ÇOCUKLARIMIZA ALLAH I NASIL ANLATALIM?

KTAP NCELEMES ÇOCUKLARIMIZA ALLAH I NASIL ANLATALIM? Prof. Dr. Mehmet Emin AY Ahmet ERKOÇ Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Din E!itimi Bilim Dal/ Giri Mehmet Emin Ay /n kaleme ald/!/ ve Tima4 yay/nlar/ taraf/ndan bask/s/ yap/lan kitab/n, bu makalede 23. bask/s/ tan/t/lmaya ve incelenmeye çal/4/lacakt/r. Bir yüksek lisans tezi olarak haz/rlanan bu eserin ilk bask/s/ 1987 y/l/nda yap/lm/4 ve 2007 y/l/nda da 23. bask/s/ haz/rlanarak 204 sayfa olarak okuyucunun be!enisine sunulmu4tur. Kitaptaki konular/n görsellerle desteklenmesi konular/n daha kolay anla4/lmas/nda okuyucuya yard/mc/ olacak niteliktedir. Önsözde de belirtildi!i üzere dipnotlar/n sayfa sonlar/nda verilmi4 olmas/, okuma esnas/nda okuyucunun dikkatinin da!/lmamas/ için olumlu bir özelliktir. Kitab/n gerek bilimsel bilgiler /4/!/nda ele al/narak bilimsel cümlelere s/k s/k yer verilmi4 olmas/, gerekse de okuyucuyu s/kmamak ve kitaba olan ilgisini art/rmak için önemli ki4ilerin an/lar/na ve 4iirlerine yer verilmi4 olmas/ kitab/n bir di!er olumlu özelli!idir. Kitab/n ka!/t kalitesi oldukça iyi ve fiyat/ herkesin kolayl/kla alabilece!i kadar ekonomiktir. Kitab/, yazar, babas/na ithaf etmi4 ve kitab/n haz/rlanmas/nda Halis Ayhan, Haluk Yavuzer ve Mustafa Kara gibi önemli bilim insanlar/ndan destek alm/4 ve onlar/n derin bilgilerinden ziyadesiyle faydalanm/4t/r. Din e!itimi alan/nda yap/lan çal/4malar/n ülkemizde oldukça yetersiz oldu!u dü4ünüldü!ünde kendi alan/ndaki çok önemli çal/4malardan biri olan bu eser, din e!itimcilerine bir rehber ve deniz feneri hükmündedir. Özellikle ilkö!retim 4. s/n/ftan itibaren okullarda din e!itiminin verilmeye ba4lad/!/ dikkate al/nd/!/nda bu döneme kadar ailelerin çocuklar/na din e!itimi konusunda, seviyelerine uygun ve do!ru bilgiler vermeleri çok önemlidir. Ailelerin bu ihtiyaçlar/na yönelik olarak dü4ünülebilecek bu eser, din kültürü ve ahlak bilgisi ö!retmenlerinin de faydalanabilecekleri bir akademik çal/4ma hüviyetindedir. Kitap genel olarak bir giri4 ve dört ana bölümden olu4maktad/r. Giri4 bölümünde yazar dinin tüm toplumlarda var oldu!u, insan/n dinsiz ya4ayamayaca!/ ve inanma duygusunun sebepleri üzerinde durmu4tur. Birinci bölümde çocuk psikolojisi ve dini geli4im bilimsel veriler /4/!/nda ele al/nmaktad/r. kinci bölümde ise çocukta din duyusu ve Allah tasavvuru üzerinde durulmaktad/r. Üçüncü bölümde yazar, islam/n çocu!a ve onun e!itimine verdi!i de!eri ortaya koymaktad/r. Dördüncü bölümde çocuklara Allah ö!retiminin nas/l yap/laca!/ üzerinde durularak, örneklemeler yoluyla bu durum kavrat/lmaya çal/4/lmaktad/r. Özellikle din e!itimi 1

ve ö!retiminin esas al/nd/!/ bu bölüm, ö!retim yöntem ve tekniklerine ili4kin oldukça geni4 bilgiler ve örnekler sunmaktad/r. Özet 1.Bölüm: Çocuk Psikolojisi ve Dini Geliim ( 2-10 ya ): Yazara göre iyi bir din e!itimi ve ö!retiminin yap/labilmesi için psikoloji ve pedagojinin verilerinden azami derecede faydalanmak gereklidir. Çocu!un içinde bulundu!u geli4im evrelerinin özelliklerinden yola ç/k/larak bilimsel verilere uygun olarak yap/lacak bir din e!itimi, dinin do!ru bir 4ekilde anla4/lmas/ için elzemdir. Özellikle bu tür bir e!itimin en önemli k/sm/n/ olu4turan Allah ö!retiminde ve iman duygusunun i4leni4inde çocu!un psikolojik yap/s/n/n çok iyi bilinmesi gereklidir. Rousseau bu konuda çocuk zekasn çok iyi tanyan bir zatn onlara mahsus bir akaid kitab yazmasn pek isterim. diyerek bu konunun ehemmiyetine i4aret eder. Çocu!un psikolojik yap/s/n/ daha iyi tan/yabilmek için yazar, çocukluk ça!/n/ çe4itli devrelere ay/rarak incelememiz gerekti!ini söyler. Kitapta ilk geli4im dönemi olarak geli4im safhalar/ dikkate al/nm/4t/r. lk çocukluk dönemlerini olu4turan 2-6 ya4lar/, çocu!un gelece!i aç/s/ndan büyük önem arz eder. Özellikle 2.ya4 hayat/n saadet y/l/ olarak kabul edilir. Bu ya4larda çocuk yürüme ve konu4ma gibi iki önemli yetene!i kazanm/4t/r. Art/k yürüme yetene!ini geli4tirmek için çe4itli etkinlikler içerisine girecek olan çocuk; durmadan konu4acak ve s/k/lmadan ard/ ard/na birçok soru soracakt/r. Bu dönemlerde çocuk duygusal bir yap/ya sahip oldu!undan ak/lc/ dü4ünemez. Yolda kar4/la4t/!/ iki ki4iden hangisi kendisine daha fazla sevgi gösterirse ona daha fazla yak/nl/k hisseder. lerleyen ya4larda çocuk art/k itaat etmekten vazgeçer ve kendi istedi!ini yapmak ister. Söylenenlerin ço!u kez tersini yapar, inatç/l/k zirve bir noktaya ula4/r. 3. y/ldan itibaren çocuk iyi haline tekrar dönmü4 ve çevresiyle olan ili4kilerinde olumlu özellikler görülmeye ba4lam/4t/r. Karde4lerini ho4nut edecek davran/4lar göstermesinin yan/nda payla4maya da al/4m/4t/r. 4. ya4/na girdi!inde ise tam bir ele4tirmendir. Ne, nerede ve nas/l sorular/n/ s/k s/k kullanmaya ba4lar. Bu dönemde çocuk allah / do!al nesnelerle kar4/la4t/rma yoluna gidebilir ve allah bu a!açtan da m/ büyüktür? gibi bir soru sorabilir. Yazara göre çocuk, bu ya4larda masal ve hikayelere büyük bir ilgi gösterir. Anlat/lan masal ve hikayelerin iman konular/yla alakadar olmas/ çocu!un zihninde e4yan/n arkas/nda ve içinde gizil bir gücün varl/!/n/ hissetmeye ba4lamas/na sebep olacakt/r. Bu dönemde ayr/ca çocuk ben merkezci bir yap/ya da sahiptir. Çocuk gördü!ü her 4eyin kendisine ait oldu!u zanneder. 5. ya4ta çocuk neyin niçin oldu!unu anlamaya ba4lar ve kürek, kazmak içindir. gibi cümleler kurarak e4yay/ tan/mlamaya ba4lar. 5. ve 6. ya4larda genelde taklitçilik hakimdir. Baba namaz k/larken çocuk da namaz k/l/yormu4 gibi namaz/n ritüellerini yerine getirir. Yazar ilk çocukluk döneminin bu özellikleri dikkate al/narak çocu!a dini bir e!itimin verilmesi gerekti!ini söyler. Özellikle hikaye ve masallardan olabildi!ince faydalan/lmal/d/r. Yapt/!/ resimlerde çocuk dini mimariye yönlendirilmeli ve dinin bu tür motifleri kavrat/lmaya çal/4/lmal/d/r. Bu dönemde çocuk her 4eyi çevresiyle ve ya4ad/klar/yla ili4kilendirece!i için, somut veriler /4/!/nda, e!itimin yak/ndan uza!a ilkesinin uygulanmas/na özen gösterilmelidir. Son çocukluk dönemi 6-11 ya4lar/n/ kapsamaktad/r. 7. ya4ta çocuk okuma, yazma ve temel hesaplama i4lemlerinin yan/nda bir arkada4 çevresi de olu4turmaya ba4lam/4t/r. Bu dönemde çocuk konu4ur, hüküm verir ve sonuç ç/kar/r. Ay/rma ve genelleme yolu ile bir tak/m kavramlar edinir. Bu dönem için Piaget, çocu!un rahatça nereden, nereye sorular/n/ sorabildi!ini söyler. 7-10 ya4lar/ çocukta ahlaki geli4imin h/zl/ oldu!u ve dinin derin bir 4ekilde mündemiç hale getirilmeye ba4lanmas/yla birlikte bu geli4meye yard/mc/ olundu!u bir dönemdir. 9-10 ya4lar/nda çocuk art/k iyi ile kötünün, do!ru ile yanl/4/n, hakl/ ile haks/z/n 2

ay/rd/na varabilmektedir. Son çocukluk döneminde dini e!itim verilirken somut verilerden faydalanmak oldukça önemlidir. Soyut dü4üncenin somut dü4ünceye göre daha az geli4ti!i bu dönemde Allah ö!retiminin anlat/lmas/nda oldukça güçlükler çekilmektedir. Bu dönemde çocu!a art/k dini ibadetler emredilmeye ba4lanmal/ ve yapmas/ için te4vik edilmelidir. badetleri yerine getiren çocu!a, onu motive edecek sözlerin söylenmesi, ibadetlerde devaml/l/!/n sa!lanmas/na yard/mc/ olacakt/r. Bu bölümün di!er k/sm/n/ duygusal geli4im dönemi olu4turmaktad/r. Sevgi, korku ve ba!lanma gibi duygusal bir tak/m veriler üzerinde durulan bu bölümde, çocuk; annenin ilgisi, 4efkati ve s/cakl/!/na muhtaçt/r. Anne onun için en büyük saadet kayna!/d/r. Sevgi ile büyüyen çocu!un tüm melekelerinin en güzel bir 4ekilde geli4ti!ini söyleyen yazar anne sevgisini büyüme vitamini olarak adland/r/r. Ba!lanma çocukta do!u4tan getirilen f/tri bir ihtiyaçt/r. Çocuk, do!du!u andan itibaren kuvvetli birinin sevgi ve 4efkatine, korumas/na muhtaçt/r. Yazar burada himaye edilme duygusunun dini duygular/n da olu4mas/nda önemli bir etken oldu!unu belirtir. Di!er bir duygu olan korkunun hatal/ e!itim sonucunda daha da kuvvetlenerek ortaya ç/kt/!/n/ belirten yazar, ayr/ca korkuyu görünen ve görünmeyen tehlikelere verilen en tabii tepki olarak tan/mlar. Yazar bu bölümde bilimsel veriler /4/!/nda tespit edilmi4 olan korkunun sebeplerini ortaya koyar ve din e!itiminde korku unsurunun sevgi unsurunun önüne geçmemesi gerekti!ini söyler. Ona göre din e!itiminde sevgi ba4at rolü te4kil etmelidir. Zihinsel geli4im bölümünde ise zihnin tan/m/ yap/ld/ktan sonra; zeka ve geli4imi, dil geli4imi ve çocuk zihniyetinin temel yap/lar/ olarak bilinen egosantrizm ve artifisializm üzerinde durulmaktad/r. Genellikle 1,5 ile 2 ya4lar/nda geli4meye ba4lad/!/ kabul edilen zeka, 4-6 ya4lar/nda h/zlanmaktad/r. Ayr/ca bu dönem kelime da!arc/!/n/n da h/zl/ bir 4ekilde geli4ti!i dönemdir. Ara4t/rmalar zekan/n her çocukta ayn/ h/zda geli4medi!ini göstermektedir. Bunda kal/t/m ve çevre 4artlar/n/n etkisi oldukça büyüktür. Dil geli4imi kitapta, zihni geli4imin bir bölümü olarak ele al/nmaktad/r. Bu geli4im evresinde yazar eski kaynaklara da müracaat etmektedir. Genelinde Piaget in dil geli4imi ile ilgili fikirlerine ve tespitlerine yer verilen bu bölümde, dil geli4imi monolog dönemi, kollektif monolog olmak üzere iki bölümde incelendikten sonra, ba4ka ara4t/rmac/ ve psikologlar/n dil geli4imi ile ilgili tespitlerine de yer verilmektedir. Dil geli4iminde çevrenin etkisi, dilin konu aç/s/ndan önemi, peygamberin konu ile ilgili hadisleri ve Anadolu da s/k s/k kullan/lan soru-cevap metodu hakk/nda ayr/nt/l/ anlat/mlar ve örneklemeler ileriki sayfalarda zikredilmektedir. Yazara göre egosantrizm bencillik demek de!ildir. Bu özellik küçük ya4larda çok iyi bir 4ekilde yönlendirilebilirse kendine ve ba4kalar/na sayg/ gibi olumlu bir hal al/r. Yazar, çocu!un payla4may/ ö!renebilmesi için karde4 ve arkada4 çevresinin önemine i4aret etmektedir. Çocuk bu dönemde, her 4eyin bir amaca binaen yarat/ld/!/n/ dü4ünür. Güne4in varl/!/ onu ayd/nlatmak için, nehrin varl/!/, üzerinde kay/kla yüzebilmesi içindir. Yazar zihni geli4imin ba4lamas/yla animizm döneminin de ba4lad/!/n/ ileri sürer. Bu dönemde çocuk çevresinde gördü!ü, oyun oynad/!/ bir tak/m e4ya ve nesneleri canl/ zanneder. Kendisinin ac/kmas/ gibi oyuncak bebe!inin de ac/kaca!/n/ dü4ünür. Bu bölümde konunun uzmanlar/n/n bulgular/na yer verilmi4tir. Özellikle Piaget ve Jacquin in konu ile alakal/ bulgular/ ayr/nt/l/ bir 4ekilde i4lenmektedir. 2.Bölüm: Çocukta Din Duygusu ve Allah Tasavvuru: Dört alt ba4l/!a ayr/lan bu bölümün ilk alt ba4l/!/n/ Çocukta Dini Duygunun Varl/!/ olu4turmaktad/r. Bu bölümde yazar; ülkemizde ve yurt d/4/nda yap/lan ara4t/rmalara göre çocukta dini duygunun geli4imini inceledikten sonra, Kuran ve hadislere göre de konuyu de!erlendirmekte ve sonuçta islam alimlerinin konuya bak/4 aç/s/n/ irdelemektedir. Ülkemizde çocu!un dini duygusunun 3

geli4imine yönelik yap/lan ara4t/rmalar yok denecek kadar azd/r. Kerim Yavuz un 7-12 ya4 grubunu olu4turan çocuklar üzerinde yapt/!/ ara4t/rmalar ülkemizdeki bu konu ile ilgili çal/4malara örnek olarak verilebilir. Bat/l/ psikologlar/n ara4t/rmalar/na yer verildi!i di!er bölümde ise bat/l/ ara4t/rmac/lardan; C.G. Jung, Remplein, Gemelli ve A. Vergote nin bulgular/ ve görü4leri dile getirilmektedir. Yazar, bu dü4ünürlerin görü4lerinde ortaya ç/kan do!al dinsel i4lev, dini e!ilim ve duygu, dini inanç tohumlar/, insiyaki temayül, dini potansiyel gibi kavramlar/n islam inanc/ndaki f/trat deliline benzerli!ine dikkatleri çeker. Kuran ve hadislere göre çocuktaki dini duygunun varl/!/n/n incelendi!i bölümde ise yazar konu ile ilgili ayet ve hadislere yer verir. Ayr/ca islam dü4ünürlerinden Elmal/l/ Hamdi Yaz/r, Malik b. Bedri, bn Manzur, bn Miskeveyh, bn Sina, bn Hazm, Gazzali ve bn Tufeyl in konu ile ilgili görü4lerine yer vermekte ve tüm bu dü4ünürlerde din duygusunun f/traten varoldu!u konusunda ayn/ görü4e sahip oldu!unu belirtmektedir. kinci alt ba4l/kta ise Çocukta Din ve Allah nanc/n/n Geli4mesi konu edilmektedir. Bu bölümde Allah inanc/n/n geli4imini etkileyen iki önemli faktör tespit edilmekte ve bunlara iç ve d/4 faktörler ismi verilmektedir. ç ve d/4 faktörlerin neler oldu!u maddeler halinde bu k/s/mda s/ralanmaktad/r. Yazar çocu!un inanan biri olmas/n/ bu iç ve d/4 faktörlere ba!lamaktad/r. Üçüncü alt ba4l/kta yazar Çcocukta Dini lgi ve nanma htiyac/ n/ irdelemektedir. Küçük ya4lardan itibaren inanma ihtiyac/n/n geli4meye ba4lad/!/, ö!renim ve imkanlara göre inanman/n farkl/ varyantlar/n/n ortaya ç/kabilece!ini söyleyen yazar, 7. ya4la beraber çocukta dini ilgi ve istekte bir yay/lma gözlemlendi!ini belirtir. Çocuklarda emniyet, güven ve ba!lanma, sevgi, dayanma, korunma ve teslim olma ihtiyac/ndan do!an sonsuz bir kuvvet aray/4/n/n varl/!/ndan söz eder. 7-12 ya4 çocuklar/ üzerinde yap/lan ara4t/rmalar da bu durumu desteklemektedir. Dördüncü alt bölümde ise Çocuklarda Allah Tasavvuru üzerinde durulmaktad/r. lk olarak yazar tasavvur kelimesinin manas/n/ verir. Daha sonra somut ve soyut tanr/ tasavvurlar/ üzerinde durur. Somut Allah tasavvurunda çocuklar/ özellikle somut i4lemler döneminde böyle dü4üncelere sahip oldu!u anla4/lmaktad/r. Bu dönemde çocuk Allah / güç ve kudreti yönünden babas/na benzetir ve Allah / büyük bir insan gibi tasavvur eder. Bu dönem çocuklar/n/n; Allah nerededir?, Allah kiminle birlikte kal/yor?, Allah görülebilir mi?, Allah insanlar/ sever mi?, çocuklar Allah tan korkar m/? gibi sorular/ sordu!u gözlemlenebilir. Yazar bu sorular/ ayr/nt/l/ bir 4ekilde inceledikten sonra Mualla Selçuk un bu sorularda çocu!a nas/l yakla4/lmas/ gerekti!i konusundaki görü4lerini naklederek aç/klar. Özellikle çocu!un bu tür sorular/nda çocuk neyi sormu4sa ona cevap verilmesi önemlidir. Verilen cevap çocu!un tecrübe ve anlay/4/na göre ayarlanmal/ ve çocu!a verilecek cevapta samimi olunmal/d/r. Soyut olarak Allah /n dü4ünülmeye ba4lanmas/na ilkö!retimin ilk be4 y/l/n/n etkisi oldukça büyüktür. Bu dönemde çocuk Allah / insani özelliklerden yava4 yava4 ay/rmaya ba4lar. Bunda ailenin ve e!itimin etkisi oldukça büyüktür. Çocuk bu dönemde Allah / mü4ahhas bir varl/k olmaktan kademeli olarak ç/karm/4 O nu, mücerred bir varl/k konumuna yükseltmi4tir. Yazara göre art/k çocuk, Allah / her olay/n arkas/ndaki etken bir fail olarak dü4ünmektedir. Yazar, 7-9 ya4lar/n/n bu dü4üncenin 4ekillenmesinde önemine i4aret eder. Bu ya4larda çocuklar genellikle Allah /n zat/ ile ilgili sorular/ s/k s/k sormaktad/rlar. 10-12 ya4/nda çocuklar art/k Allah /n her yerde ve her zaman var oldu!unu kabul etmektedirler. 3. Bölüm: slam da Çocu:un De:eri ve Ailenin Önemi: iki alt ba4l/kta ele al/nan bu bölümün ilk konusunu slam/n Çocuklara Verdi!i De!er olu4turmaktad/r. Kuran ayetleri Hz.Peygamber in hadislerine dayanarak konu ele al/n/r. Hz.Peygamber in çocuklara verdi!i 4

önem ve onlara nas/l davrand/!/ ile ilgili rivayetler bu bölümde birle4tirilerek bir bütün halinde okuyucuya sunulmaktad/r. Bu bölümün ikinci alt ba4l/!/n/ ailenin din e!itimindeki önemi olu4turmaktad/r. Özellikle peygamber ve ailesinin çocuklara davran/4lar/ndan örnekler burada sunulmaktad/r. slam dü4ünürlerinin, ailenin din e!itimindeki yeri ve önemi konusundaki görü4 ve dü4üncelerinin de aktar/ld/!/ bu bölümde, Ömer Seyfettin in konu ile ilgili hat/ralar/na da yer verilir. Çocu!un dini dü4ünceyi kavramada sosyal ve kültürel faktörlerin etkili oldu!unu zikreden yazar, bunlar/n da en önemlisinin aile oldu!unun alt/n/ çizmektedir. Bu bölümde k/saca; ailenin hal ve hareketlerinin çocuk üzerindeki etkisine dikkat çekilir ve ailenin bir model olarak, hal diliyle dinin nas/l ya4anaca!/n/ ve anla4/lmas/ ve çocu!a a4/lamaya çal/4mas/ gerekti!i üzerinde durulur. 4. Bölüm: Çocuklara Allah a man Ö:retimi: Ebeveyn ve ö!reticiler için önemli bir bölümü olu4turan bu k/s/m, di!er bölüm de oldu!u gibi iki alt ba4l/kta ele al/nmaktad/r. Birinci bölümde Allah a iman ö!retiminde temel duygular üzerinde durulmaktad/r. Ümit ve ba!lanma, Allah sevgisi ve korkusu gibi duygular/n aç/klanmaya çal/4/ld/!/ bu bölümde ümit ile korkunun Psikanaliz in verilerine dayan/larak en temel iki duygu oldu!u üzerinde durulur. Ümit ve ba!lanman/n duygusal yönünün zihinsel yönünden önce geldi!ine dikkat çekilen bu bölümde çocu!un kalbinin kazan/larak bu duygular/n geli4tirilmesi gerekti!i söylenir. Allah sevgisi de insanda yarat/l/4tan mevcut olan bir duygudur. Sevgi dinle en fazla ilintili olan bir duygudur. Yazar günümüz e!itim anlay/4/nda en fazla üzerinde durulmas/ ve geli4tirilmesi gereken duygunun sevgi oldu!unu belirtir ve konu ile ilgili yanl/4 telkinlere ili4kin örnekler sunar. Allah korkusu anne babalar taraf/ndan çocuklar/ istenmeyen davran/4lardan uzakla4t/rmak için bir silah gibi kullan/l/r. Çocuk bir hata yapt/!/nda allah seni cehennemine atar. gibi kullan/mlar/n çocuklardaki Allah sevgisinin önüne, Allah korkusunun geçmesine sebep olaca!/ ve bu durumun da ileriki ya4larda çocu!un Allah ile olan ili4kilerinde istenmeyen durumlara yol açabilece!i üzerinde duran yazar; ayr/ca, Allah korkusunun faziletli bir bireyin yeti4mesinde önemli oldu!unu söyleyerek M.Akif ten ve Hz.Peygamber den yapt/!/ al/nt/lar ile de görü4ünü peki4tirir. Allah a iman duygusunun ruh sa!l/!/ aç/s/ndan önemine de!inilen son k/s/mda ise modern toplumlarda çok fazla görülen ruhi bozukluklar/n ve sinir hastal/klar/n/n manevi bo4luklardan kaynakland/!/n/ ileri sürülür; inanç sahibi ki4ilerde bu tür bunal/m ve bozukluklara daha az rastlan/ld/!/n/ belirtilir. Bu bölümün ikinci alt ba4l/!/nda Allah a iman ö!retiminde izlenecek temel prensipler üzerinde durulmaktad/r. Özellikle çocuklar/n davran/4lar/nda onlara nas/l davran/lmas/ gerekti!i üzerinde durulan bu bölümde, ilk olarak, çocuklara davran/4lar/m/zda allah sevgisini esas almam/z gerekti!i belirtilir. Çe4itli karikatürlerin kullan/larak anlat/lanlar/n desteklendi!i ve kuran, hadis, islam ve bat/ dü4ünürlerinden örneklerin sunuldu!u bölümde, tüm örnekler, çocu!a sevgi ile yakla4man/n de!i4ik ve çarp/c/ örneklerini olu4turur. Yazar, çocuk ruhunun Allah korkusuyla bir müddet için disipline edilebildi!ini ancak; bunun do!ru bir yol olmad/!/n/, kal/c/ olmad/!/ için de ileriki ya4larda ciddi sorunlara yol açabilece!i konusunda uyar/larda bulunur. Çocuklara davran/4lar/m/zda dikkat edilecek di!er bir konu da onlara müsamahal/ ve ho4görülü olmaktan geçer. Bunun için bize ancak bir muallim olarak göderilen Hz.Peygamber in çocuklara yakla4/m/na bakmak gerekir. Özellikle bizi rahats/z eden sorular/na kar4/ onlara ho4görülü davranmak gerekir. Bu durumda çocuk soru sormaya te4vik edilerek akli muhakeme gücü geli4tirilmelidir. Yine yanl/4 üslupla konu4mamaya ve cümleler kullanmamaya dikkat etmek gerekir. Allah a iman ö!retiminde tedricilik esas olmal/d/r. Allah hakk/nda sorular/n sorulmaya ba4land/!/ andan itibaren do!ru ve çocu!un seviyesine uygun dü4ecek cevaplar verilmeli ve ona tekrar soru sorma f/rsat/ tan/nmal/d/r. Bu tür kademeli yakla4/ma örneklerin de verildi!i bu bölümde küçük ya4larda dini bir tak/m cümleler ya da 5

kelimeler ezberletilerek ileriki ya4lara haz/rl/k yap/lmal/d/r. Yer ve zaman faktörlerinin de dikkate al/nmas/ gerekti!i vurgulanan bu bölümde özellikle bayram ve kandil günlerinde faydalan/labilir. Bu günlerde onlara hediyeler al/narak günün önemine dikkat çekilir. Bu sayede çocuk, bu günler hakk/nda soru sorma ihtiyac/ duyacakt/r. Yine burada di!er bölümlerde oldu!u gibi; Yahya Kemal, Halide Edip ve Muallim Naci gibi yazarlar/n hat/ralar/na ve eserlerine ba4 vurularak örneklemeler yap/lmaktad/r. deal 4ahsiyetlerin ya4amlar/ndan örnekler verilmesi ve bu 4ahsiyetlerin davran/4lar/n/n model olarak al/nmas/n/n da istendi!i bu bölümde çocu!un gönlüne hitap edilmesi gerekti!i vurgulanmaktad/r. Çocu!un çevresini tan/mas/na ve kainat denilen kitab/ okumas/na yard/mc/ olunmal/d/r. Bunun için çocuklar/n, ara s/ra k/rlara ve çay/rlara ç/kar/larak, Allah /n yaratt/!/ güzellikler üzerinde dü4ünmesinin sa!lanmas/ yazar taraf/ndan belirtilmektedir. Sonuç Din e!itimi ve ö!retiminin bir bölümünü olu4turan Allah ö!retimini konu alan bu kitap; Allah ö!retiminde bilimsel verilerden yola ç/karak ö!reticilere bir yol haritas/ çizmektedir. Özellikle çocu!un geli4im dönemlerine ve bu konu ile ilgili e!itim yöntem ve tekniklerine uygun olarak verilecek bir Allah ö!retimi çocukta yanl/4 kavramsalla4t/rmalar/n önüne geçilmesine sebep olacakt/r. Allah ö!retiminin çe4itli boyutlardaki faktörler dikkate al/narak anlat/lmaya çal/4/ld/!/ anla4/lan bu kitap; inanan ebeveynlerin çocuklar/n/ dini yönden sa!lam yeti4tirmelerine katk/ sa!layacak niteliktedir. Kitab/n; görseller ve çe4itli tarihi 4ahsiyet, bilim insanlar/, Kuran ve hadis ekseninde ele al/nm/4 olmas/ onun olumlu bir özelli!ini olu4turmaktad/r. Ak/c/ ve sade bir dilin kullan/lm/4 olmas/ kitab/n kolay anla4/lmas/na yard/mc/d/r. Kitap fiyat/n/n ekonomik olmas/ nedeniyle herkesin rahatça ula4abilece!i bir özelli!e de sahiptir. Son zamanlarda bu konu ile ilgili çal/4malar/n artm/4 olas/na ra!men, bas/lan eser say/s/n/n yetersizli!i dikkat çekmektedir. Özellikle son y/llarda yap/lan Hüseyin Zahit in Anneci!im Bana Allah / Anlat/r M/s/n?, Ali Çank/r/l/ n/n Çocu!un Manevi E!itimi ve Süleyman Karacelil in Çocu!uma Dinini Ö!retiyorum adl/ kitaplar/ bu konu ile ilgilenenlere yard/mc/ olacak nitelikteki eserlerdir. KAYNAKÇA AY, Mehmet Emin; Çocuklarmza Allah Nasl Anlatalm, Tima4 Yay/nlar/, 23.bask/, stanbul, 2007. 6