Elementary Education Online, 8(2), tp: 1-6, 2009. lkö!retim Online, 8(2), öu: 1-6, 2009. [Online]: http://ilkogretim-online.org.tr Tangram Etkinlii ile Çevre ve Alan Hesab * Güney HACIÖMERO0LU 1 Sezen APAYDIN 2 ÖZ. Bu etkinli!in amac:, ö!rencilere geometrik ;ekillerin özelliklerini, çevre ve alan kavramlar:n: daha iyi anlamalar: için alternatif bir yol sunmakt:r. Bu etkinlik ile matematik araçlar:ndan olan tangram seti kullan:larak, ilkö!retim 7. S:n:f ö!rencilerine baz: geometrik ;ekillerinin çevre ve alanlar:n: birbirleriyle kar;:la;t:r:p, de!erlendirme yapabilme olana!: tan:nacakt:r. Bu ba!lamda ö!renciler gruplar halinde çal:;arak olu;turacaklar: geometrik ;ekillerin çevre ve alan de!erlerini hesaplay:p fikir al:;veri;inde bulunabilirler. Ayn: zamanda elde ettikleri sonuçlar: kar;:la;t:rabilecek ve farkl: çözüm yöntemlerini s:n:fta birbirleriyle payla;abileceklerdir. Anahtar sözcükler: Tangram, çevre ve alan kavramlar:, geometrik ;ekiller Giri! Matematiksel kavramlar:n daha iyi anla;:lmas:n: sa!lamak ve ö!rencilerin derse kat:l:mlar:n: artt:rabilmek için, matematik derslerinde matematik araçlar:ndan (somut ve soyut manipülatifler) yararlan:labilinir. lkö!retim matematik dersi ö!retim program:nda matematik araçlar:n:n kullan:lmas:n:n gereklili!i üzerinde durulmaktad:r (MEB, 2009). Benzer ;ekilde Amerikan Ulusal Matematik Öretmenler uras [NCTM] (2000) n:n belirledi!i standartlarda da ö!rencilerin kendi ö!renme süreçlerinde daha aktif rol alabilmeleri için ö!retmenler taraf:ndan matematik araçlar:n:n kullan:lmas:n:n gerekti!i vurgulanmaktad:r. Somut matematik araçlar:, dokunulabilinen ve hareket ettirilebilen bir obje olarak kabul edilir. Ö!retilen matematiksel kavramlar:n daha iyi anla;:lmas: için kullan:l:r (Cass ve di!erleri, 2003). Matematik araçlar: soyut olan matematiksel ifadeleri daha aç:k ve daha somut bir ;ekilde göstermek için kullan:lan materyallerdir (Moyer, 2001). Matematik araçlar:n:n kullan:m:, matematiksel kavramlar:n somut olarak ifade edilmesini sa!layarak ö!rencilere matemati!in daha anlaml: olmas: aç:s:ndan yard:mc: olur (Bulut ve di!erleri, 2002). Bir ba;ka deyi;le, matematiksel fikirlerin somut olarak modellenmesi amac:yla kullan:l:r (Olkun & Toluk, 2004). Matematik derslerinde matematiksel kavramlar:n ö!retiminde ya da ö!renilen kavramlar:n kal:c:l:!:n: sa!lamada 10 tabanl: küpler, kesir çubuklar:, tangram gibi matematik araçlar: kullan:labilir. Bu araçlardan tangram, tarihi bir Çin yap-bozudur. Tangram iki küçük boy üçgen, bir orta boy üçgen, iki büyük boy üçgen, bir kare ve bir paralelkenar olmak üzere 7 geometrik ;ekilden olu;ur. Tangram kullan:larak tasarlanan etkinlikler ö!rencilere geometrik ;ekillerin büyüklük, benzerlik ve farkl:l:k gibi özelliklerini kar;:la;t:rma ve tart:;ma olana!: sa!lar (Rigdon, Raleigh & Goodman, 2000; Rosamond, 1999; Thatcher, 2001). Ayn: zamanda okul öncesinden ortaö!retime kadar ö!rencilere kal:c: bir deneyim kazanma olana!: sunar (Jamski, 1989; Rigdon, Raleigh & Goodman, 2000; Rosamond, 1999). Clements ve Battista (1992) yapt:klar: çal:;malar:nda tangram:n gelecek ya;ant:lar:nda ö!rencilerin muhakemesini güçlendirmek ve geli;tirmek için katk:da bulunaca!:n: ifade etmi;lerdir. Matematik derslerinde geometrik ;ekillerin çevre ve alan kavramlar:n:n formüllerle ifade edilerek birbirini takip eden bir prosedür ;eklinde ö!retilmesi ö!rencilerin kafas:n: kar:;t:rmaktad:r. Bu da ö!rencilerin çevre ve alan kavramlar:n: çok iyi anlayamamalar:na ve kavram yan:lg:lar:na sebep olmaktad:r (Baturo & Nason, 1996, Chappell & Thompson, 1999; Moyer, 2001). Bu nedenle ö!rencilerin çevre ve alan * Bu çal:;ma poster bildiri olarak 2008 y:l:nda düzenlenen 7. Matematik Sempozyumunda sunulmu;tur. * Bu etkinlik kullan:larak yap:lan ara;t:rma poster bildiri olarak 2007 y:l:nda yap:lan PME-NA XXIX (North American Chapter of the International Group for the Psychology of Mathematics Education) konferans:nda poster bildiri olarak sunulmu;tur. 1 Yrd. Doç. Dr., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, guneyh@gmail.com 2 Ar;. Gör., Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, apaydinsezen@gmail.com
kavramlar:n: daha kal:c: bir ;ekilde ö!renmeleri sa!lanmal:d:r (Moyer, 2001). Bu çal:;mada ö!rencilerin anlamakta zorland:klar: çevre ve alan kavramlar:n: (Chappell & Thompson, 1999; Moyer, 2001) daha iyi anlamalar: ve aralar:ndaki ili;kiyi ifade edebilmeleri için alternatif bir yol sunulmas: amaçlanm:;t:r. lkö!retim matematik dersi ö!retim program:na bakt:!:m:zda, 6. s:n:f düzeyinde geometrik ;ekillerin çevre de!erlerini hesaplama, 7. s:n:f düzeyinde ise dörtgensel bölgelerin alanlar:n: hesaplama kazan:mlar:n:n yer ald:!: görülmektedir. Ayr:ca, 7. s:n:fta kenar ve çevre uzunlu!u ile alan aras:ndaki ili;kinin aç:klanmas:n:n kazand:r:lmas: da söz konusudur (MEB, 2009). Dolay:s:yla programda yer alan bu kazan:mlar dikkate al:nd:!:nda tangram seti kullan:larak haz:rlanan bu etkinli!in 7. s:n:f düzeyine uygun oldu!u dü;ünülmektedir. Çal!mann Amac Bu etkinli!in amac:, ö!rencilere geometrik ;ekillerin özelliklerini, çevre ve alan kavramlar:n: daha iyi anlamalar: için alternatif bir yol sunmakt:r. Bu etkinlikte matematik araçlar:ndan olan tangram seti kullan:larak ilkö!retim 7. s:n:f ö!rencilerine baz: geometrik ;ekillerinin çevre ve alan kavramlar:n: birbirleriyle kar;:la;t:r:p, de!erlendirme yapabilme olana!: tan:nacakt:r. Bu etkinlikte ö!renciler tangram setinin 3 (iki küçük üçgen ve orta boy üçgen) parças:n: kullanarak üçgen, kare, dikdörtgen, paralelkenar ve yamuk olmak üzere 5 tane geometrik ;ekil olu;turacaklard:r. Olu;turduklar: 5 geometrik ;eklin kenar uzunluklar:n: ölçerek, çevre ve alan de!erlerini hesaplayacaklard:r. Bulduklar: de!erleri kar;:la;t:rd:klar:nda 5 geometrik ;eklin çevre de!erlerinin birbirinden farkl: olmas:na kar;:n alan de!erlerinin daima sabit kald:!:n: göreceklerdir. Etkinlikte yap:lacak uygulamalar ve ö!rencilerin seviyeleri göz önüne al:narak etkinlik iki ders saati içerisinde uygulanabilir. Tangram seti kullan:larak tasarlanan bu etkinli!in, ö!rencilere geometrik ;ekillerin özelliklerini, çevre ve alan kavramlar: ile ilgili dü;üncelerini s:n:ftaki di!er arkada;lar: ile payla;ma olana!: sunmas: ve ö!rencilerin birbirleriyle fikir al:;veri;inde bulunarak farkl: çözüm yöntemlerini bulabilmelerini sa!lama aç:s:ndan alana katk: getirece!i dü;ünülmektedir. Etkinlik Tangram etkinli!inde, 2 3 ki;ilik gruplar ;eklinde çal:;acak olan ö!rencilere Qekil 1 de gösterilen tangram ;ablonu, ka!:t, cetvel, aç:ölçer ve makas da!:t:l:r. Her grup etkinli!ini tamamlad:ktan sonra gruptan seçilecek rastgele bir ö!renci grup ad:na sonuçlar: s:n:fa sunar. Etkinlik süresince a;a!:da verilen ad:mlar gerçekle;tirilir. a) Her gruptan, da!:t:lan araç gereçleri (ka!:t, cetvel, aç:ölçer ve makas) kullanarak tangram ;ablonunda bulunan 7 geometrik ;ekli keserek tangram setini olu;turmalar: istenir. b) Her gruptan tangram setinde yer alan geometrik ;ekillerin isimlerini ve özeliklerini belirtmeleri istenir. Bu s:rada tangram:n 7 parças: ile ilgili olarak ö!rencilere a;a!:daki sorular yöneltilmelidir: ekil 1 2
ki küçük üçgen aras:nda herhangi bir benzerlik var m:d:r? Aç:klay:n:z. Orta boy ve küçük üçgenler aras:nda herhangi bir benzerlik var m:d:r? Aç:klay:n:z. Kare ve paralelkenar aras:nda nas:l bir ili;ki vard:r? Aç:klay:n:z. c) Bu sorular sorulduktan sonra ö!rencilerden iki üçgen ve orta boy üçgeni ka!:t üzerine yerle;tirip kalem ile kenarlar:ndan çizmeleri (Qekil 2, 3) ekil 2 ekil 3 daha sonra ka!:t üzerine çizdikleri geometrik ;ekillerin aç:lar:n: aç:ölçer ile kenar uzunluklar:n: da cetvel ile ölçmeleri istenir. Ölçümler sonucunda ö!rencilerin üçgenlerin ikizkenar dik üçgen oldu!unu görmeleri beklenir. Ayr:ca, bu ölçümler yapt:r:larak ö!rencilerin b maddesindeki sorulara verdikleri cevaplarla ölçümleri sonucunda elde ettikleri sonuçlar: kar;:la;t:rmalar: sa!lan:r. Bir sonraki ad:mda ö!rencilerden, üçgenlerin kenar uzunluklar: için 'a', 'b' ve 'c' harflerini kullanarak bu geometrik ;ekillerin ikizkenar dik üçgen oldu!unu göstermeleri istenir (Qekil 4, 5). ekil 4 Bu üçgenlerin ikizkenar dik üçgen olduklar: gösterildikten sonra, her bir gruptan iki küçük ikizkenar dik üçgen ve orta boy ikizkenar dik üçgeni kullanarak bir üçgen olu;turmalar: istenir. d) Ö!renciler iki küçük ikizkenar dik üçgen ve orta boy ikizkenar dik üçgeni kullanarak üçgeni olu;turdu!unda (Qekil 6); Üçgeni bir ka!:t üzerine yerle;tirip, kenarlar: üzerinden kalemle çizmeleri ve daha sonra kenar uzunluklar:n: cetvelle ölçmeleri istenir. Üçgenin çevre uzunlu!unu hesaplamalar: sa!lan:r. ekil 5 Çevre uzunlu!unu hesaplad:ktan sonra üçgenin alan:n: hesaplamalar: istenir. ekil 6 3
Hesaplad:klar: çevre ve alan de!erlerini bir çal:;ma ka!:d:na yazmalar: sa!lan:r. Ö!retmenin rastgele seçti!i bir grupta yer alan ö!rencilerden sonuçlar:n: s:n:fa sunmalar: istenir. Her sunumdan sonra bulduklar: sonuçlar:n benzerlikleri ve farkl:l:klar: ile ilgili olarak birbirlerine soru sormalar: konusunda ö!renciler cesaretlendirilir ve desteklenir. e) Daha sonra ö!rencilerden iki küçük ikizkenar dik üçgen ve bir orta boy ikizkenar üçgeni kullanarak s:ras:yla dikdörtgen, kare, paralelkenar ve yamuk olu;turmalar: istenir (Qekil 7 10). f) Ö!renciler dikdörtgeni olu;turdu!unda (Qekil 7); Olu;turduklar: dikdörtgeni ka!:t üzerine koyup ;eklin kenarlar: üzerinden çizmeleri ve kenar uzunluklar:n: cetvel ile ölçmeleri istenir. Dikdörtgenin kenar uzunluklar:n: kullanarak çevre uzunlu!unu ve alan de!erlerini hesaplamalar: sa!lan:r. Bulduklar: sonuçlar: çal:;ma ka!:d:na not etmeleri istenir. ekil 7 g) Ö!renciler kareyi olu;turdu!unda (Qekil 8); Olu;turduklar: kareyi ka!:t üzerine yerle;tirip ;eklin kenarlar: üzerinden çizdirilir ve kenar uzunluklar: cetvel ile ölçtürülür. Karenin kenar uzunluklar: kullan:larak çevre uzunlu!u ve alan de!eri hesaplatt:r:l:r. Bulunan sonuçlar çal:;ma ka!:d:na not ettirilir. ekil 8 h) Ö!renciler paralelkenar olu;turdu!unda (Qekil 9); Olu;turduklar: paralelkenar: ka!:t üzerine yerle;tirip ;eklin kenarlar: üzerinden çizerek kenar uzunluklar: cetvel ile ölçtürülür. Paralelkenar:n kenar uzunluklar: kullan:larak çevre uzunlu!u ve alan de!eri hesaplatt:r:l:r. Bulunan sonuçlar çal:;ma ka!:d:na not ettirilir. ekil 9 i) Ö!renciler yamu!u olu;turduklar:nda (Qekil 10); Daha önceki ;ekillerde oldu!u gibi ;ekil ka!:t üzerine yerle;tirilip kenarlar: üzerinden çizilerek ekil10 4
kenar uzunluklar: cetvel ile ölçtürülür. Yamu!un kenar uzunluklar: kullan:larak çevre uzunlu!u ve alan de!eri hesaplatt:r:l:r. Bulunan sonuçlar çal:;ma ka!:d:na not ettirilir. j) Ö!rencilerden tangram setinin 3 parças:n: kullanarak olu;turduklar: geometrik ;ekillerin çevre ve alan de!erlerini kar;:la;t:rmalar: istenir. Bulduklar: farkl: çözüm yollar:n: ve yakla;:mlar: di!er ö!renciler ile payla;malar: sa!lan:r. Bu süreçte ö!rencilere a;a!:daki sorular s:ras:yla sorularak aç:klamalar: istenir: Olu;turdu!unuz geometrik ;ekillerin alanlar: neden ayn:d:r? Olu;turdu!unuz geometrik ;ekillerin çevreleri neden birbirinden farkl:d:r? Olu;turdu!unuz 5 geometrik ;eklin alan de!erleri sabit kal:rken çevre de!erleri neden de!i;mektedir? Bu etkinlik sonucunda ö!renciler bir geometrik ;eklin alan:n:n, o ;eklin kenarlar:n:n çevreledi!i bölge, çevre uzunlu!unun ise kenar uzunluklar:n:n toplam: oldu!u ve böylece geometrik ;ekillerin çevre de!erlerinin birbirinden farkl: olmas:na kar;:n alan de!erlerinin daima sabit kald:!: sonucuna ula;acaklard:r. Etkinliin ileri kullanm lkö!retim 7. s:n:f düzeyinde tangram setinin 3 parças: kullanarak haz:rlanan bu etkinlik ile ö!renciler, geometrik ;ekillerin çevre ve alan de!erlerinin kar;:la;t:r:lmas:n: yaparak, çevre de!eri de!i;irken alan de!erinin de!i;medi!ini belirleyebilmektedirler. Etkinli!in ileri kullan:m:nda ise düzeyin uygun oldu!u s:n:flarda tangram setinin 5 (iki küçük üçgen, orta boy üçgen, kare ve paralelkenar) ve 7 parças:n: (iki küçük üçgen, orta boy üçgen, iki büyük üçgen, kare ve paralelkenar) kullanarak ayn: 5 geometrik ;ekil (üçgen, kare, dikdörtgen, paralelkenar ve yamuk) olu;turulabilir. Tangram:n 3 parças:n: kullanarak yap:lan i;lemlerin tümü 5 ve 7 parças: için de yapt:r:labilir. Bu etkinlik her bir grubun farkl: geometrik ;ekiller üzerinde çal:;malar: ya da bireysel olarak çal:;malar: ;eklinde de gerçekle;tirilebilir. Böylece ö!renciler fikir al:;veri;inde bulunabilir, sonuçlar:n: kar;:la;t:rabilir ve farkl: çözüm yöntemlerini birbirleriyle payla;abilirler. Kaynakça Baturo, A. & Nason, R. (1996). Student teachers subject matter knowledge within the domain of area measurement. Educational Studies in Mathematics, 31(3), 235 268. Bulut, S., Çömleko!lu, G., Seçil, S. Ö., Y:ld:r:m, H. H., & Y:ld:z, B. T., Matematik ö!retiminde somut materyallerin kullan:lmas:. (2002). V.Ulusal Fen bilimleri ve Matematik Eitimi Kongresi, s.188. Chappell, M. F. & Thompson, D. R. (1999). Perimeter or area? Which measure is it? Mathematics Teaching in the Middle School, 5(1), 20 23. Clements, D. H. & Battista, M.T. (1992). Geometry and spatial reasoning. In D. A. Grouws (Ed.), Handbook of research on mathematics teaching and learning. (pp. 420 464). Toronto, Canada: Macmillian. Cass, M., Cates, D., Smith, M., & Jackson, C. (2003). Effects of Manipulative Instruction on Solving Area and Perimeter Problems by Students with Learning Disabilities. Learning Disabilities: Research & Practice, 18(2), 112 20. Jamski, W. D. (1989). Six hard pieces. Arithmetic Teacher, 37(2), 34 35. 5
Milli E!itim Bakanl:!: (2009). /lköretim Matematik Dersi (6 8 Snflar) Öretim Program. Ankara: Milli E!itim Bakanl:!:. Moyer, P. S. (2001). Are we having fun yet? How teachers use manipulatives to teach mathematics. Educational Studies in Mathematics, 47, 175 197. National Council of Teachers of Mathematics. (2000). Principles and Standards for School Mathematics. Reston, VA: NCTM. Olkun, S. & Toluk, Z. (2004). Teacher questioning with an appropriate manipulative may make a big difference. Issues in the Undergraduate Mathematics Preparation of School Teachers: The Journal. Vol.2 Pedagogy [Online]: Retrieved on 7 January-2009, at URL: www.k-12prep.math.ttu.edu Rigdon, D., Raleigh, J., & Goodman, S. (2000). Tackling tangrams. Teaching Children Mathematics, 6(5), 304 305. Rosamond, W. (1999). Are you puzzled? Teaching Children Mathematics, 5(7), 412 415. Thatcher, D. (2001). The tangram conundrum. Mathematics Teaching in the Middle School, 6(7), 394 399. 6