Özet HOLOCAUST EDUCATION IN TURKEY

Transkript

1 TÜRKİYE E HOLOKOST EĞİTİMİ Yrd. oç. r. Hakan ARIEMİR umlupınar Ünverses İİBF Sase Blm ve Uluslararası İlşkler Bölümü [email protected] Söz konusu sunum Türke de Holokos (Yahud Sokırımı Tarhnn eğmnn başlangıcını ncelemekedr. Bu konu arık Türke akından lglendrmee başlamışır. Br arafan T.C. ışşler Bakanlığı nezdnde IHRA a br Hazırlık Komsonu kurulmuşur. ğer arafan brçok uluslararası kuruluş (Amserdam dak Anne Frank Ev Washngon C dek Holocaus Memoral Müzes Türkel akademsenlerle brlke çalışmaa başlamışlardır. Türke de Holokos eğmnn başlangıcı berabernde bazı sorular germekedr. Böle br ders Türke de vermenn zorlukları nelerdr? Türke de verlecek br eğm sadece Amerkan ve Avrupa denemlernden m ararlanmalı oksa Türke kend modeln m aramalıdır? Bu sorulara Küaha umlupınar Ünverses nde Uluslararası Hukuk ve Sokırım Araşırmaları derslern akp eden öğrenclerle apılmış çalışmaların ışığında cevap vermee çalışacağız. Anahar Kelmeler: Sokırım Çalışmaları Holokos Eğm Öze HOLOCAUST EUCATION IN TURKEY Absrac The paper deals wh he begnnng of Holocaus educaon n Turke. In fac he Holocaus hsor and memor has become an mporan subjec n he Turksh publc sphere recenl. On he one hand a commsson has been esablshed and s supervsed b he Turksh Foregn Mnsr n order o prepare Turke s applcaon for beng a full member of he IHRA Inernaonal Holocaus Remembrance Allance. On he oher hand NGO s and academcs are organzed whle he are nensvel cooperang wh nsuons such as he USHMM or he Anne Frank House n Amserdam dfferen scenfc acves (conferences eacher ranng semnars. The begnnng of Holocaus educaon n Turke rases however a few quesons. Wha are he challenges of approachng Holocaus hsor and memor n hgh schools or unverses n Turke? Wll he Amercan and European eperence of Holocaus educaon consue a modele for Turke or should Turksh scholars conceve a new wa of dealng wh hs ssue? We wll r o reflec on hose quesons on he bass of he eperence we ganed wh sudens durng undergraduae courses a umlupınar Unvers (Küaha / Turke ha focused on Inernaonal Law and Genocde Sudes. Ke Words: Genocde Sudes Holocaus Educaon Bu çalışmada Türke de Holokos eğmnn başlangıcı üzernde durulacakır. Bu eğmn nasıl apılableceğ konusu ele alınılacakır. Bunu aparken de somu br örneken ola çıkılacakır. Küaha umlupınar Ünverses nde 22 ılından ber verlmeke olan lsans düzendek Uluslararası Polkada Sokırım ders çerçevesnde öğrencler le aşanılan denem palaşılacakır. Holokos an Yahud Sokırımı arh brkaç ıldır Türke çn öneml br konu olmaa başlamışır. Özellkle Türke Cumhure ışşler Bakanlığı nezdnde haaa geçrlen br komson bu konuda öncü rol onamakadır. Söz konusu Komson ışşler Bakanlığı le Mll Eğm Bakanlığı ndan üeler ve akademsenlerden oluşmakadır. Amacı Türke nn IHRA-Inernaonal Holocaus Remembrance Allance sml plaforma am üelğn sağlamakır. Türke bu plaformda şmdlk sadece gözlemc saüsündedr. Bu sürece ugun olarak Türke nn IHRA hazırlık komsonu ora öğrem sevesnde Holokos eğmnn nasıl ele alınableceğ üzernde çalışmaa başlamışır. Bunu aparken de Holokos arh ve orak hafızası üsünde çalışan brçok uluslararası kurumla şbrlğnde bulunmakadır. Örnek olarak merkez Fransa da bulunan Aladn Projec le apılan çalışmalar verleblr. Bu çalışmaların sonucunda Holokos eğm denem konusunda Ekm 23 ılında İsanbul da Galaasara Ünverses nn ev sahplğnde uluslararası br semner düzenlenmşr. Hem Türke dek Holokos eğmnn başlangıcı hem de dğer ülkelern denemler arışılmışır. ışşler Bakanlığı nın IHRA Hazırlık komsonu arıca Washngon C dek US Holocaus Memoral Museum Amserdam dak Anne Frank House ve Kudüs ek Yad Vashem gb uluslararası kurumlarla şbrlğne devam emekedr.

2 ışşler Bakanlığı nın IHRA Hazırlık komsonunun dışında da svl oplum kuruluşları ve Türkel akademsenler Holokos eğm alanında çalışmaa başlamışlardır.(osnego26 Yne uluslararası kurumlarla şbrlğnde bulunarak farklı eknlkler düzenlemekedrler. Bu eknlkler arasında ünlü Holokos araşırmacılarının konferanslarını ve ora okul / lse öğremenlerne önelk Holokos eğm semnerlern saablrz. Yan Holokos eğm Türke çn en br çalışma alanı olmaa başlamışır. Çeşl projeler kamusal alanda da kendn az da olsa gösermee başlamışır. Tab bu projelern genş klelere ulaşığını sölemek pek mümkün değldr. Yne de Alman arhç Corr Gusad ın fade emş olduğu gb Türke de Holokos arh ve eğm le lgl hçbr blgnn hçbr çalışmanın olmadığını sölemek anlış olacakır.(gusad24s.35 Örneğn abancı dlde eğm veren özel lselerde Holokos edebaına a eserlern vea eserlerden bölümlern okunması mümkündür. Bu öğrencler Anne Frank ın günlüğüle vea Joseph Joffo nun Vch Fransa sında br çocuk olarak saklanarak haaa kalış hkaesle karşılaşmakadırlar.(joseph992s.252 ğer arafan Sosal blmler alanında eğm gören ünverse öğrencler de Holokos arhle am olarak karşılaşmasalar ble Hannah Arend Zgmun Bauman gb Holokos düşünürler le anışmakadırlar.(arend29s.35 Tab k Türke de Holokos arh alanında apılacak daha çok ş vardır. Şmde kadar az saıda eser Türkçe e çevrlmşr. Ve bu eserlern Holokos arh hakkında çok fazla blg sahb olmaan okuucular arafından anlaşılıp anlaşılamaacağı haklı olarak sorgulanablr. Mesela Claude Lanzmann ın 95 saa süren Shoah sml flmnn daloglarının er aldığı kabı 24 ılında Yapı Kred aınları arafından Türkçe e çevrlmşr.(lanzmann24s.239 Flm sokırımdan sağ kurulanlar sokırım polkasını ugulamış Nazler ve sokırıma kaılmamış faka anık olmuş Polonalılarla apılan röporajlardan oluşmakadır. Sokırım polkasında bahsedlen brçok kavram Türk okuucu çn abancıdır. Bu üzden Holokos eğmnn ora öğrem ders programına dahl edlmes çalışmaları çok olumlu br gelşmedr. Hem genş klelern bu konuda blglenmes sağlanacak hem de Holokos ve Yahudlerle lgl her ülkede var olablen ön argılar kırılablecekr. Türke de Holokos eğmnn başlangıcı le lgl bu kısa blglerden sonra Küaha umlupınar Ünverses nde Uluslararası Polkada Sokırım dersnde Holokos arhnn lsans öğrenclerle nasıl ele alındığından ne ür zorluklarla karşılaşılabldğnden bahsedlecekr. Bu ders genel olarak Sase Blm ve Uluslararası İlşkler Bölümü 4. Sınıf Güz önemnde seçmlk ders olarak arım dönem okuulmakadır. ers dönemler bar farklı saıda öğrenc seçmekedr Eğm Öğrem Yılı Güz önemnde Türke nn farklı şehrlernden gelen 8 öğrenc ders seçmşr. Öğrenclern büük çoğunluğu Holokos arh hakkında önceden br ders görmemşr. Konu hakkında da çok blgl değldr. Haa bazen ön argılara vea anlış blglere de sahp olablmekedr. Yahudlern Holokos süresnce hç drenmemş oldukları bunlardan br anesdr ve Holokos leraüründe de öneml br arışmadır.(phlp98s.6 ers genel olarak k bölüme arılmakadır. Öncelkle brkaç hafa bounca öğrenclerde Holokos arh hakkında br emel oluşurmaa çalışılmakadır. Sonra dersn knc bölümünde öğrencler gruplara arılıp bazı konuların daha akf olarak araşırılması önerlmekedr. Holokos arhn de öğrenclere dör bölüme aırarak anlamaa çalışıorum. Brnc bölüm ılları arasında Hler n Almana da kdara gelşnden sonra Yahudlern Naz Almanası arafından ırkçı krerlere daanarak «anımlanmaları» ve oplumdan dışlanmalarını anlamakadır. İknc bölüm /42 dönemne değnmekedr. Yahudlern oğu Avrupa da geolara kapaılmasını ve geolardak haaa kalış mücadelelern anlamakadır. Üçüncü bölüm se 94/42 den 945 e kadar büük çoğunlukla Soveler Brlğ ve şgal alındak Polona da ugulanmış olan Naz sokırım polkası hakkında blg vermekedr. Son olarak dördüncü bölüm Naz sokırım polkasına karşı ürüülmee çalışılmış ve kısmen başarılı olmuş adale mücadelesnn ana halarını çzmee çalışmakadır. Burada da sadece Uluslararası Nürnberg Mahkemes ve dğer Nürnberg davalarından değl özellkle Baı Almana da Naz savaş suçlularına karşı ürüülen ön soruşurmalardan da kısaca söz edorum. Tarh arka planın anlaılmasının ardından Holokos arhnn kanakları da öğrenclere anıılmakadır. Bu arhn başlıca kanaklarını Naz bürokrassnden kalan arşvler oluşurmamakadır. aha çok sözel kanaklar Holokos arhnn azımını mümkün kılmışır. Sözel kanaklardan kasımız Raul Hlberg n apmış olduğu üçlü sınıflandırmadır: suçu şleenler mağdurlar ve anıklar. Bu konuda bkz. Hlberg n Shoah flmnde verdğ açıklamalara.

3 Yan Nazler sağ kurulan Yahudler ve (Polonalı / Alman anıklar. Bu sözel kanakları özellkle hukuk arşvlerde (ön soruşurma dosaları vea dava uanaklarında bulmakaız. Bunun anında aımlanmış anıklıklar le bograflere de başvurablmekez. Öğrenclere sadece kanakların anıımını apmıorum. Brkaç İnglzce menden bölümler seçp bu menler hakkında sınıfa da arışıoruz. Burada k sorun karşımıza çıkmakadır. Türkçe çok az kanak bulunmakadır. 2 Öğrenclern İnglzce seves de her zaman eerl olmadığından menn okunmasından çok özen apıoruz. Ama bu önem ble öğrenclern öneml Holokos anıkları le anışmalarını sağlamakadır. Özellkle Varşova Geosu sınıfa oldukça lg çeken br örnekr. Çünkü Naz sokırım polkasına öneml br drenş hareken de çermekedr. Bu drenş sadece slahlı br drenş değldr. Tarhç Emmanuel Rngelblum un olağanüsü br dönemden geçklern fark emes üzerne geoda belge ve anıklıkları oplamasıdır. Rngelblum savaşan sonra bu kanaklardan ola çıkarak br kap azmaı planlıordu. Ancak 942 azına gelndğnde uuğu günlüken de anlaşılableceğ gb savaşan sonra geodan kmsenn sağ kurulamaacağını anlıor ve Oneg Shabba drenş hareke kapsamında oplamış olduğu belgeler sü bdonlarına koup oprak alına gömdürüor. Bu bdonlar gerçeken de savaşan sonra bulunuor çnde bulunan menler emze geçrlor. Safaların bazı erler ağmur suu nedenle okunamaz halde olsa ble Rngelblum un arşvlernn çoğu bölelkle arhçlere mras kalıor. Ve başka çalışmaların anında AB l arhç Samuel Kassow un «Km Hkaemz Yazacak(Kassow29s.576» başlıklı araşırmasını kaleme almasına mkan veror. Holokos arhnn kanaklarının anında genş Holokos leraürünün arışmalarının da öğrenclere anıılması büük önem aşımakadır. Chrsopher Brownng n«sıradan İnsanlar(Brownıng998s.27» ve Prmo Lev nn «Gr Bölge» kavramları sınıfa değndğmz konuların başında gelmekedr. Brkaç kelmele özeleecek olursak «Sıradan İnsanlar» ezle Brownng Naz sokırımın br süreç vea bürokrak makneden çok sıradan nsanlar arafından şlenmş br suç olduğunu vurgulamakadır. Bu kşler can değldler. Aleler vardır. Günlük haaa karşımıza çıkablecek oralama nsanlardır. Ve sadece bell şarlar br araa geldğ çn bu sokırım polkasına bulaşmışlardır. Prmo Lev nn «Gr Bölge(Lev26s.86» kavramı se sokırımı aşamamış olan nesllern anıkları argılamaması gerekğn savunmakadır. Mesela br anığın kampa haaa kalma mücadelesnn Nazlerle şbrlğ olarak algılanmaması gerekğn çarpıcı örneklerle anlamakadır. Ancak bu arh arka plan verldken sonra sıra öğrenclern çalışmalarına gelecekr. Gruplar halnde öğrenclern farklı konularda düşünmeler senecekr. Türke de Holokos eğmnn verlp verlmemes / nasıl verlebleceğ bunlardan br anesdr. Öğrenclern konua aklaşımları doğal olarak farklılıklar gösereblmekedr. Holokos u nsanlık arhne a görenler ve ders programlarında öneml br ernn bulunmasını gerekğn savunanlar azınlıka değldr. Bunun anında daha karşılaşırmalı br önem erch edenler de bulunmakadır. Yan sadece Holokos u değl başka sokırım nsanlığa karşı suç vea nsan hakları hlallernn de şlenmesn erch emekedrler. Özellkle İsral Flsn sorunu gb güncel konularla bağlanı kurmaa mel gösereblmekedrler. Yne Türke arhne a dosalar (95 ersm Varlık Vergs 6-7 Elül lglern çekmekedr. ersmzde elde eğmz denemden ola çıkarak şu sonuca varablrz. Holokos gb hassas olarak nelendrleblen br konu büük çoğunluğu Müslüman olan öğrenclerle şlendğnde herhang br önargı haa olumsuz epke ol açmadan lgle akp edlmekedr. Bu durum özellkle öğrenclern akf kaılımını hedefleen başka suçlarla karşılaşırmaları dışlamaan br önem erch edldğnde geçerldr. Küaha dak denemmzn Fransa da bazı son dönem pedagojk çalışmalardan kesn olarak arıldığını gözlemleebloruz. Fransa dak Mémoral de la Shoah bünesnde bulunan arhç ve Holokos eğmenler genel olarak İsral-Flsn sorununun «Fransa a hal edlmes» sonucu Yahud Sokırımı gb bazı konuların özellkle Müslüman göçmen kökenl gençlerde epkle karşılandığını belrmekedrler. Orak hafıza sorunsallarına çok fazla bağlı kalan br Holokos eğm belk de br «ne sölemnden» pek lere gdemordur. Fransa dak Holokos araşırmaları arh olgular üzerne çalışmakansa daha çok Holokos u nasıl anmalıız? Genç nesllere nasıl akarmalıız gb nokalara değnmekedr. Bu çalışmalarda arhle lgl her şen zaen blndğ ön kabulünün hakm olduğunu görmekez. Annee Wevorka nın Holokos un orak hafızası erafında dönen çalışmaları buna en öneml örneklerden brdr. Tarhen söz edldğnde de genelde sokırımın kendsne an geo ve özellkle kamplara değnme pek erch ememekedrler. Küaha dak denemmzde se Holokos arhnn çarpıcı menler ve arışmalarından ola çıkarak öğrenclern de akf kaılımını eşvk eden br

4 eğm programının «hassas» olarak kabul edleblen br konuu arışılablr kıldığını gözlemledk. Kanakça Arend Hannah Köülüğün Sıradanlığı : Echmann Kudüs e İsanbul Mes s ve Bauman Zgmun Moderne ve Holocaus İsanbul Versus 27 s.32. Brownıng Chrsopher Ordnar Men : Reserve Polce Baalon and he Fnal Soluon n Poland New York Harper Perennal 998 s.27. Frıedman Phlp frıedman Ada June Roads o Encon. Essas on he Holocaus New York & Phladelpha The Jewsh Publcaon Soce of Amerca 98 s.6. Gusad Corr «Holocaus un " Fadaları " : Haırlama Banalleşrme İssmar» n Brkm Saı Nsan 24 s.35. Joffo Joseph Un sac de blles (Br Torba Ble Pars Lvre de Poche 992 s.252. Kassow Samuel Who Wll Wre Our Hsor? Redscoverng a Hdden Archve From he Warsaw Gheo New York Vnage 29 s.576. Lanzmann Claude Shoah İsanbul Yapı Kred Yaınları 24 s.239. Lev Prmo Boğulanlar Kurulanlar İsanbul Can Yaınları 26 s.86. Seçbr Konuşmaları 28 : Geçmşle Yüzleşmede Hafızalaşırma ve Eğmn Rolü : Holokos Örneğ [hps://vmeo.com/ ] son erşm : Aralık 26. AFRO-AVRASYA ÜLKELERINE TARIMSAL TOPLAM FAKTÖR VERIMLILIĞI VE EKONOMİK BÜYÜME oç.r.m. Şükrü Mollaveloğlu Yüzüncü Yıl Ünverses İİBF İksa Bölümü [email protected] oç.r. Zafer Kanberoğlu Yüzüncü Yıl Ünverses İİBF İksa Bölümü zkanberoğ[email protected] Yrd.oç.r. Ahme Oğuz Karabük Ünverses İİBF İksa Bölümü [email protected] Öze

5 Bu çalışmada Afro-Avrasa ülkeler örneğnden harekele arımsal oplam fakör vermllğmdek değşmeler Malmqus endeks aklaşımıla değerlendrlmekedr. Malmqus endeks analz 58 ülke örneklemnden harekele dönem çn hesaplanmışır. Elde edlen bulgular söz konusu dönemde üm ülkeler dkkae alındığında arımsal oplam fakör vermllğnde oralama üzde.5 lk br arışın medana geldğn gösermekedr. En üksek arımsal oplam fakör vermllğ arışı üzde 4.3 lük br arışla Çn de gözlemlenmekedr. Tarımsal oplam fakör vermllğnde en büük gerleme se üzde 3.5 le Kazaksan da görülmekedr. Söz konusu dönemde eknk değşmede oralama olarak üzde 2. lk br arış medana gelrken eknlk değşmesnde üzde.6 lık azalma medana gelmşr. Anahar Kelmeler: Malmqus Endeks Tarımsal Toplam Fakör Vermllğ AGRICULTURAL AGGREGATE FACTOR PROUCTIVITY AN ECONOMIC GROWTH IN THE AFRO-EURASIAN COUNTRIES Absrac In hs sud changes n agrculural Toal Facor Producv (TFP from he eample of Afro- Eurasan counres are evaluaed b he Malmqus nde approach. The Malmqus nde analss was calculaed for he perod based on he sample of 58 counres. The fndngs show ha an average ncrease of.5 per cen n agrculural oal facor producv was occured for all 58 counres n he sample. The hghes ncrease n agrculural oal facor producv s observed n Chna wh an ncrease of 4.3 per cen. The bgges declne n agrculural oal facor producv s seen n Kazakhsan wh 3.5 percen. In he menoned perod an average ncrease of 2.% s observed n he echncal change whle a.6% decrease n he effcenc change occurred. Kewords: Malmqus Inde Aggregae Facor Producv Grş Toplam fakör vermllğnn (TFV hesaplanması ve değşmn ne önde olduğunun belrlenmes kanakların ekn kullanımının sağlanması açısından her zaman ekonomslern emel lg alanlarının odağında olmuşur. TFV hesaplamak çn farklı aklaşımlar kullanılmakla brlke fa versne gereksnm duulmaması eknolojk değşme (T ve eknlk değşmelernn (E açıkça anımlanablmes eknszlğn ölçüleblmes ve ugulama kolalığı sağlanması gb avanajlar neden le Malmqus endeks aklaşımı agın olarak kullanılmakadır (Tarım 2:5; Günden ve dğerler 998. Malmqus endeks aklaşımını kullanarak arımsal TFV nn hesaplandığı brçok çalışma bulunmakadır. Coell ve Rao (23 Rao ve dğerler (24 Ruan (22 Lusg ve Thrle (997 Fulgn ve Perrn ( ve Arnade (998 bu çalışmalardan br kaçıdır. Bu çalışmalarda arımsal TFV endeks eşzamanlı (conemporaneous Malmqus endeks aklaşımı le hesaplanmışır. Çalışma planı şu şekldedr: Önce Malmqus oplam fakör vermllğ endeks anıılmakadır. aha sonra çalışmada kullanılan ver se ele alınmaka ve ugulama sonuçları verlmekedr. Son olarak genel br değerlendrme le çalışma sonlandırılmakadır. Malmqus Toplam Fakör Vermllğ Endeks Malmqus endeks Farrell (957 eknk eknlk ölçüüne Shephard arafından gelşrlen uzaklık fonksonlarının2 dahl edlmesle elde edlmşr (Tosun vd. 28. İndeks k gözlemn TFV sndek değşme orak br eknoloje olan uzaklıkların oranı olarak ölçmekedr. Bu ölçüm çn uzaklık fonksonu kullanılmakadır (Tarım 2:52. Malmqus endeks grd önlü vea çıkı önlü olarak oluşurulablr. Grd önlü model çıkı vekörü ver alındığında grd vekörünü oransal olarak mnmuma ndrme araşıran ürem eknolojsle nelendrlr. Çıkı önlü model se grd 2 Uzaklık fonksonları grd ve çıkı eksenl olarak ele alınablr. Çıkı eksenl uzaklık fonksonu = T zamanı = m çıkı vekörünü = k grd vekörünü ve S se S={: üreeblr } şeklnde fade edlen çıkı kümesn göserrken çıkı kümesne bağlı olarak uzaklık fonksonu ( mn : ( / S şeklnde fade edleblr (Avcı ve Kaa 28:848.

6 vekörü ver ken çıkının maksmum oransal genşlemesn sağlaan ürem eknolojsn nelemekedr (Bağdadoğlu ve Ulucan 25:7. Fare ve dğerler (994 n zleerek ve zaman dönemler arasındak çıkı önlü Malmqus endeks aşağıdak gb anımlanablr: M ( Bu eşlke + göserm dönem gözlemnn + dönem eknolojsnden olan uzaklığını fade emekedr. göserm se dönem gözlemnden dönem eknolojsne olan uzaklığı belrmekedr. Bu eşlke değern den büük olması TFV nn arığını ve değern brden küçük olması se TFV nn azaldığını gösermekedr. Buna göre M( fonksonun değernn den büük olması dönemnden + dönemne TFV de büümenn olduğunu den küçük olması se anı dönemlerde TFV de azalmanın olduğunu göserr. Malmqus vermllk endeks T ve E olmak üzere k bleşene arışırılablr. Bu arışırma aşağıdak gb fade edlmekedr: M (2 Eşlğn sağ arafındak lk erm + dönemndek eknk eknlğn dönemndek eknk eknlğe oranı olan E ölçümünü vermekedr. Karekök çndek fade se k fark fonksonu oranının geomerk oralaması olarak belrlenen ürem sınırındak kamaı ölçmekedr. Bu kama T gösermekedr. Malmqus oplam fakör vermllğ endeks se E ve T nn çarpımından oluşmakadır. Br amprk çalışmada ardışık k dönem çn hesaplama apablmek çn dör uzaklık fonksonunun da bulunması gerekmekedr (Tarım 2: Ölçeğe göre sab ger varsaımı alında bu uzaklık fonksonlarının bçmler aşağıdak gb anımlanablr (Tosun vd. 28: ( (2 ma ] ( [ X Y s ma ] ( [ X Y s (3 (4 ma ] ( [ X Y s ma ] ( [ X Y s Burada verlen brnc uzaklık fonksonu dönem gözlemnn dönem eknolojsne olan uzaklığını ölçerken kncs + dönem gözlemnn + dönem eknolojsne olan uzaklığını ölçmekedr. Üçüncü ve dördüncü fonkson bçmler se sırasıla + gözlemnn dönem eknolojsne ve dönem gözlemnn + dönem eknolojne uzaklıklarının ölçülmesn fade emekedr. Ver Se

7 Çalışmada 58 ülke ele alınmışır. Bu ülkelere lşkn dönem verlernden harekele arımsal TFV llğ Malmqus endeks aklaşımıla hesaplanmışır. Tarımsal TFV llğnn hesaplanmasında br çıkı ve beş grd değşken kullanılmışır. Grd değşkenler; alan emek havan soku (lvesock gübre ve rakörden oluşmakadır. Çıkı değşken se arımsal üremn değerdr. Bunun çn oplulaşırılmış arımsal ürem değer alınmışır. Ver kanağı olarak FAO (Gıda ve Tarım Organzasonu ve Brleşmş Mlleler (undaa ver abanları kullanılmışır. Çıkı ve grd gösergelere ( lşkn açıklamalar aşağıdak apılmışır. Tarımsal üremn değer : Tarımsal üremn oplam değerdr. Bu değer FAO arafından aınlanan ve farklı ürünlern fa ağırlıkları baz alınarak oluşurulan çıkı endeksdr sab fa üzernden uluslararası dolar brm baz alınarak hesaplanmış ne ürem değernden oluşmakadır. Toprak (: Ekleblr alanlar ve sürekl ekl alanlardan oluşmakadır ( hekar. Emek (2: Tarımda çalışan ekonomk olarak akf nüfusun oplam shdama oranıdır. Gübre (3: Hekar başına kullanılan gübre mkarı klogram cnsnden alınmışır. Makne (4: Kullanımda olan arımsal rakör saısıdır. Havan soku (5: Grd değşken olarak kullanılan havan soku bu değşken oluşuran sığır koun keç ve domuzun koun eşdeğer olarak hesaplanmışır. Eşdeğern hesaplanmasında sığır çn 8 kasaısı koun keç ve domuz çn kasaısı kullanılmışır (Coell ve Rao 23. Haam ve Ruan (97 apıkları çalışmada havan sokunu hesaplamak üzere daha fazla kaegor kullanmışlardır. eve a bufalo gb brçok kaegor oplulaşırmada ele almışlardır. Ancak bu çalışmada söz konusu kaegorlern üm ülkeler çn versnn mevcu olmamasından dolaı alnızca üm ülkeler çn vers bulunan sığır koun keç ve domuz hesaplamaa dahl edlmşr. Modelde kullanılan değşkenlern anımlaıcı saskler Tablo de sunulmuşur. Tablo. eğşkenlern Tanımlaıcı İsaskler eğşken Brm Oralama Sandar Sapma Tarımsal Ürem Uluslararası $ Mnmum Maksmum Alan ( hekar Emek (2 Tarımsal shdamın oplam shdama oranı (% Gübre (3 Hekar başına (kg Trakör (4 Havan Soğu Saı Saı Malmqus Toplam Fakör Vermllğ Endeks Sonuçları Toplam fakör vermllğndek değşmler görmek üzere 58 ülke çn Malmqus endeks değerler dönem çn hesaplanmışır. Toplam fakör vermllğ daha sonra T ve E e göre arışırılmışır. Ülkelere lşkn T E ve Malmqus endeks değerler Tablo 2 de verlmşr. Tablo 2. Ülkelern Tarımsal TFV Büüme Oranları Ülkeler T E TVF Ermensan

8 Avusura Azerbacan Belçka Bhuan Bulgarsan Hırvasan Kıbrıs Çek Cumhure anmarka Ekvaor Mısır.3..3 Esona Fnlanda Fransa Almana Yunansan Macarsan İzlanda..3.3 Endoneza.3..3 İrlanda İsral.6..6 İala.8..8 Japona Ürdün.2..2 Kazaksan Kırgızsan Leona Lvana Lüksemburg Mala Maurus.3..3 Moğolsan Fas Hollanda Norveç Paksan Flpnler.4..4 Polona Porekz Kaar.4..4 Romana Rusa Suud Arabsan Slovaka Slovena Güne Afrka Cumhure İspana.2..2 Sr Lanka İsveç İsvçre Taland.4..4 Tunus

9 Türke Ukrana İnglere Çn Güne Kore Geomerk Oralama Tablo 2 dek değerlere bakıldığında dönemnde üm ülkelere dkkae alındığında TFV llğnde oralama üzde.5 lk br arış medana gelmşr. Söz konusu dönemde en büük TFV arışı üzde 4.3 le Çn de medana gelmşr. Bunu sırasıla üzde 4.6 lık arışla Moğolsan üzde 4.2 lk arışla Bhuan üzde 4. lk arışla Ukrana ve üzde 4 le Flpnler zlemekedr. ülkenn TFV snde se gerleme görülmekedr. En büük gerleme üzde 3.5 le Kazaksan da gerçekleşmşr. Kazaksan ı üzde 3 le Slovena ve üzde 2.9 le Paksan zlemekedr. Tüm ülkelern söz konusu dönemde oralama T değerlernde medana gelen değşme bakıldığında üzde 2. lk br arışın medana geldğ görülmekedr. En büük T değşm üzde 4.3 le Çn de gerçekleşmşr. Teknk eknlke gerlemenn gözlemlendğ ek ülke Kazaksan dır. Söz konusu ülkede üzde 3.5 lk br gerleme medana gelmşr. Eknlk değşmes değerlerne bakıldığında se üm ülke oralamalarına göre üzde.6 lık br düşüşün medana geldğ görülmekedr. E de medana gelen en büük arış üzde 2.3 le Ermensan dadır. Ermensan ı üzde.9 luk arışla Esona zlemekedr. 58 ülkenn 29 unun E de br azalmanın medana geldğ görülmekedr. En büük düşüş se üzde 5.9 luk değerle İnglere de gözlemlenmşr. Türke e lşkn değerlere bakıldığında se söz konusu dönemde TFV değernde üzde.3 lük br arışın medana geldğ görülmekedr. T dek değşme se üzde.7 lk br arış gösermekedr. Buna karşılık E değernde üzde.4 lük br gerleme medana gelmşr. Türke çn TFV llğndek arışın T dek arışan kanaklandığı söleneblr. Malmqus endeks T ve E dek değşmlern uzun döneml eklern analz emede kümülaf değerlere bakılması öneml br gösergedr. Şekl de görüldüğü gb söz konusu dönemde TFV ve T de sürekl br arış gözlemlenrken E de br azalma eğlm görülmekedr. E azalma eğlmnde ken T nn arması TFV dek arışa T nn daha belrlec olduğunu gösermekedr. 2 Kümülaf eğerler E T TFV Şekl. TFV T ve E Kümülaf eğerler (22-23 Sonuç

10 Malmqus endeks sonuçları söz konusu dönemde arımsal oplam fakör vermllğnde oralama üzde.5 lk br arışın medana geldğn gösermekedr. Malmqus oplam fakör vermllğ endeks eknk değşm ve eknlk değşm olarak arışırılmışır. Teknk değşmde üzde 2. lk br arış medana gelrken eknlk değşmn de se üzde 6 lık br azalma medana gelmşr. Bu sonuca daalı olarak dönemnde medana gelen arımsal oplam fakör vermllk arışının büük ölçüde eknk değşmdek değşmeden kanaklandığını sölemek mümkündür. Kanakça Avc M. A. ve Kaa A. A. (28 Geçş Ekonomler ve Türk Tarım Seköründe Eknlk ve Toplam Fakör Vermllğ Analz ( Ege Akademk Bakış 8(2: Arnade C. (998 Usng a Programmng Approach o Measure Inernaonal Agrculural Effcenc and Producv Journal of Agrculural Economcs 49( Bağdadoğlu N. ve Ulucan A. (25 Fnancal Effcenc of he Turksh Tele and Clohng Indusr before he 25 Trade Lberalsaon Eurasan Revew of Economcs and Fnance (4 2. Coell T. J. ve Rao. S. P. (23 Toal Facor Producv Growh n Agrculure: A Malmqus Inde Analss of 93 Counres 98 2 Inernaonal Assocaon of Agrculural Economcs (IAAE Conference n urban Augus Fare R. Grosskopf S. Norrs M. ve Zhang Z. (994 Producv Growh Techncal Progress and Effcenc Change n Indusralzed Counres Amercan Economc Revew 84(: Farrell M. J. (957 The Measuremen of Producve Effcenc Journal of he Roal Sascal Soce Seres A (General 2( Fulgn L. E. ve Perrn R.K. (997 LC Agrculure: Nonparamerc Malmqus Producv Inde Journal of evelopmen Economcs Fulgn L. E. ve Perrn R. K. (998 Agrculural Producv n evelopng Counres Agrculural Economcs Günden C. Mran B. ve Sar M. A. (998 Türk Tarımında Vermllk ve Eknlğn Ölçümü: Br Ver Zarflama Yönem Tarım Ekonoms Kongres 998 Ankara. Haam Y. ve Ruan V. W. (97 Agrculural Producv fferences Among Counres The Amercan Economc Revew 6( Lusg A. ve Thrle C. (997 Toal facor producv and he effecs of R& n Afrcan Agrculure Journal of Inernaonal evelopmen 9( Rao.S.P. Coell T. J. ve Alauddn M. (24 Agrculural producv growh emplomen and pover n developng counres 97-2 Emplomen Sraeg Papers Emplomen Trends Un Emplomen Sraeg eparmen 24/9. Ruan V. W. (22 Producv Growh n World Agrculure: Sources and Consrans The Journal of Economc Perspecves 6( Tarm A. (2 Ver Zarflama Analz Maemaksel Programlama Tabanlı Görel Eknlk Ölçüm Yaklaşımı Saışa Yaınları No:5 Ankara. Tosun M. U. Güran M. C. ve Ulucan A. (28 Performance of he Mddle Eas & Norh Afrca (MENA Regon Problems and Perspecves n Managemen 6(

11