T.C. DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA BAZI KARAKTERİZASYONLARI MESUT ALTINOK

Benzer belgeler
BOZOK ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ MATEMATİK BÖLÜMÜ BİTİRME TEZİ E 3-BOYUTLU ÖKLİD UZAYINDA HELİSLER VE UYGULAMALARI.

İNVOLÜT B-SCROLL ÜZERİNE YENİ BİR BAKIŞ. Süleyman ŞENYURT * Ordu Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi,Matematik Bölümü, Ordu

SMARANDACHE EĞRİLERİNE AİT BİR UYGULAMA. Süleyman ŞENYURT 1* Selin SİVAS 1

ÖKLİD UZAYINDA MANNHEIM EĞRİLERİ ÜZERİNE

Name: Diferensiyel Geometri Spring 2014

3. V, R 3 ün açık bir altkümesi olmak üzere, c R. p noktasında yüzeye dik olduğunu gösteriniz.(10

LİNEER VEKTÖR ALANLARI VE GEOMETRİK UYGULAMALARI. Türkan YAYLACI ANKARA Her hakkı saklıdır

Darboux Ani Dönme Vektörleri ile. SPACELIKE ve TIMELIKE YÜZEYLER GEOMETRİSİ. Celal Bayar Üniversitesi Yayınları Yayın No: 0006

Jeodezi

3-Boyutlu öklid uzayında bertrand eğriler ve bishop çatısı. Bertrand curves and bishop frame in the 3-dimensional euclidean space

SAÜ Fen Edebiyat Dergisi (2009-II) ÜÇ BOYUTLU LORENTZ UZAYI MANNHEİM EĞRİ ÇİFTİ ÜZERİNE A. ZEYNEP AZAK

A COMMUTATIVE MULTIPLICATION OF DUAL NUMBER TRIPLETS


Şimdi de [ ] vektörünün ile gösterilen boyu veya büyüklüğü Pisagor. teoreminini iki kere kullanarak

f fonksiyonuna bir üç değişkenli fonksiyon adı verilir. Daha çok değişkenli fonksiyonlar benzer şekilde tanımlanır.

III. DERS DİFERENSİYELLENEBİLİR YÜZEYLER


3-Boyutlu Öklid Uzayında Bertrand Eğriler ve Bishop Çatısı. Bertrand Curves and Bishop Frame in the 3-Dimensional Euclidean Space

Parametrik doğru denklemleri 1

Prof.Dr.F.Nejat EKMEKCİ, Prof. Dr. Yusuf YAYLI, BAHAR

28/04/2014 tarihli LYS-1 Matematik-Geometri Testi konu analizi SORU NO LYS 1 MATEMATİK TESTİ KAZANIM NO KAZANIMLAR 1 / 31

MATEMATİK TESTİ LYS YE DOĞRU. 1. Bu testte Matematik ile ilgili 50 soru vardır.

Chapter 1 İçindekiler

KUTUPSAL KOORDİNATLAR

Şekil 23.1: Düzlemsel bölgenin alanı

9. SINIF Geometri TEMEL GEOMETRİK KAVRAMLAR

1. Hafta Uygulama Soruları

Üç Boyutlu Uzayda Koordinat sistemi

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

8.Konu Vektör uzayları, Alt Uzaylar

İleri Diferansiyel Denklemler

FEN FAKÜLTESİ MATEMATİK BÖLÜMÜ YAZ OKULU DERS İÇERİGİ. Bölümü Dersin Kodu ve Adı T P K AKTS

Bu bölümde Coulomb yasasının bir sonucu olarak ortaya çıkan Gauss yasasının kullanılmasıyla simetrili yük dağılımlarının elektrik alanlarının çok

2 1 fonksiyonu veriliyor. olacak şekilde ortalama değer teoremini sağlayacak bir c sayısının var olup olmadığını araştırınız. Eğer var ise bulunuz.

Matematikte karşılaştığınız güçlükler için endişe etmeyin. Emin olun benim karşılaştıklarım sizinkilerden daha büyüktür.

Konik Kesitler ve Formülleri

Küre Küre Üzerinde Hesap. Ders Sorumlusu Prof. Dr. Mualla YALÇINKAYA 2018

PERGEL YAYINLARI LYS 1 DENEME-6 KONU ANALİZİ SORU NO LYS 1 MATEMATİK TESTİ KAZANIM NO KAZANIMLAR

BERTRAND EĞRİ ÇİFTİNE AİT FRENET ÇATISINA GÖRE SMARANDACHE EĞRİLERİ ÜNZİLE ÇELİK

DERSİN ADI: MATEMATİK II MAT II (12) KUTUPSAL KOORDİNATLAR VE UYGULAMALARI 1. KUTUPSAL KOORDİNATLAR 2. EĞRİ ÇİZİMLERİ

MATEMATİK ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ - DENEME SINAVI DENEME. Diğer sayfaya geçiniz.

MAT355 Kompleks Fonksiyonlar Teorisi I Hafta 3

25. f: R { 4} R 28. ( ) 3 2 ( ) 26. a ve b reel sayılar olmak üzere, 27. ( ) eğrisinin dönüm noktasının ordinatı 10 olduğuna göre, m kaçtır?

GENELLEŞTİRİLMİŞ FUZZY KOMŞULUK SİSTEMİ ÜZERİNE

Üç Boyutlu Uzayda Koordinat sistemi

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ GENELLEŞTİRİLMİŞ KANAL YÜZEYLERİ. Fatih DOĞAN MATEMATİK ANABİLİM DALI ANKARA 2012


Uzayda iki doğrunun ortak dikme doğrusunun denklemi

MADDESEL NOKTANIN EĞRİSEL HAREKETİ

Topolojik Uzaylarda Süreklilik Çeşitleri Üzerine

A A = A 2 x + A 2 y + A 2 z (1) A A. Üç-boyutlu uzayda, iki tane vektörü kartezyen koordinatlarda dikkate alalım: A = Axˆx + A y ŷ + A z ẑ,

Aralıklar, Eşitsizlikler, Mutlak Değer

RİJİT CİSİMLERİN DÜZLEMSEL KİNEMATİĞİ

ÖZGEÇMĠġ Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities)

Kaynaklar Shepley L. Ross, Differential Equations (3rd Edition), 1984.

( KARMAŞIK SAYI MODÜL VE ÖZELLİKLERİ İKİ KARMAŞIK SAYI ARASI UZAKLIK DÜZLEMDE BELİRTTİĞİ BÖLGELER ) 1) z = z = i.z = z =... 2) z 1.

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ MEUSNIER TEOREMİNİN 3 BOYUTLU ÇİZGİLER UZAYINDAKİ KARŞILIĞI.

Harita Projeksiyonları

TRIGONOMETRI AÇI, YÖNLÜ AÇI, YÖNLÜ YAY

TÜREV VE UYGULAMALARI

Math 103 Lineer Cebir Dersi Final Sınavı

KATI CİSİMLERİN DÜZLEMSEL KİNEMATİĞİ

1984 ÖYS A) 875 B) 750 C) 625 D) 600 E) 500

MAT 103 ANALİTİK GEOMETRİ I FİNAL ÇALIŞMA SORULARI

İleri Diferansiyel Denklemler

1. BÖLÜM uzayda Bir doğrunun vektörel ve parametrik denklemi BÖLÜM uzayda düzlem denklemleri... 77

Genel Olarak Bir Yüzeyin Diğer Bir Yüzeye Projeksiyonu

Ç.Ü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi Yıl:2012 Cilt:28-2

12. SINIF. Fonksiyonlar - 1 TEST. 1. kx + 6 fonksiyonu sabit fonksiyon olduğuna göre aşağıdakilerden hangisidir? k. = 1 olduğuna göre k. kaçtır?

( ) ( ) ÖABT Analitik Geometri KONU TESTİ Noktanın Analitik İncelemesi. Cevap D. Cevap C. noktası y ekseni üzerinde ise, a + 4 = 0 A 0, 5 = 1+

Yönlü doğru parçası: Zıt yönlü doğru parçaları: Eş yönlü doğru parçaları: Örnek-1. Paralel yönlü doğru parçaları:

Fiz Ders 10 Katı Cismin Sabit Bir Eksen Etrafında Dönmesi

T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ

ÖZEL EGE LİSESİ SİMEDYAN ÜÇGENİ VE NOKTADAŞLIK

T I M U R K A R A Ç AY, H AY D A R E Ş, O R H A N Ö Z E R K A L K U L Ü S N O B E L

7. f(x) = 2sinx cos2x fonksiyonunun. π x 3 2 A) y = 9. f(x) = 1 2 x2 3x + 4 eğrisinin hangi noktadaki teğetinin D) ( 10 3, 4 9 ) E) ( 2 3, 56

LİSE ÖĞRENCİLERİNE OKULLARDA YARDIMCI VE ÜNİVERSİTE SINAVLARINA. (YGS ve LYS na) HAZIRLIK İÇİN. Örnek çözümlü. Deneme sınavlı GEOMETRİ-2.

Alıştırmalara yanıtlar

T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MATEMATİK ANABİLİM DALI BİHARMONİK EĞRİLER

ÖSYM. 1. Bu testte 40 soru vardır. 2. Cevaplarınızı, cevap kâğıdının Matematik Testi için ayrılan kısmına işaretleyiniz AYT/Matematik

1994 ÖYS. 6. x, y, z sıfırdan büyük birer tam sayı ve 2x+3y-z=94 olduğuna göre, x in en küçük değeri kaçtır?

Üç Boyutlu Uzayda Bazı Yüzeyler ve Koordinat Sistemleri

İleri Diferansiyel Denklemler

Final sınavı konularına aşağıdaki sorular dahil değildir: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 19, 20, 21, 25, 27, 28, 29, 30, 33-b.

FİNAL SORULARI GÜZ DÖNEMİ A A A A A A A

UZAYDA VEKTÖRLER ve DOĞRU DÜZLEM

Leyla Bugay Doktora Nisan, 2011

Tanımlar, Geometrik ve Matemetiksel Temeller. Yrd. Doç. Dr. Saygın ABDİKAN Yrd. Doç. Dr. Aycan M. MARANGOZ. JDF329 Fotogrametri I Ders Notu

VEKTÖR UZAYLARI 1.GİRİŞ

DÜZLEMDE GERİLME DÖNÜŞÜMLERİ

7. BÖLÜM İÇ ÇARPIM UZAYLARI İÇ ÇARPIM UZAYLARI İÇ ÇARPIM UZAYLARI İÇ ÇARPIM UZAYLARI .= Genel: Vektörler bölümünde vektörel iç çarpım;

Elipsoid Yüzünde Jeodezik Dik Koordinatlar (Soldner Koordinatları) ve Temel Ödev Hesapları

İç-Çarpım Uzayları ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazar Öğr. Grv. Dr. Nevin ORHUN

Örnek...3 : β θ. Örnek...1 : Örnek...2 : KARMAŞIK SAYILAR 4. w i. = n z { i=0,1,2,...,(n 1) } Adım 1. Adım 2. Adım 3

SORULAR. 1. Aşa¼g daki limitleri bulunuz. Cevab n z n aşamalar n belirtiniz. lim. 1 n sin. lim. q 1 x 1+x

Artan-Azalan Fonksiyonlar Ekstremumlar. Yard. Doç. Dr. Mustafa Akkol

İÇİNDEKİLER. Ön Söz...2. Noktanın Analitik İncelenmesi...3. Doğrunun Analitiği Analitik Düzlemde Simetri...25

ELEKTRİKSEL POTANSİYEL

İleri Diferansiyel Denklemler

Transkript:

T.C. AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA BAZI ÖZEL UZAY EĞRİLERİNİN KARAKTERİZASYONLARI MESUT ALTINOK YÜKSEK LİSANS TEZİ MATEMATİK ANABİLİM DALI KIRŞEHİR AĞUSTOS - 2011

T.C. AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA BAZI ÖZEL UZAY EĞRİLERİNİN KARAKTERİZASYONLARI MESUT ALTINOK YÜKSEK LİSANS TEZİ MATEMATİK ANABİLİM DALI DANIŞMAN: DOÇ. DR. LEVENT KULA KIRŞEHİR AĞUSTOS - 2011

Fen Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğü ne Bu çalışma jürimiz tarafından MATEMATİK Anabilim Dalında YÜKSEK LİSANS TEZİ olarak kabul edilmiştir. Başkan: PROF. DR. KAZIM İLARSLAN İmza: Üye: DOÇ. DR. LEVENT KULA İmza: Üye: YARD. DOÇ. DR. BAKİ YAĞBASAN İmza: Onay Yukarıdaki imzaların, adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu onaylarım..../.../20.. DOÇ. DR. MUSTAFA KURT Enstitü Müdürü

ÖZET DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA BAZI ÖZEL UZAY EĞRİLERİNİN KARAKTERİZASYONLARI Mesut ALTINOK Bu çalışma 5 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, tezin içeriği ile ilgili giriş yapıldı. İkinci bölümde, temel tanım ve teoremler verildi. Üçüncü bölümde, bazı özel düzlemsel eğriler verildi. Dördüncü bölümde, düzlemsel eğriler yardımıyla bazı özel uzay eğrilerinin karakterizasyonları yapıldı ve bu karakterizasyonlarla ilgili denklemler elde edildi. Beşinci bölümde, bu konuyla ilgili örnekler verildi. Anahtar Kelimeler: Düzlemsel Eğriler, Episikloid, Epitrokoid, Genel Helis, Slant Helis. i

ABSTRACT THE CHARACTERIZATION OF SOME SPECIAL SPACE CURVES WITH PLANE CURVES Mesut ALTINOK This thesis consists of five chapters. In first section, there is an introduction about the content of the thesis. In the second section, some definitions and theorems in the thesis were given. In the third section, some special plane curves were given. In the fourth section, some special space curves were characterized with plane curves and equations were obtained about this characterization. In the fifth section, some applications were done about the subject. Key Words: Plane Curves, Epicycloid, Epitrochoid, General Helix, Slant Helix. ii

TEŞEKKÜR Bu çalışmada emeği geçen ve benden yardımlarını esirgemeyen danışmanım Doç. Dr. Levent KULA ya, ayrıca manevi desteğini hiç esirgemeyen aileme ve eşim Maya KANTAROĞLU ALTINOK a çok teşekkür ederim. iii

İÇİNDEKİLER DİZİNİ ÖZET............................... i ABSTRACT........................... ii TEŞEKKÜR........................... iii İÇİNDEKİLER DİZİNİ..................... iv ŞEKİLLER DİZİNİ....................... vi SİMGELER VE KISALTMALAR............... ix 1 GİRİŞ............................. 1 2 TEMEL KAVRAMLAR................... 2 2.1. GENEL HELİS VE SLANT HELİS.......... 18 2.1.1. Slant Helis İçin Eksen............. 19 2.1.2. Slant Helisler Arasındaki Bağıntı....... 21 3 BAZI ÖZEL DÜZLEMSEL EĞRİLER........... 25 4 DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA UZAY EĞRİLERİNİN KARAKTERİZASYONU......... 30 4.1. GENEL HELİSLER İÇİN BİR KARAKTERİZASYON 35 4.2. SLANT HELİSLER İÇİN BİR KARAKTERİZASYON 38 iv

5 ÖZEL DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA ELDE EDİLEN SLANT HELİSLER..................... 41 5.1. EPİTROKOİD EĞRİSİNE KARŞILIK GELEN SLANT HELİS.......................... 41 5.2. HIZ VEKTÖRÜ KARDİOİD EĞRİSİ OLAN EPİTROKOİD EĞRİSİNE KARŞILIK GELEN SLANT HELİS... 45 5.3. HIZ VEKTÖRÜ NEPROİD EĞRİSİ OLAN EPİTROKOİD EĞRİSİNE KARŞILIK GELEN SLANT HELİS... 46 5.4. LİMAÇON EĞRİSİNE KARŞILIK GELEN SLANT HELİS.......................... 47 KAYNAKLAR.......................... 54 ÖZGEÇMİŞ........................... 56 v

ŞEKİLLER DİZİNİ 2.1 Eğri............................ 2 2.2 Parametre değişimi.................... 3 2.3 Yay uzunluğu....................... 4 2.4 Düzlemsel eğri...................... 13 2.5 Silindirik helis...................... 18 2.6 Slant helis......................... 19 2.7 Salkowski eğrisi...................... 19 2.8 Anti-Salkowski eğrisi................... 20 3.1 Epitrokoid eğrisi..................... 25 3.2 Episikloid eğrisi...................... 27 3.3 [ 16, 16] aralığında a = 16 306, b = 9 306 değerleri için elde edilen epitrokoid.................. 28 3.4 [ 16, 16] aralığında a = 16 306, b = 9 306 değerleri için elde edilen episikloid................... 28 4.1 Çemberden elde edilen silindirik helis.......... 38 5.1 a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen epitrokoid eğrisi........................... 42 5.2 a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen epitrokoid eğrisinin hız vektörü................... 42 5.3 a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen slant helis... 43 5.4 a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen slant helisin teğetler göstergesinin şekli................ 43 5.5 a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen slant helisin binormaller göstergesi.................. 44 vi

5.6 a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen slant helisin asli normaller göstergesi................. 44 5.7 a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen slant helisin Küresel göstergelerinin küre üzerindeki görüntüsü... 45 5.8 Kardioid eğrisi...................... 45 5.9 Hız vektörü kardioid olan epitrokoid eğrisi....... 46 5.10 Hız vektörü kardioid olan epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis...................... 46 5.11 Neproid eğrisi....................... 47 5.12 hız vektörü neproid eğrisi olan epitrokoid....... 47 5.13 Hız vektörü neproid eğrisi olan epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis................. 47 5.14 a = 1 3, b = 2 3 değerleri için limaçon eğrisi........ 48 5.15 a = 1 3, b = 2 3 değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helis..................... 49 5.16 a = 1 3, b = 2 3 değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helisin teğetler göstergesi.......... 49 5.17 a = 1 3, b = 2 3 değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helisin binormaller göstergesi........ 50 5.18 a = 1 3, b = 2 3 değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helisin asli normaller göstergesi...... 50 5.19 Limaçon eğrisine karşılık gelen slant helisin küresel göstergelerinin küre üzerindeki görüntüsü....... 51 5.20 a = 3 5, b = 1 5 değerleri için epitrokoid eğrisinin hız vektörü olan episikloid.................. 51 5.21 a = 3 5, b = 1 5 değerleri için epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis...................... 52 5.22 a = 2 3, b = 1 6 değerleri için epitrokoid eğrisinin hız vektörü olan episikloid.................. 52 vii

5.23 a = 2 3, b = 1 6 değerleri için epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helisi..................... 53 viii

SİMGELER VE KISALTMALAR T R 3(t) : Tanjant uzay, : İç çarpım : Vektörel çarpım (I, α) : Koordinat komşuluğu. : Norm T : Teğetler göstergesi N : Normaller göstergesi B : Binormaller göstergesi κ : Eğrilik τ : Torsiyon D : Darboux vektörü D : Genelleştirilmiş Darboux vektörü ix

1 GİRİŞ Bu tezde, slant helisleri, özel düzlemsel eğriler yardımıyla karakterize edilecek. Ayrıca bu karakterizasyonla ilgili uygulamalar verilecektir. Bu çalışma, birinci bölüm giriş olmak üzere beş bölümden oluşmaktadır. İkinci bölümde, temel tanım ve teoremler verildi. Üçüncü bölümde, bazı özel düzlemsel eğriler ve bu eğrilerin parametrik denklemlerinin elde edilişi verildi. Dördüncü bölümde, düzlemsel eğriler yardımıyla bazı özel uzay eğrilerinin karakterizasyonları yapıldı ve bu karakterizasyonlarla ilgili denklemler elde edildi. Beşinci bölümde, bazı düzlemsel eğrilerden elde edilen slant helisler verildi. 1

2 TEMEL KAVRAMLAR Tanım 2.1 I, R nin bir açık aralığı olmak üzere α : I R 3 biçiminde düzgün bir α dönüşümüne, R 3 uzayı içinde bir eğri denir [11]. Şekil 2.1: Eğri. R 3 uzayında dik koordinat fonksiyonları x 1, x 2, x 3 olmak üzere bir α : I R 3 eğrisinin verildiğini varsayalım. α dönüşümün değer kümesi R 3 olduğundan, α 1, α 2, α 3 ile gösterilen 3 tane bileşeni vardır. Daha açık bir anlatımla α = (α 1, α 2, α 3 ) biçimindedir. Burada 1 j 3 olacak biçimdeki her j doğal sayısı için x j α = α j dir. Her bir α j fonksiyonu, I aralığından R ye giden bir fonksiyondur. α : I R 3 dönüşümünün düzgün olması demek 1 j 3 için α j fonksiyonlarının düzgün olması demektir [11]. Tanım 2.2 α : I R 3 t (α 1 (t), α 2 (t), α 3 (t)) 2

eğrisi için α (t) = = dα dt (t) ( dα1 dt (t), dα 2 dt (t), dα ) 3 dt (t) olmak üzere (α(t), α (t)) T R 3(t) vektörüne α eğrisinin t I parametre değerine karşılık gelen α (t) noktasındaki hız vektörü veya tanjant vektörü denir [3]. Tanım 2.3 α : I R 3 bir eğri olsun. J açık bir aralık olmak üzere, bir h : J I difeomorfizmine, α eğrisi için bir parametre dönüşümü denir. α h eğrisine de α eğrisinin h ile yeniden parametrelendirilmişi denir, (şekil 2.2) [11]. Şekil 2.2: Parametre değişimi. Tanım 2.4 α : I R 3 eğrisi verilsin. Her t I için α (t) 0 ise α eğrisine düzenli (regüler) eğri denir [11]. Tanım 2.5 α : I R 3 eğrisi verilsin. t 0 I olmak üzere, eğri üstünde α(t 0 ) noktasından başlayarak yay uzunluğunu ölçmeye başladığımızı varsayalım, (şekil 2.3). t < t 0 ise α(t 0 ) ve α(t) noktaları arasında kalan eğri parçasının uzunluğunu negatifine f(t) diyelim. t = t 0 için f(t 0 ) = 0 olarak tanımlayalım. t > t 0 ise α(t 0 ) ve α(t) noktaları arasında kalan eğri parçasının uzunluğunun f(t) diyelim. 3

Şekil 2.3: Yay uzunluğu. Böylece I aralığından R içine tanımlı f : t f(t) fonksiyonu tanımlanmış olur. Bu f fonksiyonuna, α eğrisinin yay uzunluğu fonksiyonu denir [11]. Teorem 2.6 α : I R 3 olduğuna göre dir [11]. eğrisinin yay uzunluğu fonksiyonu f f = α (2.1) Teorem 2.7 α : I R 3 olduğuna göre dir [11]. f(t) = eğrisinin yay uzunluğu fonksiyonu f t t 0 α (u) du (2.2) Tanım 2.8 α : I R 3 eğrisinin yay uzunluğu fonksiyonu f olduğuna göre f(t) = 1 (2.3) ise α eğrisine birim hızlı eğri, t parametresine de yay parametresi adı verilir [11]. Tanım 2.9 R 3 uzayında birim hızlı α : I R 3 eğrisi için T (s) = α (s) (2.4) eşitliğiyle belirli T (s) vektörüne, α eğrisinin α(s) noktasındaki birim teğet vektörü denir [11]. 4

T fonksiyonu, I aralığının her bir s noktasına, α(s) noktasındaki α (s) teğet vektörünü karşılık getiren bir fonksiyondur. Buna göre T, α eğrisi üstünde bir vektör alanıdır. Bu vektör alanına, α eğrisinin birim teğet vektör alanı denir [11]. Tanım 2.10 R 3 uzayındaki birim hızlı α eğrisi için κ : I R, κ(s) = T (s) (2.5) fonksiyonuna, α eğrisinin eğrilik fonksiyonu ve κ(s) sayısına eğrinin α(s) noktasındaki eğriliği denir [11]. Tanım 2.11 R 3 uzayındaki birim hızlı α eğrisi için N(s) = 1 κ(s) T (s) (2.6) eşitliğiyle belirli N(s) vektörüne, α eğrisinin α(s) noktasındaki birinci dik vektörü (asli normali) ve N vektör alanına, α eğrisinin birinci dik vektör alanı (asli normal vektör alanı) denir [11]. Tanım 2.12 R 3 uzayındaki birim hızlı α eğrisi için B(s) = T (s) N(s) (2.7) eşitliğiyle tanımlı B(s) vektörüne, α eğrisinin α(s) noktasındaki i- kinci dik vektörü (binormali) ve B vektör alanına, α eğrisinin ikinci dik vektör alanı (binormal vektör alanı) denir [11]. Uyarı 2.13 R 3 uzayındaki birim hızlı α eğrisinin κ(s) = 0 olacak biçimdeki α(s) noktalarında N(s) vektörü tanımsızdır. Dolayısıyla böyle noktalarda B(s) vektörü de tanımsız olur [11]. Tanım 2.14 T (s), N(s), B(s) vektörlerine, α eğrisinin α(s) noktasındaki Frenet vektörleri denir [11]. {T (s), N(s), B(s)} kümesine, α eğrisinin α(s) noktasındaki Frenet çatısı denir. 5

T, N, B vektör alanlarına, α eğrisi üstünde Frenet vektör alanları denir [11]. Tanım 2.15 R 3 uzayındaki birim hızlı α eğrisinin Frenet vektör alanları T, N, B olmak üzere τ : I R, τ(s) = B (s), N(s) (2.8) fonsiyonuna, α eğrisinin burulma fonksiyonu denir. eğrinin α(s) noktasındaki burulması denir [11]. τ(s) sayısına Teorem 2.16 R 3 uzayındaki birim hızlı α : I R 3 eğrisinin Frenet vektör alanları T, N, B ise T N B = κn = κt + τb = τn dir. İspat. (2.6) eşitliğinden T = κn elde edilir. N = at + bn + cb olduğunu varsayalım. Bu eşitliğin her iki tarafı T ile iç çarpılarak N, T = a bulunur. N, T = 0 N, T + N, T = 0 olduğundan a = κ olur. N, T = N, T = N, κn = κ N = at + bn + cb eşitliğinin her iki yanı N ile iç çarpılarak N, N = b bulunur. olduğundan b = 0 olur. N, N = 1 N, N + N, N = 0 2 N, N = 0 N, N = 0 6

N = at + bn + cb eşitliğinin her iki yanı B ile iç çarpılarak N, B = c bulunur. N, B = 0 N, B + N, B = 0 N, B = N, B = τ olduğundan, c = τ bulunur. Öyleyse N = κt + τb dır. Şimdi B = dt + en + fb eşitliğinin her iki yanı T ile iç çarpılarak B, T = d bulunur. B, T = 0 B, T + B, T = 0 olduğundan d = 0 olur. B, T = B, T = B, κn = 0 B = dt + en + fb eşitliğinin her iki yanı N ile iç çarpılarak B, N = e bulunur. B, N = 0 B, N + B, N = 0 olduğundan e = τ olur. B, N = B, N = B, κt + τb = τ B = dt + en + fb eşitliğinin her iki yanı B ile iç çarpılarak B, B = f bulunur. B, B = 1 B, B + B, B = 0 B, B = 0 olduğundan f = 0 bulunur. Öyleyse B = τn olur [11]. Tanım 2.17 R 3 uzayındaki birim hızlı α : I R 3 eğrisinin Frenet vektör alanları T, N, B olsun. {T (s), N(s)} kümesinin gerdiği düzleme, α(s) noktasındaki dokunum düzlemi veya oskülatör düzlem denir. {T (s), B(s)} kümesinin gerdiği düzleme, α(s) noktasındaki doğrultma düzlemi veya rektifiyan düzlem denir. 7

{N(s), B(s)} kümesinin gerdiği düzleme, α(s) noktasındaki dik düzlem veya normal düzlem denir [11]. Teorem 2.18 α : I R 3 birim hızlı eğrisinin Frenet vektör alanları T, N, B olduğuna göre dir [11]. N B = T B T = N Tanım 2.19 Birim hızlı olmayan bir α : I R 3 eğrisini göz önüne alalım. α h : J R 3 birim hızlı olacak biçimde bir h : J I fonksiyonu f(t) = t t 0 α (u) du eşitliğiyle tanımlı f : I J fonksiyonunun tersidir. Eğer β = α h denirse. β : J R 3 birim hızlı bir eğridir. β eğrisinin Frenet vektör alanlarını T 1, N 1, B 1 ile gösterelim. s J, h(s) = t olsun. h = f 1 olduğundan s = f(t) demektir. Buna göre β(s) = α(h(s)) = α(t) olur. f(t 0 ) = 0 olduğu açıktır. R 3 uzayında birim hızlı olmayan bir α eğrisinden elde edilen birim hızlı β eğrisinin Frenet vektör alanları T 1, N 1, B 1 ile gösterilsin. T (t) = T 1 (f(t)) N(t) = N 1 (f(t)) B(t) = B 1 (f(t)) eşitlikleri ile tanımlanan T, N, B vektör alanlarına α eğrisinin Frenet vektör alanları denir. 8

β eğrisinin eğrilik ve burulması κ 1, τ 1 ile gösterilsin. κ(t) = κ 1 (f(t)) τ(t) = τ 1 (f(t)) eşitlikleri ile tanımlanan κ, τ fonksiyonlarına sırasıyla α : I R 3 eğrisinin eğrilik ve burulması denir. Kısaca ve dir [11]. T = T 1 f N = N 1 f B = B 1 f κ = κ 1 f τ = τ 1 f α, I aralığından R içine tanımlı bir fonksiyondur. fonksiyon kısaca ν ile gösterilecektir. Daha açık olarak Bu α = ν eşitliği ile tanımlanır. f = α olduğundan f = ν olur. Teorem 2.20 α eğrisinin Frenet vektör alanları T, N, B ve bu eğrinin eğrilik ve burulması κ, τ olsun. α = ν olduğuna göre T N B = νκn = ν( κt + τb) = ντn dir [11]. Teorem 2.21 α eğrisinin Frenet vektör alanları T, N, B olduğuna 9

göre T = α α B = α α α α N = B T dir. α eğrisinin eğrilik ve burulma fonksiyonları κ ve τ olduğuna göre dir [11]. κ = α α α 3 τ = α α, α α α 2 Tanım 2.22 Birim hızlı α : I R 3 eğrisi için D(s) = τ(s)t (s) + κ(s)b(s) vektör alanına α eğrisinin Darboux vektör alanı denir [2]. Tanım 2.23 κ(s) 0 koşulu altında α ( ) τ D(s) = (s)t (s) + B(s) κ olarak tanımlanan vektör alanına α nın genelleştirilmiş Darboux vektör alanı denir [6]. Tanım 2.24 Bir küre üzerinde yatan eğriye küresel eğri adı verilir [7]. Tanım 2.25 M, R 3 uzayında bir yüzey ve α : I M bir eğri olmak üzere M yüzeyinin birim normal vektör alanı Z α olsun. α vektör alanı, Z α vektör alanının lineer bileşimi ise α eğrisine, M yüzeyi içinde bir geodezik eğri denir [11]. 10

Tanım 2.26 M eğrisinin m M noktasındaki M ile sonsuz yakın üç ortak noktası olan kürelerinin merkezlerinin geometrik yeri olan ᾱ = α(s 0 ) + 1 κ(s 0 ) N(s 0) + λb(s 0 ) doğrusuna M eğrisinin m M noktasındaki eğrilik ekseni denir. Eğrilik ekseni üzerindeki C(s 0 ) = α(s 0 ) + 1 κ(s 0 ) N(s 0) noktasına M nin m = α(s 0 ) noktasındaki eğrilik merkezi denir [2]. Tanım 2.27 α eğrisi bütün noktaları bir düzlem tarafından içeriliyorsa bu eğriye düzlemseldir denir [11]. Teorem 2.28 α eğrisi düzlemsel ise τ = 0 dır ve eğrinin her bir noktasındaki dokunum (oskülatör) düzlemi, eğrinin içinde bulunduğu E düzlemidir. Karşıt olarak τ = 0 ise α eğrisi düzlemseldir. İspat. Önce α : I R 3 eğrisinin düzlemsel olduğunu varsayalım. Buna göre her t I için α(t) noktalarının tümü, belirli bir E düzleminde bulunur. Bu düzlemin birim dik vektörü q olsun. Eğer p düzlem üzerinde bir nokta ise her t I için α(t) p, q = 0 olur. Buradan α (t), q = 0, α (t), q = 0 bulunur. α = ν olmak üzere α = νt ve α = ν T + ν 2 κn olduğundan νt, q = 0, ν T + ν 2 κn, q = 0 elde edilir. Bu eşitlikler, T ve N vektör alanlarının q vektörüne dik olduğunu gösterir. Demek ki her t I için T (t) ve N(t) vektörleri, α(i) kümesini kapsayan düzlem içindedirler. B(t) vektörü, T (t) ve N(t) vektörlerinin her ikisine de dik olduğundan her t I için B(t), q ya paralel olur. Öyleyse B = q veya B = q 11

dır. Buradan B = 0 elde edilir. B = ντn olduğundan τ = 0 olmak zorundadır. Eğrinin içinde bulunduğu E düzlemi B vektörüne dik olduğundan, eğrinin herbir noktasındaki dokunum düzlemi, eğrinin içinde bulunduğu E düzlemidir. Karşıt olarak α eğrisi için τ = 0 olduğunu varsayalım. Bu taktirde B = ντn ve B = 0 olur. Buna göre B vektör alanı α üstünde sabittir. t 0 I alalım ve F : I R fonksiyonunu F (t) = α(t) α(t 0 ), B eşitliğiyle tanımlayalım. F (t 0 ) = 0 olduğu hemen görülebilir. Ayrıca F (t) = α(t), B = ν(t)t (t), B = 0 olduğundan F fonksiyonu sabittir ve I nın her bir t elemanı için F (t) = 0 dır. Böylece her t I için α(t) α(t 0 ), B = 0 dir. Bu eşitlik α(i) kümesinin α(t 0 ) noktasından geçen ve B vektörüne dik olan düzlem içinde bulunduğunu, kısaca α(t 0 ) noktasındaki dokunum düzlemi içinde bulunduğunu gösterir [11]. Tanım 2.29 α(t) = (α 1 (t), α 2 (t)) parametrik denklemiyle verilen α eğrisi regüler olsun. Bu eğrinin { t, n} Frenet çatısı ve κ p birinci eğriliği dir [2]. t = n = (α 1, α 2) ((α 1 )2 + (α 2 )2 ) 1 2 ( α 2, α 1) ((α 1 )2 + (α 2 )2 ) 1 2 κ p = α 1α 2 α 1α 2 ((α 1 )2 + (α 2 )2 ) 3 2 Teorem 2.30 γ : I R 2 birim hızlı eğrisi için κ p = ϕ dir. Burada ϕ, x-ekseni ile t arasındaki açıdır. Ayrıca { t, n}, γ eğrisinin Frenet çatısı ve κ p, γ eğrisinin birinci eğriliğidir [2]. 12

Şekil 2.4: Düzlemsel eğri. İspat. Şekil (2.4) den n, e 1 = n e 1 cos(ϕ + π 2 ) dir. n ve e 1 birim vektörler olduklarından n, e 1 = sin ϕ elde edilir. Ayrıca t, e 1 = cos ϕ (2.9) eşitliğinin her iki tarafının türevi alınırsa bulunur. (2.9) ve (2.10) dan olur. t, e 1 = ϕ sin ϕ κ n, e 1 = ϕ sin ϕ (2.10) κ = ϕ Teorem 2.31 γ : I R 2 birim hızlı olmayan eğrisi için γ κ p = ϕ dir. Burada ϕ, x-ekseni ile t arasındaki açıdır. Ayrıca { t, n}, γ eğrisinin Frenet çatısı ve κ p, γ eğrisinin birinci eğriliğidir [2]. 13

İspat. Şekil (2.4) den n, e 1 = n e 1 cos(ϕ + π 2 ) dir. n ve e 1 birim vektörler olduklarından n, e 1 = sin ϕ elde edilir. Ayrıca t, e 1 = cos ϕ (2.11) eşitliğinin her iki tarafının türevi alınırsa bulunur. (2.11) ve (2.12) den olur. t, e 1 = ϕ sin ϕ γ κ n, e 1 = ϕ sin ϕ (2.12) γ κ = ϕ Tanım 2.32 R 3 de bir M yüzeyi içinde birim hızlı bir α eğrisi verilsin. Yüzeyin birim dik vektör alanı Z α olsun. α eğrisinin birim teğet vektör alanı T olmak üzere (Z α) T = Y eşitliğiyle tanımlanan Y vektör alanını göz önüne alalım. Vektörel çarpımın özelliklerinden dolayı {T (s), (Z α)(s), Y (s)} kümesi T α(s) R 3 uzayının ortanormal bir tabanı (bazı) olur. Bu tabana, (α, M) eğriyüzey ikilisinin çatısı denir. R 3 de bir M yüzeyi içinde birim hızlı bir α eğrisi verilsin. κ n (s) = α (s), (Z α)(s) eşitliğiyle belirli κ n sayısına, (α, M) eğri-yüzey ikilisinin α(s) noktasındaki normal eğriliği denir [11]. 14

Tanım 2.33 M yüzeyi içinde birim hızlı bir eğri α olsun. κ g (s) = α (s), Y (s) sayısına, (α, M) eğri-yüzey ikilisinin α(s) noktasındaki geodezik eğriliği denir [11]. Tanım 2.34 M R 3 bir yüzey (α) M birim hızlı bir eğri olsun. Bu taktirde t τ (s) = (Z α) (s), Y (s) sayısına, (α, M) eğri-yüzey ikilisinin α(s) noktasındaki geodezik torsionu denir [11]. Tanım 2.35 M yüzeyi içinde birim hızlı bir eğri α olmak üzere κ n, κ g, t τ fonksiyonlarına, α, M eğri-yüzey ikilisinin eğrilikleri denir [11]. Teorem 2.36 α, M içinde birim hızlı bir eğri olsun. (α, M) eğriyüzey ikilisinin eğrilikleri κ n, κ g, t τ olduğuna göre T = κ g Y + κ n (Z α) dir [11]. Y = κ g T + t τ (Z α) (Z α) = κ n T + t τ Y Teorem 2.37 Birinci kenarı (Z α)(s), ikinci kenarı B(s) olan yönlü açının ölçüsü θ olmak üzere dir [11]. κ n = κ sin θ κ g = κ cos θ t τ = τ θ 15

Teorem 2.38 Bir M yüzeyi içinde birim hızlı olmayan α eğrisi verildiğinde (α, M) eğri-yüzey ikilisinin eğrilikleri κ n, κ g, t τ olduğuna göre κ n (s) = κ g (s) = 1 ν 2 α (s), (Z α)(s) 1 ν 2 α (s), Y (s) t τ (s) = 1 ν (Z α) (s), Y (s) dir [11]. Teorem 2.39 Birim hızlı olmayan α eğrisi verildiğinde (α, M) eğriyüzey ikilisinin eğrilikleri κ n, κ g, t τ olduğuna göre dir [11]. T Y = ν[κ g Y + κ n (Z α)] = ν[ κ g T + t τ (Z α)] (Z α) = ν[ κ n T + t τ Y ] Tanım 2.40 M, N R 3 iki eğri olsun. M ve N sırasıyla (I, ψ), (I, ξ) koordinat komşulukları ile verilsin. ψ(s) ve ξ(s) noktalarında M ve N nin Serret-Frenet çatısı, sırasıyla, {T 1 (s), N 1 (s), B 1 (s)} ve {T 2 (s), N 2 (s), B 2 (s)} olmak üzere, T 1, T 2 = 0 ise N ye M nin involütü, M ye de N nin evolütü denir [2]. Teorem 2.41 M, N R 3 iki eğri olsun. M ve N sırasıyla (I, ψ), (I, ξ) koordinat komşulukları ile verilsin. Eğer N, M nin involütü ise c sabit olmak üzere her s I için dir [2]. d(ψ(s), ξ(s)) = c s 16

Teorem 2.42 M, N R 3 evolüt-involüt eğrileri, sırasıyla (I, ψ), (I, ξ) koordinat komşulukları ile verilsin. s I ya karşılık gelen ψ(s) M ve ξ(s) N noktalarında, M ve N nin Serret-Frenet çatıları {T 1 (s), N 1 (s), B 1 (s)} ve {T 2 (s), N 2 (s), B 2 (s)} ve M nin eğrilik fonksiyonları κ 1, τ 1, N nin eğrilik fonksiyonları κ 2, τ 2 ise κ 2 2(s) = κ2 1(s) + τ1 2 (s) κ 2 1 (s)(c s)2 dir [2]. 17

2.1. GENEL HELİS VE SLANT HELİS Tanım 2.43 (Genel helis)γ : I R R 3 dönüşümü ile verilen bir uzay eğrisinin teğeti sabit bir doğrultu ile sabit açı yapıyorsa bu uzay eğrisi genel helis olarak adlandırılır [2]. Teorem 2.44 κ > 0 için γ genel helistir τ κ =sbttir [2]. Özel olarak κ ve τ değerleri sabit ise eğri bir silindirik helistir [6]. 1.0 1.0 0.5 0.0 0.5 0.0 0.5 1.0 0.5 1.0 4 2 0 Şekil 2.5: Silindirik helis. Tanım 2.45 (Slant Helis) γ : I R R 3 dönüşümü ile verilen bir uzay eğrisinin asli normali sabit bir doğrultu ile sabit açı yapıyorsa bu uzay eğrisi slant helis olarak adlandırılır [8]. Teorem 2.46 γ : I R 3 eğrisi ) bir slant helis olması için gerek ve yeter şart κ g = 1 κ 2 = sbt olmasıdır. γ (κ 2 +τ 2 ) 3 2 ( τ κ κ = 1 özel durumu için slant helise Salkowski eğrisi, τ = 1 özel durumu için elde edilen slant helise Anti-Salkowski eğrisi adı verilir [12]. 18

0.0 0.2 0.2 0.0 0.2 0.2 1.0 0.5 0.0 0.5 1.0 Şekil 2.6: Slant helis. Şekil 2.7: Salkowski eğrisi. 2.1.1. Slant Helis İçin Eksen γ : I R 3 birim hızlı olmayan slant helis olsun. θ bir sabit ve a sabit vektör olmak üzere N, a = cos θ (2.13) dır. (2.13) eşitliğinin her iki tarafının türevi alınırsa N, a = γ ( κt + τb), a = 0 = γ κ T, a + τ γ B, a = 0 (2.14) T, a = τ κ B, a 19

Şekil 2.8: Anti-Salkowski eğrisi. olarak bulunur. Buradan B, a = b seçilirse a = τ bt + cos θn + bb κ olarak bulunur. a sabit vektörü slant helisin ekseni olup a = 1 alınırsa ( τ 2 + cos 2 θ + b 2 ) 1 κ 2b2 2 = 1 b 2 ( τ 2 κ + 1) = 2 sin2 θ b = ± sin θ ( κ2 +τ 2 κ 2 ) 1 2 dir. O halde slant helisin ekseni = ± κ sin θ (κ 2 + τ 2 ) 1 2 a = ± τ sin θ T + sin θn + ± κ sin θ B (2.15) (κ 2 + τ 2 ) 1 2 (κ 2 + τ 2 ) 1 2 20

formundadır. (2.14) eşitliğinin her iki yanının türevi alınırsa κ T, a + τ B, a γ (κ 2 + τ 2 ) cos θ = 0 κ (± τ sin θ ) + τ (± κ sin θ ) γ (κ 2 + τ 2 ) cos θ = 0 (κ 2 + τ 2 ) 1 2 (κ 2 + τ 2 ) 1 2 sin θ ± (κτ κ τ) γ (κ 2 + τ 2 ) cos θ = 0 (κ 2 + τ 2 ) 1 2 sin θ ( τ ) ± κ 2 = γ (κ 2 + τ 2 ) cos θ (κ 2 + τ 2 ) 1 2 κ ± 1 κ 2 ( τ ) = ± cot θ γ (κ 2 + τ 2 ) 3 2 κ ) 1 κ dir. 2 = κg olduğundan γ (κ 2 +τ 2 ) 3 2 ( τ κ κ g = ± cot θ olarak bulunur. Burada κ g γ eğrisinin geodezik eğriliğidir. Sonuç 2.47 γ : I R 3 birim hızlı slant helis olsun. γ eğrisinin ekseni (2.15) formundadır ve γ eğrisiningeodezik eğriliği κ 2 ( τ ) κ g = ± = ± cot θ (κ 2 + τ 2 ) 3 2 κ dir. 2.1.2. Slant Helisler Arasındaki Bağıntı Teorem 2.48 {T γ, N γ, B γ } Frenet çatısı ve κ γ, τ γ eğrilikleri ile verilen γ eğrisi bir slant helis olsun. Bu taktirde β = γ γ (2.16) eşitliğiyle verilen {T β, N β, B β } Frenet çatısı ve κ β, τ β eğriliklerine sahip β eğrisi slant helistir ve γ κ γ γ τ γ = κ β = τ β 21

eşitlikleri sağlanır. İspat. β eğrisinin eğriliği dir. (2.16) eşitliği kullanılırsa κ β = κ β = β β β 3 γ γ ( γ γ ) γ γ 3 = γ γ (γ γ γ γ γ 2 ) = γ γ γ 2 = γ κ γ olur. Benzer şekilde β eğrisinin torsiyonu için dır. O halde τ β = β β, β β β 2 = = 1 γ 2 γ γ, γ γ 2 γ 4 γ γ,γ γ 3 γ γ 2 γ 4 = γ γ γ, γ γ γ 2 = γ τ γ ( γ γ ) γ κ γ γ τ γ = κ β = τ β 22

eşitlikleri gerçeklenir. β birim hızlı eğrisinin geodezik eğriliği κ gβ = olmak üzere (2.17) eşitliğinden κ gβ = κ 2 β ( κ 2 β + τ β ) 3 2 ( τ 2 β γ 2 κ 2 γ ( γ 2 κ 2 γ + γ 2 τ γ ) 3 2 κ 2 γ = γ ( ) κ 2 3 2 γ + τ γ = κ gγ = sbt olur. Yani β eğrisi de bir slant helistir. κ β ( ) τγ κ γ ) ( γ τ γ γ κ γ Sonuç 2.49 γ eğrisi Salkowski (anti-salkowski) eğrisi olsun. Salkowski (anti-salkowski) eğrisi helis olduğundan (2.16) eşitliği ile verilen β eğrisi de bir slant helistir. Teorem 2.50 Teorem 2.48 de verilen γ ve β eğrilerinin eksenleri aynıdır. İspat. β eğrsinin ekseni a β = ± τ β sin θ (κ 2 β + τ β 2) T + sin θn + ± κ β sin θ 1 2 (κ 2 β + τ β 2) B 1 2 dir. (2.17) eşitlikleri kullanılırsa a β = ± τ β sin θ (κ 2 β + τ 2 β ) 1 2 ) T + sin θn + ± κ β sin θ (κ 2 β + τ β 2) B 1 2 = ± γ τ γ sin θ T + sin θn + ± γ κ γ sin θ B γ (κ 2 γ + τγ 2 ) 1 2 γ (κ 2 γ + τγ 2 ) 1 2 = ± τ γ sin θ T + sin θn + ± κ γ sin θ B (κ 2 γ + τγ 2 ) 1 2 (κ 2 γ + τγ 2 ) 1 2 = a γ 23

dir. Yani γ ve β eğrilerinin eksenleri aynıdır. 24

3 BAZI ÖZEL DÜZLEMSEL EĞRİLER Tanım 3.1 (Epitrokoid) b yarıçaplı bir çember, a yarıçaplı sabit bir çembere dıştan teğet olsun. b yarıçaplı çember a yarıçaplı çembere teğet olarak kaymaksızın yuvarlanırsa, yuvarlanan çemberin merkezinden h uzaklığındaki sabit bir P noktasının bu yuvarlanma esnasında çizdiği eğriye epitrokoid denir. Şekil 3.1: Epitrokoid eğrisi. Şekil 3.1 deki gibi iki çemberin yarıçapı toplamı m ile gösterilsin. o halde m = a + b dir. a yarıçaplı çemberin denklemi, merkezi orjin olduğundan x 2 + y 2 = a 2 dir. b yarıçaplı çemberin denklemi de (x m) 2 + y 2 = b 2 dir. t = 0 da P noktası, orjinden uzaklığı ile koordinat sisteminde temsil edilebilir P 0 = (m h, 0). Burada h, P noktasının b yarıçaplı çemberin merkezine olan uzaklığıdır. b yarıçaplı çember, a yarıçaplı çember etrafında kaymaksızın 25

hareket ederken, P noktasının koordinatları P = m[cos t, sin t] h[cos β, sin β] denklemiyle ifade edilebilir. Şimdi β açısını a yarıçaplı çemberin açısı cinsinden ifade edelim. b yarıçaplı çember a yarıçaplı çember etrafında dönerken, yay uzunluğu çemberinki ile aynıdır, yani arcbc = arcrc dır. Buradan elde edilir. Şekil (3.1) den at = bt 1 (3.1) dir. t 1 için (3.1) denkleminin çözülmesiyle, β = t 1 + t (3.2) t 1 = at/b elde edilir. Bu sonucun (3.2) denkleminde yerine yazılmasıyla β = mt/b elde edilir. Sonuç olarak epitrokoid eğrisinin parametrik denklemi x = (a + b) cos t h cos a + b t b y = (a + b) sin t h sin a + b b formundadır. Epitrokoidin diğer bir parametrik gösterimi dir. x = (a + b) sin t h sin a + b b y = (a + b) cos t + h cos a + b t b 26

Şekil 3.2: Episikloid eğrisi. Tanım 3.2 (Episikloid) b yarıçaplı bir çember, a yarıçaplı sabit bir çembere dıştan teğet olsun. b yarıçaplı çember a yarıçaplı çembere teğet olarak kaymaksızın yuvarlanırsa, yuvarlanan çember üzerindeki sabit bir P noktasının bu yuvarlanma esnasında çizdiği eğriye episikloid denir. Epitrokoid eğrisinde h = b alınırsa episikloid eğrisi elde edilir. Episikloid eğrisinin parametrik denklemi dir. x = (a + b) cos t b cos a + b t b y = (a + b) sin t b sin a + b t (3.3) b a = 16 306, b = 9 306, h = 9 850 değerleri için epitrokoidin grafiği [ 16, 16] aralığında şekil 3.3 de verilmiştir. a = 16 306, b = 9 306 değerleri için episikloidin grafiği [ 16, 16] aralığında şekil 3.4 de gösterilmiştir. Tanım 3.3 Episikloid eğrisi için a b = 1 seçilirse elde edilen eğri 27

0.05 0.05 0.05 0.05 Şekil 3.3: [ 16, 16] aralığında a = 16, b = 9 değerleri için elde edilen epitrokoid. 306 306 0.10 0.05 0.10 0.05 0.05 0.10 0.05 0.10 Şekil 3.4: [ 16, 16] aralığında a = 16, b = 9 değerleri için elde edilen episikloid. 306 306 kardioid eğrisidir ve parametrik denklemiyle verilir. x = 2b cos t b cos 2t y = 2b sin t b sin 2t (3.4) Önerme 3.4 a b = 1, h = b 2 değerleri için elde edilen epitrokoid eğrisi x = 2b sin t 1 b sin 2t 2 y = 2b cos t + 1 b cos 2t (3.5) 2 dir ve bu epitrokoid eğrisinin hız vektörü kardioid eğrisidir. 28

Tanım 3.5 Episikloid eğrisi için b a = 1 2 neproid eğrisidir ve seçilirse elde edilen eğri parametrik denklemiyle verilir. x = 3b cos t + b cos 3t y = 3b sin t + b sin 3t (3.6) Önerme 3.6 b a = 1 2, h = b 3 eğrisi değerleri için elde edilen epitrokoid x = 3b sin t + 1 b sin 3t 3 y = 3b cos t 1 b cos 3t (3.7) 3 dir ve bu epitrokoid eğrisinin hız vektörü neproid eğrisidir. Tanım 3.7 Epitrokoid eğrisi için a = b olma durumunda oluşan eğriye limaçon eğrisi denir. 29

4 DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA UZAY EĞRİLERİNİN KARAKTERİZASYONU Teorem 4.1 γ : I R 3, {T, N, B} Serret-Frenet çatısı ve κ, τ eğrilikleri ile verilen uzay eğrisi olmak üzere γ = γ γ, a a (4.1) biçiminde tanımlı γ düzlemsel bir eğridir. Burada a birim sabit vektördür. Ayrıca bu düzlemsel eğrinin Serret-Frenet çatısı ve birinci eğriliği 1 t = (T T, a a) 1 T, a 2 n = 1 ( N, a B + B, a N) 1 T, a 2 b = a κ p = κ 1 T, a 2 N, a 2 1 T, a 2 dir. İspat. (4.1) eşitliğinin her iki tarafının türevleri alınırsa γ γ = γ γ, a a = νt ν T, a a = ν T + νt ν T, a a ν 2 κ N, a a = ν T + ν 2 κn ν T, a a ν 2 κ N, a a (4.2) olarak elde edilir. Burada ν = γ dir. γ 2 = νt ν T, a a, νt ν T, a a = ν 2 2ν 2 T, a 2 ν 2 T, a 2 = ν 2 (1 T, a 2 ) olarak bulunur. O halde γ eğrisinin tanjant vektörü 1 t = (T T, a a) 1 T, a 2 30

olur. γ γ = (νt ν T, a a) (ν T + νt ν T, a a ν 2 κ N, a a) = ν 3 κb ν ν T, a (T a) ν 3 κ N, a (T a) + ν ν T, a (T a) + ν 3 κ T, a (N a) = ν 3 κ(b N, a (T a) + T, a (N a)) ve γ γ 2 = ν 6 κ 2 (1 N, a B, T a T, a B, a N N, a T a, B + N, a 2 T a, T a + N, a T, a T a, a N T, a a N, B + T, a N, a a N, T a ) + T, a 2 a N, a N ) γ γ 2 = ν 6 κ 2 (1 2 N, a B, T a 2 T, a B, a N + 2 N, a T, a T a, a N + N, a 2 T a, T a + T, a 2 a N, a N ) γ γ 2 = ν 6 κ 2 (1 2 a, B T N, a 2 N B, a T, a + N, a T, a [ T, a a, N T, N a, a ] + T, a a, N [ a, T N, a N, T a, a ]) + N, a 2 [ T, T a, a T, a a, T ] + T, a 2 [ a, a N, N N, a a, N ] γ γ 2 = ν 6 κ 2 (1 2 N, a 2 2 T, a 2 N, a 2 T, a 2 ) γ γ 2 = ν 6 κ 2 (1 N, a 2 T, a 2 ) yani γ γ = ν 3 κ 1 T, a 2 N, a 2 olur ve buradan γ eğrisinin binormali 1 b = 1 N, a 2 T, a 2(B N, a (T a) + T, a (N a)) 31

dır. (4.2) eşitliğinin her iki yanının bir kez daha türevi alınırsa γ γ = ν T + ν νκn + 2ν νκn + ν 2 κ N + ν 3 κ( κt + τb) ν T, a a ν νκ N, a a 2ν νκ N, a a ν 2 κ N, a a ν 3 κ ( κt + τb), a a = (ν ν 3 κ 2 )T + (3ν νκ + ν 2 κ )N + ν 2 κτb (ν T, a + 3ν νκ N, a + ν 2 κ N, a ν 3 κ 2 T, a + ν 3 κτ B, a ) a bulunur. Ayrıca det(γ, γ, γ ) = ν 3 κ[ν 3 κτ (ν T, a + 3ν νκ N, a + ν 2 κ N, a κ 2 ν 3 T, a + ν 3 κτ B, a ) B, a ] (3ν νκ + ν 2 κ ) N, a B, a ν 3 κτ N, a 2 + (ν ν 3 κ 2 ) T, a B, a ν 3 κν T, a 2 det(γ, γ, γ ) = ν 3 κ[ν 3 κτ ν T, a B, a + 3ν νκ N, a B, a + ν 2 κ N, a B, a κ 2 ν 3 T, a B, a + ν 3 κτ B, a 2 ] (3ν νκ + ν 2 κ ) N, a B, a ν 3 κτ N, a 2 + (ν ν 3 κ 2 ) T, a B, a ν 3 κν T, a 2 det(γ, γ, γ ) = ν 3 κ[ν 3 κτ ν 3 κτ T, a 2 ν 3 κτ B, a 2 ν 3 κτ B, a 2 ] dir. Buradan eşitliğinden = ν 6 κ 2 τ[1 T, a 2 N, a 2 B, a 2 ] = 0 elde edilir. Böylece a = T, a T + N, a N + B, a B T a = N, a B B, a N N a = T, a B + B, a T B a = T, a N N, a T b = B, a a 1 N, a 2 T, a 2 = a 32

ve n = b t = 1 1 T, a 2 ( a T ) = b t = 1 ( N, a B + B, a N) 1 T, a 2 olarak bulunur. O halde κ p = γ γ γ 3 ve κ p = κ 1 T, a 2 N, a 2 1 T, a 2 τ p = det(γ, γ, γ ) γ γ 2 τ p = 0 dır, yani γ bir düzlemsel eğridir. Ayrıca Frenet vektörleri ve eğrilikleri t = 1 (T T, a a) 1 T, a 2 n = 1 ( N, a B + B, a N) 1 T, a 2 b = a olarak elde edilir. κ p = κ 1 T, a 2 N, a 2 1 T, a 2 Sonuç 4.2 Teorem 4.1 de verilen γ eğrisinin birim hızlı olması durumunda dir. γ = 1 a, T 2 = 1 a 2 T 2 cos 2 δ = sin δ 1 33

Sonuç 4.3 (4.1) eşitliğiyle verilen γ düzlemsel eğrisinin asli normali ile γ uzay eğrisinin teğeti diktir. Yani dir. n, T = 0 34

4.1. GENEL HELİSLER İÇİN BİR KARAKTERİZASYON Teorem 4.4 Bir düzlemsel γ : I R R 3 eğrisi için, γ(t) = γ(t) + (cotθ t t 0 γ(u) du) a + c (4.3) bir uzay eğrisi gösterir. Burada θ bir sabit, a ile c sabit vektörler ve γ (u), a = 0, a = 1 dir. Bu biçimde tanımlanan γ eğrisi bir genel helistir [6]. İspat. γ, { t, n, b} Frenet çatısı ve κ p eğriliği ile verilen düzlemsel bir eğri olsun. Bu durumda, γ eğrisinin bir genel helis olduğunu göstermek için γ eğrisinin sırasıyla eğriliği ve torsiyonu bulunacaktır. (4.3) eşitliğinde her iki tarafın türevi alınırsa γ (t) = γ + cot θ γ a = γ t + cot θ γ a γ (t) = γ t + γ t + cot θ γ a = γ t + γ 2 κ p n + cot θ γ a γ (t) = γ t+ γ t +2 γ γ κ p n+ γ 2 κ p n+ γ 2 κ p n +cot θ γ a = ( γ γ 3 κ p (t) 2 ) t+(2 γ γ κ p +κ p γ 2 ) n+cot θ γ a elde edilir ve buradan γ = ( γ t + cot θ γ a), ( γ t + cot θ γ a) = γ 1 + cot 2 θ = γ 1 sin θ olduğundan T = sin θ γ ( γ t + cot θ γ a) = sin θ t + cos θ a 35

elde edilir. Ayrıca γ γ dır. Buradan γ γ = bulunur. ve N = ( γ t + cot θ γ a) ( γ t + γ 2 κ p n + cot θ γ a) = γ 3 κ p a cot θ γ γ n + cot θ γ γ n cot θ γ 3 κ p t = κ p γ 3 a cot κ p γ 3 t = (κ p γ 3 a cot κ p γ 3 t), (κ p γ 3 a cot κ p γ 3 t) κ 2 p γ 3 (1 + cot 2 θ) = κ p γ 3 sin θ B = sin θ κ p γ 3(κ p γ 3 a cot θκ p γ 3 t) = cos θ t + sin θ a = B T = ( cos θ t + sin θ a) (sin θ t + cos θ a) = sin 2 θ n + cos 2 θ n = n şeklindedir. Ayrıca elde edilir. κ = = γ γ γ 3 κ p γ 3 sin θ γ 3 sin 3 θ = κ p sin 2 θ γ γ, γ = (κ p γ 3 a cot κ p γ 3 t),(( γ γ 3 κ 2 p) t+(2 γ γ κ p +κ p γ 2 ) n+cot θ γ a) = κ p γ 3 γ cot θ κ p γ 3 γ cot θ + cot θκ 3 p γ 6 = cot θκ 3 p γ 6 36

olup, dır. Böylece τ(t) = γ γ, γ γ γ 2 κ τ = = cot θκ3 p γ 6 κ 2 p(t) γ 6 sin 2 θ = κ p (t) cot θ sin 2 θ κ p sin 2 θ κ p cot θ sin 2 θ = tan θ elde edilir. tan θ sabit olduğundan γ bir genel helistir. Örnek 4.5 γ(t) = (cos t, sin t, 0) parametrik denklemiyle verilen γ düzlemsel eğrisini ele alalım. (4.4) ifadesinden γ eğrisinin denklemi cot θ sabit olmak üzere γ = (cos t, sin t, cot θ ( sin t)2 + (cos t) 2 dt) = (cos t, sin t, cot θ sin 2 t + cos 2 tdt) = (cos t, sin t, cot θ t) formundadır ve γ eğrisi x 2 + y 2 üzerinde yatar. = 1 denklemiyle verilen silindir 37

10 0 10 5 5 0 0 5 5 Şekil 4.1: Çemberden elde edilen silindirik helis. 4.2. SLANT HELİSLER İÇİN BİR KARAKTERİZASYON Teorem 4.6 γ : I R R 3 bir düzlemsel eğri olsun. γ 1 γ 2 γ,γ = tan θ =sbt olmak üzere γ(t) = γ(t) (tan θ t γ,γ t 0 γ du) a + c (4.4) bir uzay eğrisi gösterir. Burada a ile c sabit vektörler ve γ (u), a = 0, a = 1 dir. (4.4) eşitliğiyle tanımlanan γ uzay eğrisi bir slant helistir. İspat. γ(t), { t, n, b} Frenet çatısı ve κ p eğriliği ile verilen düzlemsel bir eğri olsun. Bu durumda, γ eğrisinin bir slant helis olduğunu göstermek için N, a = cos θ olduğu gösterilecektir. 38

(4.4) eşitliğinde her iki tarafın türevleri alınırsa dır. eşitliğinden elde edilen γ = γ tan θ( γ, γ γ ) a = γ t tan θ( γ, γ γ ) a γ = γ t + γ 2 κ p n γ γ (4.5) 1 γ 2 a tan θ = γ 1 γ 2 γ, γ 1 γ 2 = tan θ γ γ ifadesi (4.5) denkleminde yerine yazılırsa olarak bulunur. Buradan γ γ = γ t + γ 2 κ p n + cot θ γ a γ = γ 2 + tan 2 θ γ, γ 2 γ 2 = γ 2 + γ 2 (1 γ 2 ) γ, γ 2 γ, γ 2 γ = 1 ve dır. Ayrıca γ = T = γ t + 1 γ 2 a ( γ ) 2 + γ 4 κ 2 p + cot 2 θ γ 2 39

dır. γ ve γ arasındaki açı α olmak üzere γ = cos α γ ve κ p = γ sin α γ eşitliklerinden 2 γ = γ 2 cos 2 α + γ 2 sin 2 α + cot 2 θ γ 2 = γ 2 (1 + cot 2 θ) = γ sin θ elde edilir. Böylece ve N = sin θ γ ( γ t + γ 2 κ p n + cot θ γ a) N, a = sin θ γ cot θ γ = cos θ dir. O halde γ uzay eğrisi bir slant helistir. 40

5 ÖZEL DÜZLEMSEL EĞRİLER YARDIMIYLA ELDE EDİLEN SLANT HELİSLER 5.1. EPİTROKOİD EĞRİSİNE KARŞILIK GELEN SLANT HELİS Teorem 5.1 γ : I R 3 eğrisi γ(t) = ((a + b) sin t h sin a + b t, (a + b) cos t + h cos a + b t, 0) b b (5.1) parametrik denklemiyle verilen epitrokoid eğrisi olsun. γ, (4.4) eşitliğini sağlar h = b2 a+b ve a + 2b = 1 dir. İspat. γ epitrokoid eğrisi (4.4) eşitliğini sağlasın. Bu durumda tan θ = γ 1 γ 2 γ, γ değeri hesaplandığı zaman tan θ değerinin sabit çıkması için a+2b = 1 ve h = b2 a+b olmalıdır. Tersine γ epitrokoid eğrisi için a + 2b = 1 ve h = b2 a+b alınırsa tan θ sabit çıkar ve γ eğrisi (4.4) eşitliğini sağlar. Teorem 5.2 Teorem 4.6 dan γ eğrisi bir slant helistir. γ epitrokoid eğrisi olmak üzere a = 16 34 ve b = 9 34 değerleri için eğrinin denklemi γ(t) = ( 25 81 sin t 34 850 25 81 sin t, 25 cos t + 9 34 850 25 cos t, 0) 9 dir ve grafiği şekil 5.1 de gösterilmiştir. Bu epitrokoid eğrisinin hız vektörü (epitrokoid eğrisinin hız vektörü episikloid eğrisini verir) γ (t) = ( 25 34 cos t 9 34 cos 25 9 t, 25 34 sin t 9 34 25 sin t, 0) 9 41

0.05 0.05 0.05 0.05 Şekil 5.1: a = 16 34, b = 9 34 değerleri için elde edilen epitrokoid eğrisi. 1.0 0.5 1.0 0.5 0.5 1.0 0.5 1.0 Şekil 5.2: a = 16, b = 9 değerleri için elde edilen epitrokoid eğrisinin hız vektörü. 34 34 dir ve eğrinin hız vektörünün normu γ = 1 706 450 cos 16 34 9 t olarak bulunur. Eğrinin ikinci türevi γ (t) = ( 25 25 25 25 25 sin t + sin t, cos t 34 34 9 34 34 ve ikinci türevin normu γ = 25 17 sin 8 9 t dir. Ayrıca γ, γ = 100 289 olarak bulunur. O halde tan θ değeri tan θ = 15 8 sin 16 9 t 25 cos t, 0) 9 42

dir ve γ, γ γ dt = 9 17 sin 8 9 t olarak bulunur. Böylece elde edilen slant helisin denklemi γ = ( 25 81 sin t 34 850 dir ve 25 81 sin t, 25 cos t + 9 34 850 25 cos t, 135 9 136 sin 8 9 t) x 2 + y 2 32(8 + 225z2 ) = 1 50625 tek kanatlı hiperboloidi üzerinde yatmaktadır (şekil (5.3)). Slant 0.10 0.05 0.00 0.05 0.10 0.05 0.00 0.05 0.05 0.00 0.05 Şekil 5.3: a = 16 34, b = 9 34 helisin teğetler göstergesi değerleri için elde edilen slant helis. T (t) = ( 1 25 (25 cos t 9 cos 34 9 t), 1 25 (25 sin t 9 sin t), 15 34 9 17 cos 8 9 t) dir ve grafiği şekil (5.4) de gösterilmiştir. Slant helisin binormaller 1.0 0.50.00.51.0 0.5 0.0 0.5 1.0 0.5 0.0 0.5 1.0 Şekil 5.4: a = 16, b = 9 34 göstergesinin şekli. 34 değerleri için elde edilen slant helisin teğetler 43

göstergesi B(t) =( 25 cos 1 9 t 16 cos 17 9 t 9 cos 11 3 t 68 sin 8, 25 sin 1 9 t 16 sin 17 9 t 9 sin 11 3 t 9 t 68 sin 8, 15 9 t 17 sin 8 9 t) dir ve grafiği şekil (5.5) de gösterilmiştir. Slant helisin asli normaller 1.0 0.5 0.0 0.5 1.0 0.5 0.0 0.5 1.0 0.5 0.0 0.5 1.0 Şekil 5.5: a = 16, b = 9 34 34 göstergesi. değerleri için elde edilen slant helisin binormaller göstergesinin denklemi N(t) = ( 15 17 17 15 17 cos t, sin 9 17 9 t, 8 17 ) dir ve grafiği şekil (5.6) de gösterilmiştir. Eğrinin küresel göstergeleri 0.5 0.8 0.0 0.6 0.5 0.4 0.2 0.0 0.5 0.0 0.5 Şekil 5.6: a = 16, b = 9 34 göstergesi. 34 değerleri için elde edilen slant helisin asli normaller küre üzerinde yatmaktadır. 44

9 S ekil 5.7: a = 16, b = 34 deg erleri ic in elde edilen slant helisin Ku resel 34 go stergelerinin ku re u zerindeki go ru ntu su. 5.2. HIZ VEKTO RU KARDI OI D EG RI SI OLAN EPI TROKOI D EG RI SI NE KARS ILIK GELEN SLANT HELI S Teorem 5.3 Hız vekto ru kardioid eg risi olan epitrokoiden elde edilen uzay eg risi slant helistir. Epitrokoid eg risinin genel denkleminde a = 13, b = 13 deg erleri ic in elde edilen o zel du zlemsel eg ri hız vekto ru kardioid olan epitrokoid eg risidir ve bu eg ri s ekil 5.8 de go sterilmis tir. 0.5-1.0-0.8-0.6-0.4 0.2-0.2 0.4-0.5 S ekil 5.8: Kardioid eg risi. Hız vekto ru kardioid olan epitrokoid eg risine kars ılık gelen slant helis s ekil 5.10 de go sterilmis tir. Ayrıca elde edilen slant helisin eg rilikleri 1 κ(t) = 2 sin t 2 1 τ (t) = 2 cos t 2 45

0.6 0.4 0.2 0.2 0.4 0.6 0.4 0.2 0.2 0.4 0.6 0.8 Şekil 5.9: Hız vektörü kardioid olan epitrokoid eğrisi. 0.5 0.0 0.5 1 0 1 0.5 0.0 0.5 Şekil 5.10: Hız vektörü kardioid olan epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis. dir. 5.3. HIZ VEKTÖRÜ NEPROİD EĞRİSİ OLAN EPİTROKOİD EĞRİSİNE KARŞILIK GELEN SLANT HELİS Teorem 5.4 Hız vektörü neproid eğrisi olan epitrokoiden elde edilen uzay eğrisi slant helistir. Epitrokoid eğrisinin genel denkleminde a = 1 2, b = 1 4 değerleri için elde edilen özel düzlemsel eğri hız vektörü neproid olan epitrokoid eğrisidir ve bu eğri şekil 5.11 de gösterilmiştir. Hız vektörü neproid eğrisi olan epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis şekil 5.13 de gösterilmiştir. Ayrıca elde edilen slant helisin eğrilikleri dir. κ(t) = 3 sin t τ(t) = 3 cos t 46

0.6 0.4 0.2 0.2 0.4 0.6 1.0 0.5 0.5 1.0 Şekil 5.11: Neproid eğrisi. 0.6 0.4 0.2 0.5 0.5 0.2 0.4 0.6 Şekil 5.12: hız vektörü neproid eğrisi olan epitrokoid. 0.5 0.0 0.5 0.5 0.0 0.5 0.5 0.0 0.5 Şekil 5.13: Hız vektörü neproid eğrisi olan epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis. 5.4. LİMAÇON EĞRİSİNE KARŞILIK GELEN SLANT HELİS Teorem 5.5 γ : I R 3 eğrisi γ(t) = ((b + a cos t) cos t, (b + a cos t) sin t, 0) parametrik denklemiyle verilen limaçon eğrisi olsun. a = 1 3, b = 2 3 ise γ, (4.4) eşitliğini sağlar ve teorem 4.6 dan γ eğrisi bir slant helistir. 47

İspat. γ limaçon eğrisi γ(t) = ((b + a cos t) cos t, (b + a cos t) sin t, 0) parametrik denklemiyle verilir. a = 1 3, b = 2 3 değerleri için γ limaçon eğrisinin denklemi ( 2 γ(t) = ( 3 + cos t ) ( 2 cos t, 3 3 + cos t ) sin t, 0) 3 dir. Ayrıca limaçon eğrisinin grafiği şekil (5.14) de gösterilmiştir. Eğrinin hız vektörünün normu 0.6 0.4 0.2 0.2 0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 0.2 0.4 0.6 Şekil 5.14: a = 1 3, b = 2 3 değerleri için limaçon eğrisi. γ = 1 3 5 + 4 cos t olarak bulunur. Ayrıca eğrinin ikinci türevi γ = ( 23 ) (cos t + cos 2t), 23 (sin t + sin 2t), 0 ve ikinci türevinin normu γ = 2 3 2 1 + cos t dir. Buradan eğrinin birinci türevi ve ikinci türevi iç çarpılırsa olarak bulunur. tan θ değeri γ, γ = 2 sin t 9 tan θ = 2 2 48

dir ve γ, γ γ dt = 2 3 cos t 2 elde edilir. O halde bu düzlemsel eğriden elde edilen slant helisin denklemi γ = (( 2 3 + cos t 3 ) cos t, (2 3 + cos t 4 2 ) sin t, 3 3 cos t 2 ) dır ve grafiği şekil 5.15 de gösterilmiştir. Slant helisin teğetler 1 0 1 0.5 0.0 0.5 0.0 0.5 1.0 Şekil 5.15: a = 1 3, b = 2 3 değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helis. göstergesi T (t) = ( 2 3 (1 + cos t) sin t, 1 ) 3 (2 cos t + cos 2t), 2 t 2 sin 3 2 dir ve grafiği şekil (5.16) de gösterilmiştir. Slant helisin binormaller 0.0 0.51.0 0.5 0.5 0.0 0.5 0.5 0.0 0.5 Şekil 5.16: a = 1, b = 2 3 3 teğetler göstergesi. değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helisin göstergesi B(t) = ( 2 cos t 3t 2 cos 2 6 cos t 2 + cos 5t 2, 2 sin ) t 2 sin2 t 3 cos t, 2 2 3 cos t 2 2 49

0.5 0.5 0.0 0.5 0.5 0.0 0.5 0.0 0.5 1.0 Şekil 5.17: a = 1, b = 2 3 3 binormaller göstergesi. değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helisin dir ve grafiği şekil (5.17) de gösterilmiştir. Eğrinin asli normaller göstergesi ( 2 N(t) = 3 (1 2 cos t) 2(sin t + sin 2t) 1 + cos t, 3, 1 ) 1 + cos t 3 dir ve grafiği şekil (5.18) de gösterilmiştir. 0.5 0.0 0.5 0.0 0.2 0.4 0.6 0.5 0.0 0.5 Şekil 5.18: a = 1, b = 2 değerleri için limaçon eğrisinden elde edilen slant helisin 3 3 asli normaller göstergesi. Ayrıca eğrinin eğriliği ve torsiyonu κ(t) = 1 + cos t dir. τ(t) = 2 sin t 2 50

S ekil 5.19: Limac on eg risine kars ılık gelen slant helisin ku resel go stergelerinin ku re u zerindeki go ru ntu su. O rnek 5.6 Epitrokoid eg risinin genel denkleminde a = 35, b = 15 deg erleri ic in elde edilen epitrokoid eg risi s ekil 5.20 de go sterilmis tir. a = 35, b = 15 deg erleri ic in epitrokoid eg risine kars ılık gelen slant 0.5-1.0 0.5-0.5-0.5 S ekil 5.20: a = episikloid. 3, 5 b = 1 5 deg erleri ic in epitrokoid eg risinin hız vekto ru olan helis s ekil 5.21 da go sterilmis tir. Ayrıca elde edilen slant helisin eg rilikleri 3 κ(t) = 2 sin t 2 3 τ (t) = 2 cos t 2 dir. 51

0.5 0.0 0.5 0.5 0.0 0.5 0.5 0.0 0.5 Şekil 5.21: a = 3 5, b = 1 5 değerleri için epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis. Örnek 5.7 Epitrokoid eğrisinin genel denkleminde a = 2 3, b = 1 6 değerleri için elde edilen epitrokoid eğrisi şekil 5.22 de gösterilmiştir. a = 2 3, b = 1 6 epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helis şekil 5.23 0.5 0.5 0.5 0.5 Şekil 5.22: a = 2, b = 1 3 6 episikloid. değerleri için epitrokoid eğrisinin hız vektörü olan de gösterilmiştir. Ayrıca elde edilen slant helisin eğrilikleri κ(t) = 5 sin 2t τ(t) = 5 cos 2t dir. 52

0.5 0.0 0.5 0.2 0.0 0.2 0.5 0.0 0.5 Şekil 5.23: a = 2 3, b = 1 6 değerleri için epitrokoid eğrisine karşılık gelen slant helisi. 53

KAYNAKLAR [1] Farouki, R.T., Pythagorean-Hodograph Curves. Algebra and Geometry Inseparable. Springer Berlin, 2008. [2] Hacısalihoglu, H. H., Diferensiyel Geometri, Cilt I. Fen Fakültesi, Besevler-Ankara, 2000. [3] Hacısalihoğlu, H. H., Yüksek Diferensiyel Geometriye Giriş, Fırat Üniversitesi, Elazığ, 1980. [4] Hacısalihoğlu, H. H., Yüksek Boyutlu Uzaylarda Dönüşümler ve Geometriler, İnönü Üniversitesi, Malatya, 1980. [5] Izumiya, S. and Tkeuchi, N., New special curves and developable surfaces. Turkish J. Math 28, 153-163, 2004. [6] Izumiya, S. and Tkeuchi, N., Generic properties of helices and Bertrand curves. Journal of Geometry 74, 97-109, 2002. [7] Karger, A. and Novak, J., Space Kinematics, Lie Groups. Gordon and Breach Science Publishers. 1985. [8] Kula, L. and Yayli, Y., On slant helix and its spherical indicatrix. Applied Mathematics and Computation 169, 600-607 2005. [9] Kula, L., Ekmekçi, N., Yayli, Y. and İlarslan, K., Characterizations of slant helices in Euclidean 3-space. Turkish Journal of Mathematics. Turk. J. Math., 34, 261-274, 2010. [10] O Neill, B., Elementary Differential Geometry 2nd edition, Academic Press, London, 1983. [11] Sabuncuoglu, A., Diferensiyel Geometri. Nobel Basımevi, Ankara. 2004. [12] Salkowski, E., Zur Transformation von Raumkurven. Mathematische Annalen 66-4, 517-557, 1909. 54

[13] Spivak, M., Calculus On Manifolds, W.A. Benjamin. Inc. New York, 1965. 55

ÖZGEÇMİŞ 1987 yılında Yozgat ta doğdu. İlköğrenimini Ahmet Yörükoğlu İlköğretim Okul unda ve lise eğitimini de Boğazlıyan Anadolu Lise sinde tamamladı. 2009 yılında Gazi Üniversitesi Kırşehir Fen Edebiyat Fakültesi Matematik Bölümü nü bitirdi ve aynı yıl Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Matematik Bölümü Tezli Yüksek Lisans Programı nı kazandı. Halen aynı üniversitede öğrenimini sürdürmektedir. 56