Yeni sonrası toplumcu şairler temalarına neden slogan düşüncesini yerleştirmişlerdir? 3. Günümüzde İkinci Yeni sonrası toplumcu şiir anlayışını sürdüren şairler tanıyorsanız adlarını söyleyiniz. 4. Siyasi ve sosyal olaylar edebî hareketleri ve akımları yönlendirebilirler mi? Nasıl? 5. İkinci Yeni sonrası toplumcu şiirin dilinde niçin uzak çağrışımlara yer verilmemiştir? 120

121 DEĞERLENDİRME III. Ünite 1. Aşa ğı da ki ler den han gi si İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir için söy le ne mez? A) Şi ir di li ve söy le yi şin de aşı rı lık tan ka çı nıl mış tır. B) İkin ci Ye ni nin ses, ri tim, ahenk an la yı şı na bağ lı ka lın mış tır. C) Ge le nek sel söy le yiş ten ya rar lan ma gay re ti var dır. D) Uzak çağ rı şım la ra yer ve ril mek is ten mez. E) Açık bir an la tım kul la nıl mış tır. 2. Aşa ğı da ki şa irleri, ilgili rakamları yazarak eserleriyle eş leş ti ri niz. Ni hat Beh ram 1 Ata ol Beh ra moğ lu 2 Sü rey ya Berfe 3 Re fik Dur baş 4 Çı rak Ara nı yor Seç me Şi ir ler Ya lın Yü rek Kı zı ma Mek tup lar Gün Doğmadan 3. Aşa ğı da ki cümleleri uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir yazan şairler... sözcülüğünü yapmışlardır. İkinci Yeni sonrası toplumcu şiir yazan şairler çağrışımlara yer vermemişlerdir. İkinci Yeni sonrası toplumcu şiir yazan şairler, ve işlemişlerdir. İkinci Yeni sonrası toplumcu şiir yazan şairler zihniyetle şiirlerini oluşturmuşlardır. 4. Aşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cümlelerin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir de slo gan üs lu bun dan ya rar la nıl mış tır. ( ) İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir de içe ri ğe önem ve ril me miş tir. ( ) İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir de ümit, ge le ce ğe inanç ve di ren me is te ği gi bi te ma lar iş len miş tir. ( ) İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir de bi çi me önem ve ril miş tir. 5. İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir, İki nci Ye ni şiiri ile han gi ba kım dan ben zeşir? ARAŞTIRMA son ra sın da ya zı lan şi ir ler bu lu p sı nı fı nı za ge ti ri niz. 2. Hay dar Er gü len in fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lümün de ki 9. et kin lik için ya pı la cak tır.). 3. Gü nü müz şa ir le ri nin şi ir le rin den be ğen dik le ri ni zi sı nı fı nı za ge ti ri niz (Bu ça lış ma, Yo rum la ma - Güncelleme bö lü mün de ki 6. et kin lik için yapılacak tır.). OKUMA Haydar Ergülen in Sokak Prensesi adlı eserini okuyunuz. 121

122 III. Ünite Sonrası Şiir HAZIRLIK 1. Sınıfa getirdiğiniz şiirleri okuyunuz. Bu şiirlerin hangi şiir anlayışları ile yazıldığını belirlemeye çalışınız sonrası Türk şiiri kavramı sizde neleri çağrıştırıyor? Belirtiniz. 3. Günümüzde şiir yazan şairlerin genellikle hangi temaları kullandıklarını belirtiniz sonrasında toplumumuzda oluşan sanat anlayışları ile sosyal ve kültürel hayatta oluşan gelişmeler hakkında bildiklerinizi söyleyiniz. ya kın ki raz hiç bir güz se ni ka za na maz ara lık kal mış bir ölüm için yol cu la rı son kez uya ran ekim bi le şu ter k e dil miş ve da bi le İNCELEME süs len miş kar deş li ğin ya ka sın da gül ge li şi yor ki ra lık bir te bes süm eş li ğin de iki aş kın bu luş tu ğu tek ayak lan ma hiç bir güz se ni ka za na maz taş ra nın ka pa lı bur cun da kim se yi ara ma yan bir ke nar su yu rü ya la rın boş lu ğu na çe ki lir ka lı rız, ba zı an ne le rin üz gün te nin de çil ko ku lu be yaz göm lek, ço cuk la rın es ki ye rek geç ti ği ni san, ka lı rız, kim lik siz yaz la ra ça ğı ran dün ya; açı ğa vu rul muş sal gın ve göz den çı ka rıl mış es ki rü ya da ka lı rız, yal nız lık öte ki dir... se nin se sin hiç bi ri dir tek rar lan sın di ye ya kın ki raz da! Hay dar ER GÜ LEN So kak Pren se si 1. yakın kiraz adlı şiir yazıldığı dönemdeki hangi sanat anlayışını yansıtmaktadır? Şiirin oluşmasını sağlayan kültür ve sanat hayatı hakkında bilgi veriniz. 2. a. Şi iri oluş tu ran bi rim le ri şi irin üze rin de renk li bir ka lem le be lir le yi niz. b. Be lir le di ği niz şi ir bi rim le ri nin özel lik le ri ni açık la yı nız. c. Bu bi rim ler şiirdeki yapının oluşmasında etkili olmuş mudur? Açık la yı nız. ç. Şi ir de ni çin be yit, dört lük, bent gi bi na zım bi çim le ri ne yer ve ril me miş tir? Be lir ti niz. 122

123 3. a. Şi irin te ma sı nı bu lu nuz. b. Be lir le di ği niz te ma hi kâ ye, de ne me vb. ede bî tür ler de iş le ne bi lir mi? Na sıl? c. İn ce le di ği niz şi irin düz ya zı ya ben zer yön le ri ni be lir le yi niz. III. Ünite ç. Şa ir ya kın ki raz ad lı şi irin de ni çin şi iri düz ya zı ya yak laş tır mış ve an lat ma ya im kân ve ren bir te ma iş le miş tir? Açık la yı nız.. 4. a. Aşa ğı da ki ke li me ve ke li me grup la rı nın şi ir de han gi an lam ya da an lam lar da kul la nıl dı ğı nı karşı la rı na ya zı nız. göz ekim veda ayaklanma süs len miş kar deş lik taş ra nın ka pa lı bur cu rü ya la rın boş lu ğu göz den çı ka rıl mış es ki rü ya b. Bu ke li me ve ke li me grup la rı si ze ne le ri çağ rış tır maktadır? c. Şi ir de ki an la tım ni çin ka pa lı ve kar ma şık tır? Şi ir den ör nek ler le açık la yı nız. ç. Şi ir de İkin ci Ye ni ci le ri ha tır la tan uzak çağ rı şım la ra ne den yer ve ril miş tir? d. Şi ir de im ge var mı dır? Şi ir den ör nek ler le açık la yı nız. e. Şi ir de ye ni im ge le re ni çin yer ve ril miş tir? 5. a. ya kın ki raz ad lı şi irin ahen gi ni sağ la yan öge le ri ve özel lik le ri ni be lir ti niz. b. ya kın ki raz ad lı şi iri bir kez de ses li ola rak oku yu nuz. c. Şi ir de nok ta la ma işa ret le ri nin çok az kul la nıl ma sı oku ma nız da bir so run ya rat tı mı? Açık la yı nız. ç. Şi ir de ses akı şı hangi unsurlarla sağ lan mış tır? Açıklayınız. 6. Haydar Ergülen, incelediğiniz şiire hangi anlamları yüklemiştir? Belirtiniz.. 7. Şi irin siz de uyan dır dı ğı duy gu la rı ve şi ir den ne an la dı ğı nı zı aşa ğı ya ya zı nız Şa ir han gi ede bî dö nem den et ki len miş ve han gi şa ir le ri ör nek al mış ola bi lir? Haydar Ergülen in Sokak Prensesi adlı şiir kitabından okuduğunuz şiirlerinden edin di ği niz bil gi le ri de kul la na rak so ru yu ya nıt la yı nız. 9. a. Hay dar Er gü len hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak şa irin han gi fi kir ve ede bi yat akım la rın dan et ki len di ği ni be lir ti niz. b. Şa irin eser le ri nin ad la rı nı söy le yi niz. c. Şairin etkilendiği kültür kaynaklarının neler olabileceğini belirtiniz. 10. Haydar Ergülen yakın kiraz adlı şiirinde ha ya tın dan bir ke si ti mi an lat mak ta dır? Ni çin böy le düşün dü ğü nü zü açık la yı nız. 11. ya kın ki raz şi irin de aşa ğı da ki özel lik le rin olup ol ma dı ğı nı araş tı rı nız. Türk şi ir bi ri ki mi ni ye ni den ve bü tün ola rak de ğer len dir me ça ba sı Şiirin yapısı ve söy leyişine içerik ten çok önem verme Farklı şiir anlayışlarının yansıması Belirgin bir hareket ve düşüncenin hâkimiyeti 123

124 III. Ünite 1. Tuğrul Tanyol un sudaki ankâ ve Ataol Behramoğlu nun Kızıma Mektuplar adlı şi ir le rini ahenk, ya pı, te ma, dil ve an la tım yön le rin den kar şı laş tı rı nız son ra sı şi ir le İkin ci Ye ni son ra sı top lum cu şi ir le rin fark lı lık la rı nı be lir le yi niz. sudaki ankâ biz bül bül i muh rik de mi gül zâr ı fi râ kız âteş ke si lir geç se sa bâ gül şe ni miz den II. Se lim öz le min so ğuk kı şı, ır ma ğa ka rı şan ar zu dal lar da üşü yen ka nat la rın da n so yun muş su da ki bil lu ru düş le yen an kâ ses le ri miz ses le ri mi zi arı yor uzak lar da ar dı mız da uza nan yol lar da unut tu ğu muz ka yık lar do lu su al tın şar kı, mü cev her, akik ve keh ri bar ır ma ğın usul ca yüz dür dü ğü es ki bir şa ra bı ta şı ran es rik anı lar bah çe ler den akar dı in ce bir ka nûn ren gin de gül ler ve gül le re sür tü nüp tu tu şan rüz gâr ağaç yağ mu run bi çi mi ni alır dı uzak tan bak sak ya nı lır dık gün le rin ka ra ya çık tı ğı yer de du rur dun sı cak fa lın da iz le rin ve ku mun bir ses bir se se yan sı tır dı pı rıl tı sı nı bir dağ bir da ğı göl ge ler di ve o ıs sız sü rü nün toz la rı da ğı lın ca baş lar dı gün uza yıp gi der di yol lar bo yun ca ağa cın ağa ca fı sıl da dı ğı sür gün za man se si ni yük sel ti yor şim di sey rel miş ot la rın ara sın dan kı yı ya ya na şan ka yık lar dan ini yor ka la ba lık, göl ge si ni ar dın da bı ra kıp usul ca bir im ge ye dö nü şü yor ır ma ğın buz la rı erir ken öte ler de son kez dö nüp bak, ge ri de bı rak tı ğın iz le ri top lu yor ço cuk lar es ki bir ev den, züm rüt bir ku le den sev di ği miz ve unut tu ğu muz ka dın la rın söz le ri ni uçu ru yor rüz gâr ya şa mın acı sı geç miş bu ra dan bir iz gi bi sü rüp top ra ğı geç tik biz de ça tı sın da bin ler ce ses çın la yan o ıs sız ge ce den kar şı la mak için se ni: bi lin me ye ni ar tık sus ma lı yız, ko nuş sak bi le bi zim acı mı zı kim an la ya bi lir sen, su da ki ren gi ne kü lü nü sa vu ran an kâ ır mak akıp git ti, çok tan kül le ri miz kül le ri mi zi arı yor hâ lâ YORUMLAMA - GÜNCELLEME Tuğ rul TAN YOL Şiirler 124

125 III. Ünite KIZIMA MEKTUPLAR İn san lar da ül ke le re ben zi yor Sı nır la rı var yü z öl çüm le ri... Ya sa la rı va r bay rak la rı il ke le ri... Ki mi dağ lık bir ara zi dir Ki mi kı raç Ki mi be re ket li... Ki mi dar dır ki mi en gin Ki mi nin sı nı rın dan gö z a la bil di ği ne sı kı pa sa port de ne ti miy le Eli ni ko lu nu So nuç ta sal la ya rak gi ri le bi lir... gi rer sin Ne kü çüm se in san la rı Ne de önem se ki min den içe ri... de rim kı zım ge re ğin den çok. Ama an la ma ya ça lış: Ne dir sı nır la rı nın va ra bi le ce ği son nok ta; Ne dir ve ne ka dar ge niş le ye bi lir yü z öl çüm le ri... Ata ol BEH RA MOĞ LU Kı zı ma Mek tup lar sonrasında yazılan şiirlerde farklı şiir anlayışlarının ortaya çıkmasının sebepleri neler olabilir? Aynı zaman diliminde farklı şiir anlayışlarının oluşması Türk şiirine neler kazandırmıştır? 3. Hay dar Er gü len ve Tuğ rul Tan yol un şi ir le rin de Türk şi ir bi ri ki mi nin iz le ri ni gö re bi li yor mu sunuz? Na sıl? 125

126 III. Ünite son ra sı şi irinin ge nel özel lik le ri ni aşa ğı ya maddeleyerek ya zı nız son ra sı şi ir le rin de; ka pa lı ve kar ma şık bir an la tım ile çağ rı şım ve im ge le rin yer al ma sı nın se bep le ri top lum sal dü şün ce le rin de ğiş me si ola bi lir mi? Ne den? 6. Sı nı fı nı za ge tir di ği niz, gü nü müz şa ir le ri nin şi ir le ri ni oku yu nuz. Bu şi ir leri niçin beğen diğinizi açık layınız. DEĞERLENDİRME 1. Aşağıdaki yargılar doğru ise cümlelerin başına D, yanlış ise Y yazınız. ( ) 1980 sonrası şiirinde Türk şiir birikimini yeniden ve bütün olarak değerlendirme çabası vardır. ( ) 1980 sonrası şiirinde yapı ve söyleyişe çok önem vermişlerdir. ( ) 1980 sonrası şiirinin şiir anlayışı sınırlandırılmıştır. ( ) 1980 sonrası şiirinde içerik zenginliği önemlidir. 2. Aşağıdakilerden hangisi 1980 şiiri özelliklerinden değildir? A) İkinci Yeni sonrası toplumcu şiirden etkilenmiştir. B) Kapalı ve karmaşık bir anlatım kullanılmıştır. C) İkinci Yeni şiirine özgü uzak çağrışımlara yeniden değer verilmiştir. D) İmgeye önem verilmiş ve yeni imgeler oluşturulmuştur. E) Türk şiir birikimi yeniden ve bütün olarak değerlendirilmiştir. 3. Aşağıdaki cümleleri uygun kelimelerle tamamlayınız sonrasında şiir... yazıya yaklaştırılmış ve anlatmaya imkân veren... yer verilmiştir sonrasında şiirde... ve söyleyiş özelliklerine önem verilmiştir. ARAŞTIRMA 1. Âşık Vey sel Şa tı roğ lu na ait bir şi ir bu lu nuz ve sı nı fı nı za ge ti ri niz. 2. Sınıfınıza, halk şairlerinin şiirlerinden örnekler getiriniz. 3. Âşık kav ra mı nın han gi an lam lar da kul la nıl dı ğı nı araş tı rı nız. 4. Halk şa ir le ri nin ye tiş ti ği sos yal çev re nin özel lik le ri ni araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü münde ki 9. et kin liğin b maddesi için ya pı la cak tır.). 5. Halk şi iri nin XX. yüz yıl da ye ti şen en önem li tem sil ci le ri nin kim ler ol du ğu nu araş tı rı nız (Bu ça lışma İn ce le me bö lü mün de ki 10. et kin lik için ya pı la cak tır.). 6. Âşık Vey sel Şa tı roğ lu nun fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 11. et kin lik için ya pı la cak tır.). OKUMA Halide Edip Adıvar ın Vurun Kahpeye adlı romanını okuyunuz. 126

127 III. Ünite 9. Cumhuriyet Döneminde Halk Şiiri HAZIRLIK 1. Sı nı fınıza ge tir di ği niz, Âşık Vey sel e ait şi iri oku yu nuz. Şi irin dil özel lik le ri ni in ce le yi niz. 2. Sınıfınıza getirdiğiniz, halk şa ir le ri ne ait şi ir le ri oku yu nuz. Bu şi ir ler de or tak olan özel lik le ri be lir le me ye ça lı şı nız. 3. Halk şi iri kav ra mı si ze ne le ri çağ rış tı rı yor? Açık la yı nız. 4. Âşık kav ra mı nın han gi an lam lar da kul la nıl dı ğı nı be lir tiniz. 1. me tin SA BAH TAN BİR GÜ ZEL GÖR DÜM Sa bah tan bir gü zel gör düm Su ya gel miş ti pı na ra Ara dım as lı nı sor dum Âşı kım hüs nü dil be re İNCELEME Bah çe de ki ta ze fi dan Se her de kalk mış uy ku dan Sa lı na rak su ya gi den Ala göz lü ka şı ka ra Gi der yol da üğ rü ne rek San dım as lı hu ri me lek Cil ve li naz lı gü le rek Ben le ri var sı ra sı ra Bo yu ser vi çı nar gi bi Gök te tur na dö ner gi bi Da la bül bül ko nar gi bi Avaz ve ri yor kuş la ra Bül bül bağ lı dır ka fes te Ka vu şur sak son ne fes te Gül bah çe de bül bül ses te Vey sel ya pış zül fü yâ re Âşık Vey sel ŞA TI ROĞ LU Dostlar Beni Hatırlasın Âşık Veysel Hayatı ve Bütün Şiirleri 127

128 III. Ünite. 1. a. Sı nı fı nız da iki gru ba ay rı lı nız. Sabahtan Bir Güzel Gördüm adlı şiirle aşa ğı da ki şi iri ya pı ba kımın dan karşılaştırınız. Şi iri oluş tu ran ses ve an lam kay naş ma sı so nu cu or ta ya çı kan bi rim le rin adı nı be lirle yi niz. Ala gözlerini sevdiğim dilber Ben güzel görmedim senden ziyade Bilmem hörü müsün gökten mi indin Bugün güzelliğin dünden ziyade Merhametin çoktur beni karıma Beni görüp mah yüzünü bürüme Çıkıp eller ile gezip yürüme Seni seven yoktur benden ziyade Doğar aylar gibi doğar görünür Kırmızılar giyip çıkar salınır Ah ettikçe kara bağrım delinir Sayılmaz benlerin binden ziyade Karac oğlan eydür bu sözüm çoktur Âlemi seyrettim emsalin yoktur Sineme vurduğun temrenle oktur Sahi cürüm var mı bundan ziyade Ka ra ca oğ lan Aşk Ağlatır Dert Söyletir hzl.: Nurettin ALBAYRAK b. Bi rim ler ara sın da nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. c. Şi ir le rin ya pı sın da ki ben zer lik le rin ne de ni ni bu lu nuz. 2. Sa bah tan Bir Gü zel Gör düm ad lı şi irin te ma sı nı bu lu nuz. Bah çe de ki ta ze fi dan Se her de kalk mış uy ku dan Sa lı na rak su ya gi den Ala göz lü ka şı ka ra. 3. a. Ve ri len dört lük te an la mı nı bil me di ği niz ke li me le rin al tı nı çi zi niz. b. Dört lük ten yo la çı ka rak şi irin dil özel lik le ri ni be lir le yi niz.. 4. Sa bah tan Bir Gü zel Gör düm ad lı şi ir de ahen gi sağ la yan un sur la rı be lir le yi niz. Bu un sur la rı aşağı ya ya zı nız. Şiirdeki dize ve dörtlükler arasında ilişki ahengin oluşmasına nasıl bir katkı sağlamıştır? Açıklayınız

129 III. Ünite. 5. a. Ka ra ca oğ lan ın şi iri ile Sabahtan Bir Güzel Gördüm adlı şiiri te ma, dil ve an la tım yönünden karşılaştırarak benzerlik ve farklılıklarını tabloya yazınız. Benzerlikler Farklılıklar b. XX. yüz yıl da halk şi iri zev ki nin de vam edip et me di ği ni ne den le riy le açık la yı nız. c. XX. yüz yıl da halk şi iri ne hâ lâ de ğer ve ril me si nin se be bi ni be lir ti niz.. 6. a. Âşık Vey sel Şa tı roğ lu nun şi iri nin her bir dört lü ğün de anlatılanları bi rer cüm le ola rak aşa ğı ya ya zı nız b. Şair, şiirinde hangi duygu ya da duyguları yansıtmaktadır? 7. Âşık Vey sel Şa tı roğ lu şi iri nin di li ve yan sıt tı ğı duy gu lar han gi sos yal çev re nin di li ne ve duy gu la rı na ya kın dır? Bu na gö re halk şi ir le ri han gi sos yal çev re nin zev ki nin ürü nü dür? 8. a. Âşık Vey sel Şa tı roğ lu nun bir şi iri ni tür kü ola rak söy le yi niz. b. Halk şi ir le ri ne den saz eş li ğin de tür kü ola rak söy le nir? Dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. c. Halk şa ir le ri nin han gi ede bî ge le ne ği de vam et tir di ği ni açık la yı nız. 9. a. Âşık Vey sel Şa tı roğ lu ile Ka ra ca oğ lan ı ye tiş ti ren sos yal çev re yi ha ya li niz de can lan dı ra rak betim le yi niz. b. Bu ko nu da yap tı ğı nız araş tır ma dan da ya rar la na rak halk şa ir le ri han gi sos yal çev re de, na sıl yeti şir ler? Açık la yı nız Yap tı ğı nız araş tır ma dan edin di ği niz bil gi le ri kul la na rak XX. yüz yı lın en önem li halk şa ir le ri nin ad ları nı aşa ğı ya ya zı nız Sabahtan Bir Güzel Gördüm adlı şiirden ve şa ir hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan yo la çı ka rak Âşık Vey sel Şa tı roğ lu nun fik rî ve ede bî yö nü hak kın da çı ka rım lar da bu lu nu nuz. 12. a. Sabahtan Bir Güzel Gördüm adlı şi ir, Âşık Vey sel Şa tı roğ lu nun bes len di ği kül tür kay nak la rı hak kın da han gi bil gi le ri ve ri yor? Açık la yı nız. b. Âşık Vey sel Şa tı roğ lu nun Türk ede bi yat ta ri hin deki yerini açık layınız. Şair, kendinden sonra yetişen hangi şairleri etkilemiştir? Düşüncelerinizi nedenleriyle belirtiniz. 129

130 III. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. a. Aşa ğı da ki şi iri ahenk, ya pı, te ma, dil ve an la tım özel lik le ri yö nün den in ce le yi niz. VI II MÜ HÜR GÖZ LÜM Mü hür göz lüm sa na me yil ve re li Acap şu vü cut ta ta kat mı kal dı Gü zel yâ rim gü zel yü zün gö re li Se ni an ma dı ğım sa at mı kal dı Zül fün çen be ri ne ol mu şum ma il Ne ka dar cev ret sen bu gö nül ka il Aş kın ate şi ne ya na lı bu dil Gay rı gü zel le re min net mi kal dı Zar ü zar ağ la dım gü le yim de yi Söz ver dim yo lun da öle yim de yi Sen gi bi bir hu ri bu la yım de yi Bir bir ara ma dık cen net mi kal dı Ne dir bu sa çın da olan şe ra fet Ak lı mı ba şım dan al dın ni ha yet Yâr se nin aş kın dan ol dum me la met Şim di Al İz zet e hür met mi kal dı Ali İz zet ÖZ KAN Halk Şi iri An to lo ji si hzl.: Bur han GÜ NEŞ b. XX. yüz yıl halk şi iri nin ge nel özel lik le ri ni aşa ğı ya ya zı nız Söz lü ede bi yat ge le ne ğiy le baş la yan halk şi iri nin gü nü müz de de çok se vi li yor ol ma sı nın se bep le ri ni be lir ti niz. 3. Tek no lo jik ge liş me le rin âşık lık ge le ne ği üze rin de ne gi bi et ki le ri ola bi le ce ği ni be lir ti niz. 4. Ünite başında yaptığınız araştırmayla hazırlığına başladığınız, yıl la rı ara sın da saf şi ir ko nu lu pa ne li ni zi öğ ret me ni ni zin be lir le di ği bir za man da sınıfınız da düzen leyiniz. 130

131 III. Ünite DEĞERLENDİRME 1. Åşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cümlelerin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) XX. yüz yıl da halk şi iri zev ki de vam et miş tir. ( ) Halk şi irin de ahenk özel li ği aran maz. ( ) Halk şi iri söz lü ede bi yat ge le ne ği nin de va mı dır. ( ) Halk şi iri nin ya pı sı nı be yit ler oluş tu rur. 2. Aşa ğı da ki ler den han gi si XX. yüz yıl halk şa iri dir? A) Ka ra ca oğ lan B) Gev he rî C) Âşık Ömer D) Da da loğ lu E) Ali İz zet Öz kan 3. Aşa ğı da ki noktalı yerlere uy gun ke li me yi yazarak cümleleri ta mam la yı nız. Halk şi ir le ri ge nel lik le eş li ğin de ça lı nıp söy le nir. Halk şiiri, şairinin çevresinin özelliklerini yansıtır. Halk şiirinde ahenk ve sağlanır. 4. Aşa ğı da ki ler den han gi si Âşık Vey sel Şa tı roğ lu nun şi iri de ğil dir? A) Gü zel li ği n On Par et mez B) Ka ra Top rak C) Mü hür Göz lüm D) Dost lar Be ni Ha tır la sın E) Uzun İn ce Bir Yol da yım 5. Halk şi iri nin sür dür dü ğü söz lü ede bi yat ge le ne ği nin özel lik le ri ni belir tiniz. 6. Cumhuriyet Dönemi halk şiirinin oluşmasında etkili olan hâkim zihniyet hakkında bilgi veriniz. III. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI 1. Cumhuriyet Dönemi Türk şiiriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Ölçülü ve uyaklı şiir zamanla yerini serbest şiire bırakmıştır. B) Şairler genellikle dergilerin etrafında bir araya gelmişlerdir. C) Atatürk, Kurtuluş Savaşı ve Anadolu şiirlere konu olmuştur. D) Ahmet Hâşim, Mehmet Âkif Ersoy ve Yahya Kemal Beyatlı aruz ölçüsünü kullanmaya devam etmişlerdir. E) Şiir halkı bilinçlendirmek için araç olarak görüldüğünden genellikle didaktik tür tercih edilmiştir. 2. Cumhuriyet Döneminde toplum için sanat anlayışının en önemli şairlerindendir. Şiirlerinde sade bir dille kendi dünya görüşünü anlatır. Ölçü ve uyağı önemsemez; anlamın etkili bir biçimde aktarılması için tek heceden oluşan seslerin etkisinden yararlanır. Si - Ya - U, Güneşi İçenlerin Türküsü bilinen eserlerindendir. Paragrafta sözü edilen şair aşağıdakilerden hangisidir? A) Cahit Sıtkı Tarancı B) Necati Cumalı C) Behçet Necatigil D) Melih Cevdet Anday E) Nâzım Hikmet Ran 131

132 III. Ünite 3. Aşağıdakilerden hangisi Yedi Meşalecilerin dile getirdiği bir görüş değildir? A) Sanat topluma bir düşünceyi kazandırmak amacıyla kullanılmaz. B) Şiir, memleket edebiyatının kalıplaşmış temalarından kurtarılmalıdır. C) Türk şiiri, Batı şiirinin etkisinden uzaklaşmalı ve halk şiirinin kaynaklarına yönelmelidir. D) İçtenlik, canlılık ve daima yenilik sanatın vazgeçilmez üç ilkesidir. E) Şiir, yeni temalarla zenginleşerek şairin duygularını eksiksiz aktarmalıdır. 4. Garipçilerle İkinci Yenicileri karşılaştıran aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? A) Garipçiler, şiiri topluma yön vermek için kullanmışlar, İkinci Yeniciler buna karşı çıkmışlardır. B) Garipçiler, şiirde sözcük ayrımına karşı çıkmışlar, İkinci Yeni şairleri, sözcük seçimine önem vermişlerdir. C) Garipçiler, şiirde uyağa karşı çıkarken İkinci Yeni şairleri bir ahenk unsuru olarak uyaktan yararlanılabileceğini belirtmişlerdir. D) Garipçiler, şiirde halk ağzından yararlanmışken İkinci Yeniciler halk kültürünün şiire zarar verdiğini iddia etmişlerdir. E) Garipçiler, kolay anlaşılır şiir yazmışken İkinci Yenicilerin şiirlerinde anlam kapalıdır. 5. Cumhuriyet Dönemi Türk şairleri Fransa da etkili olan... şiir akımından etkilenmişlerdir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilemez? A) Sembolizm B) Empresyonizm C) Sürrealizm D) Naturalizm E) Parnasizm 6. Öz şiir anlayışını sürdüren şairlerin şiir anlayışları hakkında bilgi veriniz. 7. Mavi Hareketi ne mensup olan şairlerin adlarını aşağıya yazınız. Bu şairlerin şiir anlayışları hakkında bilgi veriniz.. 8. Aşağıdaki yargılar doğru ise cümlelerin başına D, yanlış ise Y yazınız. ( ) Yedi Meşaleciler, Garipçiler, İkinci Yeniciler Cumhuriyet Döneminde ortaya çıkan şiir topluluklarıdır. ( ) Cahit Külebi 1940 lı yıllarda şiirler yazmaya başladı. ( ) Erdem Bayazıt, Cahit Zarifoğlu ve Hilmi Yavuz 1960 sonrasında mistik duyarlılıkla şiirler yazdılar. ( ) Birinci Yeni akımının en önemli şairi Cemal Süreya dır. 132

133 III. Ünite 9. Aşağıda adları verilen şairleri ilgili rakamı yazarak eserleriyle eşleştiriniz. Orhan Veli Kanık 1 Üvercinka Melih Cevdet Anday 2 Bakışsız Bir Kedi Kara Cemal Süreya Ece Ayhan 3 4 Rahatı Kaçan Ağaç Yenisi Bela Çiçeği Attilâ İlhan 5 Sokak Prensesi 10. Aşağıdaki açıklamalar hangi edebî akıma uyuyorsa noktalı yerlere akımın adını yazınız : Dadaizm in sanatta akla ve yerleşik kurallara karşı çıkma ilkesini benimsemiş, kaynağını bilinçaltından alan bir şiir geliştirmiştir : Duygu ve düşü önemseyen lirik şiir dışlanmış; şiirde nesnel betimlemeler yapılmıştır : Sanat için sanat ilkesi benimsenmiş; şiirde başta ölçü, uyak gibi biçimsel ögelere değer verilmiştir. ARAŞTIRMA 1. Cum hu ri yet ön ce si ve son ra sın da ya şa nan sos yal ve si ya si olay la rın an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler de na sıl yer al dı ğı nı araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 7.etkinliğin c maddesi ve 16. et kin liğin ç maddesi için ya pı la cak tır.) li yıllara kadar edebiyatımızda hangi tarz hikâyeler yazıldığını ve Ma upas sant (Ma po sant) ile Çehov tar zı hi kâ yelerin özel lik le ri ni araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 10. et kin lik için ya pı la cak tır.). 3. Re şat Nu ri Gün te kin in fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 12. et kin lik için ya pı la cak tır.). 4. Re alizm akı mı na uy gun ro man ya zan sanatçıların kul lan dık la rı ro man yazma tek nik le ri hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu araş tır ma İn ce le me bö lü mün de ki 17. et kin liğin b maddesi için ya pılacak tır.). 5. Ha li de Edip Adı var ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 22. et kin lik için ya pı la cak tır.). OKUMA Orhan Kemal in Bereketli Topraklar Üzerinde adlı romanını okuyunuz. 133

134 134 CUMHURİYET DÖNEMİNDE OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBÎ METİNLER

135 IV. Ünite PERFORMANS GÖREVİ Alan - Sınıf Türk Edebiyatı - 12 Üni te IV. Üni te Beklenen Performans Araştırma, Yazma ve Sunum Yapma Becerisini Geliştirmek Sü re İki hafta Pu an la ma Tek ni ği Grup Değerlendirme Formu Dereceli Puanlama Ölçeği GÖREV KO NU SU Sınıfınızda iki grubu ayrılınız. Grubunuzla aşağıdaki konulardan birini seçiniz. 1. Toplumcu gerçekçi anlayışla yazılan hikâyelerin özelliklerini belirlemek 2. Bireyin iç dünyasını esas alan hikâyelerin özelliklerini belirlemek Performans görevini ha zır lar ken dik kat et me niz ge re ken hu sus lar 1. Ön ce grup söz cü nü zü be lir le yi niz. Grup ta ki üye ler le gö rev da ğı lı mı ya pı nız. 2. Araş tır ma ya pa ca ğı nız ko nuy la il gi li ön bil gi top la yı nız. 3. Araş tır ma nız için ge rek li kay nak la rı be lir le yi niz (Bu nun için ders ki ta bın da ve ri len kay nak lar dan da ya rar la na bi lir si niz.). 4. Araş tır ma ko nu nu zu des tek le yen gör sel öge ler le ha zır la dı ğı nız dos ya yı ve su nu mu nu zu zen ginleş ti re bi lir si niz. 5. Eğer bi rin ci görev ko nu su nu seç tiy se niz toplumcu gerçekçi anlayışla yazılan hikâyelerden örnekler okuyunuz (Hikâyelerin özelliklerini not ediniz.). 6. Eğer ikin ci ko nu yu seç tiy se niz bireyin iç dünyasını esas alan hikâyelerden örnekler okuyunuz (Hikâyelerin özelliklerini not ediniz.). 7. Ça lış ma nız da açık, an la şı lır bir dil kul lan ma ya özen gös te ri niz. 8. Ça lış ma nı zı, öğ ret me ni niz le be lir le ye ce ği niz bir ta rih te, su num şek lin de ar ka daş la rı nı za ak ta rınız. 9. Gru bu nuz da ki ar ka daş la rı nı zı 216. sayfadaki Grup De ğer len dir me For mu yla de ğer len di ri niz. 10. Ça lış ma nız, ki ta bı nı zın 217. say fa sın da ki De re ce li Pu an la ma Öl çe ği ne gö re öğ ret me ni niz ta rafından de ğer len di ri le cek tir. 135

136 IV. Ünite CUMHURİYET DÖNEMİNDE OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN EDEBî METİNLER 1. Anlatmaya Bağlı Edebî Metinler (Hikâye - Roman) a. Millî Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Eserler (Bu ünitede verilen metinler Türk Edebiyatı 9. sınıf III. ünitede yer alan Anlatmaya Bağlı Metinleri İnceleme Yöntemi ne göre incelenecektir.) HAZIRLIK 1. Olay ör gü sü den di ğin de ak lı nı za ne ler ge li yor? Hi kâ ye ve ro man lar da sa de ce bir olay mı ko nu edi lir? Ne den? 2. Cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da ya zı lan hi kâ ye ve ro man lar da ne tür ko nu lar iş len miş ola bi lir? Dü şün ce ni zi ge rek çe le riy le be lir tiniz. 3. Millî Edebiyat Döneminin roman ve hikâyelerinin genel özellikleri hakkında hatırladıklarınızı sıralayınız. İNCELEME Hikâye ES Kİ BİR YA RA Ben, an nem den üç ya şın da ök süz kal dım. Ba bam, ka sa ba mız da ki Gu ra ba Hastane si nin ka pı cı sıy dı. Es ki den jan dar ma on ba şı sı imiş. At tan düş müş. Aya ğı kı rıl mış. Üç ay has ta ne de yat mış. Fa kat tamamıyla iyi ola ma mış. Bas ton suz ge ze mez di. ( ) Jan dar ma ola ma ya ca ğı için işin den çı kar mış lar. Fa kat ço luk ço cuk sa hi bi bir adam ol du ğu nu dü şü ne rek yat tı ğı has ta ne nin ka pı cı lı ğı na ka yır mış lar. O va kit, evi miz çok ka la ba lık mış. An nem, bü yü k an nem, dul bir ha lam, iki de kar de şim. Bu al tı nü fus ba ba mın eli ne ba kar mış. En ar ka ya ka lan an nem de gi din ce biz ev de iki ki şi kal mı şız. Ba bam, sa bah le yin has ta ne ye gi der ken be ni uzak ak ra ba la rı mız dan bir ih ti yar ka dı nın evi ne bı rakır, ak şam dö ner ken alır mış. Bir elin de zen bi li, bir elin de ben, ba ba oğul evi mi ze gi der mi şiz. Bu za man dan ak lım da ka lan şey, ufak ufak güb re yı ğın la rıy la do lu bir bah çe de ta vuk lar la oy na dı ğım O va kit ler ba ba ma çok sı kın tı ve ri yor mu şum. Sa kat bir ada mın bü tün gün yo rul duk tan son ra, bir de ge ce le ri ço cu ğa bak ma sı müş kül iş. Fa kat be ni çok sev di ği için şi kâ yet et mez miş. Ba zı ge ce ler uzun uzun ağ lar mı şım. Bes bel li ko ca ka rı dan yüz bu la ma dı ğım için ge ce le ri ona naz la nır mı şım. Kom şu lar bu se se na sıl ta ham mül et ti ği ni sor duk la rı va kit ba bam: Ev hal kı söz bir li ği et miş gi bi bi rer bi rer çe ki lip git ti. Es ki şen lik ten bir onun se si kal dı. Çok gör me yin! der miş. Dört, beş ya şı ma ge lin ce ona iyi bir ar ka daş hat ta mu avin ol ma ya baş la dım. Bu za man la rı çok iyi ha tır la rım. İh ti yar ak ra bam öl müş tü. Ar tık hastane ye be ra ber gi dip ge li yorduk. Çok me rak lı ol du ğu için be ni kat kat giy di rir, ba şı mı boy nu mu ye şil bir yün at kı ile sa ra rak hastane ka pı sı önün de ki kü çük ku lü be ye otur tur du. Hâ li me gö re va zi fe le rim de var dı. Me se la hastane bah çe si ne gi ren kö pek le ri değ nek le ko va la mak ba na ait bir iş ti. Mü him va zi fe le rim den bi ri de hastane de çı kan ce na ze le ri ta kip et mek ti. Bu kim se siz ölü le rin ar kasın da ek se ri ya hastane ima mın dan, bir de ben den baş ka ce ma at bu lun maz dı. Ba bam, ko nuş ma yı çok se ven tat lı dil li bir adam dı. Ev de ben den baş ka in san ol ma dı ğı için ça resiz be nim le ko nu şur du. Hem de yaş lı baş lı bir in san la ko nu şur gi bi. Ba na ak lı er di ği ka dar ah lak tan din den, ta rih ten hat ta po li ti ka dan bi le bah se der di. Her işi mi zi ken di miz gö rür dük. Mos kof mu ha re be sin den kal ma tür kü le ri söy le ye rek ça ma şır yı kar, tah ta si ler, sö kük di ker dik. 136

137 IV. Ünite Böy le böy le on iki ya şı ma gel dim. Fa kat çok çe lim siz, kav ruk bir ço cuk ol du ğum için kim se ba na, se kiz den faz la de mez di. Onun için yaş lı baş lı adam lar mec li sin de, me se la ge çin me müş kü la tın dan, ai le dir lik siz lik le rin den ( ) en piş kin ve se fa di de in san gi bi bah se baş la dı ğı mı işi tin ce her kes şa şa kalır dı. Fa kat ne de ol sa ço cuk tum. Bu ço cuk luk, ba na öy le bir iş et tir di ki bu gün kırk beş ya şın da, da mat, ge lin sa hi bi bir in san ol du ğum hâl de elan acı sı nı unu ta mam. Mem le ke ti miz, bi tip tü ken mez zey tin or man la rı ara sın da şi rin, sa kin bir ka sa bay dı. Yaz kış üs tünden gü neş, et ra fın dan ye şil lik ek sik ol maz dı. Şid det li yağ mu ru, fır tı na sı bi le ol ma yan bu mem le ket te, bir gün en bek le nil mez bir kı ya met kop tu: Mu ha re be... Hu dut, dört sa at öte miz dey di. Ka sa ba, bir kaç sa at için de al tüst ol du. Aha li nin bir kıs mı ço luk ço cu ğuy la ge ri le re ka çı yor du. Fa kat kim se siz ler, fa kir ler, bu na ça re bu la mı yor lar dı. Biz, ta bii, ka lan lar ara sın day dık. Ba ba mın va zi fe si var dı. Son ra bu gün den ya rı na yi ye cek ek me ği yok tu. Ka sa ba bir kışla hâ li ne gel di. Çar şı lar ka pan dı. Boş ev ler as ker ta ra fın dan iş gal edil di. Bo zuk kal dı rım lı so kak lar dan ge ce gün düz sü va ri ka fi le le ri, top ara ba la rı ge çi yor du. İki gün son ra uzak tan uza ğa top ses le ri baş la dı. Ben kork tuk ça ba bam, ya bir şey bil di ğin den ya hut da sırf be ni tes kin için: Kork ma Ha lil! Düş man bu ra ya gel me ye cek. As ker le ri miz in şal lah on la rı dar ma da ğın ede cek, uzak la ra doğ ru sü rüp gö tü re cek, di yor du. Ba ba mın söz le ri doğ ru çık tı. Bir iki gün için de top ses le ri ya vaş ya vaş uzak laş tı, son ra büs bü tün kay bo lup git ti. Bu mu ha re be, uzak lar dan ge çen bir fır tı na ya ben ze miş ti. Ge len ha ber ler çok iyi idi. As ker le ri miz düş ma nı önü ne kat mış sü rüp gö tü rü yor du. Ka çan lar dan bir kıs mı ge ri gel di. Çar şı da tek tük dük kân lar açıl dı. Fa kat ka sa ba, o kış la hâ li ni bir tür lü kay bet mi yor du. Mu ha re be ye gi den ta bur lar hep ora dan ge çi yor lar dı. Çanakkale Savaşı nda yaralı bir askeri taşıyan sağlık görevlileri (1915) 137

138 IV. Ünite Ka sa ba da er kek kal ma mış gi biy di. Eli si lah tu tan lar as ker ol muş lar ya hut gö nül lü çe te le ri teş kil ede rek or du nun pe şi ne ta kıl mış lar dı. Ba bam da bun la rın ara sın day dı. Fa kat doğ ru su nu söy le mek lazım ge lir se o, ken di is te ğiy le gi denler den de ğil di. Ba na de miş ti ki: Oğ lum, bi zim dok tor lar mu ha re be ye ri ne da ha ya kın bir yer de hastane kur ma ya gi di yor lar. Ya ra lı la rı bu ra ya ka dar ge tir mek güç ola cak. El le rin de işe ya rar adam la rı az. Hastane nin es ki emekta rı di ye be ni de gö tü rü yor lar. Va zi fe den ka çıl maz. Za ten gi de ce ğim yer uzak de ğil. İki üç sa at lik bir köy. Haf ta da bir iki de fa yi ne se ni gör me ye ge li rim. Ar tık ko ca man ol dun. Kom şu la ra da tem bih et tim. Sa na ba kı ve rir ler, de di. Ba bam dan ilk de fa ay rıl dı ğım ve ev de yal nız kal dı ğım için ilk gün ler de bi raz mah zun ol muş tum. Fa kat ça buk alış tım. Git gi de bu hür ri yet ten hoş lan ma ya da baş la dım. Es ki den ba bam be ni bur nu nun di bin den ayır maz dı. Şim di ge ce ye ka dar ma hal le ço cuk la rıy la so kak ta, kır da oy nar dım. Ba bam, haf ta da bir iki ke re be ni gör me ye ge le ce ği ne da ir ver di ği sö ze sa dık kal mış tı. Sık sık izin alı yor, cep he ye gi dip ge len nak li ye ara ba la rın dan bi ri ne bi ne rek ka sa ba ya ge li yor du. Ge le ce ği za ma nı da öğ re ni yor, ka sa ba dan ya rım sa at uzak ta ki bir köp rü ba şın da onu kar şı la maya gi di yor dum. Adam ca ğız, her de fa sın da, yıl lar dan be ri has re ti mi çe ki yor muş gi bi ağ lı yor: Vay be nim Ha lil im, di ye yü zü mü gö zü mü öpü yor du. Ba bam, ba na bir kır mı zı men dil için de yi ye cek ge ti rir di: Pek si met, kah ve şe ke ri, zey tin, un, yağ hat ta et... Son ra gaz, kö mür, sa bun gi bi şey ler al mak için bir bak kal da da ba na kre di aç mış tı. Bun dan baş ka ih ti yat ola rak pa ra da bı ra kır dı. O yok ken âde ta bir ev efen di siy dim. Ken di elim le ye me ği ha zır lar, ya ta ğı mı ya pıp kal dı rır dım, odamı te miz ler, ça ma şır la rı mı yı kar dım. Hat ta ba zen bü yük adam gi bi eve mi sa fir da vet et ti ğim de olurdu. Bu, ba na bir bü yük adam gu ru ru ve rir di. Ba ba mın ev de kal dı ğı ge ce ler geç vak te ka dar ocak ba şın da otu rur, ko nu şur duk. O, ba na mu ha re be hak kın da yaralılardan al dı ğı ha va dis le ri, bi re on ka tarak an la tır ma sa la, des ta na ben ze yen bi tip tü ken mez şey ler söy ler di. Bir gün ba ba mın men di lin den bir sus ta lı ça kı ile bir al tın hal ka, bir de me şin kap lı def ter çık tı. Ba bam, de rin bir of çek tik ten son ra de di ki: Ha lil! Dün ge ce hastane de dağ gi bi bir ba ba yi ğit öl dü. Hü dai Ha lim, ba bam öl dü ğü za man bu ka dar yan ma dım. Bu de li kan lı bir gö nül lü çe te siy le cep he ye git miş. ( ) En son ra düş man bu çe te yi bir de re ke na rın da sı kış tır mış. Gö nül lü ler bi rer bi rer şe hit ol muş lar. Bir bu de li kan lı kur tul muş. Tek ba şı na ka lın ca yı kık bir su de ğir me ni ne sak lan mış. Bir çok ara mış lar sa da bu la ma mış lar. Ak şam or talık ka ra rın ca çık mış. Bi zim ki le rin ta ra fı na doğ ru ge li yor muş. Yol da üç düş man as ke ri ras tgel miş. İki ne fer le bir ça vuş. Dav ra nıp si lah çek me le ri ne mey dan ver me den üzer le ri ne atıl mış. Üçü nü de te pe lemiş. Bu ça kı, yü zük ve def te ri düş man ça vu şu nun ce bin den al mış. Ne ça re ki bo ğuş ma es na sın da o da bir kaç ye rin den ya ra lan mış. ( ) bi zim has ta ne ye ge tir di ler. Üç gün ya şa dık tan son ra dün ge ce sa ba ha kar şı öl dü. Öle ce ği ni an la dık tan son ra bu ya di gâr la rı ba na bı rak tı. Kıy met li bir ha tı ra dır. Do labın gö zü ne kit le ye lim de dur sun. İki mi zin de uy ku su yok tu. O ge ce, sa ba ha ka dar bu de li kan lı ya acı nıp ağ la dık. Ba bam za ten yufka yü rek li bir ih ti yar dı. Ben de on iki ya şın da cı lız, iç li bir ço cuk Ara dan bil mi yo rum ne ka dar za man geç ti. Mu ha re be baş lar ken bir kaç gün için de dar ma da ğı nık ola ca ğı tah min edi len düş man as ke ri da ya nı yor du. Şe hir de kıt lık baş gös ter me ye baş la mış tı. Her kes, dü şün ce liy di. Fa kat ço cuk lar için bu mu ha re be hiç bi tip tü ken me yen bay ram dı. Ne mek tep var dı ne ara yıp so ran... As ker gi bi ço cuk lar da hep bir ara da ta bur hâ lin de so kak la rı do la şı yor lar, oyun oy nu yor lar dı. Bu ço cuk lar dan ek se ri si nin cep he de ba ba la rı, kar deş le ri, ak ra ba la rı var dı. On la rın kah ra man lık la rı na 138

139 ait va ka lar an la tır lar, ken di le ri ne bir if ti har pa yı ayı rır lar dı. He le bil has sa Hris ti yan ço cuk la rıy la ko nu şur ken... Ba ba sı, kar de şi hak kın da an la tı la cak va ka sı olma yan lar pek az dı. Ben de bun lar dan dım. ( ) bir hastane ha de me si nin han gi kah ra man lı ğıy la if ti har ede bi lir dim? Ba ba mın en ehem mi yet siz bir va ka yı süsle yip püs le ye rek ko ca man bir hi kâ ye hâ li ne ge tirmek hu yu bes bel li ba na da geç miş ti. Çek me ce de ki sak lı ça kı yı, yü zü ğü, cüz da nı cebi me koy dum. Ya ban cı ma hal le le rin ya ban cı ço cuk la rı na ka rı şa rak do laş ma ya baş la dım. IV. Ünite Hastane de ölen genç gö nül lü nün va ka sı nı Çanakkale de hastanede tedavi gören askerler (1915) ba ba ma mal et miş tim. Fa kat hi kâ ye yi ina nı la cak bir şek le sok mak için çok de ğiş tir miş tim. Ba bam bir gün ya ra lı la rı ta şı mak için cep he de do la şır ken bir düş man ça vu şu na te sa düf edi yor, onu öl dü rü yor du. İnan ma yan olur sa ce bim den ça vu şun re simli cüz da nı nı, yü zü ğü nü, ça kı sı nı çı ka rıp gös te ri yor dum. Ço cuk lar da de ğil, bü yük ler de de ha ri ku lâ de şey le re inan mak ih ti ya cı o ka dar ço ğal mış tı ki be nim bu hi kâ ye me de ina nı yor lar dı. Ba ba mın ( ) aya ğı nı bin me şak kat le sü rü yen, ta vuk kes mek ten ür ken ( ) bir adam ol du ğu nu ne re den bi le cek ler di!... Bir gün ka sa ba da bir kı ya met da ha kop tu. Or du bo zul muş, ge ri ge li yor du. Aha li nin bü yük bir kısmı ri cat eden or du nun pe şi ne ta kı la rak tek rar ka sa ba dan çık tı, biz yi ne kal dık. İki gün son ra düş man as ke ri mı zı ka ça la rak ka sa ba ya gi ri yor du. Sey yar hastane da ğıl mış, ba bam ka sa ba ya dön müş tü. O fa kir ( ) hastane ha de me si, ben mi ni mi ni bir ço cuk ol du ğum için kor ka cak bir şe yi miz yok tu. Yal nız düş man as ke ri gel di. Bi ri si ( ) an la ma dı ğım bir şey ler söy le ye rek elim den tut tu, be ni iki so kak öte miz de ki ka ra ko la gö tür dü. Ora da bir kaç za bit le al tı ço cuk var dı. Bun la rın be şi Hris ti yan dı. Türk çe bi len bir za bit: Bu mu? Di ye so ra rak ço cuk la ra be ni gös ter di. On lar: Evet. di ye tas dik et ti ler. Za bit, bu se fer ba na dön dü: Ço cuk! Se nin ba ban bir şey ler yap mış. Bun la ra söy le miş sin. Bi ze de an lat ba ka lım. Kork ma, doğ ru su nu söy ler sen bir şey yok, de di. Fe na hâl de kork muş tum. Sa de ce: Ya lan! Ben söy le me dim, di ye in kâr edi yor dum. Bun lar ne, di ye eliy le ar kam da ki ka pı yı gös ter di. Be ni ev den al ma ya ge len as ker ler den bi ri nin elin de sus ta lı ça kı yı, cüz da nı, def te ri gör düm. Za bit ler, ara la rın da ( ) bir şey ler ko nu şa rak bu eş ya yı el den ele gez di ri yor lar dı. Ba na ar tık bir şey söy le me di ler. Bi ri si ko lum dan tu tup so ka ğa at tı. ( ) Son ra dan an lat tı lar ki ba ba mı, el le ri ke lep çe li ol du ğu hâl de, sün gü lü as ker ler ara sın da ka sa ba dan çı kar mış lar. Bas to nu elin de ol ma dı ğı için ( ) ar ka daş la rı na ye ti şe mi yor muş. Ge ri kal dık ça düş man as ke ri ar ka sın dan sün gü ile dür tük lü yor muş. Gi der ken gö zü hep yol ke na rın da ki ço cuk lar day mış. Bes bel li on la rın ara sın da be ni de gör me yi ümit et miş... Re şat Nu ri GÜN TE KİN Ley lâ ile Mec nun 139

140 IV. Ünite 1. "Eski Bir Yara" adlı hikâyeden hareketle metnin yazıldığı dönemin sosyal, siyasi ve kültürel hayatının özellikleri hakkında bilgi veriniz. Metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyetin özelliklerini belirtiniz.. 2. a. Es ki Bir Ya ra ad lı metnin se rim, dü ğüm, çö züm bö lüm le ri ni hi kâ ye üze rin de işa ret le yi niz. b. Hi kâ ye nin se rim, dü ğüm, çö züm bö lüm le rin de ge çen olay la rı aşa ğı ya ya zı nız c. Yaz dı ğı nız olaylardan hareketle hi kâ ye nin olay ör gü sü nü aşa ğı da şe ma laş tı rı nız. 3. Hikâyedeki olay lar ger çek ten ya şa na bi lir mi? Yok sa es te tik kay gıy la mı dü zen len miş tir? Açıklayınız. 4. Hi kâ ye den be lir le di ği niz se rim, dü ğüm, çö züm bö lüm le ri nin; olay ör gü sü nün dü zen len me sin de ki kat kı sı ne dir? Ya zar ni çin böy le bir ya pı yı ter cih et miş tir?. 5. a. Hi kâ yenin kişilerinin adlarını aşağıya yazınız b. Hi kâ ye de ki han gi ki şi, han gi ola yın olu şun da et ki li ol muş tur? Be lir ti niz. c. Ha lil in tip mi, ka rak ter mi ol du ğu nu be lir le yi niz. Bu be lir le me yi ne ye gö re yap tı ğı nı zı açık la yı nız. ç. Ha lil, ba ba, ço cuk lar, düş man as ke ri ve za bit bir bir le riy le na sıl bir iliş ki için de dir? Açık la yı nız. d. Ya zar bu ki şi le re hi kâ ye sin de ni çin yer ver miş tir? e. Met nin ya zıl dı ğı dö nem de hikâyenin kahramanları gibi in san lar ya şa mış mı dır? Tartışınız. Ulaşılan görüşü tahtaya yazınız.. 6. a. Aşa ğı da is te nen bil gi le ri ya zı nız. Hi kâ ye de ki olay : Hi kâ ye de ki ola yın ya şan dı ğı me kân : Hi kâ ye de ki ola yın ya şan dı ğı za man :

141 b. Hi kâ ye de ki me kâ nı be tim le yi niz. IV. Ünite c. Savaş zamanı, ülkemizin içinde bulunduğu durum hikâyeye nasıl yansıtılmıştır? Açıklayınız. ç. Hi kâ ye de ki olay, ki şi, za man ve me kân ara sın da ki iliş ki metnin oluş ma sın da nasıl etkili olmuştur?. 7. a. Aşa ğı da ki ler den han gi si Es ki Bir Ya ra hi kâ ye si nin te ma sı nı oluş tur muş tur? İşa ret le yi niz. Savaş sonrası şehirde ve kırsalda sürdürülen hayat Atatürk ilke ve inkılapları Halkın ve Anadolu insanının yaşama tarzı Ahlak bozuklukları Yanlış Batılılaşma ve hurafeler Doğu-Batı karşılaşması Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadele Halk ve aydınlar arasındaki ilişki b. Es ki Bir Ya ra adlı hi kâ ye nin te ma sı evrensel midir? Niçin? c. Cum hu ri yet ön ce si ve son ra sı ya şa nan sos yal ve si ya si olay la rın ede bî eser le re na sıl yan sı tıldı ğı hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan da ya rar la na rak Mil lî Ede bi yat zevk ve anlayışıyla an lat ma ya bağlı ede bî eser ve ren ya zar lar, han gi te ma la rı da ha çok iş le miş ler dir? Açık la yı nız. ç. Bi rin ci Dün ya Sa va şı na gi riş se be bi miz ve sa vaş son ra sın da Ana do lu da ya şa nan olay la rı, hal kın çek ti ği sı kın tı la rı ve Millî Mücadele Döneminde yaşanan kahramanlıkları dü şü ne rek me tin de ele alı nan te ma nın in sa na öz gü ger çek lik le iliş ki si ni tar tı şı nız. Tar tış ma nız so nu cun da hi kâ ye de ki ola yın kur gu mu yoksa tar i hin bi re bir yan sı tıl ma sı mı ol du ğu nu be lir ti niz.. 8. a. Hi kâ ye de ki an la tı cı aşa ğı da ki ler den han gi si dir? İşaretleyiniz. Ya zar Kur ma ca nın sı nır la rı içe ri sin de var lı ğın dan söz edi len bi ri b. Be lir le di ği niz an la tı cı, hi kâ ye yi aşa ğı da ve ri len han gi ba kış açı sıy la an lat mak ta dır? İşa ret le yi niz. İla hî ba kış açı sı Kah ra man an la tı cı nın ba kış açı sı Göz lem ci an la tı cı nın ba kış açı sı. c. Hi kâ ye den, yazarın bakış açısının özelliklerini yan sı tan örnek bir cüm leyi aşağıya ya zı nız ç. Hi kâ ye de ki an la tı cı nın yap tı ğı tas vir ve tah lil ler den bi rer ör nek cüm le oku yu nuz. d. Hi kâ ye de kul la nı lan ke li me ler ve cüm le le rin özel lik le ri ni in ce le yi niz. e. An la tı cı nın an la tı mın da, tas vir de ve tah lil de ta kın dı ğı ta vır ve di le yük le di ği ye ni de ğer le rin ne ler ol du ğu nu be lir ti niz. 9. a. Hi kâ ye den, o gün ler de ki Anadolu toprakları ve bu topraklarda yaşayan insanlar hak kın da han gi bil gi le ri edin di niz? An la tı nız. b. O yıl lar da ay dın lar ni çin Ana do lu ya git me ye, Ana do lu yu ve in sa nı nı ede bî eser le re ko nu et meye baş la mış lar dır? Be lir ti niz. c. Ya zar ese rin de o gü nün Ana do lu su nu bi re bir yan sı ta bil miş mi dir? Gö rüş le ri ni zi hi kâ ye den ör nek ler vererek ne den le riy le be lir ti niz. 141

142 IV. Ünite. 10. a. İncelediğiniz hi kâ yede aşa ğı da ki özel lik ler den han gi si vardır? Hi kâ ye de asıl olan olay dır. Oku yu cu nun hi kâ ye yi yo rum la ma sı na im kân ve ril mez. Ki şi le rin port re le ri özen le ve ay rın tı lı ola rak çi zi lir. Hi kâ ye de se rim ve çö züm bir bi lin mez ola rak ve ri lir. Oku yu cu nun uf ku nu ge liş tir me si ne yö ne lik bir an la tım var dır. Ki şi ler hak kın da faz la bil gi ve ril mez. b. Be lir le di ği niz özel lik ve yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak 1950 li yıllara kadar yazılan hikâyelerde hangi tarz hikâyecilikten yararlanıldığını açıklayınız. İncelediğiniz hikâyenin yazarının hangi tarz hi kâ ye ci li ği ter cih et ti ği ni öğretmeninizin de yardımıyla bulunuz. 11. a. İn ce le di ği niz hi kâ ye han gi ede bî ge le ne ğin de va mı dır? Ni çin? b. Es ki Bir Ya ra ad lı hi kâ ye nin ya pı özel lik le ri ve te ma sı nı bir bi riy le iliş ki len di re rek ese rin edebi yat ta ri hi miz de ki ye ri hak kın da bil gi ve ri niz. 12. a. Ya zar hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve Eski Bir Yara adlı hikâyeden ya rar la na rak Re şat Nu ri Gün te kin in fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi ve ri niz. b. İn ce le di ği niz hi kâ ye den ha re ket le ya za rın bes len di ği kül tür kay nak la rı nın ne ler ol du ğu nu söy le yi niz. Ro man VU RUN KAH PE YE Ali ye, Dâ rül mu al li mât (Kız Öğ ret men Oku lu)ı bi ti rin ce için de ki yurt aş kıy la, kim se nin git medi ği bir Ana do lu ka sa ba sı na gel miş bir öğ ret men dir. Yıl 1919 dur, düş man İz mir e ayak bas mıştır. Bir çe te kur muş olan To sun Bey, Ali ye nin ol du ğu ka sa ba ya da uğ rar. Ali ye nin kal dı ğı Ömer Efen dile rin evin de mi sa fir edi lir. Ali ye yi ilk gö rüş te se ver, genç kız da onun yi ğit li ği ne hay ran olur, ni şan la nır lar. Ka sa ba da Mil lî Mü ca de le aleyhindeki İmam Ha cı Fet tah Efen di ile Ali ye ye göz koy muş eş raf tan Kan tar cı la rın Uzun Hü se yin Efen di, ci var ka sa ba yı iş gal et miş olan Yu nan kuv vet le ri nin ku man da nı Dam ya nos u To sun Bey in ya pa ca ğı bir bas kın dan ha ber dar eder, onu ken di ka sa ba la rı nı da iş ga le kış kır tır ve çev re de ki Ku va yımil li ye ci ler hak kın da ona bil gi ve rir ler. Dam ya nos, ka sa ba yı iş gal et tik ten son ra, her ve si le den ya rar la na rak Ali ye ile mü na se bet kurma ya; zaman zaman tehdit zaman zaman va at ler le ve aşk iti ra fıy la genç kı zı ken di ne bağ la maya ça lı şır. Aliye nin, evin de kal dı ğı ve ba ba gi bi bağ lan dı ğı Ömer Efen di yi, bi rin de Ku vayımil liyeci dir di ye, di ğe rin de To sun Bey çe te siy le ir ti bat ku ru yor, ona ha ber ler ulaş tı rı yor, di ye iki defa tutuklar. Gerçekte amacı Ömer Efen di nin du ru mu nu Ali ye ile pa zar lık ko nu su yap mak, Ali ye yi Ömer Efen di nin kur tu lu şu için bir fidye hâ li ne ge tir me k için iki de fa tutuklar. Ömer Efen di ikinci tutuklamanın so nun da Yu na nis tan a sü rül dü ğü gi bi bir kı sım tar la la rı da gas be di le rek Yu nan emel le ri ne hiz met eden Ha cı Fet tah Efen di ye ve ri lir. Fa kat Dam ya nos, bü tün bu bas kı lar ve ter tip ler le mak sa dı na ula şa ma dı ğı gi bi, Ali ye nin da ima say gı lı ol ma yı tel kin eder tu tu mu, kı sa za man da düş man ku man da nı nı, bu genç kı za âşık eder. Fa kat bir gün, Ha cı Fet tah Efen di nin ku man da na ge lip To sun Bey in ni şan lı sı Ali ye nin evin de ol du ğu nu ih bar et me si üze ri ne, Aliye nin evi Yu nan as ker le rince kuşatılır. Düş man cep ha ne li ği ni patlatmakla gö rev len di ril miş To sun Bey in ev den çık ma sı na im kân kal ma mış tır. Bu nun üze ri ne Ali ye, doğ ru ca düş man ka rar gâ hı na, Dam ya nos un ya nı na gi de rek çok tan be ri ken di si ne yap mak ta ol du ğu ev len me tek li fi ni ka bul eder gö rü nür, o ge ce yi onun ya nın da ge çir me ye ra zı olur. Mak sa dı, ku şat ma yı kal dır tmak tır; ni te kim kal dı rtır. Bir sü re son ra da cep ha ne lik ve ka sa ba ci va rın da ki köp rü patlatılarak pa ni ğe uğ ra tı lır ve Tosun Bey ka sa ba yı ter k e der. Fa kat son ge ce yi düş man ku man danı nın ya nın da ge çi ren Ali ye, bu fe da kâr lı ğı nın kar şı lı ğı nı, er te si gün kasabalıların ken di si ni linç edip öl dür me siy le al mış olur. Kur tu luş tan son ra İs tik lâl Mah ke me sinde yar gı la nan Ha cı Fet tah ve Hü se yin efen di ler ida ma mah kûm edi lir, Ali ye nin öl dü rül dü ğü mey dan da ası lır lar. Bir müddet son ra ka sa ba ya iki kol tuk değ nek li bir adam ge lir. Bu, cep ha ne li ği ateş ler ken engelli olan To sun dur. To sun Bey, Ali ye nin me za rı nı zi ya ret eder; son ra Aliye nin mak sa dı yo lun da, memle ket mü ca de le sin de da ha iç ten, da ha iman ve fe da kâr lı ğa da ya nan bir sa vaş aç mak üze re, kol tuk değ nek le ri ne da ya na da ya na çe ker gi der. Aşağıda Aliye nin kasabaya öğretmen olarak geldiği, Hacı Fettah Efendi nin kasaba halkını Aliye ye karşı kışkırttığı ve Aliye nin Tosun Bey ile tanıştığı bölümler verilmiştir. 142

143 IV. Ünite ALİ YE KA SA BA YA GE Lİ YOR Top ra ğı nız top ra ğım, evi niz evim; bu ra sı için, bu di ya rın ço cuk la rı için bir ana, bir ışık ola ca ğım ve hiç bir şey den kork ma ya ca ğım; val la hi ve bil la hi! Ali ye ka sa ba ya mu al li me ola rak gel di. Yü zü, he nüz açıl ma yan bir gül gon ca sı nın mah cup kır mı zılı ğı nı, çe kin gen gü zel li ği ni ta şı yor du. Pem be, in ce yü zü üs tün de iki ko ca man me nek şe gi bi si yah kir pik li göz le ri, kü çük bir ço cuk bur nu, yü zü nün bü tün bu mü te red dit ve ca zip in ce li ğiy le te zat ya pan bir nar çi çe ği gon ca sı gi bi ga rip bir ağ zı var dı. Bi raz yu mu şak ve kı vır cık si yah saç la rı, iti na ile ört tü ğü sı kı, si yah baş ör tü sü nün al tın dan şa kak la rı na, en se si ne bo şa nı yor, ya nak la rı na, boy nu na dö kü lü yordu. Ali ye, ra kik göz lü, en li omuz lu, Ye men den Kaf kas a, Kaf kas tan Su ri ye ye geç miş ve kay bol muş kah ra man fa kat isim siz ve ta lih siz bir yüz ba şı ile dal gi bi na rin, za val lı ve has sas Fa tih li bir ve rem ka dı nın ço cu ğu idi. As ker ba ba sı ona he nüz in ki şaf et me yen de ru ni kud re ti ni, ve rem ana sı, ve rem lile rin eze lî ve ma ra zi has sa si ye ti ni ver miş ti. Ana sı nı çok kü çük ken kay bet miş ve bü tün ço cuk lu ğu Da rül mu al li matın tah ta sı ra la rı et ra fın da geç miş ti. Bü tün ye tim kız lar gi bi şi fa sız bir şef kat ve mu habbet ih ti ya cı, yi ne bü tün kim se siz ler gi bi her na zar dan ken di ru hu na ka çan, gö mü len çe kin gen ve su mut bir ru hu var dı. An ne si öl dük ten son ra ba ba sı nın izi ni Kaf kas larda kay bet ti ve bü tün sev mek ih ti ya cı nı ser ha de me Gül lü Ka dın ın ih ti yar ve tem bel ke di si ne in hi sar et tir di. Son se ne sin de asa bi ve ateş li bir genç mu al li me nin Ana do lu da ça lı şı nız. tel ki ni ni, her ke sin bir mo da di ye sa dece bah se dip mü na ka şa yü rüt tü ğü bu fik ri, ru hu na ya kı cı ve müs pet bir emel ola rak yer leş tir di. Şa ha det na me alır al maz taş ra da iş al mak için Ma arifin ko ri dor la rın da do laş ma ya baş la dı. Fa tih te fa kir ve ters, ih ti yar bir halanın evin de otu ru yor du. Ba sit bir yağ mur luk için de dal ga la nan in ce vü cu du nun, si yah baş ör tüsü için de has sas bir çi çek gi bi açı lan gü zel ba şı nın da vet et ti ği, cez bet ti ği ilanıaşk lar ve ta kip ler onu ala ka sız bı rak tı. Ma arif in ko ri dor la rın da iş bek le yen yor gun ve me yus yüz lü mu al lim le rin taş ra hiz metin den, ve ba dan ür ker gi bi ka çan, İs tan bul da bir yer bu la bil mek için her zil le te kat la nan ta vır la rı na is tih faf (küçümseme)la bak tı. Ni ha yet hiç bir kim se nin git me di ği (...) ka sa ba sı nın mün hal mu al lim li ği ni ken di si ne ver dik le ri za man tek ve es ki bir san dık la Hay dar pa şa dan tre ne bin di, git ti.... HA CI FET TAH EFEN Dİ İLE TO SUN BEY Ali ye me se le si ne ka sa ba da an cak Yu nan lı ların ile ri ha re ke tiy le Ku va yımil li ye nin çar pış ma sı, ay nı de re ce de bir kuv vet le his le ri tah rik te re ka bet ede bil di. Mem le ket der hâl iki ye ay rıl dı. He men her kes Yu nan lı ları is te me mek te müt te fik ol mak la be ra ber, bir kı sım ay nı de re ce de kuv vet le Kuvayımilliye ye aleyh tar dı. He le Ma arif Mü dü rü gi bi İs tan bul Fe rit Pa şa hü kû me ti ne bağ lı olan lar, bir de şah sî kor kular la tit ri yor du. Eş raf, Ku va yımil li ye nin bir ne vi Bolşe vik lik ve eş ra fın mal la rı nı alıp hal ka dağı ta cak bir şey di ye te lak ki et tik le ri için en di şe dey di ler. He le Yu nan lı ların mü te ma di yen iler le me si, Kuvayımilliye nin or du suz gün le ri, on la rı bü tün bü tün ye ni mu ka ve met kuv ve ti ne aleyh tar yap mış tı. Bü tün bun lar arasın da Ali ye de gü zel li ği ve genç li ği ha ri cin de bir şah si ye t o lu ver miş ti. O, çok coş kun bir ruh la ço cukla ra mil lî marş lar öğ re ti yor, her yer de mem le ke ti alan ya ban cı la rın şid det le aley hin de bu lu nu yor, ço cuk la rı el le rin de bay rak lar la so kak lar da, bi raz halk la mek te bi ka rış tı ran mil lî he ye can la do laş tı rı yordu. Bu, tabii ola rak ona kuv vet le bir Kuvayımilliye taraf tar lı ğı ren gi ve ri yor du. İş te ka sa ba da iş ler bu mer kez de ol du ğu gün ler de bir ha di se onun kar şı sı na, ha ya tın da iki bü yük amil olan si ma la rı, Ha cı Fet tah Efen di ile To sun Bey i çı kar dı. Bu, bir cu ma gü nü ve cu ma vak ti ol du. O, ço cuk la rı top la mış, bay rak, şar kı hep si ta mam, ta bur hâ lin de gez me ye çı kar mış tı. Ay nı za man da da cu ma na ma zın dan son ra Ha cı Fet tah Efen di hal kı mey dan da top la mış, yük sek ses le Kuvayımilliye aley hi ne va az edi yor du. Bı yık sız la rı, ( ) ya ka lık ta kan la rı, din düş ma nı olan la rı is te me yi niz

144 IV. Ünite Ali ye ço cuk la rın ba şın da ka sa ba nın son dar so ka ğın dan mey da na çı kı yor du. Kar şı sın da ka sa banın be yaz mi na re li es ki ve gü zel ca mii göz ka maş tı rı cı gö ğe da yan mış, es ki bir ka bart ma gi bi du ru yor; önün de ko yu bir küt le, Ha cı Fet tah Efen di nin gü neş te bü tün hu su si ye tiy le mey da na çı kan kır sa kal lı sa rı ve hud a ile ta as sup bay ra ğı gi bi ken di söz le riy le gaş yol muş(kendinden geçmiş) ba şı na ba kı yorlar dı. Ali ye iş te bu an da Yü rü ye lim ile ri ye! di ye hay kı ra hay kı ra marş söy le ye rek adı mı nı uy dur muş gi den bay rak lı ço cuk la rıy la mey da na çık tı.... Bir aralık Ha cı Fet tah Efen di nin kü çük göz le ri da ral dı, se si kı sıl dı, el le riy le işa ret ler ya pa rak hal ka muh te ris bir fı sıl tı ile bir şey ler tel kin edi yor du. O, aha li nin iki de bir de baş la rı nı çe vi rip ken di ne bak tıkla rı nı zan ne di yor du, avuç la rı so ğu yor, şa kak la rı ter li yor du. Ço cuk la rı ge ri çe vi re cek mi, ile ri ye yü rü tecek mi, bir tür lü ka rar ve re mi yor du. Göz le ri ka ra rır gi bi ol du ğu bir an da idi, iki ses bir den duy du. Sa ğın dan du va rın ar ka sın dan bir baş uzan dı; sa rı, kes kin, iş ta ha(istek) ile gayz (kızgınlık)la, fit ne ve hi le do lu uzun bir baş. Gör dün mü eş raf ev la dı na ha ka re ti, gör dün mü Kan tar cı ların Hü se yin i be ğen me me yi? Ni ha yet be nim aya ğı ma, be nim kol la rı mın ara sı na yal va ra yal va ra dü şe cek sin. Bu, Hü se yin in ken di idi. So lun da bir ço cuk se si var dı, ka tı, kü çük ve kir li bir el onun eli ne mu hab bet le sa rıl mış tı. Ya nak ları çu kur, göz le ri ma vi bir yüz, ona ga le yan la çev ril miş ti. Eğil di, o da Hi da yet in yü zü idi. El le ri ni te miz let tir me ye mu vaf fak ola ma dı ğı fa kat ateş li ve ra kik kal bi ne sa hip ol du ğu ço cuk. Ho ca Ha nım, kork ma, ben sa na kim bir şey ya par sa ke se rim, di yor du. Bu ço cuk, Kan tar cı ların Sab ri den kur tar dı ğı fa kir ço cuk tu. O za man ken di de hay ret et ti ği bir sü kût la baş la dı: Se nin için ey bay ra ğı mız Ölü rüz de ver me yiz Kırk kü çük bo ğaz olan ca kuv ve tiy le ba ğı rı yor, kırk çift kü çük ayak mü ba la ğa lı bir in ti zam la Aliye nin ar ka sın dan yü rü yor du. Fet tah Efen di bir den bi re kı sık se si nin en ateş li ve gayz lı kuv ve tiy le ba ğırı yor du: Gö rü yor mu su nuz? Er kek le rin için de yü zü gö zü açık na mah rem ler Müs lü man ların kal bi ni fe sata ver mek için şar kı söy le ye rek do la şı yor lar. Bun lar, bun lar mel un dur, bun la rın eli ne ço cuk la rı nı zı tes lim et me yi niz, eğer bir gün yal nız içi mi ze Yu nan gir di ği ni de ğil, ba şı mı za taş yağ dı ğı nı gör mek is temi yor sa nız ( ) Ce nabıhakk ın bü tün ga zap la rı üze ri niz den ek sik ol ma ya cak tır. Aha li bir kü me hâ lin de top lan mış ona ba kı yor. Fet tah Efen di hay kı rı yor, Ali ye de ço cuk la rıy la bu ka la ba lı ğın önün den ge çe ce ği kı sa me sa fe yi dün ya lar ka dar uzun ve ni ha yet siz his se di yor du.... Bir den bi re ka la ba lı ğın or ta sın da Ömer Efen di nin te miz ve to par lak yü zü nü gör dü, on da en di şe ve elem bü yük hat lar la ya zıl mış tı. Te bes süm et ti. Me nek şe göz le rin de hal kı yu mu şa tan fa kat Fet tah Efen di yi çıl dır tan bir zi ya çak tı, son ra bir sah ne ter ti ba tı gi bi bu ma vi ışık la ufuk la rı çev ril miş olan bu toz lu mey da nın be yaz ca m inin önün de du ran si yah küt le ev ve la sal lan ma ya, son ra te red düt le sa ğa so la gi dip gel me ye baş la dı lar. Ye ni bir şey ol muş tu, ne idi? Dörtnal bir sü va ri küt le si yak laş tı, el li ki şilik bir Kuvayımilliye sü va ri si ilk gün le rin şa ira ne ça lı mı ve gös te ri şiy le mey da na gir di ler. Kum ral ve uzun bir genç ku man dan elin de bay rak, do ludiz gin hep si nin önün de iler le di. En ev vel bir ço cuk di zisi önün de ban dı ra di re ği gi bi na rin, me nek şe göz lü Ali ye yi ar ka sın da gü neş te al tın bir bu lut hâ li ni alan adi toz la rın or ta sın da çi çek gi bi yüz le riy le ço cuk la rı gör dü. İki çift genç göz bir bir le ri ne bu al tın bu lut için de ba kış tı lar. Ku man dan To sun Bey, gür ve amir bir ses le da ğı lan hal ka hay kır dı: Mer ha ba ar ka daş lar, da ğıl ma yı nız, top la nın, si ze söy le ye cek le rim var. To sun Bey çe te si, ka sa ba nın muh te lif ev le rin de ağır lan dı ğı za man To sun Bey in ken di si, Ömer Efen di nin evi ne mi sa fir edil di. Ömer Efen di nin bi raz Kuvayımilliye ci ta nın ma sı, bi raz da evi nin bu na 144

145 IV. Ünite mü sa it ol ma sı, eş ra fa bu ka ra rı ver dir di. Kan tar cı ların Kü çük Hü se yin Efen di her ne ka dar bu gü zel ve teh li ke li ku man da nı Ali ye nin ol du ğu eve mi sa fir et me mek için uğ raş tıy sa da mu vaf fak ola ma dı. Ha cı Fet tah Efen di bu gür büz de li kan lı la rın at la rın üs tün de boş ova da do laş ma la rı na rağ men Yu nan lı lara kar şı mu vaf fak ola cak la rı na inan mı yor du. Bu şüp he si ni Kan tar cı ların Bü yük Hü se yin Efen di ye de ih sas et ti(sezdirdi). Ömer Efen di za ten Kuvayımilliye ci ta nın mış tı. Bir gün Yu nan lı lar gi rer se ve Kuvayımilliye ci arar lar sa za ten doğ ru lu ğu ve iyi li ğiy le gö ze ba tan Ömer Efen di yi kö pek le rin ağ zı na atı ve rir ler di. Hem bu çe te ler her yer de ka dın la ra sal dı rıp du ru yor lar dı. Her ke sin na mus lu ve yer li kızla rı nı bu na ma ruz et mek ten se iş te İs tan bul dan gel miş, kim se siz ( ) Ali ye yi To sun un önü ne atı vermek mü rec cah (tercih edilen)tı. Onun şim di ye ka dar er kek le re yüz ver me me si fi lan hep ağız dı. Na muslu ol sa yü zü açık ge zer miy di? Böy le ce To sun, he nüz Ömer Efen di lere mi sa fir ol ma dan ev lat lı ğı Ali ye ile mü na se bet le ri uy du rulmuş, ga liz te fer ru at la, ka sa ba için de Fet tah Efen di nin him me tiy le ya yıl mış tı. To sun, Ka ra de niz sa hil le ri nin ye tiş tir di ği bü lent(uzun boylu), ha şin ve kar tal yüz lü, mü te hak kim (hükmeden) ve gü zel ba kış lı bir genç yüz ba şı idi. Yu nan lı ların İz mir e gir di ği gün, hem şeh ri le rin den bir çe te ile da ğa çık mış tı. Kati bir ima nı, o ka dar müt hiş bir kin ve is ya nı var dı ki Yu nan or du su en çok onun çe te sin den ürk müş, bi na ena leyh Türk köy le ri ara sın da da en çok onun çe te si ne ait me za lim hi kâ ye le ri in ti şar et miş (yayılmış)ti.... Aşağıda Tosun un Aliye nin mezarını ziyaret ettiği bölüm verilmiştir. Ka sa ba nın üs tün den yıl dız la rın ber rak ka ran lık gök te gü müş pa rıl tı lar la bah çe yi sey ret tik le ri ılık bir ba har ak şa mın da To sun, Dur muş la me za rın ba şın da otu ru yor du. Ka nı nın ya rı sı nı, uğ run da genç li ğinin çe li k a za sı nı sa kat et ti ği mu kad des ci hat bit miş ti. Fa kat onun yer yü zün de va ta nı için aç tı ğı mü cade le bit me miş ti. O da es ki müs tah kem(sağlam) ve kudretli se sin den baş ka, na mü te na hi (sonsuz), mü te va zı ve ra him bir ses le Ali ye nin me za rıy la ko nu şu yor du. Bu ılık ve yu mu şak top rak la rın al tın daki aziz şe hi de, onun şa ha de ti nin işa ret et ti ği fe da kâr lık ve aşk yo lu na gir miş ol du ğu nu tek rar et ti. Ali ye nin ma su mi ye ti ni, bü yük ha ya tı nı, fe da kâr lı ğı nı hal ka öğ ret mek için ikin ci ci ha dı nı aç ma ya ye min et ti. Göz le rin de en ra kik yaşlarıyla: Top tan, si lah tan baş ka olan kor kunç şey ler den kork ma ya ca ğım. Ali ye se nin gi bi sev me ye, se nin gi bi ce sur ol ma ya, se nin yap tı ğın şey le ri yap ma ya ha ya tı mı vak fe de ce ğim. Na sıl sen, ha yat ta se ni an la ma yan lar ara sın da mu hab be tin, rah me tin, di nin, iyi li ğin tim sa li ol dun sa sen na sıl bu gü zel ha yat abi de si nin hi le kâr lar elin de yı kıl ma sı na kar şı ce sur ol dun sa tıp kı ben de se nin gi bi kork ma yaca ğım. Ali Bey, üç gün son ra, To sun im za lı bir mek tup al dı. Di yor du ki: Kar de şim, Cep ha ne yi at mak için 24 Ağus tos ak şa mı ka sa ba ya ge lin ce bü yük bir za af gös ter dim. Va zi femden ev vel se vgi li me git tim. Ora da ol du ğum dan şüp he eden ler, evi mu ha sa ra (kuşatma)ya al dı lar. Orada kal mak, tu tul mak de mek, or du mu zun bel ki fe lake ti ola cak tı. Ri cat le ri ke si len(isteklerini karşılamayan) köp rü yü ata ma ya cak ve cep ha ne le ri ka la cak tı. Bu müt hiş va zi yet ten be ni Ali ye kur tar dı. Du vardan at la dı, mu ha sa ra yı kal dırt tı. Na sıl kal dırt tı, bil mi yo rum. Onun çek ti ği aza bın, yap tı ğı fe da kâr lı ğın de re ce si ni öl çe bi le cek kud re tim yok. Ba na, bü yük fe da kâr lı ğı te miz ka la rak yap tı ğı nı tek rar ede cek olan gü zel du dak lar, ar tık ebe di yen sus muş bu lu nu yor. Fa kat ba na ye min et ti ve onun ye mi ni her kesten bü yük bir ye min dir. Sa na ri ca edi yo rum, onun me za rı nı yap tır ve ka sa ba da iyi lik ve fe da kâr lık abi de si gi bi ya şa dı ğı te miz is mi ni ia de et. Or du nun kur ta rı cı sı, cep ha ne nin atıl ma sı nı ha ya tı mu ka bi lin de, en fe ci bir fa cia, bel ki ebe dî bir le ke mu ka bi lin de alan bü yük bir ka dın ol du ğu nu ilan et! Ben sev gi li değ nek le ri me da ya na rak mem le ket mü ca de le sin de da ha iç ten, da ha iman ve fe da kâr lı ğa da ya nan bir sa vaş açabil mek için kuv vet ve sıh hat top la ma ya gi di yo rum. Mü te va zı oda sı nın, al tın sal kım la rın dan sü zü len zi ya için de me nek şe göz le riy le sev di ğim, bir kız ço cuk ka dar kü çük ve za val lı fa kat en bü yük bir kah 145

146 IV. Ünite ra man dan kah ra man, şe hit kı zı, kal bim de gö tü rü yo rum. Du dak la rım da onun tek rar et ti ği ke li me ler var. Ben, o ke li me le rin bu top rak lar üs tün de ta hak kuk et me si için ha ya tı mı vak fe de ce ğim. Toprağımız toprağım, eviniz evim; burası için, bu diyarın çocukları için bir ana, bir ışık olacağım ve hiçbir şeyden korkmayacağım; vallahi ve billahi! Ha li de Edip ADI VAR Vu run Kah pe ye 13. "Vurun Kahpeye" adlı romanda yazıldığı dönemin sosyal, ekonomik, siyasi yapısı hangi unsurlarla yansıtılmıştır? Sizce metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyet nedir?. 14. a. Vu run Kah pe ye, ad lı ro ma nın ta ma mın da yer alan olay la rı, kro no lo jik sı ra sıy la aşa ğı da ki hal ka la rın içi ne ya za rak olay ör gü sü şe ma sı nın oluş ma sı nı sağ la yı nız b. Vurun Kahpeye adlı romandan, ki ta bı nı za alı nan bö lüm de ki olay la r, yukarıda oluş tur du ğunuz olay ör gü sü şe ma sı nın han gi hal ka la rın da yer almıştır? Açık la yı nız. c. Ro man da ki olay ör gü sü ile ro man da ya şan mış olay ara sın da ne gi bi fark lar var dır? Açık la yı nız. ç. Ha li de Edip Adı var, ro ma nın da olay ör gü sü nü dü zen ler ken na sıl bir yön te me (olay la rı baş langıç tan so na ka dar sı ray la ver mek, olay la rı ge ri dö nüş ler le ver mek, olay la rı dur du rup ara da ge ri dö nüş ve ile ri gi diş ler yap mak vb.) baş vur muş tur? Ya za rın ni çin böy le bir yön te mi ter cih et ti ği ni açık la yı nız a. Tabloda is te nen bil gi le ri Vurun Kahpeye adlı romanın tamamına gö re ya zı nız. 146

147 IV. Ünite Ro man da ki ki şi ler : Ki şi le rin fi zik sel ve ruh sal özel lik le ri : Ka rak ter ler : Tip ler : Olay / Olay lar : Olay / Olay la rın geç ti ği me kân ve mekânın özellikleri : Ola yın / Olay la rın ya şan dı ğı za man ve zamanın romandaki işlevi : Kişilerin için de yer al dı ğı olay lar : Kişilerin yön len dir di ği olay lar : Kişilerin olay örgüsünün oluşmasına katkısı : Kişilerin bir bi riy le han gi iliş ki le ri kur du ğu: b. Yaz dı ğı nız bil gi le r ve aşa ğı da ve ri len şe ma dan ha re ket le ro man dan alı nan met ni oluş tu ran ya pı un sur la rı nın (ki şi, olay ör gü sü, za man, me kân) bir bi riy le iliş ki si ni be lir le yi niz. Kişi Olay Mekân Zaman c. Vurun Kahpeye adı romandaki olayları yaşayan kişiler çevrenizde rastlayabileceğiniz insanlar mıdır? Niçin?. 16. a. Vurun Kahpeye adlı romanın kitabınıza alınan bölümünün te ma sı aşa ğı da ki te ma lar dan hangi le ri nin beraber işlenmesiyle oluş muş tur? Kar şı la rı na işa ret ko yu nuz. 147

148 IV. Ünite Ata türk ün il ke ve in kı lap la rı Ana do lu in sa nı nın ya şa ma tar zı Ah lak bo zuk luk la rı Yan lış Ba tı lı laş ma Hu ra fe ler Bi rin ci Dün ya Sa va şı ve Mil lî Mü ca de le Do ğu - Ba tı kar şı laş ma sı Sa vaş son ra sı şe hir de ve kır sal da sür dü rü len ha yat Halk ve ay dın lar ara sın da ki iliş ki ler b. Vurun Kahpeye adlı romanın kitabınıza alınan bölümünün temasını söyleyiniz. c. Vurun Kahpeye adlı romandan kitabınıza alınan bölümün te ma sı ile Eski Bir Yara adlı hi kâye nin te ma sı ara sın da ki ben zer lik ve fark lı lık la rı be lir ti niz. ç. Cumhuriyet öncesi ve sonrası yaşanan sosyal ve siyasi olayların anlatmaya bağlı metinlerde nasıl yer aldığı ile ilgili yaptığınız araştırma ve incelediğiniz romandan hareketle Cum hu ri yet Dö ne min de Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı na bağ lı ka la rak eser ve ren sa nat çı lar, da ha çok han gi te ma la rı iş le miş lerdir? Belirtiniz. d. Me tin den be lir le di ği niz te ma in sa na öz gü hangi gerçekle ilişkilidir? Belirtiniz. e. Vurun Kahpeye adlı romanın tamamının te ma sı ne dir? Belirlediğiniz te ma o gü nün ya zar la rının iş le di ği ve ede bî de ğe ri olan bir te ma mı dır? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. f. Cum hu ri yet Dö ne min de, incelediğiniz ro man da ki te may la ya zıl mış eser ler varsa ad la rı nı söy leyi niz. 17. a. İncelediğiniz ro ma nın an la tım tarzı ve yapı özel lik le ri ni be lir le yi niz. b. Be lir le di ği niz ya pı ve an la tım tar zı re alist ro man cı la rın kul lan dık la rı ro man tek nik le ri ne han gi özel lik le riy le uy mak ta dır? Bu konuda yaptığınız araştırmadan edindiğiniz bilgileri de kullanarak dü şünce le ri ni zi ro man dan ör nek ler le be lir ti niz. c. İncelediğiniz eser han gi tarz ro man gru bu na gi rer? Be lir ti niz. 18. a. Ro ma nın an la tı cı sı kim dir? b. Romanın anlatıcısı olay, du rum, duy gu ve olguları ak ta rır ken han gi za man ki pi ni kul lan mış tır? Ne den? c. An la tı cı nın ro man da tas vir le ri, tah lil le ri ya par ken ta kın dı ğı ta vır ve di le yük le di ği de ğer han gi an la tı cı nın ba kış açı sı nı yan sıt mak ta dır? Ro man dan ör nek le rle açık la yı nız. 19. a. İncelediğiniz ro man dan, o devirlerdeki Anadolu nun ya şam ko şul la rı, gün lük ha ya tı, in san la rın eği tim durum la rı vb. ko nu lar da han gi bil gi le ri edin di niz? b. Siz ce ya zar lar, cum hu ri yet ten son ra ni çin Ana do lu coğ raf ya sı ve in sa nı nı an lat ma ih ti ya cı hisset miş ler dir? c. İncelediğiniz ro man dan ha re ket le o gün le rin Ana do lu su nu be tim le yi niz. ç. Ana do lu, o gün ler de ger çek ten bu du rum da mı dır, ya zar mı Ana do lu yu ro ma nı na böy le yansıt mış tır? Açık la yı nız Vurun Kahpeye adlı romanın tamamını göz önünde bulundurarak han gi ede bî ge le ne ğin de va mı ol du ğu nu ve han gi ede bî akı mın özel lik le ri ni yan sıt tı ğı nı aşa ğı ya ya zı nız a. Mil lî Ede bi yat Dö ne mi zevk ve an la yı şı na bağ lı ka lı na rak ya zı lan an lat ma ya bağ lı ede bî me tinle rin ya pı özel lik le ri ve iz le dik le ri te ma lar hak kın da be yin fır tı na sı dü zen le yi niz. b. Vu run Kah pe ye ad lı ro man ede bi yat ta ri hi miz de na sıl bir ye re sa hip tir? Be lir ti niz. 22. a. Ha li de Edip Adı var hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve in ce le di ği niz ro ma nın dan hareketle ya za rın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi ve ri niz. b. İn ce le di ği niz ro man da ve ya za rın di ğer ro man la rın da ya şa mın dan ne tür iz ler gö re bi li yor su nuz? Be lir ti niz. c. Ha li de Edip Adı var na sıl bir sos yal ve si ya si or tam da eser ler ver miş tir? Han gi kül tür kay nak ların dan bes len miş tir? Açık layınız. 148

149 IV. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Re şat Nu ri Gün te kin in Eski Bir Yara adlı eserinin ya pı, te ma ve an la tım özel lik le ri ni bir bi riyle iliş ki len di re rek hi kâ ye den ne an la dı ğı nı zı an la tı nız. 2. Es ki Bir Ya ra ad lı hikâyenin ola yı gü nü müz de ya şa na bi lir mi? Ne den? 3. Vu run Kah pe ye ad lı ro man da en çok han gi bö lü mü be ğen di niz? Ne den? 4. Ha li de Edip Adı var, Vu run Kah pe ye ad lı ro man da ger çek ten ya şan mış bir ola yı mı an lat mıştır? Ne den? Ro ma nı ede bî ve ta ri hî ger çek lik çer çe ve sin de de ğer len di re rek so ru yu ya nıt la yı nız. 5. Cum hu ri yet Dö ne min de, an lat ma ya bağ lı eser ler de Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren ya zar la rın amaç la rı ne ler dir? Sıralayınız. DEĞERLENDİRME 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler de Mil lî Ede bi yat zevk ve an layı şı nı sür dü ren ya zar lar aşa ğı da ki te ma lar dan han gi si ni iş le me miş ler dir? A) Bi rin ci Dün ya Sa va şı ve Mil lî Mü ca de le ile il gi li te ma lar B) Ata türk il ke ve in kı lap la rı çer çe ve sin de olu şan te ma lar C) İş siz lik so ru nu nu di le ge ti ren te ma lar D) Yan lış Ba tı lı laş ma ve hu ra fe ler le il gi li te ma lar E) Ah lak bo zuk luk la rı ile il gi li te ma lar 2. Cum hu ri yet Dö ne min de, Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı na bağlı kalınarak yazılan ro man lar da aşa ğı da ki han gi ede bî akı mın özel lik le rinden daha çok etkilenilmiştir? A) Na tu ra lizm B) Ro man tizm C) Re alizm D) Par na si sizm E) Kla si sizm 3. Aşa ğı da ki yargılar doğ ru ise cümlelerin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de, anlatmaya bağ lı ede bî me tin ler de Mil lî Ede bi yat zevk ve an layı şı nı sür dü ren ya zar lar Çe hov tar zı hi kâ ye ler yaz mış lar dır. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de, an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler de Mil lî Ede bi yat zevk ve an layı şı na uy gun eser ler ya zan ya zar lar Ana do lu in sa nı nın ya şan tı sı nı an lat ma ya baş la mış lar dır. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de, an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler de Mil lî Ede bi yat zevk ve an layı şı na bağlı kalınarak yazılan eserlerde tarihî konular iş len miş tir. 4. Aşa ğı da ki cümleyi uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Cumhuriyet Döneminde, Millî Edebiyat zevk ve anlayışına bağlı kalınarak yazılan hikâyelerde hikâyeye uygun eserler verilmeye devam edilmiştir. 5. Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler de ne den ta ri hî olaylar ön pla na çı ka rıl mış tır? 6. Mil lî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren anlatmaya bağlı edebî metinler yazan sanatçıların eserlerine hâkim olan zihniyet hakkında bilgi veriniz. ARAŞTIRMA 1. Konusu ve etkilediği akıma göre roman türlerinin özellikleri hakkında araştırma yapınız. 2. Toplumcu gerçekçi yazarların eser verdikleri edebî dönemin sosyal, ekonomik, siyasi yapısı ve sanat anlayışı hakkında araştırma yapınız (Bu çalışma inceleme bölümündeki 1. etkinlik için yapılacaktır.). 3. Top lum cu ger çek çi ya zar la rın han gi te ma ve ko nu la rı iş le dik le ri ni araş tı rı nız (Bu ça lış ma İn cele me bö lü mün de ki 12. etkinliğin ç maddesi için ya pı la cak tır.). 4. Sa ba hat tin Âli nin fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu çalışma İnceleme bölümündeki 19. etkinlik için yapılacaktır.). 5. Or han Ke mal in fik rî ve ede bî yö nü ile ya şa mı hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu çalışma İnceleme bölümündeki 39. etkinlik için yapılacaktır.). OKUMA Pe ya mi Sa fa nın Yal nı zız ad lı ro ma nı nı okuyunuz. 149

150 IV. Ünite b. Toplumcu Gerçekçi Eserler HAZIRLIK 1. Sizce toplumcu gerçekçilik ne demektir? Top lum cu ger çek çi ya zar la rın amaç la rı ne ler ola bilir? 2. Bir sa nat ese rin de ger çek le ri ol du ğu gi bi an lat mak müm kün mü dür? Ne den? 3. Film le ri ya pı lan ro man lar bi li yor sa nız ad la rı nı söy le yi niz. İzlediğiniz filmin okuduğunuz romandan farkları var mıydı? Niçin? 4. Ro man tür le ri hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ya rar la na rak sos yal ve re alist ro man kav ramlarının an lam la rı nı söy leyiniz. İNCELEME Hikâye KAFA KÂ ĞI DI Ak şa mü ze ri ha pis ha ne ye bir sü rü adam ge tir di ler. Hep si el li ka dar var dı. Bu ka dar ka la ba lı ğı süngü tak ma mış iki jan dar ma nın ara sın da gö rün ce yol pa ra sı bor cun dan bu ra ya gel dik le ri ni an la dık. Ni za mi ye ka pı sın dan gi rin ce av lu da sı ra ol du lar. Bir gar di yan elin de ki kâ ğı da ba ka rak yok la ma yap tı. On dan son ra du var ke na rı na di zi le rek çö mel di ler, ko nuş ma dan bek leş me ye baş la dı lar. Kı lık la rı pek pe ri şan dı. Po tur la rı par ça par ça sar kı yor du ve ço ğu nun aya ğın da kun du ra ya ben zer bir şey bi le yok tu. Sırt la rın da de ve tü yü çul dan kı sa ve ge ne par ça par ça cep ken ler, bu nun al tın da sol muş, li me li me yıp ran mış ve ya ma dan gö rün mez ol muş min tan lar var dı. Si pe ri ni sağ ve ya sol ya nak la rı nın üs tü ne ge tir dik le ri kas ket le ri yağ için dey di ve yır tık si per den ko yu sa rı mu kav va lar fır lı yor du. Yan la rı na koy duk la rı çul hey be le rin yan ya tan ağız la rın dan bir kaç so mun ka ra ek mek, bir kaç dü rüm yuf ka ve ba zı la rı nın kin den bir kaç ta ze so ğan yap ra ğı gö rü nü yor du. Han gi ko ğu şa gi de cek le ri ni ve ne ya pa cak la rı nı söy le yen ol ma dı ğı için uzun za man bek le di ler. Ara la rın da ara sı ra bir şey ler fı sıl da yı şor lar dı. Ken di köy le rin den bir kaç mah pus yan la rı na so ku lun ca is tek siz ve çe kin gen ta vır lar la onun su al le ri ne ce vap ve ri yor lar, ara sı ra baş la rı nı baş ka ta ra fa çe vi rip uzak la ra ba ka rak bu ko nuş ma ya de vam et mek ten pek hoş lan ma dık la rı nı an la tı yor lar dı. Ha ki ka ten, ta nı ma dık la rı mah pus lar dan zi ya de hem şe ri le rin den uta nı yor gi biy di ler. Ka til den ve ya baş ka ağır cü rüm ler den ya tan ken di köy lü le ri nin kar şı sın da, yol pa ra sı ve re me dik le ri için hap se düşmüş ol mak on la ra pek ağır ge li yor du. İç le rin de bir de ih ti yar var dı. Gö rü nüş te alt mı şı çok tan aş mış olan bu ada mın ar tık yol pa ra sı ve saire ile ala ka sı ol ma sa ge rek ti. Ma vi da mar la rı fır la mış ve kü tük leş miş el le rin de tut tu ğu eğ ri ve ka lın bir so pa ya da ya na rak kal ka bi li yor ve iki kat ol muş be li ni he men bir ye re yas la mak için du va rın ya nı na gi di yor du. Kup ku ru ve uzun çe ne sin de bir kaç tel sal lan mak ta, dö kü le rek ada ma kıl lı sey rek le şen ak saç la rının al tın da le ke li ve pul pul ol muş bir de ri par la mak tay dı. Üs tü ba şı öte ki ler ka dar hat ta da ha faz la pe ri şan dı. Be lin de ki me şin si lah lık, bel ki alt mış se ne nin kah rı nı çek miş ol du ğu için tüy len miş, çat la mış, ta ban as ta rı gi bi in cel miş ti. Ya nı na yak laş tım. İh ti yar lık tan ufal mış göz ler le ba na bak tı. Ge çe ce ği mi sa na rak ba şı nı ge ne başk a ta ra fa çe vir di. 150

151 Ya nı na diz çök tüm: Mer ha ba, de de! de dim. Dö nüp bak tı. Göz le rin de ufak bir hay ret par la dı ve dön dü. Ey val lah! Her ye ni ge le ne söy le nen bey lik cüm le yi söy le dim: Geç miş ol sun! Sağ ol!... Ben ge ne sor dum: Vu ku atın ne, de de? Ne vu ku atı oğul, su sa yo lu pa ra sı ve re me dik! Kaç ya şın da sın? Ne bi le yim? Sek sen ol ma lı!.. Na sıl olur? Alt mı şı nı ge çen ler den yol pa ra sı is te mez ler. Ben den is ti yor lar. Bir yan lış lık ola cak. Yan lış lık de ğil oğul! de di ve an lat tı: IV. Ünite Dört oğ lum var dı, bi ri si ka til den hap se düş tü, se kiz se ne yat tık tan son ra öl dü; iki si se fer ber lik te git ti; bi ri de jan dar ma idi, eş kı ya ta ki bin de vu rul du, to pal kal dı, şim di köy de otu rur, be nim eli me ba kar. Öbür oğul la rı mın ço cuk la rı yok tu. Bu nun da bir tek oğ lu ol du, o da se kiz ya şın da sıt ma dan öl dü. Öleli yir mi yı lı aş kın dır. O za man dan be ri to pal oğ lum la otu ru ruz. Be nim ko ca ka rı ile to pa lın ka rı sı tar la yı sü rer, eker ler, ben de har ma na yar dım ede rim, to pal da çar dak ta otu rup bos ta nı bek ler, kıt ka na at ge çi ni riz. Üç se ne ev vel bi zim ağa de re bo yun da ki ufak tar la mı za sa hip çı kar ol du. Ba ğır dık ça ğır dık, fay da et me di. Oğ lan sa kat, ben de de der man yok, hak kı mı zı ken di mi z ara ya ma dık. Mec bur ol duk hü kû met ka pı sı na düş me ye. İki se ne mah ke me miz sür dü. Bi zim ta pu muz fi lan yok tu ama bü tün köylü o tar la nın bi ze de de den kal dı ğı nı bi lir di. Bu nu so ran ol ma dı, ağa ya lan cı şa hit din let ti, mah ke me yi ka zan dı. Mah ke me sü rer ken ben den ka fa kâ ğı dı mı is te di ler, ne re den bu la yım? As ker den dö ne li devlet ka pı sı na işim düş me miş ti; ara dım ara dım yok... Son ra Mus ha f ın ara sın da bi zim to pa lın ölen oğ lunun ka fa kâ ğı dı nı bul dum. Onun da adı Meh met ti. Ka fa kâ ğı dı de ğil mi, hep bir, de dim, vi la ye te kay dı nı gör dür düm, ye ni den ad res ver dim. Mah ke me de bir şey çık ma dı. Vi la ye te ge lip gi der ken öbür tar la yı yü z üs tü koy du ğu muz la kal dık. Al tı ay son ray dı, kö ye tah sil dar lar gel di. Yol pa ra sı ve re cek le rin ara sın da muh tar be ni de oku du. Yanlış ola cak di ye ku lak as ma dım. Bir kaç ke re ge lip git ti ler, al dır ma dım. Yir mi se ne dir yol pa ra sın dan mu af tım. Bu se fer tah sil dar lar jan dar may la be ra ber gel di ler. Yol pa ra sı ver me yen ler le be ra ber be ni de al dılar; ben sek sen ya şın da yım de dim ama din le yen ol ma dı. Nü fu sa gel dik, def te ri açıp bak tı lar, da ha yir mi do kuz ya şın da sın de di ler. Ama nın et me yin, hâ li me ba kın de dim, ol maz, te vel lü dün iş te bu ra da, ad re sin de bel li, di ye da yat tı lar. Ce bim de ki nü fu su çı ka rıp ver dim, ora da da yir mi do kuz gös te ri yormuş, o za man ak lım er di ama ney le yim? Da ha çok kur ca lar san ba şı na iş açı lır, de di ler. Ben de se si mi çı kar ma dım. Al tı li ra yı bir denk leş ti re bil sem ve rir kur tu lur dum ama bu za man da al tı li ra nın yo lu ner de? Ka der de ya zı lıy mış de dik, gel dik bu ra ya... Gül me ye baş la mış tım: Ama ba ba cı ğım, hiç in san to ru nu nun nü fus kâ ğı dı nı alır mı? de dim. Bık kın bir ta vır la eli ni sal la dı ve: Ne olur muş san ki? di ye mı rıl dan dı, Hep si dev le tin kâ ğı dı de ğil mi? Sa ba hat tin Âli Kam yon 151

152 IV. Ünite 1. Sınıfınızda iki gruba ayrılınız. Yaptığınız araştırmadan hareketle "Kafa Kâğıdı" adlı hikâyenin yazıldığı dönemin sosyal, ekonomik, siyasi yapısı ve sanat anlayışının hikâyeye nasıl yansıtıldığını belirleyiniz. Grubunuzun tespitini sözcünüz aracılığıyla açıklayınız.. 2. Aşa ğı da, Ka fa Kâ ğı dı ad lı met nin olaylarından ba zı la rı ve ril miş tir. Ve ril me yen olay la rı da siz ya zarak met nin olay ör gü sü nü bu lu nuz. Ak şa mü ze ri ha pis ha ne ye bir sü rü adam ge ti ri lir.... Adam la rın han gi ko ğu şa gi de cek le ri bel li olmadığından uzun za man bek ler ler.... İç le rin de bir ih ti yar adam zor luk la ye rin den kal ka rak du va rın ya nı na gi der.... Hi kâ ye nin an la tı cı sı ih ti ya rın ya nı na yak la şır.... Yaş lı adam, an la tı cı ya ağa ile ya şa dık la rı mah ke me ola yı nı an la tır An la tı cı gül me ye baş lar a. Hi kâ ye de ki ola yı ya şa yan ih ti yar adam top lu mun han gi ke si mi ne men sup tur? b. Hi kâ ye de ki olay ger çek ten ya şan mış ola bi lir mi? Ni çin? c. Ede bi ya tı mız da 1930 lu yıl lar dan iti ba ren neden köy lü den, iş çi den, dar ge lir li den söz edil me ye baş lan mış tır? Bu du rum ge liş me ih ti ya cı ve is te ği ya nın da, ide olo jik kay nak lı da ola bi lir mi? Tartışınız. Ulaşılan ortak görüşü belirtiniz.. 4. Aşa ğı da ki ler den han gi si hi kâ ye de ki olay ör gü sü nün dü zen le niş se be bi dir? İşaretleyiniz. Ha ya lî bir ola yı, ef sa ne yi ifa de et mek İn sa na öz gü bir ger çek li ği ifa de et mek. 5. a. Hi kâ ye nin ki şi le ri ni, bu ki şi le rin özel lik le ri ni ve olay ör gü sün de ki iş lev le ri ni aşa ğı ya ya zı nız. Ki şi ler Ki şi le rin özel lik le ri Olay ör gü sün de ki iş lev le ri b. Hi kâ ye nin ki şi le ri bir bir le riy le na sıl bir iliş ki için de dir ler? Hi kâ ye den ör nek ler le açık la yı nız. 6. İn ce le di ği niz hi kâ ye 1936 yı lın da ya zıl mış tır. Hikâyenin yazıldığı yıllarda bir yazar ve ihtiyar köylünün aynı koğuşta karşılaşıp karşılaşamayacağını tar tı şı nız. Ulaş tı ğı nız so nu cu tah ta ya ya zı nız.. 7. a. Ka fa Kâ ğı dı ad lı me tin de an la tı lan ola yı ve bu ola yın geç ti ği me kâ nı aşa ğı ya ya zı nız. Olay : Me kân : b. Yaz dı ğı nız olay, me kân ve ki şi le rin ger çek lik le na sıl bir iliş ki si ol du ğu nu tartışınız. Ulaşılan görüşü tahtaya yazınız. 152

153 8. Ha pis ha ne nin, hi kâ ye nin oluş ma sın da ki iş le vi ni açık la yı nız. IV. Ünite 9. Ha pis ha ne ile ih ti yar adam ve an la tı cı nın bü tün leş me si hi kâ ye ye ne ler ka zan dır mış tır? Açık la yı nız. 10. Hi kâ ye de ki olay han gi za man di li min de ger çek leş miş tir? Ya zar ni çin bu za man di li mi ni ter cih et miş tir? Açık la yı nız. 11. Aşağıdaki şemada verilen açık la ma lar dan yo la çı ka rak hi kâ ye de ki olay, ki şi, za man ve me kân ara sın da ki iliş ki yi be lir le yi niz. İhtiyar ve Anlatıcı Hapishane Yol parası vermemesinden dolayı ihtiyarın hapse konulması Akşamüzeri.12. a. Met nin te ma sı nı bu lu nuz. Metnin teması aşa ğı da ki grup lan dır ma nın hangisiyle ilgilidir? işaretleyiniz. Top lum da ki dü zen siz lik ve ça tış ma lar Köy gi bi kü çük yer le şim yer le ri nin so run la rı; ağa-köy lü, öğ ret men-imam, halk-yö ne ti ci, zengin-fa kir, güç lü-güç süz, ay dın-ca hil gi bi be lir gin fark lı lık lar. b. Met nin ko nu su aşa ğı da ki ler den han gi si dir? Kar şı sın da ki ku tu cu ğa işa ret le yi niz. Ana do lu coğ raf ya sı ve in sa nı Bü yükşe hir lere gö çün or ta ya çı kar dı ğı prob lem ler c. 12. sorunun a ve b maddelerine verdiğiniz yanıtların sebeplerini me tin den ör nek ler le açık la yınız. ç. Top lum cu ger çek çi ya zar la rı eserlerinde işlediği te ma ve ko nu la rı, yaptığınız araştırmadan da yararlanarak be lir ti niz. Bu yö ne li min ne de ni ni açıklayınız. Sa ba hat tin Âli nin hi kâ ye sin de bu yö ne li min han gi özel lik le ri ni gör dü nüz? Be lir ti niz. 13. a. Met nin an la tı cı sı nın kim ol du ğu nu be lir le yi niz. b. Met nin an la tı cı sı han gi ba kış açı sı nı kul lan mak ta dır? Açıklayınız. 14. a. Me tin de kul la nı lan an la tım tü rü nü be lir le yi niz. b. Bu an la tım tü rü met ne ne ka zan dır mış tır? Açık la yı nız. 15. a. Ya zar, hi kâ ye de olay la rı ve ki şi le ri han gi dü şün ce yi doğ ru la mak ve ya hak lı gös ter mek üze re dü zen le miş tir? Ya za rın, oku yu cu yu ken di dü şün ce le ri doğ rul tu sun da yön len dir me ama cı var mı dır? Açık la yı nız. b. Sa nat eser le ri bel li bir gö rü şü ifa de et mek için araç ola rak kul la nı la bi lir mi? Me tin den ör nekler le dü şün ce ni zi be lir ti niz. c. Yazarlar, hal kı ay dın lat mak için özellikle ba zı böl ge le rdeki olayları konu edinen eserler yazabilirler mi? Neden? d. Ka fa Kâ ğı dı ad lı hi kâ ye nin ya zı lış ama cı nı be lir ti niz. 153

154 IV. Ünite 16. a. Ka fa Kâ ğı dı ad lı me tin aşa ğı da ki hi kâ ye tarz la rın dan han gi siy le ya zıl mış tır? Bu konuda yaptığınız araştırmadan da yararlanarak belirtiniz. b. Kafa Kâğıdı adlı metinden be lir le di ği niz hi kâ ye tar zı nın özel lik le ri ni yan sı tan cüm le ler oku yunuz. Çe hov tar zı (du rum hi kâ ye si) Ma upas sant tar zı (olay hi kâ ye si) 17. Ka fa Kâ ğı dı ad lı hi kâ ye de han gi ede bî akı mın iz le ri var dır? Ne den? 18. Ka fa Kâ ğı dı ad lı hi kâ yenin ede bi yat ta ri hi miz deki önemi hakkında bilgi veriniz. 19. Sa ba hat tin Âli hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ve in ce le di ği niz hi kâ ye den ya rar la na rak ya zarın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi ve ri niz. 20. Sa ba hat tin Âli bir sü re ha pis ha ne de bu lun muş bir ya zar dır. Ya za rın bu hi kâ ye si nde ya şa dı ğı olay la rın et ki si ne öl çü de gö rül mek te dir? An la tı nız. Ro man BE RE KET Lİ TOP RAK LAR ÜZE RİN DE Or ta Ana do lu nun sek sen ev lik köy le rin den bi ri olan Ç. kö yü nün erkeklerinden bazıları o yıl da, ça lış mak üze re, çe şit li iş böl ge le ri ne da ğı lır lar. İç le rin den üçü de Çu ku ro va ya in me ye ka rar ve rir: İf lah sı zın Yu suf, Kö se Ha san ve Peh li van Ali. Yu suf da ha ön ce Si vas a git miş, cer atöl yesin de iki ay ha mal lık et miş, şe hir gör müş tür; öbür iki si şehre ilk de fa gel miş ler dir. Köy de ka pı kom şu üç ar ka daş Ada na da bir çır çır fab ri ka sı na gi rer ler; iş le ri ağır dır; da ya na ma yan Kö se Ha san vefat eder. İki si fab ri ka dan çı ka rı lır ve ya pı iş çi si olur lar. Peh li van Ali, gön lü nü ve bi rikmiş pa ra sı nı bir kadına kap tı rır. Son ra dan gir di ği bir ağa çift li ğin de ça lı şır ken de bit kin lik ten ken di ni pa to za kap tı ra rak vefat eder. İf lah sı zın Yu suf, se bat la di ren di ği ya pı iş çi li ğin den du varcı us ta lı ğı na yük sel miş tir. İki ar ka da şı nı kay bet mek ten acı lı ve elin de öte den be ri tek ha ya li bir gaz oca ğı ile kö yü ne dö ner. Aşa ğı da ki bö lüm de İflahsızın Yusuf un köyüne gitmek için geldiği Adana Garı nda yaşadıkları anlatılmaktadır.... Çukurova nın mavi göklerinde hafif, beyaz bulutların telaşla geçmeye başladığı sonbaharın fırtınalı günlerinden birinde, İflahsızın Yusuf tahta bavuluyla Adana Garı na, Ceyhan dan gelen trenden indi. Sağa baktı, sola baktı Trenler, kara vagonlar sıra sıra diziliydi ama Sivas a hangisi gidecekti? Lacivert elbiseli bir istasyon memuruna sokuldu: Ben duvar ustasıyım. dedi. Sivas treni hangisi? Ufak tefek, şakacı biri olan istasyon memuru, Nesin, nesin? diye sordu. Yusuf hep o gururla, Duvar ustası! dedi. Duvar ustasısın demek? Duvar ustayım ya! Aşk olsun Çukurova ya ilk geldiği günlerden çok değişikti Yusuf Üst baş yepyeniydi. Başındaki kasketin etiketi bile sökülmemişti. Gıcır gıcır. Memurun aşk olsun uyla çoştu: Ben bu ustalığı esas Kılıç Usta dan belledim a, şimdi Kılıç Usta yı mılıç ustayı çok geçtim, yanımda vızırtı. Benim ördüğüm duvarı her usta öre mi bilir? İstasyon memurunun o sıra işi yoktu, kantine çay içmeye gidecekti. Yusuf u gözden geçirdi. Lacivert yün ( ) pantolonu, mendil cebine sokulu pembe mendili, kopçalı kopya kalemi, ( ) panto 154

155 IV. Ünite lonunun tıpkısı kumaştan ceketi, etiketi sökülmemiş, mahsustan sökülmemiş kül rengi kasketi, yeni tıraşlı yüzü... Sivas trenine çok var daha. Gel birer çay içelim kantinde! Memura karşı birden yakınlık duyan Yusuf, Çay paraları benden amma! dedi. Kolay canım. Yok hemşerim, benden. Arkadaş dediğin gözümün yağını yesin. Ceyhan daki inşaatta bir taşeron vardı, kardaştan ileriydik. Senden iyi olmasın, adamın tekesiydi, emmim gibi. Emmim dedim de aklıma geldi... Ezelden bellerdim ki emmim gibi yok. Hâlbuki bir yılda takıp geçtim emmimi mümmümü... Birden sordu: Sen hangi köyden olursun! İstasyon memuru, burnunun altında ufacık bıyığıyla kocaman bir tilki, güldü: Üstü açık köyden! Yusuf şöyle bir düşündü, sonra: Üstü örtük köy olur mu? Olmaz mı? Olur mu? Sen hangi köyden olursun? Ben mi? Ben Ç. Köyü nden olurum. Bu Çukurova ya siftah indik. Esasta üç arkadaştık biz. Köse Hasan öldü fukara, sen sağ ol. Pehlivan Ali de (...) çekti gitti, kaldım ben. Ben de açtım gözümü. Usta oldum. Niye? Şöyle bir vurdum zihnime, Yusuf dedim, köyden şehre ne demiye indin? İş güç sahibi olup iyi kötü üçün beşin yoluna bakmak için. Köye varınca köylünü kendine güldürme. Yemin ettim, duvar ustalığını belledim! Kantinin kahve kapısında durdular. Matrak memur yol verdi saygıyla: Buyur usta! Yusuf, usta sözüne memnun, gene de Yooook! dedi. Niye? Büyüklük Allah a mahsus! Canım koskoca bir ustasın şimdi. Sen dururken benim önce girmem yakışık alır mı? Canım sen de koskoca bir memursun... Olsun. Ustaların hâli başka. Buyur! Yusuf Her usta benim gibi mi olur? dedi. Adımını besmeleyle attı, girdi. Memur da ardından. Kantin kalabalıktı. Boş masalardan birine geçip karşılıklı oturdular. Yusuf bıraktığı yerden başlamadan önce memur çayları söyledi: Emmim derdi ki siz siz olun, şehirlinin sakalına göre tarak vurun derdi. Şehirlinin merakı, partal atmak (övünmek). Siz siz olun şehirliye yeyimi eksik etmeyin, bir. İkincisi de sakalına göre tarak vurun. Bana duvarcılığı Kılıç Usta belletti, malayı elime o verdi lakin, durup dururken değil! Sakalının altına bir girdim tamam.... İstasyon memuru dirseğine dayanmıştı, sordu: Demek şimdi duvar ustası oldun? Bayağı canı sıkıldı. Deminden beri davul mu çalıp duruyordu: Oldum ya olmam mı? Şehirli mehirli vızırtı gelir gayri. İsterse Kılıç Usta çıksın karşıma, bir iki demem imtihan olurum. Kılıç Usta da ne? ( ) Vızırtı Memur içten içe sinirlenmişti: 155

156 IV. Ünite Allah size kel versin de tırnak vermesin. diye geçirdi. Gene de, Doğru. dedi. Bizim taşeron, müteahhit çok yalvardılar; etme Yusuf Usta, gitme Yusuf Usta... Biz senin ayarın ustayı tövbe bulamayız, dediler ama kulak asmadım. Sıla gibi var mı? Aklıma takıldı bir sefer, durulur mu? Dedim, boşuna yalvarmayın arkadaşlar. Beni gayri kendir kement zapt edemez. Gideceğim, mümkünü yok! Baktılar ki olacak gibi değil, eh dediler, git, sonra da gel. Gelirim, dedim, mutlaka gelirim amma bu yevmiyeye çalışmam, haberiniz olsun. Sana bir şey deyim mi? Ben sıla mıla boş verirdim, gitmezdim a, köyde şöyle bir dolanmadan olmaz. Dost var, düşman var, Topsakalın oğluna, Idıbıdılara şöyle bir görünmeliyim. İlle Idıbıdıoğulları... Kahvelerinde gramafon var diye burunlarının yelinden geçilmiyor. Allah izin verirse, gelecek yıl bir tane de ben alacağım. Parasıyla değil mi? Birer sigara yaktılar. Memur çayları tazeletti: Bunlar da benden. Yusuf Usta! Yook! dedi Yusuf. Ne olacak? Bugüne bugün ustalık kazandım hemşerim. Benden içek n olacaksa... Memur dalgasına taş atmadı: İyi ya. Yusuf heyecanla anlatmaya koyulmuştu bile: Ben onu bunu bilmem arkadaş. Adını bağışla hele! İstasyon memuru, İhsan, dedi. İhsan Elagöz... Alagöz diye düzeltti Yusuf. Biz Alagöz deriz... Neyse kardaşım İhsan Efendi, insan dediğin, insanların uğruna canını feda etmeli, edemedi mi, kalabalık etmemeli dünyamıza! Memuru gözden geçirdikten sonra, sordu: Doğru mu, eğri mi? Memur anlamamıştı: Nasıl yani? Yani, mesela ben usta mı oldum? Heye, de! Heye! Ustalığımı mutlaka başkasına, bir acemiye belletmeliyim! Doğru mu eğri mi? Doğru. Ben ustalığı belliyeli altı ay olmadı daha amma sen gel de beni inşaatta, iskelenin üstünde gör. Makine ne ki yanımda? Vızırtı! Üç aceminin ellerine mala verdim. Köy yerinde şimdi bir kızımla (...) iki oğlum var. (...) İçinde oğulları canlanmıştı, gözleri daldı. Sonra içini çekip ardını getirdi lafının: Biri Memmed, öbürü Ali, Memmed ince yapılı, uysal. Lakin Ali? Abooo... Yedi denizin dışarı attığı. Akıl ne diyor biliyon mu? Akıl diyor ki Memmed i okut diyor. Bizim köyde okul yok. Okul olsa bir iki demem okuturum. Okuma gibi var mı? Sen okumuş insansın mesela, bizim gibi misin? Güneş, yağmur, ayaz bizim sırtımızdan geçer. Siz? Rahat! İstasyon memurunun da dertleri depreşmişti: Davulun sesi uzaktan hoş gelir hemşerim. dedi. Kazın ayağı öyle değil. Memur var, memurcuk var. Biz memurcuk sınıfı... Benim vazifem kondüktörlük. Vazifeye bir başladım mı, yirmi saat. Ne gecem belli ne gündüzüm. Sonunda rahat edemeyecektin de ne demiye okudun? Memurcuk kalacak olduktan sonra ha okumuşsun ha okumamışsın. Sonra, her okuyan köşeye çekilip rahat etse... Yani sen ağa ben ağa, bu ineği kim sağa! Yusuf güldü: El birliğiyle sağarız bre! dedi. Nöbetleşe. Memur kendi dalgasındaydı. 156

157 IV. Ünite... Yusuf üsteledi: Öyle değil mi? İnsan elbirliğiyle dağları devirir be. En biri bizim yapı işleri... Bir yapıyı bir insan tek başına yapa mı bilir? Mümkünü yok. Duvar öreni ayrı, harç taşıyanı ayrı, harcını karanı ayrı. Fabrikada da öyle değil mi? Her işi tutan ayrı. Köy yerindeki imecelik gibi! İkinci çayları da yarılamışlardı. Lakin dedi Yusuf, Akıl ne diyor biliyor musun? Oğlanı okutup da ne yapacaksın? Al yanına, bellet ustalığı... Doğru mu, eğri mi? O kadar! dedi memur. İkisini de. Çekirdekten usta yetişsinler. Ben babasız büyüdüm. Gözümü açtım, emmimi gördüm.... Emmi demek baba demek. Gözümü açtım emmimi gördüm ya, şimdi emmimi mümmümü geçtim tekmil. Karşıma geçse de böyle böyle dese, sus emmi derim. Sen gurbette eline mala alamadıydın bak, ben aldım, seni geçtim.... Duvar ustası olsunlar ya, okuma yazmayı da mutlaka bellesinler. Ben köy yerinde A yı bilmezdim mesela! Şimdi? Eh, biraz biraz yakıştırıyorum a, insan okuyunca gazeteyi mazeteyi sökmeli. Kitap okumalı, gürül gürül. Okuma yazma gibi var mı? Kantinin lokanta bölümüne baktı: (...) kadınlar (...) erkekler. Yiyor, içiyor, arada kahkahalarını salıveriyorlardı. Yusuf baktı baktı: Bunların tümü de okuma yazma bilir öyle ya! dedi. Memur umursamadı: Eh bilirler... Analarının karnında mı bellerler? Yok canım. Ya? Şehirde. Yusuf başını salladı: Allah izin verirse biliyorum ben n öreceğim! N örecen? Çoluğu çocuğu toplayıp... E? Haydi şehre! İstasyon memuru ağzını gere gere esnedi. Usanmıştı Yusuf tan. Zaten deminden beri atıp tutmasına içerlemişti. Yusuf un engel olmasına aldırış etmeden, çay paralarını verdi: Bana bak bana, dedi. Deminden beri boyuna dinlettin. Anlattıklarını yedim belleme. Hem sana bir şey deyim mi? Köyünden de çıkmaya kulak asma!... Yusuf bozulmuştu. Oradan uzaklaştı. Uzaklaştı ya, umursamadı da. Şehre göçüp göçmemesine ne karışırdı o? En büyük memur o değildi ya! Bir başkasından Sivas trenini sordu. En azından yedi sekiz saat vardı gelmesine. Elinde tahta bavulu, peronda uzun uzun dikildi. İlkin şehre inmeyi düşündü. Vazgeçti sonra. Ceyhan pazarından alacaklarını almıştı. İnip de masrafa ne diye boğulacaktı? Or han Ke mal Be re ket li Top rak lar Üze rin de 157

158 IV. Ünite 21. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı metinden dönemindeki hangi sanat anlayışı hakkında bilgi edindiniz? Sizce metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyet nedir? 22. a. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro ma nın ta ma mın da ki olay la rı söy le yi niz. b. Ro man dan ki ta bı nı za alı nan bö lüm de ki olay la rı söy le yi niz. c. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro ma nın olay ör gü sü nü tah ta da şe ma laş tı rı nız. 23. a. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro ma nı def te ri ni ze kı sa ca özet le yi niz. b. Ro man da kim le rin ya şa mın dan söz edil di ği ni be lir ti niz. Ya zar ni çin bu insanların yaşamlarını romanına konu etmiş ola bi lir? Söy le yi niz. c. Ro man da an la tı lan lar sos yal bir ger çek li ği mi yok sa ide olo jik bir fik ri mi or ta ya koy mak ta dır? Dü şün ce le ri ni zi ro man dan ör nek ler le be lir ti niz. ç. Ro man da ki olay ör gü sü in sa na öz gü han gi ger çek li ği ifa de et mek te dir? Açık la yı nız İn ce le di ği niz ro man la il gi li is te nen bil gi le ri aşa ğı ya ya zı nız. Romandaki tip ve karakterin adları Ti pin ve ka rak te rin için de yer al dı ğı olay lar Ti pin ve ka rak te rin yön len dir di ği olay lar Ti pin ve ka rak te rin ya şa dı ğı sos yal or tam Ro ma nın ki şi le ri ne re ye, ni çin git miş ler dir? Bir bir le riy le na sıl bir iliş ki için de dir ler? 26. Or han Ke mal, Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro ma nı nı 1954 yı lın da yaz mış tır yılında, ro man da söz edi len ki şi ler le bir inşaatta karşılaşılabilir miy di? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. 27. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro man da ki olay, ki şi ve me kâ nların dö ne min sos yal ger çek liğiy le nasıl bir iliş ki si vardır? 28. İn ce le di ği niz ro man da ki olay lar ne re lerde geç mek te dir? Olay lar bu me kân lar da geç me sey di roman da hangi unsurlar ek sik ka lır dı? Açıklayınız. 29. İn ce le di ği niz ro man da ki me kân-ki şi bü tün leş me si han gi un sur lar la sağ lan mış tır? Tartışınız. Tartışmanız sonucu ulaşılan görüşü belirtiniz. 30. a. Ro man da ki olay lar han gi za man di li min de geç mek te dir? b. Olay la rın ge liş me sin de bu za man di li mi na sıl et ki li ol muş tur? 31. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı me tin de ki olay, ki şi, za man ve me kân ara sın da na sıl bir iliş ki var dır? Açık la yı nız a. Ro man dan ki ta bı nı za alı nan bö lüm de iş le nen te ma yı aşa ğı ya ya zı nız b. Be lir le di ği niz te ma sos yo lo ji de na sıl ele alı na bi lir? Gö rüş le ri ni zi be lir ti niz. 33. a. Or han Ke mal in, in ce le di ği niz ro ma nın dan da çı ka rım lar da bu lu na rak top lum da ki han gi problem le ri oku ra ilet mek is te di ği ni be lir ti niz.

159 IV. Ünite b. Top lum cu ger çek çi le rin, top lum da ki dü zen siz lik ler ve ça tış ma ları, kü çük yer le şim bi rim le ri nin so run la rını, top lum da ki sos yal sta tü farklılıklarını, bü yükşe hir le re gö çen in san la rın so run la rını ne den te ma laş tır dık la rı nı açık la yı nız a. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı metnin an la tı cı sı aşa ğı da ki özel lik ler den han gi si ni ta şı makta dır? İşa ret le yi niz. An la tı cı her şe yi bi li yor. An la tı cı ola yın kah ra man la rın dan bi ri dir. An la tı cı olay la rı ka me ra gi bi ta raf sız ak ta rı yor. Be lir le di ği niz özel li ğe gö re anlatıcı han gi ba kış açı sı nı kullanmaktadır? Açıklayınız Me tin de aşağıdaki anlatım türlerinden hangisi kullanılmıştır? İşaretleyiniz. Bu an la tım türleri met ne ne ler ka zan dır mış tır? Açıklayınız. Betimleme Açıklama Öyküleme Tartışma 36. a. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro ma nın ki şi le ri han gi böl ge den dir ler? Ya zar ni çin bu bölge nin in sa nı nı an lat mak ih ti ya cı his set miş tir? b. Ya zar, oku ra hangi mesajı vermektedir? Yazarın, okura verdiği mesaj met nin ya zı lış ama cı mı dır? Ne den?. 37. a. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro man, ko nu su na gö re aşa ğı da ki han gi ro man tü rü içi ne gi rer? İşa ret le yi niz. Ta ri hî ro man Psi ko lo jik ro man Se rü ven ro ma nı Sos yal ro man Tö re ro ma nı Bi lim kur gu ro manı. b. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro man et ki len di ği akı ma gö re han gi ro man tü rüne dâhil edilir? İşa ret le yi niz. Kla sik ro man Ro man tik ro man Re alist ro man Na tü ra list ro man c. a ve b basamaklarında işaretlediğiniz roman türünün özellikleri hakkında bilgi veriniz. ç. Metinden, işaretlediğiniz roman türünün özelliklerini yansıtan cümle örnekleri okuyunuz. 38. a. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro ma nın ta ma mın dan ha re ket le ro ma nın te ma sı nı söy le yi niz. b. İncelediğiniz ro ma nın ede bi ya tı mız da na sıl bir ye re sa hip ol du ğu nu tartışınız. Ulaşılan görüşü tahtaya yazınız. 39. Or han Ke mal hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve in ce le di ği niz ro man dan ha re ket le ya za rın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi ve ri niz. 40. Or han Ke mal in ro man la rın da ge nel lik le ya şa mın dan iz ler gö rü lür. Ya za rın, ya şa mı hak kın da yaptı ğı nız araş tır ma dan ha re ket le in ce le di ği niz ro man da ne den Çu ku ro va dan ça lış ma ya gi den iş çi le rin dra mı nı an lat tığını açık layınız. 159

160 IV. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Ka fa Kâ ğı dı ad lı hi kâ ye nin en çok han gi bö lü mü nü be ğen di niz? Ne den? 2. Gü nü müz de de Ka fa Kâ ğı dı ad lı hi kâ ye de ki gi bi olay lar ya şa na bi lir mi? Bu tür olay la rın yaşan ma ma sı için ne ler ya pı la bi lir? 3. a. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro man dan ne an la dı ğı nı zı def te ri ni ze ya zı nız. Yazdığınız metinleri arkadaşlarınıza oku yu nuz. b. Arkadaşlarınız, romandan anladıklarını sizin cümlelerinizle mi anlatmışlar? Tar tı şı nız. Ulaşı lan gö rü şü tah ta ya ya zı nız. 4. Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro ma nın ya pı sı nı, te ma sı nı ve an la tım tü rü nü bir bi riy le ilişki len di re rek ro ma nı yo rum la yı nız. 5. İn ce le di ği niz ro man ya da hi kâ ye de ki han gi ki şi ol mak is ter di niz? Ne den? DEĞERLENDİRME 1. Aşa ğı da ki ya zar lar dan han gi si top lum cu ger çek çi an la yış la eser ver me miş tir? A) Ya şar Ke mal B) Ke mal Ta hir C) Re şat Nu ri Gün te kin D) Fa kir Bay kurt E) Sab ri Er tem 2. Aşa ğı da ki be lir gin fark lı lık lar dan han gi si Be re ket li Top rak lar Üze rin de ad lı ro man da te ma olarak iş len miş tir? A) Öğ ret men öğrenci B) Halk yö ne ti ci C) Ay dın ca hil D) Köylü şehirli E) Ge lin kay na na 3. Aşa ğı da ki cüm le le ri uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Türk ede bi ya tın da 1930 lu yıl lar dan iti ba ren....,...., söz edil me ye baş lan mış tır. Top lum cu ger çek çi an la yış la ya zı lan hi kâ ye ve ro man lar da olay ör gü sü bir ger çek li ği ifa de et mek için dü zen len miş tir. 4. Aşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cüm le le rin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Top lum cu ger çek çi ya zar lar top lum da ki dü zen siz lik ve ça tış ma la rı te ma ola rak iş le mişler dir. ( ) Top lum cu ger çek çi eser ler de Ana do lu coğ raf ya sı ve in sa nı na yer ve ril me miş tir. ( ) Top lum cu ger çek çi le rin eser le rin de bü yükşeh re gö çün or ta ya çı kar dı ğı prob lem ler üze rinde du ru lur. 5. Top lum cu ger çek çi an la yı şın ürü nü olan hi kâ ye ve ro man la rın ya zı lış amaç ları neler dir? ARAŞTIRMA 1. Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan ya zar la rın han gi ko nu ve te ma la rı iş le di ği ni araş tı rı nız. 2. Mus ta fa Kut lu nun fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü münde ki 16. et kin lik için ya pı la cak tır.). 3. Bireyin iç dünyasını esas alan yazarların hangi edebî geleneğe göre eser verdiklerini araştırınız. (Bu çalışma İnceleme bölümündeki 28. etkinliğin b maddesi için yapılacaktır.). 4. Pe ya mi Sa fa nın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma İn ce le me bö lü mün de ki 29. et kin lik için ya pı lacak tır.). OKUMA Oğuz Atay ın Tutunamayanlar adlı romanını okuyunuz. 160

161 c. Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Eserler IV. Ünite HAZIRLIK 1. Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan ya zar la rın iş le di ği ko nu ve te ma la rı be lir ti niz. 2. Psi ko lo ji ve psi ki yat ri bi lim dal la rı nın il gi len di ği ça lış ma ala nı hak kın da bil gi ve ri niz. 3. Psikolojik sorunlar edebî eserlerde işlenmeli midir? Düşüncelerinizi belirtiniz. İNCELEME Hikâye AKAS YA LAR AÇAR MI? To mur cuk la rı nı an sı zın pat la tı ver miş bu akas ya da lı, bu alü min yum çer çe ve li ge niş pen ce re den ni çin bu ka dar gü le rek bak mak ta dır? Bes bel li bir aca yip par la yan gü neş al tın da ar tık iyi ce ısı nıp lif leri ni kü tür de te kü tür de te ger ne şip da mar la rın da ılık ılık yü rü yen su yun akı şı na bı rak mış tır ken di ni. Ye şil ye şil uç ver miş yap rak çık lar şav kı mak ta dır. Bir de üze rin de ( ) ser çe ler. Ko ca be ton bi na nın abus çeh re si ne, kir li gri, is li du var la rı na ner dey se sü rü necek ka dar ya naş mış bu in ce cik akas ya da lı... Sü hey lâ, şe ke rim, ma ka sı uza tır mı sın?.. Sü hey lâ nın â sı uza dık ça uzu yor. Çe lik do lap ların, eta jer le rin, for mi ka ma sa la rın, yı ğın la ev rak la rın üze rin de ge zi ni yor. Evet ma kas. Çe lik, be yaz, do nuk. 6 x 9 fo toğ raf la rın tır tıl lı ke nar la rı nı kes mek ten yo rul muş. Öm rü nü kâ ğıt kes me ye vak fet miş bir ma kas. Han gi öm rü nü? Ma sa nın üst gö zün de, açık uç la rı bir bi ri ne pa ra lel uza nan ka lem le rin ara sın da du ran bu pa ra no yak ma kas alı nıp Şük ran a uza tı lacak tır. Mur ta za Efen di ii! Ayol ne re ye kay bo lu yor bu adam sa bah sa bah? 60 g üçün cü ha mur kâ ğıt lar ara sın da giz len me ye ça lı şan po ğa ça lar so ğu mak ta dır. Kâ ğıt üze rin de ge niş le yip du ran yağ le ke le ri do nuk do nuk pa rıl da mak ta dır. Ele avu ca, du dak ke nar la rı na ya pı şan, ısırıl dı ğın da un ufak olup for mi ka ma sa üze ri ne kı rın tı lar bı ra kan bu po ğa ça lar. Kim bi lir han gi yağ lar dan do kun muş o ge niz tı ka yan ko ku su ile üs tü ne iri yu dum lar la çay alın ma dan yu tu la ma yan so ğuk ne va leler. Üç te ker lek li ara ba la rın bin yıl lık di ken di ken sa kal la rı ile ite ite bu ko ca bi na la rın önü ne er ken sa atler de tü ne yip ufal dık ça ufa lan su rat la rı en ge be li ara zi le ri an dı rır adam lar dan çar na çar alı nıp ge ti ril miş po ğa ça lar. Çay mut la ka gel me li dir. Ren gi ni, ko ku su nu, se ve cen sı cak lı ğı nı kay bet miş o men hus çay gel me li dir. Müs tah dem Mur ta za Efen di nin ma aş bord ro sun dan, uza yıp gi den öl gün sa rı ışık lı ko ri dorlar dan, is li ka ra, ka ran lık ocak lar dan fi rar et me li dir. Üşü yen, mü te mâ di üşü yen, tar çın ren gin den gü müşî be ya za ka dar bo ya nıp gün be gün siv ril ti len tır nak la rı ile ca nı ce re si çe kil miş bu par mak la ra ulaş ma lı dır. En gin i gör düm dün... Sü kût... Be ton ze min ile be ton ta van ara sın da me kik do ku yan sü kût. Po ğa ça ısı rıl mış, kı rın tı lar for mi ka ma sa ya dö kül müş, o mey me net siz çay dan iri bir yu dum alın mış tır. Siv ri tır nak lar, o kan ren gi 161

162 IV. Ünite siv ri tır nak lar du dak ke nar la rın da gü ya kı rın tı la rı te miz le mek üze re do laş mak ta dır. Ger gin bir bek le yişe ter k e dil miş tir oda. Ar tık bir ke le be ğin yu mu şak ka nat la rı na bi le do ku nu la maz. O de liş men akas ya da lı na hiç ba kı la maz. Hiç bir ye re ba kı la maz... Ya... Ne re de? Kos ka da... Az gın bir mo tor uğul tu su pen ce re den uzak laş mış tır. Kos ka ne re de? Gü neş ağ da la nıp şeh re ya yılmış tır. Se be bi meç hul bir gü lüm se me et ra fı sar mış tır. ( ). Kalp na hi ye sin den ya yı lan, yük se lip bo ğazda dü ğüm le nen bir he le can dal ga sı göz le ne bi lir. Pen ce re nin per va zın da bir çift kum ru. Uf kun sis le ri da ğı la cak. Kim bi lir kaç kat lı bi na lar ara sın dan an sı zın se çi le cek gri-ma vi den cam gö be ği ne ka çan bir par ça de niz A, a... Val la hi de niz! di ye kar şı la na cak. Kim se şu ka lın tuğ la lar gi bi sı ra la nan ka ra konco los kla sör le rin ara sın da bir Ru me li tür küsü nün şı kır şı kır oy na ma dı ğı nı id dia ede mez. Bel ki mu hase be ev ra kı nın tı kış tı kış ka pa tıl dı ğı do lap bi le ayak lan mış tır. Bir pe lür kâ ğıt alı nıp for mi ka ma sa gı cır gı cır si li ne cek tir. Ma sa nın en alt gö zün den Abant ni lü fe ri ko lon ya çı ka rı lıp pa muk la ra dam la tı lıp el ler, du dak lar hat ta en se den baş la ya rak bo yun bo ğaz ovu la cak tır. El çan ta sın dan mi ne li dört kö şe ay na çı kıp bo zu lan du dak bo ya sı ta ze le ndiğin de ya ni saç lar fir ke te le rin den kur ta rı lıp ye ni den, ye ni den, ye ni den ta ran dı ğın da, baş kü çük, mi ni cik ha re ket ler le bir tay gi bi ge ri ye ge ri ye atıl dı ğın da, oda nın cen de re si kı rı la cak, içe ri ye akas ya ko ku lu se rin rüz gâr lar do la cak tır. Ni şan lan mış... İş len me miş fa tu ra lar yi ne bi rik ti der gi bi. Ka lo ri fer ler yi ne yan mı yor gi bi. Kum ru lar şu pen ce re nin per va zı na azıcık ev vel çif ter çif ter kon mu yor gi bi. Bu çay ta ba ğı çın gı rak lı kır mı zı sı ile azıcık ev vel gül mü yor muy du? Ya o ( ) kül tab la la rı. Ne re ye sa vuş tu lar böy le. Ar tık gü ne şe ya ni pen ce re ye, pen ce re önün de sı rı tıp du ran o den siz da ha dö nü lemez. San dal ye de otur ma nın na sıl ma na sı yok sa kalk ma nın da ma na sı yok tur. Kö şe ye, o sa kat de ve taba nı nın şer ha şer ha ya rıl mış yap rak la rı önü ne gi di le cek tir. Bir gi di lip bir ge li ne cek tir. Par mak lar ma sa ke nar la rı na, dos ya ka pak la rı na, par şö men, kar bon kâ ğıt la ra, dak ti lo tuş la rı na do ku nu do ku nu ve rip ge çe cek tir. İki de bir ma sa göz le ri çat-çut açı lıp ka pa tı la rak; ön lük, el bi se cep le ri in saf sız ca ka rış tı rı larak (...) ara na cak tır. Ye ni alı nan de ve tü yü renk li çiz me ler sık ma ya baş la mış tır. Saç lar iti na ile ta ran mış, sa rıl mış ol sa da da ğıl mış tır. Dün ya lar ka dar pa ra bu krep bluza, bu jor jet ete ğe öden miş tir. Göz ka pak la rın da ki şiş le re, göz alt la rın da ki mor hal ka la ra, he le he le sa bah la rı kal kıl dı ğın da yüz de be li ren o acı ma sız çiz gi le re kar şı los yon lar, şam pu an lar, pud ra lar, al lık lar sı ra lan mış tır... Ka ra ku ru bir kız. Bo yu da kı sa... Bü tün ka ra ku ru kız lar bir leş miş ler dün ya nın bü tün En ginle ri ni ele ge çir miş ler. Dün ya nın bü tün eli kan lı zarf aça cak la rı nı bu ma sa nın üze ri ne yığ mış lar. Şu oda yı ni çin kar bon kâ ğıt la rı ile kap la mış lar? Her hâl de bu Smith-Co ro na ma ki ne nin vur du ğu iki nok ta üst üs teden da ha çir ki ni yok tur. Bu ka dar kö tü iki nok ta üst üs te vu ran bir dak ti lo nun ya nın da mut la ka iki ku tu Di azem bu lun ma lı dır. Ma li ye Ba kan lı ğı bu nu bir ge nel ge ile du yur ma lı dır. (...) Böy le iki de bir En ginler le ta nı şı lıp du rul ma ma lı dır. Suspus otu rul ma lı ak şa ma ka dar, ge len ev rak dos ya sı na kâ ğıt ta kıl ma lı dır. Ni çin ani den nez le ol duğu na al dır ma ya rak bir sel pak çı ka rıp ses li ses li süm kür mek, kur şun ka lem le önün de ki kâ ğı da alt al ta 2455 ra ka mı yaz mak, açıl mış ka lem le rin uç la rı nı ye ni den aça rak ya rı ya ka dar in dir mek, her şey mümkün dür. Mur ta za Efen di iii!.. Hâl bu ki zil var. Mü dür bey böy le bağ rıl ma sı na ne ka dar kı zar. Şük ran alış mış bir ke re. San ki ba baan ne si nin sa ğır ku lak la rı na ba ğı rı yor. Se si de si nir mi si nir. O da as lın da ka ra ku ru bir kız. (...) Bir çay da ha ge tir Mur ta za Efen di!.. En gin, ni şan lı sı ve Şük ran o Kos ka nın ak şam ka la ba lı ğın da ko nu şur lar ken ne ler den bah set miş ler dir. En gin in ni şan lı sı, ni şan lı, ni şan... Da ha azıcık ön ce si ne ka dar böy le bir ke li me yok tu bu oda da. Bu oda da acık ön ce si ne ka dar to mur cuk la rı nı pat lat mış bir akas ya da lı ve aca yip par la yan bir gü neş var dı. En gin in ma vi ma vi ba kış la rı var dı. Kö tü şar kı lar için de ömür bo yu sü re cek di ye cı vı tı lan bir ma vi. 162

163 IV. Ünite Ha, ne di yor dum? Bir si yah tay yör gi yin miş, ete ği uzun ca, son ra o si yah şap ka, ( ) sen za ten es me rin ka ra sı bir kız sın, bu ba ha rın ba şın da ne dir o si yah la ra bü rün mek de dim içim den, bak tım kaşla rı nı da ta dip ten ka zı mış, mor mor çı kı ver miş ka zı nan yer ler, in san ora sı nı öy le ce bı ra kır mı, iş te böy le şe ke rim, böy le le ri nin ta li hi ya ver, son ra cı ğı ma sı ğır cık gö zü gi bi ufa cık ka ra göz ler, çi pil, tutmuş bir de kah ve ren gi far çek miş ka pak la rı na, gör gü süz, et yok, ( ) boy bos yok, ayol ne si ne vu rul muş En gin bu kı zın, de dim içim den, öy le ce du ru ver mi şiz ka la ba lı ğın or ta sın da. En gin ba na se ni sor du, ne ya pı yor Sü hey lâ, de di, son ra bi zi ke na ra çek ti şöy le du ra lım di ye rek se nin adın ge çin ce bak tım ( ) ku lak ke sil di, ak lı sı ra En gin in ne si olur sun, ak ra ba sı fa lan mı olur sun di ye me rak la nı yor, za ten En gin de böy le uzak ak ra ba lar dan bi ri ni so rar mış gi bi idi, ( ) son ra da ya na ma dım, sor dum so ruş tur dum, zen gin miş me ğer se kız, hem de bil di ğin gi bi de ğil, ev le ri, ara ba la rı, Ya lo va da yaz lık la rı, aman Sü heylâ kız da bir mal, bir mal Mus ta fa KUT LU Türk Edebiyatından Öyküler 1. a. Mustafa Kutlu, Akas ya lar Açar mı? ad lı hikâyesini yazarken dönemindeki kültür ve sanat anlayışından yararlanmış mıdır? Düşüncelerinizi nedenleriyle belirtiniz. b. İncelediğiniz hikâyenin oluşmasına imkân sağlayan zihniyeti belirtiniz.. 2. a. Akas ya lar Açar mı? ad lı me tin de ki olay lar aşa ğı da ka rı şık ola rak ya zıl mış tır. Olay la rı hi kâye de ki akı şı na gö re nu ma ra lan dı ra rak met nin olay ör gü sü nü bu lu nuz. Dairedeki karışık masanın üstünde poğaçalar soğurken ve Murtaza Efendi nin gelmesini beklenirken Şük ran, En gin i Koska da gör dü ğü nü Süheylâ ya söy ler. Şük ran, En gin in ni şan lı sının kara kuru bir kız olduğunu söyler ve kıyafeti, fiziksel özellikleri hak kın da bil gi ve rir. Tomurcuklarını ansızın patlatıvermiş bir akasya dalı pencereden görünerek baharın geldiğini haber vermektedir. Şük ran, zile basamaz ancak bağırarak Mur ta za Efen di den bir çay da ha getirmesini is ter. Baharın güzelliği pencereden görünürken Şük ran, Sü hey lâ dan ma ka sı uzatmasını is ter. Haberi duyan Sü hey lâ, meraklanır ve Şük ran a En gin i ne re de gör dü ğü nü so rar. Süheylâ mutlu bir biçimde hayal kurarken Şük ran, En gin in ni şan lan dı ğı nı Süheylâ ya ha ber ve rir. Sü hey lâ, En gin i dü şün me ye baş la yın ca mut lu olur ve içe ri ye ba har ha va sı do lar. Şük ran, çalıştığı odada Mur ta za Efen di nin çay ge tir me si ni bek le mek te dir. Sü hey lâ, En gin in ni şan lan dı ğı nı du yun ca çok üzü lür. Sü hey lâ, ne ya pa ca ğı nı bil mez, Şük ran ın da ka ra ku ru bir kız ol du ğu nu dü şü nür. Sü hey lâ, Şükran ın verdiği haberi duyunca tüm ya şa ma se vin ci ni kay be der. b. Hi kâ ye de ki olay ör gü sün de ve ri len olay lar ger çek ten ya şan mış ola bi lir mi? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. 3. Hi kâ ye de ki olay ör gü sü in sa na öz gü han gi ger çek li ği ifa de et mek için dü zen len miş tir? Be lir ti niz.. 4. a. Akasyalar Açar mı? adlı hikâyedeki olayı yaşayan kişilerin adlarını aşağıya yazınız b. Bu ki şi le rin olay ör gü sü nün oluş ma sın da ki iş lev le ri ni be lir le yi niz. 163

164 IV. Ünite. 5. a. Hikâyedeki olay örgüsünü oluşmasına sebep olan aşağıdaki kişilerin han gi le ri bir bir le riy le ilişki li dir? Eşleştirerek gös te ri niz. Sü hey lâ En gin Şük ran Mur ta za Efen di b. Süheylâ ya da Engin e hikâyede yer verilmeseydi neler olabilirdi? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. c. Akasyalar Açar mı? adlı hikâyenin kişilerinin han gi si tip, han gi si ka rak ter özel li ği gös ter mekte dir? Ne den? ç. Bu ki şi ler den han gi si olay ör gü sü nün oluş ma sın da da ha et ki li dir? Ne den? d. Hikâyedeki olayın yaşandığı bahar gününde, bir devlet dairesinde Süheylâ ve Şükran çalışıyor olabilirler miydi? Düşüncelerinizi nedenleriyle belirtiniz.. 6. Hi kâ ye de ta nı tı lan me kânı ve bu mekânın hikâyenin oluşmasındaki işlevini aşağıya yazınız. Mekân : Mekânın İşlevi : 7. a. Hi kâ ye de bir za man di li mi ve ril miş mi dir? b. Hi kâ ye de ki ola yın han gi za man da geç ti ği ni na sıl an la dı nız? Açık la yı nız. c. Hi kâ ye de ni çin bu za man di li mi ter cih edilmiştir? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. 8. Aşa ğı da ki şe ma dan ya rar la na rak hi kâ ye de ki olay, ki şi, za man ve me kân ara sın da ki iliş ki yi açık layı nız. Zaman Olay Mekân Kişi 9. a. Sü hey lâ nın dü şün dük le ri, his set tik le ri han gi bi lim da lı nın ala nı içe ri sin de in ce le nir? Be lir ti niz. b. Ya zar, Sü hey lâ nın duy du ğu ha ber le yı kı lı şı nı han gi sözlerle an lat ma ya çalış mış tır? İnsanların ruhsal durumlarını inceleyen bilim dalının adı nedir? Yazar hikâyesinde bu bilim dalının unsurlarından ne ölçüde yararlanmıştır?. 10. a. Met nin te ma sı nı aşa ğı ya ya zı nız.... b. Ay nı te ma psi ko lo ji ve psi ki yat ri bilim dallarında incelenebilir mi? Niçin?. 11. Aşağıdaki soruların cevaplarını yazınız. Hikâyenin anlatıcısı kimdir?... An la tı cı han gi ba kış açı sıy la olay la rı ve du rum la rı yan sıt mak ta dır?... Anlatıcı neden bu bakış açısını kullanmıştır?

165 IV. Ünite 12. Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan ya zar lar in san ger çek li ği ni fark lı yön ler den an lat ma gay re ti içi ne gir miş ler dir. Olay lar dan ve in san lar dan ha re ket le bi re yin iç dün ya sı nı an lat mış lar dır. Ve ri len açık la madan ya rar la na rak Mus ta fa Kut lu nun, hi kâ ye sin de han gi ko nu yu iş le di ği ni be lir ti niz. 13. Me tin han gi ede bî ge le ne ğin de va mı dır? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz İncelediğiniz hikâye ile ilgili aşağıdaki tabloda istenen bilgileri yazınız. Hikâyenin türü : Hikâyenin etkilendiği edebî akım : Belirlediğiniz, tür ve edebî akımının izlerini yansıtan örnek cümle : 15. Akasyalar Açar mı? adlı hikâye edebiyat tarihimizde nasıl bir yere sahiptir? Düşüncelerinizi belirtiniz. 16. a. Mus ta fa Kut lu hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve Akasyalar Açar mı? adlı hi kâ ye sin den ha re ket le ya za rın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi ve ri niz. b. Pa ra için ev li lik ya pa cak bir in sa nın ya şat tık la rın dan yo la çı ka rak ya zı lan hi kâ ye de, ya za rın ya şa mın dan ke sit ler ola bi lir mi? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. Roman YAL NI ZIZ Feriha, Meral ve Selmin üç genç kızdır. Üçü de sos yal ben lik le ri ile bi yo lo jik ben lik le ri arasın da ki ça tış ma la rın kur ba nı dır. Fe ri ha, okul sı ra la rın da kö tü alış kan lık lar edi nir. Alt mış beş ya şın da bir ih ti yar la Pa ris e ka ça rak ora da par lak bir gö rü nüş al tın da kötü bir ha yat sü rer. Me ral, onun ya şa yı şı na im re ne rek bir cen net gi bi ta sar la dı ğı Pa ris e git mek için ai le si nin şe refi ni bir ya na iter yan lış bir ya şama baş lar. Sel min, bun la rın dav ra nı şı nı çir kin bul mak la be ra ber, an ne siy le da yı la rı nı ar zu la rı na uydurmaya çalışır. Ro man da ki ki şi ler den Sa mim ise if las eden dün ya kar şı sın da ide al bir âlem (Si me ran ya) ha ya liy le avu nur. Sos yal ben i büs bü tün yal nız ka lan Me ral çaresiz kalmıştır. Bek len me dik bir ka za olur, çak ma ğı na ben zin ko yar ken şi şe devri lir, ete ği tu tu şan Me ral, hay kı ra hay kı ra ya nıp gi der. Me ral, ev le ri nin bir oda sın da ken di tra jedi si nin ge ce ya rı sı na doğ ru bir den bi re açı lı ve ren bu son pe rde si ni oy nar ken an ne si Ne ci le ile da dı sı Ren gi naz, Ar na vut köy de ki köşk te bir ön se zi ile deh şet için de dir ler: Ka pı la rın açı lıp ka pan dı ğı nı, mer di ven le rin gı cır da dı ğı nı sa nır lar; ıs lık se si işi tir, ya nık ko ku su du yar lar. Ren ginaz, alev ler gö rür, fe la ket anı nı da ki ka sı da ki ka sı na ha ber ve rir, Me ral e te le fon et me si için bo yu na Ne ci le yi zor lar; ıs ra ra da ya na ma yan Ne ci le, kı zı na te le fon eder, fe la ke ti öğ re nir. Meral e âşık olan Sa mim de ak şam dan be ri bü yük bir sı kın tı için de dir; o da bir ya nık ko ku su duy mak ta dır; ken di si ne te le fon eden Ne ci le den, ge çir mek te ol duk la rı he ye can ve kor ku la rı öğ re nin ce bir den ür pe rir, onu te sel li eder. İkin ci bir te le fon geldiği anda Me ral alev ler için de yan mış tır. Sa mim he men Ne ci le ye ko şar, onu te le fo nu nun ya nın da ki kol tu ğa yı ğıl mış bu lur. Samim, sa ba ha ka dar ya pa yal nız, bek ler. Aşağıdaki bölümde Samim, Simeranya kitabına Feriha, Meral ve varlık-yokluk hakkındaki düşüncelerini yazmaktadır. Ah mi nel -aşk vel - ha lâ ti hi!.. (Ah bu aşk ve hâllerinden!..)di yor Arap. Ya şa mış lar, ya şa mış lar, hep si ni bi li yor lar. Aş kın hâl le ri sa yı sız. Fa kat en bü yük ıs tı rap, ga li ba, inan mak zor lu ğun da top la nı yor. De re ce şüp he si. El bet te ban a bi raz bağ lı. Sem pa ti si var. Bu lu şu yo ruz. Her ran de vu ya ge li yor. Sa at 165

166 IV. Ünite ler ce ko nu şu yor, ba zen ge zi ni yo ruz. Bu ka da rı han gi de re ce yi ifa de eder? Sa de ce hoş lan mak mı? Da ha yu ka rı ise kaç de re ce? Aş kın bi ti şik kap lar da ki su gi bi sevenlerde ay nı hi za yı bul du ğu far z e di le bi lir mi? Böy le en ka ba la rın dan en ya ka lan maz nü ans la rı na ka dar sev gi nin an la rı o ka dar sa yı sız me se le le ri dü şün dü rü yor ki (...) se kiz sa at uy ku suz luk bun lar dan hiçbi ri ni hal letmeye ye tiş mi yor. Si me ran ya da aş kın tam psikog ra fi si ni el de eden bir alet keş fe dil miş ol sun mu? Yüz el li yıl son ra bi le böy le bir şe yin mümkün ola bi le ce ği ni um mu yo rum. De min den be ri, kol tu ğu ma uzan mış, iler le yen ge ce nin ku lak larım da in ce in ce vı zıl da yan de rin ses siz li ği için de, dü şün dük le ri min yüz de bi ri ni bu def te re kay dede cek ka dar ha tır la ma ma im kân yok. Bü tün o te fer ru at kay na yı şı için de sa bit ka lan bir kaç nok ta yı unut ma dım. Bi ri Fe ri ha nın cü re ti. Son ra İkin ci le ri mi ze ih ti ya cı mız.... Fe ri ha nın cü re ti ne hay ran lı ğı, her in sa nın her cü re te hay ran lı ğın dan faz la bir şey de ğil mi? El bette faz la. Onun al tın da, ken di ne ait, giz li ve açık ar zu lar var. Pa ris e kar şı za afı ma lum. Ca zi be nin konser va tu var dan iba ret ol ma dı ğı da mu hak kak. Pa ris gü zel bir de kor, bir ma sal şeh ri ve şans mer ke zi. Pa ris ve ya baş ka yer. İkin ci yi gı dık la yan da ha de rin ar zu lar var. On la rın hep si ni cin si ye te top tan bağ la mak doğ ru de ğil. İkin ci Me ral in bi rin ci ye kar şı sık sık yap tı ğı ruh bas kın la rın da bu ar zu la rın ba zı la rı hâ kim. Öte ki ler bi rin ci Me ral in ve her in sa nın ruh ya pı sı nı vü cu da ge ti ren -Be sim in dip ko ça nı di ye alay et ti ği- dip zıt lık lar dır ki yi ne her in san da bu lu nan ikin ci yi vü cu da ge tir mek te dir. Si me ran ya ki ta bı nın bu proble me ait fi kir ha zır lı ğı nı şim di den yap mak için (zıtlık çelişkisi) dip zıt lık tan ne an la dı ğı mı, ikin ci Me ral den ne kas tet ti ği mi ve ara la rın da ki mü na se bet le bu nun ta rih çağ la rı için de ki ge liş me si ni bi raz iza ha ça lı şa yım: Man tık ta ki zıt lık pren si bi (pri ci pe de cont ra dic ti on) ma lum. Bir şey ay nı za man da hem var hem de yok ola maz. Doğ ru-yan lış, ay dın lık-ka ran lık, haz-ke der... ara sın da ki sa yı sız zıt lık lar da ma lum. Bu zıt la rın, mev cut ol mak için bir bi ri ne muh taç ol duk la rı da an la şıl mış tır. Ruh, bil has sa dü şün ce ha ya tında, bu zıt lık la rın di ya lek tik bir ha re ket le kay na şa rak bir ter ki be (sen te ze) ka vuş tuk la rı da Ef lâ tun dan He gel e ka dar ge len bir ta rih için de git tik çe da ha faz la ay dın lan mış bir fi kir dir. No va lis, zıt la rı bir leş tire bil mek için üç dü şün ce tar zı ka bul eder. Bi rin ci si di ya lek tik ve ya hut onun tâ bi riy le las tik li dü şün ce ve ya ruh ha re ke ti dir ki bir uç tan öte ki ne ve öte kin den yi ne be ri ki ne git mek te dir. Her haz zın ke de re ve her ke de rin haz za gi di şi ve ya ira t ile gay riira di ara sın da gi diş ge liş böy le bir iç di ya lek tik ha re ke ti nin ne ti ce si dir. Fa kat bu zıt la rın ge ce ile gün düz gi bi bir bi ri ni ta kip et me dik le ri, içi çe ve ay nı za man da mev cut ol duk la rı da dü şü nü le bi lir. Pasiflik ve ak tif lik bi rer cep he le riy le ay nı şey dir ler. Bun lar dan baş ka üçün cü bir hâl da ha var dır ki ora da ne di ya lek tik ha re ke te ne de zıt la rın ay nı za man da mev cut olu şuna rast la nır. Bir sen te ze va rı lır (ki He gel i ha zır la yan asıl dü şün ce de bu dur). Si me ran ya da bu zıt lık la rın, en umu mî fi kir ve en kül lî mer hum olan var lık la yok luk ara sın da ki zıtlı ğa ir ca edi le bi le ce ği an la şıl mış tır ve dip zıt lık bu dur. Can lı la rın ve bil has sa in sa nın ha ya tın da bu dip zıt lık tan var laş ma ve yok laş ma ku tup la rı do ğar. İn san da, Berg son un ya şa ma ham le si de di ği bir var laş ma fa kat ay nı za man da onun ka dar ger çek ve kuv vet li bir yok laş ma ham le si de var dır. Bun la rın ara sın da ki de vam lı ça tış ma dan do ğan bü tün zıt lık la rın se bep ol du ğu fe la ket ve ke der le rin hep si ol mak dra mı adı nı alır. 166

167 IV. Ünite İn sa nın var laş ma ham le sin den ebe dî lik ha ya li ve ne şe si do ğar. Bu öz le yiş bü tün ce sa re ti ni im kândan al mak ta dır. İn san müm kün ol ma yan şe yi is te mek için ken di ni yor maz ve pa ra la maz. Ken di fâ ni ve ge çi ci ben li ği nin üs tü ne sıç ra mak, ken di ken di ni aş mak için yap tı ğı bü tün fe da kâr lık lar (her tür lü aşk ve kah ra man lık), var laş ma ham le si nin de va mı dır. Söy le me ye ha cet yok ki bu bir ruh ham le si ve ha re ket hâ lin de bir ebe dîlik pren si bi dir. İn sa nın yok laş ma ham le sin den fâ ni lik ve ge çi ci lik duy gu suy la bir lik te onun bü yük sı kın tı sı do ğar. İn san bu sı kın tı ya en bü yük fe la ket le re kar şı mü ca de le yi ter cih ede bi lir çün kü bu çar pış ma in san da var laş ma ham le si ni kır baç lar ve onu yok laş ma ham le si nin kor kunç sez gi si için de bu nal mak tan kur tarır. Sel min in ge be ol ma dı ğı nı ve Fer hat la ev len mek te inat et me di ği ni an la dık tan son ra, Mef ha ret in ru hu nu bir den bi re dol du ran boş luk, onu ken di için de ki yok laş ma ham le siy le an sı zın te ma sa ge tir di ği için ta ham mül edil mez bir sı kın tı için de hün gür hün gür ağ lat mış tır. Bu nu o ka dar za man için de Be sim e an la ta maz dım.... Si me ran ya ki ta bın da, şim di lik fi kir kök le ri ni kay det me k i çin ka lın çiz gi le ri ni müm kün ol du ğu ka dar ba sit ve açık ola rak be lirt ti ğim bu ta rih proses (gelişim)inin bü tün saf ha la rı nı, ta bi atı, ken di mâ ne vi ya pı sı nı ve Al la h ı an la mak için in sa nın ge çir di ği bü yük buh ran la rın çağ lar ve de vir ler ara sında ki mâ na sı ba kı mın dan da ha zen gin te fer ru atıy la in ce le ye ce ğim. Şim di lik in san ru hun da ki iki li ğin ta rih kök le ri ni ve bi rin ci Me ral i vü cu da ge ti ren mâ ne vi öz le yiş ler le ikin ci Me ral i vü cu da ge ti ren ta bi at itiş le ri ara sın da ki mü ca de le nin, Fe ri ha da ol du ğu gi bi ikin ci le hi ne çir kin bir za fer ha zır la yan dün ya şart la rı nın üze rin de fe ne ri min ışı ğı nı şöy le bir do laş tır mak is te dim.... Aşağıdaki bölümde Samim ve Meral in bir randevusu anlatılmaktadır. Sa mim onu gö rür gör mez an la dı ve söy len di: Sen de bir şey var. Tas di ke de, in kâ ra da ce sa re ti ol ma yan Me ral sor du: Ne var? Onu ben sa na sor ma lı yım. Me ral önü ne bak tı. Yol da bir şey ler ha zır la mış tı. Ha ki ka tin çir kin ta ra fı nı bir ya rım iti raf la ört mek için: Ba bam la kav ga et tik, de di. Bu kav ga ke li me sin den, Me ral in, her han gi bir mü na ka şa yı ha ber ver mek için Sa mim in önün de kul lan ma ya ce sa ret ede me di ği bir ifa de sert li ği var dı. Onun uyan dı ra ca ğı hay re te sı ğı na rak Park Otel e git ti ği ni da ha ra hat giz le mek is ti yor du. Sa mim bu ih ti ma li dü şün dü ğü için kav ga ke li me si nin ha dise ye ne de re ce yak laş tı ğı nı dik kat et meye de ken di ni ha zır la ya rak sor du: Ne kav ga sı? Me ral in yü zü ço cuk laş tı. Bu, onun ya şı mar dı ğı ve ya bir ya lan söy le me ye dav ran dı ğı an la ra mahsus tu. Şim di gu ru ru nun şiş me si için bir se bep ol ma dı ğı na gö re doğ ru söy le me ye cek ve ya ha ki ka ti ek sik söy le ye cek ti. O da ha yay lı ka pı dan içe ri ye gi rer ken Sa mim, bü yük bir ruh yü kü ta şı dı ğı nı far k et miş ti. Uya nık bir dik kat için Me ral in bü tün hâ li de min den be ri çın gı rak ça lı yor du. Sa mim in gö zünden ka ça maz dı bu. Me ral in yü zü, kök le ri ço cuk luk ha ya tın da ki ya lan iti yat (alışkanlık) la rı na bağ lı şart lı ref leks le rin ken di ni kur ta ra ma ya rak on beş yaş bir den kay be der ken göz le ri önü ne eği li yor du. Be ni an ne me gön der mek is te di. Ya ni... İş te... Koğ du de mek tir. Son gün ler de ak si li ği var üs tünde. Ek silt me le re gir mi yor, ça lış mı yor, ca nı sı kı lı yor, kav ga için ba ha ne arı yor. Ma na sız. Dün ben öğ le 167

168 IV. Ünite den son ra bi raz çık mış tım. Tak si me doğ ru gi di yor dum. Fran sız Kon so los lu ğu nun önün de Fe ri ha ya rast la dım. Bi raz ko nuş tum ta bii. Te pe ba şın da, bir otel de imiş. Şöy le yü rü dük, bah çe nin önü ne ka dar... Ve ay rıl dık. Ba ba ma söy le dim bu nu, kız dı. Sa mim ağır bir ses le sor du: Hep si o ka dar mı? Ta bii... Fa kat ba ba mı kız dı ran bu de ğil sa de. Ben so ka ğa çık ma dan ev vel. Şük ri ye te le fon et miş ti. Şa ka la şı yor duk. (...) Me ğer o ar kam da imiş. Far kın da de ği lim. Kız dı ba na. Gön lü nü al mak is te dim, din le me di be ni, çok kız dı. Fa kat dün, ak şa ma doğ ru ba rış tık. O hâl de? Şim di ni çin öy le dur gun sun? Ya la nın ilk zor luk an la rı geç ti ği için, Me ral ta bi ili ğe doğ ru gi den bir his ra hat lı ğı için de ce vap ver di: Ca nım sı kıl dı dün çok. Böy le ha di se le rin zeh ri ka lır in sa nın için de. Ba zen öm rü nün so nu na ka dar unut maz de ğil mi in san? Sa mim ce vap ver me di. Ba şı nı sal la dı. Her şüp he nin ona ver di ği ter cih utan cı için de idi. İs te meye rek sor du: Ne ko nuş tu nuz Fe ri ha ile? Hiç. Pa ris ten bah set ti bi raz. Ken di si ni otel de ara ma dı ğım için si tem et ti. Bir şey ler iş te. Ne ko nu şur Fe ri ha. Ba sit kız dır, bi li yor sun. Me ral in se sin de, gös ter me ye ça lış tı ğı ta bi ili ği bo zan bir tit rek lik var dı. (...) Bir müd det sus tu lar. Me ral bu se fer da ha sa mi mi: Dün çok sı kıl dım, de di, se ni dü şün düm çok. Ba ba mın ha di se si... O te le fon me se le si... Çir kin mi bu lu yor sun? Son za man lar da se nin faz la ar go kul lan dı ğı na dik kat edi yo rum. Me ral, bah sin de ğiş mek te ol ma sın dan duy du ğu se vin ci hay re ti nin al tın da sak la ma ya ça lı şa rak so r du: Ne za man kul lan dım baş ka? Bir kaç de fa: Dal ga ge çi yor kız la. gi bi şey ler söy le din. Bun la rın kul la nıl ma sı de ğil de mu ay yen bir za man için de ço ğal ma sı be ni düşündürebilir. Me ral Cez mi yi ha tır la dı. Te sir le rin on dan gel di ği ni ken di si de şim di an lı yor du. Fer hat her za man ar go ko nuş tu ğu için onun de ğiş ti re bi le ce ği bir şey yok tu. Gü lüm se mek ten ken di ni ala ma dı. Ne dü şün dü rür sa na bu, de di. Bir ta kım ma na sız in san lar la te mas la rı nın art tı ğı nı. Me ral bu bah sin de teh li ke li bir is ti ka met al dı ğı nı gö rün ce ko nuş ma nın di rek si yo nu nu çe vir mek is te di: Zan net mem, de di, sen de tay la rı, de tay la rı... Na sıl der ler Türk çe? Te fer ru at. Te fer ru atı bü yü tür sün hep. Kı lı kırk ya rar sın. Dün ha va çok gü zel di. He le Bo ğa zi çi nin gö rü nüşü ne gü zel di bu ra lar dan. Otu rur ken hep göz le rim dal dı. Me ral bir teh li ke den ka çar ken da ha be te ri ne düş tü ğü nün far kın da de ğil di. Sa mim der hâl sor du: Bu ra la rı ne re si? Bu ra dan Bo ğa zi çi gö rün mez. Ne re de otur dun da Bo ğa zi çi ni sey ret tin? Si zin ev den de gö rün mez Bo ğaz. Me ral bir şaş kın lık anı nı son de re ce ça buk at lat tı: Sey ret tim de me dim, ca nım. 168

169 IV. Ünite Bo ğa zi çi nin gö rü nü şü ne gü zel di bu ra lar dan. de me din mi? Otu rur ken göz le rim dal dı. de me din mi? Ne gü zel di. de me dim, Ne gü zel dir. de dim. Ev de otu rur ken hep şöy le de niz gö ren, Bo ğa zı gö ren bir apart man dü şü nü yor dum. Göz le rim dal dı. Bi zim Be şik taş ta ki evi fi lan dü şün düm hep. Sa mim ıs rar et me di. Ma su mi yet ih ti ma li önün de şüp he si ni oy ma ya ce sa re ti yok tu. Eli ni ce ke ti nin sağ ce bi ne gö tür dü. İn ce uzun bir pa ket çı kar dı ve Me ral e uzat tı: Ba ka lım be ğe ne cek mi sin, de di. Me ral bu he di ye ye ol du ğu ka dar fe na ha va nın so na er me si ne de se vi ne rek pa ke ti ça bu cak aç tı ve al tın kap la ma, in ce ve uzun ca bir ka lem şek lin de ki ru ju gö rün ce ba ğır dı: Çok gü zel... Hay ret... Feri ha nın ki nin tıp kı sı. Ru jun bit miş ti, de ğil mi? Ta bi... Ne ka dar dik kat li ve in ce sin. Me ral bu te sa dü fe hay ret et ti. Otel de (...) Fe ri ha nın ru ju nu çok be ğen miş ti fa kat he di ye ye ima ol ma sın di ye onu ya kın dan gör mek is te me miş ti. Onun için den ge çen her şe yi bi li yor muş gi bi Sa mim in ay nı ru ju ge tir me si bir te le pa ti de ğil se şa şı la cak bir te sa düf tü. Me ral bo ya yı eli nin üs tü ne bi raz sür dü: Ren gi de ta mam, de di, çok te şek kür ede rim. He di ye yi çan ta sı na ko yar ken Fe ri ha nın Sa mim için söy le dik le rin den ba zı la rı nı ha tır lı yor ve çir kin bu lu yor du. Gö zü nün ucuy la ona bak tı. Kıs ka nı yor Fe ri ha, Si me ra pa pa zı nı. di ye dü şün dü ve gül dü. Sa mim ona ni çin gül dü ğü nü sor du.... Hiç ca nım. Bu he di ye yi ba na Fe ri ha nın ge tir me si la zım dı. Çok cim ri dir. San ki sen içim den ge çen her şe yi his se di yor sun. Te le pa ti mi bu, te sa düf mü? Onu dü şü nü yor dum. Şüp he siz te le pa ti. İna nır mı sın sen bu na? Zan ne de rim. İn san la rın ha ya tın da sık sık olan bir şe ye inan ma mak, inan mak de ğil, inan ma mak, izah tan âciz kal dı ğı mız her ha di se yi hu ra fe sa yan bir hu ra fe dir. Hu ra fe ne de mek? Boş iti kat, pré ju gé (prajuje). Da ha doğ ru su su pers ti ti on (süpertisyon). Ki tap lar da ve ga ze te ler de bu ka dar çok ge çen bir ke li me yi bil me di ği ne uta nan Me ral, bir te rim kul lan mak ih ti ya cıy la sor du: Ön se zi ye de ina nır mı sın? Prés sen ti ment (piresentimanto)a? Başıyla tas dik eden Sa mim, bu ye ni Türk çe ön se zi yi Me ral in ağ zın dan ilk de fa du yu yor du. Şüphe len di. Yan göz le kı zın yü zü ne ba ka rak sor du: Ne re den öğ ren din bu önse zi yi? Me ral dü şün dü. Bu la mı yor du. Ga li ba Cez mi den. Bir omzu nu kal dır dı: Bil mi yo rum, de di, ga li ba Fer hat ağa be yim den. Sa mim yü zü nü iki ya na sal la dı: Zan net mem. O spor cu ağzıyla ko nu şur. Bel ki ba bam dan. O hiç ola maz. Na il Bey ya rı tüc car, ya rı mü nev ver ağ zıy la ve da ha zi ya de Os man lı ca ko nu şur, de ğil mi? 169

170 IV. Ünite Me ral bir den bi re doğ rul du; Sa mim i utan dı ran ve sev gi nin tat lı laş tır dı ğı bir is yan la can la na rak sor du: Ni çin me rak edi yor sun bun la rı? Dün bu nu dü şün düm. Ni çin, son za man lar da art tı bu sen de, be nim her sö zü mün, her ha re ke ti min al tın da bir ma na arı yor sun? Bil mi yo rum kim den duy dum o ke lime yi. Baş ka bir şey de der ler ona. His ka be vu ku mu, na sıl dır? His sikab lel vu ku (önsezi). Ke li me yi ko mik bu lan Me ral, her he ce si ni bir ha ta kor ku suy la ta ne ta ne söy le ye rek tek rar la dık tan son ra de vam et ti: Dün iş te bu nu dü şü nü yor dum. Ne olur, bel ki ben o ke li me yi bir adam dan, bir genç ten duy dum. Mut la ka bir fe na lık mı var bun da? Se nin fe na ma na ver men den kor ka rak büs bü tün ki lit le ne ce ğim. De ğil mi? İçim de bir kor ku fre ni git tik çe bü yü yor ve bü tün his le ri mi sı kış tı rı yor. Sa mim bu na zik hü cum kar şı sın da, şüp he nin psi ko lo ji si ni aç ma ya mec bur et me yen sa de bir izah ara dı. Dü şün dü ve ken di ni şöy le mü da faa et ti: Ben se nin her sö zün de ve her ha re ke tin de mut la ka fe na bir ma na ara mı yo rum. Eğer herhan gi bir ma na arı yor san bu, sa na kar şı dik ka ti min nor mal öl çü le ri aşan bir sev gi ve ala ka işa re ti ol du ğu nu gös te rir. Ba na şüp he ve ren le ri de yok de ğil. De di ğin gi bi ye ni baş la dı bu. On on beş gün den be ri. Ka bul et ki, sen de bu on on beş gün için de bir ta kım te red düt ler ya şı yor sun. On dan ev vel bu şüp hele ri duy mu yor dum. Fa kat be nim ha ya tım da sen den baş ka kim se yok. Var mı, söy le? Var de mi yo rum. Te red düt ler, ar zu lar, pro je ler, bir şey ler... Bun la rın hep si ha re ket is ti dat la rı hatta baş lan gıç la rı dır. Ben den, bir ha re ket de ğil se bi le, ba zı ye ni te ma yül le ri ni giz le di ği ni his se di yo rum. Me ral teh li ke nis pe tin de kuv vet li bir ret sil ki ni şiy le: Yok, yok, hiçbi ri yok, de di. Son ra, onun eli ni tu ta rak bi le ğin de ki sa ate bak tı. Al tı yı çey rek ge çi yor du. Sa bah le yin Fe ri ha te lefon et miş ti. Bu ak şam ona ye me ğe gi de cek ti. Şa kir Bey le ev len me si ne bi le ra zı olan ba ba sın dan mü sa ade ko par mış tı. Şim di eve gi dip el bi se si ni de ğiş t ir me liy di. Ben bu ak şam er ken ay rı la ca ğım sen den, de di, ba bam bir hoş. Yi ne kız dır ma ya lım onu. Sa mim içi ni çe ke rek ba şı nı ha fif çe so la doğ ru mey let tir di: Sen bi lir sin, de di.... Aşağıdaki bölümde Samim, Meral ve Feriha nın görüşüp görüşmediğini kendi kendine sorgulamaktadır. Samim birdenbire sıçradı ve ayağa kalktı. O zaman nasıl, nasıl dikkat etmemişti buna? Feriha nın rujunu Meral nerede gördü? Bunlar Fransız Konsolosluğunun önünde birbirlerine rastlamışlar, beraber yürümüşler ve ayrılmışlar. Cadde ortasında Feriha (...) rujunu çıkarıp Meral e göstermiş de olamaz. O hâlde bunlar karşı karşıya bir yerde oturmuşlar. Nerede? Boğaziçi ni gören bir yerde, Feriha nın oteli Tepebaşı nda imiş. Oradan Haliç görünür. Boğaziçini gören otel Otel Ayaspaşa Park Otel! Tamam. Feriha nın orada oturmasına imkân yok. Taksimde birbirlerine rastlamışlarsa oraya gidip oturmuş olabilirler. Fakat Meral in Feriha ya bir tesadüfle mi, önceden uzun bir tereddüdün peşinden veriliş karar ile mi gittiğinin de ehemmiyeti yok değil. Hele Feriha Park Otel de oturuyor da Meral bir Tepebaşı yalanı söylemişse bu ehemmiyet artar. Kolay. Park Otel e telefon. Hemen zile bastı ve biraz sonra gelen beslemeye telefonu getirip prize takmasını emretti. Sabırsızlıkla odada dolaşıyordu. Evet, telepati. Ben bu ruju alırken içimde bulanık bir hisse karışan Paris hayalleri vardı. Belki müphem olarak Feriha yı da düşünüyordum. Şimdi hatırlıyorum. Dükkâncı 170

171 IV. Ünite bana bir Sandee teklif ettiği zaman Fransız ruju istedim, onu verdi. Üstündeki markaya baktım. Dükkân biraz karanlıktı. ( ) hediyeyi aldım. Saat altıya geliyordu. Belki Meral, aynı anda yahut biraz evvel Feriha nın elinde aynı ruju görmüş ve beğenmişti. O nun bu arzusu bana intikal etmiş olabilir. Çünkü daha evvel, on beş yirmi dakika evvel, Meral e bir hediye almak hatırımdan geçmiyordu. Birdenbire içime doğdu bu arzu. Şimdi onun delaletiyle Meral in benden gizlendiği bir şeyi yakalıyorum. Belki bundan da gizli bir kaderin tertibi var. Meçhulun karnından istediğimiz çocukları doğurtabilir. Faraziyeden faraziyeye Beslenme telefonu taktı ve çıktı Alo Neresi orası? Park Otel. Sizde Feriha Feriha Hanım isminde bir müşteri var mı?... Evet, var, şimdi salondadır. Bir misafiriyle yemek yiyor. Çağıralım mı? Misafiri bir kadın mı? Evet, bir hanım, genç. Dün de gelmişti. Öğleden sonra Beraber çay içtiler değil mi?... Evet, salonda oturdular. Tamam. O hanıma gidiniz, telefona gelmesini rica ediniz. Samim, boş kalan elinin yumruğunu sıkmış, bekliyordu. Meral in bu akşam niçin erken ayrıldığını da anlamış olacaktı. Telefonu tutan elinde bir titreme vardı. Dirseğini duvara dayadı. Kalbi çarpıyordu. Alo? Meralin sesi. Hiç şüpe yok. Kimsiniz? Ben Meral Siz kimsiniz? Samim Hiç bir şey ilave etmedi ve telefonu kapadı. Kalbi daha şiddetle çarpıyordu. Soğuk bir tahlil imkânsızdı. Hafızasının karmakarışık noktalarında ışıklar yanıp sönüyordu. Gündüzkü sahnelerden ve daha evvekilerden hatıralar. Sırasız fakat birbirine bağlı. Vakitsiz ayrılışı ve yaylı kapıdan ürkek, tereddütlü girişi birbirini tamamlıyor. Bugün eve erken gitmeliyim. Babam bir hoş. derken Samim e verdiği bulanık his içinde de şüphe, sislere bürünmüş bir ışık gibi kılavuzluk vazifesini yapmaya devam etmişti. O sezişin ve daha sonraki istidlâl(algılama) lerin zaferi, şimdi Samim in başına vuran öfkenin önünde bir dalgakırandı. Fakat yalanın, örttüğü hakikatten daha çirkin oluşu, ikinci nin bir ihanetten daha vahim isyanının gittikçe azarak devam ettiğini gösteriyordu. Samim in hayali bir anda onların oturdukları yere gitti. (...) Meral in karşısında, ayakta, gözünün ucuyla Feriha yı göstererek alçak ve dolgun bir sesle ona soracaktı: Hangi ihtiyaç, hangi zaruret, hangi zaptedilmez arzu, hangi his ve kader birliği seni bu son basamağa itti? Pe ya mi SA FA Yalnızız 171

172 IV. Ünite 17. Yalnızız ad lı romandan yazıldığı döneme ait sosyal, siyasi ve ekonomik bir sorun hakkında bilgi edindiniz mi? Niçin? Romanın yazılmasını sağlayan zihniyet hakkında bilgi veriniz Yal nı zız ad lı ro man dan alı nan bö lüm le rin olay ör gü sü nü aşa ğı da şe ma laş tı rı nız a. Pe ya mi Sa fa, ro man da ki olay ör gü sü nü dü zen ler ken aşa ğı da ki ler den han gi si ni amaç la mış tır? İşaretleyiniz. Gün de lik ha yat ta ya şa nan olay la rın an la tıl ma sı Oku yu cu da es te tik et ki uyan dır ma b. Ni çin böy le düşündüğünü açık la yı nız. c. Yal nı zız ro ma nın da ki olay ör gü sünün oluşmasına sebep olan olaylar yaşanabilir mi? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. b. Ro ma nın ta ma mı ve aşa ğı da ki şe ma dan ha re ket le ki şi le rin olay ör gü sün de ki iş lev le ri ni be lir tiniz. ç. Yal nı zız ad lı ro ma nın ta ma mın da ki olay ör gü sü nün na sıl ve ni çin dü zen len di ği ni be lir ti niz. 20. a. Yalnızız adlı romandan kitabınıza alınan bölümlerdeki olaylar kimler tarafından yaşanmıştır? Ferhat Samim Meral Şakir Feriha Selmin YALNIZIZ Renginaz Nail Bey Mefharet Hasibe Besim Necile c. Romandaki kişilerin birbiriyle nasıl bir ilişki içinde olduklarını tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. Olay Örgüsü 172

173 . 21. Yalnızız ro ma nın ta ma mı nı göz önün de bu lun du ra rak aşağıdaki tabloyu tamamlayınız. IV. Ünite Ro ma nın ki şi le rin den ak ra ba olanlar Ro ma nın ki şi le rin den ar ka daş olan lar Ro ma nın ki şi le rin den bir bir le riy le evlen me yi dü şü nen ler Ro ma nın ki şi le rin den za man zaman olay la ra dâ hil olan lar Ro man da ki tip / tip ler ve kahraman / kahramanlar Ro man da ki tip / tip le rin top lumda ki hangi in san la rı tem sil et ti ği Ro man da ki kah ra man / kah ra man ların özel lik le ri Ro man da ki olay la rı yön len di ren ki şi / ki şi ler 22. Yal nı zız ad lı ro man 1951 de ya zıl mış tır. Ro man da söz edi len dö nem de, ro ma nın kişilerinden biri olabilir ya da sokakta onlardan biriyle kar şı la şa bi lir miy di niz? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz a. Ro man da ki olay la rın geç ti ği şeh ri ve me kân la rın adı nı aşa ğı ya ya zı nız b. Ro man da ki olay la rın ya şan dı ğı za man di lim le ri ni aşa ğı ya ya zı nız. Romandaki zaman dilimlerinin, romanın oluşmasındaki işlevini tartışınız. Ulaşılan sonucu belirtiniz c. Ro man da ki olay, ki şi, za man ve me kân ara sın da na sıl bir iliş ki var dır? Açık la yı nız. 24. a. Ro ma nın te ma sı nı be lir ti niz. b. Be lirt ti ği niz te ma ev ren sel mi dir? Ne den?. 25. a. Yalnızız adlı romandan aldığınız bir cüm le yi aşa ğı ya ya zı nız b. Bu cüm le nin an la tı cı sı nı aşa ğı ya ya zı nız..... c. Bu cüm le nin an la tı cı sı nın kul lan dı ğı ba kış açı sı nı aşa ğı ya ya zı nız Ro ma nın mev zuu in san dır. Ben onun ru hu nu ol du ğu ka dar vü cu du nu da ta nı mak zo run da idim. İn san ru hu, buh ran an la rın da ken di ni bi ze da ha çok ver di ği gi bi in san vü cu du da has ta lık lar da sır la rı nı bi ze sez di rir. Bel ki böy le dü şün dü ğüm için ro man la rım da ruh ve be den has ta la rı na sık sık rast la nır. a. Yu ka rı da ki söz le ri kim söy le miş ola bi lir? b. Yal nı zız ro ma nın da in san la rın içi ne düş tük le ri bu na lım lar, ön se zi ler; top lum sal ve bi yo lo jik ben lik le rin ara sın da ki ça tış ma lar ve ril miş tir. Böy le du rum lar la il gi le nen bi lim dal la rı nın ad la rı ne dir? Pe yami Sa fa Yal nı zız adlı eserinde bu bilim dalının alanına giren ruhsal durumları hangi unsurlarla yansıtmıştır? Yazarın bu romanı yaz ma da ki ama cı ne dir? 173

174 IV. Ünite b. Sa mim in ha ya li olan Si me ran ya nın na sıl bir yer ol du ğu nu an la tı nız. c. Ya za rın, Sa mim ve Me ral in ya şa dık la rın dan ha re ket le ne yi an lat ma yı amaç la dı ğı nı be lir ti niz. ç. Yalnızız adlı romanda yazar hangi konuyu işlemiştir?.28. a. İn ce le di ği niz ro man la il gi li aşa ğı da is te nen bil gi le ri ya zı nız. Bağlı olduğu roman tarzı : Yalnızız Bu tarzı yansıtan örnek cümle : 27. a. Ki tabı nı za alı nan bö lüm den ha re ket le Yal nı zız ad lı ro ma nın ko nu su nu söy le yi niz. Yalnızız romanı ile Akasyalar Açar mı? adlı hikâyenin konuları arasındaki hangi bakımdan benzerlikler vardır? Açıklayınız. Bağlı olduğu edebî akım : Bu akımın özelliğini yansıtan örnek cümle : b. Yaptığınız araştırmadan hareketle Yalnızız adlı romanın hangi edebî geleneğin ürünü olduğunu açıklayınız. c. Yalnızız adlı roman edebiyat tarihimiz için önemli bir eser midir? Tartışınız. Ulaşılan görüşü tahtaya yazınız. 29. a. Pe ya mi Sa fa hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve yazarın Yalnızız adlı ro ma nın dan hareketle defte ri ni ze ya za rın fik rî ve ede bî yö nü nü an la tan bir bi yog ra fi ya zı nız. b. Yaz dı ğı nız bi yog ra fi le ri ar ka daş la rı nı za oku yu nuz. 30. a. Yal nı zız ro ma nın dan ha re ket le ya za rın psi ko lo jik ro man lar ala nın da ki ba şa rı sı hak kın da dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. b. Her ro ma nımda ha ya tımdan par ça lar var dır. sö zü nü n sa hi bi olan Pe ya mi Sa fa Yal nı zız ro ma nın da ha ya tı nın han gi par ça sı nı an lat mış olabilir? Siz ce yazar roman daki han gi kah raman la öz deşleş tirilebilir? Neden? YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Akas ya lar Açar mı? ad lı hikâyeden ne anladığınızı anlatınız. 2. Akasyalar Açar mı? adlı hi kâ ye kah ra ma nı Sü hey lâ nın ye rin de ol mak is ter miy di niz? Ne den? 3. Yal nı zız ro ma nın da, yal nız olan kim dir? Ro man da ki yal nız lık ev ren sel mi dir? Ne den? 4. Yal nı zız ro ma nın dan alı nan bö lüm le ri tek rar oku yu nuz. İkinci oku ma nız sı ra sın da ilk oku manız dan fark lı ola rak ne le ri al gı la dı ğı nı zı söyleyiniz. 5. Bi re yin iç dün ya sı nı an la tan hi kâ ye ve ro man lar psi ko lo ji ve psi ki yat ri bi lim dal la rın dan ye terin ce ya rar la na bil miş ler mi dir? İn ce le di ği niz hi kâ ye ve ro man dan ör nek ler le so ru yu cevaplayınız. 174

175 IV. Ünite DEĞERLENDİRME 1. Bi re yin iç dün ya sı nı an la tan hi kâ ye ve ro man lar da ge nel lik le han gi ro man tar zı nın et ki si vardır? Ne den? 2. Bireyin iç dünyasını anlatan hikâye ve roman yazarlarının eserlerine hâkim olan zihniyet nedir? 3. Aşa ğı da ki cüm le le ri uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan ya zar lar in sa na öz gü bir ger çek li ği ifa de et mek üze re dü zen le miş ler dir. Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan me tin ler de tas vir ler den çok yer ve ril miş tir. 4. Aşa ğı da ki ro man lar dan han gi si Pe ya mi Sa fa nın de ğil dir? A) Mat ma zel No ral ya nın Kol tu ğu B) Do ku zun cu Ha ri ci ye Ko ğu şu C) Fa tih - Har bi ye D) Ey lül E) Söz de Kız lar 5. Aşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cüm le le rin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan eser ler de günlük yaşam konu olarak işlenmiştir. ( ) Bi re yin iç dün ya sı nı anlatan ya zar lar olay hi kâ ye le ri yaz mış lar dır. ( ) Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan eserlerde kar şı lık lı di ya log lar çok kul lanıl mış tır. 1. Sa it Fa ik Aba sı ya nık, Hal dun Ta ner, Vu sat O. Be ner, Bil ge Ka ra su, Yu suf Atıl gan, Ne zi he Me riç, Attilâ İl han, Ada let Ağa oğ lu, Fe rit Ed gü, Ra sim Öz de nö ren, Fü ru zan, Oğuz Atay ve Or han Pa muk ad lı ya zar la rın bi ri nin eser le rin den be ğen di ği niz bir hi kâ ye ya da ro ma nı sı nı fı nı za ge ti ri niz. 2. Mo der nizm ne dir? Araş tı rı nız. ARAŞTIRMA 3. Va ro luş çu lu ğun özel lik le ri ni araş tı rı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 10. et kin lik için ya pıla cak tır.). 4. Fü ru zan ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 13. et kin lik için ya pı la cak tır.). 5. Tu tu na ma yan lar ro ma nı nın ede bi yat ta ri hi miz de ki ye ri hak kın da ya zıl mış in ce le me le ri oku yu nuz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 31 ve 32. et kin likler için ya pı la cak tır.). 6. Oğuz Atay ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da araş tır ma ya pı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü münde ki 32. et kin lik için ya pı la cak tır.). 7. Gü zel sa nat lar da mo der niz min na sıl ele alın dı ğı nı araş tı rı nız (Bu ça lış ma, Yo rum la ma - Gün celle me bö lü mün de ki 3. et kin lik için ya pı la cak tır.). OKUMA Cev det Feh mi Baş kut un Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro eserini okuyunuz. 175

176 IV. Ünite ç. Modernizmi Esas Alan Eserler HAZIRLIK 1. Sı nı fı nı za ge tir di ği niz hi kâ ye ve ro man lar dan bö lüm ler oku yu nuz. Bu eser ler de mo dern ha ya tın na sıl ele alın dı ğı nı bul ma ya ça lı şı nız. 2. Mo der nizm kav ra mı nın an la mı nı söy le yiniz. 3. Şiirsel bir anlatımla yazılmış roman ya da hikâye okudunuz mu? Okuduysanız yazarı niçin böyle bir dille anlatımı tercih etmiş olabileceğini belirtiniz. İNCELEME Hikâye TAŞ RA LI So ka ğın ucun dan dön de miş ti ler. Ay nı boy da bu dan mış akas ya ağaç la rı nın bi ti min de, ye şil panjur la rı olan ev dir. Oto büs ten in di ğim de, sı cak ge çen bir gü nün ak şa müs tü süy dü. Üs te lik pa zar dı. Be nim gi bi yal nız bi ri için pa zar la rı sev me nin güç lü ğü an la tıl maz. Çö zül müş sar sak pa zar lar öy le si ne al tı çi zil miş olu yor ki... Evin tü mü ka pa nık bir ren ge bu lan mış tı. Bah çe ka pı sı na be yaz ye di ve ren gül le ri sa rı lıy dı. Gül le rin ora da ka ra bir ke di du ru yor du. Ka pı yı çal dı ğım da be lir siz ko nuş ma lar gel di içer den. Alt bah çe ön de ki gi bi ba kım lı de ğil, ek şi miş bir çöp ko ku su ge li yor du aşa ğı dan. Aa aa hoş gel di niz. Ben den, kü çük hiz met çi kı za söz edil miş ti. Ba vu lu mu elim den al dı, ko lu mun yo rul du ğu nu an la dım. Ne den se bel le ğim de, ge çen yaz git ti ğim bir ça ye vi, ko ku suy la, se siy le, ha vu zuy la... Pe ki bu ra ya gel me mek yok muy du? Ara ka pı yı açın ca tey ze mi gör düm. Ba na anl at tık la rı na ben zi yor du. Say gın bir ha nı me fen diy di. Oku muş yaz mış ka dın dır. Evi nin ti tiz li ği, te miz li ği dil le re des tan dır. Eli sı kı dır ama eh o da bir çe şit me zi yet. Kos ko ca pa şa yı kay bet ti, ha nı me fen di ce içi ne at tı acı sı nı. Ağ la dı, sız la dı ama evi ni, dü ze ni ni ko ru du. Al lah tan kor ka rım ne mi ze la zım, ya lan di ye me yiz, üs te lik genç li ğin de de sa yı lı gü zel ler den di. Bü yük cam va zo nun tam ar ka sın da otu ru yor du, va zo da ku ru muş, ka buk laş mış ley lak lar var dı. Oda san ki loş bir av luy du. So ka ğın toz ko kan gü ne şi hiç yok ça sı na yi tip git miş ti. Tey zem gri giy si si nin için de ba na gü lüm se di, eli ni uzat tı. Tut tum, ne mi kal ma mış ku ru kâ ğıt cil dine do ku nun ca yaş lı lı ğı nı an la dım. Es ki yit miş gü zel li ği ni, saç la rı nı bo ya mak la, bej le rin, gri le rin, en yu mu şak la rı nı giy mek le sür dür me ça ba sın day dı. Ab la mın ya şı nı bil mem. Ara mız da on yıl lık fark var sa nı rım. O da bir tür lü doğ ru su nu söy le mez. Ya çok bü yük ya da çok kü çük tür söy le dik le ri. Ne bi le yim a kı zım, ben ka hır için de ya şa dım. Şim di kim bi lir gör se ler be ni onun ab la sı sa nır lar. Ko lay mı?.. An nen na sıl? İyi ler. 176

177 Ab lan ya? On lar da iyi ler. IV. Ünite İçe ri ye kü çük kız gir di. Eğ ri ba cak la rı var dı. Yü zün de ka pı yı aç tı ğın da olan gü lüş du ru yor du. Ko nu şun ca hiç de ğiş mi yor du gü lü şü. Çok şa şır tı cıy dı bu. Yur da gül, de di tey zem. Git li mo na ta ha zır la. Bak ge ne mut fak ka pı sı nı açık bı rak ma, o mur dar ke di ler taş la ra ba sı yor lar, ona gö re... Ona gö re sö zü Yur da gül ün yü zün den gü lüm se me yi al dı gö tür dü. Tey ze min ayak par mak la rı nın ke mik le ri po dü sü et ayak ka bı la rı nın yan la rın dan taş mış tı. El bi se si nin ya ka sı na in ce kır mı zı ya kut lu, kır mı zı ol du ğun dan taş, ya kut ola ca ğı nı dü şün müş tüm, bir iğ ne tak mış tı. Ki bar ka dın dır ab lam. Gi yi mi ni ku şa mı nı bi lir. Pa şay la ilk ev len dik le rin de mi ne li bir sa at al mış tı yüzgö rüm lü ğü. Da ha bir sü rü şey ler tak mış lar dı da ne den se be nim gö züm mi ne li sa at te kal mış tı. O ca nım çi çek le ri na sıl da kon dur muş lar dı sa atin üs tü ne... Şaş da kal. Da ya na ma dım da bi ke re lik tak mak is temiş tim. Sen sav ruk sun dur. Şu ra da bu ra da dü şü rür sün de miş ti. Bo yun dan sa at dü şer mi? Ne tak sa sa hi ci dir. Be nim gi bi de öy le al lı gül lü şey le ri sev mez. Tam pa şa ka rı sı ola cak ka dın dır tey zen. Bu nu böy le bil. Ko nuş ma dan dur duk bir sü re. Kol tuk la rın ye şil ka di fe da ya na cak yer le ri ne ko la lı te miz ör tü ler kon muş tu. Tey ze me hiç bak mı yor dum. Onun la ara mız da sev gi siz lik he men ku ru lu ver miş ti. Azal mış saç la rı nın al tın dan ka fa sı nın de ri si yer yer par lı yor du. Ku ru muş ba cak la rı nı üst üs te at mıştı. Ayak ka bı lar dan ta şan ke mik ler ışık ta da ha ke sin gö zü kü yor du. De mek ki üni ver si te ye git me ye ka rar lı sın. Val la hi kı zım ne de me li bil mem. Ja le yi okut tuk da ne ol du. Ev le nip ge ne ço cuk tu, ko cay dı, al dı ğı dip lo ma da süs. Üs te lik bi zim du ru mu muz uy gun du. Rahmet li nin dü şün ce li kal bi, ba ba lı ğı sa ye sin de - bu ra da de rin de rin iç çek ti, te miz bir men di li bur nu nu bas tır dı - Ja leciğim, an nen bi lir, so ğuk su dan sı cak su ya eli ni değ dir me den bü yü dü. Hiz met çi ler çevre sin de do la nır dı. Ama şim di o naz lat ma, o pren ses ler gi bi genç kız lık tan son ra... Göz le ri ni yü zü me dik ti sus tu. Tey ze min ba na kar şı olan tu tu mu nun bi lin ci ne var dım. Bir den yo rul dum. An ne ne şa şa rım hâ lâ, o ça ba yı baş ka bir er kek için gös ter sey di... Sen ba ba nı bil mez sin kı zım. Al tı ya şın day dın öl dü ğün de... O Or ta Ana do lu ken di ni, ark lar dan su la rın bah çe le ri dol dur du ğu ge ce le riy le anım sı yo rum. Bi zim bah çe ye hep ge ce ge lir di su lan ma sı ra sı ya da en et ki len di ğim o ge ce ler di: Ya rı uy ku da an nem, en kü çük kı zın üs tü nü sı kı laş tı rır, yaz da bi le Or ta Ana do lu nun ge ce si so ğuk tur, arı su ko ku su uy ku yu bastı rır. Do ğa nın mut lu lu ğu, sağ lı ğı ka zı lır ka lır beş ya şa. Ayol uyan su yu akı tı yor lar bu ya na... Ba ba ba ba... Ana cı ğı mın pa ra sı kın tı la rı nı bi le bi le... ha vuz lu is tas yon lo kan ta sın da her ge ce, bi raz be yaz pey nir, ya zın kü tür kü tür kar puz. Bü yük kent ler den ge lip ge çen uyu muş tren cam la rı. Al lah tan da mı kor kun yok. (...) Hiç ol maz sa ken di ne acı. Bir gü zel adam dı. O boy o pos... Ya kı şık lı adam dı ba ban yav rum... Tey zem, Yur da gül ün ge tir di ği li mo na ta yı al dı. Bar dak lar gü müş tut ma lık lar için dey di. Ama bir er kek te ilk ara na cak bu de ğil dir. Ja leci ği min ca nı yok mu? Ev le ne ne ka dar bir fin can kah ve yap ma mış tı. Ama şim di ken din den yir mi yaş bü yük, gör müş ge çir miş bir er ke ği, evin de ki hiz 177

178 IV. Ünite met çi le ri ida re edi yor. Ken di mi ay rı ca ör nek ver me ye ce ğim. An nen ha ta et ti kı zım. Si ze de çek ti ri yor. Sen şim di üni ver si te yi na sıl güç lük ler le... Oda da ası lı tek res mi gör düm. Her ya nın dan kah ve ren gi ler, tu run cu lar ta şan bir son ba har res miy di. Yo lun ucun da çok ge niş şapka lı bir kadın kay bo lu yor du. Tey zem diş le ri nin tak ma ol du ğu nu bel li et me mek için o pek tu haf gü lüm se me siy le ba na ba kı yor du. Li mo na ta gü zel ol muş, de dim. Şe ke ri faz la ol muş. Siz genç si niz ama biz den geç ti ar tık. Tan si yon du, kalp ti baş la dı. An ne nin tan si yo nu na sıl? Çok genç dul kal mış sı nız, ev le nin, de di dok tor. ( ) Ha ha hay, de dim dok to ra. Be nim iki kı zım var, iki ko cam var de mek tir. Ab lam atı lı yor. Ana cı ğım, doğ ru de miş adam. Ni ye di re ni yor sun? An ne min ye şil ela göz le ri su su yor. Ev len mek için ev le nil mez, di yor. Si zin ba ba nız gi bi adam dan son ra... Gün düz le ri ora lar, salt top rak ren gi olur du. Pa za ra ge len köy lü ler eşek le ri nin sık adım la rı na uy gun sa lı na rak pen ce re nin önün den ge çer ler di. Per de le ri miz apak pa tis ka dan dı. Or du evin de, dü ğü ne gi derken an ne min, si yah tay yör le riy le ki gü zel li ği o ken te an la tıl ma ya kal mış tı. Bay ram da, hiç ol maz sa de de le ri ne yaz sak be ko ca cı ğım. Bı rak şun la rı, se nin ( ) ab la nı se vin dir mek için mi? Her şe yin pa ra ol du ğu nu kim söy le miş be nim kız la rım, çok ka hır çek tim ama ete ği ni çe mir le yip kom şu kar şı la yan bir ka dı nım ben. Ba ba nız be ni se vin dir di de üz dü ğü ka dar. Ben ba sit gül me yi se ven bir ka dı nım. Tey ze ni zi evin de bi le ter lik le gö ren ol ma mış tır. Sa na ara oda yı ha zır lat tım. Gü müş ta kım la rın kon du ğu bü fe nin üs tün de, pa şa nın, si vil fo toğ ra fı var. Oy sa ço cuk lu ğu mu zun pa şa sı bu de ğil di. Ala bil di ği ne bü yü yen, çi zil me yen pa şay dı. Kaç sa at ol du ge le li. Ara oda nın özen le ovu lup arı tıl dı ğı nı dü şü nü yo rum. Bu yaş lı ka dı nın çev re sin de ki say gın ki şi li ği ni ya rat ma zo run lu lu ğu na, ti tiz li ği ek le mek ge re ki yor. Yi ye cek ler iyi ce te miz ol ma lı, o ma rul la rı ya lap şap yı ka ma yın di yo rum si ze. Ger çi evin da ğı nık lı ğıyla ba şa çı ka mı yo rum ama. Hem (...) ba ba nız hem hay laz kız la rı... An ne min öf ke sin de inan dı rı cı ol ma yan bir şey ler olur du. Bah çe nin ar ka sın da ( ) ma rul la rın ba har ta dı, ya şa ma yı ad lan dı rı yor du. Bu en ko ca ken ti ya dır gı yo rum. Bu ra nın dı şın da yım. Ba na, git kal, tey zen dir de miş ler di. Onun ko nuş tu ğu nu, sor gu ün le min den an lı yo rum. Sor du ğu ne? Ba na ba kı yor, git tik çe öf ke li ve yaş lı san ki. Yi ne li yor. Saç la rı nı kes me ye cek sin de ğil mi? Hıı, di yo rum. Oy sa ke se ce ğim. Hem de en kı sa. Ders ki tap la rı mı de ğil, en sev di ğim ya zar la rı alıp eli me, bir do lu ye ri ge ze ce ğim. Dos to yevs ki yi, Ist ra ti yi oku du ğum ki reç ba da na lı çık ma da ki ka yı sı la rın ses siz ka ran lık la rı nı ve su ko ku su nu hep araya ca ğım. Taş ra lı bir kız ol ma nın bu ruk acı sı nı bi le tat tır maz tey zem ba na, an lı yo rum. 178

179 Yur da gül oda yı aç tı. Tek pen ce re si kar şı evin du va rı na ba kı yor du. Bir ça ka le ri ği ağa cı, yap rak la rı küs kün, has ta lık lı, pen ce re nin di bin dey di. Ben al tı da kal ka rım kü çük ha nım, işi niz var sa si zi is te di ği niz sa at te uyan dı ra yım. An ne min Yur da gül e ar ma ğan ola rak yol la dı ğı renk li bas ma yı çı kar dım ba vul dan. IV. Ünite Sa kın sen ver me kı zım. Tey zen öy le ya nın da ça lış tır dık la rıy la yüz göz olun ma sı nı sev mez, ken di ver sin. Bu se nin, Yur da gül. Çok te şek kür ede rim, kü çük ha nım. İs mi mi bil mi yor. Ona söy le me liy dim. Yüz göz olu na maz evin isim ge rek sin me di ği ni öğ ren me li yim. Do la ba ço rap lar, men dil ler, ge ce lik ler sı ra la na cak. Bu ra lar da ya şa ma sav ruk lu ğu na yer yok. Bu evin dü zen tu tuk lu la rı na, bir de ben ka tıl dım. Mut fak tan ak şam ye me ği ha zır lık la rı nın ses le ri ge li yor. Ta bak, ça tal çın la ma la rı. He men bir ke kik ko ku su uy dur dum uzak tan ge len. Son ra da ağ la ya ca ğım. Fü ru zan Pa ra sız Ya tı lı 1. Taş ra lı ad lı hikâye yazıldığı dönemin sosyal, ekonomik, siyasi yapısını ve sanat anlayışını hangi özellikleriyle yansıtmaktadır? Metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyet nedir?. 2. a. Aşa ğı da ki şe ma yı ta mam la ya rak Taş ra lı ad lı met nin olay ör gü sü nü bu lu nuz Oto büs ten inen kız, ye şil pan jur lu evin ka pı sı nı ça lar. Kız, annesinin teyzesi hakkında söylediklerini hatırlar Odaya küçük bir kız girer. Tey ze, kı zın oku ma is te ğini eleş ti ren söz ler söy ler Tey ze, kı zın an ne si ni eleşti ren söz ler söy ler. Kız, teyzesi ve teyzesinin evin-den evinden hoşnunut kal-maz. kalmaz. b. XX. yüz yı lın or ta la rın dan baş la ya rak bi re yin ken di siy le ve ha yat la iliş ki si, an lat ma ya bağ lı me tin ler de ki olay ör gü sün de na sıl yer al mış tır? Taş ra lı ad lı me tin den ör nek ler le so ru yu ce vap la yı nız. c. Ya za rın, Taş ra lı ad lı me tin de ki olay ör gü sü nü dü zen le yiş se be bi ni açık la yı nız. 179

180 IV. Ünite FOR SA Bu, her ge ce uy ku sun da ken di ni kur tar mak için birçok geminin pu pa yel ken gel di ği ni gö ren za val lı es ki bir Türk for sa sıy dı. Esir ola lı kırk se ne den faz la bir za man geç miş ti. Otuz ya şın da, dinç, le vent, kuv vet li bir kah ra man ken Mal ta kor san la rı nın eli ne düş müş tü. Yir mi se ne on la rın ka dır ga la rın da kü rek çek ti. Yir mi se ne iki zin ci ri ile aya ğın dan ru tu bet li bir ge mi nin di bi ne bağ lan mış ya şa dı. Yir mi se ne nin yaz la rı, kış la rı, rüz gâr la rı, fırtı na la rı, gü neş le ri onun gra nit vü cu du nu eri te me di. Zin cir le ri küf len di. Çü rü dü, kı rıl dı. Yir mi se ne de birkaç de fa hal ka la rı nı, çi vi le ri ni de ğiş tir di ler. Fa kat onun çe lik ten da ha sert ada le li ba cak la rı na bir şey ol ma dı. Yal nız ab dest ala ma dı ğı için üzü lür dü. Da ima gü ne şin doğ du ğu ta ra fı so lu na alır, göz le ri ni kıb le ye çe vi rir, beş vak ti ni giz li giz li, işa ret le eda eder di. El li ya şı na ge lin ce kor san lar onu Ar tık iyi kü rek çe ke mez. di ye çı ka rıp bir ada da sat mış lar dı. Efen di si bir çift çiy di. On se ne ku ru ek mek le onun ya nın da ça lış tı.... On se ne da ha geç ti. Ar tık hiç kuv ve ti kal ma mış tı. Hem bağ sa hi bi de ken di si ni is te mi yor du. Ne re ye gi de cek ti? Fa kat iş te, es ki den be ri gör dü ğü rü ya la rı yi ne gör me ye baş la mış tı. Kırk se ne lik bir rü ya... Türk le rin, Türk ge mi le ri nin ge li şi... Göz le ri ni bu ru şuk el le riy le iyi ce ov du. De ni zin gök le bir leş ti ği ye re yi ne bak tı. Evet, mut la ka ge le cekler di. Bu na o ka dar emin di ki... Kırk se ne gö rü len rü ya ya lan ol maz, di yor du. Ku lü be du var la rı nın di bi ne uzan dı. Ya vaş ya vaş göz le ri ni ka pa dı. İlk ba har, bir ümit tu fa nı gi bi her ta ra fı pat la tı yor du. Mar tı la rın: Ge li yor lar, ge li yor lar, se ni kur tar ma ya ge li yor lar gi bi işit ti ği ses le ri ni din le ye din le ye dal dı. Du var taş la rı nın ara sın dan çı kan ker ten ke le ler üze rin de ge zi ni yor lar, çu val dan el bi se si nin içi ne ka çıyor lar, gür be yaz sa ka lı nın üs tün de oy na şı yor lar dı. İh ti yar esir, rü ya sın da ağır bir Türk do nan ma sı nın li ma na gir di ği ni gö rü yor du, ka sa ba ya gi den yo la bir kaç bö lük as ker çı kar mış lar dı. Al bay ra ğı uzak tan ta nı dı. Ya ta ğan lar, kal kan lar, gü ne şin ak si ile par lı yor du.... Bi zim ki ler, bi zim ki ler, di ye ba ğı ra rak uyan dı. Doğ rul du. Üs tün de ki ker ten ke le ler ka çış tı lar. Li ma na bak tı. Ger çek ten ka le nin kar şı sı na bir do nan ma gel miş ti. Ka dır ga la rın, yel ken le rin, kü rek le rin bi çi mi ne dikkat et ti. Sa rar dı. Göz le ri ni aç tı. Kal bi hız la çarp ma ya baş la dı. El le ri ni göğ sü ne koy du. Bun lar, Türk ge mi le riy di, ke na ra ya na şı yor lar dı. Göz le ri ne ina na ma dı. Aca ba, rü yam mı de vam ediyor?... şüp he si ne ka pıl dı. Fa kat uya nık ken rü ya gö rü lür müy dü? Ka na at ge tir mek için eli ni ısır dı. Yer den 180

181 IV. Ünite siv ri bir taş par ça sı al dı. Al nı na vur du. Evet, iş te his se di yor du, uya nık tı. Gör dü ğü, rü ya de ğil di. O uyur ken do nan ma bur nun ara sın dan gö rün müş ola cak tı. Se vinç ten, hay ret ten diz le ri nin ba ğı çö zül dü. He men çök tü.. 3. a. For sa ad lı hi kâ ye nin olay ör gü sü nün na sıl oluş tu rul du ğu nu in ce le yi niz. Ömer Seyfettin Seç me Hi kâ ye ler b. Taş ra lı ve For sa ad lı hi kâ ye ler den han gi sin de ki olay ör gü sü nün re alist ge le ne ğe uy gun dü zen len di ği ni me tin ler den ör nek ler le tes pit edi niz.. c. Mo der niz mi esas alan hi kâ ye ler le re alist ge le ne ği de vam et ti ren hi kâ ye ler de ki olay ör gü sü nün fark lı lık la rı nı aşa ğı ya ya zı nız a. Taş ra lı ad lı hi kâ ye de ki olay ör gü sü in sa na öz gü han gi ger çek li ği ifa de et mek te dir? b. Hi kâ ye de ki olay ör gü sü ile di le ge ti ri len olay ger çek mi dir yok sa es te tik kay gıy la mı dü zen lenmiş tir? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz.. 5. a. Taşralı ad lı hi kâ ye ile il gi li aşa ğı da ki tab lo da is te nen bil gi le ri ya zı nız. Hikâyenin kişileri : Kişilerin içinde yer aldığı olaylar : Kişilerin olay örgüsündeki işlevleri : Kişilerin tip / karakter olarak özellikleri : Kişilerin birbiriyle ilişkileri : Hikâyedeki olayın yaşandığı mekân ve bu mekânın işlevi : Hikâyedeki olayın yaşandığı zaman ve bu zamanın işlevi : Hikâyedeki olay, kişi, zaman ve mekân arasındaki ilişki : b. Taşralı adlı hikâyenin kişileri, hikâyenin yazıldığı dönemde, herhangi bir şehirde yaşıyor olabilir miydi? Tartışınız. Ulaşılan görüşü tahtaya yazınız. 181

182 IV. Ünite 6. a. Taşralı adlı hi kâ ye nin te ma sı ne dir? b. Taşralı adlı hi kâ ye de iş le nen te ma ev ren sel mi dir, ye rel mi dir? Tartışınız. Ula şı lan gö rü şü belir ti niz. c. Taşralı adlı hi kâ ye de ki te ma, Tan zi mat ve Ser vet-i Fü nûn dö nem le ri ne ait an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler de iş le ne bi lir miy di, iş le ne mez miy di? Tar tı şı nız. Ula şı lan ortak gö rü şü be lir ti niz. 7. a. Bu konuyu hazırlık aşamasında sınıfınızda okuduğunuz anlatmaya bağ lı me tin ler den ve Taşralı adlı hikâyeden ha re ket le mo der niz mi esas alan ya zar la rın yö nel di ği temaları ve bu temaların nasıl anlatıldığını be lir ti niz. 8. a. Aşa ğı da verilen özelliklerin han gi si ya da han gi le ri Taş ra lı ad lı hi kâ ye de, na sıl yer al mış tır? Açık la yı nız. Bu özelliklerin hangi anlatım tarzıyla ilişkili olduğunu belirtiniz. Ge le nek sel ola nı ye ni ola na ta bi kıl ma tav rı var dır. Yer le şik ve alı şıl mış ola nı ye ni or ta ya çı ka na uy dur ma eği li mi ve dü şün ce tar zı var dır. Şey ler gö rü ndük le ri gi bi de ğil dir. Yer le şik uz la şım lar, mo dern top lu mun va sa ti lik ve ba ya ğılı ğı na is yan ön plan da dır. İn sa nın dı şın da ki top lum sal dün ya yı ya lın bir bi çim de yan sıt ma dan ka çı nı lır. Ge le nek sel an la tım ve ya pı red de di lir.. b. Taş ra lı ad lı hi kâ ye nin dil ve an la tım özel lik le ri ni aşa ğı ya ya zı nız a. Aşağıdaki cümleleri Taşralı adlı hikâyeye göre tamamlayınız. Hi kâ ye nin an la tı cı sı... Hi kâ ye de ki anlatıcı... bakış açısını kullanmıştır. b. Hi kâ ye de kar şı lık lı ko nuş ma la rın az ol ma sı nın se be bi ne ola bi lir? c. Hi kâ ye de na sıl bir an la tım yer al mak ta dır? ç. Hi kâ ye de ki kı zın duy gu, dü şün ce ve dav ra nış la rı nı an la tan bö lüm le ri tek rar oku yu nuz. Bu bö lüm le rin kızın han gi özel lik le ri ni di le ge tir di ği ni be lir ti niz. d. Bi re yin bu na lım la rı ve top lum da olan ça tış ma la rı hi kâ ye de yer al mış mı dır? Na sıl? e. Hi kâ ye de ki kız mut lu mu dur? Ni çin? f. Ne den se bel le ğim de, ge çen yaz git ti ğim bir ça ye vi, ko ku suy la, se siy le, ha vu zuy la... Pe ki bu raya gel me mek yok muy du? ya zar hi kâ ye sin de, oku du ğu nuz pa rag raf ta ki gi bi çağ rı şım la ra ne den yer ver miş ola bi lir? g. Hi kâ ye de şiire has söyleyişler sez di niz mi? Han gi bö lüm ler de bu an la tım da ha çok kul la nıl mış tır? 10. Va ro luş çu luk hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ha re ket le Fü ru zan ın hi kâ ye sin de va ro luş çu ya zarla rı ör nek alıp al ma dı ğı nı açık la yı nız. 11. Taş ra lı ad lı hi kâ ye nin kişilerini sı nı fı nız da can lan dı rı nız. Dramanızdaki ki şi ler le gün lük ha yat ta kar şı la şı la bi lir mi? Açık la yı nız. 182

183 IV. Ünite. 12. Taşralı ad lı hi kâ yey le il gi li aşa ğı da is te nen bil gi le ri ya zı nız. Hi kâ ye nin bağ lı ol du ğu ge le ne ğin adı : Hi kâ ye nin tar zı ve bu tar zın özel lik le ri : Hi kâ ye nin bağlı olduğu tarzın özelliğini yansıtan örnek bir cümle : Hi kâ ye nin et ki len di ği ede bî akı mın adı : Hi kâ ye nin edebiyat tarihimizdeki yeri : Ya zar hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve Taşralı adlı hi kâ ye sin den ha re ket le Fü ru zan ın eser leri nin özel lik le ri ni def te ri ni ze ya zı nız. 14. Ya zar, il ko kul dan son ra öğ re ni mi ne de vam ede me miş tir. Fü ru zan, Taş ra lı ad lı hi kâ ye sin de ken di si ni an lat mış ola bi lir mi? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. Roman TU TU NA MA YAN LAR Genç mü hen dis Tur gut Öz ben, ya kın ar ka da şı Se lim Işık ın vefatını ga ze te den öğ re nir. Se lim in di ğer üç ar ka da şın dan ve Gün sel adın da ki kız dan bu vefatın se bep le ri ni araş tı rır. Dördü de ver dik le ri bil gi ler le Se lim in ha ya tı nın bi lin me yen yön le ri ni ay dın lı ğa çı ka rır lar. Se lim, son gün le rin de bir Tu tu na ma yan lar An sik lo pe di si ha zır lı yor du; ora da ken di si ne de bir mad de ayır mış tı. Özel lik le bu an sik lo pe di, araş tır ma la rı sı ra sın da Tur gut Öz ben e ken di ben li ği ni ta nıma da yar dım cı olur: O da tu tu na ma yan lar dan bi ri dir; o gü ne ka dar ken di si ni bir ta kım tö re ler, alış kan lık lar yö net miş tir. Tur gut Öz ben bun lar dan ko par, evin den ay rı lır, bir tre ne bi nip gi der, göz den kay bo lur. Ner min ga ze te le ri elin den bı rak tı, Sen ta mam lar sın, ben den bu ka dar. de di. Kah val tı et mek is ter mi sin? Ga ze te le ri Tur gut a uzat tı. Tur gut, ha va da ki eli ni aşa ğı in dir di, Ben bi raz dı şa rı çı ka cağım. de di. Se lim in an ne si ne gi dip baş sağ lı ğı di le me li yim. Ce na ze kal ka lı ne re dey se on gün ola cak; hiç uğ ra ma dım. Gü ce nir son ra. Kah val tı et me den mi gi di yor sun? di ye sor du ka rı sı. Dön dü ğüm de bir bü yük kah val tı ede riz. Şim di ca nım bir şey is te mi yor. Sen bi lir sin. Son ra acı ka cak sın. Ben bu fil mi da ha ön ce gör müş tüm, di ye dü şün dü Tur gut. Ka pı nın zi li ni ça lar ken bir den yap tı ğı işin an lam sız lı ğı nı his set ti. Fa kat ka pı açıl dı ve Mü zey yen Ha nı m ın yor gun ve sa rı yü zü gö rün dü. Hiçbir şey söy le me den Tur gut u içe ri al dı. Otur ma oda sı na geç ti ler. Rad yo nun ya nın da ki kol tuk ta genç bir adam otu ru yor du. Za yıf, uzun boy lu, sol gun yüz lü ve göz lük lü bi riy di bu. Acı bir su rat ta kın mış bir adam, Tur gut un da ha ön ce gör me di ği bi ri... Ora da kimse yi bu la ca ğı nı dü şün me yen Tur gut a, ta vır la rı sah te ge len bi ri. Se lim in an ne sin den baş ka bir in sa nı gör me ye ha zır lık lı ol ma dı ğı için ona ya ban cı ve iğ re ti ge len bir ar ka daş. Ben, her ne pa ha sı na olursa ol sun bu ra ya gel dik ten son ra, ben den ön ce na sıl bi ri si ay nı du rum da ola bi lir? Üzül me ca nım, raslan tı; res mî bir zi ya ret ol ma lı. Bur han Bey de ek sik ol ma sın ara mış be ni. Se lim ci ği min çok iyi bir ar ka da şıy dı. İn san, hiç ol maz sa siz den iyi ol ma sın, der. Bü yük fe da kâr lık lar la ge tir miş ol du ğu muz 183

184 IV. Ünite Tur gut Öz ben, tam sah ne ye çık mak üze rey ken... Ta nı şı yor muy du nuz? Her za man, bi ri si siz den ön ce dav ra nır. Oy sa ge lip ge çi ci bi ri dir bu. Si ne ma da, siz den ön ce, son boş kol tu ğu alan kör bir ya ban cı. Ha yır! de di. Yal nız... Se lim bah se der di. Şim di, An ka ra da bu lu nu yor su nuz, zan ne dersem. De mek, Bur han buy du. Se lim in on la ra ta nış tır mak tan ka çın dı ğı esas lı ar ka daş la rın dan bi ri. Se lim, fark lı çev re ler de ki ar ka daş la rı nı bir bi ri ne ta nış tır ma yı sev mez di. Hoş lan maz sın. di ye kes ti rip atar dı. Yük sek ar ka daş çev re le rin de üni ver si te ar ka daş la rın dan uta nır dı Se lim. Se ni ele ver me mizden kor ku yor sun. di ye sal dı rır lar dı Se lim e kan tin de. He pi miz, ta nı ma dan, se vim siz lik le ri ne ina nır dık bu adam la rın. Bu yük sek ar ka daş la rın da bi zi ta nı ma dan se vim siz bul duk la rı nı bil me sey di ta nış tırmak tan ka çı nır mıy dı? Ben bi le zor luk la ba rı na bi li yo rum ara la rın da; si zi he men yu tar lar, de mek is ter di kan tin de ki ar ka daş la rı na. Tur gut da bu es ki ve tat sız ha tır la ma nın ver di ği so ğuk luk la, An ka ra da bu lu nu yor su nuz. gi bi ilk gö rü nüş te ma sum fa kat hiç bir kan tin ar ka da şı nın, ge ri sin de giz le nen is tihza (alay)yı ka çır maya ca ğı sah te bir in ce lik le ye re vur muş tu Bur han ı. Bur han da kan tin ci le rin bu du rum da ifa de et mek ten çe kin mi ye cek le ri bir de yim le Ye rin di bi ne geç miş ti....de mek Bur han bu. Se lim in bah set ti ği Bur han. Ne den bek le me dim? Bel ki de o, Se lim siz den bah se der di. di ye atı lır dı. Ha yır. Atıl maz dı. Be nim le il gi si sı nır lı. İş te ge ne kay bet tim. Ne den ace le et tim? Bur han ken di ni tut tu, ko nuş ma dı. Böy le bir me se le si yok as lın da. O za man da ken di kay be der. Kay be der ama şu Bur han da ne den ağır lık tas lar, mol la lar gi bi? Bu Se lim de in san dan hiç an la maz dı.... Ne söy le ye ce ği mi bi le mi yo rum. di yor du Bur han. Ben de bi le mi yo rum. Bir den mah zun laş tı. Ba na an la ta bi lir din Se lim. Böy le bir du rum da kim din le mez di ki se ni? Ne yap tın son ay lar da? An lama sam da din ler dim se ni. Bir hu ku ku muz var dı hiç ol maz sa. Ölüm cül dü şün ce le ri ni ha fif le tir di bir in sa nın var lı ğı bel ki. Bel ki de an lat ma ya ça lış tın bi ri le ri ne. Kim bi lir? An la ta ma dın; bel ki o in sa nın yü zü ne ba kar bak maz an lat ma nın ya rar sız lı ğı nı gör dün. Bu dü şün ce ler le çev re si ni, Bur han ı, ona duydu ğu se bep siz öf ke yi unut tu; ken di ni bı rak tı bir sü re. Gö zü, bir kol tu ğun üze rin de ki dan te le ta kıl dı; his set me den ona bak tı ve dü şün dü. Her gün bir lik te ya şa dık la rı yıl la rı dü şün dü. Na sıl bu du ru ma geldik Se lim? Bir ara da ol ma nın ka çı nıl maz lı ğın dan baş ka bir ne den yok muy du bi zi yak laş tı ran? Aramız da ki boş lu ğu na sıl dol dur ma lı yım? Sen ol ma dan se ni na sıl öğ ren me li yim? Bel ki de bu kı sa hu zursuz lu ğu duy du ğum için dan te lin kıv rım la rın dan gö zü mü bir tür lü ayı ra ma dı ğım için be nim le öğü nürdün. ( ) dü şü nür gi bi bir hâ lin var. Dik kat et mi de ne do ku nur son ra. Za rar yok; ya şa say dın da be ni ye rin di bi ne ba tır say dın. Bin ke re esir al say dın be ni, Se lim! Öy le dur ma hiç ko nuş ma dan. Ağır bir söz söy le; utan dır be ni. Söy le, de ki: bin ta ne ki tap oku mak ge rek. Ge ce le ri de uy ku suz ka lı na cak. Her gün dur ma dan ko şu la cak, ak şa ma ka dar; so nun da ep si lon ka dar kü çük bir fay da te min edi le cek. Bir ep si lon, iki ep si lon... ra zı yım.... Mü zey yen Ha nım otur ma oda sı na dön dü ğü za man, Tur gut u ay nı yer de, ayak ta bul du. Tur gut, ya vaş bir ses le sor du: Oda sı na gi de bi lir mi yim? Se lim in an ne si, Se lim den bir şey ler ta şı yan yü zünü ya na çe vir di, göz yaş la rı nı gös ter me mek için Tur gut bir an dur du, onun om zu na do kun mak is te di; vaz geç ti. Se lim in oda sı na yü rü dü. Tur gut, bi raz içi bur ku la rak gir di oda ya. Bu oda be nim için gö rün dü ğü ka dar sı kı cı de ğil di. Bel ki de sı kı cıy dı; be nim ta nı dı ğım gi bi de ğil di. Se lim de onu bü tün can lı lı ğıy la ta nı dı ğım bir sı ra da ken di ni öl dür dü. Bu oda yı ta nı mı yo rum her hâl de; için de ölen Se lim i bil mi yo rum. Oda ya ve eş ya ya ilk de fa ba kı yor muş gi bi in ce le me ye baş la dı. Pen ce re yi tam ka pat ma yan ve gü ne şi bi raz ge çi ren bas ma perde ler sı kı sı kı ka pa lıy dı. Bas ma nın ba zı yer le ri sol muş; ba zı yer le ri ne de pen ce re den sı zan yağ mur su la rı, ko yu çer çe ve li bü yük dam ga lar vur muş. Pen ce re nin üs tü ne çıp lak bir ray la tut tu ru lan bu perde, ha zin bir bel ge, Efen dim? Bü tün kö tü lük bu per de den, bu ray lar dan ge li yor. Yer de, asıl ren gi an la şıl ma yan bir ha lı ve bir iki ki lim par ça sı. Ya zık ol du. Mü zey yen Ha nım oğ lu nun mü rüv ve ti ni gö reme di. Oda sı nı, gön lün ce süs le ye me di. Ya da bir ka dın... kim bi lir? Ki tap lı ğı nın raf la rı toz için de... ma sa nın üs tü de... Bu ra ya hiç do ku nul ma mış. De mek beş yıl da bi ti re mem, di yor sun. Sü rek li oku sam da. Bi ti re ce ğim Se lim. Bü tün dün ya ya gü cü mü zü gös te re ce ğim. Eğil di, ya zı ma sa sı nın göz le ri ni rastge le aça rak için de ki le ri çı kar ma ya ko yul du. Son ra, bü tün kâ ğıt la rı ku cak la dı hem ya tak hem di van ola rak kul la nı lan som ya nın üs tü ne ta şı dı ve kâ ğıt la rın ya nı na uzan dı. Mü zey yen Ha nı m ın yağ lı bo ya 184

185 IV. Ünite man za ra lı yas tık la rın dan bi ri ne yas la nıp önün de ki yı ğı nı ka rış tır ma ya baş la dı. Ya tak var ken ma sa da oku mak da ne olu yor? der di rah met li. Bo ğa zı na bir şey dü ğüm len di ği ni his set ti. Sen Mü zey yen Ha nım de ğil sin. Mer hum, ar ka sın dan ağ lan ma sı nı ka ti yen is te mez di. Hat ta ba na bir gün... ne ya zık ki bir şey söy le me di. Yal nız bu ko nu da ba na der si mi ver me miş ti. Aca ba bu not la rı he men oku ma ya baş la sam mı? Ev de ra hat ol maya cak. Ba şı nı ka pı ya çe vi re rek, Mü sa ade eder se niz, ben bu ra la rı bi raz ka rış tı rı yo rum. di ye ses len di. Aca ba ger çek ten oku ma lı mı yım? Ona bir fay da sı do ku nur mu? Ko nuş tu ğu nu far k e de rek sus tu. Ne yap san fay da sı var oğ lum Tur gut. Me rak için baş la san bi le. Bir yer den baş la mak zo run da sın. Aya ğa kalk tı. Bir si ga ra yak tı. Tek rar otur du. Kalp siz adam! Ölü ya ta ğına otur muş ( ) Onun giz li yön le ri ni deş me ye ha zır la nı yor sun. Onun iyi li ği için. Ki me iyi lik? Bil mi yorum. Öy le söy le yi ver dim iş te. Dur ma dan ça lı şa ca ğı ma söz ver miş tim ya... Pe ki, ne yap ma lı? Evet, ne yap ma lı? Dur ba ka lım; Ne Yap ma lı? yı ara ya lım ön ce. Ha yır ara ma, ka pı yı ka pa ve çık. Ol maz, Se lim bi le gü ler di böy le bir kor kak lı ğa. O hâl de so nu na ka dar git. O ne de mek? Ya ni hep si ni oku mu de mek? Bi li yor sun ne de mek ol du ğu nu. Ha yır, bil mi yo rum. Evet, bi li yor sun. Ha yır, bil mi yo rum. Pe ki, ne den ge ce le ri, ev de ho mur da na rak do la şıp du ru yor sun? Ne den, ken di ken di ne söy le ni yor sun ara sı ra, Ha yır, ol maz, ma na sız. di ye. Bil miyo rum. Bi li yor sun. Be nim du ru mum da ki ada ma ya kış maz da on dan. Gü lünç olu rum son ra. Oto mo bil işi ni ya pan mu ha se be ci bir duy sa... Be ni kan dır ma ya ça lışma. Sen duy dun mu bir ada mın du rup du rur ken... Duy dum, ga ze te de ya zı yor du. Ga ze te de di niz de ak lı ma gel di: Ner min ye me ğe bek ler be ni... Mü sa ade niz le. Esp ri ya pa rak kur tu la maz sın; kol tuk ta söz ver din. Vaz ge çi yo rum; bü tün in san lı ğın önün de eği le rek özür di li yo rum: be ni yan lış lık la çı kar dı lar sah neye. Ben yol dan ge çen... Bü tün so rum lu luk sen de. Ha yır de ğil. Ben den pa so; ço cuk da da ha al tı ya şı nı dol dur ma dı bi let çi am ca sı. Evet, ço cuk lar da bek li yor. Pa ra mı ge ri is ti yo rum; yan lış fil me gel mi şim. Gö rü yor sun, be nim gi bi re zil bir in san dan ha yır gel mez. Ölü evin de otur muş... Ya tak tan fır la ya rak kalktı, pen ce re nin önü ne git ti. Per de yi ara la ya rak dı şa rı bak tı: pis bir ara lık! He men ya nın da bir bi ri nin üs tü ne yı ğıl mış ev ler. Az gök yü zü. Sen o ka dar yıl oku, di din; mek te bi ni bi tir... son ra çöp lük gi bi bir ye re bak. İn san ru hu... Efen dim? Ha yır! Çı kıp git me li yim bu oda dan. Gel biz de kal. de dim. Ka rın is te mez. de di. boş ver. de dim. Be nim der dim baş ka. de di. Bir gel sey di... Ben de faz la ıs rar et me dim ga li ba. Böy le ola ca ğı nı... Efen dim? Bat sın efen din se nin! Ne olur çı kıp gi de lim bu ra dan. Bi raz an la yış lı ol. On bin pe şin ve re ce ğim bu gün ler de, bi raz di şi mi sık mam ge re ki yor. Ol maz. Bu işe ta yin edil di niz. İs ti fa sı yok tur as ker lik gi bi. Bü tün ha ya tı mı ayak la rı nın al tı na se ri yo rum: İn ce le be ni! Çü rü ğe çı ka rır sın bi raz in saf lıy san. Pe ki, Al lah ca nı mı al sın kö tü ni ye tim yok. Pe ki, an la dık; oku ya ca ğız. Söy le ne rek ya ta ğa otur du; kâ ğıt la rı te laş la di va na yay dı: ne yap ma lı, ne yap ma lı? İş te bu ra da Ne Yap ma lı?. Bul dum iş te. Bu yur oku: Oğuz ATAY Tu tu na ma yan lar. 15. a. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man aşağıdakilerin hangisi ya da hangilerinin esere yansıtılmasıyla oluşturulmuştur? İşaretleyiniz. Döneminin sosyal hayatı Döneminin siyasi hayatı Döneminin kültürel hayatı Döneminin sanat hayatı b. Niçin böyle işaretlemeler yaptığınızı belirtiniz a. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man dan alı nan met nin olay ör gü sü nü aşa ğı ya şe ma laş tı rı nız. 185

186 IV. Ünite b. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man da bi re yin, yaşamı ve benliğiyle olan iliş ki si han gi un sur lar la ve rilmiş tir? 17. a. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man da ki olay ör gü sü nün dü zen le niş ne de ni ni be lir ti niz. b. İncelediğiniz metindeki olay ör gü sü nün re alist ge le ne ğe uy gun ya zı lan ro man lar da ki olay ör güsün den fark lı lık la rı ne ler dir? Be lir ti niz. 18. a. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man da ki olay ör gü sü in sa na öz gü han gi ger çek çi li ği ifa de et mek tedir? b. Olay ör gü sü nün dü zen le ni şin de es te tik kay gı nın ro lü ne dir? 19. a. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man dan alı nan bölümdeki olayları kim yaşanmıştır? Ad la rı nı söy le yiniz. Bu ki şi le rin olay ör gü sü nün oluş ma sın da ki iş le vi ni be lir ti niz. b. Bu ki şi le rin fiz yo lo jik ve ruh sal özel lik le ri ni be lir ti niz. c. Siz ce Se lim bir tip mi dir? Ka rak ter mi dir? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. 20. Ner min, Tur gut, Mü zey yen Ha nım, Bur han Bey ve Se lim incelediğiniz metnin oluşmasında hangi davranış ve olaylarıyla etkili olmuşlardır? Açıklayınız. 21. a. Tutunamayanlar romanının kahramanları olan Se lim ya da Tur gut la günlük yaşamda karşılaşılabilir mi? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. b. Bu ki şi ler ro man da söz edi len dö nem de yaşamış olabilirler mi? Neden? 22. a. Me tin de ki ola yın ya şan dı ğı me kâ nı ve za ma nı be lir ti niz. Bu zaman ve mekânın olayın oluşmasındaki rolünü açıklayınız. b. Aşa ğı da ki şemada verilen açık la ma lardan ha re ket le me tin de ki olay, ki şi, za man ve me kân ara sın da ki iliş ki yi be lir le yi niz. Bir sabah Turgut un evi, Selim in evi ve odası Turgut un Selim in annesine başsağlığına gitmesi ve Selim hakkında bilgi edinmek istemesi Müzeyyen Hanım, Burhan Bey, Turgut, Selim, Nermin 23. a. Ro man dan alı nan bö lü mün te ma sı nı bu lu nuz. b. Belirlediğiniz te ma; re sim, mü zik vb. sa nat dallarında işlenebilir mi? Na sıl? Bul du ğu nuz te ma sa de ce Türk sanatçılarınca mı işlenmiştir? Açık la yı nız a. Met nin an la tı cı sı aşa ğı da ki ler den han gi si dir? İşa ret le yi niz. Ya zar Se lim Tur gut Kurmacanın sınırları içerisinde varlığından söz edilen bir kişi b. İşa ret le di ği niz an la tı cı nın metnin oluş ma sın da ki iş le vi ni be lir ti niz. 186

187 . c. Met nin an la tı cı sı aşa ğı da ki ba kış açı la rın dan han gi si ni kul lan mış tır? İşa ret le yi niz. İla hî ba kış açı sı Kah ra man an la tı cı nın ba kış açı sı IV. Ünite Göz lem ci an la tı cı nın ba kış açı sı ç. İşa ret le di ği niz ba kış açı sı nın özel lik le ri ni me tin den ör nek ler le be lir ti niz. 25. a. Aşa ğı da ki şe ma yı in ce le yi niz. Şe ma dan ne an la dı ğı nı zı be lir ti niz. Şeylerin görünmeyen yönleri Şiirsel söyleyiş Duygu, düşünce ve davranışlarıyla karmaşık bir varlık olan insan Alegorik anlatım Bilinç akışı Psikolojik özellikler Modernizm Bireyin toplumla çatışması Bireyin bunalımları ve huzursuz hayat Geleneksel anlatım ve yapıdan uzaklaşma Efsaneler Çağrışımlar Yer le şik uzam la ra, mo dern toplu mun va sa tilik ve ba ya ğı lı ğı na is yan b. Şe ma dan ve Tutunamayanlar adlı me tin den ha re ket le mo der niz mi esas alan ya zar la rın yö nel dik le ri te ma ları ve kul lan dık la rı an la tım özel lik le ri ni be lir ti niz. 26. Tu tu na ma yan lar ad lı ro ma nın ta ma mın da han gi te ma iş len miş tir? Ro man da iş le nen te ma yerel midir, evrensel midir? Bu tema Cumhuriyet Döneminden önce de işlenebilir miydi? Romanın edebî bir değeri var mıdır? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. 27. a. Tutunamayanlar romanında ni çin kar şı lık lı di ya log la ra yer ve ril me miş tir? b. Met nin dil özel lik le ri hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. c. Me tin de ki an la tım özel li ği da ha ön ce in ce le di ği niz han gi met ne ben zi yor? Ya zar ni çin böy le bir an la tım ter cih et miş tir? 28. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man da va ro luş çu lu ğun et ki si var mı dır? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. 29. Tu tu na ma yan lar ad lı ro man han gi edebî tür ge le ne ği nin özel lik le ri ni ta şı mak ta dır? 30. Sı nı fı nız da iki gru ba ay rı lı nız. Gruplarınızla tutunamayanlar adlı romanın bağlı olduğu roman tarzı, eserin hangi edebî akıma bağlı kalınarak yazıldığı ve bu ede bî akı mın ro ma na na sıl yan sı tıl dı ğını in ce le yi niz. İn ce le me niz so nu cu va rı lan gö rüş le ri grup söz cü le ri niz ara cı lı ğıy la arkadaşlarınıza ak ta rı nız Tutunamayanlar romanı hakkında yazılan incelemelerden hareketle romanın edebiyat tarihimizdeki yerini aşağıya yazınız a. Oğuz Atay ın fik rî ve ede bî yö nü hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma ve Tu tu na ma yan lar ad lı ro manın edebiyat tarihimizdeki yeri hakkında yazılmış incelemelerden hareketle ya za rı ta nı tan bir bi yog ra fi ya zı nız. Bi yog ra fi niz de ya za rın, fik rî ve ede bî yö nü, Tu tu na ma yan lar ad lı ro man da yan sıt tı ğı dün ya gö rüşü, et ki len di ği ede bî akım larla ya şan tı sın dan iz le rin ro man da yer alıp al ma dı ğı hak kın da bil gi ve ri niz. b. Yazdığınız bi yog ra fi le ri sı nıf ta okuyunuz. 187

188 IV. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. a. Tu tu na ma yan lar adlı romanda kelimeler hep gerçek anlamında mı kullanılmıştır? Neden? Bu durum romanın anlatımına neler kazandırmıştır? b. Tutunamayanlar adlı romanda hangi kahramanın bi rey sel bu na lım la rı ve top lum sal ça tışma la rı ön pla na çı ka rıl mak ta dır? Be lir ti niz. c. Ro man da ki olay lar gü nü müz de ki in sa nın so run la rı nı da yan sı tı yor mu? Dü şün ce le ri ni zi ne den le riy le be lir ti niz. 2. Taşralı ad lı hi kâ ye de ki kı zın ye rin de ol mak is ter miy di niz? Ni çin? 3. Gü zel sa nat lar da mo der niz min ele alı nış yön te mi sa na tı mı za ne ler ka zan dır mış tır? Bu ko nu da yap tı ğı nız araş tır ma dan da yo la çı ka rak so ru yu ce vap lan dı rı nız. 4. Mo der nist ya zar lar, mo dern dün ya nın sı kın tı la rı nı di le ge ti rir ken di lin han gi özel li ğin den ya rarlan mış lar dır? İn ce le di ği niz me tin ler den ör nek ler le so ru yu cevaplayınız. DEĞERLENDİRME 1. Mo der niz mi esas alan an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler le il gi li ve ri len aşa ğı da ki bil gi ler den hangi si yan lış tır? A) Di ya log ve hi kâ ye et me ye ri ne bi linç akı şı kul la nı lır. B) Ki şi le rin top lum için de ki yer ve de ğe ri ön pla na çı ka rı lır. C) Ef sa ne, ta ri he ter cih edi lir. D) Ge le nek sel ola nı ye ni ola na tabi kıl ma ya ça lı şı lır. E) Yer le şik ve alı şıl mış ola nı ye ni or ta ya çı ka na uy dur ma eği li mi ve dü şün ce tar zı uy gu la nır. 2. Mo der niz mi esas alan eser ler de aşa ğı da ki han gi te ma da ha çok işlen miş tir? A) Bi re yin bu na lım la rı B) Bi re yin is tek le ri C) Bi re yin aşk la rı D) Bi re yin sos yal ko nu mu E) Bi re yin gün lük ya şan tı sı 3. Aşa ğı da ki cüm le yi uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Mo der niz mi esas alan eser ler de çok yer ve ri lir, an la tım da has söy le yiş kul la nı lır. 4. Aşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cüm le le rin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Mo der niz mi esas alan eser ler de şey ler gö rün dük le ri gi bi ve ril mez ler. ( ) Mo der niz mi esas alan eser ler in sa nın dı şın da ki top lum sal dün ya yı ya kın bi çim de yan sı tır. ( ) Mo der niz mi esas alan eser ler ge le nek sel an la tım ve ya pı yı kul lan mış lar dır. 5. Mo der niz mi esas alan eser le rin, bireyin iç dünyasını esas alan eser ler den fark lı lık ları neler dir? ARAŞTIRMA 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro la rın ge nel özel lik le ri hak kın da araş tır ma ya pı nız. 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro eser le ri, da ha ön ce ki ede bî dö nem ler de ya zı lan ti yat rolar dan han gi özel lik le riy le fark lı lık lar gös ter mek te dir? Araş tı rı nız. 3. Sı nı fı nı za Gün gör Dil men, Hal dun Ta ner, Tu ran Of la zoğ lu, Tur gut Özak man gi bi ya zar la rın ti yatro la rın dan örnekler getiriniz. 4. İnsanın bunalımını konu edinen bir ti yat ro oyunu sey re di niz (Bu sos yal et kin li k İn ce le me bö lü mün deki 18. et kin lik için ya pı la cak tır.). 5. Uyum suz ti yat ro nun özel lik le ri ni araş tı rı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 22. et kin lik için ya pı la cak tır.). 6. Ce vat Feh mi Baş kut un fik rî ve ede bî yö nü ile eser le ri nin özel lik le ri hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 23. et kin lik için ya pı la cak tır.). 7. Oğuz Ka ğan, Bil ge Ka ğan, Al pas lan, Os man Ga zi, Fa tih Sultan Mehmet, Ya vuz Sultan Selim, Ka nu nî Sultan Süleyman ve Mustafa Kemal Ata türk ün; han gi de vir de yaşadıklarını, kurdukları devletlerin/beyliklerin adlarını ve görevlerinin ne ol du ğu nu tarihle ve sosyal hayatla ilişkilerini araş tı rı nız (Bu çalışma İnceleme bölümündeki 36. etkinlik için yapılacaktır.). 8. Epik ti yat ro nun özel lik le ri ni araş tı rı nız (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü mün de ki 39. et kin lik için ya pı lacak tır.). 9. Tu ran Of la zoğ lu nun fik rî ve ede bî yö nü hak kın da bil gi edi ni niz (Bu ça lış ma, İn ce le me bö lü münde ki 40. et kin lik için ya pı lacak tır.). 188

189 2. Göstermeye Bağlı Edebî Metinler (Tiyatro Metinleri) IV. Ünite (Bu ünitede verilen tiyatrolar Türk Edebiyatı 9. sınıf III. ünitede yer alan Göstermeye Bağlı Edebî Metinleri İnceleme Yöntemi ne göre incelenecektir.) HAZIRLIK 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro la rın ge nel özel lik le ri hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma sonucu edin di ği niz bil gi le ri ar ka daş la rı nı za ak ta rı nız. 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro eser le ri nin da ha ön ce ki dö nem ler de ya zı lan ti yat ro lardan han gi özel lik le riy le fark lı lık lar gös ter di ği hak kın da ki araş tır ma nı zın so nu cu nu tah ta ya ya zı nız. 3. Sı nı fı nı za ge tir di ği niz ti yat ro bö lüm le ri ni oku yu nuz. Bu ti yat ro la rın dil ve an la tı mı hak kın da ki dü şün ce le ri ni zi söy le yi niz. İNCELEME 1. me tin KADI KÖY İS KE LE Sİ Vat man Arif, yir mi dört li ra ya otur du ğu ev den, da ha faz la ki ra ve re me di ği için çı ka rı lır. Savaş zen gi ni bir mü te ah hi din köş kü ya nı na otobüs kasasından bir ge ce kon du ya par, ora dan da atı lır. Oğ luy la ka rı sı nı kö ye gön der mek ten baş ka ça re si kal ma mış tır. Ka dı köy Va pu ru ana ile oğu lu alıp gö tü rür ken ba ba Arif, Ka dı köy İs ke le si n de sa bah la yan yer siz yurt suz in san la rın arası na ka rı şır. Aşağıdaki bölümde ailenin gecekonduyu yaptıktan sonraki sevinci ve yaşadıkları anlatılmaktadır. İKİN Cİ PER DE (İs tan bul un say fi ye yer le rin den bi rin de ağaç lık bir kö şe... Sol da cep he de ye ni bir vil la nın ya rı sı gö rü lür. Ba kım lı bah çe si cep he den iti ba ren uza yıp gel mek te dir. Bah çe ka fes li tel ile sağda ki ar sa dan ay rıl mış tır. Za tın hu du du di kil miş olan taf lan lar da ta bii bir mâ nia va zi fe si gö rürler. Sağ da oto mo bil san dı ğın dan ya pıl mış bu lu nan na ta mam bir ge ce kon du... Ba ra ka nın üç du va rı ile ta va nı üç dört ka rış tuğ la bir te mel üze ri ne otur tul muş, yal nız bir du va rı he nüz konma mış tır. Kuv vet li bir meh tap et ra fı ay dın lat mak ta dır.)... DÖR DÜN CÜ MEC LİS (Arif, Ay şe, Bü lent) Arif : Oh ne gü zel bir sa bah! De ko ra di ye ce ği niz yok ya ço cuk lar. Hül ya la rı mı zın ya rı sı ta hak kûk et ti de mek tir. Her ta raf yem ye şil. Asu de, ses siz... Ha va da çam ko ku su... Uzak ta de niz. Bü lent : Ge ri ka lan ya rı sı nın ha ki kat ol ma sı nı ter cih et mez miy di niz? Ve bu gü zel de kor or ta sın da ( ) mar ka bir ev... Hay kur ba nın ola yım Al la h ım!.. Arif : Ha sa hi ya. Gü zel bul dun be! ( ) mar ka bir ev. Ba yıl dım doğ ru su. Bü lent : Her kes bu mar ka nın oto mo bi li ni kul la nı yor, biz de evi ni. Ara mız da ki fark bu ka dar cık iş te. Ay şe : Beş par mak bir ol maz Bü lent. Bü lent : An ne! Şa ka edi yo rum şa ka. Siz şa ka dan an la maz mı sı nız? Ay şe : Bu nu da bu la ma ya bi lir dik. 189

190 IV. Ünite Arif : Bı ra kın mü na ka şa yı ço cuk lar. San ki bu ra sı şe hir den da ha ay dın lık gi bi... Gü neş bu ra da da ha çok par lı yor. Gök da ha ma vi. Ha va şüp he siz da ha ha fif. Uy ku suz bir ge ce da ha geç ti. Fa kat emin olun şu ka dar yor gun luk duy mu yo rum. Oh içim öy le ra hat ki... Ay şe : Be nim de se vinç ten için içi me sığ mı yor. Evet hak kın var Bü lent, çok kö tü bir ev. Hat ta ev bi le den mez. Ku lü be, ba ra ka. Fa kat oğ lum dü şün ki bi zim ma lı mız. Bü lent : Hak lı sın an ne. Siz be nim ge ve ze lik le ri me bak ma yın. Arif : İn sa nın bir evi olun ca bir va ta nı ol du ğu nu da ha iyi bi li yor. Bas tı ğı top ra ğı da ha çok be nim siyor. Bü lent : İn sa nın bir evi olun ca dert le rin en bü yü ğün den kur tu lu yor, ba ya ğı ha fif li yor. Arif : İn sa nın ha ya ta bağ la nı şı ar tı yor. Ay şe : Ne şe si ço ğa lı yor. Bü lent : Dün ya da ha ra hat. Ay şe : İn san lar da ha se vim li. Arif : Ya şa mak da ha gü zel. Bü lent : Öy le ise ye ni evi miz şe re fi ne üç de fa şa şa şa! Arif : Şa şa şa şa şa şa Arif in evi ne çok ya şa! Ay şe ve Bü lent (İki si bir den) : Şa şa şa şa şa şa Arif in evi ne çok ya şa! (Üçü bir den kah ka ha lar la gü ler ler. Bü lent çi men ler üze rin de bir tak lak atar.) Bü lent : Bir şar kı söy le ye lim ba ba, üçü müz bir den. Arif : Söy le ye lim. Fa kat bir marş... Ay şe : Söy le ye lim, söy le ye lim. Marş söy leye lim. (Üçü de ele le tu tu şur lar.) Arif : Dağ ba şı nı du man al mış... Bir iki üç. Hay di! (Arif, Ay şe ve Bü lent üçü bir den şar kı söy ler ve ona uya rak yü rür ler.) Dağ ba şı nı du man al mış, Gü müş de re dur maz akar. Gü neş ufuk tan şim di do ğar, Yü rü ye lim ar ka daş lar! BE ŞİN Cİ MEC LİS (Arif, Ay şe, Bü lent, Mu hip) (Mu hip, kom şu köş kün bah çe sin de gö rü lür. Ko şa rak çi te yak la şır. Sır tın da rop dö şambır var dır. Sa çı ba şı dar ma da ğı nık tır. Onun ba ğı rı şı ile mec li sin neşesi bı çak la ke si lir gi bi da ğı lır. Arif, Ay şe, Bü lent ol duk la rı yer de do nar ka lır lar.) Mu hip : Heyyy bu ra ya ba kın! Ar sa hır sız la rı, hak hu kuk düş man la rı, kanun ni zam ta nı maz ser se riler. Bu kö pek ku lü be si ni bu ra ya kon dur mak için kim izin ver di siz le re? Da vet na me mi al dı nız yok sa eli niz de ta pu nuz mu var? Arif (Ağır ağır çi te yak la şa rak) : Ha yır, ne o ne öte ki be ye fen di. Ev sa hi bi bi zi evin den at tı. Açık ta kal dım. Ka rım la, ço cu ğum la Be yoğ lu Cad de si nin or ta sın da ya ta maz dım ya... Herhâl de siz de hak kımı tes lim eder si niz. Mu hip : Hak kın mı? Ne hak kı?.. Her ev siz olan önü ne ge le nin ar sa sı na ev ya par sa ne re de kal dı hak kı ta sar ruf, ne re de kal dı hak?.. Mül ki yet? 190

191 IV. Ünite Arif : Be ye fen di, ça lı şıp di di ne rek bir yu va ku ran ve bu nun için bir dam al tı na ih ti ya cı olan adam şu nun bu nun key fi için bu im kân dan mah rum edi lir se ne re de kal dı ya şa mak hak kı, ne re de kal dı hakkı ha yat?.. Bü lent : Bra vo ba ba!.. Bra vo! Ay şe : Arif Bey yal va rı rım... Mu hip : Kim sin sen? Arif : Vat man Arif. Mu hip : Şu na tram vay cı de se ne. Ta mam, ma hal le şen le ni yor. Arif : Be ye fen di ya sen kim sin? Mu hip : Ben mü te ah hit Mu hip, in şa at mü te ah hi di Mu hip. Arif : Şu na ya pı kal fa sı de se ne. De mek, mu hit se nin le şe ref le ni yor. Mu hip : Kal dı rın şu ge ce kon du yu ora dan! Arif : Ke rem bu yur be ye fen di. Mu hip : Gö züm gör me sin di yo rum, kal dı rın! Arif : Bir da ki ka be ni din le yin be ye fen di. Mu hip : Da ha da söy le ni yor. Şim di, der hâl! Arif : Yoo am ma se nin le de ko nu şul mu yor ki be ye fen di... Ben aşa ğı dan al dık ça sen işi azı tı yor sun. Kal dı rın kal dı rın, ne yi kal dı ra lım? Ko lu mu zu mu kal dı ra lım, ka şı mı zı mı kal dı ra lım, emir le der hâl kal kacak olan ne? Be ye fen di bu ev ev. Kü çük, ah şap fa lan am ma ev. Gör mü yor mu sun, ben tam 200 li ra pa ra sar f et tim ona. ( ) Mu hip : Bu ar sa be nim, an lı yor mu su nuz? Bu ar sa be nim! Tam 9000 li ra pa ra ver dim ona. Arif : Biz ar sa nı zı ye me dik ki be ye fen di. Ev mi yap tı ra cak sı nız ar sa nı za, der hâl o gün ge ce kon dumu zu yı ka rız; baş ka sı na mı sa ta cak sı nız ar sa nı zı, ha ber ve rin, o sa at te ba şı mı zı alır gi de riz. Da ha öte si var mı bu nun? Mu hip : De mek şim di git me ye cek si niz öy le mi? Arif : Val la hi si ze mah rem ola rak söy leye yim, hiç böy le ni ye ti miz yok. Mu hip : Pe kâ lâ, ben si ze gös te ri rim. Arif : Em ri ni ze mun ta zı r (hazır bekleyen)ım be yim, efen dim. (Mu hip, hid det le gi der.)... Ce vat Feh mi BAŞ KUT Ka dı köy İs ke le si 1. Kadıköy İskelesi" adlı metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyetin ne olduğunu belirtiniz.. 2. a. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro dan alı nan bö lüm de ki olay la rı me tin üze rin de işa ret le yi niz.. b. Tiyatronun olaylarını bi rer cüm le ola rak aşa ğı ya yazınız. Met nin dra ma tik olay ör gü sü nü be lir le yi niz c. Me tin de ki olay ör gü sü ni çin kar şı lık lı ko nuş ma lar la dü zen len miş tir? Açık la yı nız. Tiyartodaki olay örgüsü insana özgü hangi gerçekliği seyirciye aktarmak için düzenlenmiştir? ç. Met nin olay ör gü sü (dra ma tik olay örgüsü) gün lük ha yat ta ya şan mış ya da ya şa nı la bi le cek bir ola yın ak ta rı mıy la mı oluş muş tur? Gö rüş le ri ni zi ne den le riy le açık la yı nız. 191

192 IV. Ünite d. Me tin de ki olay ör gü sü in sa na öz gü han gi ger çek li ği ifa de et mek için dü zen len miş tir?. 3. a. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro nun tamamındaki kişilerin adlarını ve bu kişileri iyiler, kötüler, ezilenler ve ezenler olarak gruplandırarak özelliklerini aşağıdaki tabloya yazınız. Kişiler İyiler Kötüler Ezilenler Ezenler b. Tabloya yazdığınız kişilerden hangileri tiyatronun kitabınızın alınan bölümündeki olayları yaşamışlardır? c. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro nun ki şi le riy le me tin de söz edi len dö nem de karşılaşılabilir miydi? Tar tı şı nız. Ulaş tı ğı nız gö rü şü be lir ti niz. 4. a. Siz ce Ay şe, Arif ve Bü lent na sıl gi yin miş ler dir? Be tim le yi niz. b. İn ce le di ği niz ti yat ro nun kahramanları kı ya fet, ha re ket ve dav ra nış la rıy la met ne ne ler kazandırmışlardır? Tartışınız. Ula şı lan gö rü şü be lir ti niz. c. İncelediğiniz tiyatronun kişileri, han gi sos yal prob lem le ri di le ge tir mek te dir ler? ç. Ya zar, bu ki şi le re ese rin de ni çin yer ver miş tir?. 5. Me tin de ki olay, dü şün ce ve ki şi ler ara sın da ki iliş ki yi aşağıya yazınız İncelediğiniz tiyatronun kişileri kimin dü şün ce le ri ni di le ge tir mek te dir ler? Dü şün ce le ri ni zi ne denle riy le be lir ti niz. 7. a. Kadıköy İskelesi adlı tiyatroda yazar, toplumumuzdaki hangi olayları sembolize etmiştir? Bu tür olay la rın di le ge ti ril me si ne le re çö züm ola bi lir? b. Met nin ki şi le ri top lum da ki han gi in san la rı sem bo li ze et mek te dir? Açık la yı nız.. 8. İncelediğiniz tiyatrodan hareketle aşağıda istenen bilgileri yazınız. Olayın yaşandığı mekân Me kâ nın ne re ler de gö rü le bi le ce ği ve metindeki işlevi Olayın yaşandığı zaman Me tin de ki za ma nın, ese rin yazıl dı ğı dö nem le iliş ki si 192

193 IV. Ünite 9. Kadıköy İskelesi adlı metindeki mekân gerçekte var olan bir yer midir? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz. 10. Kadıköy İskelesi adlı tiyatrodaki zaman, olayların yaşanmasında nasıl etkili olmuştur? Açıklayınız. 11. Aşağıdaki şema ve açıklamalardan hareketle me tin de ki olay, ki şi, za man ve me kân ara sın da na sıl bir bü tün lük ol du ğu nu söyleyiniz. Arif, Ayşe, Bülent, Muhip Sabah Evleri olmayan bir aile, otomobil sandığından bir gecekondu yapıyor. İstanbul da sayfiye yerinde bir villanın yanındaki arsa. 12. a. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro dan ki ta bı nı za alı nan bö lü mün te ma sı nı aşa ğı ya ya zı nız.... b. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro nun ta ma mın da aşa ğı da ki tabloda verilen han gi ko nu lar iş lenmiş tir? İşa ret le yi niz. So rum lu luk - so rum suz luk; ka na at kâr lık - aşı rı tü ke tim gi bi du rum la rın karşılaştırılması Ge ce kon du da ya şa yan in san la rın prob lem le ri De ği şen ya şam tar zı nın be ra be rin de ge tir di ği ai le dram la rı Köy ger çek li ği Top lum da ki de ğer ça tış ma sı Ya kın geç mi şin eleş ti ri si Os man lı ta ri hi ne öz gü önem li ki şi ler ve olay lar Top lum sal ve eko no mik ada let siz lik Âdet ve ge le nek ler c. İşa ret le di ği niz ko nu lar Ka dı köy İs ke le si ad lı met nin te ma sı na yan sı tı lır ken günlük yaşamla nasıl bir ilişki kurulmuştur? Açıklayınız. ç. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro nun te ma sı yazar tarafından işlenirken hangi olaylar gösterilmiş, hangi olaylar açıklanmıştır? Ya zar ni çin böy le bir yön te me baş vur muş tur? Söyleyiniz. 13. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro da bul du ğu nuz te ma sos yal ha yat la han gi ba kım lar dan iliş ki li dir? Açık la yı nız. 14. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro da, han gi sos yal ku rum lar da ki de ğiş me sah ne de gösterilmektedir? Bu du rum, top lum sal de ği şi min yan sı tıl ma sı mı dır? Dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 193

194 IV. Ünite 15. Ya zar, ti yat ro da Arif, Ay şe ve Bü lent in bir eve ka vuş ma la rı nın ver di ği mut lu lu ğu abar ta rak mı vermiş tir? Tar tı şı nız. Ula şı lan gö rü şü be lir ti niz. 16. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro da top lum ve in san lar da ki han gi ye ni leş me nin se bep ol du ğu olay ve gö rü nüş ler sah ne len miş tir? Me tin den ör nek ler le so ru yu cevaplayınız. 17. a. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro da cumhuriyetten sonra oluşan kül tü rel de ğiş me nasıl yansıtılmıştır? Tar tı şı nız. Ulaş tı ğı nız gö rüş le ri be lir ti niz. b. Ti yat ro eser le ri kül tür de ği şi mi ni ne öl çü de ve re bi lir? Dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 18. Sey ret ti ği niz ti yat ro da oyun cu lar can lan dır dık la rı ka rak ter le rin bi rey sel bu na lım la rı nı yan sı ta bi liyor lar mıy dı? Tartışınız. Ulaşılan görüşü tahtaya yazınız. 19. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro nun ki şi le rin den Arif, Ay şe, Bü lent ve Mu hip in, ese rin yan sıt tı ğı ta rih le ve sos yal ha yat la iliş ki le ri ni me tin de ki han gi cüm le ler den öğ ren di niz? Bu cüm le le ri oku yu nuz. Bu kişilerin tarihle ve sosyal hayatla gerçek ilişkisi olup olamayacağını söyleyiniz. 20. Ce vat Feh mi Baş kut, Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro suy la ki mi ya da kim le ri eleş tir mek te dir? Dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 21. a. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro dan; or ta oyu nu, köy se yir lik oyu nu, Ka ra göz oyu nu gi bi ge le neksel se yir lik oyun lar da di le ge ti ri len hu sus la ra nasıl değinilmektedir? b. Mo dern ti yat ro, ge le nek sel se yir lik oyun lar dan han gi ba kım lar dan farklıdır? İn ce le di ği niz me tin den ör nek ler le be lir ti niz. c. Geleneksel seyirlik oyunların, toplumcu gerçekçi dikkatle yorumlanışı incelediğiniz tiyatroya hangi özelliklerle yansıtılmıştır? Metinden örneklerle açıklayınız. 22. Uyum suz ti yat ro hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ha re ket le bu ti yat ro nun özel lik le ri ni be lir ti niz. İn ce le di ği niz ti yat ro bu tü re dâ hil edilebilir mi? Tartışınız. Ulaşılan görüşü belirtiniz Ya zar hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ve Kadıköy İskelesi adlı tiyatrodan hareketle aşa ğı da ki tab lo da is te nen bil gi le ri ya zı nız. Yazarın eserlerinin adları : Yazarın etkilendiği edebî akımlar : Yazarın etkilendiği siyasi ve sosyal olaylar : Yazarın eserlerinin genel özellikleri : İncelenen esere yazarın hayatından yansıyan olaylar ve durumlar :

195 2. me tin ANIT KA BİR IV. Ünite Türkler Korosu Za ma nın de rin lik le rin den ko pup ge len le riz biz, Tek Koro Tek Koro Tek Koro Tek Koro Tek Koro Tek Koro Türk le riz biz! Dün ya ka ran lı ğı na şa fak şa fak gü len le riz biz, Türk le riz biz! Bü yük amaç uğ ru na göz kırp madan ölen le riz biz, Türk le riz biz! Ha ya tı acı sıy la tat lı sıy la bi len le riz biz, Türk le riz biz! As ya nın bağ rın dan dört bu ca ğa yayı lan la rız biz! Ku rak top rak la rı ye şert mek için alan la rız biz! Gir di ği miz her ye re de rin kök ler sa lan la rız biz! Kur du ğu muz ül ke de çağ lar bo yu ka lan la rız biz! Ha tır la! Hun lar ola rak eğit ti ği mi z at lar la biz dik boz kı rın uzak lık la rı nı kı sal tan. Ha tır la! Gök türk ler ola rak bi zim tür kü müz dü As ya nın uç suz bu cak sız lı ğın da yan kı lanan. Ha tır la! Uy gur lar ola rak ak lın buy ru ğu na alıp do ğa yı biz dik yö re mi zi ay dın la tan. Ha tır la! Du yu lur hâ lâ Atil la nın Av ru pa da es tir di ği ka sırga. Ha tır la! Ha zar la rı. Ha tır la! Kıp çak la rı, Ku man la rı. Tek Koro Tek Koro Tek Koro Tek Koro Ha tır la! Sel çuk lu la rı. Ha tır la! Ti mur un or du la rı nı. Ha tır la! Os man lı la rı. Ha tır la! Ha tır la! Say mak la bit mez ki Türk le riz biz. Yer yü zü ne dü zen ge ti ren le riz biz. Ön de ri mi ze ala bil di ği ne bağ lı ön de ri miz le ala bil di ği ne ba ğım sız in san ca ya şa mak is te riz biz, Türk le riz biz! Oğuz Kağan Ben Tan rı kut Me te, Koro Do ğu da Bü yük Ok ya nus tan Batı da Av ru pa nın ka pı la rı na dek, ku ze yin buz lar ül ke sin den gü ney de Hin dis tan ı ko ru yan yü ce dağ la ra dek be nim kur du ğum dü zen den na siple nir in san lar. Türk le rim di lin de bir al tın des ta nım var, ora da Oğuz Ka ğan der ba na Türk lerim; gü neş ten bay ra ğı mın al tın da Türkle rim için nö bet te yim! Bi ze baş olan la rın ye ter siz li ği güç sağ la dı bi zim düş man la rı mı za, bi zim olan her şey on la rın ol du. Bit tik mi, tü ken dik mi biz? Ner de bu göv de ye uy gun baş? Bilge Kağan Türk le rim, işi tin! Koro Üst ten gök çök me dik çe alt tan yer de lin me dik çe ül ke ni zi, tö re ni zi kim bo za bi lir si zin? Gö ğe erer ba şı mız ba şın la se nin! Bilge Kağan Ulu sum bir le şip yü cel sin di ye 195

196 IV. Ünite Alpaslan Koro Alpaslan Koro ge ce uyu ma dım, gün düz otur madım. Türk le rim Bil ge Ka ğan der ba na. Ben her şe yi on lar için bil dim. Nö bet te yim! Yi ğit le rim! Düş man sa yı ca üs tün bizden, bi re üç, bi re dört, bel ki da ha çok ama biz öy le bir güç le nip bü yü ye ce ğiz öy le bir bü yü yüp güç le ne ce ğiz ki çar pı şır ken bel ki on, bel ki yüz, bel ki bin, bel ki yüz bin Türk uya na cak her bi ri mi zin için den! Se nin le at la dık ye ni yur dun eşi ğin den. Türk le rim Al pas lan der ba na. On la ra ben aç tım bi zim Ana dolu yu. Ben bu top rak la ra gü ven lik ge tirdim. Nö bet te yim! İş te yi ne baş sız yi ne dar ma da ğın, iş te yi ne her bi ri miz bir yer de yiz. Ner de bu göv de ye uy gun baş? Bit tik mi, tü ken dik mi biz? Osman Gazi Dü şüm de bağ rım dan bi ten bir ağaç Fatih hız la yük se li yor du gök yü zü ne dal dal. Dir lik dü zen li ğe su sa mış ulus lar sı ğı nıp bu ulu ağa cın al tı na din di ri yor lar dı su suz luk la rı nı, Türk le ri m Os man Ga zi der ba na. O ağa cı ben ye şert tim. Nö bet te yim! Ül ke min ya rı sı As ya da, ya rı sı Av rupa da. He men gi der me li yim be ni iki ye bö le ni, ira dem bu şeh ri sa ran sur la rı ku şat mış bir kez: Ya ben Bi zans ı alı rım ya Bi zans be ni! Koro Fatih Yavuz Koro Kanuni Koro Biz se nin le kök sal dık bu top rak la ra. Unu tur mu yuz, unu tur mu yuz se ni! Türk le rim Fa tih der ba na. On lar için aç tım ka pa lı ka pı la rı, ben on la r, için fet het tim. Gel di ğim ye re ada let ge tir dim ben. Nö bet te yim! Be nim bu sü rek li sa vaş la rım bü tün sü rek li ba rı şa ka vuş sun di ye dir bir bi ri ni yi yen ulus la rı yer yü zü nün. Türk le rim Ya vuz der ba na. Ben on lar için sert ol dum. On lar için az gü lüm se dim. Nö bet te yim! Do ğu lar bi zim, Ba tı lar bi zim! Ku zey ler bi zim, Gü ney ler bi zim! Öy le yıl dız lar la do nan mış ki sal tanat bur cum be nim, bü tün dün ya ba na Muh te şem der; oy sa Türk le rim Ka nu nî der sa de ce ha ya ta uy gun ya sa lar koy du ğumdan, dün ya kar ga şa sı nı dü ze ne sok tuğum dan. Ben, Sul tan Sü ley man, nö bet te yim, nö bet te yim! Do ğup yük sel me ye baş la yan gü neş bir kez ulaş tı mı gö ğün do ru ğu na bü tün yer yü zü nü ışı ğa bo ğar ya hep ora da ka la maz ki... Hep ora da ka la maz ki... (Tek tek) Ah bu boz gun, bu boz gun! Vi ya na ka pı la rın dan dö nü şü or du nun. (Bir lik te) Boz gun! Boz gun! Boz gun! (Te k tek) Kar lof ça! Pa sa rof ça! Kay nar ca! 196

197 Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro (Bir lik te) Bu da nır dal la rım, bir bir bu da nır, ko lum ka na dım bu da nır, ağır ağır bu da nır... Bu da nır... Bit tik mi, tü ken dik mi, bit tik mi, tü ken dik mi biz? Da ha ça buk kap tan! Da ha ça buk kap tan! Da ha ça buk, da ha ça buk, da ha, da ha! 19 Ma yıs 1919 da Sam sun a çık tım. Os man lı Dev le ti Ge nel Sa vaş ta ye nil miş, ko şul la rı ağır bir ateş kes an laş ma sı im za lan mış. Bü yük Sa va ş ın uzun yıl la rı bo yun ca ulus yor gun ve yok sul bir du rum da. Bit tik mi, tü ken dik mi biz? Ulu su ve yur du sa va şa sü rük le yenler, ken di baş la rı nın kay gı sı na düşe rek yurt tan kaç mış lar. Ner de yüz yıl lar dır bek le nen? Ner de bu göv de ye uy gun baş? Düş man do nan ma la rı ve as ker le ri İs tan bul da. Yüz ka ra sı! Yüz ka ra sı! Ada na ya Fran sız lar, Ur fa, Ma raş, An tep e İn gi liz ler gir miş ler. Bu ka çın cı bı çak göv de me sap lanan! An tal ya yla Kon ya da İtal yan birlik le ri, Mer zi fon la Sam sun da İn gi liz as ker le ri. Ah! Yu nan or du su gir miş İz mir e... Ye ter! Ve yur dun bağ rı na doğ ru iler lemek te... Ye ter! Ye ter! Türk Ulu su! Ül ke mi zin her ya nı yı kıl sa da baş tan ba şa ateş ler için de kal sa da... Bit tik mi, tü ken dik mi biz? Atatürk Bit tik mi, tü ken dik mi biz? IV. Ünite En kor kunç yı kım la son bu lur ken ulus yük se li yor içi mi zin ta de rin lik le rin den ata la rın, ulu ata la rın se si. Eski Önderler Ya şa mak için sa vaş ma yı gö ze alan lar Atatürk Koro (Tek tek) Atatürk Koro (Tek tek) Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro an cak on lar ya şa ma ya hak ka zanır lar. Nö bet te yiz! Nö bet te yiz! Ya şa mak, uğ raş mak de mek tir. Vu ruş mak de mek tir, ya şa mak! Ney le vu ruş mak? Na sıl? Baş ka dev let ler ko ru sun bi zi. Bü yük dev let ler. Bir tut sak lık tan baş ka bir tut sak lığa mı ge çe lim? Bir lik te kur tu la ma yız. Her kes ba şı nın ça re si ne bak sın. Ya top tan kur tu lu ruz ya top tan yok olu ruz? Ba şa ra maz sak? Kim ol du ğu nu ha tır la. Dün ya nın en bü yük güç le ri var karşı mız da. Kim ol du ğu nu ha tır la. Yüz yıl lar dır bek le nen bu mu yok sa? (Tek tek) İçim den uya nan ses le ri... O bü yük ses le ri an dı rı yor se si. (Bir lik te) Ça nak ka le de dün ya nın en bü yük güç le ri ne kar şı du ran! Onu ru nu kur ta ran, ulu sun umut la rı nı kur ta ran! Ya ba ğım sız lık ya ölüm! Öz ben li ğim mi bu kar şım da gördü ğüm? Ya ba ğım sız lık ya ölüm! Se sin bi zim en iç se si miz. 197

198 IV. Ünite Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Gü cün bi zi m en öz gü cü müz; düş önü mü ze, baş ol bi ze! Sen öl me yen ya nı mız sın bi zim, en giz li ca nı mız sın bi zim; düş önü mü ze, baş ol bi ze! Türk Ulu su, Er zu rum dan ses le niyo rum sa na! Ulu sal sı nır lar için de bu lu nan yurt par ça la rı ile bü tündür, ay rıl maz. Ya ban cı dev let le rin gü dü mü ve ko ru yu cu lu ğu ka bul olu na maz? Düş önü mü ze, baş ol bi ze! Si vas tan ses le ni yo rum sa na, Türk Ulu su! Top rak la rı mı za gi ren yaban cı la ra kar şı ulus, bir lik te di rene cek tir. Düş önü mü ze, baş ol bi ze! Türk Ulu su, An ka ra dan ses le niyo rum sa na! Bun lar yı kım gün le ri, es ki ya pı çö kü yor... Ta bağ rı mı za so kul du düş man, da ha ne re ye dek çe ki le ce ğiz? Bittik mi tü ken dik mi biz? Ulu sun güç le ri ni en de rin kay naklar dan uyan dı rıp ken di eli miz le yaz ma lı yız alın ya zımı zı; bizi ba rın dı ra cak ye ni ya pı yı ken di miz kur ma lı yız biz. Baş ol bi ze! Baş ol bi ze! Ege men lik ulu sun dur! Tür ki ye Bü yük Mil let Mec li si nin ba na bes le di ği inan ve gü ve ne ya ra şır ol du ğu mu az za man da gös te re ce ğim. Ulu su mu zu tut sak et mek is te yen le ri mut la ka ye nece ğiz. Yük sek ku ru lu nu za bil di ririm bu inan cı mı; bü tün ulu sa bil diri rim, bü tün dün ya ya bil di ri rim! An ka ra dan du yu lu yor top ses leri... Ge li yor düş man! Ge li yor düş man! (Tek tek) Yer yer kı rı lı yor sa vun ma hat ları mız... Sol ka na dı mız çe ki li yor... Atatürk Koro Atatürk (Ken di ken di ne) Sa vun ma hat tı yok tur. Sa vun ma ala nı var dır. O alan bü tün yurt tur. Yur dun her ka rış top ra ğı yurt taş ka nıy la ıs lan ma dık ça düş man a bı ra kı la maz! Tür kü ba rın dı ran son top rak bu. Ulu su mun son top ra ğı bu, ger çek. Ba şar mam ge rek, ba şar mam ge rek! Eski Önderler Nö bet te yiz! Nö bet te yiz! Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro İş te Sa kar ya da son bu lu yor ar tık. ta Vi ya na önün de baş la yan bozgun. Kal kı yor üs tü müz den ko yu ka ranlık, gü ne şi tek rar yük se li yor ulu sun! (Tek tek) Sa kar ya Sa va şı nın üze rin den ay lar geç ti. Ne den düş ma na sal dır mı yor or du muz? Ha zır la nı yo ruz. Han gi uçu rum la ra sü rük le ni yor bu ulus? Da ha bek le ye cek mi, sal dırma ya cak mı or du muz? Ha zır la nı yo ruz... Ha zır la nı yo ruz... Her şe y giz li ya pı la cak; şim di lik var lı ğı mı zı top rak bi le duy ma yacak tır. Ama 26 Ağus tos 1922 sa ba hı top ra ğın bü tün güç le ri biz de topla na cak ve or du la rı mız düş man üs tü ne kı ya met ler gi bi bo şa na cak tır!... Or du lar! İlk he de fi niz Ak de niz dir, ile ri! Ge ri de kal dı yı kım gün le ri. Bu bü yük za fer ar tık bay ram ta dı ve rir her gü nü mü ze! Hiç bir za fer amaç de ğil dir. Bun dan son ra baş lı yor asıl işimiz! Bi zi ba rın dı ra cak ye ni ya pı yı ar tık ku ra bi li riz. Ya şa sın Cum hu ri yet! 198

199 Atatürk Koro Atatürk (Tek) Tür ki ye Cum hu ri ye ti Baş kan lı ğı se çi mi için ya pı lan oy la ma ya yü z el li se kiz ki şi ka tıl mış ve Cum hurbaş kan lı ğı na yüz el li se kiz oy la An ka ra mil let ve ki li Ga zi Mus ta fa Ke mal Pa şa se çil miş tir. Ha ya tı ye ni le yen dir ye ni in san! Cum hu ri yet Tür ki ye sin de, es ki ha yat ku ral la rıy la es ki hu kuk, ye ni ha yat ku ral la rıy la ye ni hu ku ka bı ra ka cak tır ye ri ni.... İkiz var lık lar dır ka dın la er kek. Bi ri ka ran lık ta kal dık ça öbü rü hiç bir za man tam ay dın la na maz. Türk ka dı nı, Türk er ke ğiy le bir lik te va racak tır uy gar lık ışı ğı na.... Ha ya tı ye ni le yen dir ye ni in san! Biz her şe yi miz le yep ye ni ola ca ğız. Uy gar ulus lar top lu lu ğu na, uy gar dav ra nış lar, uy gar gö rü nüş ler le ka tı la ca ğız biz.... Ulu sal sı nır la rı mız için de, ken di gü cü mü ze da ya na rak sür dü re ceğiz var lı ğı mı zı; ulu sun, ül ke nin ger çek mut lu lu ğu ve ba yın dır lı ğı için ça lı şa ca ğız.... Ha ya tı ye ni le yen dir ye ni in san! Bü tün in san lı ğı mut lu lu ğa er dirme ye ça lış ma yan ulus lar, hiç bir za man tam mut lu ola maz lar. Biz bü tün in san lık tan so rum lu tu ta cağız ken di mi zi. Yurt ta ba rış, dün ya da ba rış! Öy le si ne Türk ol dun ki sen, Atatürk de dik sa na! Türk Ulu su! Az za man da çok ve bü yük iş ler yap tık. Bun la rın en bü yü ğü, temeli, Türk kah ra man lı ğı ve yük sek Türk kültü rü olan Türk Cum hu ri ye ti dir. Da ha çok ça lı şa ca ğız, da ha az za man da da ha bü yük iş ler ba şara ca ğız! Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk IV. Ünite Bi zi m en di ri ca nı mız sın sen, en gür sen de ya şa rız biz! Yı kı ma baş eğ me yen ka nı mız sın sen, her en ge li se nin le aşa rız biz! Ül ke ler ye şer ten ya nı mız sın sen, gü zel lik le re se nin le ko şa rız biz! Ne mut lu Tür küm di ye ne! Sen sin biz ya pan bi zi, sen de sev dik ken di mi zi. Be nim vü cu du mu da bir gün ge ri alır top rak. Ka ran lık ta ney le riz ba tar sa gü ne şi miz? Ama kur du ğu muz ya pı son su za dek ka la cak. Gi di yor sun... Ey Türk genç li ği! Türk Cum hu ri yeti ni son su za dek ko ru ya cak sın. Koro Gi di yor sun, bi zi can su yun dan edi yor sun. Atatürk Koro Atatürk Koro Atatürk Ey bü tün ge le cek le rin Türk ço cuğu! Sa na ge re ken gü cü sen her zaman da mar la rın da ki soy lu kan da bu lacak sın. Sen şa fak sın! Sen bi zi kur tar dın, dar da kal dık ça hep kur ta ra caksın. Sen şa fak sın! Kur tu luş ara yan bü tün ulus la ra ışık sal dın, ışık sa la cak sın. Sen sü rek li şa fak sın! Eski Önderler Nö bet te yiz! Atatürk Eski Önderler Nö bet te yiz! Koro Türk le rim Ata türk der ba na. Öy le si ne Türk ol dun ki sen, Ata türk de dik sa na! Ata türk de riz sa na. Türk le rim için nö bet te yim! Nö bet te yim bü tün in san lık için! Nö bet te yiz! Nö bet te yiz! A. Tu ran OF LA ZOĞ LU Anıt ka bir hzl.: TDK Ko mis yon 199

200 IV. Ünite 24. "Anıtkabir" adlı metinden dönemindeki hangi özellikler hakkında bilgi edindiniz? Belirlediğiniz özellikler metnin oluşmasında nasıl etkili olmuştur?. 25. a. Aşa ğı da ki şe ma yı ta mam la ya rak Anıt ka bir ad lı oyu nun olay ör gü sü nü bu lu nuz. Türkler kendini tanıtır. Atatürk ve eski önderler Türkler için nöbette olduklarını söylerler. b. Anıt ka bir ad lı me tin de in sa na öz gü han gi ger çek lik di le ge ti ril mek te dir? Me tin de ki olay ör güsü nün dü zen le niş se be bi ne dir? c. Anıt ka bir ad lı me tin de ki dra ma tik ör gü ne tür olay la rın ak ta rı mıy la sağ lan mış tır? Dü şüncelerini zi ne den le riy le be lir ti niz Anıt ka bir ad lı ti yat ro nun ki şi le riy le il gi li is te nen bil gi le ri aşağıdaki tabloya ya zı nız. Kişiler Tip/karakter olarak özellikleri Ah lak ve sos yal dav ra nış ba kı mın dan adlandırılması İçinde yer aldığı olaylar Bu ki şiy le kar şı la şı la bile cek dö nem Söylediği sözler ile metne ne kazandırdığı Dile getirdiği sosyal problemler ve olaylar Türkler Korosu Oğuz Kağan Bilge Kağan Alpaslan Osman Gazi Fatih Yavuz Kanunî Atatürk 200

201 IV. Ünite 27. Anıt ka bir ad lı ti yat ro da ki olay, dü şün ce ve ki şi ler ara sın da na sıl bir iliş ki ol du ğu nu be lir ti niz. 28. a. Oyun da ki han gi ki şi ya da ki şi ler ya za rın söz cü lü ğü nü yap mak ta dır? Tartışınız. Ulaşılan sonucu belirtiniz. b. Anıt ka bir ad lı oyun da, han gi olay/olay lar ve ki şi/ki şi ler ne le ri sem bo li ze et mek te dir? 29. a. Anıt ka bir ad lı oyun la il gi li aşa ğı da iş le nen bil gi le ri ya zı nız. Olayların yaşandığı mekân/mekânlar : Bu mekânların özellikleri :... Mekânların gerçekte yer aldığı coğrafi bölgeler :... Olayların yaşandığı zaman/zamanlar :... Metindeki zamanla eserin yazıldığı zaman arasındaki ilişki :... b. Aşa ğı da ki şe ma dan ha re ket le me tin de ki ki şi, za man ve me kân ara sın da na sıl bir bü tün lük ol du ğu nu be lir ti niz. Zaman Olay Kişi Mekân 30. a. Anıt ka bir ad lı met nin te ma sı ne dir? b. Bu te ma nın ger çek lik le iliş ki si hak kın da bil gi ve ri niz. c. Bul du ğu nuz te ma sos yal ha yat la han gi yön ler den iliş ki li dir? ç. Bul du ğu nuz te ma Türk ta ri hin de na sıl bir de ğe re sa hip tir? Bu te ma nın Türk in kı lap la rıy la iliş kisi ku ru la bi lir mi? Na sıl? d. İn ce le di ği niz tiyatrolardan han gi si ta ri hî de ğer le ri mi zi da ha iyi di le ge tir mek te dir? Niçin? 31. Anıt ka bir ad lı oyun da han gi sos yal ku rum da ki de ği şik lik ler di le ge ti ril miş ve sah ne len miş tir? 32. Anıt ka bir ad lı me tin de bi rey sel duy gu lar di le ge ti ri lir ken abar tı lı ifa de ler kul la nı lıp kul la nıl ma dı ğını me tin den ör nek ler le açık la yı nız. 33. Anıt ka bir ad lı me tin de ta rih ten bugü ne han gi ye ni leş me nin se bep ol du ğu olay ve gö rü nüş ler sah ne len miş tir? Be lir ti niz. 34. Ti yat ro eser le ri kül tür de ğiş me si ni yan sı ta bi lir mi? Me tin den ör nek ler le dü şün ce ni zi be lir ti niz. 35. İn ce le di ği niz iki ti yat ro dan ve iz le di ği niz ti yat ro lar dan ha re ket le ti yat ro lar da ele alı nan te ma la rı be lir ti niz. 201

202 IV. Ünite. 36. a. Anıt ka bir ad lı oyun la il gi li aşa ğı da is te nen bil gi le ri bu ko nu da yap tı ğı nız araş tır ma dan da ha re ket le ya zı nız. Kişi Yaşadığı Dönem Kurduğu Devletin/Beyliğin Adı Görevi Oğuz Kağan Bilge Kağan Alpaslan Osman Gazi Fatih Yavuz Kanunî Atatürk b. Yukarıdaki tabloda adları verilen kişilerin; tarihle ve sosyal hayatla ilişkileri, tarihimizi ve bugünkü yaşantımızı nasıl etkilemiştir? Açıklayınız. 37. Anıt ka bir ad lı eser ara cı lı ğıy la ya zar ta ra fın dan ya pı lan bir top lum sal eleş ti ri var mı dır? Dü şünce le ri ni zi be lir ti niz. 38. Anıt ka bir ad lı oyunun ge le nek sel se yir lik oyun lar la fark lı lık la rı nı be lir ti niz. 39. a. Anıt ka bir ad lı oyun da ni çin ko ro var dır? b. Epik ti yat ro hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ha re ket le Anıt ka bir ad lı ti yat ro nun epik ti yat ro olup ol ma dı ğı nı nedenleriyle söy le yi niz. c. Anıt ka bir ad lı ti yat ro da sah ne ler na sıl dü zen len miş tir? Epik tiyatrolardaki sahne düzenleri Anıtkabir adlı tiyatrodaki sahne düzenine benziyor mu? Tar tı şı nız. Ulaşılan gö rü şü be lir ti niz Ya zar hak kın da yap tı ğı nız araş tır ma dan ha re ket le aşağıdaki tabloda istenen bilgileri yazınız. Yazarın işlediği temalar : Yazarın etkilendiği toplumsal düşünceler : Yazarın tiyatro sanatına getirdiği yenilikler : Yazarın önemli eserlerinin adları : Yazarın içinde yer aldığı edebî grup : 41. Tu ran Of la zoğ lu ne tür ti yat ro lar yaz mış tır? Anıtkabir ad lı ti yat ro dan ha re ket le ya za rın bes len diği kül tür kay nak la rı hak kın da bil gi ve ri niz. 202

203 IV. Ünite YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Ka dı köy İs ke le si ad lı ti yat ro nun te ma sı gü nü müz de de ya şa nan han gi so ru nu di le ge tir mekte dir? Açık la yı nız. 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro eser le rin de ki şi ler ne den iyi kö tü, ezi len ezen vb. sı nıflar da ve ri li yor ola bi lir? Dü şün ce le ri ni zi be lir ti niz. 3. Ka dı köy İs ke le si ve Anıt ka bir ad lı ti yat ro eser le ri nin ya zıl ma amaç la rı nı tah ta ya sı ra la yı nız. 4. Ti yat ro da olay se yir ci ye yan sı tı lır ken me kân ve za man han gi un sur la ve ri lir? İn ce le di ği niz ti yat ro la rın han gi sin de bu bö lüm mev cut tur? 5. Anıt ka bir ad lı oyun da ya zar ne den şi ir sel bir dil kul lan mış tır? Yazarın kullandığı üs lup ti yatro ya ne ler ka zan dır mış tır? DEĞERLENDİRME 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan gös ter me ye bağ lı ede bî me tin ler de aşa ğı da ki han gi ko nu iş len me miş tir? A) Top lum da ki de ğer ça tış ma sı B) Ge ce kon du lar da ya şa yan in san la rın prob lem le ri C) Os man lı ta ri hi ne öz gü önem li şah si yet ler D) Be yoğ lu çev re sin de ki ya şam E) De ği şen ya şam tar zı 2. Aşa ğı da ki ler den han gi si Cum hu ri yet Dö ne mi ti yat ro ya za rı dır? A) Sab ri Er tem B) Şi na si C) Ce nap Şa ha bet tin D) Ah met Ok tay E) Gün gör Dil men 3. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro lar da ki ko nu çe şit li li ği sah ne sa nat la rı nın ge li şi mi ne na sıl bir kat kı sağlamıştır? 4. Aşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cüm le le rin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro lar da sos yal prob lem le ri ser gi le yen olay ve ki şi lere yer ve ril miş tir. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro lar da te ma sos yal ha yat la iliş ki li dir. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro lar da sos yal ku rum lar eleş ti ril miş tir. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro la rın di li ağır dır. 5. Aşa ğı da ki cüm le le ri uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro lar da ge le nek sel se yir lik oyun lar dik kat le yo rum lan mış tır. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ti yat ro lar da ki şi ler ge nel lik le... söz cü lü ğü nü ya par. Cumhuriyet Döneminde yazılan tiyatroların oluşturulmasında... zihniyet hâkimdir. ARAŞTIRMA 1. Sınıfınıza Cumhuriyet Döneminde yazılmış şiir, hikâye, makale, deneme ve söyleşi örnekleri getiriniz. 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan edebî metinlerde hangi anlatım ve söyleme biçimlerinin kullanıldığını araştırınız (Bu çalışma, İnceleme bölümündeki 7. etkinliğin b maddesi için yapılacaktır.). 203

204 IV. Ünite 3. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının Genel Özellikleri HAZIRLIK 1. Sı nı fı nı za ge tir di ği niz şi ir, hi kâ ye, ma ka le, de ne me ve söy le şi ör nek le ri ni oku yu nuz. Bu me tinle rin or tak özel lik le ri ni be lir le yi niz. 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî eser ler de ki te ma zen gin li ği nin se bep le ri ne ler ola bi lir? 3. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî eser ler de ge nel lik le han gi ede bî akım la rın özel lik le ri vardır? Ön bilgilerinizden hareketle belirtiniz. İNCELEME 1. a. Aşa ğı da ki me tin le ri oku yu nuz. AN KA RA Bir den, yı ğın da öne doğ ru bir kı mıl da nış, bir ham le ol du. Bin ler ce in san, hep bir ağız dan: Ga zi, Ga zi, Ga zi! di ye hay kır dı. Sa ra yın, göz ka maş tı rı cı bir ışık la gün düz gi bi ay dın lan mış ta ra ça sı na, ya nın da beş on ar ka da şıy la Ga zi nin çık tı ğı gö rü lü yor du. Ger çi, bu na gö rül mek de mek bi raz mü ba la ğa lı idi. Zi ra bu ka dar uzak tan, onu an cak şevk ve cu şiş ten (coş kun luk tan) bü tün me le ke le ri yüz mis li ne çık mış böy le bir hal kın ba kı şı se çe bi lir di. Der ken ha va da bir ses du yul du: Mustafa Kemal Atatürk, halka seslenirken (Bursa, 1924) 204

205 Bay ra mı nız kut lu ol sun! Bu, Ga zi nin mik ro fon lar dan ak se den se siy di. Yı ğın, hep bir ağız dan ce vap ver di: Se nin bay ra mın kut lu ol sun. Se nin bay ra mın! IV. Ünite Ga zi, şim di ya nın da ki ar ka daş la rıy la be ra ber, ta ra ça nın ta ön pla nı na ka dar iler le miş ti. Dur du. Uzunbir müd det dal ga la rı evi nin eşik le ri ni ya la yan bu in san de ni zi ni sey ret ti. Son ra, ağız da du ran bi ri ne eği lip sor du: Pa şam, aca ba kaç bin ki şi var, der si niz? Mik ro fon lar, bu sö zü de bü yül te rek et ra fa yay dı lar. Ön saf ta üç dört bin ki şi var, zan ne de rim. Fa kat ar ka dan, mut ta sıl ge li yor, mut ta sıl ge li yor... Bu se si ta nı ma mak müm kün de ğil di. Bu, İs met Pa şa nın gö ğüs ten ge len sı cak ve dol gun se siy di. Sel ma Ha nım la Ne şet Sa bit ka dar, her kes de bu se se aşi na dır. Yı ğın lar: İş te, İs met Pa şa; iş te, İs met Pa şa!.. di ye çal ka lan dı. Baş ve ki lin ba şı öne doğ ru uzan dı. Ken di ne mah sus sa mi mi ta vır la rıy la eli ni sal la dı. Ön saf ta ki halk, şef ler le bu kı sa bay ram laş ma dan son ra ya vaş ça sa ğa doğ ru ka yı yor; ar ka cad deler den, bir or du gi bi in ti zam la aşa ğı ya sar kı yor du. Böy le ce, bu on bin ki şi lik ka la ba lık, beş yü zer ve bi ner ki şi lik ka fi le ler hâ lin de Ga zi Sa ra yı nın ta önü ne ka dar iler le yip iler le yip çe ki li yor ve yer le ri ni ar ka dan ge len bin le re bı ra kı yor du. Ve bu med dü ce zir tan ye ri ağa rın ca ya ka dar böy le de vam et ti. Fa kat ar tık da ğıl mak için Çan kaya dan şeh re dö nen alay lar, sa ba hın yak laş mak ta ol du ğu nu his set mi yor du. Çün kü kı zıl dan pem be ye, pem be den mo ra, mor dan ley la ki ye ge çen renk ve ışık oyun la rı hâ lâ sön me miş ti. Şim şek ten kol lar, hâ lâ gök yü zün de ya za cak şey ler bu lu yor. Bun dan baş ka, su ni, be yaz bu lut per de le ri üs tün de en ta ze ak tüali te film le ri ni çe vir mek te olan ha vai si ne ma la rın çark la rı da he nüz dur ma mış tı. Asıl ga ri bi hiç kim se de zer re ka dar yor gun luk ese ri yok tu. SAĞ LAM MAL ZE ME Ya kup Kad ri KA RA OS MA NOĞ LU An ka ra Mus ta fa Göç men e Na sıl gel di bu gün le re ve na sıl umut la ba ka cak ya rın la ra? Hız lı çarp tı: Yo rul du. Ağır dı, sı kış tı: Ya vaş la dı. Acı la rın içi ne içi ne bak tı: Kı mıl da ma dı bi le. Ürk tü: Du ra cak gi bi ol du. En ol ma ya cak şey le ri is te di: Hüz ne bo yun eğ di. Al lak bul lak ol du: Vu ru şu nu şa şır dı. Ki mi za man ge niş le di: On dan bun dan laf işit ti. Ki mi za man da ral dı: Kim se far kı na var ma dı. Sağ lam mal ze mem be nim: Oo oo ca nım be nim. Der di de rû num Yıl lar dır bel le ye me di na sıl çar pa ca ğı nı. Sü rey ya BER FE Seç me Şi ir ler 205

206 IV. Ünite Julien Dupre, Köylü kadın, koyun ve ineklerle Jean, François Millet, Başak toplayan kadınlar (1857) Remzi Taşkıran, Köylü kadın NE HİR LER BO YUN CA KA DIN LAR GÖR DÜM Por suk neh ri nin geç ti ği ka dın lar Hep si ne yü zer ke re rast la dım en az dan Umut suz sev da la ra tu tul mak on lar da Boz kı ra doğ ru sey re le sey re le ya şa mak on lar da... Kı zı lır mak par ça par ça ola sın Bir par ça ek mek si yah, on ku ruş luk kı na kır mı zı Taş top rak ara sın da tür kü ler ara sın da Karanlıkta bir yan la rı ör tük bir yan la rı ür yan Ko ca man göz le riy le oy anam bu ka dar do ku nak lı Kim ler ür küt müş aca ba bu ka dar ka dı nı Dic le kıyılarına tren va rın ca Bü yük bir gök yü zü git Allah ım git Ge nel ola rak ön ce kaş la rı gö rü nür Son ra bü tün süz uy ku la rı kaş la göz ara sın da Ya nak la rın da çı ban izi ta şı yan ka dın lar Gül ku ru su 206

207 Bir gün si zin de yo lu nuz dü şer mem le ke te Siz de gö rür sü nüz bun la rı ka dın lar da Ödev le ri ye nil mek olan hep Bı çak la ke mik ara sın da Sus mak la ağ la mak ara sın da Ye nil mek Ka dın lar Ce mal SÜ RE YA Sev da Söz le ri IV. Ünite b. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan Ankara, Sağlam Malzeme ve Nehirler Boyunca Kadınları Gördüm adlı metinlerin han gi le rin de sos yal ve si ya si olay lar yer al mak ta dır? Be lir ti niz. c. Oku du ğu nuz bu me tin ler ve ki ta bı nız da ki di ğer me tin ler den ha re ket le Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî me tin le rin sos yal ve si ya si olay la ra ni çin yer ver dik le ri ni ve za man la iş le nen ko nu lar da ne tür de ği şik lik ler ol du ğu nu söy le yi niz. 2. An ka ra, Sağ lam Mal ze me, Ne hir ler Bo yun ca Ka dın lar Gör düm ad lı me tin ler de, hal kın zev ki ve ya şa ma tar zın dan na sıl ve ni çin ya rar la nıl mış tır? Açık la yı nız.. 3. a. Ki ta bı nı za alı nan me tin ler den ha re ket le Cum hu ri yet Dö ne min de ede bi ya tı mız da han gi ede bî tür ler de eser ler ve ril di ği ni aşa ğı ya sı ra la yı nız b. Sı ra la dı ğı nız ede bî tür ler de iş le nen te ma la rın ge nel özel lik le ri hak kın da bil gi ve ri niz. c. Etkinliğin a ve b maddelerine verdiğiniz cevaplardan hareketle Cumhuriyet Döneminde edebiyatımızın hangi yönlerden, nasıl geliştiğini açıklayınız. 4. Sı nı fı nız da iki gru ba ay rı lı nız. Gru bun bi rin de cum hu ri ye tin ilk yıl la rın da mem le ket ede bi ya tı zevki nin hâ kim ol ma sı nın se bep le ri ni ve so nuç la rı nı Ankara adlı metinden hareketle; di ğe rin de ise sos yal ger çek li ğin ne den 1930 lar dan son ra gelişmeye baş la dı ğı nı Nehirler Boyunca Kadınlar Gördüm adlımetinden hareketle tar tı şı nız. Ulaş tı ğı nız gö rüş le ri grup söz cü sü ara cı lı ğıy la tah ta ya ya zı nız.. 5. a. Bi re yin du yar lı lı ğı nı esas alan sa nat çı lar, Ba tı da ge li şen han gi ede bî akım lar dan ya rar lan mışlar dır? Aşa ğı ya ya zı nız b. Bi re yin du yar lı lı ğı nı esas alan sa nat çı lar dan olan Pe ya mi Sa fa, Ta rık Buğ ra, Mus ta fa Kut lu Ba tı da ge li şen ede bî akım lar dan na sıl ve ni çin ya rar lan mış tır? Açık la yı nız. 6. a. Ki ta bı nız da in ce le di ği niz me tin ler den ha re ket le Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî eser le rin di lin de na sıl bir ge liş me ol muş tur? Açık la yı nız. b. Dil de ki bu ge liş me de ge niş kit le nin ve ay dın la rın ro lü ol muş mu dur? Dü şün ce le ri ni zi ör nek lerle be lir ti niz. 207

208 IV. Ünite. 7. a. Sınıfınızda gruplara ayrılınız. Ders kitabınıza alınan ve beğendiğiniz üç metni anlatım ve söyleme biçimlerinin kullanılışı yönünden grubunuzla inceleyiniz. Bu metinlerde modern dünya edebiyatına ait hangi anlatım ve söyleme bi çim le ri kul la nıl mış tır? Grubunuzun ortak görüşünü aşağıya yazınız b. Bu ko nu da yap tı ğı nız araş tır ma dan ha re ket le yaz dı ğı nız an la tım ve söy le me bi çim le ri ne Cumhu ri yet Dö ne mi Edebiyatında ne den, ni çin ve na sıl yer ve ril miş tir? Grubunuzla belirleyiniz. YORUMLAMA - GÜNCELLEME 1. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî eser le rin, si ya si ve sos yal olay la rı oku ra ak tar mak için bir araç ola rak kul la nıl ma sı ede bî de ğer le rin de bir ka yıp oluş tur muş mu dur? Tartışınız. Ula şı lan görü şü belirtiniz. 2. Mo dern dün ya nın ge liş tir di ği ya şam tar zı Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan han gi tür ede bî eserler de da ha çok iş len miş tir? Ki ta bı nız daki me tin lerin hangisinde bu özel lik yer al mak ta dır? 3. a. Sağ lam Mal ze me ad lı şi ir de şa irin mal ze me ola rak ni te len dir di ği or gan ne dir? b. Kalp için şiir yazılmasını edebî buldunuz mu? Niçin? DEĞERLENDİRME 1. Aşa ğı da ki ede bî tür ler den han gi si Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatına ait de ğil dir? A) Ro man B) Hi kâ ye C) Des tan D) Ede bî ten kit E) Anı 2. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî eser le rin di li aşa ğı da ki özel lik ler den han gi siy le ve rilmiş tir? A) Dil ağır dır ve özel bir züm re ye hi tap eder. B) Dil sa de dir ve ge niş halk kit le le ri nin ede bî zev ki ne uy gun dur. C) Dil sa nat lı söy le yiş ler le süs len miş tir. D) Dil ba sit, al gı la ma sı ko lay ke li me ler den oluş muş tur. E) Dil ya ban cı ke li me ler ve ter kip ler le zen gin leş ti ril miş tir. 3. Cum hu ri yet Dö ne min de ede bi ya tı mız han gi ede bî tür ler de, na sıl ge li şim gös ter miş tir? 4. Aşa ğı da ki cümleleri uy gun ke li me ler le ta mam la yı nız. Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî eser le rin dil ge li şi min de ge niş... ve... ter cih le ri rol oy na mış tır. Cumhuriyet Döneminde yazılan edebî metinlerde... ve... olaylar tema olarak işlenmiştir. 5. Aşa ğı da ki yar gı lar doğ ru ise cüm le le rin başına D, yan lış ise Y ya zı nız. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî eser ler bi re yin du yar lı lı ğı na önem ver miş tir. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de 1930 lar dan son ra sos yal ger çek lik eser le re ko nu ol muş tur. ( ) Cum hu ri yet Dö ne min de hal kın ya şam tar zı eser le re yan sı tıl ma mış tır. 208

209 IV. ÜNİTE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI IV. Ünite 1. Aşa ğı da ki ler den han gi si Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan an lat ma ya bağ lı ede bî me tin le rin grup adı de ğil dir? A) Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren eser ler B) Hal kın ya şa yış tar zı nı an la tan eser ler C) Top lum cu ger çek çi eser ler D) Bi re yin iç dün ya sı nı esas alan eser ler E) Mo der niz mi esas alan eser ler 2. Cum hu ri yet Dö ne min de Mil lî Ede bi yat zevk ve an la yı şı nı sür dü ren an lat ma ya bağ lı ede bî me tin ler de aşa ğı da ki han gi ko nu iş len miş tir? A) II. Dün ya Sa va şı son ra sı top lum da olu şan tep ki B) I. Dün ya Sa va şı ve Mil lî Mü ca de le C) Es ki-ye ni ça tış ma sı D) Ad li, ida ri, as ke rî, si ya si ve ma li alan da yapılan de ği şik lik E) I ve II. dün ya sa vaş la rı nın ge tir di ği yı kım 3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? A) Attilâ İlhan; roman, deneme yazısı ve eleştiri de yazmış bir şairdir. B) Sait Faik Abasıyanık ın öykü çizgisi, Ömer Seyfettin in öykü çizgisine yakındır. C) Fazıl Hüsnü Dağlarca epik şiirleriyle kendinden söz ettirmiştir. D) Hisarcıların şiir anlayışı Beş Hececilerin şiir anlayışına yakındır. E) Mavicilerin şiir çizgisinin oluşmasında Nâzım Hikmet in etkisi vardır. 4. Günümüz tiyatro yazarlarındandır. Oyunlarında tarihsel gerçeklerle günlük yaşamın gerçeklerini bir arada işlemiştir. Keziban, Deli İbrahim, Güzellik ve Aşk eserlerinden bazılarıdır. Paragrafta sözü edilen yazar aşağıdakilerden hangisidir? A) Refik Erduran B) Turan Oflazoğlu C) Recep Bilginer D) Haldun Taner E) Orhan Asena 5. Aşağıdakilerden hangisi toplumsal gerçekçi bir yazın ustası değildir? A) Kemal Tahir B) Orhan Kemal C) Nâzım Hikmet Ran D) Aziz Nesin E) Peyami Safa 6. Aşağıdaki yargılar doğru ise cümlelerin başına D, yanlış ise Y yazınız. ( ) Cumhuriyet Döneminde, Millî Edebiyat zevk ve anlayışına bağlı kalınarak yazılan romanlarda natüralist romancıların kullandıkları roman tekniklerine uygun eserler verilmiştir. ( ) Cumhuriyet Döneminde, Millî Edebiyat zevk ve anlayışına bağlı kalınarak yazılan hikâyelerde Çehov tarzı hikâyeye uygun eserler verilmiştir. ( ) Cumhuriyet Döneminde 1930 lu yıllardan itibaren roman ve hikâyelerde işçiden, dar gelirliden, köylüden söz edilmeye başlanmıştır. ( ) Cumhuriyet Döneminde yazılan tiyatrolardan kişiler iyiler - kötüler, ezenler-ezilenler vb. gruplara ayrılmıştır. 209

210 IV. Ünite 7. Cumhuriyet Döneminde yazılan tiyatrolarda işlenen temaları aşağıya sıralayarak yazınız Aşağıda adları verilen yazarları ilgili rakamı yazarak eserleriyle eşleştiriniz. Recep Bilginer 1 Küçük Ağa Tarık Buğra Haldun Taner Orhan Kemal Orhan Pamuk Dev Aynası Benim Adım Kırmızı İsyancılar Hanımın Çiftliği Ankara 9. Aşağıdaki cümleleri uygun kelimelerle tamamlayınız. Modernizmi esas alan anlatmaya bağlı edebî metinlerin anlatımında has yer verilmiştir. Cumhuriyet Döneminde yazılan ilk eserlerde... edebiyatı zevki hâkim olmuştur. 10. Aşa ğı da ki şe ma yı ta mam la ya rak Cum hu ri yet Dö ne mi Ede bi ya tı nın ge nel özel lik le ri ni be lir le yi niz. Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının Genel Özellikleri Cum hu ri yet Dö ne min de ya zı lan ede bî me tin ler za ma nın sos yal ve si ya si olayla rın dan et ki len miş tir. 210

211 ÖĞRENCİ ÜRÜN DOSYASI Öğrencinin Adı ve Soyadı: Tarih: Çalışmalarım Bu çalışmayı saklama nedenim

212 ŞİİR KİTABI OKUMA GÖZLEM FORMU Açıklama : Aşağıda öğrencilerin 12. sınıf düzeyinde şiir kitabı okuma ve değerlendirme becerilerini gözlemlemek için form verilmiştir. Öğrencileri, ölçütlerdeki becerilere sahip olma düzeylerine göre değerlendirerek tablonun altındaki derecelerden uygun olanı boşluklara yazınız. ÖLÇÜTLER Öğrencinin Adı ve Soyadı Kitaptaki şiirleri, ahengi oluşturan ritim, ses, söyleyiş bakımlarından nasıl değerlendirdiğini yazar. Kitabın hangi şiir geleneğinden yararlanılarak yazıldığını belirtir. Kitaptaki şiirlerin dil özellikleri hakkında düşüncelerini yazar. Beğendiği söz ve söz öbeklerini cümlede kullanır. Kitaptaki şiirleri ses, söyleyiş, ritim ve ahenk bakımlarından değerlendirir. Kitaptaki şiirleri tema bakımından gruplandırır. Şiirlerdeki imgelerin ortak özelliklerini ifadeye çalışır. Şiirlerin duygu ve çağrışın değerleri konusunda düşüncelerini yazar. Kitabı bütün hâlinde kısaca tanıtır. Kitaptan birkaç şiiri yorumlar. Şiirlerin sanat eseri olmasını sağlayan özelliklerini belirtir. Toplam (5) Her zaman (4) Sıklıkla (3) Bazen (2) Çok az (1) Hiçbir zaman 212 Forma göre öğrencileri değerlendiriniz. 1. Her ölçüte göre öğrencilerin düzeyini belirleyiniz. Eksiklikler varsa gerekli önlemleri alınız. 2. İstenirse öğrencilerin toplam puanlarını 100 üzerinden hesaplayınız. Öğrencinin toplam puanı x 100 Öğrencinin alabileceği en yüksek puan 3. Bu formdan öğrencinin alabileceği en yüksek puan 55 tir. Not : Bu form, öğretmeniniz tarafından kullanılacaktır.

213 OLAY ÇEVRESİNDE OLUŞAN METİNLERİ DEĞERLENDİRME GÖZLEM FORMU Açıklama : Aşağıdaki form öğrencilerin 12. sınıf düzeyinde olay çevresinde oluşan metinleri değerlendirme gözlem formu becerilerini gözlemlemek için verilmiştir. Öğrencileri, ölçütlerdeki becerilere sahip olma düzeylerine göre değerlendirerek tablonun altındaki derecelerden uygun olanını ilgili yerlere yazınız. ÖLÇÜTLER Öğrencinin Adı ve Soyadı Okuduğu hikâye ve romanlarda ne anlatılmak istendiğini bir iki paragrafta ifade etme Hikâye veya romanın mekân, zaman, kişi ve olay örgüsü bakımından gerçeklikle ilişkisini anlatma Metnin kim tarafından kime niçin anlatıldığını belirtme Mekân - insan ilişkisi konusunda tespitlerini belirtme Metnin temasını bulma, temanın insanlık bakımından önemini belirtme Metnin sanat eseri olmasını sağlayan hususları anlatma Metinden en beğendiği bölümden bir parça seçme ve metni niçin beğendiğini açıklama Metnin temasını ve bu temanın başka eserlerde de alınıp alınmadığı konusunda düşüncelerini belirtme Metni dil ve anlatım biçimi bakımlarından değerlendirme Metin hakkında yorum yazma Toplam (5) Her zaman (4) Sıklıkla (3) Bazen (2) Çok az (1) Hiçbir zaman Forma göre öğrencileri değerlendiriniz. 1. Her ölçüte göre öğrencilerin düzeyini belirleyiniz. Eksiklikler varsa gerekli önlemleri alınız. 2. İstenirse öğrencilerin toplam puanlarını 100 üzerinden hesaplayınız. Öğrencinin toplam puanı x 100 Öğrencinin alabileceği en yüksek puan 3. Bu formdan öğrencinin alabileceği en yüksek puan 50 dir. Not : Bu form, öğretmeniniz tarafından kullanılacaktır. 213

214 HİKÂYE VE ROMAN OKUMA GÖZLEM FORMU Açıklama : Aşağıda öğrencilerin hikâye ve roman okuma becerilerini gözlemlemek için form verilmiştir. Öğrencileri, ölçütlerdeki becerilere sahip olma düzeylerine göre değerlendirerek tablonun altındaki derecelerden uygun olanını boşluklara yazınız. ÖLÇÜTLER Öğrencinin Adı ve Soyadı Okuduğu hikâye ve romanlarda ne anlatılmak istendiğini bir iki paragrafta ifade eder. Hikâye veya romanın mekân, zaman, kişi ve olay örgüsü bakımından gerçeklikle ilişkisini anlatır. Metnin kim tarafından kime niçin anlatıldığını yazar. Mekân - insan ilişkisi konusunda tespitlerini yazar. Metnin temasını bulma, temanın insan açısından önemini belirtir. Metnin sanat eseri olmasını sağlayan hususları araştırır. Metnin yapı (olay örgüsü, kişi, mekân, zaman) özelliklerini yazar. Metnin temasını belirtir, bu temanın başka eserlerde ele alınıp almadığı konusundaki düşüncelerini yazar. Metni dil ve anlatım biçimi bakımından değerlendirir. Metin hakkında yorum yazar. Metnin sanat eseri olmasını sağlayan hususları araştırır. Toplam (5) Her zaman (4) Sıklıkla (3) Bazen (2) Çok az (1) Hiçbir zaman 214 Forma göre öğrencileri değerlendiriniz. 1. Her ölçüte göre öğrencilerin düzeyini belirleyiniz. Eksiklikler varsa gerekli önlemleri alınız. 2. İstenirse öğrencilerin toplam puanlarını 100 üzerinden hesaplayınız. Öğrencinin toplam puanı x 100 Öğrencinin alabileceği en yüksek puan 3. Bu formdan öğrencinin alabileceği en yüksek puan 55 tir. Not : Bu form, öğretmeniniz tarafından kullanılacaktır.

215 PRO JE GÖREVİ, PERFORMANS GÖREVİ PU AN LA MA ANAH TA RI Ni te lik ler Ge liş ti ril me li (1) İyi (2) Mü kem mel (3) Gra mer Ürü nün Ya zım Bo yu tu 1. Ku ru lan cüm le ler de; söz di zi mi, ek le rin ve nok ta la ma işa ret le ri nin kul la nı mı ba kı mın dan an la tı mı bo za cak öl çü de ha ta lar bu lun mak ta dır. 2. Ku ru lan cüm le ler de söz di zi mi, ek le rin ve nok ta la ma işa ret le ri nin kul la nı mı ba kı mın dan bir kı sım ha ta lar ol ma sı na kar şın, bu ha ta lar an la tı mı boz ma mak ta dır. 3. Ku ru lan cüm le ler söz di zi mi, ek le rin kul la nı mı ba kı mın dan uy gun dur. Nok ta la ma işa ret le ri nin kulla nı mı uy gun dur. An la tım 1. Yal nız ca bir iki ko nu ya de ği nil miş tir. Sı nır lı sa yı da ki bu ko nu la rı bir bi rin den ayır mak güç tür. Ya pı lan be tim le me ler za man za man an la şı la ma mak ta dır. 2. Çe şit li ko nu la ra yer ve ril miş tir. Ko nu lar gün cel ve il gili çe ki ci dir. Be lir le nen ko nu lar la il gi li an la şı lır be tim le me ler ya pıl mış tır. 3. Çe şit li ko nu la ra yer ve ril miş tir. Ko nu lar gün cel ve il gi çe ki ci dir. Be lir le nen ko nu lar la il gi li an la şı lır be tim le me ler ya pıl mış tır. Ko nu la rın ak ta rı mı akı cı dır. Ku ru lan cüm le ler özen le se çil miş tir. Gör sel lik 1. Der gi de re sim, çi zim, fo toğ raf vb. yer ve ril miş tir. An cak ba zı gör sel un sur la rın ko nu lar la bağ lan tısı ku ru la ma mak ta dır. 2. Ko nu lar la il gi li re sim, çi zim, fo toğ raf vb. yer ve ril miş tir. 3. Ko nu lar la il gi li re sim, çi zim, fo toğ raf vb. yer ve ril miş tir. Se çi len re sim ler il gi çe ki ci dir. Gör sel un surlar an la tı mı güç len dir mek te dir. Vur gu ve Ton la ma Ürü nün Su num Bo yu tu 1. Su nu da kul la nı lan söz cük le rin söy le niş le rin de ha ta lar ya pıl mış tır. 2. Su num ya pan kul lan dı ğı söz cük le ri söy le niş bi çim le ri ne dik kat ede rek kul lan mak ta dır. An cak an la tı mı güç len di re cek vur gu la ma lar da ek sik ler bu lun mak ta dır. 3. Su num ya pan, söz cük le ri söy le niş bi çim le ri ne dik kat ede rek kul lan mak ta dır. An la tı mı güç len di recek vur gu la r yapmaktadır. An la tım 1. Su nu da ya pı lan be tim le me ler den yo la çı ka rak han gi ko nu dan bah se dil di ği ni an la mak güç tür. 2. Su nu da be lir le nen ko nu lar la il gi li an la şı lır be tim le me ler ya pıl mış tır. Za man za man akı cı lı ğı bo zan ha ta lar ya pıl mış tır. An cak bu ha ta lar an la tı mı boz ma mak ta dır. 3. Su nu da be lir le nen ko nu lar la il gi li an la şı lır be tim le me ler ya pıl mış tır. Ko nu la rın ak ta rı mı akı cı dır. Ku ru lan cüm le ler özen le se çil miş tir. Din le yi ci ile İle ti şim 1. Su num ya pan, din le yi ci ler kar şı sın da uy gun bir be den sel po zis yon al ma mış tır. Su num, jest ve mi mik ler den yok sun dur. 2. Su num ya pan, din le yi ci le rin kar şı sın da uy gun bir be den sel po zis yon al ma sı na kar şın, jest ve mi mik le rin kul la nı mı ile an la tı mı ye te rin ce güç len dir me miş tir. 3. Su num ya pan, din le yi ci nin an la tı lan la rı an la ma sı na yar dım cı ola cak jest ve mi mik ler den fay da lanmış tır. Din le yi ci ye uy gun bir be den po zis yo nu kul lan mış tır. Not : Bu form, pro je görevi ve performans görevinizin öğ ret me ni niz ta ra fın dan na sıl de ğer len di ri le bile ce ği ni gös ter mek için ha zır lan mış tır. 215

216 GRUP DE ĞER LEN DİR ME FOR MU AÇIK LA MA : Aşa ğı da ki form, grup ta ki her bir öğ ren ci nin de ğer len di ril me si için dir. Grup ta, bir lik te ça lış tı ğı nız her bir ar ka da şı nız için ifa de le ri oku ya rak de ğer len dir me ya pı nız. Eğer grup ar ka da şı nız okudu ğu nuz ifa de de ki dav ra nı şı ger çek leş tir di ise o ifa de nin al tı na işaret koyunuz. ÖĞRENCİNİN Çalışmaya hazır oluş Grup arkadaşlarını dinleme Sorumlulukları paylaşma Grup arkadaşlarını destekleme Tartışmalara katılma Görüşlerini gerekçekleriyle ortaya koyma Farklı görüşlere saygı duyma Görev almaya istekli oluş Zamanı verimli kullanma Al dı ğı gö rev le ri za ma nın da ta mam la ma Sıra Adı ve Soyadı YO RUM LAR

217 DE RE CE Lİ PU AN LA MA ÖL ÇE Ğİ (5) Her zaman Ko nu öğ ren ci ta ra fın dan an la şıl mış, amaç be lir len miş ve öde vin ka zan dı ra cak la rı tes pit edil miş tir. Ödev için ge rek li araç ge reç doğ ru tes pit edil miş ve ama cı na uy gun bir şe kil de kul la nıl mış tır. Se çi len kay nak lar dan il gi li not lar alın mış ve bu not lar dan dü zen li bir dos ya oluş tu rul muş tur. Alı nan bu not lar dan su num sı ra sın da ya rar la nıl mış tır. Not alır ken kul la nı lan cüm le ler açık, an la şı lır ve akı cı dır. Oluş tu ru lan cüm le ler de ya zım ve nok ta la ma ku ral la rı nı doğ ru kul lan ma ya özen gös te ril miş tir. Be lir ti len ta rih te ve yer de ha zır bu lu nu la rak su num ger çek leş ti ril miş tir. Su num es na sın da ki an latım akı cı, an la şı lır dır; jest ve mi mik ler le de des tek len miş tir. (4) sıklıkla Ko nu öğ ren ci ta ra fın dan an la şıl mış ve öde vin ka zan dı ra cak la rı be lir len miş tir. Ödev için ge rek li araç ge reç tes pit edil miş ve ama cı na uy gun bir şe kil de kul la nıl mış tır. Se çi len kay nak lar dan el de edi len bil gi ler den not lar alı na rak dü zen li bir dos ya oluş tu rul muş tur. Alı nan not lar dan su num es na sın da ge rek ti ği gi bi ya rar la nı la ma mış tır. Not alır ken açık ve an la şı lır cüm le ler kul la nıl mış tır fa kat oluş tu ru lan cüm le ler de yer yer ya zım yan lış la rı ya pıl mış tır. Be lir ti len ta rih te ve yer de ha zır bu lu nu la rak su num ya pıl mış tır. Su num es na sın da ki an la tım akı cı, an la şı lır dır; jest ve mi mik ler le de des tek len miş tir. (3) Bazen Ko nu an la şıl mış tır. Ödev için ge rek li araç ge reç ler tes pit edil miş ve kul la nıl mış tır. Der le nen bil gi ler dos ya lan mış tır. Der le nen bil gi ler le il gi li not lar alın mış tır fa kat su num es na sın da bu not lar dan ge rek ti ği gi bi ya rarla nı la ma mış tır. Alı nan not lar an la şı lır cüm le ler den oluş mak ta dır fa kat bu cüm le ler de ya zım ve nok ta la ma ha tala rı var dır. Be lir ti len ta rih te ve yer de ha zır bu lu nu la rak su num ya pıl mış tır. (2) Çok az Ko nu an la şıl mış tır. Ödev için ge rek li araç ge reç kul la nıl mış tır. Der le nen bil gi le rin dos ya lan ma sı dü zen li değil dir. Der lenen bil giler le il gili alınan not lar ek sik tir. Alınan not lar sıradan cüm leler den oluş mak tadır ay rıca yazım ve nok talama hataları, an latımın an laşıl masını güç leş tir mek tedir. Sunum için belir tilen tarih te ve yer de hazır bulunul muş fakat yeter siz bir sunum yapıl mış tır. (1) Hiçbir zaman Konu an laşıl mış tır. Dos ya hazır lan mış tır. Konuy la il gili edinilen bil giler yeter li değil dir. 217

218 TERİMLER VE KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ alegorik anlatım : Bir görüntü, bir yaşantı veya bir davranışın daha iyi kavranmasını sağlamak için göz önünde canlandırıp dile getirme. Aydınlanma Dönemi : Avrupa da XVII. yüzyılın ikinci yarısı ile XIX. yüzyılın ilk çeyreğini kapsayan, önde gelen filozofların, aklı insan hayatının kesin yol göstericisi yapma; bireyi ve toplumu bilimsel bilgi ile aydınlatma yönündeki çabalarıyla seçkinleşen; fikir ve eleştiri özgürlüğü, evrensellik, hümanizm, akıl ve bilim ışığında insanlığın ve dünyanın geleceği için iyimserlik ve ilerlemecilik terimleriyle değerlendirilen bilimsel keşif ve felsefi eleştiri çağı veya dönem. Çehov tarzı hikâye : Olaydan çok insanın belli bir zaman dilimindeki durumunu anlatan, günlük ve sıradan olaylardan ve kişinin o anki ruhsal durumundan yola çıkan, duygu, tahlil ve gözlemin önemli olduğu hikâye tarzı; durum hikâyesi. epik tiyatro : Geleneksel tiyatro ile modern tiyatronun özelliklerini harmanlayan, manzum ve mensur anlatımın bir arada bulunduğu, ders vermeyi amaçlayan ve bu nedenle izleyecinin kendini oyuna kaptırmasını istemeyen, toplumcu gerçekçilik akımı etkisinde gelişen, izlenenlerin gerçek değil oyun olduğunun hatırlatıldığı çağdaş tiyatro türü. gizemcilik : Gerçekliğin kesin bilgisinin duyular ve akıl yoluyla değil, sezgiyle ve ruhsal güçle elde edilebileceğini, hayatın ve dünyanın dile getirilemez, çözümsüz ve anlaşılmaz olduğunu, insanın mistik tecrübeyle sonlu dünyanın ötesine ve Tanrı ya ulaşabileceğini, onunla doğrudan ve kişisel bir iletişim kurabileceğini öne süren ve dinî duyguya önem veren öğreti veya disiplin. Maupassant (Maposan) tarzı hikâye : Vaka (olay) hikâyesi. Hayatı etkileyen veya seyrini değiştiren, kahramanların üzerinde derin izler bırakan bir olay etrafında gelişen bu hikâyelerde, olay, gelişim evreleriyle; kişi, zaman, çevre bağlantısı içinde irdelenir. Yazar bir plana bağlı kalır. Önemli, olağanüstü ya da olağan dışı bir olay üzerine tutulmuş bir büyüteç olan ve ilk önemli örneklerine Poe da rastlanılan bu teknik, Fransız yazar Guy de Maupassant tarafından yaygınlaştırılmış ve onun ismiyle anılır olmuştur. millî kimlik : Bir milletin kendine özgü düşünüş ve yaşayış biçimi, dil, töre ve gelenekleri, toplumsal değer yargıları ve kurallarıyla oluşan özellikler bütünü millî hüviyet. motif : Edebiyat ve sanat eserlerinde, içinde ya da yanındakilerden biçim, yapı, anlam gibi özelliklerinden biriyle bir başkalık gösteren, renk, çizgi, ses, söz ve benzeri bağımsız bir kavram ya da varlık. sembolizm : Realizm, pozitivizm ve naturalizme tepki olarak gelişen; aklın daraltıcı, gerçekliğin sıkıcı ve sığ olduğundan hareketle imgelenimin genişliğine, aşkın bir dünyaya yönelen; görünenin ardındaki gizemi ifade etmek isteyen; görünen in zihnimizdeki bir kavram veya fikrin, iç dünyamızdaki bir hâlin sembolü olduğunu savunan, dolayısıyla hayatı bir semboller bütünü olarak gören, anlamı geri plana itip şiiri müziğe yaklaştıran ve çağrışıma önem veren edebiyat ve sanat hareketi. Bu akıma göre sanatçı dünyayı olduğu gibi değil, kendi gördüğü gibi anlatır. 218 varoluşçuluk : Bireyin deneyimini; bu deneyimin tekilliğini ve biricikliğini insan doğasını anlamanın temeli olarak gören felsefe akımıdır. Varoluşçuluk, insanın varoluşuyla doğal nesnelere özgü varlık türü arasındaki karşıtlığı büyük bir güçle vurgulayan, iradesi, bilinci ve aklı olan insanların irade ve bilinçten yoksun nesneler dünyasına fırlatılmış olduğunu öne süren düşünce okulu. Bu akım insan özgürlüğüne inanır, insanı tercihlerinin ve eylemlerinin belirlediğini dolayısıyla davranışlarından sorumlu olduğunu öne sürer. Varoluşçuluğun XX. yy. daki temel sloganı olan Varlık özden önce gelir. (J.P. SARTRE) (Sartır) sözüyle varlığın / varoluşun her tür akılcı ya da metafizik açıklamaya üstün olduğu fikri iddia edilmekle beraber varoluşçuluk akla da büyük bir vurgu yapar. Kökleri Danimarkalı ünlü filozof Kierkegaard (Kikegard) a ve Dostoyevski ye kadar götürülen, kendi içinde birlik olmayan, farklı eğilimler ve bakış açıları taşıyan bu akımın XX. yy. daki en popüler temsilcisi Sartre dir.

219 KAYNAKÇA Adıvar, Halide Edip, Vurun Kahpeye, Özgür Yayınları, İstanbul, Ahmet Hâşim, Bütün Şiirleri, drl.: Asım Bezirci, Can Yayınları, İstanbul, Ataç, Nurullah, Diyelim Söz Arasında, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Atatürkçülük, Atatürkçü Düşünce Sistemi, Genelkurmay Başkanlığı, İstanbul, Atay, Oğuz, Tutunamayanlar, İletişim Yayınları, İstanbul, Başkut, Cevat Fehmi, Kadıköy İskelesi, İnkılâp ve Aka Kitabevleri, İstanbul, Batu, Selâhattin, Yeni Hikâyeler, Varlık Yayınevi, İstanbul, Bayazıt, Erdem, sebebey, Edebiyat Dergisi Yayınları, Ankara, Behram, Nihat, Yalın Yürek, Toplu Şiirler, Gendaş, İstanbul, Behramoğlu, Ataol, Kızıma Mektuplar, Varlık, İstanbul, Berfe, Süreyya, Gün Ola, fkf Yayınları, İstanbul, Berfe, Süreyya, Seçme Şiirler, Adam Yayınları, İstanbul, Berk, İlhan, Âşıkhane, Adam Yayıncılık, İstanbul, Bir Usta, Bir Dünya: Oktay Rifat, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Cansever, Edip, Sonrası Kalır II Bütün Şiirleri, Yapı Kredi Kültür Merkezi, İstanbul, Çamlıbel, Faruk Nafiz, Han Duvarları, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul, Dağlarca, Fazıl Hüsnü, Yedi Memetler, Kitap Yayınları, İstanbul, Defne, Zeki Ömer, Denizden Çalınmış Ülke, Millî Eğitim Basımevi, İstanbul, Dıranas, Ahmet Muhip, Şiirler, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Durbaş, Refik, Geçti mi Geçen Günler, Adam Yayınları, İstanbul, Ercan, Enver; İdil Önemli, Türk Edebiyatında Öyküler, İnkılâp Kitabevi, İstanbul, Ergülen, Haydar, Sokak Prensesi, Şiirler, Korsan Yayın, İstanbul, Ersoy, Mehmet Âkif, Safahat, İnkılâp Kitabevi, İstanbul, Füruzan, Parasız Yatılı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Gökalp, Ziya, Yeni Hayat, Doğru Yol, Elips Kitap, İstanbul, Gökçe, Enver, Yaşamı Bütün Şiirleri, Ayko Yayınları, Ankara, Gökyay, Orhan Şaik, Bu Vatan Kimin?, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, Güntekin, Reşat Nuri, Anadolu Notları, İnkılâp ve Aka Kitabevleri, İstanbul, Güntekin, Reşat Nuri, Bütün Eserleri 1, Leyla ile Mecnun, İnkılâp Kitabevi, İstanbul, Güzel Yazılar, Kısa Oyunlar, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, Güzel Yazılar, Şiirler, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, Hisar, Aylık Fikir ve Sanat Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 173, Şark Matbaası, Ankara, İlhan, Attilâ, Ben Sana Mecburum, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, Ilgaz, Rıfat, Bütün Şiirleri, Çınar Yayınları, İstanbul,

220 Karaalioğlu, Seyit Kemal, Dünya Edebiyatçılar Sözlüğü, İnkılâp ve Aka Kitabevleri, İstanbul, Karakoç, Sezai, Gün Doğmadan, Diriliş Yayınları, İstanbul, tarihsiz. Karakurt, Betül; Emre Eren, Dr. Yusuf Çetindağ, Neslihan Can, 100 Temel Eser Özetleri, Zambak, İzmir, Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Ankara, İletişim Yayınları, İstanbul, Karaosmanoğlu, Yakup Kadri, Millî Savaş Hikâyeleri, İletişim Yayıncılık, İstanbul, Kemal, Mehmed, Tükenmez, Gerçek Sanat Yayınları, İstanbul, Kemal, Orhan, Bereketli Topraklar Üzerinde, Everest Yayınları, İstanbul, Kemal, Yahya, Kendi Gök Kubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul, Kısakürek, Necip Fazıl, Çile, Büyük Doğu Yayınları, İstanbul, Kısakürek, Necip Fazıl, Tohum, Büyük Doğu Yayınları, İstanbul, Kurdakul, Şükran, Çağdaş Türk Edebiyatı II, Cumhuriyet Dönemi, Broy Yayınları, İstanbul, Külebi, Cahit, Bütün Şiirleri, Adam Yayınları, İstanbul, Memet Fuat, Türk Edebiyatı, de Yayınevi, İstanbul, Necatigil, Behçet, Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü, Varlık Yayınları, İstanbul, Necatigil, Behçet, En/Cam, Şiirler, de Yayınevi, Ankara, Oktay, Ahmet, Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, Oktay, Ahmet, Sürgün, Ada Yayınları, İstanbul, Orhan Veli, Bütün Şiirleri, drl.: Asım Bezirci, Can Yayınları, İstanbul, Ortaç, Yusuf Ziya, Beşik, Çınar Yayını, Cumhuriyet Basımevi, İstanbul, Ömer Seyfettin, Seçme Hikâyeler, Karanfil Yayınları, İstanbul, Ran, Nâzım Hikmet, Son Şiirleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Ran, Nâzım Hikmet, 835 Satır, Adam Yayınları, İstanbul, Safa, Peyami, Sanat, Edebiyat, Tenkit, Ötüken Yayınevi, İstanbul, Safa, Peyami, Yalnızız, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul, Sabahattin Âli, Kamyon, Seçme Öyküler, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2008 Sanat Eserleri Serisinin İkinci Kitabı, Düşen Yıldızlar, Yeni Matbaa, İstanbul, Sevük, İsmail Habib, Yurttan Yazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, Süreya, Cemal, Sevda Sözleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Şatıroğlu, Âşık Veysel, Hayatı ve Bütün Şiirleri, İnkılâp Kitabevi, İstanbul, Tamer, Ülkü, Varlık Şiirleri Antolojisi, Varlık Yayınevi, İstanbul, Taner, Haldun, Ölürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil, Bilgi Yayınevi, Ankara, Tanpınar, Ahmet Hamdi, Bütün Şiirleri, Dergâh Yayınları, İstanbul, Tanpınar, Ahmet Hamdi, Yaşadığım Gibi, Dergâh Yayınları, İstanbul, 2005.

221 Tanyol, Tuğrul, Sudaki Ankâ, Korsan Yayın, İstanbul, Taşer, Suat, Merhaba, Emek Basım - Yayımevi, Ankara, TDK Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, TDK Yazım Kılavuzu, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, Tecer, Leyla, Ahmet Kutsi Tecer in Bütün Şiirleri, Kültür Bakanlığı, Ankara, Tevfik, Fikret, Rübâb-ı Şikeste, Salkımsöğüt Yayınevi, İstanbul, Tuncer, Yrd. Doç. Dr. Hüseyin, Yedi Meşaleciler, Akademi Kitabevi, İzmir, Türk Dili, Türk Şiiri Özel Sayısı IV, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, Türk Dili, Türk Şiiri Özel Sayısı II (Divan Şiiri), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, Ülke Ülke Çağdaş Dünya Şiiri - I Milliyet Yayınları, İstanbul, Ülke Ülke Çağdaş Dünya Şiiri II, çev.: Cahit Sıtkı Tarancı, Milliyet Yayınları, İstanbul, Yalçın, Cevdet, Türk ve Dünya Edebiyatından Seçmeler Roman Özetleri, Platin, Ankara, Yavuz, Hilmi, Kayboluş Şiirleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, Yücel, Tahsin, Büyük Şairler ve Şiirleri, Varlık Yayınevi, İstanbul, Zarifoğlu, Cahit, Şiirler, Kitap Yayınevi, İstanbul,

222 TÜRKİYE HARİTASI BULGARİSTAN GÜRCİSTAN KARADENİZ Kırklareli Sinop Bartın Edirne Zonguldak Ardahan Artvin Kastamonu YUNANİSTAN Rize Samsun Tekirdağ İstanbul Kocaeli (İzmit) ERMENİSTAN Trabzon Ordu Giresun Düzce Bolu Karabük Yalova MARMARA DENİZİ Kars Amasya Çorum Çankırı Gümüşhane Bayburt Tokat Sakarya (Adapazarı) Çanakkale Bursa Iğdır Erzurum ANKARA Kırıkkale Bilecik NAHCİVAN Ağrı Eskişehir Balıkesir Erzincan Sivas Yozgat Kırşehir Kütahya Tunceli Bingöl Muş Manisa İRAN Van Elâzığ Malatya Kayseri Nevşehir Afyonkarahisar Bitlis Uşak İzmir Diyarbakır Batman Siirt Aksaray Niğde Konya Isparta Denizli Aydın EGE DENİZİ Hakkâri Kahramanmaraş Adıyaman Şırnak Mardin Burdur Muğla Osmaniye Şanlıurfa Gaziantep Karaman Antalya IRAK Adana Kilis Mersin SURİYE Hatay (Antakya) KIBRIS Erenköy (KKTC) AKDENİZ GKRY km LÜBNAN 222

223 TÜRK DÜNYASI HARİTASI 223