KOÇ REGÜLATÖRÜ VE HES (7,773 MW m, 7,465 MW e )

KOÇ ELEKTRİK ÜRETİM LİMİTED ŞİRKETİ (7,773 MW m, 7,465 MW e ) ADIYAMAN İLİ, GÖLBAŞI İLÇESİ, HAMZALAR KÖYÜ, ÇORAK TEPE MALATYA İLİ, DOĞANŞEHİR İLÇESİ, KAPIDERE KÖYÜ, GÜVERCİN KAYASI MEVKİİ, KAPI DERESİ ÜZERİ ÇED Raporu Nihai ÇED Raporu ADIYAMAN-MALATYA - 2013

PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI KOÇ ELEKTRİK ÜRETİM LTD. ŞTİ. HAYDAR BEY MAHALLESİ, KARASU BULVARI, YAĞMUR SİTESİ, 1. BLOK ALTI, NO:32/7, KAHRAMANMARAŞ T :0 344 216 29 03 216 29 04 F :0 344 216 29 05 ( 7,773 MW m ; 7,465 MW e ) PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GURUBUNUN ADI PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORUNU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ÇALIŞMA GURUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI PTD/ÇED RAPORU/NİHAİ ÇED RAPORU SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) 4.329.301 USD Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü, Canacık Komu Mevkii Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere Köyü, Güvercin Kayası Mevkiinde, Kapı Deresi üzeri Nokta sayısı fazla olduğundan diğer sayfada yer almaktadır. Ek 2, 32 Kurulu gücü 0-25 MWm arasında olan nehir tipi santraller Madde 7; b) Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler MAVİ YEŞİL Mühendislik Arıtım Çevre Teknolojileri Danışmanlık San. ve Tic. Ltd. Şti. Haydarbey Mah, Başkonuş Cad, Naz Konutları, No:4/C Kahramanmaraş T:0 344 215 77 61 F:0 344 215 77 62 2013

1 ) UTM KOORDİNATLARI DATUM : ED-50 PROJEKSİYON : 6 DERECE ELEMANLARIN SIRASI : SAĞA DEĞER, YUKARI DEĞER AYRAÇ : : SAĞA DEĞERİ : 6 BASAMAK.KESİR ( 3 BASAMAĞA KADAR KESİR YAZILABİLİR ) YUKARI DEĞERİ : 7 BASAMAK.KESİR ( 3 BASAMAĞA KADAR KESİR YAZILABİLİR ) DOM : 39 ZON : 37 REGÜLATÖR 384756.687:4202641.288 384763.403:4202633.453 384813.209:4202637.370 384813.489:4202631.494 384789.425:4202629.816 384790.544:4202610.229 384800.058:4202610.788 384801.177:4202605.192 384792.783:4202602.954 384793.902:4202584.206 384802.576:4202582.807 384802.856:4202576.651 384794.182:4202576.372 384797.540:4202558.184 384822.163:4202559.863 384822.723:4202553.707 384778.792:4202549.230 384768.439:4202535.519 384763.682:4202540.556 384774.875:4202555.945 384789.985:4202557.904 384787.466:4202574.413 384774.595:4202574.693 384774.315:4202580.849 384786.067:4202581.688 384784.668:4202603.233 384772.077:4202602.114 384770.678:4202607.990 384783.829:4202610.229 384782.150:4202628.137 384761.724:4202627.577 DEPO ALANI 1 384791.310:4202743.835 384805.057:4202629.579 384725.029:4202593.037 384704.689:4202606.012 384679.439:4202650.200 384675.581:4202684.568 384685.050:4202715.429 384708.196:4202731.911 384754.838:4202736.119 İLETİM TÜNELİ 384665.517:4202481.900 384669.021:4202483.399 385188.143:4201487.078 385189.854:4201483.179 385186.162:4201482.210 385184.773:4201485.322 YÜKLEME HAVUZU 384438.875:4198711.626 384470.198:4198753.758 384491.814:4198737.688 384460.491:4198695.556 SANTRAL 384592.650:4198498.255 384644.082:4198545.738 384664.432:4198523.696 384613.000:4198476.212 ŞANTİYE 384567.912:4198739.744 384636.890:4198838.397 384701.055:4198799.898 384636.890:4198686.005 DEPO ALANI 2 385146.000:4200699.000 385215.000:4200740.000 385271.000:4200706.000 385303.000:4200687.000 385330.000:4200571.000 385335.000:4200535.000 385359.000:4200468.000 385388.000:4200437.000 385388.000:4200408.000 385403.000:4200376.000 385352.000:4200358.000 385337.000:4200391.000 385308.000:4200412.000 385274.000:4200403.000 385287.000:4200516.000 385229.000:4200628.000 DEPO ALANI 3 385213.000:4200280.000 385358.409:4200340.278 385412.184:4200295.787 385267.440:4200168.730 DEPO ALANI 4 384450.752:4199376.208 384846.436:4199358.830 384933.994:4199261.246 384869.830:4199221.811 384788.955:4199251.888 384620.275:4199160.458 384532.627:4199063.773 384441.154:4198836.475 384213.856:4199027.738 384369.084:4199182.966 384351.066:4199320.176 BİTK. TOPR. DEPO ALANI 385358.409:4200340.278 385388.320:4200352.620 385439.330:4200319.470 385412.184:4200295.787 İLETİM KANALI 385485.095:4199834.917 385484.563:4199843.808 385481.383:4199849.679 385481.300:4199826.860 385479.781:4199851.648 385476.114:4199822.560 385473.951:4199821.366 385473.471:4199859.406 385472.278:4200429.606 385472.244:4200427.312 385472.079:4200437.144 385471.816:4200447.141 385471.587:4200422.645 385471.553:4200457.138 385471.290:4200467.134 385471.026:4200477.131 385470.827:4200484.708 385470.736:4200487.078 İLETİM KANALI DEVAM 1 385470.488:4200417.824 385469.753:4200496.824 385468.266:4200408.074 385467.850:4200506.233 385467.801:4200506.428 385467.161:4199867.164 385466.044:4200398.324 385465.844:4200397.447 385465.341:4200516.121 385465.195:4199816.535 385464.213:4200520.564 385462.393:4200525.069 385462.300:4200390.141 385462.162:4200389.972 385460.851:4199874.922 385459.896:4200528.449 385457.100:4200326.635 385456.439:4199811.705 385456.257:4200532.330 385455.941:4200382.455 385455.504:4200333.619 385455.107:4200317.954 385454.685:4200335.429 385454.541:4199882.680 385450.561:4200344.539 385450.128:4200375.430 385449.526:4200374.670 385449.416:4200539.624 385449.196:4200311.292 385448.232:4199890.438 385447.684:4199806.874 385447.034:4200352.332 385446.431:4200353.803 385445.315:4200364.632 385442.575:4200546.918 385441.922:4199898.195 385440.815:4200308.279 385440.782:4200308.275 385438.928:4199802.043 385435.734:4200554.212 385435.612:4199905.953 385434.748:4200307.711 385430.539:4200306.897 385430.172:4199797.212 385429.302:4199913.711 385428.893:4200561.506 385424.505:4200253.235

İLETİM KANALI DEVAM 2 385423.209:4200260.720 385422.992:4199921.469 385422.649:4200262.106 385422.053:4200568.800 385421.949:4200244.703 385421.416:4199792.382 385421.194:4200301.315 385419.608:4200571.406 385418.901:4200271.377 385418.894:4200240.901 385417.819:4200617.108 385417.759:4200611.023 385417.186:4200607.869 385416.762:4199929.128 385416.677:4199929.234 385416.401:4200277.561 385415.677:4200577.245 385415.669:4200291.936 385415.579:4200237.764 385415.398:4200598.030 385415.317:4200281.056 385414.268:4200625.276 385414.010:4200590.389 385413.707:4200587.951 385412.660:4199787.551 385411.475:4199938.490 385410.434:4200628.942 385410.048:4199959.092 385410.046:4199959.054 385409.629:4199950.967 385409.589:4199948.938 385409.341:4199966.945 385409.001:4199968.391 385408.316:4200230.890 385407.098:4200631.299 385406.710:4199978.125 385404.420:4199987.859 385403.905:4199782.720 385402.130:4199997.593 385401.053:4200224.016 385399.839:4200007.328 385399.626:4199780.359 385398.931:4200637.069 385398.498:4200013.028 385397.355:4200016.720 385395.642:4200639.392 385395.553:4200020.506 385395.097:4199777.331 385394.392:4199776.750 385393.791:4200217.142 385392.823:4200025.284 385391.223:4200214.712 385390.917:4200643.923 385387.862:4200033.966 385387.417:4199770.838 385387.045:4200651.822 385386.931:4200209.080 385386.554:4200653.708 385385.180:4200204.732 385384.037:4200663.386 385383.617:4200199.219 385382.900:4200042.649 385381.520:4200673.064 385380.891:4200189.598 385379.789:4199764.372 385379.003:4200682.742 385378.164:4200179.977 385377.939:4200051.331 385376.486:4200692.420 385375.613:4200695.776 İLETİM KANALI DEVAM 3 385375.437:4200170.356 385374.012:4200058.203 385373.238:4200701.126 385372.976:4200060.171 385372.711:4200160.735 385372.466:4200702.212 385372.161:4199757.906 385370.588:4200153.244 385370.028:4200150.950 385370.012:4200070.366 385369.796:4200073.889 385369.756:4200080.578 385369.697:4200090.578 385369.637:4200100.578 385369.577:4200110.578 385369.517:4200120.578 385369.458:4200130.578 385369.398:4200140.577 385369.376:4200144.327 385367.276:4200708.967 385364.852:4200712.122 385364.533:4199751.440 385362.606:4200747.276 385362.517:4200747.966 385362.422:4199749.651 385362.365:4200738.630 385362.356:4200738.580 385361.662:4200717.898 385361.248:4200757.886 385360.672:4200729.565 385360.532:4200728.725 385360.440:4200764.205 385359.924:4200767.724 385357.848:4200777.297 385356.799:4199745.945 385356.384:4199745.743 385354.827:4200786.616 385350.890:4200795.586 385350.854:4200886.288 385350.632:4200885.075 385350.561:4200894.110 385350.225:4200796.892 385349.320:4200877.935 385348.853:4200875.179 385347.997:4200868.014 385347.807:4199741.646 385347.753:4200865.100 385347.435:4200802.271 385346.920:4200855.135 385346.330:4200804.632 385346.238:4200901.897 385346.086:4200845.170 385345.252:4200835.205 385344.418:4200825.239 385343.953:4200819.673 385343.906:4200814.969 385341.341:4199738.558 385338.712:4200906.659 385338.678:4199737.128 385330.604:4199730.233 385329.824:4200907.229 385325.230:4199721.076 385323.459:4199714.240 385322.980:4199710.908 385321.832:4199702.934 385321.516:4199701.148 385318.119:4199692.501 385317.061:4199690.871 385312.523:4199684.384 385306.790:4199676.190 İLETİM KANALI DEVAM 4 385306.063:4200907.294 385301.058:4199667.996 385300.597:4200997.203 385300.410:4200987.868 385297.905:4201006.143 385297.362:4200979.042 385296.097:4200908.124 385295.326:4199659.802 385292.957:4200908.386 385292.595:4201013.823 385291.748:4200971.581 385289.594:4199651.608 385287.448:4201018.135 385285.809:4200909.815 385285.095:4201019.695 385284.112:4200966.208 385283.861:4199643.414 385279.414:4200912.679 385278.129:4199635.220 385276.760:4201025.219 385276.467:4200914.409 385275.195:4200963.442 385272.397:4199627.026 385272.172:4200963.157 385268.424:4201030.744 385267.843:4200919.472 385266.665:4199618.832 385265.418:4200962.865 385261.894:4201035.072 385260.932:4199610.638 385260.112:4201036.225 385259.219:4200924.535 385256.371:4200962.473 385255.304:4200962.393 385255.200:4199602.444 385251.580:4201041.039 385250.596:4200929.598 385249.468:4199594.250 385248.498:4200930.829 385245.237:4200957.660 385244.909:4199587.733 385243.719:4199585.903 385243.696:4201044.555 385242.591:4201044.991 385242.484:4200936.816 385240.252:4200947.715 385239.825:4199576.026 385239.451:4199573.916 385238.321:4199566.005 385236.907:4199556.106 385235.493:4199546.206 385234.725:4199540.830 385234.351:4201048.240 385233.803:4199536.670 385233.226:4201048.708 385229.672:4199528.349 385224.347:4201054.529 385223.045:4199521.838 385219.299:4201060.506 385217.942:4199519.013 385217.851:4201062.723 385214.500:4199517.553 385212.381:4201071.094 385206.911:4201079.465 385205.294:4199513.648 385201.441:4201087.837 385196.088:4199509.742 385195.971:4201096.208 385195.620:4201096.746 385191.314:4199507.717 İLETİM KANALI DEVAM 5 385191.046.4201102.120 385189.733:4201103.317 385187.853:4201472.189 385186.768:4199505.341 385186.360:4201481.358 385186.263:4201463.036 385185.902:4201462.068 385182.640:4201453.795 385182.344:4201110.055 385179.363:4199498.905 385178.972:4201444.491 385178.869:4199498.320 385175.305:4201435.188 385174.955:4201116.792 385172.797:4199491.130 385172.438:4199490.713 385171.637:4201425.885 385167.969:4201416.582 385167.565:4201123.530 385165.233:4199484.849 385164.301:4201407.279 385160.634:4201397.976 385160.176:4201130.268 385156.966:4201388.673 385156.506:4199481.664 385153.298:4201379.370 385152.787:4201137.006 385149.630:4201370.067 385147.217:4199481.511 385146.733:4201362.717 385145.968:4201360.716 385145.397:4201143.744 385143.487:4201226.101 385143.302:4201230.753 385143.242:4201221.126 385142.911:4201350.990 385142.905:4201240.745 385142.508:4201250.737 385142.111:4201260.730 385141.714:4201270.722 385141.316:4201280.714 385140.919:4201290.706 385140.840:4201341.007 385140.649:4199483.344 385140.522:4201300.698 385140.451:4201212.265 385140.125:4201310.690 385139.776:4201330.866 385139.728:4201320.682 385139.705:4201321.256 385138.178:4199484.372 385138.008:4201150.481 385135.879:4201205.777 385134.872:4201204.710 385132.872:4201155.165 385131.154:4201200.767 385130.584:4201157.474 385128.946:4199488.214 385128.085:4201196.971 385124.916:4201166.452 385123.593:4201187.351 385122.590:4199490.858 385122.496:4201176.790 385119.460:4199491.973 385108.924:4199493.284 385098.539:4199491.075 385089.449:4199485.590 385082.653:4199477.432 385080.908:4199437.068 385080.903:4199437.111

İLETİM KANALI DEVAM 6 385080.424:4199427.791 385079.750:4199446.998 385078.901:4199467.500 385078.591:4199456.931 385078.512:4199457.606 385076.931:4199419.182 385070.814:4199412.190 385062.746:4199407.584 385062.210:4199407.393 385053.332:4199404.335 385043.877:4199401.079 385034.422:4199397.822 385024.967:4199394.565 385015.512:4199391.309 385006.057:4199388.052 384996.602:4199384.795 384987.148:4199381.539 384977.693:4199378.282 384968.238:4199375.026 384958.783:4199371.769 384949.850:4199252.474 384949.328:4199368.512 384948.974:4199261.723 384947.652:4199243.447 384945.120:4199270.176 384942.622:4199235.637 384939.873:4199365.256 384938.713:4199276.902 384938.130:4199277.327 384935.312:4199229.903 384932.609:4199228.613 384930.605:4199282.668 384930.418:4199361.999 384926.333:4199226.022 384922.450:4199288.456 384920.964:4199358.742 384917.090:4199222.206 384914.296:4199294.243 384911.509:4199355.486 384907.847:4199218.390 384906.141:4199300.031 384902.054:4199352.229 384898.604:4199214.574 384897.986:4199305.819 384895.790:4199350.071 384892.398:4199348.573 384891.654:4199211.704 384890.221:4199311.330 384889.796:4199311.640 384889.479:4199210.910 384884.437:4199341.149 384882.954:4199320.107 384881.009:4199330.817 384880.283:4199209.594 384871.162:4199211.359 384869.336:4199212.116 384862.160:4199215.390 384853.071:4199219.545 384843.974:4199223.699 384834.878:4199227.853 384825.782:4199232.008 384816.686:4199236.162 384812.856:4199237.911 384807.026:4199239.920 384796.434:4199240.650 384786.186:4199237.874 384777.411:4199231.897 384771.074:4199223.378 384768.177:4199215.050 384767.844:4199213.375 İLETİM KANALI DEVAM 7 384765.892:4199203.568 384764.601:4199197.081 384763.709:4199194.292 384757.876:4199188.100 384749.463:4199186.840 384747.700:4199187.300 384741.648:4199189.339 384740.110:4199189.815 384729.554:4199190.960 384719.205:4199188.588 384710.202:4199182.960 384707.445:4199180.198 384703.248:4199175.447 384696.629:4199167.952 384692.660:4199163.459 384690.006:4199160.830 384682.072:4199155.997 384672.994:4199154.026 384672.879:4199154.020 384663.011:4199153.595 384653.020:4199153.165 384643.030:4199152.735 384640.713:4199152.635 384632.661:4199151.244 384623.175:4199146.476 384616.429:4199139.783 384615.797:4199138.935 384609.822:4199130.916 384603.848:4199122.896 384597.873:4199114.877 384591.899:4199106.858 384585.925:4199098.839 384579.950:4199090.820 384573.976:4199082.801 384572.975:4199081.457 384567.534:4199075.946 384564.471:4198861.539 384563.964:4199073.623 384563.602:4198870.788 384562.266:4198852.514 384559.755:4198879.244 384559.199:4199071.015 384557.229:4198844.708 384557.183:4198882.504 384553.434:4198886.593 384550.605:4199066.312 384550.415:4199066.207 384549.916:4198838.979 384546.676:4198893.963 384542.121:4199059.579 384541.220:4198835.974 384541.124:4198835.957 384539.918:4198901.334 384536.791:4199051.383 384536.463:4199050.654 384533.160:4198908.704 384532.356:4199041.537 384531.264:4198834.288 384528.249:4199032.419 384526.401:4198916.075 384524.142:4199023.301 384521.404:4198832.618 384520.035:4199014.184 384519.643:4198923.446 384515.928:4199005.066 384512.885:4198930.816 384511.821:4198995.948 384511.545:4198830.949 384507.714:4198986.830 384506.750:4198937.507 İLETİM KANALI DEVAM 8 384506.096:4198938.242 384505.303:4198829.892 384503.607:4198977.713 384501.900:4198829.528 384501.159:4198972.277 384500.595:4198947.323 384499.659:4198968.243 384498.367:4198957.704 384492.678:4198830.651 384486.102:4198833.562 384484.158:4198834.741 384480.822:4198763.398 384480.214:4198754.128 384479.442:4198837.603 384478.363:4198772.357 384477.706:4198748.176 384475.032:4198839.699 384473.108:4198780.019 384471.218:4198781.802 384465.747:4198786.506 384464.287:4198840.933 384458.164:4198793.025 384454.091:4198837.324 384451.345:4198798.887 384450.528:4198799.622 384446.515:4198829.605 384444.533:4198808.624 384443.098:4198819.344

2 ) COĞRAFİK KOORDİNATLAR DATUM : WGS-84 TÜRÜ : DERECE.KESİR ELEMANLARIN SIRASI : ENLEM BOYLAM AYRAÇ : : SAĞA DEĞERİ : DERECE.KESİR ( 8 BASAMAĞA KADAR KESİR YAZILABİLİR ) YUKARI DEĞERİ : DERECE.KESİR ( 8 BASAMAĞA KADAR KESİR YAZILABİLİR ) REGÜLATÖR 37.96250852:37.68785428 37.96243878:37.68793197 37.96248040:37.68849818 37.96242749:37.68850231 37.96240931:37.68822871 37.96223296:37.68824458 37.96223921:37.68835277 37.96218893:37.68836640 37.96216770:37.68827123 37.96199891:37.68828697 37.96198740:37.68838591 37.96193197:37.68839009 37.96192836:37.68829141 37.96176490:37.68833255 37.96178315:37.68861251 37.96172775:37.68861987 37.96168184:37.68812061 37.96155698:37.68800498 37.96160176:37.68795004 37.96174185:37.68807496 37.96176142:37.68824661 37.96190985:37.68821529 37.96191074:37.68806876 37.96196617:37.68806459 37.96197523:37.68819821 37.96216918:37.68817883 37.96215750:37.68803571 37.96221027:37.68801885 37.96223211:37.68816816 37.96239326:37.68814618 37.96238562:37.68791380 37.96247014:37.68780400 DEPO ALANI 1 37.9634369:37.6882319 37.9624092:37.6884067 37.9620697:37.6875017 37.9621841:37.6872681 37.9625790:37.6869737 37.9628882:37.6869243 37.9631675:37.6870271 37.9633189:37.6872879 37.9633628:37.6878180 İLETİM TÜNELİ 37.9610608:37.6868422 37.9610747:37.6868819 37.9521631:37.6929490 37.9521282:37.6929691 37.9521190:37.6929273 37.9521469:37.6929110 YÜKLEME HAVUZU 37.9270597:37.6848686 37.9274433:37.6852182 37.9273013:37.6854666 37.9269177:37.6851171 SANTRAL 37.9251567:37.6866521 37.9255910:37.6872295 37.9253950:37.6874646 37.9249606:37.6868871 ŞANTİYE 37.9273295:37.6863320 37.9282272:37.6871008 37.9278884:37.6878369 37.9268540:37.6871252 DEPO ALANI 2 37.9450568:37.6925953 37.9454349:37.6933739 37.9451356:37.6940165 37.9449685:37.6943837 37.9439267:37.6947094 37.9436029:37.6947720 37.9430022:37.6950557 37.9427266:37.6953906 37.9424653:37.6953953 37.9421788:37.6955710 37.9420102:37.6949936 37.9423056:37.6948177 37.9424912:37.6944844 37.9424058:37.6940990 37.9434256:37.6942289 37.9444275:37.6935511 DEPO ALANI 3 37.9412898:37.6934246 37.9418513:37.6950694 37.9414572:37.6956883 37.9402941:37.6940617 DEPO ALANI 4 37.9330495:37.6848970 37.9329431:37.6894013 37.9320749:37.6904130 37.9317115:37.6896894 37.9319722:37.6887645 37.9311270:37.6868602 37.9302447:37.6858786 37.9281850:37.6848745 37.9298794:37.6822581 37.9312979:37.6839990 37.9325319:37.6837720 BİTK. TOPR. DEPO ALANI 37.9418513:37.6950694 37.9419663:37.6954077 37.9416740:37.6959934 37.9414572:37.6956883 İLETİM KANALI 37.9373137:37.6965912 37.9373937:37.6965838 37.9374462:37.6965466 37.9372406:37.6965493 37.9374638:37.6965281 37.9372012:37.6964910 37.9371902:37.6964666 37.9375329:37.6964551 37.9426706:37.6963507 37.9426499:37.6963507 37.9427385:37.6963473 37.9428285:37.6963427 37.9426078:37.6963440 37.9429186:37.6963381 37.9430086:37.6963335 37.9430986:37.6963289 37.9431669:37.6963255 37.9431882:37.6963240 37.9425642:37.6963323 İLETİM KANALI DEVAM 1 37.9432759:37.6963113 37.9424760:37.6963085 37.9433605:37.6962882 37.9433622:37.6962876 37.9376020:37.6963821 37.9423879:37.6962848 37.9423800:37.6962827 37.9434492:37.6962580 37.9371455:37.6963678 37.9434891:37.6962445 37.9435295:37.6962231 37.9423137:37.6962435 37.9423122:37.6962420 37.9376711:37.6963090 37.9435596:37.6961941 37.9417408:37.6961944 37.9371009:37.6962689 37.9435941:37.6961521 37.9422436:37.6961724 37.9418036:37.6961752 37.9416624:37.6961731 37.9418198:37.6961656 37.9377402:37.6962360 37.9419013:37.6961172 37.9421796:37.6961073 37.9421727:37.6961006 37.9436590:37.6960731 37.9416016:37.6961070 37.9378093:37.6961630 37.9370563:37.6961701 37.9419711:37.6960758 37.9419843:37.6960687 37.9420817:37.6960543 37.9437239:37.6959941 37.9378784:37.6960900 37.9415734:37.6960121 37.9415733:37.6960117 37.9370116:37.6960712 37.9437887:37.6959151 37.9379475:37.6960169 37.9415675:37.6959431 37.9415596:37.6958954 37.9369670:37.6959724 37.9380166:37.6959439 37.9438536:37.6958361 37.9410753:37.6958353 37.9411426:37.6958193 37.9380857:37.6958709

İLETİM KANALI DEVAM 2 37.9411550:37.6958127 37.9439185:37.6957571 37.9409981:37.6958075 37.9369224:37.6958735 37.9415081:37.6957899 37.9439416:37.6957289 37.9412381:37.6957686 37.9409635:37.6957734 37.9443532:37.6957012 37.9442984:37.6957015 37.9442699:37.6956955 37.9381540:37.6957988 37.9381549:37.6957978 37.9412935:37.6957392 37.9439937:37.6956832 37.9414229:37.6957286 37.9409348:37.6957362 37.9441810:37.6956767 37.9413249:37.6957263 37.9444264:37.6956595 37.9441120:37.6956622 37.9440900:37.6956591 37.9368777:37.6957747 37.9382377:37.6957371 37.9444589:37.6956153 37.9384231:37.6957176 37.9384228:37.6957176 37.9383498:37.6957142 37.9383316:37.6957140 37.9384938:37.6957083 37.9385068:37.6957042 37.9408720:37.6956546 37.9444797:37.6955770 37.9385942:37.6956766 37.9386816:37.6956490 37.9368331:37.6956758 37.9387690:37.6956214 37.9408091:37.6955731 37.9388565:37.6955938 37.9368113:37.6956275 37.9445307:37.6954831 37.9389076:37.6955776 37.9389408:37.6955640 37.9445512:37.6954454 37.9389747:37.6955429 37.9367834:37.6955765 37.9367781:37.6955686 37.9407462:37.6954916 37.9390174:37.6955111 37.9407240:37.6954627 37.9445914:37.6953909 37.9390950:37.6954533 37.9367240:37.6954901 37.9446621:37.6953456 37.9406727:37.6954148 37.9446790:37.6953397 37.9406333:37.6953956 37.9447659:37.6953095 37.9405835:37.6953787 37.9391726:37.6953955 37.9448528:37.6952793 37.9404964:37.6953492 37.9366647:37.6954044 37.9449397:37.6952491 37.9404094:37.6953197 37.9392502:37.6953376 37.9450266:37.6952189 37.9450567:37.6952085 37.9403224:37.6952902 37.9393116:37.6952918 İLETİM KANALI DEVAM 3 37.9451046:37.6951806 37.9393292:37.6952797 37.9402353:37.6952607 37.9451143:37.6951716 37.9366055:37.6953186 37.9401676:37.6952378 37.9401468:37.6952317 37.9394207:37.6952444 37.9394524:37.6952414 37.9395127:37.6952399 37.9396028:37.6952376 37.9396929:37.6952353 37.9397830:37.6952330 37.9398731:37.6952308 37.9399632:37.6952285 37.9400533:37.6952262 37.9400871:37.6952254 37.9451745:37.6951115 37.9452026:37.6950834 37.9365463:37.6952329 37.9455191:37.6950523 37.9455253:37.6950511 37.9365299:37.6952091 37.9454412:37.6950509 37.9454407:37.6950508 37.9452543:37.6950462 37.9456146:37.6950351 37.9453593:37.6950331 37.9453517:37.6950316 37.9456714:37.6950249 37.9457030:37.6950185 37.9457890:37.6949933 37.9364958:37.6951458 37.9364939:37.6951411 37.9458726:37.6949575 37.9459529:37.6949113 37.9467702:37.6948964 37.9467593:37.6948941 37.9468407:37.6948918 37.9459646:37.6949035 37.9466948:37.6948803 37.9466699:37.6948754 37.9466052:37.6948668 37.9364559:37.6950441 37.9465789:37.6948645 37.9460127:37.6948709 37.9464890:37.6948566 37.9460339:37.6948579 37.9469103:37.6948414 37.9463991:37.6948487 37.9463092:37.6948408 37.9462193:37.6948329 37.9461691:37.6948285 37.9461267:37.6948287 37.9364273:37.6949711 37.9469522:37.6947550 37.9364141:37.6949410 37.9363509:37.6948502 37.9469563:37.6946538 37.9362677:37.6947906 37.9362059:37.6947715 37.9361758:37.6947666 37.9361038:37.6947548 37.9360877:37.6947515 37.9360094:37.6947142 37.9359945:37.6947024 37.9359355:37.6946518 37.9358610:37.6945879 37.9469538:37.6943834 37.9357864:37.6945240 İLETİM KANALI DEVAM 4 37.9477633:37.6943068 37.9476791:37.6943062 37.9478435:37.6942748 37.9475992:37.6942729 37.9469601:37.6942698 37.9357118:37.6944601 37.9469620:37.6942341 37.9479120:37.6942131 37.9475313:37.6942102 37.9356373:37.6943962 37.9479502:37.6941539 37.9469740:37.6941525 37.9479640:37.6941269 37.9474819:37.6941242 37.9355627:37.6943323 37.9469990:37.6940793 37.9354882:37.6942684 37.9480127:37.6940311 37.9470142:37.6940455 37.9474559:37.6940232 37.9354136:37.6942045 37.9474529:37.6939888 37.9480614:37.6939354 37.9470587:37.6939465 37.9353391:37.6941406 37.9474494:37.6939120 37.9480996:37.6938604 37.9352645:37.6940767 37.9481098:37.6938399 37.9471033:37.6938476 37.9474448:37.6938091 37.9474439:37.6937970 37.9351900:37.6940128 37.9481521:37.6937421 37.9471478:37.6937487 37.9351154:37.6939488 37.9471586:37.6937246 37.9474000:37.6936832 37.9350561:37.6938980 37.9350395:37.6938848 37.9481828:37.6936518 37.9481866:37.6936392 37.9472118:37.6936552 37.9473097:37.6936281 37.9349500:37.6938420 37.9349309:37.6938381 37.9348595:37.6938265 37.9347701:37.6938120 37.9346807:37.6937975 37.9346322:37.6937896 37.9482148:37.6935449 37.9345946:37.6937798 37.9482189:37.6935320 37.9345191:37.6937341 37.9482702:37.6934301 37.9344596:37.6936598 37.9483234:37.6933717 37.9344335:37.6936022 37.9483432:37.6933548 37.9344199:37.6935633 37.9484179:37.6932913 37.9484927:37.6932277 37.9343835:37.6934591 37.9485674:37.6931641 37.9343472:37.6933550 37.9486422:37.6931005 37.9486470:37.6930964 37.9343283:37.6933010 37.9486948:37.6930435 37.9487054:37.6930284 İLETİM KANALI DEVAM 5 37.9520289:37.6929481 37.9343064:37.6932497 37.9521114:37.6929297 37.9519463:37.6929315 37.9519375:37.6929275 37.9518625:37.6928917 37.9487652:37.6929433 37.9342474:37.6931665 37.9517782:37.6928515 37.9342421:37.6931610 37.9516939:37.6928112 37.9488250:37.6928581 37.9341765:37.6930930 37.9341727:37.6930890 37.9516097:37.6927710 37.9515254:37.6927307 37.9488847:37.6927729 37.9341190:37.6930080 37.9514411:37.6926905 37.9513568:37.6926502 37.9489445:37.6926878 37.9512725:37.6926100 37.9340892:37.6929092 37.9511882:37.6925697 37.9490043:37.6926026 37.9511039:37.6925295 37.9340866:37.6928035 37.9510373:37.6924977 37.9510192:37.6924893 37.9490641:37.6925175 37.9498059:37.6924826 37.9498478:37.6924797 37.9497611:37.6924806 37.9509312:37.6924561 37.9499378:37.6924736 37.9500278:37.6924675 37.9501178:37.6924614 37.9502078:37.6924553 37.9502977:37.6924491 37.9503877:37.6924430 37.9508410:37.6924341 37.9341023.37.6927285 37.9504777:37.6924369 37.9496809:37.6924502 37.9505677:37.6924308 37.9507495:37.6924236 37.9506577:37.6924247 37.9506628:37.6924243 37.9341113:37.6927003 37.9491239:37.6924323 37.9496218:37.6923992 37.9496121:37.6923880 37.9491654:37.6923731 37.9495761:37.6923463 37.9491859:37.6923467 37.9341447:37.6925946 37.9495415:37.6923120 37.9492661:37.6922808 37.9494543:37.6922624 37.9341677:37.6925219 37.9493590:37.6922516 37.9341774:37.6924861 37.9341879:37.6923660 37.9341667:37.6922482 37.9341161:37.6921457 37.9340417:37.6920697 37.9336778:37.6920563 37.9336782:37.6920562 37.9335941:37.6920522

İLETİM KANALI DEVAM 6 37.9337671:37.6920415 37.9339517:37.6920286 37.9338565:37.6920267 37.9338625:37.6920257 37.9335161:37.6920139 37.9334523:37.6919454 37.9334098:37.6918544 37.9334080:37.6918483 37.9333794:37.6917478 37.9333488:37.6916407 37.9333183:37.6915337 37.9332877:37.6914266 37.9332572:37.6913196 37.9332267:37.6912126 37.9331961:37.6911055 37.9331656:37.6909985 37.9331350:37.6908914 37.9331045:37.6907844 37.9330740:37.6906773 37.9319979:37.6905948 37.9330434:37.6905703 37.9320811:37.6905833 37.9319163:37.6905712 37.9321568:37.6905381 37.9318453:37.6905153 37.9330129:37.6904633 37.9322166:37.6904642 37.9322204:37.6904575 37.9317927:37.6904330 37.9317807:37.6904025 37.9322675:37.6903710 37.9329823:37.6903562 37.9317566:37.6903315 37.9323187:37.6902773 37.9329518:37.6902492 37.9317210:37.6902269 37.9323698:37.6901836 37.9329212:37.6901421 37.9316855:37.6901224 37.9324209:37.6900899 37.9328907:37.6900351 37.9316499:37.6900179 37.9324720:37.6899962 37.9328705:37.6899642 37.9328565:37.6899258 37.9316232:37.6899393 37.9325207:37.6899070 37.9325234:37.6899021 37.9316157:37.6899146 37.9327886:37.6898364 37.9325988:37.6898229 37.9326951:37.6897991 37.9316027:37.6898102 37.9316175:37.6897062 37.9316241:37.6896853 37.9316526:37.6896031 37.9316889:37.6894991 37.9317252:37.6893949 37.9317615:37.6892908 37.9317978:37.6891866 37.9318341:37.6890825 37.9318493:37.6890386 37.9318667:37.6889720 37.9318719:37.6888514 37.9318456:37.6887352 37.9317906:37.6886364 37.9317131:37.6885656 37.9316377:37.6885340 37.9316225:37.6885305 37.9315339:37.6885099 İLETİM KANALI DEVAM 7 37.9314753:37.6884962 37.9314501:37.6884865 37.9313935:37.6884211 37.9313811:37.6883256 37.9313850:37.6883055 37.9314026:37.6882363 37.9314067:37.6882188 37.9314157:37.6880985 37.9313930:37.6879811 37.9313412:37.6878796 37.9313159:37.6878487 37.9312726:37.6878017 37.9312042:37.6877276 37.9311632:37.6876832 37.9311392:37.6876534 37.9310946:37.6875639 37.9310757:37.6874610 37.9310757:37.6874597 37.9310706:37.6873475 37.9310654:37.6872339 37.9310603:37.6871203 37.9310591:37.6870940 37.9310455:37.6870026 37.9310014:37.6868954 37.9309402:37.6868198 37.9309325:37.6868127 37.9308595:37.6867460 37.9307865:37.6866793 37.9307134:37.6866127 37.9306404:37.6865460 37.9305674:37.6864793 37.9304944:37.6864126 37.9304214:37.6863459 37.9304091:37.6863348 37.9303588:37.6862738 37.9284265:37.6862733 37.9303374:37.6862335 37.9285097:37.6862619 37.9283449:37.6862497 37.9285854:37.6862168 37.9303133:37.6861797 37.9282739:37.6861936 37.9286145:37.6861870 37.9286508:37.6861437 37.9302698:37.6860827 37.9302689:37.6860806 37.9282214:37.6861113 37.9287164:37.6860657 37.9302081:37.6859873 37.9281932:37.6860129 37.9281930:37.6860118 37.9287819:37.6859876 37.9301336:37.6859280 37.9301270:37.6859243 37.9288475:37.6859095 37.9300443:37.6858791 37.9281767:37.6858999 37.9299616:37.6858338 37.9289130:37.6858315 37.9298789:37.6857886 37.9281604:37.6857880 37.9297963:37.6857433 37.9289786:37.6857534 37.9297136:37.6856981 37.9290442:37.6856754 37.9296309:37.6856528 37.9281441:37.6856761 37.9295482:37.6856075 37.9291037:37.6856045 37.9291102:37.6855969 İLETİM KANALI DEVAM 8 37.9281338:37.6856053 37.9294655:37.6855623 37.9281301:37.6855666 37.9294162:37.6855353 37.9291913:37.6855329 37.9293797:37.6855189 37.9292846:37.6855059 37.9281390:37.6854616 37.9281644:37.6853863 37.9281748:37.6853640 37.9275315:37.6853375 37.9274479:37.6853320 37.9282000:37.6853099 37.9276120:37.6853081 37.9273940:37.6853045 37.9282183:37.6852594 37.9276803:37.6852471 37.9276962:37.6852253 37.9277378:37.6851623 37.9282281:37.6851369 37.9277956:37.6850750 37.9281943:37.6850215 37.9278476:37.6849965 37.9278541:37.6849870 37.9281237:37.6849366 37.9279344:37.6849174 37.9280309:37.6848994

İÇİNDEKİLER TABLOLAR LİSTESİ... VII ŞEKİLLER LİSTESİ... VIII EKLER LİSTESİ... IX BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI... - 10 - I.1 Proje Konusu Faaliyetin, Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı ( Proje Kapsamındaki İletim Kanalının Açık Kanal Olması, Doğal Hayat ve Yaban Hayatı Açısından Olumsuzluklara Neden Olabileceğinden Alternatiflerin Değerlendirilmesi), Proje Ömrü... - 10 - I.2 Hizmet Amaçları, Pazar ve Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Öçeğinde Önem ve Gereklilikleri ( Rapor Hazırlarken Proje Kapsamında Tüm İşlemlerin DSİ Tarafından Onaylanmış Olan Fizibilite Raporuna Uygun Olarak Hareket Edilmesi ve Buna İlişkin Bilgi ve Su Kullanma Anlaşması Hakkında Bilgi )... - 15 - BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU... - 18 - II.1 Projenin Yeri ( İlgili Valilik veya Belediye Tarafından Doğruluğu Onanmış Olan Projenin Yerinin Lejant ve Plan Notlarının da Yer Aldığı Onanlı Çevre Düzen Planı ve İmar Planları Üzerinde, Bu Planlar Yoksa Mevcut Arazi Kullanım Haritası Üzerinde Gösterimi)...- 18 - II.2 Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu ( Bütün İdari ve Sosyal Ünitelerin, Teknik Altyapı Ünitelerinin Varsa Diğer Ünitelerin Proje Alanı İçindeki Konumlarının ve Varsa Memba ve Mansabındaki Diğer Projelerle Birlikte Vaziyet Planı Üzerinde 1/25000'lik Hariada Gösterimi, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık Alan Büyüklükleri Proje Kapsamında Yer Alan Geçici ve Nihai Depo Alanlarının 1/2000, 1/5000 ve/veya 1/1000'lik Haritalar Üzerinde Gösterimi...- 20 - BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI... - 22 - III.1 Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları...- 22 - III.2 Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili İş Akım Şeması ve Zamanlama Tablosu...- 22 - III.3 Projenin Fayda-Maliyet Analizi...- 23 - III.4 Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleşmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri- 26 - III.5 Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan ve Proje Sahibi veya Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri...- 26 - III.6 Kamulaştırma, Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı...- 27 - III.7 Diğer Hususlar...- 28 - BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*)... - 29 - IV.1 Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi ( Etki Alanının Nasıl ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek )...- 29 - IV.2 Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı - 31 - IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler...- 31 - IV.2.2. Jeolojik Özellikler...- 47 - IV.2.2.1. Bölgesel Jeoloji, Sahanın 1/25000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası, Stratigrafik Kolon Kesitleri...- 47 - IV.2.2.2. Proje Alanı Jeolojisi, İnceleme Alanına Ait Büyük Ölçekli (1/5000 yada varsa 1/1000 Ölçekli) Jeoloji Haritası ile Proje Kapsamındaki Ünitelerin Kesitleri, Harita Ölçekleri ve Lejantları Metindekine Uygun Olmalı, Yapılan Büyütme yada Küçültmeler Çizgisel Ölçekte Gösterilmeli, Jeolojik Harita ve Kesitlerin Harita Alma Tekniğine Uygun Olarak Hazırlanması Jeolojik Bilgilerin Formata Uygun Olarak Boyutlandırılması...- 50 - IV.2.2.3. Kitle Hareketleri ( Heyelan/Moloz Akması), Duyarlılık Analizi, Heyelan Riski Haritası, Heyelan Yağış İlişkisi - 55 - IV.2.2.4. Proje Sınırları İçindeki Alan İçin Yamaç Stabilitesi, Yamaçlardaki Kayma Hareketlerini Gösteren Harita, Kayma Analizi ( Hafriyat Atığı Olması Durumunda da Uygulanmalıdır)...- 60 - IV.2.2.5. Depremsellik ve Doğal Afet Potansiyeli...- 62 - IV.2.2.6. Jeoteknik Etüd Raporu (Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Detaylı Jeoteknik Etüdleri)...- 69 - IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler ( Yeraltı Su Seviyeleri; Halen Mevcut Hertürlü Keson, Derin, Artezyen vb. Kuyu; Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Özellikleri; Yeraltı Suyunun Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Debileri, Proje Alanına Mesafeleri )...- 80 - I

IV.2.4. Hidrolojik Özellikler ( Yüzeysel Su Kaynaklarından Göl, Dalyan, Akarsu ve Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik ve Ekolojik Özellikleri, Bu Kapsamda Akarsuların Debisi ve Mevsimlik Değişimleri, Su Toplama Havzası Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su Kaynaklarının Kıyı Ekosistemleri), Projenin Kurulacağı Su Kaynağının/Kaynaklarının Uzun Yıllara Ait Aylık Ortalama Değerleri (m 3 /sn), Akım Gözlem İstasyonları ve Regülatör Yerlerini Temsil Eden Uzun Yıllara Ait Aylık Akım Değerlerinin, İlgili Kurum ( Bu Verilerin Temin Edildiği Kurum ) Onayı Alınarak Sunulması, Projenin Üzerinde Gerçekleştirilen Suyun Herhangi Bir Göl Ekosistemini Besleyip Beslemediği Hakkında Bilgi...- 81 - IV.2.5. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Varsa Havza Özelliği (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Elektrik Üretimi, Baraj, Göl, Gölet, Su Ürünleri Üretiminde Ürün Çeşidi ve Üretim Miktarları), Proje Alanının İçme ve Kullanma Suyu Temin Edilen Kıta İçi Yüzeysel Su Havzasında Kalıp Kalmadığı, Söz Konusu Derenin Herhangi Bir İçme Suyu Kaynağını Besleyip Beslemediği, Söz Konusu Dereden İçme ve Kullanma Suyu Alınıp Alınmadığı...- 84 - IV.2.6. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (Toprak Yapısı, Arazi Kullanım Kabiliyeti, Sınıflaması, Taşıma Kapasitesi, Toprak İşleri İçin Kullanımı, Doğal Bitki Örtüsü Olarak Kullanılan Mera, Çayır vb.)...- 85 - IV.2.7. Tarım Alanları (Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü, Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları, Ürünlerin Ülke Tarımındaki Yeri ve Ekonomik Değeri)...- 88 - IV.2.8. Orman Alanları (Ağaç Türleri ve Miktarları (m 2 ), Kapladığı Alan Büyüklükleri ve Kapalılığı Bunların Mevcut ve Planlanan Koruma ve/veya Kullanım Amaçları, 1/25 000 ölçekli Meşcere Haritası)...- 89 - IV.2.9. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar, Projenin Korunan Alanlara Uzaklıklarının 1/100.000 lik Ölçekli Haritada Gösterilmesi)...- 90 - IV.2.10. Flora ve Fauna ( Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri, Alanda Doğal Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler, Nadir ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler ve Bunların Alandaki Bulunuş Yerleri, Bölgedeki Dağılımları Endemizm Durumları, Bolluk Miktarları, Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av Komisyonu Kararları ) Her bir Türün Kim Tarafından ve Ne Zaman, Hangi Yöntemle ( Literatür Gözlem vs.) Tespit Edildiği, Colins Bird Guide, Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye'nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, 2010-2011 MAK Kararları, CITES gibi Uluslararası Anlaşmalara Göre Durumu, Türlerin Projeden Ne Şekilde Etkileneceği, Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin bir Harita Üzerinde Gösterilmesi. Projeden ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (İnşaat ve İşletme Aşamasında). Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi, Flora İçin Türkiye Bitkileri Veri Servisi ( TUBİVES) Kullanılarak Kontrol Yapılması, ( Flora ve Fauna Elemanlarının Tespiti Alanlarında Uzman İki Ayrı Biyolog Tarafından Arazi Çalışmaları Yapılarak Belirlenmeli, Literatür Çalışmaları ile Doğrulanmalı )...- 93 - IV.2.11. Sucul Flora ve Fauna, İç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri (Bu Türlerin Tabii Karakterleri, Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler; Bunların Üreme, Beslenme, Sığınma ve Yaşama Ortamları; Bu Ortamlar İçin Belirlenen Koruma Kararları)...- 107 - IV.2.12. Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut ve Planlanan İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri ve Bunun Ülke veya Yerel Kullanımlar İçin Önemi ve Ekonomik Değerleri)...- 112 - IV.2.13. Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri ve Değeri)...- 114 - IV.2.14. Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları...- 114 - IV.2.15. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, vb.)...- 114 - IV.2.16. Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü...- 115 - IV.2.17. Diğer Özellikler...- 116 - IV.3 Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri (*)...- 116 - IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal ve Hizmet Üretiminin Yöre ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri ve Önemi, Diğer Bilgiler )...- 116 - IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler)...- 121 - IV.3.3. Gelir (Yöredeki Gelirin İşkollarına Dağılımı, İşkolları İtibariyle Kişi Başına Düşen Maksimum, Minimum ve Ortalama Gelir)...- 123 - IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus ve Faal Nüfusa Oranı)...- 126 - IV.3.5. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu)...- 126 - IV.3.6. Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut ve Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm Alanları vb.)...- 127 - IV.3.7. Diğer Özellikler...- 128 - BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV TE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER... - 129 - II

V.1 ARAZİNİN HAZIRLANMASI, İNŞAAT VE TESİS AŞAMASINDAKİ PROJELER, FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER... - 129 - V.1.1. Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler, Patlayıcı Maddeler, Varsa Patlatma ile İlgili Bilgiler Etkiler ve Alınacak Önlemler, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum vb Maddelerin Nerelere Taşınacakları, Nerelerde Depolanacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Hafriyat Döküm Alanlarının Koordinatları, Özellikleri ve 1/1000 Ölçekli Plan ve Kesit Görünüşleri ile Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme ve Restorasyon Planı, Alınacak Görüşler...- 129 - V.1.2. Arazinin Hazırlanması Sırasında ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksin ve Kimyasal Olanların Taşınışları, Depolanmaları ve Kullanımları Bu İşler İçin Kullanılacak Aletler ve Makineler...- 141 - V.1.3. Proje Kapsamında Varsa Hazır Beton Tesisi, Kırma-Eleme Tesisinin Kapasitesi, Teknolojisi, İş-Akım Şeması, Teknolojisi,(Çökeltim Havuzu, vb gibi Üniteleri Hakkında Bilgi)...- 142 - V.1.4. Proje Kapsamındaki Ulaşım Altyapısı Planı, Proje Alanının Karayollarına Uzaklıkları, Karayoluna Bağlantı Yolları, Ulaşım İçin Kullanılacak Mevcut Yolların Zarar Görmemesi İçin Alınacak Tedbirler ile Trafik Güvenliği Açısından Alınacak Önlemler, Ulaştırma Altyapının İnşası ile İlgili İşlemler, Yeni Yapılacak Yolların Özellikleri, Kullanılacak Malzemeler, Kimyasal Maddeler, Araçlar, Makineler; Altyapının İnşası Sırasında Kırma Öğütme, Taşıma, Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik İşlemler, Araç Yükü, Cinsi ve Sayısı, Artışın Hesaplanması, Haritası (Bu Kapsamda Alınacak Görüşler, İzinler)...- 143 - V.1.5. Zemin Emniyetinin Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler...- 146 - V.1.6. Proje Alanının Taşkın Etüdü, Taşkın Önleme ve Drenaj ile İlgili İşlemlerin Nerelerde ve Nasıl Yapılacağı - 147 - V.1.7. Proje Alanı İçindeki Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı, Dip Taraması, vb. İşlemler Nedeni ile Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Dere Yatağında Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb) - 148 - V.1.8. Derivasyon (Regülatör İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu Güzergahının Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla veya Diğer Nedenlerle Akarsu Havzasında Yapılacak Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat ve Benzeri İşlemler ile Bunların Nerelerde Ne Kadar Alanı Kaplayacağı ve Kullanılacak Malzemeler, Araç ve Makineler...- 149 - V.1.9. Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler...- 150 - V.1.10. Arazinin Hazırlanması Döneminde Flora ve Faunaya ( Kara-Su ) Olabilecek Etkiler...- 150 - V.1.11. Yer altı Suyuna Etkiler...- 151 - V.1.12. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında değerlendirilmesi...- 151 - V.1.13. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler,...- 152 - V.1.14. Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Kadar Yapılacak İşlerde Kullanılacak Yakıtların Türleri, Özellikleri, Oluşacak Emisyonlar...- 154 - V.1.15. Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler, izinler)...- 157 - V.1.15.1. Çalışan Personelin Kullanımından Kaynaklı İçme Ve Kullanma Suyu...- 157 - V.1.15.2. Yollarda ve Kazı Alanlarında Tozumanın Engellenmesi İçin Spreylemede Kullanılacak Su Miktarı... - 158 - V.1.15.3. İnşaat İşlerinde Kullanılan İş Makinalarının Yıkanması İçin Gerekli Su...- 158 - V.1.16. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları...- 159 - V.1.16.1. Çalışanlardan Kaynaklı Evsel Nitelikli Katı Atıklar...- 159 - V.1.16.2. Kazı Fazlası Malzeme ve Bitkisel Toprak Atıkları...- 160 - V.1.16.3. Paket Atıksu Arıtma Tesisi Çamurları...- 160 - V.1.16.4. İnşaat Ve Ambalaj Atıkları...- 160 - V.1.16.5. Ömrünü Tamamlamış Lastikler...- 161 - V.1.17. Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni ile Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları ve Seviyesi, Kümülatif Değerler...- 161 - V.1.18. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği - 172 - V.1.19. Çevre ve Sağlık, Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar sağlık koruma bandı mesafesi...- 172 - III

V.1.20. Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri...- 174 - V.1.21. Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi...- 175 - V.1.22. Diğer Özellikler...- 175 - V.2 PROJENİN İŞLETME AŞAMASINDAKİ PROJELER, FİZİKSEL VE BİYOLOJİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLER VE ALINACAK ÖNLEMLER... - 176 - V.2.1. Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Ünitelerde Üretilecek Mal ve/veya Hizmetler, Nihai ve Yan Ürünlerin Üretim Miktarları - 176 - V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, Projenin memba ve mansap kısmında yer alan projeler ile birlikte değerlendirilmesi...- 178 - V.2.3. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulunun Almış Olduğu 03.03.2010 tarih ve 2010/04 Sayılı Kararının Raporda Değerlendirilmesi, Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10 u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün 24.01.2011 tarih ve 5269 sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması için gerekli çevresel akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji ve Ekoloji bilim dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince Ekosistem Değerlendirme Raporunun hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10 undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili Kurum ve Kuruluşlar ile İrtibata Geçilerek ve Arazide Gerekli Çalışmalar/Araştırmalar Yapılarak Su Kullanım Hakları Raporunun Hazırlanması ve İlgili Bölgesine Müracaat Edilerek Raporun Onaylatılması. [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması]...- 178 - V.2.4. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, Alınacak İzinler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile asansörleri ile ilgili bilgi ve buna ait çizim, mansap cansuyu çıkış yerinin Gösterildiği Çizim...- 188 - V.2.5. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler...- 192 - V.2.6. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler...- 192 - V.2.7. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler...- 192 - V.2.8. Orman alanlarına olabilecek etki ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması...- 193 - V.2.9. Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları ve kontrolü için alınacak önlemler - 194 - V.2.10. Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği...- 198 - V.2.11. İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği, prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği...- 198 - V.2.12. İdari ve Sosyal Tesislerden Oluşacak Katı Atık Miktar ve Özellikleri, Bu Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin ve Ne Şekilde Değerlendirileceği...- 200 - V.2.13. Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar - 201 - V.2.14. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri...- 202 - V.2.15. Diğer Özellikler...- 202 - V.3 PROJENİN SOSYO-EKONOMİK ÇEVRE ÜZERİNE ETKİLERİ... - 203 - V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması)...- 203 - V.3.2. Çevresel Fayda-Maliyet Analizi...- 209 - V.3.3. Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi.( Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri)...- 211 - IV

BÖLÜM VI: İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER... - 213 - VI.1 Arazi Islahı ve Reklamasyon Çalışmaları...- 213 - VI.2 Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler...- 214 - VI.3 Olabilecek Hava Emisyonları...- 214 - BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ... - 215 - VII.1. Yer Alternatifleri...- 215 - VII.2. Enerji Üretimi İçin Alternatif Teknolojiler...- 215 - BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI... - 216 - VIII.1 Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı, Çevre Yönetim Ekibi...- 216 - VIII.2 ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığı Altında Belirtilen Hususların Gerçekleştirilmesi ile İlgili Program - 227 - BÖLÜM IX: YUKARIDA BAŞLIKLAR HALİNDE VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ... - 228 - BÖLÜM X: HALKIN KATILIMI... - 233 - BÖLÜM XI: SONUÇLAR... - 235 - V

TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1 Koç Regülatörü ve HES Projesi Teknik Özellikleri... - 11 - Tablo 2 Türkiye Yıllara Göre Kişi Başına Enerji ve Elektrik Tüketimi... - 15 - Tablo 3 Türkiye Yıllara Göre Kişi Başına Enerji ve Elektrik Tüketimi... - 16 - Tablo 4 Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Dağılımı... - 17 - Tablo 5 Proje Üniteleri ve En Yakın Yerleşimlere Mesafeleri... - 20 - Tablo 6 Proje Üniteleri ve Alan Büyüklükleri... - 21 - Tablo 7 Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Dağılımı... - 22 - Tablo 8 Koç HES Yatırım Maliyeti ( maliyetler %30 tenzilatlı )... - 25 - Tablo 9 Koç HES Yıllık Giderleri ( maliyetler %30 tenzilatlı )... - 25 - Tablo 10 Koç HES Hesap Özeti... - 26 - Tablo 11 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Basınç Dağılımı (hpa)... - 31 - Tablo 12 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Sıcaklık Dağılımı ( C)... - 32 - Tablo 13 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Yağış Dağılımı... - 33 - Tablo 14 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Nispi Nem Dağılımı... - 34 - Tablo 15 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Buharlaşma Dağılımı... - 35 - Tablo 16 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Sayılı Günler Dağılımı.. - 36 - Tablo 17 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Sayılı Günler Dağılımı.. - 37 - Tablo 18 Malatya İli Yönlere Göre Rüzgârın Aylık ve Yıllık Esme Sayılarının Dağılımları... - 38 - Tablo 19 Malatya İli Yönlere Göre Rüzgârın Aylık ve Yıllık Hız Dağılımları... - 39 - Tablo 20 Malatya İli Yönlere Göre Rüzgârın Mevsimlik ve Yıllık Esme Sayılarının Dağılımları. - 40 - Tablo 21 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Rüzgar Verileri, Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Tablosu... - 46 - Tablo 22 En Çok Heyelan Tehlikesine Maruz İller... - 56 - Tablo 23 En Çok Kaya Düşmesine Maruz İller... - 57 - Tablo 24 Magnitüdü 5 Olan Depremlerin Dönemlere Göre Gerçekleşme Olasılıkları... - 62 - Tablo 25 Proje Alanı 100 km Etrafında Magnitüdü> 4.5 Depremlerin Kandilli Kayıtları... - 64 - Tablo 26 Proje Kapsamında Açılan Sondaj Kuyularına İlişkin Ortalama Değerler... - 70 - Tablo 27 Proje Kapsamında Açılan Sondaj Kuyularına İlişkin Ortalama Değerler... - 73 - Tablo 28 Koç Tüneline İlişkin RMR Kaya Kütlesi Sınıflaması (Bieniawski, 1989)... - 75 - Tablo 29 Sondaj Kuyularından Elde Edilen Yer altı Su Seviyeleri... - 80 - Tablo 30 Koç Regülatörü Akım Değerleri ( m 3 /s)... - 83 - Tablo 31 Proje Alanının Arazi Kullanım Haritası Kapsamındaki Durumu... - 85 - Tablo 32 Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürün Üretimi... - 88 - Tablo 33 Sebze Üretimi... - 89 - Tablo 34 Meyveler, İçecek ve Baharat Bitkileri Üretimi... - 89 - Tablo 35 Proje Bölgesinde Tespit Edilen Bitki Türleri... - 96 - Tablo 36 Proje Bölgesinde Bulunan Yaban Hayvanları... - 98 - Tablo 37 Proje Bölgesinde Bulunan Kuşlar... - 100 - Tablo 38 Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Bulunması Muhtemel İki Yaşamlı Türleri... - 107 - Tablo 39 Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen Türleri (Reptilia)... - 108 - Tablo 40 Kapıdere Çayı nda Tespit Edilen Sucul Fauna, Statüleri ve Korunma Durumları... - 110 - Tablo 41 Adıyaman İli Ham Petrol Üretim Bilgileri... - 112 - Tablo 42 Adıyaman İli Madenler ve Rezervleri... - 113 - Tablo 43 Gölbaşı ve Doğanşehir İlçesi Hayvansal Varlığı... - 115 - Tablo 44 Nüfus Dağılımı... - 121 - Tablo 45 Atatürk Baraj Gölünün Altında Kalan İlçe ve Köylerin Nüfus ve Sayısı... - 122 - Tablo 46 Adıyaman İli Göç Durumu... - 122 - Tablo 47 Hanehalkı Nüfusu, Hanehalkı Sayısı ve Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü ( Kaynak: 2000 Genel Nüfus Sayımı )... - 123 - Tablo 48 Hanehalkı Büyüklüğüne Göre Hanehalkı Sayısı... - 123 - Tablo 49 Adıyaman ve Malatya İthalat ve İhracat Değerleri... - 125 - Tablo 50 Adıyaman Gayrı Safi Milli Hasılat Değeri... - 125 - Tablo 51 Gölbaşı ve Darende İlçesi Ekonomik Göstergeler... - 125 - Tablo 52 Adıyaman ve Malatya İşgücü Değerleri... - 126 - VI

Tablo 53 Proje Kapsamında Kazı İşleri... - 129 - Tablo 54 Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları... - 130 - Tablo 55 Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanı Koordinatları... - 130 - Tablo 56 Projede Kazı İşlemlerinde Kullanılacak İş Makinaları... - 131 - Tablo 57 Regülatör Kazı İşlemlerinde Kullanılacak Patlayıcı Miktarları... - 134 - Tablo 58 İletim Kanalı Güzergahı Kazı İşlemlerinde Kullanılacak Patlayıcı Miktarları... - 137 - Tablo 59 Tünel İçerisinde Gerçekleştirilecek Patlatma İle İlgili Bilgiler... - 139 - Tablo 60 Tünel Patlatmalarında İhtiyaç Duyulacak Patlayıcı Miktarı... - 139 - Tablo 61 Koç Regülatörü Yinelemeli Taşkın Debileri (m 3 /s)... - 147 - Tablo 62 Koç Regülatörü Bölgesel Taşkın Frekans Analizi (m 3 /s)... - 147 - Tablo 63 Motorinin (Dizel Yakıtın) Özellikleri... - 155 - Tablo 64 İnşa İşlemlerinde Dizel Yakıt Kullanan Araçlar... - 155 - Tablo 65 Projede Kullanılacak Araçlar ve Harcanacak Yakıt Miktar... - 155 - Tablo 66 İnşaat Aşamasında Kullanılacak Yakıtın Kirletici Emisyonları... - 156 - Tablo 67 Evsel Nitelikli Atık Suların Alıcı Ortama Deşarj Standartları... - 158 - Tablo 68 Evsel Nitelikli Atıksu Tipik Konsantrasyonları ve Kirlilik Yükleri... - 159 - Tablo 69 Oluşacak Evsel Katı Atığın Muhteviyatı ve Özellikleri... - 159 - Tablo 70 Arazi Hazırlığı Ve İnşaat Döneminde Kullanılacak İş Makinaları... - 161 - Tablo 71 İş Makinaları-Ekipman Türleri Ve Motor Güçlerine Bağlı Formuller... - 162 - Tablo 72 Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri... - 163 - Tablo 73 Kullanılacak İş Makinalarına Ait Ses Gücü Düzeyleri... - 163 - Tablo 74 Mesafelere Göre Üretim Faaliyetleri Sırasında Oluş. Frekansa Bağlı Net Ses Düzeyi... - 165 - Tablo 75 Patlatmalarda Hesaplanan Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri... - 170 - Tablo 76 Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981 )... - 171 - Tablo 77 Kaza Olabilirlik Tanımları ve Değer Aralıkları (Gürcanlı E., Müngen U., 2005)... - 173 - Tablo 78 Arazinin Hazırlanması Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi... - 174 - Tablo 79 DSİ 21-091, 21-191, 21-186, EİE 2115 e (AGİ) İstasyonunda Gözlemlenen Aylık Ortalama Akımlar... - 181 - Tablo 80 DSİ 21-091, 21-191, 21-186, EİE 2115 Nolu Akım Gözlem İstasyonuna Ait Eşel En Kesit Parametreleri... - 182 - Tablo 81 Boyutsuz ıslak çevre ve boyutsuz debi değerleri... - 182 - Tablo 82 Koç Regülâtörü ve HES Debi -Derinlik Verileri... - 183 - Tablo 83 Koç Regülâtörü ve HES Ortalama Debi- Ortalama Hız Verileri... - 184 - Tablo 84 Islak Çevre Metoduna Göre Hes. Çevresel/Akış ve Kullanılabilecek Su Miktarları... - 184 - Tablo 85 Değişik Metotlarla Hesaplanan Çevresel Su İhtiyacı... - 187 - Tablo 86 Çakır Regülatörü ve HES projesi için Çevresel/ekosistem suyu ortalama değerleri... - 187 - Tablo 87 Koç Reg. ve HES Projesi Kapsamında Mansaptan Bırakılacak Toplam Su Miktarları.. - 188 - Tablo 88 Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri... - 195 - Tablo 89 İşletme Aşamasında Çalısacak İş Makinelerinin Net Ses Düzeyleri... - 196 - Tablo 90 İşletme Aşamasında Çalısacak Türbin ve Jeneratörlerin L GAG Düzeyleri... - 197 - Tablo 91 ÇGDYY Tablo-4 Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri... - 198 - Tablo 92 Evsel Nitelikli Atıksu İçerisinde Bulunan Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları. - 199 - Tablo 93 Evsel Nitelikli Atıksu İçerisinde Bulunan Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları. - 199 - Tablo 94 Ekonomik Durum... - 205 - Tablo 95 Arazi Dağılımı... - 206 - Tablo 96 Gelir Dağılımı... - 207 - Tablo 97 Çevresel Fayda-Maliyet Analizi... - 209 - Tablo 98 Önlemler Planı... - 217 - Tablo 99 İzleme Planı... - 224 - VII

ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1 Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Dağılımı... - 17 - Şekil 2 Koç HES Genel Yerleşimi Uydu Görüntüsü... - 19 - Şekil 3 İş Akım Şeması... - 23 - Şekil 4 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık BasınçDeğerleri Grafiği... - 32 - Şekil 5 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Sıcaklık Verileri Dağılımı - 33 - Şekil 6 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Ortalama Toplam Yağış ve Maksimum Yağış Dağılımı Grafiği... - 34 - Şekil 7 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Bağıl Nemin Aylara Göre Değ... - 35 - Şekil 8 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Buharlaşma Dağılımı... - 36 - Şekil 9 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Sayılı Günler Grafiği.... - 37 - Şekil 10 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Maks. Kar Kalınlığı Grafiği.... - 38 - Şekil 11 Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı... - 39 - Şekil 12 Esme Hızlarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı... - 40 - Şekil 13 Rüzgâr Esme Sayılarına Göre Mevsimsel Rüzgar Diyagramı... - 41 - Şekil 14 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları... - 45 - Şekil 15 Malatya İli ne Ait Aylara Göre Ortalama ve Maksimum Rüzgâr Hızları... - 46 - Şekil 16 Ortalama Kuvvetli Rüzgârlı ve Fırtınalı Günler Dağılımı... - 47 - Şekil 17 Regülatör ve Çökeltim Havuzu Alanında Açılan Kuyular... - 51 - Şekil 18 IT 1 Nolu Temel Sondaj Kuyusu Yeri... - 52 - Şekil 19 İT 2,3 Nolu Tünel Sondaj Kuyuları Yeri... - 52 - Şekil 20 İT 4 Nolu Tünel Sondaj Kuyusu ile Kanal Güzergahın Karşıdan Görünüşü... - 53 - Şekil 21 İletim Hattı, Yükleme Havuzu, Cebri Boru ve Santral Binasından Görünüm... - 54 - Şekil 22 Türkiye Heyelan Tehlikesi Haritası... - 55 - Şekil 23 Türkiye Kaya Düşmesi Tehlikesi Haritası... - 56 - Şekil 24 Kayma Dairesinin Slide V.6 Programı ile Modellenmesi... - 58 - Şekil 25 Güvenlik Katsayısı 1 Olan Kayma Dairesi... - 58 - Şekil 26 Sonlu Elemanlar Yöntemi ( Phase 2) ile Şevin Modellenmesi... - 59 - Şekil 27 Phase 2 Programı ile Elde Edilen Deformasyon Dağılımı ( Statik Durum )... - 59 - Şekil 28 Proje Alanının 100 km Etrafında Gerçekleşen Magnitüdü 4 den Büyük Depremler... - 67 - Şekil 29 Proje Alanının Deprem Bölgeleri Haritasındaki Yeri... - 68 - Şekil 30 Kapıdere Çayı Hidrolojik Faaliyetler (http://geodata.ormansu.gov.tr/3d/indexv5.aspx)... - 84 - Şekil 31 Proje Sahası ve Çevresi Erozyon Der., Arazi Kullanım Şekli ve Diğer Topr. Öz. Haritası - 87 - Şekil 32 Proje Sahası ve Çevresi Büyük Topr. Grupları ve Arazi Kullanım Kab. Sın. Haritası... - 87 - Şekil 33 Proje Sahasının Davis Grid Sistemi Üzerinde Gösterimi... - 94 - Şekil 34 Proje Sahası ve Çevresinde Görülen Flora Türlerine Örnekler... - 95 - Şekil 35 Yerleşim Birimleri ve Güvenli Titreşim Seviyeleri... - 133 - Şekil 36 Tünel Patlatma Delikleri Yerleşimi... - 138 - Şekil 37 İletim Tüneli Patlatma Planı Gecikme Aralığı Sıralaması... - 138 - Şekil 38 Trafik Hacim Haritası... - 145 - Şekil 39 Koç Regülatörü ve HES Projesi Çevirme Yapısı... - 150 - Şekil 40 Proje Alanı Mescere Tipleri... - 153 - Şekil 41 Faaliyet Sırasında Oluşacak Gürültü Dağılım Grafiği... - 166 - Şekil 42 Koç Regülâtörü ve HES Projesinin Su Toplama Havzası... - 179 - Şekil 43 Koç Regülâtörü Debi Süreklilik Eğrisi... - 180 - Şekil 44 Islak Çevre-Debi İlişkisi... - 181 - Şekil 45 Koç Regülâtörü ve HES Islak çevre -Debi İlişkisi... - 183 - Şekil 46 Koç Regülâtörü ve HES Ortalama Derinlik-Debi İlişkisi... - 183 - Şekil 47 Koç Regülâtörü ve HES Ortalama Hız-Ortalama Debi İlişkisi... - 184 - Şekil 48 Koç HES Projesi İçin Islak Çevre Hidrolik Model Hesaplamalarında Kullanılan Akarsu Kesitinin StreamProADCP ile belirlennmesi... - 185 - Şekil 49 Koç HES Projesi Dolayı Islak Çevre Hidrolik Model Hesaplamalarında İncelenen Akarsu Kesit Geometrisi... - 186 - VIII

Şekil 50 DSİ 21-091, 21-191, 21-186, EİE 2115 e Ait Kapıdere Çayı Akım Gözlem İstasyonuna Ait Ortalama Akım Değerlerine Ait Hidrograf... - 186 - Şekil 51 Balık Geçidi Genel Yerleşim Planı... - 191 - Şekil 52 İşletme Aşamasında Oluşacak Gürültünün Mesafeye Dağılımı... - 197 - Şekil 53 Halkın Katılım Toplantısı Resimleri... - 233 - EKLER LİSTESİ 1.) ÇED Raporu Özel Formatı 2.) Su Kullanım Anlaşması 3.) DSİ Revize Fizibilite Kabul Yazısı 4.) Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu 5.) Ekosistem Değerlendirme Raporu 6.) DSİ Bölge Müdürlüğü Onaylı Akım Verileri 7.) DSİ Bölge Müdürlüğü Görüşü 8.) ÇED Gereklidir Kararı 9.) MİGEM Maden Görüşü 10.) Malatya İli Meteorolojik Bülten 11.) Heyelan ve Risk Analiz Raporu 12.) Adıyaman Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Yazısı 13.) Su Kullanım Hakları Raporu ve Onay Yazısı 14) Sosyal Etki Değerlendirme Raporu 15) 1/25000 Ölçekli Topografik Harita 16) Su Kaynaklarını Gösterir 1/25000 Ölçekli Harita 17) Yer Bulduru Haritası 18) 1/25000 Ölçekli Arazi Varlığı Haritası 19) Memba ve Mansap Projelerini Gösterir Topografik Harita 20) Depo Alanlarını Gösterir Harita ve Uygunluk Yazısı 21) Proje Etki Alanını Gösterir 1/25000 Ölçekli Harita 22) 1/100000 Ölçekli Çevre Düzen Planı 23) 1/25000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası 24) Jeolojik Etüd Raporu ve Haritalar 25) Balık Geçit Projesi 26) Şantiye Vaziyet Planı 27) Yağış Alanı ve Akım Gözlem İstasyonlarını Gösterir Harita 28) Acil Müdahale Planı 29) Çökeltme Havuzu Planı 30) Fosseptik Planı 31) Atıksu Arıtma Tesisi Planı 32) Ünite Plan ve Kesitleri 33) Proje Sahası Resimleri 34) Meşçere Haritası 35) ÇED İnceleme Değerlendirme Formu 36) Memba ve Mansap Su Analiz Raporu IX

BÖLÜM I: PROJENİN TANIMI VE AMACI Proje Konusu Faaliyetin, Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı ( Proje Kapsamındaki İletim Kanalının Açık Kanal Olması, Doğal Hayat ve Yaban Hayatı Açısından Olumsuzluklara Neden Olabileceğinden Alternatiflerin Değerlendirilmesi), Proje Ömrü, Hizmet Amaçları, Pazar ve Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Öçeğinde Önem ve Gereklilikleri ( Rapor Hazırlarken Proje Kapsamında Tüm İşlemlerin DSİ Tarafından Onaylanmış Olan Fizibilite Raporuna Uygun Olarak Hareket Edilmesi ve Buna İlişkin Bilgi ve Su Kullanma Anlaşması Hakkında Bilgi ) I.1 Proje Konusu Faaliyetin, Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin, Proje Karakteristiklerinin Tanımı ( Proje Kapsamındaki İletim Kanalının Açık Kanal Olması, Doğal Hayat ve Yaban Hayatı Açısından Olumsuzluklara Neden Olabileceğinden Alternatiflerin Değerlendirilmesi), Proje Ömrü Proje konusu faaliyet; Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü, Canacık Komu Mevkii Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere Köyü, Güvercin Kayası Mevkiinde, Kapı Deresi üzerinde Koç Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından Koç Regülatörü ve HES (7,773 MW m ; 7,465 MW e ) projesinin kurulmasıdır. Koç Regülatörü ve HES projsei, 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin 30/06/2011 tarih ve 27980 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan son değişikliği dikkate alınaraktan değerlendirildiğinde, EK II Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesinde, Enerji, turizm, konut başlığı Madde 32 (Kurulu gücü 0-25 MW m arasında olan nehir tipi santraller) kapsamındadır. Söz konusu projeye, 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin 17. maddesi gereğince Adıyaman İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü kararı ile ÇED Gereklidir Kararı verilmiştir. Bu kapsamda ÇED Yönetmeliği nin 17. maddesinde Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir kararı alınan projeler yönetmeliğin 7. maddesi gereğince Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi olup işbu ÇED Raporu, Kapsam ve Özel Format Belirleme Toplantısında komisyon tarafından belirlenen özel formata göre hazırlanmıştır. Koç Regülatörü ve HES projesi ile Kapı deresi üzerinde 992.00 m talveg kotunda Koç Regülatörü ile toplanan suyun 1.130 m uzunluğundaki iletim tüneli ve 4.020 m uzunluğundaki kapalı iletim kanalı vasıtası ile yükleme havuzuna iletilmesi ve yükleme havuzundan sonra 215.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 935.00 m kuyruksuyu kotunda bulunan santral binasına alınması sureti ile enerji üretimi planlanmaktadır. Proje kapsamında regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim tüneli ve kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası ve kuyruksuyu kanalı inşa edilecektir. Koç Regülatörü ve HES projesi ile 7,773 MW m ; 7,465 MW e kurulu güçle 8.06 GWh/yıl firm enerji, 20.7 GWh/yıl sekonder enerji olmak üzere yılda toplam 28.76 GWh/yıl enerji üretilmesi planlanmaktadır. 1 1 Koç Regülatörü ve HES Revize Fizibilite Raporu - 10 -

Proje alanının ulaşım için Doğanşehir ilçesinden Kapıdere köyüne gelen karayolu bulunmaktadır. Mevcut bu yol asfalt kaplıdır ve her mevsim ulaşıma açıktır. Regülâtör yerine bu yolun 34. km'sinden sola ayrılarak yapılacak olan 400 m lik bir servis yolu ile ulaşılacaktır. Adıyaman ilinden ulaşım ise; Kahramanmaraş-Malatya karayolu üzerinde Gölbaşı ilçesinden 11 km sonra sola ayrılan Kapıdere yolundan sağlanacaktır. Regülatör yeri Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapudere köyüne yaklaşık 1000 m mesafede ve regülatörün kuzeybatısında, santral yeri ise Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyüne yaklaşık 1325 m mesafede ve santralin güneybatısında yer almaktadır. Proje alanına en yakın konutlar ise iletim tüneli bitiş-iletim kanalı başlangıç noktasının 130 m kuzeydoğusunda yer alan Uçarlar Mahallesi'ne ait konutlardır. Proje kapsamında yer alacak ünitelere ilişkin teknik detaylar Tablo 1 de sunulmaktadır. Tablo 1 Koç Regülatörü ve HES Projesi Teknik Özellikleri 2 Hidroloji Drenaj Alanı 141.39 km 2 Yıllık Ortalama Debi 7.25 m 3 /s Yıllık Ortalama Akım 229 hm 3 Regülatör Proje Debisi 14.00 m 3 /s 100 Yıllık Taşkın Debisi (Qıoo) 581.4 m 3 /s Tipi Kret Kotu Talveg Kotu Temel Kotu Yükselik (Talvegden) Uzunluk Maksimum Su Kotu Çevre Kotu Kapak Sayısı Regülatör Beton dolu gövde,karşıdan alışlı 1000.00 m 992.00 m 990.00 m 8 m 45 m 1000.00 m (Q ıoo) 1002.00 m 3 adet Kapak Boyutları(yükseklik*genişlik) 5*7 Tipi Boyu Genişlik Taban Kotu Enerji Kırıcı Havuz Tip ll 30.00 m 25.00 m 988.00 m 2 Koç Regülatörü ve HES Revize Fizibilite Raporu - 11 -

Çakıl Geçidi Çakıl Geçidi Eşik Kotu 992 m Çakıl Geçidi Kapak Adedi 2 Çakıl Geçidi Genişliği Kapak Boyutları (yükseklik*genişlik) 3.00 m 2.50 m * 3.00 m Su Alma Yapısı ve Çökeltim Havuzu Tipi Su Alma Yapısı Eşik Kotu Su Alma Yapısı Açık Genişliği Çökeltim Havuzu Boyu Çökeltim Havuzu Göz Sayısı Çökeltim Havuzu Göz Genişliği Çökeltim Havuzu Su Yüksekliği Karşıdan Alışlı 997.30 m 12.00 m 32.00 m 2 adet 6.5 m 4.5 m (ortalama) Çökeltim Havuzu Taban Eğimi 0.015 İletim Tüneli Giriş Kotu 997.3 m Tünel Tipi Sepet kulplu, beton kaplamalı Tünel Genişliği Tünel Boyu Proje Debisi 4.00 m 1130.00 m 14.00 m³/sn Tünel Taban Eğimi 0.0005 Tünelde Su Yüksekliği 2.26 m İletim Kanalı Kanal Tipi Kanal Boyu Dikdörtgen kesitli,beton kaplamalı 4 020.00 m Proje Debisi 14.00 m 3 /s Kanal Taban Genişliği Kanalda Su Yüksekliği 4.00 m 2.26 m Kanal Taban Eğimi 0.0005 Hava Payı 0.30 m Yükleme Havuzu Yükleme Havuzu Boyutları 35.00 * 8.00 * 6.00 Normal Su Seviyesi Max. Su Seviyesi Min. Su Seviyesi 994.70 m 995.96 m 992.62 m - 12 -

Cebri Boru Cebri Boru Çapı Toplam Cebri Boru Uzunluğu Ortalama Et Kalınlığı 2.10 m 215.00 m 9.4 mm Santral Santral Binası Boyu Santral Binası Eni 30.00 m 15.00 m Proje Debisi 14.00 m 3 /s Kuyruksuyu Kotu 935.00 m Türbin Türbin Tipi Francis yatay eksenli Ünite Adedi 2 Brüt Düşü Net Düşü (proje debisi için) Toplam Kurulu Güç Ünite Kurulu Güçleri Senkron Hız 61.98 m 60.86 m 7,773 MW m ; 7,465 MW e 2 * 3.65 MW 600 d/dak Türbin Verimi (η maks. ) 0.93 Türbin Verimi (η nominal. ) 0.91 Yıllık Enerji Üretimi Firm Enerji Sekonder Enerji Toplam Enerji 8.06 GWh/yıl 20.7 GWh/yıl 28.76 GWh/yıl Jeneratör Tipi Sayısı Gücü 3 Fazlı senkron jeneratör 2 Adet 2 * 4055 kva Güç Faktörü 0.9 Frekansı Devir Sayısı 50 Hz 600 d/dak Jeneratör Verimi 0.975-13 -

Transformatörler Ünite Transformatörleri Adedi 2 Tipi Harici tip, 3 fazlı, yağ izoleli Devamlı Gücü Anma Gerilimi Frekansı Bağlantı Grubu Soğutma Şekli 2 * 4055 kva 6.3 / 34.5 kv 50 Hz YNd5 ONAN Verim 0.985 İç İhtiyaç Transformatörleri Adedi 2 Tipi Devamlı Gücü Anma Gerilimi Frekansı Dahili tip, 3 fazlı, kuru ya da silikon yağlı 250 kva 34.5 Kv 50 Hz Bağlantı Grubu Dyn 5 Acil İhtiyaç Dizel Jeneratör Grubu Adedi 2 Tipi Adedi Tipi Normal Gücü Deniz seviyesinde Anma Gerilimi Frekansı Üç fazlı, dahili, kuru tip 1 adet 4 zamanlı düşey silindirli 75 kva 400 / 231 V 50 Hz Güç Faktörü 0.9 Devir Sayısı Soğutma Şekli İkaz Şekli Kapalı devre,radyatör su soğutmalı 1500 d/dak Döner diyotlu ikaz Enerji Nakil Hattı Hat Uzunluğu İletken Kesiti 16 km 3/0 AWG Regülatör mansabında yer alan demiryolu köprüsünün ayaklarında oyulmaya engel olmak ve ilerde çıkabilecek problemleri engellemek maksadı ile projede enerji kırıcı havuz öngörülmüştür. Regülatörde balıkların derede olan hareketlerini engellememek amacı ile balık geçidi yapılacaktır. Sol sahilde su alma yapısı yanında planlanan çakıl geçidi ile işletme halinde regülatöre gelen teresübat mansaba iletilirken inşaat halinde de çakıl geçidi derivasyon amacı ile kullanılacaktır. - 14 -

Proje kapsamında fizibilite raporunda iletim kanalı açık kanal olarak planlanmasına karşın yaban hayatın geçişini engeller nitelikte olması nedeniyle iletim kanalı kapalı kanal şeklinde inşa edilecektir. Projenin inşaatının 2 yıl içerisinde tamamlanması planlanmaktadır. Proje ömrü ise inşaat süresinden sonra başlamak üzere regülatör yapısının ekonomik hizmet yılı olan 50 yıl olarak alınmıştır. I.2 Hizmet Amaçları, Pazar ve Hizmet Alanları ve Bu Alan İçerisinde Ekonomik ve Sosyal Yönden Ülke, Bölge ve/veya İl Öçeğinde Önem ve Gereklilikleri ( Rapor Hazırlarken Proje Kapsamında Tüm İşlemlerin DSİ Tarafından Onaylanmış Olan Fizibilite Raporuna Uygun Olarak Hareket Edilmesi ve Buna İlişkin Bilgi ve Su Kullanma Anlaşması Hakkında Bilgi ) Ülkemizin kalkınma, toplumsal refah ve sanayi sektörünü uluslararası alanda rekabet edebilecek bir düzeye çıkarma hedeflerini gerçekleştirme çabaları beraberinde enerji talebinin hızlı artışını getirmekte ve önümüzdeki yıllarda da bu eğilimin devam edeceği hesaplanmaktadır. Sanayinin temel girdileri arasında yer alan enerji sektöründe büyüme rakamları, gelişmiş ülkelerinkine kıyasla oldukça yüksektir. Son 10 yılda Türkiye elektrik ve doğal gaz tüketim artış oranları bakımından Avrupa da ilk, dünyada ise Çin den sonra ikinci sırayı almaktadır. 2010 yılı itibariyle 74 milyon nüfusa sahip olan Türkiye de kişi başına enerji tüketiminin %1.3 artışla 1482 kep, elektrik tüketiminin ise %8.56 artışla 2347 kwh olduğu hesaplanmıştır (Tablo 2). Tablo 2 Türkiye Yıllara Göre Kişi Başına Enerji ve Elektrik Tüketimi 2008 2009 2010 2009-2010 Değişim Nüfus 71 000 000 73 000 000 74 000 000 + % 1.37 Enerji tüketimi 1496 kep 1463 kep 1482 kep + % 1.30 Elektrik tüketimi (net) 2278 kwh 2162 kwh 2347 kwh + % 8.56 Elektrik tüketimi (brüt) 2791 kwh 2685 kwh 2865 kwh + % 6.70 Enerji kaynakları bakımından net ithalatçı ülke konumunda olan Türkiye de 2010 yılında enerji arzının petrolde %93, doğalgazda %98, taş kömüründe %90 olmak üzere toplamda %72.9 luk bölümü ithalat ile karşılanmıştır. Gelişme düzeyi ile elektrik enerjisinin nihai enerji tüketimindeki payı arasında bir ilişki bulunmaktadır. 2011 yılında elektrik tüketimimiz bir önceki yıla (210.4 milyar kw-saat) göre %8.98 artarak 229.3 milyar kw-saat, elektrik üretimimiz ise bir önceki yıla göre (211.21 milyar kw-saat) %8.14 artarak 228.41 milyar kw-saat olarak gerçekleşmiştir. Elektrik talebinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının Haziran-2011 de hazırladığı son elektrik talep tahmini rakamlarına göre; 2020 yılında talebin Yüksek Talep Senaryosunda (ort. %7.5 artış öngörülen) 433.9, Düşük Talep Senaryosunda (ort. %6.5 artış) ise 398.16 milyar kw-saat düzeyine ulaşacağı gösterilmektedir. - 15 -

18 Mayıs 2009 tarihinde yayınlanan Elektrik Enerjisi Piyasası ve Arz Güvenliği Strateji Belgesi ne göre 2023 yılına kadar elektrik üretimi için tüm yerli linyit ve taşkömürü ile hidrolik potansiyelimizin kullanılması, rüzgar kurulu gücünün 20,000 MW a, jeotermal kurulu gücünün 600 MW a ulaştırılması hedeflenmektedir. 2023 yılına kadar elektrik üretiminde doğal gazın payının %30 un altına indirilmesi, 2020 yılında ise elektrik üretimimizin %5 inin nükleer enerjiden sağlanması hedeflenmektedir. Türkiye, enerji sektöründe rekabete dayalı ve şeffaf bir piyasa yapısının oluşturulması yönünde adımlar atmaya devam etmekte olup, Mart 2011 de Avrupa Elektrik Piyasası ile tam uyumlu bir elektrik piyasasını uygulamaya koymuştur. Özel sektöre açılan elektrik üretim sektöründe özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik yürürlüğe konulan yasal düzenlemelerin etkisiyle, hidroelektrik santral (HES) yapmak üzere Ocak 2012 itibariyle 15,582.1 MW lık 543 santralın inşaatı sürmektedir. EPDK verilerine göre Ocak-2012 itibariyle proje fiili gerçekleşme yüzdesi %10 un üzerinde olan inşa halindeki santralların listesi kaynak bazında Tablo 3Tablo 1 de yer almaktadır. Buna göre inşa halindeki kapasite değerleri incelendiğinde, yakın zamanda devreye girmesi planlanan kurulu güç kapasitesinin %53 ünün hidrolik santrallara ait olduğu görülmektedir 3. Tablo 3 Türkiye Yıllara Göre Kişi Başına Enerji ve Elektrik Tüketimi Yakıt/Kaynak Türü Santral Sayısı * İnşa halindeki kapasite * Hidrolik 247 8536.7 MW Doğalgaz 13 2645.9 MW İthal Kömür 2 1821,5 MW Linyit 7 1595.4 MW Rüzgar 24 1010.8 MW Asfaltit 1 275.5 MW Jeotermal 4 82.5 MW Çöp Gazı 3 46.2 MW Diğer Termik (Atık Isı) 2 16.3 MW Biyogaz 2 3.1 MW Toplam 305 16034 MW *proje fiili gerçekleşme yüzdesi %10 un üzerinde olanlar listelenmiştir. Ülkemizde hidroelektrik enerji potansiyeli oldukça yüksektir. Brüt hidroelektrik enerji potansiyelimiz 433 milyar kwh/yıl olup, teknik hidroelektrik enerji potansiyelimiz ise 216 milyar kwh/yıl dır. Türkiye nin teknik ve ekonomik olarak değerlendirebilir hidroelektrik enerji potansiyeli günümüzde 129,5 milyar kwh/yıl dır. Ancak mevcut hidroelektrik tesislerle bu potansiyelin halen yaklaşık %45 i üretilmektedir. (Tablo 4,Şekil 1). 3 Elektrik Üretim AŞ; Elektrik Üretim Sektör Raporu, 2011, http://www.euas.gov.tr/apk%20daire%20baskanligi%20kitapligi/sektor%20raporu/sektor_raporu_2011.pdf - 16 -

Tablo 4 Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Dağılımı 4 KAYNAKLAR KURULU GÜÇ (MW) Doğal Gaz 17.458,94 Hidrolik 17.137,10 Linyit 8.139,67 İthal Kömür + Taş Kömürü 4.351,00 Çok Yakıtlı 2.949,04 Sıvı Yakıtlar 1.241,36 Rüzgâr 1.728,70 Yenilenebilir + Atık 115,41 Jeotermal 114,20 TOPLAM 53.235,42 Şekil 1 Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Dağılımı Hidroelektrik enerji üretimi, elektro mekanik teçhizat haricinde dışarıya bağımlı olmadan öz kaynaklarımızı kullanması ve yenilenebilir olması nedeniyle kömür ve doğalgazla çalışan termik santrallarla mukayese edildiğinde daha avantajlı görünmektedir. Önerilen Koç HES Projesi, yılda ortalama 28,76 milyon kwh üretim kapasitesi ile ulusal gelişime katkı sağlayacaktır. Ülkemizin ileriki yıllarda artacağına kesin gözüyle bakılan enerji talebine katkı sağlaması amacıyla düşünülen bu tesisin, elektrik üretiminin yanı sıra ilave istihdam imkânı sağlaması ve tesisin inşasında yan kollarda görev alacak sektörlere de faydası olacaktır. Ekonomik olarak yapılırlığı belirlenmiş olan Koç HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. Proje kapsamında DSİ Genel Müdürlüğü ile 03.12.2008 tarih ve 13824 nolu Su Kullanım Anlaşması yapılmıştır. Ancak fizibilitede gerçekleştirilen revizyon kapsamında DSİ'ne başvuruda bulunulmuş olup halen işlemler devam etmektedir. 4 Elektrik Üretim AŞ; 2011 Yıllık Rapor; http://www.euas.gov.tr/sayfalar/yillikraporlar.aspx - 17 -

BÖLÜM II: PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KONUMU II.1 Projenin Yeri ( İlgili Valilik veya Belediye Tarafından Doğruluğu Onanmış Olan Projenin Yerinin Lejant ve Plan Notlarının da Yer Aldığı Onanlı Çevre Düzen Planı ve İmar Planları Üzerinde, Bu Planlar Yoksa Mevcut Arazi Kullanım Haritası Üzerinde Gösterimi ) Proje konusu faaliyet; Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü, Canacık Komu Mevkii Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere Köyü, Güvercin Kayası Mevkiinde, Kapı Deresi üzerinde gerçekleştirilecektir. Görüldüğü üzere proje sahası Adıyaman ve Malatya ili sınırlarını birlikte kapsamaktadır. Bu kapsamda Koç Regülâtörü ve HES projesi alanı 1/100.000 ölçekli 02.04.2012 tarihinde onanmış Adıyaman-Şanlıurfa-Diyarbakır Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ile yine aynı tarihte onanmış Malatya-Elazığ- Bingöl-Tunceli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı içerisinde kalmaktadır (Bkz.Ek 22). İletim kanalının bir bölümü, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binası Adıyaman-Şanlıurfa-Diyarbakır Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı içerisinde kalan proje ünitelerini oluşturmaktadır. İlgili 1/100000 ölçekli çevre düzen planında bu ünitelerin bulunduğu alanlar orman alanları kapsamında; orman alanı ve ağaçlıkağaçlandırılacak alan olarak tanımlanmıştır. 02.04.2012 tarihinde onanmış Adıyaman- Şanlıurfa-Diyarbakır Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı plan hükümlerinde 7.20 nolu genel hükümde; Bu plan kapsamındaki alanlarda, ihtiyaç olması halinde güvenlik, sağlık, eğitim, büyük kentsel yeşil alanlar v.b. gibi sosyal donatı alanları; kent veya bölge/havza bütününe yönelik her türlü atık bertaraf tesisleri ve bunlarla entegre geri kazanım tesisleri, arıtma tesisleri, belediye hizmet alanı, mezbaha, karayolu, demiryolu, havaalanı, baraj, enerji üretimi, enerji iletimi ve doğalgaz depolama v.b. gibi teknik altyapı alanları, organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri ve serbest bölgeler, yapılabilir. Bu kullanımlara ilişkin imar planları, ÇED Yönetmeliği kapsamında kalanlar için çevresel etki değerlendirmesi olumlu veya çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararının bulunması; ÇED Yönetmeliği kapsamı dışında olanlar için ise, ilgili kurum ve kuruluşların uygun görüşü olması kaydı ile bu planda değişikliğe gerek olmaksızın, kurum ve kuruluşların görüşlerine uyularak ilgili idaresince hazırlanır ve onaylanır. Onaylanan planlar sayısal ortamda veri tabanına işlenmek üzere Bakanlığa gönderilir. Söz konusu tesisler/tesis alanları amacı dışında kullanılamaz. denilmektedir. Proje kapsamında yapılacak iş ve işlemler Çevre Düzeni Planının 7.20 No lu genel hükmü uyarınca gerçekleştirilecektir. Regülatör, iletim tüneli ve iletim kanalının bir bölümü ise Malatya-Elazığ-Bingöl- Tunceli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı sınırları içerisinde yer alan proje üniteleridir. İlgili 1/100000 ölçekli çevre düzen planında bu ünitelerin üzerinde yer aldığı alan ekolojik öneme sahip alan olarak tanımlıdır. 02.04.2012 tarihinde onanmış Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı plan hükümlerinde 7.27 nolu genel hükümde; Bu plan ile belirlenen kararların yanı sıra ihtiyaç olması halinde güvenlik, sağlık, eğitim vb.. sosyal donatı alanları, büyük kentsel yeşil alanlar, kent veya bölge/havza bütününe yönelik her türlü atık bertaraf tesisleri ve bunlarla entegre geri kazanım tesisleri, arıtma tesisleri, sosyal ve teknik alt yapı alanları, karayolu, demiryolu, denizyolu, havaalanı, baraj, enerji üretimi ve iletimine ilişkin kullanımların alt ölçekli planları, bu planın koruma, gelişme ve planlama ilkeleri doğrultusunda, Bakanlığın uygun görüşü alınmak kaydıyla ilgili kurum ve kuruluşların görüşleri dikkate alınarak, Çevre Düzeni Planı değişikliği yapılmaksızın ilgili idaresince bu planın ilke ve esasları çerçevesinde hazırlanır. Onaylanan planlar sayısal - 18 -

ortamda veri tabanına işlenmek üzere Bakanlığa gönderilir. Söz konusu tesisler/tesis alanları amacı dışında kullanılamazlar. denilmektedir. Proje kapsamında yapılacak iş ve işlemler Çevre Düzeni Planının 7.27 No lu genel hükmü uyarınca gerçekleştirilecektir. Proje alanını gösterir yer bulduru haritası Ek 17 de, proje alanı ve çevresine ait 1/25.000 ölçekli topoğrafik harita Ek 15 te ve proje alanı ve çevresini gösteren 1/25.000 ölçekli Arazi Varlığı Haritası Ek 18 de sunulmuştur. Koç Regülatörü ve HES projesinin genel yerleşimini yansıtan üç boyutlu uydu görüntüsü Şekil 2 de verilmiştir. Şekil 2 Koç HES Genel Yerleşimi Uydu Görüntüsü Proje alanı çevresindeki yerleşim yerleri ve yerleşimlerin proje ünitelerine mesafeleri aşağıda tablo halinde verilmiştir. - 19 -

Tablo 5 Proje Üniteleri ve En Yakın Yerleşimlere Mesafeleri ÜNİTE ADI EN YAKIN YERLEŞİM ÜNİTEYE GÖRE YÖNÜ MESAFE (m) Regülatör Kapı Deresi kuzeybatı 1000 İletim Tüneli Uçarlar Mah doğu 130 İletim Kanalı Hasanlar Mah batı 380 Yükleme Havuzu Canacık Komu kuzeybatı 490 Cebri Boru Canacık Komu kuzeybatı 490 Santral Pancarlı Mah güneydoğu 620 Şantiye Canacık Komu kuzeybatı 600 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 1 Kapı Deresi kuzeybatı 970 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 2 Hasanlar Mah kuzeybatı 380 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 3 Mağarabaşı Mah güneydoğu 530 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 4 Canacık Komu güneybatı 300 II.2 Proje Kapsamındaki Ünitelerin Konumu ( Bütün İdari ve Sosyal Ünitelerin, Teknik Altyapı Ünitelerinin Varsa Diğer Ünitelerin Proje Alanı İçindeki Konumlarının ve Varsa Memba ve Mansabındaki Diğer Projelerle Birlikte Vaziyet Planı Üzerinde 1/25000'lik Haritada Gösterimi, Bunlar İçin Belirlenen Kapalı ve Açık Alan Büyüklükleri Proje Kapsamında Yer Alan Geçici ve Nihai Depo Alanlarının 1/2000, 1/5000 ve/veya 1/1000'lik Haritalar Üzerinde Gösterimi Proje kapsamında yapımı önerilen tesisler; regülatör, çökeltim havuzu, iletim sistemi, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası ve kuyruk suyu kanalıdır. İnşaat işleri sonucu çıkacak kazı fazlası malzemenin depolanabilmesi için 4 adet kazı fazlası malzeme döküm alanı belirlenmiştir. Projenin inşaatı boyunca kalacak olan 1 adet şantiye sahası belirlenmiş olup; şantiye sahası içerisinde idari ve sosyal tesisler ve paket atıksu arıtma sistemi yer alacaktır. Şantiye yerleşimini gösterir vaziyet planı ek 26 da, Koç HES ve Memba ve Mansaptaki projeleri gösterir topografik harita ek 19 da, Geçici ve Nihai Depo Alanların Üzerine işlendiği 1/1000 ölçekli haritalar ek 20 de yer almaktadır. Aşağıda tabloda ise proje kapsamında inşa edilecek üniteler ve kaplayacakları alan büyüklükleri verilmektedir. - 20 -

Tablo 6 Proje Üniteleri ve Alan Büyüklükleri ÜNİTE ADI KAPLADIĞI ALAN (m 2 ) Regülatör 3925 İletim Tüneli 5360 İletim Kanalı 11610 Yükleme Havuzu 280 Cebri Boru 1000 Santral 450 Şantiye 10145 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 1 14492 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 2 31102 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 3 16367 Kazı Fazlası Malz. Döküm Alanı 4 159836 Bitkisel Toprak Döküm Alanı 2051-21 -

BÖLÜM III: PROJENİN EKONOMİK VE SOSYAL BOYUTLARI III.1 Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları Koç Regülatörü ve HES Projesi, sadece enerji üretim amaçlı bir proje olup bu projenin sulama ve taşkın kontrolü faydası bulunmamaktadır. Projenin maliyetini oluşturan başlıca yapılar, regülatör, iletim sistemi ( tünel+kanal), çökeltim havuzu, santral, şantiye tesisi, mevcut yol rehabilitasyonu ve ilave yol yapımıdır. Hali hazırda finans kaynağı olarak bir bilginin tam netleşmemesi ile birlikte bir bölümünün özkaynaklar kalan kısmın ise iç veya dış finans kaynaklarından yararlanılması düşünülmektedir. Koç Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan Koç Regülatörü ve HES projesinde toplam tesis bedeli 16 450 954 USD ve toplam keşif bedeli 12 566 742 USD olup toplam yatırım bedeli ise 20 697 449 USD'dir. Yapılması planlanan projenin piyasa enerji birim fiyatına göre iç karlılık oranı 12.3 ve gelir/gider oranı 1.27; DSİ enerji birim fiyatına göre iç karlılık oranı 3.79 ve gelir/gider oranı ise 0.52'dir. III.2 Projenin Gerçekleşmesi ile İlgili İş Akım Şeması ve Zamanlama Tablosu Koç Regülatörü ve HES Projesi nin inşaat süresi 2 yıl olarak planlanmaktadır. Projeye ait zamanlama tablosu Tablo 7 de, iş akım şeması ise Şekil 3'de sunulmuştur. Tablo 7 Türkiye Kurulu Gücünün Kaynaklara Dağılımı YILLAR 1 2 İŞ İN ADI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ŞANTIYE TESISLERI ULAŞIM YOLLARI KAMULAŞTIRMA REGÜLATÖR ÇÖKELTIM HAVUZU İLETIM TÜNELI İLETIM KANALI YÜKLEME HAVUZU CEBRİ BORU İMALAT MONTAJ SANTRAL BİNASI ELEKTRO MEKANİK DONANIM İMALAT MONTAJ ENERJİ NAKİL HATI İŞLETMEYE ALMA - 22 -

KAMULAŞ TIRMA ŞANTİYE TES İSLERİNİN KURULMAS I ULAŞIM VE S ERVİS YOLLARI İNŞAAS I KOÇ REGÜLATÖRÜ VE ÇÖKELTİM HAVUZU İNŞ AAS I İLETİM TÜNELİ VE İLETİM KANALI İNŞAAS I CEBRİ BORU İMALATI VE MONTAJI YÜKLEME HAVUZU İNŞAAS I S ANTRAL İNŞAAS I ELEKTROMEKANİK DONANIM İMALAT VE MONTAJI ENERJİ NAKİL HATTI İNŞAAS I Şekil 3 İş Akım Şeması DEVREYE ALMA III.3 Projenin Fayda-Maliyet Analizi Koç Regülatörü ve HES projesinin fayda ve maliyet analizi 2010 yılında hazırlanan Koç Regülatörü ve HES Revize Fizibilite Raporu dâhilinde yapılmıstır. Bu bölümde yansıtılan maliyet hesapları ve degerlendirmeler bu rapor referans alınarak sunulmaktadır. Koç Regülatörü ve Hidroelektrik Santral projesinin ekonomik yapılabilirliğinin değerlendirmesi, "Ekonomik Dahili Karlılık Oranı, EIRR (Economical Internal Rate of Return)" ve Gelir/Gider oranı, B/C (Benefit/Cost Ratio) kullanılarak yapılmıştır. Ekonomik Dahili Karlılık Oranı Metoduna esas, belli bir sürenin (bu süre regülatör yapısının ekonomik hizmet yılı olan 50 yıl olarak alınmıştır) sonuna kadar olan zaman içinde önerilen tesisin gelir ve giderinin bugünkü değerine eşitleyen iskonto değerini bulmaktır. Söz konusu iskonto oranı, sosyal iskonto oranından yüksek bulunursa önerilen proje ekonomik olarak yapılabilir kabul edilir. Hidroelektrik santral inşa edilmediği takdirde aynı miktarda ve aynı patern de enerji üretimi yapacak olan alternatif bir santralın inşa edileceği ve bu nedenle bu santrala ilişkin giderlerin hidroelektrik santral için gelir (fayda) olarak düşünüleceği göz önüne alınarak, sosyal iskonto oranı olan %9,50 iskonto oranı ile hesaplanan hidroelektrik santralın yıllık gelir ve giderlerin bugünkü değerlerinin oranı da, hidroelektrik santralın gelir/gider oranını vermektedir. Oranın "1" den büyük olması durumunda projenin yapılabilirliği söz konusudur. - 23 -

Proje maliyetlerinin hesaplanmasında DSİ birim fiyatları kullanılmış olup, piyasada maliyetler daha düşüktür. Mevcut piyasa şartlarını dikkate almak maksadı ile ekonomik analizlerde hesaplanmış olan inşaat maliyetlerine %30 tenzilat uygulanmıştır. Tenizlatlı ve tenzilatsız fiyatlar için ekonomik analizler verilmiştir. Faydalar Milli ekonomi açısından faydaların değerlendirilmesinde Firmanın öngördüğü satış bedeli olan firm ve sekonder enerjiye 10,00 cent /kwh alınmıştır. Proje ekonomisi ile ilgili yapılan hesaplamalarda taşkın koruma ve sulama faydaları söz konusu olmadığından sadece enerji faydaları dikkate alınmıştır. Ayrıca DSİ enerji bedeli ile de analizler yapılmıştır. Piyasa Enerji Birim Faydaları Firm Enerji Faydası = 10,00 cent / kwh Sekonder Enerji Faydası = 10,00 cent / kwh DSİ Enerji Birim Faydaları Firm Enerji Faydası = 6,00 cent / kwh Sekonder Enerji Faydası = 3,30 cent / kwh Koç HES Santralının iki bileşenden (güvenilir enerji faydası ve sekonder enerji faydası) oluşan enerji faydalarının (gelirlerin) hesabı için, yukarıdaki faydalar alınmıştır. Koç HES projesinin santral kapasitesi kurulu güç optimizasyonu sonucunda tesisler ile toplam 7,773 MW m ; 7,465 MW e gücünde yıllık ortalama 28.76 GWh olarak saptanmış bulunmaktadır. Üretilmekte olan ortalama enerjinin 8,06 GWh i firm, 20,7 GWh i ise sekonder enerjidir. Koç Hidroelektrik Santralı'nın yıllık toplam enerji faydası (geliri) aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır. Piyasa enerji fiyatları ile Güvenilir (firm) enerji faydası, 806 000 USD Sekonder enerji faydası, 2 070 000 USD Pik güç faydası, 0 USD Toplam gelir = 2 876 000 USD dır. DSİ enerji fiyatları ile Güvenilir (firm) enerji faydası, 483 600 USD Sekonder enerji faydası, 683 100 USD Pik güç faydası, 0 USD Toplam gelir = 1 166 700 $ dır. Giderler Projenin yatırım giderleri ve yıllık bakım giderleri Tablo 8 ve Tablo 9 de verilmiştir. - 24 -

Tablo 8 Koç HES Yatırım Maliyeti ( maliyetler %30 tenzilatlı ) KEŞİF BEDELİ US D BİLİNMEYEN GİDERLER US D TESİS BEDELİ US D PROJE KONTRO LLÜK USD PROJE BEDELİ US D İNŞAAT S ÜRES İ FAİZ YATIRIM BEDELİ US D S IRA NO İŞ İN ADI İNŞ. FAİZ S ÜRES İ FAKTÖRÜ FAİZİ US D 1 Regülatör, Çökeltim Havuzu 1.3333 936284 140443 1076727 161509 1238236 0.128631 159276 1397512 2 İletim Tüneli 0.6667 2606277 390942 2997219 449583 3446801 0.062371 214979 3661781 3 İletim Kanalı 1.0833 3501862 525279 4027142 604071 4631213 0.103313 478463 5109676 4 Yükleme Havuzu 0.3333 219177 32877 252054 37808 289862 0.030714 8903 298765 5 Cebri Boru 0.75 356906 53536 410442 61566 472008 0.070436 33246 505254 6 Santral Binası 1.5833 499800 74970 574770 86216 660986 0.154531 102143 763128 7 Ele. Mek. Don. ve Şalt Sah. 1.25 1999200 1999200 0.120128 240160 2239360 8 Enerji Nakil Hattı 1.25 504000 75600 579600 86940 666540 0.120128 80070 746610 9 Şantiye tesisleri 1.9167 67413 10112 77525 11629 89153 0.189991 16938 106092 10 Ulaşım yolları 1.9167 105000 15750 120750 18113 138863 0.189991 26383 165245 11 Kamulaştırma 1.9167 200000 0.189991 37998 237998 TOPLAM 796720 1319508 12115428 1517434 13832862 1398560 15231422 Tablo 9 Koç HES Yıllık Giderleri ( maliyetler %30 tenzilatlı ) Yukarda belirtilen veriler ışığında projeye ait gelir-gider oranı ve iç karlılık oranları hesaplanmış olup sonuçlar aşağıda Tablo 10'de özetlenmiştir. Tabloda da görüleceği üzere gerek piyasa, gerek %30 tenzialtlı piyasa ve gerekse DSİ fiyatlarına göre hesaplanan gelir/gider oranlarının hepsi 1'den büyüktür. Bu hesaplama sonuçlarına göre proje ekonomik açıdan yapılabilir bir proje olarak nitelendirilebilir. - 25 -

Tablo 10 Koç HES Hesap Özeti Piyasa Enerji Fiyatına Göre Piyasa Enerji Fiyatına Göre (%30 Tenzilat) DSİ Fiyatına Göre Yatırım Bedeli (usd) 15231422 20697449 24212353 Yıllık Gelir (usd) 2876000 2876000 1166700 Yıllık Gider (usd) 1612581 2185333 2185333 Net Gelir (usd) 1264000 690667 1018633 Gelir/Gider Oranı 1.78 1.32 0.53 İç Karlılık Oranı 16.74 12.3 3.79 III.4 Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşmesine Bağlı Olarak, Proje Sahibi veya Diğer Yatırımcılar Tarafından Gerçekleşmesi Tasarlanan Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı projeleri bulunmamaktadır. Ancak proje kapsamında iletim sistemi inşaası esnasında bazı köy yolları reloke edilecektir. Yol relokasyonlarının yaklaşık 1000 m olacağı tahmin edilmektedir. Ayrıca regülatör yerine ulaşımın sağlanması amacıyla 500 m bağlantı yolu inşa edilecektir. III.5 Proje Kapsamında Olmayan Ancak Projenin Gerçekleşebilmesi İçin Zaruri Olan ve Proje Sahibi veya Diğer Ekonomik, Sosyal ve Altyapı Projeleri Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesi için zaruri olan ve proje sahibi veya diğer yatırımcılar tarafından gerçekleşmesi planlanan başlıca faaliyetler; sol sahilden sağ sahile geçişi sağlamak amacıyla köprü inşa edilmesi, şantiyenin elektrik ihtiyacının karşılanması için elektrik temini, su temini ve proje kapsamında çalışacak personel için şantiye tesisleri ve bunlara ait altyapı tesislerinin yapılması faaliyetleridir. Köprü İnşa Edilmesi Proje inşaatı esnasında sağ sahilden sol sahile geçişi sağlamak amacıyla santral binasının yaklaşık 1000 m güneyinde köprü inşa edilecektir. İnşa edilecek köprü inşaat çalışmalarının tamamlanmasının ardından civar köyler tarafından da kullanılabilecektir. Elektrik Temini Projenin inşası aşamasında şantiye tesisinin elektrik ihtiyacını karşılamak için gerekli olan elektrik; bölgede mevcut olan 34,5 kv lık enerji nakil hatlarından ilgili kurumlarla irtibatlaşılarak temin edilecektir. - 26 -

Su Temini Söz konusu projenin inşaat aşamasında personel için gerekli olacak içme ve kullanma suyu bölgedeki kaynak ve köy çeşme sularından temin edilecektir. Köy sularının kullanımı için ilgili muhtarlıklardan su kullanım izni alınacaktır. Gerektiği durumlarda personel içme suyu dışarıdan hazır damacanalarla da temin edilebilecektir. Yaz aylarında tozumayı önlemek için yapılacak olan sulama suyu ise Kapı deresinden temin edilecektir. Kapı Deresi sularının kullanımına ilişkin inşaata başlamadan önce DSİ XX. Bölge Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Sosyal Hizmet Tesisi - Şantiye Tesisi Proje kapsamında çalışacak işçi ve diğer personel için, iş kanunu ve halk sağlığı ile ilgili düzenlemelerin gerektirdiği yeterli miktarda yatakhane, yemekhane, mutfak, banyo, WC vb. tesisleri içeren geçici şantiye tesisi yapılacaktır. Söz konusu şantiye tesisi projenin inşaat süresince işletilecek olup, proje inşaatı tamamlandıktan sonra proje alanından sökülerek kaldırılacaktır. III.6 Kamulaştırma, Yeniden Yerleşimin Nasıl Yapılacağı Koç Regülatörü ve HES proje alanı içerisinde; devletin hüküm ve tasarrufu altında olan orman sayılan alanlar ve şahıslara ait araziler yer almaktadır. Proje alanının büyük bir kısmı orman arazisi olup; iletim sistemi güzergâhı üzerinde ve santral yerinde şahıs arazileri yer almaktadır. Proje kapsamında 91214,21 m 2 orman alanı ve 59852,77 m 2 şahıs arazisi kullanılması planlanmaktadır. Kamulaştırma çalışmaları kapsamında özel mülkiyet sahipleri ile öncelikli olarak karşılıklı anlaşma yoluna gidilecek, anlaşmazlık durumlarında ise 05.05.2001 tarih ve 24393 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c ve d fıkraları gereği çerçevesinde kamulaştırma işlemleri gerçekleştirilecektir. 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c fıkrası gereğince; kamulaştırma işlemleri Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından yürütülecek, verilecek olan kamulaştırma kararı kamu yararı kararı yerine geçecek ve kamulaştırılan taşınmaz mallar tapu kütüğünde hazine adına tescil edilecektir. Proje alanı; Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü, Malatya Orman İşletme Müdürlüğü, Doğanşehir Orman İşletme Şefliği tarafından hazırlanan ÇED inceleme değerlendirme formuna göre Doğanşehir serisinde; 539 ve 565 nolu bölmelerde yer almaktadır. İşletme şekli doğayı koruma işletme sınıfı, bölgedeki ağaç cinsi BAr ve M meşcere tipleri ise Bar-T-2, BMBt-T, ve BMBt-E olarak tespit edilmiştir. Şanlıurfa Bölge Müdürlüğü, Adıyaman Orman İşletme Müdürlüğü, Gölbaşı Orman İşletme Şefliği tarafından hazırlanan ÇED inceleme değerlendirme formuna göre Gölbaşı serisinde; 1,10,11,18 ve 19 nolu bölmelerde yer almaktadır. İşletme şekli bozuk baltalık, bölgedeki ağaç cinsi M meşcere tipleri ise BMBt, E ve Z olarak tespit edilmiştir. - 27 -

Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığı için proje kapsamında yer alan orman sayılan alanların kullanımı için, 6831 Sayılı Orman Kanunun, 5192 sayılı kanunla değişik, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'' alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması için, 19.07.2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, Adıyaman ve Malatya İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde yer alan yerleşim yerlerinden hiçbiri proje faaliyetleri sonucunda su altında kalmayacaktır. Bu nedenle, proje kapsamında yeniden yerleşim söz konusu olmayacaktır. III.7 Diğer Hususlar Bu bölümde incelenecek başka bir husus bulunmamaktadır. - 28 -

BÖLÜM IV: PROJE KAPSAMINDA ETKİLENECEK ALANIN BELİRLENMESİ VE BU ALAN İÇİNDEKİ MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLERİN AÇIKLANMASI (*) (*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, döküman vb belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştımalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir. IV.1 Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi ( Etki Alanının Nasıl ve Neye Göre Belirlendiği Açıklanacak ve Etki Alanı Harita Üzerinde Gösterilecek ) Koç Regülâtörü ve HES projesi sadece enerji üretimini amaçlayan bir projedir. Proje etki alanının belirlenmesi hususunda projenin fiziksel-biyolojik çevreye olası etkileri, doğal coğrafya ve jeolojik yapı üzerine etkileri, proje kapsamında meydana gelecek meteorolojik ve iklimsel değişimler, su kaynaklarına etkileri, su ekosistemine etkileri, kara ekosistemine etkileri, toprak kaynaklarına etkileri, taşkın hidrolojisine etkileri, arazi kullanımına etkileri, hava kalitesine etkileri, gürültü ve vibrasyon etkileri ve altyapı hizmetlerine etkiler baz alınırken bunların yanı sıra sosyo-ekonomik çevreye olası etkiler kamulaştırma etkileri, su hakları, sosyal yapıya etkiler ve ekonomik yapıya etkilerden söz edilebilir. Bu etkiler dikkate alınarak proje etki alanında kalan alanları aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz. a) Proje faaliyetlerinden sürekli etkilenecek alanlar, yani projeden kaynaklı doğal özelliği kaybedilen alanlar ( regülatör sahası, iletim tüneli ağızları, yükleme havuzu sahası, cebri boru güzergahında kalan araziler, santral sahası ve enerji iletim hattı direklerinin yerleştirildiği alanlar) b) Projenin inşaat faaliyetlerinden etkilenen fakat inşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra etkilerin ortadan kalktığı alanlar (Kazı Fazlası Malzeme Döküm Alanı 1-2-3-4) c) Proje faaliyetlerinden kaynaklı sosyal ve ekonomik yönden etkilenen alanlar ( Kapı Deresi, Uçarlar Mahallesi, Hasanlar Mahallesi, Mağarabaşı Mahallesi, Canacık Komu, Adıyaman ve Malatya İlleri ) d) Proje sınırlarında kalan Kapı Deresi yatağı Proje kapsamında yer alan ünitelerin (Regülâtör, HES, iletim yapısı, Yükleme Havuzu ve Cebri Boru) inşaatı aşamasında ve şantiye sahalarında oluşacak çevresel etkiler göz önünde bulundurularak projeden etkilenecek alan beher ünite için belirlenmiş olup Ek 21 de verilen harita üzerinde gösterilmiştir. a) Proje faaliyetlerinden sürekli etkilenecek alanlar, yani projeden kaynaklı doğal özelliği kaybedilen alanlar Proje kapsamında yapılması planlanan ünitelerin, inşaatların yapılacağı alanda yapılacak hafriyat çalışmaları ile doğal ekosistem (tarım, orman vb.) ortadan kaldırılacaktır. Böylece ünitelerin inşa edilmesiyle birlikte bu alanların doğal bitki örtüsü ortadan kalkmış olacaktır. Ancak bu etki yapıların inşa edileceği lokal alanlarda gerçekleşecektir ( regülatör sahası, iletim tüneli ağızları, yükleme havuzu sahası, cebri boru güzergahında kalan araziler, santral sahası ve enerji iletim hattı direklerinin yerleştirildiği alanlar). Yukarda Tablo 6 da bu alanlara ait büyüklükler yer almaktadır. - 29 -

b) Projenin inşaat faaliyetlerinden etkilenen fakat inşaat faaliyetleri tamamlandıktan sonra etkilerin ortadan kalktığı alanlar Projenin inşaat aşamasındaki çevresel etkiler (toz-gürültü-vibrasyon-trafik vb.) dikkate alındığında proje etki alanı için yapılan hesaplamalar sonucunda beher ünite için etki alanları (ilgili yönetmelik sınır değerlerin sağlandığı mesafe) belirlenmektedir. Proje faaliyetlerinden kaynaklı geçici olarak etkilenecek alanlar çalışma alanı ve koruma alanı olarak ekte ( Bkz Ek 21) verilen harita üzerinde işaretlenmiştir. c) Proje faaliyetlerinden kaynaklı sosyal ve ekonomik yönden etkilenen alanlar, Projenin gerçekleştirilmesiyle birlikte sosyo-ekonomik çevre üzerine etkiler söz konusu olacaktır. Projenin sosyo-ekonomik yapıya en büyük etkisi proje ünitelerin inşa edileceği alanlarında kalan taşınmazların elden çıkarılmasına bağlı olarak yapılacak olan kamulaştırma hizmetleridir. Proje kapsamında ünitelerin inşa edileceği alanda kalan taşınmazlar genelde şahıs arazisi olup 44374 m 2 lik tarım yapılan alanlar mevcuttur. Bu alanlarda tarım arazilerin daralmasını bağlı olarak tarımsal gelir oranları da bir azalma görülecektir. Bu nedenle kamulaştırma yapılırken tarım gelir kayıpları göz önüne alınarak gönüllü satın alma yöntemi ile kamulaştırma yapılacaktır. d) Proje sınırlarında kalan Kapı Deresi ve Dere Yatağı Regülatör yapılarının inşa edilebilmesi için Kapı deresi suyunun derive edilmesi aşamasında kısmi bir bulanıklık olacaktır. Ancak bu etki suyun derive dilmesinden sonra ortadan kalkacaktır. Bu balamda Kapı Deresi Koç HES menba ve mansabından su numuneleri alınarak analizleri yaptırılmış olup mevcut kalite değerleri tespit edlmiştir. İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından yapılacak denetimlerde yine menba ve mansap su analizleri yaptırılarak inşaat faaliyetlerinin etkileri kontrol edilecektir. İşletme aşamasında ise regülatör yapıları ile suyun kesildiği yerden itibaren hidroelektrik santralin kuyruksuyu arasındaki Kapı deresindeki suyun akış rejimi değişecektir. Regülatörler ile hidroelektrik santral arasındaki Kapı Deresi akış rejiminin değişmesine bağlı olarak sucul habitatın olumsuz etkilenmesi muhtemeldir. Bu nedenle bu olumsuz etkinin minimize edilmesi ve sucul ekosistemin devamlılığı için regülatör yapılarının mansabına ekte yer alan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu nda hesaplanan su bırakılacaktır. Proje kapsamında inşa edilecek üniteler kapsamında harfiyat oluşacak alan miktarları yukarda Tablo 6'da verilmiştir. Tabloda da görüleceği üzere 256618 m 2 'lik alanda harfiyat işlemi gerçekleştirilecektir. Harfiyat inşa edilecek binaların temeli için gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında gerçekleştirilecek harfiyat miktarı 570848,8 m 3 tür. Oluşacak yaklaşık 570848,8 m 3 lük hafriyat, arazi tesviye işlemlerinde kullanılacak olup, artması durumunda kalan hafriyat ise Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak, belirlenen depolama alanlarında depolanacaktır. - 30 -

IV.2 Etki Alanı İçerisindeki Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler Bu kısımda, yörenin iklimini oluşturan mikro ve makro meteorolojik koşullar incelenerek bir değerlendirme sunulmuştur. Malatya Meteoroloji İstasyonu Uzun Yıllar Meteoroloji Bülteni nden yararlanılarak bölgenin mevcut meteorolojik durumu açıklanmış ve Malatya Meteoroloji İstasyonunun değerlendirmesi yapılmıştır ( Bkz. Ek 10). Malatya 'nın iklimi serttir ve karasal iklim görülür. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise çoğu kez yağışlı ve soğuk geçer. Gece ile gündüz yaz ile kış arasındaki bir günlük sıcaklık farkları büyüktür. Yağışlar Malatya ovası ve kenar yükseltilerinde daha azdır. Güney dağlık kesimlere gidildikçe yağış artar. Bölgenin Basınç Dağılımı Malatya Meteoroloji İstasyonu 1970-2011 yılları arası 42 yıllık rasat verilerine göre ortalama basıncın yıllık ortalama değeri 905 hpa dır. 42 yıllık rasat verilerine basınç ölçüm (ortalama basınç, maksimum basınç, minimum basınç) değerleri Tablo 11 ve Şekil 4 de verilmiştir. Tablo 11 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Basınç Dağılımı (hpa) Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Ocak 908.3 923.9 886.7 Şubat 906.5 920.2 884.3 Mart 905.0 922.0 887.2 Nisan 903.7 915.4 885.7 Mayıs 903.8 914.5 893.0 Haziran 901.9 912.1 891.1 Temmuz 899.7 909.8 892.3 Ağustos 900.7 908.8 892.7 Eylül 904.3 915.7 895.5 Ekim 907.7 917.3 896.5 Kasım 909.1 921.1 889.2 Aralık 909.1 922.4 889.5 YILLIK 905.0 916.9 890.3 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 31 -

Şekil 4 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Basınç (hpa) Değerleri Grafiği. Bölgenin Sıcaklık Dağılımı Malatya Meteoroloji İstasyonu 42 yıllık rasat verilerine göre ilde yıllık ortalama sıcaklık 13.7 C dir. Rasat sonuçlarına göre (1970 2011 yılları arası ) ölçülen en yüksek sıcaklık 42,2 C olup, Temmuz ayında tespit edilmiştir. En düşük sıcaklık ise 18.3 C ile Ocak ayında kaydedilmiştir. 42 yıllık rasat verilerine göre Malatya İli ne ait aylık sıcaklık değerleri Tablo 12 de özetlenmiş ve Şekil 5 de verilen grafik üzerinde gösterilmiştir. Tablo 12 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Sıcaklık Dağılımı ( C) Ortalama Sıcaklık ( C) Maksimum Sıcaklık ( C) Minimum Sıcaklık ( C) Ocak 0.0 14.2-18.3 Şubat 1.8 18.6-18.2 Mart 7.1 27.2-13.9 Nisan 13.0 33.7-4.2 Mayıs 18.0 36 0.1 Haziran 23.3 40 0 Temmuz 27.5 42.2 10 Ağustos 27.0 41.5 0 Eylül 22.4 38.8 5.7 Ekim 15.3 33.1-1.2 Kasım 7.4 25-12 Aralık 2.1 18-19 YILLIK 13.7 30.7-5.9 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 32 -

Şekil 5 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Sıcaklık ( C) Verileri Dağılımı Bölgenin Yağış Dağılımı Malatya İli Rasat İstasyonunda tespit edilen ortalama yıllık toplam yağış 31.1 mm olarak ölçülmüştür. Günlük maksimum yağış miktarı 52.6 mm ile Nisan ayında kaydedilmiştir. Malatya İli ne ait 1970 2011 yılları arasındaki karakteristik yağış değerleri, aşağıdaki tablo ve grafiklerde verilmiştir. Tablo 13 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Yağış Dağılımı AYLAR Ortalama Toplam Yağış Miktarı (mm) Günlük Maksimum Miktarı (mm) Ocak 35.3 31.3 Şubat 36.0 43.8 Mart 49.9 36.7 Nisan 59.4 52.6 Mayıs 45.8 42.7 Haziran 18.1 43.4 Temmuz 2.3 12.0 Ağustos 1.8 10.6 Eylül 6.4 26.8 Ekim 38.0 46.4 Kasım 41.4 48.2 Aralık 38.3 29.5 YILLIK 31.1 35.3 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 33 -

Şekil 6 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Ortalama Toplam Yağış ve Maksimum Yağış Dağılımı Grafiği Bölgenin Nem Dağılımı Malatya Meteoroloji İstasyonu 42 yıllık rasat verilerine göre tespit edilen yıllık ortalama nispi nem % 54 tür. Bölgede minimum nispi nem ise % 4 ile Temmuz ayında tespit edilmiştir. 42 yıllık rasat verilerine nem ölçümleri Tablo 14 de verilmiş ve Şekil 7 de verilen grafik üzerinde gösterilmiştir. Tablo 14 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Nispi Nem Dağılımı AYLAR Ortalama Nispi Nem (%) Minimum Nispi Nem (%) Ocak 73.2 20.0 Şubat 69.4 17.0 Mart 60.3 10.0 Nisan 54.6 7.0 Mayıs 50.2 8.0 Haziran 39.6 5.0 Temmuz 33.0 4.0 Ağustos 33.8 7.0 Eylül 38.3 7.0 Ekim 53.6 11.0 Kasım 67.8 13.0 Aralık 74.0 19.0 YILLIK 54.0 10.7 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Değerleri) - 34 -

Şekil 7 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Bağıl Nemin Aylara Göre Değişimi Bölgenin Buharlaşma Durumu Malatya İli Meteoroloji İstasyonu 1970 2011 yılları arası verilerine göre Malatya İlinde tespit edilen yıllık ortalama açık yüzey buharlaşması 1451.4 mm olup, günlük maksimum açık yüzey buharlaşması 27.4 mm ile Haziran ayında gözlenmiştir. Tablo 15 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Buharlaşma Dağılımı AYLAR Ortalama Açık Yüzey Buharlaşması ( mm ) Günlük Maksimum Açık Yüzey Buharlaşması (mm ) Ocak 0 0 Şubat 0 0 Mart 0 0 Nisan 96 12.8 Mayıs 178.8 15.6 Haziran 247.2 27.4 Temmuz 321.8 18.4 Ağustos 282.8 17 Eylül 201.3 13.5 Ekim 106.1 15.1 Kasım 16.9 5.9 Aralık 0.5 2.3 YILLIK 1451.4 128 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 35 -

Şekil 8 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Buharlaşma Dağılımı Bölgenin Sayılı Günler Dağılımı ve Sisli, Kar Yağışlı, Karla Örtülü Günler Sayısı, En Yüksek Kar Örtüsü Kalınlığı Sayılı günlerin aylara göre dağılımı Tablo 16 da ve sayılı günlerin grafiksel gösterimi ise Şekil 9 da sunulmuştur. AYLAR Tablo 16 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Sayılı Günler Dağılımı Ortalama kar yağışlı günler sayısı Ortalama kar örtülü günler sayısı Ortalama sisli günler sayısı Ortalama dolulu günler sayısı Ortalama kırağılı günler sayısı Ocak 7.8 10.5 2.3 0.0 6.6 Şubat 6.8 7.9 1.0 0.0 5.4 Mart 3.0 1.9 0.4 0.2 3.4 Nisan 0.4 0.2 0.1 0.7 0.3 Mayıs 0.0 0.0 0.0 0.4 0.0 Haziran 0.0 0.0 0.0 0.2 0.0 Temmuz 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 Ağustos 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 Eylül 0.0 0.0 0.0 0.1 0.0 Ekim 0.1 0.0 0.2 0.1 0.6 Kasım 1.4 1.1 0.9 0.0 7.1 Aralık 4.7 5.3 2.8 0.0 8.7 YILLIK 2.0 2.2 0.6 0.1 2.7 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 36 -

Şekil 9 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Sayılı Günler Grafiği. Maksimum Kar Kalınlığı Malatya İli meteorolojik verilerine göre yıllık toplam kar kalınlığı Şubat ayında 61 cm olarak gözlemlenmiştir. Tablo 17 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Aylık Sayılı Günler Dağılımı AYLAR Maksimum kar kalınlığı ( cm ) Ocak 38 Şubat 61 Mart 25 Nisan 6 Mayıs 0 Haziran 0 Temmuz 0 Ağustos 0 Eylül 0 Ekim 4 Kasım 48 Aralık 35 YILLIK 217 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 37 -

Şekil 10 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Maksimum Kar Kalınlığı Grafiği. Bölgenin Rüzgar Dağılımı (Yıllık, Mevsimlik, Aylık Rüzgâr Yönü Dağılımı; Yönlere Göre Rüzgâr Hızı; Aylık Ortalama Rüzgâr Hızı Dağılımı Grafiği; En Hızlı Esen Rüzgâr Yön ve Hızı, Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgârlı Gün Sayısı) Malatya İli Meteoroloji İstasyonu verilerine göre kaydedilen aylık ve yıllık rüzgâr esme sayı ve hız dağılımları aşağıdaki tablolarda verilmektedir. Bölgenin rüzgâr dağılımına ait tablo ve grafikler aşağıda verilmiştir. Tablo 18 Malatya İli Yönlere Göre Rüzgârın Aylık ve Yıllık Esme Sayılarının Dağılımları Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık N 1297.0 1206.0 1027.0 959.0 1078.0 955.0 1172.0 1058.0 1062.0 1311.0 1367.0 1447.0 13939.0 NNE 1729.0 1591.0 1609.0 1787.0 1686.0 1677.0 1659.0 1718.0 1455.0 1529.0 1892.0 1733.0 20065.0 NE 2198.0 2014.0 2449.0 2324.0 2511.0 2586.0 2666.0 2643.0 2485.0 2492.0 2405.0 2278.0 29051.0 ENE 1825.0 1608.0 2028.0 2195.0 2049.0 1626.0 1844.0 2070.0 2140.0 2283.0 1977.0 1948.0 23593.0 E 1481.0 1170.0 1373.0 1494.0 1434.0 1019.0 965.0 975.0 1062.0 1269.0 1433.0 1484.0 15159.0 ESE 1052.0 963.0 854.0 994.0 1024.0 847.0 754.0 893.0 1075.0 1117.0 1009.0 1102.0 11684.0 SE 947.0 798.0 1182.0 983.0 1123.0 950.0 902.0 1023.0 1256.0 1268.0 1065.0 899.0 12396.0 SSE 1360.0 1188.0 1342.0 1450.0 1490.0 1327.0 1313.0 1662.0 1730.0 1602.0 1209.0 1096.0 16769.0 S 1178.0 1047.0 1347.0 1158.0 1082.0 1083.0 1184.0 1072.0 1160.0 1297.0 1082.0 1071.0 13761.0 SSW 1416.0 1684.0 1664.0 2038.0 2041.0 1920.0 1815.0 2010.0 2022.0 1739.0 1531.0 1580.0 21460.0 SW 2263.0 2701.0 3229.0 3592.0 3678.0 4024.0 4149.0 4037.0 2854.0 2084.0 1852.0 2105.0 36568.0 SW 1279.0 1122.0 1405.0 1368.0 1281.0 1400.0 1487.0 1289.0 994.0 899.0 908.0 1181.0 14613.0 W 975.0 1240.0 1465.0 1448.0 1451.0 1632.0 1772.0 1387.0 962.0 1018.0 890.0 1116.0 15356.0 NW 1288.0 1208.0 1244.0 1164.0 1150.0 1610.0 1644.0 1203.0 843.0 942.0 835.0 1102.0 14233.0 NW 1614.0 1469.0 1691.0 1605.0 2085.0 2517.0 2179.0 1977.0 1603.0 1390.0 1318.0 1488.0 20936.0 NNW 1524.0 1307.0 1321.0 1191.0 1245.0 1450.0 1684.0 1443.0 927.0 990.0 1297.0 1471.0 15850.0 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 38 -

Şekil 11 Esme Sayılarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Tablo 19 Malatya İli Yönlere Göre Rüzgârın Aylık ve Yıllık Hız Dağılımları ORTALAMA RÜZGAR HIZLARI Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık N 0.9 1.1 1.5 1.5 1.6 1.9 1.8 1.5 1.5 1.1 0.9 0.8 1.3 NNE 1.0 1.1 1.5 1.5 1.6 1.9 1.7 1.6 1.4 1.1 1.0 0.9 1.4 NE 0.9 1.0 1.4 1.4 1.4 1.6 1.5 1.4 1.3 1.0 0.9 0.9 1.2 ENE 0.9 1.0 1.3 1.4 1.3 1.5 1.4 1.4 1.3 1.0 0.9 0.8 1.2 E 0.9 1.1 1.3 1.6 1.4 1.5 1.6 1.4 1.3 1.0 0.9 0.8 1.2 ESE 1.1 1.2 1.4 1.6 1.6 1.6 1.6 1.5 1.4 1.2 1.1 1.1 1.4 SE 1.1 1.3 1.6 1.7 1.7 1.7 1.7 1.6 1.6 1.5 1.2 1.0 1.5 SSE 1.4 1.6 2.0 2.3 2.0 1.9 1.9 1.8 1.9 1.6 1.4 1.4 1.8 S 1.4 1.7 2.1 2.3 2.2 2.0 2.0 1.8 1.9 1.6 1.4 1.4 1.8 SSW 1.5 1.7 2.1 2.5 2.2 2.0 2.0 1.9 2.0 1.7 1.5 1.4 1.9 SW 1.4 1.5 1.9 2.2 2.0 1.9 1.8 1.7 1.8 1.6 1.4 1.4 1.7 SW 1.5 1.6 2.0 2.1 2.2 2.1 2.1 1.9 1.9 1.7 1.4 1.5 1.8 W 1.4 1.5 1.9 2.1 1.9 2.1 2.0 1.8 1.9 1.6 1.4 1.3 1.7 NW 1.5 1.7 2.0 2.2 2.2 2.3 2.3 2.1 1.9 1.6 1.5 1.4 1.9 NW 1.4 1.5 1.9 2.1 1.9 2.1 2.2 2.2 1.9 1.5 1.3 1.2 1.8 NNW 1.2 1.4 1.8 1.7 1.8 2.2 2.1 1.8 1.7 1.3 1.2 1.1 1.6 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 39 -

Şekil 12 Esme Hızlarına Göre Yıllık Rüzgar Diyagramı Tablo 20 Malatya İli Yönlere Göre Rüzgârın Mevsimlik ve Yıllık Esme Sayılarının Dağılımları Rüzgar Yönü Esme Sayıları Toplamı İlkbahar Esme Sayıları Toplamı Yaz Esme Sayıları Toplamı Sonbahar Esme Sayıları Toplamı Kış N 3064 3185 3740 3950 NNE 5082 5054 4876 5053 NE 7284 7895 7382 6490 ENE 6272 5540 6400 5381 E 4301 2959 3764 4135 ESE 2872 2494 3201 3117 SE 3288 2875 3589 2644 SSE 4282 4302 4541 3644 S 3587 3339 3539 3296 SSW 5743 5745 5292 4680 SW 10499 12210 6790 7069 WSW 4054 4176 2801 3582 W 4364 4791 2870 3331 WNW 3558 4457 2620 3598 NW 5381 6673 4311 4571 NNW 3757 4577 3214 4302 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) - 40 -

Şekil 13 Rüzgâr Esme Sayılarına Göre Mevsimsel Rüzgar Diyagramı - 41 -

- 42 -

- 43 -

- 44 -

Şekil 14 Esme Sayılarına Göre Aylık Rüzgar Diyagramları - 45 -

Kuvvetli Rüzgarlı ve Fırtınalı Günler Dağılımı 1970 2011 yılları arasında Malatya Meteoroloji İstasyonu kayıtlarından elde edilen veriler doğrultusunda, rasat süresi boyunca en hızlı esen rüzgârın ENE rüzgârı olduğu ve hızının 38,1 m/sec a Temmuz ayında ulaştığı kaydedilmiştir. Yıllık ortalama rüzgâr hızı ise 1,25 m/sec tır. Rasat süresince yıl içerisinde toplam 1,3 günün fırtınalı, 29 günün kuvvetli rüzgârlı geçtiği saptanmıştır. Söz konusu veriler aşağıdaki tablo ve grafiklerle de açıklanmıştır. Tablo 21 Malatya İli 42 Yıllık Uzun Yıllar Rasat Verilerine Göre Rüzgar Verileri, Fırtınalı ve Kuvvetli Rüzgarlı Günler Tablosu Ortalama Rüzgar Hızları Maksimum Rüzgar Yönü Maksimum Rüzgar Hızı Ortalama Fırtınalı Gün Sayısı Ortalama Kuvvetli Rüzgarlı Gün Sayısı Ocak 0.9 SE 27 0.1 0.9 Şubat 1.1 SSW 19.2 0.1 1.5 Mart 1.4 NW 26.8 0.3 3.3 Nisan 1.6 ESE 26.2 0.3 5 Mayıs 1.5 SW 20.5 0.2 4.4 Haziran 1.6 NNW 21.3 0.1 4 Temmuz 1.5 ENE 38.1 0.1 3.1 Ağustos 1.4 WNW 23.7 0 1.8 Eylül 1.3 W 22.7 0.1 1.8 Ekim 1 SSE 20.1 0 1.6 Kasım 0.9 NE 17.1 0 0.9 Aralık 0.8 S 19.5 0 0.7 Yıllık 1.25 E 23.5 1.3 29 Kaynak: DMİ.TÜMAS (Malatya İli Merkez İstasyonu 1970 2011 Rasat Değerleri) Şekil 15 Malatya İli ne Ait Aylara Göre Ortalama ve Maksimum Rüzgâr Hızları - 46 -

Malatya meteoroloji istasyonunda kaydedilen aylık ve aylık temelde alınan ölçümlerden elde edilen yıllık ve mevsimsel rüzgâr yön ve şiddetleri şekillerde verilen rüzgâr diyagramları ile gösterilmiştir. Şekil 16 Ortalama Kuvvetli Rüzgârlı ve Fırtınalı Günler Dağılımı IV.2.2. IV.2.2.1. Jeolojik Özellikler Bölgesel Jeoloji, Sahanın 1/25000 Ölçekli Genel Jeoloji Haritası, Stratigrafik Kolon Kesitleri Proje sahası ve civarında, ayrıntılı jeolojik çalışmalar; MTA, Gözübol ve Önal, Perinçek ve Özkaya, Baştanoğlu(1972), İmamoğlu(1993) ve Çıplak(2004) ile birçok araştırmacı tarafından yapılmıştır. Bu araştırmacılar tarafından yapılan incelemelerde bölgenin stratigrafik istifi şu şekilde tarif edilmiştir. Yaşlıdan gence doğru; tabanda Permo Karbonifer yaşlı Malatya metamorfikleri, üstte allokton kökenli Koçali Karmaşığı (Jura Alt Kretase) ile Alt Meastrihtiyen yaşlı Karadut karmaşığı temel kayaç konumundadır. Bu birimin üzerine Üst Meastrihtiyen yaşlı Germav Formasyonu(Şırnak Grubu) açısal uyumsuzlukla gelmektedir. Eosen transgrasyonu ile Lütesiyen yaşlı Hoya Formasyonu(Midyat Grubu) çökelmiş olup daha yaşlı birimleri açısal uyumsuzlukla örtmektedir. Proje sahasına ait 1/25000 ölçekli genel jeoloji haritası ek de, stratigrafik kolon kesiti ise aşağıdaki şekilde yer almaktadır. İnceleme alanı; güneyinde DAF (Doğu Anadolu Fayı) geçer. Proje sahasında Doğu Anadolu fayına bağlı yer yer tali faylar bulunur. Yer hareketi ve faylanmalara bağlı olarak küçük şiddetli depremler ile heyelan oluşumları, sahanın dışında gözlemlenir. Koç HES Projesinin üzerinde planlandığı birim, Malatya metamorfikleridir. Birimlerin yaşlıdan gence doğru anlatımları aşağıda verilmiştir. - 47 -

Malatya Metamorfikleri(Mofk) Permo Karbonifer Birimin oluşumunu ve yaşını aşağıda belirtilen araştırmacılar tarafında ortaya konulmuştur. Alt dokanağı Pötürge metamorfikleri üzerinde açılı uyumsuzlukla gelen birim. Üst dokanağı ise Malatya Metamorfikleri ile bindirmelidir. Olasılıkla Alt Eosen yaşında(gözübol ve Önal 1986) olan birim, çeşitli araştırmacılara göre Alt Eosende ki okyanus açılmasına bağlı olarak gelişmiş(arpat ve Sungurlu 1975) veya kıtaiçi çanakta oluşmuştur(perinçek Özkaya 1978). Birimin yaşı ise Permo Karbonifer olarak kabul edilmiştir. Proje kapsamında inşaa sı gerçekleşecek olan tüm sanatsal yapılar bu birim üzerinde gerçekleştirilecektir. Geniş bir alanda mostra veren birim, genellikle gri, yeşil renkte, Hamzalar Köyü, Pancarlı Mahallesi, Aliseki Sırtı, Kızıltarla Mahallesi ve Mağrabaşı Mehellerinde mostra verir. Birimi, Kapıdere Hamzalar köyü yol yarması ve şevlerinde, dere içlerinde tren hattı boyunca görmek mümkündür. Birim; genellikle homojen yapıda, masif özellikte, serpantin, gabro, andezit ve diyabaz türü kayaçların düşük sıcaklık ve basınç altında metamorfizmaya maruz kalması neticesinde oluşmuştur. Birimin içerisinde her ne kadar yönlenmeler var ise belirgin şist ve gnays türü kayaç oluşumu, bariz değildir. Ancak yer yer mercek ve bantlar halinde şist oluşumları gözlemlenir. Bu yapı bölgenin bir sıkışmaya maruz kaldığını ancak yüksek sıcaklık ve basınç altında kalmadığının sinyalini vermektedir. Birime meta gabro veya meta diyabaz demek daha uygun olacağı düşüncesiyle, bu çalışmada meta ofiyolit terimi kullanılmıştır. Birimdeki dayklar ve sokulumlara bağlı olarak feldispat oluşumları ve kalsit oluşumları mercek ve bloklar halinde görmek mümkündür. Birim içerisinde pusula yardımıyla ölçülen tabaka doğrultu ve eğimleri, MTA çalışanları tarafında K25-34D, 25-42 GD ya eğimli olduğu, çatlak ölçümlerinde ise K6-18D, 28-40 GD ya eğimli olduğu ölçülmüştür. Birimin yaklaşık kalınlığının 500 700 m arasında olduğu tahmin edilmektedir. Birimin üst yüzeyini kristalize kireçtaşları ile mermerler oluşturmaktadır(kaman ve ar., 1993), metamorfik kayaçlar üzerinde 100-800m kalınlıkta rekristalize kireçtaşları mostra verir. Birim sahada metamorfik kayaçların üzerinde, regülâtörün ve tünel eksenin geçeceği güzergah boyunca mostra verir. Dış yüzeyi pas görünümünde kahverenkli olan birim, iç yüzeyi gri beyaz renklidir. Genellikle masif nitelikte olan birim yer yer tabakalanma yapısı gözlemlenir. Birim sert ve sağlam yapıdadır. Birimde kopan irili ufaklı malzeme yamaç molozlarını oluşturmuştur. Tabakalanmanın hakim olduğu bölgelerde MTA çalışanları tarafında yapılan doğrultu ölçümlerinde, K28-55D, 22-49 KD ya eğimli olduğu belirlenmiştir. Birimde çatlaklar düşey ve düşeye yakın gelişmiştir. Araları kalsit veya kil dolguludur. Koçali Karmaşığı(Ofk) Üst Kretase Birim proje sahası içerisinde görülmemekle birlikte, Malatya Kapıdere yol ayırımında, Kapıdere Deresinın sağ ve sol yamaçları boyunca mostra verir. Topoğrafik açıdan birbiri ile geçişli irili, ufaklı birden fazla tepeciği oluşturur. Kapıdere Deresinın sol yamacında genellikle üzerinde bitki örtüsü olmayan ana birimden müteşekkül, kayaçlar gözle rahatlıkla izlenmekte, sağ sahilde mostra veren birim, orman örtüsü ve yamaç molozları ile örtülü olduğundan izlenememektedir Birimin arazide görünür kalınlığı 200 700 m arasında litaratürdeki kalınlığı ise 1500 2000 m arasında değişmektedir. - 48 -

Birim, ilk kez Sungurlu(1972) tarafından adlandırılmıştır. Birimdeki egemen kaya türü koyu kahve koyu yeşil renkli, oldukça parçalanmış, parlak yüzeyli, peridotit, gabro, andezit ve serpantinitleşmiş peridotitlerdir. Birimin dış yüzeyi parçalanma ve alterasyonlardan dolayı parlak, kaygan yüzeyli, iç yüzeyleri ise taneli killeşmiş kahve renklidir. Birim yumuşak, altere ve dağılgan özelliğinden dolayı yağışlara bağlı olarak Kapıdere Deresina doğru hareketi çok kolay olmaktadır. Birimin içerisinde farklı yaşlardan oluşan kireçtaşı blokları, genellikle beyaz, gri renkli breşik yapıda olup bağlayıcı konumunda olan kalsiyumkarbonat matriksi yer yer erimiş yer yer ise tutucu özelliğini korur konumdadır. Eriyen bölümlerde beyaz renkli kalsiyum kalıntısı dikkati çeker. Birim serpantirtinleşmiş peridotitlerin üst seviyelerinde homojen şekilli, düzensiz istif şeklinde blok ve mercek şeklinde konumunu alır. Ayrıca karmaşığın içerisinde volkanik kayaçlar; koyu, kahve koyu, boz renkli aglomera ve lav akıntıları, kırmızı renkli, oldukça kıvrımlı, yer yer manganezli, sülfürlü kayaçlar şeklinde kendini gösterir(kapıdere Deresi, Çiltuğ santralına giden yol yarmasının sol yamacı boyunca). Yeşil renkli kayaçlar andezit, diyabaz, harzburjit, peridotiti türü ve radiyolarlı kireçtaşı blokları da birimin içerisinde mevcuttur. Birimde belirgin bir tabakalanma olmayıp, masif niteliktedir. Birim içerisinde alterasyondan kaynaklanan heyelan oluşumları sık sık görülür. Ancak birim tamamıyla birbiri içerisinde karışık halde bulunduğundan, çıplak gözle takip etmek zordur. Birim allokton bir birim olup sonradan gelip yerleşmiştir. Taraça(Qtr) Pliokuvaterner Kapıdere deresi boyunca yamaçlarda ve eski dere yatağının faal olduğu bölümlerde mostra verir. Kapıdere deresi, yıllar önce dere yatağında faaliyette iken zamanla yatağını değiştirmesi, kuru derelerin bol miktarda rusubat getirmesi, veya topoğrafik eğim ve kottan dolayı eğiminin düşmesi (oyulma veya tektonizma) neticesinde bırakmış olduğu depozitlerdir. Birim Kapıdere Deresinın sağ ve sol yamaçları boyunca yatay ve yataya yakın tabakalanma gösterir. Yer yer ana kayadan kopmuş bloklar halinde görülen birimi vadi içlerinde de görülür. Kalınlığı 5-15m arasında değişmektedir. Çakıl ve blok boyutları 5-60 cm arasında değişir. Birim ofiyolit, volkanik ve sedimanter kayaç kökenli olup gevşek tutturulmuştur. Matriksin ayrışması neticesinde çakıl ve bloklar serbest bir hal almaktadır. Doğrultu atımlı faydan dolayı Kapıdere Deresinin sol sahili boyunca taraça malzemesini gözle izlemek mümkündür. Yamaç Molozu(Ym) - Kuvaterner Proje sahasında; çok yaygın olmamakla birlikte, dere içlerinde, yamaçlarda ve sırt düzlüklerinde yer yer mostra verir. Alüvyon ile geçişlidir. Birim; kum boyutundan çakıl ve blok boyutuna kadar değişmektedir. Oluşumu yüzyıllar öncesine kadar dayanmaktadır. Birim genellikle kireçtaşı ve metamorfik kayaç kökenlidir. Yer yer 20 150cm arasında değişen bloklar içermektedir. Blok ve çakılların ara bağlayıcısı, kil ve kum boyutuna kadar değişen sedimanlardan oluşmaktadır. Birim; ana birimin, parçalanması ve aşağı doğru hareketi neticesinde oluşmuştur. Toprak Örtüsü(Tö)- Kuvaterner Ana birimin, kışın oluşan sıcaklık farklılıklarından dolayı aşınması, parçalanması ve taşınarak belirli bir alanda çökelmesi neticesinde oluşan kill, siltli, çakıllı sedimanlardır. Birim üzerinde tarımsal faaliyetler yapılmaktadır. Kalınlığı 0,30 1,00 m arasında değişmektedir. Birim, iletim kanalı boyunca yer yer mostra verir. - 49 -

Alüvyon(Al) - KUVATERNER Kapıdere Deresi yatağı ile yan derelerin birleşim yerlerinde ve dere içlerinde bırakmış oldukları irili, ufaklı, sedimanlardır. Birimin kalınlığı 4-14 m arasında değişmektedir. Çakıllar sivri, köşeli yer yer iyi yuvarlanmış konumdadır. Birim; metamorfik kayaçlar, ofiyolit, kireçtaşı ve volkanik kayaçlardan kopan malzemenin, dere içlerinde, eğimin düştüğü kesimlerde bırakması neticesinde oluşmuştur. Çakıl ve blok boyutları, 2-40 cm arasında değişmektedir. Kapıdere deresi eğimden dolayı yüksek enerjiye sahiptir. IV.2.2.2. Proje Alanı Jeolojisi, İnceleme Alanına Ait Büyük Ölçekli (1/5000 yada varsa 1/1000 Ölçekli) Jeoloji Haritası ile Proje Kapsamındaki Ünitelerin Kesitleri, Harita Ölçekleri ve Lejantları Metindekine Uygun Olmalı, Yapılan Büyütme yada Küçültmeler Çizgisel Ölçekte Gösterilmeli, Jeolojik Harita ve Kesitlerin Harita Alma Tekniğine Uygun Olarak Hazırlanması Jeolojik Bilgilerin Formata Uygun Olarak Boyutlandırılması Regülatör Yeri Regülâtör ve çökeltim havuzunda yamaç molozları, alüvyon ile metamorfik kayaçlar mostra verir. İletim tünellerinin geçeceği bölümlerde kristaliz kireçtaşları ile meta gabro, diyabaz, serpantin, şist türü kayaçlar mostra verir. Birimler genellikle sert sağlam yapılı olup düşey çatlak oluşumludur. Birim içerisinde, mercek ve bant halinde kalsit, silis ve feldispat mineral oluşumları yer alır. Birimin düşük sıcaklık ve basınç altında kalarak metamorfizmaya uğradığı tahmin edilmektedir. Regülâtör; Gölbaşı(Adıyaman) Kapıdere(Malatya) karayolunun 21. km sinde, Güvercin kayasının 200 m kuzeyinde Kapıderesinin 1000 m topoğrafik kotunda planlanmıştır. Regülatörün planlandığı alanda; 2 4 m arasında değişen kalınlıkta yamaç molozu ve alüvyon mostra verir. Sağ ve sol yamaçta ana birim üzerinde mostra veren yamaç molozları 4 m kalınlığına olup genelikle iri blokludur. Blokları 30 cm ile 150 cm arasında değişmektedir. Alüvyon kalınlığı ise 4 m dir. En derin yer R-3 nolu temel sondaj kuyusunu açıldığı yerdir. Bu kesimde alüvyon iri bloklu olup ince taneli malzeme oldukça azdır. Dere taban eğimi yüksek olduğundan malzeme birikimi oldukça azdır. Birim içerisindeki blokların boyutu 30 cm den 80 cm ye kadar değişmektedir. Birimin altında ise gri, yeşil kahve renkli ye yer metamorfik kayaçlar mostra verir. Birim yer yer altere özelikte olup genellikle sert ve sağlam yapıdadır. Regülâtör yerinde; aşağıda şekilde gösterilen R-1, R-2, R-3 ve R-4 nolu temel sondaj kuyuları açılmıştır. Yamaçlarda ve dere yatağında açılan temel sondaj kuyularında yapılan YAS ölçüm neticesinde, YAS seviyesi 0,7 11,63 m arasında değişmektedir. Sağ ve sol sahil palye yükseklikleri 7 m kazı şevlerinin ise 1/2-1/3 arasında alınması uygun olacaktır. Regülâtör yerinin 1/1 000 ölçekli jeolojik haritası, kesiti, YAS seviyesi, Kazı sınırı ve Enjeksiyon sınırı ek 24 de verilmiştir. Yapılan BST su testi neticesinde birimin az geçirimli, geçirimli ve çok geçirimli nitelikte olduğu hesap edilmiştir. Rezervuar alanında bol kırık ve çatlaklı, parçalı, erime boşluklu kireçtaşları mostra verir. Dolaysıyla birim geçirimli özeliktedir. - 50 -

Şekil 17 Regülatör ve Çökeltim Havuzu Alanında Açılan Kuyular Tünel Güzergahı İletim hattı boyunca bir adet tünel projelendirilmiştir. Ancak bu jeolojik etüd çalışmalarında I ve II nolu tüneller olarak ele alınmış ve çalışılmıştır. I nolu tünel; çökeltim havuzunda başlar iki nolu tünelin girişinde son bulur. I nolu tünel boyunca iki adet karotlu temel sondaj kuyusu(it-1 ve İT-2) açılmıştır. İT- 1 nolu karotlu temel sondaj kuyusu 35,00 m derinlğinde, İT-2 nolu karotlu temel sondaj kuyusu ise 20,00 m derinliğinde açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında iki adet karot numunesi derlenerek ambalajlanmış, Kayseri deki Opal Mühendislik tarafında tek eksenli basınç dayanımı ile elastizite modülü ve Poisson oranı hesabı yapılmıştır. - 51 -

Şekil 18 IT 1 Nolu Temel Sondaj Kuyusu Yeri II nolu tünel güzergâhında aynı şekilde iki adet temel sondaj kuyusu(it-3,it-4) açılmıştır. I-II nolu tünel güzergahı boyunca düşük metamorfizmaya uğramış kayaçlar mostra verir. Birim sert ve sağlam yapıda olup, kırık ve çatlakları kalsit ve feldispat dolguludur. Birim içerisinde belirgin bir şekilde yer yer şist bant ve mercekleri gözlemlenir. Çatlak oluşumları düşey ve düşeye yakındır. Karot % desine ve kayacın kalitesine bağlı olarak tüneldeki destekleme şekilleri belirlenmiştir. Şekil 19 İT 2,3 Nolu Tünel Sondaj Kuyuları Yeri - 52 -

Şekil 20 İT 4 Nolu Tünel Sondaj Kuyusu ile Kanal Güzergahın Karşıdan Görünüşü Terzaghi Kaya Sınıflaması(1946) göre birim 2 nolu sınıfa girer. Bu sınıflamaya göre kaya yükü 1,5 kg/cm² olarak hesaplanmıştır ( hesaplama için bkz jeoteknik etüd raporu). RMR sınıflandırmasına göre ise tek eksenli basınç mukavemeti 587 ile 1136 kg/cm² arasında değişmektedir. Bu sınıflamaya göre kayanın sınıflandırılması ve destek şekilleri ekte yer alan jeoteknik etüd raporunda hesaplanmıştır. Tünel güzergâhı jeoloji haritası ve kesiti ek 24 de verilmiştir. Q Sistemi 1974 yılında, Norveç Jeoteknik Enstitüsü (NGİ) araştırmacılarından Barton, Lien ve Lunde tarafından ortaya konulmuştur. Bu sınıflamaya göre destek katagorisi 34 nolu sınıfa girmektedir. Jeoteknik etüd raporunda görüleceği üzere her üç yöntemle gerçekleştirilen hesaplamalar sonucunda tünel açımının, patlatma sistemine uygun olduğu tespit edilmiştir. Birimler sert ve sağlam yapıda olup kazı acısından problem yoktur. İletim Kanalı Güzergahın genelinde sarp olmayan, yayvan ve küçük yamaçların hakim olduğu bir topoğrafya görünümündedir. Bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Bitki örtüsü ise küçük çalılıklar şeklindedir. Hat, iletim tüneli sonunda başlar, yükleme havuzunda son bulur. Hattın geçeceği güzergah boyunca genellikle meta ofiyolitik kayaçlar mostra verir. Birimin emniyetli taşıma gücü 4,5 ile 6,4 arasında değişmektedir. Hattın gececeği güzergâh boyunca jeolojik açıdan bir problem yoktur. İletim hattının % 90 lık bölümü ana birim üzerine oturacaktır. Diğer kalan bölümünde ise yamaç molozları mostra vermektedir. Bu alanda ise yamaç molozu kalınlığı 1-3 m arasında değişmektedir. Yamaç molozuna denk gelen bölümlerinde yamaç molozu kaldırılıp yapı ana birim üzerine oturtulmalıdır. Kazı aşamasında şev oranın 1/3 (3 düşey, 1 yatay) palye yüksekliğinin ise 7-10 m arasında alınması tavsiye edilir. Hattın geçeceği güzergâh boyunca duraylılık açısından bir problem yoktur. Güzergâh boyunca yer altı suyu problemi yoktur. - 53 -

Şekil 21 İletim Hattı, Yükleme Havuzu, Cebri Boru ve Santral Binasından Görünüm Güzergah boyunca var olan dere geçişleri, derenin getirmiş olduğu malzemeye bağlı olarak box tipi menfezler ile ASG veya ÜSG ile geçilmesi uygun olacaktır. Yükleme Havuzu, Cebri Boru Güzergahı, Santral Yeri ve Köprü Ayakları Yükleme havuzu yerinde yapılan iki adet temel sondaj kuyusu neticesinde, direk ana kaya metamorfik kayaçlar kesilmiştir. Birim sert ve sağlam yapıda olup, mevcut kuyularda Presiometre deneyleri yapılmıştır. Yükleme havuzu yerinde YH-1 ve YH-2 olmak üzere toplam 40 m derinliğinde karotlu temel sondaj kuyusu açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında, meta gabro ve serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. Birimin zemin emniyet katsayısı yüksek olup jeolojik açıdan problem yoktur. Cebri boru güzergâhında; CB-1 ve CB-2 olmak üzere iki adet karotlu temel sondaj kuyusu kesilmiştir. CB-1 nolu temel sondaj kuyusunda direk ana kayaya girilmiş, ana kayadaki şist bantlı meta gabro, diyabaz, serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. CB-2 nolu karotlu temel sondaj kuyusunda ise 8,00 m tren hattı menfez köprüsü dolgusu geçilmiş, 8,00-10,00 m ler arasında ise ana metamorfik kayaca girilmiştir. Santral binasının inşa edileceği alanda, SB-1 nolu temel sondaj kuyusu 25 m derinliğinde, SB-2 nolu temel sondaj kuyusu 35 m derinliğinde, SB-3 nolu temel sondaj kuyusu ise 40 m derinliğinde açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında; 8,00-15,00 m ler arasında alüvyon kesilmiş, 15,00 ile 45,00 m ler arasında metamorfik kayaçlar kesilmiştir. Açılan üç adet temel sondaj kuyusunda arazide, presiometre deneyleri yapılmıştır. Santral binasının oturacağı alanda, alüvyonal malzeme ile ana kayac mostra verir. Yapının alüvyona denk gelen bölümlerinde, enjeksiyon veya jet grouting yöntemiyle zemin iyileştirmesi yapılmalıdır. Kazı sırasında oluşacak Palya yükseklikleri 5-10 m arasında şev oranlarının ise 1/2 ile 1/3 arasında alınması uygun olacaktır. - 54 -

Sanatsal yapıların oturacağı alanlarda jeolojik açıdan bir problem yoktur. Sanatsal yapılar ile ilgili 1/ 1000 ölçekli jeolojik harita, yapılar ile ilgili kesit ise ek 24 de verilmiştir. Köprü ayaklarının oturacağı bölümün yakınında iki adet toplam 50 m derinliğinde karotlu temel sondaj kuyusu açılmıştır. K-1 nolu temel sondaj kuyusunda 6 m yamaç molozu, 2 m alüvyon, K-2 nolu temel sondaj kuyusunda ise 15 m derinliğinde alüvyon kesilmiştir. Ayrıca köprü ayağının oturacağı alanda; jeofizik sismik çalışmaları yapılmıştır. Bu bölümdeki alüvyonun güvenli taşıma gücü; 3,11 kg/cm², alltaki ana birimin taşıma gücü 4,25 kg/cm² olarak bulunmuştur. Yapının yapım aşamasında; köprü ayakları tamamen sağlam zemine oturmalıdır. IV.2.2.3. Kitle Hareketleri ( Heyelan/Moloz Akması), Duyarlılık Analizi, Heyelan Riski Haritası, Heyelan Yağış İlişkisi Türkiye de heyelanlar, başta Karadeniz Bölgesi olmak üzere, İç ve Doğu Anadolu Bölgelerinde, sıkça meydana gelen doğal afet olaylarıdır. Afet İşleri Genel Müdürlüğünün arşivindeki, 1958-2000 yılları arasında, olmuş ve muhtemel heyelan verileri derlenerek hazırlanmış olan heyelan tehlikesi haritası aşağıda verilmektedir. Şekil 22 Türkiye Heyelan Tehlikesi Haritası - 55 -

Tablo 22 En Çok Heyelan Tehlikesine Maruz İller Afet İşleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan Türkiye nin kaya düşmesi tehlikesi haritası aşağıdaki şekilde görülmektedir. Şekil 23 Türkiye Kaya Düşmesi Tehlikesi Haritası Türkiye de kaya düşmesi tehlikesi ve riskinin en yüksek olduğu 15 il aşağıdaki tabloda verilmektedir. - 56 -

Tablo 23 En Çok Kaya Düşmesine Maruz İller İnceleme alanı içerisinde sanatsal yapıların oturacağı alanda oluşmuş, yapıları tehdit edecek herhangi bir heyelan oluşumu mevcut değildir. Ancak 2010 yılı mart ayında düzenleyici yerine 700-900 m mesafede oluşmuş, hareket yönü Kapıdere deresine doğru olan heyelan oluşumu görülmüştür. Bu heyalan aktif bir heyalan olup, hareket yönü Kapıdere deresine doğrudur. Bu heyelan oluşumu uzun bir süre tren hattına zarar verdiğinden, tren seferleri durdurulmuştur. Zeminde iyileştirme çalışmaları yapıldıktan sonra tren seferlerine yeniden başlanmıştır. Proje kapsamında Koç regülatörünün su tutmaya başladığında heyelan sahasında nehir suyu seviyesinin yaklaşık 1-2 m yükselmesi durumunda tünele alınmış tren yolunun güvenliğini sağlamak amacıyla alınması gereken önlemler ayrıca daha sonra oluşabilecek herhangi bir kitle hareketinin etkisinin tespiti için heyelan riski raporu hazırlanmıştır ( Bkz Ek ). Çalışma kapsamında limit denge, geri hesap ve şev duyarlılığı analizleri gerçekleştirilmiştir. Limit denge yöntemi ile problemin analizi sonucu G.S. değeri 1 den küçük olarak bulumuş ve stabilite koşulunun sağlanmadığı görülmüştür. Göçen şev limit denge yöntemleriyle çözüm yapan Slide V.6 programında modellenerek, Bishop yöntemi ile farklı zemin ve yeraltısuyu koşullarında sağlanan güvenlik sayıları tespit edilmiştir. Daha sonra statik koşullar için güvenlik katsayısının 1 olduğu kayma dairesi oluşturulmuştur. Bu modellemelere dayanarak şev modellemesi gerçekleştirilmiştir. Modelleme sonucu aşağıdaki şekilde yer almaktadır. - 57 -

Şekil 24 Kayma Dairesinin Slide V.6 Programı ile Modellenmesi Şekil 25 Güvenlik Katsayısı 1 Olan Kayma Dairesi - 58 -

Şekil 26 Sonlu Elemanlar Yöntemi ( Phase 2) ile Şevin Modellenmesi Şekil 27 Phase 2 Programı ile Elde Edilen Deformasyon Dağılımı ( Statik Durum ) Analiz sonuçlarına göre ayrılmış bölge içerisindeki birçok yenilme düzleminin güvenlik katsayısı 1 in altında olduğundan sahada birbirine geçmiş birçok yenilme düzlemi heyelan eden malzemenin makaslama dayanımı parametrelerinin rezidüel değerlere düşmesiyle açıklanır. Zemin veya kayanın kayma mukavemetini aşan gerilmelere maruz kalması halinde ortamdaki pik kayma mukavemeti giderek rezidüel kayma mukavemet değerine azalmakta ve kohezyonlu ortam genelde sürtünmeli ortam gibi davranmaktadır. Yapılan gözlemsel çalışmalarda heyelanlar genellikle yağışları izleyen dönemlerde zemin içindeki gözenek suyu basıncının artması sonucu gerçekleşmekte, topografik eğime ve iklimsel koşullara bağlı olarak hız kazanmaktadır. Bu ndenle yüzeye yakın olan parçalanma ve bozunma sonucunda zayıflamış kaya kütlelerinin zemin malzemesi gibi davranarak dairesel yüzeyler boyunca yenilmesi beklenir. - 59 -

Ana kayacın yüzeyden itibaren yaklaşık 10-15 metrelik kısmı ayrışarak rezidüel zemin haline dönüşmüştür. Ayrışma profilinin yaklaşık olarak topografyaya paralel olduğu söylenebilir. Bu ayrışmış bölgenin altında daha az ayrışmış-ayrışmamış ana kaya bulunmaktadır. Bu nedenle yapılan limit denge analizlerinde yenilme düzleminin ilk 20-25 m lik dairesel yüzeyler boyunca yamaç molozu+rezidüel zemin içerisinde gerçekleştiği kabul edilmiştir. Kapıdağ deresi üzerinde enerji üretimi amacıyla yapımı planlanan Koç Regülatörü su tutmaya başladığında çalışma sahasında nehir seviyesini yaklaşık 1-2 m yükseltmesi durumunda bölgede Devlet Demiryolları tarafından 2010-2011 yıllarında heyelan için tüm iyileştirici önlemler alınmış ve tünele alınmış tren yolunun güvenliğini sağlamak amacıyla daha önceki önlemlere ilave olarak alınması gereken herhangi bir önlem bulunmamaktadır. Heyelan sahasında dere yatağındaki su seviyesinin 1-2 m yükselmesi durumunda, su seviyesi, heyelana neden olan kayma dairesinin oldukça altında kaldığından IV.2.2.4. Proje Sınırları İçindeki Alan İçin Yamaç Stabilitesi, Yamaçlardaki Kayma Hareketlerini Gösteren Harita, Kayma Analizi ( Hafriyat Atığı Olması Durumunda da Uygulanmalıdır) Proje kapsamında birimlerin taşıma güçleri ve kayma eğilimlerinin tespitine yönelik çalışmalar sondaj kuyularından alınan numunelere uygulanan basınçlı su testi ve sızma deneyi, presiyometre deneyi, sismik çalışmaları ve laboratuar deneyleri ile gerçekleştirilmiştir. Arazi ve laboratuvar deneyleri neticesinde, deney sonuçlarına bağlı olarak, zemin taşıma gücü ve emniyet gerilmesi hesabı, aşağıda sanatsal yapıların olduğu bölümlerde ( Bkz Bölüm IV.2.2.6) verilmiştir. Aşağıda ise bu çalışmalar sonucu elde edilen sonuçlar özetlenmiş olup projenin inşaat aşamasında jeoteknik etüd sonucu elde edilen bu önerilere uygun olarak inşaat işlemleri gerçekleştirilecektir. Regülatör Yeri Kazı aşamasında alüvyon ve yamaç molozu kaldırılmalıdır. Yapılan BST su testi neticesinde birimin az geçirimli, geçirimli ve çok geçirimli nitelikte olduğu hesap edilmiştir. Bu nedenle hem zeminin taşıma gücünü arttırmak hemde geçirimsizliği sağlamak için 5 er metre derinlikte kapak enjeksiyonları, 18 25 m arasında değişen derinliklerde perde enjeksiyonları yapılmalıdır. Yapılacak olan enjeksiyon çalışmaları, gövde altında kaçışları engelleyecektir. Rezervuar alanında bol kırık ve çatlaklı, parçalı, erime boşluklu kireçtaşları mostra verir. Dolaysıyla birim geçirimli özeliktedir. Projenin hayata geçirilip işletme aşamasında, mümkün mertebe suyun rezervuarda biriktirilmesine müsaade edilmemelidir. Rezervuardaki birikecek olan suyun birimin kırık ve çatlaklarından kaçışına neden olabilir. Bu nedenle enerji üretiminde mevcut su kullanılmalıdır. Enerji üretimi, suyun rezervuarda biriktirilmesinden ziyade, mevcut sudan elde edilmelidir. Aksi taktirde rezervuar alanındaki suyun birim ile irtibatı kesilmelidir. Kil dolgu ile geçirimsizlik dokanağı oluşturulmalıdır. Yapı yamaç molozları ile alüvyonal malzeme kaldırıldıktan sonra ana birim üzerine oturtulmalıdır. Sağ ve sol sahil palye yükseklikleri 7m kazı şevlerinin ise 1/2-1/3 arasında alınması uygun olacaktır. - 60 -

İletim Tüneli ve Güzergahı İletim tüneli güzergahında açılan sondaj kuyularından elde edilen örneklerin; tek eksenli basınç dayanımı, elastizite modülü, Poisson oranı hesabı yapılmış ve birim kayaçlar Terzaghi Kaya Sınıflaması, RMR sınıflandırması, Q sistemine göre kaya sınıflandırması yöntemlerine göre sınıflandırılmıştır. Yapılan bu analiz ve sınıflamalar neticesinde; birimlerin sert ve sağlam yapıda olduğu, tünel açımının patlatma sistemine uygun olduğu, kazı açısından problem olmadığı sonucuna varılmıştır ( Bkz Ek 24 Jeoteknik Etüd Raporu). İletim Kanalı Güzergahın genelinde sarp olmayan, yayvan ve küçük yamaçların hakim olduğu bir topoğrafya görünümündedir. Bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Bitki örtüsü ise küçük çalılıklar şeklindedir. Hat, iletim tüneli sonunda başlar, yükleme havuzunda son bulur. Hattın geçeceği güzergah boyunca genellikle meta ofiyolitik kayaçlar mostra verir. Birimin emniyetli taşıma gücü 4,5 ile 6,4 arasında değişmektedir. Hattın geçeceği güzergah boyunca jeolojik açıdan bir problem yoktur. İletim hattının % 90 lık bölümü ana birim üzerine oturacaktır. Diğer kalan bölümünde ise yamaç molozları mostra vermektedir. Bu alanda ise yamaç molozu kalınlığı 1-3 m arasında değişmektedir. Yamaç molozuna denk gelen bölümlerinde yamaç molozu kaldırılıp yapı ana birim üzerine oturtulacaktır. Kazı aşamasında şev oranı 1/3 (3 düşey, 1 yatay) palye yüksekliği ise 7-10 m arasında alınacaktır. Hattın geçeceği güzergah boyunca duraylılık açısından bir problem yoktur. Güzergâh boyunca yer altı suyu problemi yoktur(bkz Ek 24 Jeoteknik Etüd Raporu). Yükleme Havuzu, Cebri Boru Güzergahı, Santral Yeri ve Köprü Ayakları Yükleme havuzu yerinde yapılan iki adet temel sondaj kuyusu neticesinde, direk ana kaya metamorfik kayaçlar kesilmiştir. Birim sert ve sağlam yapıda olup, mevcut kuyularda Presiometre deneyleri yapılmıştır. Birimin zemin emniyet katsayısı yüksek olup jeolojik açıdan problem yoktur. Kazı şevleri 1/3 oranında palye yükseklikleri 7 10m arasında alınacaktır. Cebri boru güzergahında; iki adet karotlu temel sondaj kuyusu kesilmiştir. CB-1 nolu temel sondaj kuyusunda direk ana kayaya girilmiş, ana kayadaki şist bantlı meta gabro, diyabaz, serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. CB-2 nolu karotlu temel sondaj kuyusunda ise 8,00 m tren hattı menfez köprüsü dolgusu geçilmiş, 8,00-10,00 m ler arasında ise ana metamorfik kayaca girilmiştir. Santral binasının inşa edileceği alanda 3 adet temel sondaj kuyusu açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında; 8,00-15,00 m ler arasında alüvyon kesilmiş, 15,00 ile 45,00 m ler arasında metamorfik kayaçlar kesilmiştir. Açılan üç adet temel sondaj kuyusunda arazide, presiometre deneyleri yapılmıştır. Yapılan deneyler neticesinde, birimin zemin emniyet gerilmesi hesaplanılarak rapor ekinde verilmiştir. Santral binasının oturacağı alanda, alüvyonal malzeme ile ana kayaç mostra verir. Yapının alüvyona denk gelen bölümlerinde, enjeksiyon veya jet grouting yöntemiyle zemin iyileştirmesi yapılacaktır. Kazı sırasında oluşacak palya yükseklikleri 5-10 m arasında şev oranları ise 1/2 ile 1/3 arasında alınacaktır. - 61 -

Sanatsal yapıların oturacağı alanlarda jeolojik açıdan bir problem yoktur. Köprü ayaklarının oturacağı bölümün yakınında iki adet toplam 50 m derinliğinde karotlu temel sondaj kuyusu açılmıştır. K-1 nolu temel sondaj kuyusunda 6 m yamaç molozu, 2 m alüvyon, K-2 nolu temel sondaj kuyusunda ise 15 m derinliğinde alüvyon kesilmiştir. Ayrıca köprü ayağının oturacağı alanda; jeofizik sismik çalışmaları yapılmıştır. Bu bölümdeki alüvyonun güvenli taşıma gücü; 3,11 kg/cm², alltaki ana birimin taşıma gücü 4,25 kg/cm² olarak bulunmuştur. Yapının yapım aşamasında; köprü ayakları tamamen sağlam zemine oturmalıdır. IV.2.2.5. Depremsellik ve Doğal Afet Potansiyeli Proje alanı 1. derece deprem kuşağı içerisinde yer almaktadır. Regülâtör yerine kıyasla santral yerinin Doğu Anadolu Fay Zonuna ve Güneydoğu Anadolu Bindirmesine daha yakın olması nedeniyle deprem risk analizi girdilerinde santral yeri koordinatları (37 0 55 32 enlem, 37 0 41 17 boylam) esas alınmıştır. Deprem araştırma kayıtlarına göre; proje alanı odak olacak şekilde 100 km yarıçaplı alan içerisinde 1900-2010 yılları arasında magnitüdü 4.0 6.8 arasında değişen 84 adet deprem izlenmiş olup, icmali aşağıda verildiği gibidir. 4.0 M < 5.0 5.0 M < 5.9 6.0 M < 6.9 7.0 M < 7.9 70 ad (%83.3) 13 ad (%15.4) 1ad (%1.1) 0 ad (%0) Proje alanı merkez olacak şekilde 100 km yarıçaplı alan içerisinde izlenen depremlerin karakteristikleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo değerlerinden de izleneceği üzere depremlerin odak merkezleri 0-60 km arasında değişmekte olup, 0-20 km odak merkezli depremler ağırlıklı olarak izlenir. Proje alanı Elbistan Fayı, Sürgü Fayı, Malatya Fayı, Doğu Anadolu Fayı ve Güneydoğu Anadolu Bindirmelerinin kesişim yerine oldukça yakın mesafededir. Proje alanı Güneydoğu Anadolu Bindirmesi üzerinde, proje alanında oluşabilecek depremlere kaynak teşkil edebilecek Sürgü fayına 2.5 km, Doğu Anadolu fayına 10 km mesafededir. Proje alanı ve çevresinde 5 ve daha büyük magnitüde sahip depremlerin dönemlere göre gerçekleşme olasılıkları aşağıda verilmiştir. Tablo 24 Magnitüdü 5 Olan Depremlerin Dönemlere Göre Gerçekleşme Olasılıkları Magnitüd Periyodu 1 yıl 10 yıl 25 yıl 50 yıl 100 yıl Dönme Periyodu 5.0 17,2 84,4 99,1 100,0 100,0 6 5.5 5,4 42,4 74,8 93,7 99,6 18 6.0 1,6 14,9 33,2 55,4 80,1 62 6.5 0,5 4,6 11,1 21,0 37,6 212 7.0 0,1 1,4 3,4 6,7 12,9 724 7.5 0,0 0,4 1,0 2,0 4,0 2475-62 -

Projede, ana kaya üzerinde gelecek zaman periyodları içersinde etkili olması beklenen maksimum yer hareketi ivmelerinin belirlenmesi için ilk etapta sismolojik veriler incelenmiştir. İnceleme sahasında 1900-2009 yılları arasında oluşmuş magnitüdü dört buçukdan büyük (M 4.5) depremler Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Araştırma Enstitüsü, Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi verilerinden derlenmiştir. Risk analizi çalışmasının ikinci safhasında Türkiye Diri Fay haritası üzerinde mevcut tektonik özellikler ve sismolojik veriler korelasyona tabi tutularak bölgeye ait sismotektonik harita üzerinde çizgisel ve alansal deprem kaynakları belirlenmiştir. Deprem risk analizi hesaplamalarında Doç.Dr. Ferfat ÖZÇEP (İstanbul Üniversitesi, Mühendislik Fak, Jeofizik Mühendisliği) tarafından poisson olasılık kuramına göre hazırlanmış bilgisayar programı kullanılmıştır. Alansal ve çizgisel deprem kaynakları için belirlenmiş olan kaynak parametreleri, kaynakların konumları, regülatör aks yerinin koordinat değerleri ve azalım ilişkisi katsayıları bilgisayar programına verilerek ivme-risk değerleri geniş bir yelpazede elde edilmiştir. Proje alanı için yapılan deprem risk analizi sonuçlarına göre; Maksimum Dizayn Depremi (MDE) değeri olarak 0.36 g pik yer ivmesinin, İşletmeye Esas Deprem (OBE) değeri olarak 0.29 g pik yer ivmesinin, Oluşabilecek En Şiddetli Deprem (MCE) için Richter Magnitüdü M= 6.8 depremin yapılacak projede dikkate alınması gerekecektir. Belirlenmiş ivme değerleri yüksek risk değer aralığı ( >0.24 g ) içerisinde kalmaktadır. Maksimum düşey yer hareketi ivme değerleri olarak MDE ve OBE için verilen maksimum yatay yer ivmesi değerlerinin (2/3) ü dikkate alınabilir Maksimum Dizayn Depremi (MDE) : Yapının dizayn edildiği veya analizlerinin yapıldığı magnitüd değeri olan, en yüksek seviyede yer hareketi yaratması beklenen bir depremdir. MDE için tavsiye edilen 50 yıllık ekonomik ömür içerisinde %10 aşılma olasılığı ile beklenen yer hareketi ivmesidir. Böyle bir hareket için ortalama 475 yıllık geri dönüş periyodu dikkate alınmaktadır. İşletmeye Esas Deprem (OBE) : OBE kavramı yapı üzerinde yalnızca küçük hasarlar yaratabilecek bir yer hareketi seviyesini tarif eder. Yapılar işlevlerini OBE seviyesinde bir deprem sonrasında sürdürebilecektir. OBE değerine yakın fakat onu aşmayan depremlerin oluşması halinde hasarlar kolaylıkla giderilebilecek seviyede olacaktır. Diğer bir ifade ile OBE 100 yıllık bir periyot içerisinde %50 olasılıkla aşılamayacak olan yer hareketini tanımlar. Geri dönüş periyodu ise 144 yıla karşı gelmektedir. Oluşabilecek En Şiddetli Deprem (MCE) : Bu kavram sismo-tektonik bölge veya fay zonu üzerinde oluşması muhtemel en şiddetli depremi tarif eder. Meydana gelme olasılığının önemi fazla değildir zira bu deprem 100 yıl ile 10 000 yıllık bir periyotta gerçekleşebilir. - 63 -

Tablo 25 Proje Alanı 100 km Etrafında Magnitüdü> 4.5 Depremlerin Kandilli Kayıtları Tarih Saat (GMT) Enlem Boylam Derinlik (km) Büyüklük 14.06.1964 12:15 38.13 38.51 3 6.0 05.05.1986 03:35 38.02 37.79 4 5.7 06.06.1986 10:39 38.01 37.91 11 5.5 30.10.1908 11:30 37.60 36.80 0 5.4 01.02.1922 16:52 38.00 37.00 0 5.3 03.09.2008 02:22 37.51 38.50 6 5.1 26.02.2004 04:13 38.01 38.25 6 5.0 03.08.1986 01:33 37.19 37.16 39 5.0 20.01.1981 08:27 38.05 38.59 24 5.0 04.12.1978 03:12 38.07 37.43 37 5.0 30.10.1968 16:51 37.99 38.56 3 5.0 23.04.1964 14:23 38.09 38.75 57 5.0 01.06.1961 16:31 37.65 36.76 40 5.0 09.05.1950 09:20 38.24 38.32 70 5.0 09.01.1931 07:01 38.00 38.50 0 4.9 02.04.2000 12:41 37.86 37.08 5 4.7 30.10.1987 10:28 37.64 37.56 10 4.7 24.08.2007 02:53 38.15 37.47 5 4.6 19.11.2002 01:25 38.05 38.41 5 4.6 08.08.1986 18:51 38.01 37.70 19 4.6 05.05.1986 07:01 38.06 37.79 36 4.6 15.07.1984 20:00 38.76 38.04 10 4.6 13.10.1970 00:53 38.28 36.98 34 4.6 17.10.1965 11:23 38.08 38.50 41 4.6 08.05.2000 00:10 38.16 38.78 5 4.5 24.09.1999 19:08 37.51 38.53 16 4.5 05.08.1986 19:58 37.19 37.26 10 4.5 15.06.1986 09:18 38.04 37.28 10 4.5 22.06.1985 07:58 37.26 36.98 33 4.5 02.01.1983 18:05 37.80 38.10 10 4.5 24.07.1981 14:54 38.10 37.90 10 4.5 25.10.1980 05:16 37.97 38.61 64 4.5 11.11.1978 02:47 37.40 38.10 33 4.5 21.09.1978 19:37 37.97 38.59 22 4.5 20.10.1967 06:47 38.00 38.57 33 4.5 14.06.1964 12:38 37.98 38.51 30 4.5-64 -

15.09.2007 05:26 37.87 36.99 5 4.4 28.03.1998 00:29 38.21 38.71 5 4.4 25.03.1993 16:43 38.08 38.54 20 4.4 18.01.1988 21:41 37.80 37.60 3 4.4 06.06.1986 12:07 38.01 37.91 10 4.4 06.06.1986 11:29 38.02 37.84 10 4.4 06.06.1986 10:50 37.98 38.00 10 4.4 14.11.1983 04:01 38.16 38.05 10 4.4 18.01.1974 14:41 37.90 37.90 28 4.4 04.09.2008 22:54 37.47 38.54 10 4.3 20.08.2008 11:01 37.71 37.46 5 4.3 02.04.2003 20:55 38.03 38.24 5 4.3 22.07.2002 23:40 38.31 38.57 19 4.3 15.11.1987 16:20 37.89 38.52 10 4.3 06.06.1986 14:32 37.99 38.04 10 4.3 06.06.1986 13:25 37.96 38.02 10 4.3 08.04.1977 07:53 37.90 36.70 0 4.3 15.09.2007 23:28 37.83 36.98 6 4.2 16.02.1997 19:50 37.97 37.76 0 4.2 23.06.1994 20:11 37.69 37.08 10 4.2 29.05.1992 06:55 37.53 36.81 10 4.2 02.04.1989 18:26 37.76 36.66 10 4.2 07.05.1986 12:35 37.98 37.85 10 4.2 05.05.1986 04:09 38.12 37.81 10 4.2 21.09.1978 23:29 38.03 38.47 26 4.2 08.06.1975 02:30 38.27 37.64 28 4.2 26.03.1962 21:13 38.30 37.13 10 4.2 20.07.2006 18:07 38.03 38.18 10 4.1 02.04.2000 18:26 37.61 37.28 5 4.1 04.11.1998 01:43 37.89 38.79 5 4.1 15.02.1997 15:56 37.94 37.83 0 4.1 19.07.1988 20:44 38.22 38.73 10 4.1 05.05.1986 11:31 37.97 37.88 10 4.1 23.04.1985 00:28 38.60 38.00 10 4.1 15.02.1980 22:42 37.91 38.19 29 4.1 11.11.1978 02:45 38.10 38.44 40 4.1 14.06.1964 16:41 38.14 38.50 33 4.1 14.02.1999 16:59 38.02 38.56 0 4.0-65 -

15.03.2006 21:06 37.45 37.60 6 4.0 23.08.2002 04:10 37.27 37.22 5 4.0 11.04.1999 21:35 37.77 38.18 9 4.0 15.03.1998 23:10 37.57 38.26 4 4.0 02.09.1987 08:59 37.99 37.10 10 4.0 09.06.1986 01:59 37.98 36.90 10 4.0 07.05.1986 10:09 38.00 37.98 10 4.0 05.10.1980 21:31 37.60 37.15 64 4.0 03.02.1979 00:36 38.06 36.60 10 4.0 03.04.1976 09:50 37.90 37.70 0 4.0-66 -

Şekil 28 Proje Alanının 100 km Etrafında Gerçekleşen Magnitüdü 4 den Büyük Depremler - 67 -

Şekil 29 Proje Alanının Deprem Bölgeleri Haritasındaki Yeri - 68 -

IV.2.2.6. Jeoteknik Etüd Raporu (Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Detaylı Jeoteknik Etüdleri) Temel araştırmaları adı altında, 19.05.2010 tarihinde 1 nolu tünel çıkışı olan İT-1 nolu karotlu temel sondaj kuyusu ile çalışmalara başlanmış, K - 2 nolu köprü ayağı için açılan karotlu temel sondaj kuyusunun açımı ile sondaj çalışmalarına 02.08.2010 son verilmiştir. Regülâtör yerinde 6 adet, I ve II nolu tünel eksenlerinde 4 adet, yükleme havuzunda 2 adet, cebri boru güzergâhında 2 adet, santral binasının inşa edileceği alanda 3 adet, köprü ayaklarının oturacağı alanda 2 adet olmak üzere toplam 19 adet temel sondaj açımı gerçekleştirilmiştir. Tablo 26 da proje kapsamında açılan kuyuların temel değerleri işlenmiştir. Koç HES Yeri Jeolojik Araştırma İşleri kapsamındaki çalışmaların büyük bir bölümünü, sondaj çalışmaları oluşturur. Regülatör yerinde 6 adet, I ve II nolu tünel eksenlerinde 4 adet, yükleme havuzunda 2 adet, cebri boru güzergahında 2 adet, santral binasının inşa edileceği alanda 3 adet, köprü ayaklarının oturacağı alanda 2 adet olmak üzere toplam 19 adet temel sondaj açımı gerçekleştirilmiştir. Tüm kuyularda kuyu çapları 66 mm olarak gerçekleşmiştir. Proje Yeri Mühendislik Jeolojisi Araştırma İşleri Teknik Şartnamesine uygun şekilde, değişken hız kontrollü ve hidrolik kontrollü rotary (dönel), karot alan, tel halatlı sistemle çalışabilen, 1 adet sondaj makinesi kullanılmıştır. Söz konusu sondaj makinesi, yerel yapım D 500 sondaj makinesidir. Sondaj çalışmaları sırasında her türlü jeolojik koşula uygun ilerleme ekipmanları, zayıf, kırıklı, faylı ve ezik zon içinde numune alma yeteneğine sahip numune alıcılar, muhafaza borusu, kurtarma ekipmanları, BST ve Permeabilite deney ekipmanları ve benzeri teçhizat hazır tutulmuştur. İlerleme sırasında, öngördüğü koşullar yerine getirilmiş, ayrıca gerekli görülen yer ve derinliklerde gerekli düzenekler ve değişiklikler (sondaj yeri, adedi, derinliği, deney, numune alma tekniği ve benzeri işlemler) yapılmıştır. Karot veriminin arttırılması için karot alma işlemi genellikle bu tip zemin koşullarına uygun, çift tüplü numune alıcı (karotiyer) kullanmak suretiyle yerine getirilmiş, mümkün olan en büyük çaplarla karotlar alınmıştır. Kaya sondajlarında sürekli karotlu ilerleme yapılmıştır. Rotary karot sondajı ile karot uzunluğu boyunca verilen çaptan daha küçük olmayan, yüksek nitelikli, silindirik karotlar elde edilme yoluna gidilmiştir. Aynı şekilde ana birim içerisinde karot alma tekniğinde mevcut olan 1-2 m de bir ilerleme, ana birim üzerinde yapılan ilerlemelerde karot verimi oldukça yüksek olmuştur. Karot sandıkları boyutları, uygun şekilde hazırlanmış menteşeli kapakları olan sağlam ahşaptan yapılmıştır. Karot sandıklarında karot derinlikleri (manevra aralıkları) tahta takozlar ile ayrılmıştır. Biten kuyulara ait örneklerin saklandığı karot sandıkları İşveren in gösterdiği yerlere nakledilerek teslimleri yapılmıştır. Karot sandıkları dijital kamera kullanılarak fotoğraflanmıştır. Sondaj çalışmalarında karot fotoğrafı alma düzeni, karot sandıkları ve bunların etiketlenmesi ilgili düzenekler, numunelerin alınması ve saklanması, yerinde deney ekipmanları ve bunlar ile ilgili düzenekler hazır bulundurulmuş ve talep edildiği koşullarda amaca uygun olarak kullanılmıştır. - 69 -

Tablo 26 Proje Kapsamında Açılan Sondaj Kuyularına İlişkin Ortalama Değerler CB-2 SB-1 SB-2 SB-3 K-1 K-2 R-1 R-2 R-3 R-4 ÇH-1 ÇH-2 İT-1 İT-2 İT-3 İT-4 YH-1 YH-2 CB-1 Kuyu derinliği(m) 10 25 35 40 25 25 20 25 25 20 15 15 35 20 20 20 20 20 10 Dolgu+Yamaç moloz+ Alüvyo.(m) 8 8 14 15 8 13 2 2 4 ----- 7 6 6 ----- ----- ----- 1,5 ----- ----- Temel kayada ilerleme (m) 2 17 21 25 17 12 18 23 21 20,00-8 9 29 20 20 20 18,5 20 10 Ortalama RQD (%) ----- 7 ----- ----- 6 8 Alüvyonda ort. Geçirimlilik (cm/sn) ---- ---- ---- ---- ----- ----- Kayada ortalama geçirim. ( lugeon ) ---- ---- ---- ----- ----- ----- Yeraltı su sevi (m) ---- 1,6 0,7 1,7 1,8 1,8 20 4 18,4 17,6 ----- ----- 13,7 11,6 49,5 15,2 30,8 32,7 10 ---- ---- 2,01*10-3 ---- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- 5,97 8,4 ---- 7,87 ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- 9,8 4,3 0,7 11,65 6,4 6,9 4,1 11,6 4,7 6,6 10,8 10,4 YOK Temel araştırma kuyularına ilişkin icmal bilgiler Tablo 26 de, kuyu açımı ile ilgili teknik detaylar kuyu loglarında, kuyu yerleri ilgili jeolojik harita ve kesitlerde, değerlendirme ve yorumlar mühendislik jeolojisi bölümünde, kuyu logları ve karot sandığı fotoğrafları dosya ekinde yer alan jeoteknik etüd raporu ekinde verilmiştir. YER ALTI SUYU DURUMU Kuyuların Yer altı Suyu Seviyeleri sondaj çalışmaları esnasında ölçülerek sondaj loglarında verilmiştir. Ölçülen değerlere göre YAS seviyesi, regülatör yerinde ve santral binası yerinde, yamaçların dereyi beslediği görülmektedir. ARAZİ DENEYLERİ Açılan kuyu yerlerinde, numune alma yeteneğine sahip numune alıcılar, muhafaza borusu, kurtarma ekipmanları, BST ve Permeabilite deney ekipmanları ve benzeri teçhizat hazır tutulmuştur. Basınçlı Su Testi ve Sızma Deneyi İlerleme sırasında, öngördüğü koşullar yerine getirilmiş, ayrıca gerekli görülen yer ve derinliklerde gerekli düzenekler ve değişiklikler (sondaj yeri, adedi, derinliği, deney, numune alma tekniği ve benzeri işlemler) yapılmıştır. İlerlemelerde yamaç molozu ile alüvyonal zeminin hakim olduğu bölümlerde, iki metrede bir sızma deneyi, ana birimde ise basınçlı su deneyi(bst) deneyleri yapılmıştır. Her iki deneydede elde edilen su miktarları, bilgisayar programı yardımıyla hesaplanmıştır. Ana kayada her 2 m de bir BST(Basınçlı Su Testi) yapılmıştır. Sızma deneyleri ve Basınçlı Su Testi deneyleri regülatör yerinde, geçirimliliği irdelemek amacıyla yapılmıştır. R-1, R-2, R-3 ve R-4 olmak üzere 39 adet basınçlı su testi(bst), 2 adet sızma deneyi yapılmıştır. Lugeon birimlerinin hesaplanmasında aşağıdaki formüllerin, bilgisayar ortamına atılmış programı kullanılmıştır. Gerçek basıncın(peff) bulunması için manometreden okunan basınca yeraltısuyu tablası üzerindeki statik yük(h/10) eklenmiş, deney kademesi başlangıcı ile manometre arasındaki yük kaybı (Pc) elde edilen değerden düşülmüştür. Deney yer altı suyu seviyesi altında yapılıyorsa; Peff =Pm+H/10-Pc Deney yer altı suyu seviyesi üzerinde yapılıyorsa, Peff =Pm+H /10-Pc Peff = Deney kademesindeki gerçek basınç(kg/cm²) Pm =Manometrede okunan basınç(kg/cm²) H = Yer altı suyu seviyesinden manometreye olan düşey uzaklık(m) - 70 -

H =YAS nun olmaması halinde deney zonu ortasından manometreye uzaklık(m) Pc = Manometreden sonraki borularda yük kaybı Deney uygulaması sırasında herhangi bir nedenle 10 atmosfer basınç uygulamasının mümkün olmadığı kademelerde lugeon değerleri aşağıdaki formüle uyarlanmış bilgisayar programı ile bulunmuştur. LU =Q.10/P.L LU = lugeon(lt/dak/m) Q = Kuyuya verilen su miktarı(lt/dak.) P = Uygulanan gerçek basınç(kg/cm²) L = Kademe boyu Presiyometre Deneyi Yükleme havuzu, santral binası ve köprü ayaklarının inşa edileceği alanlarda açılan temel sondaj kuyularında, yaklaşık her iki metrede bir Presiometre deneyleri yapılmıştır. Presiometrenin yapıldığı kuyular; k-1, k-2,sb-1,sb-2,sb-3,yh-1 ve Yh-2 dir. Presiometre deneyleri ile ilgili ölçümler ve hesaplamalar dosya ekinde yer alan jeoteknik etüd raporu ekinde verilmiştir. Sismik Çalışmaları Sismik çalışmaları yeni santral binası yerinde, köprü ayağında, mülkiyet sahibi sondajlı çalışmalara izin vermediğinden dolayı yapılmıştır. Bu maksatla beş adet sismik bir adet rezistivite ölçümleri yapılarak, alüvyonal zemin ile ana birim arasındaki derinlik, zeminlerin taşıma güçleri, yataklanma katsayıları hesaplanmaları yapılmıştır. Jeofizik ile ilgili tüm çalışmalar dosya ekinde yer alan jeoteknik etüd raporu ekinde verilmiştir. LABORATUVAR DENEYLERİ Laboratuvar deneyleri; Regülatör yerinde çökeltim havuzunda, tünel ekseninde ve yükleme havuzunda açılan temel sondaj kuyularında derlenen karot numunelei üzerinde, Opal Mühendislik tarafında üç eksenli, birim hacim kütle, elastizite modülü ve poison oranı gibi deneyler yapılmıştır. Deney sonuçları rapor ekinde verilmiştir. Ayrıca beton karışımında kullanılmak üzere, DSİ 20. Bölge Müdürlüğü Laboratuarında, program dâhilinde ayda bri alınan su numuneleri üzerinde, beton temas suyu ve beton karma suyu için gerekli olan parametreler üzerinde sürekli deneyler yapılmaktadır. Analiz edilen deney neticeleri sonucunda, agrega deneyleri, beton karma suyu ve temas suyu deneyleri, kimyasal yollarla tayini deneyi standartların içerisinde çıkmıştır. Taşıma Gücü Hesaplamaları Yamaç molozu, alüvyon ve metamorfik kayaçlar üzerinde yerinde ve laboratuar deneylerine bağlı olarak, zeminlerin taşıma güçleri ile Zemin emniyet gerilmeleri hesabı yapılarak raporda verilmiştir. Karotlu temel sondaj kuyularında derlenen karot numuneleri üzerinde, Opal Müh. Zem. Arş. Son. Mad. İnş. San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından; Doygun Birim Hacim Ağırlık(DBHA), Elastisite Modülü(Gpa), Poisson Oranı(V), Üç Eksenli Basınç Deneyi, Serbest Basınç Deneyi(kgf/cm²) yapılarak zeminin taşıma gücü ve emniyet gerilmesi hesabı yapılmıştır. Ayrıca açılan 7 adet temel sondaj kuyusunda(yh-1,yh-2,sb-1,sb-2,sb-3,k-1,k- 2), kuyu açımı aşamasında ve sonrasında, her iki metrede bir toplamda 60 adet presiometre deneyi gerçekleştirilmiştir. Presiometre deney sonuçları değerlendirilerek, zemin taşıma ve emniyet gerilmesi hesabı ayrıca yapılmıştır. - 71 -

Arazi ve laboratuvar deneyleri neticesinde, deney sonuçlarına bağlı olarak, zemin taşıma gücü ve emniyet gerilmesi hesabı, sanatsal yapıların olduğu bölümlerde verilmiştir. YAPI YERLERİ MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ Regülatör Yeri Regülâtör ve çökeltim havuzunda yamaç molozları, alüvyon ile metamorfik kayaçlar mostra verir. İletim tünellerinin geçeceği bölümlerde kristaliz kireçtaşları ile meta gabro, diyabaz, serpantin, şist türü kayaçlar mostra verir. Birimler genellikle sert sağlam yapılı olup düşey çatlak oluşumludur. Birim içerisinde, mercek ve bant halinde kalsit, silis ve feldispat mineral oluşumları yer alır. Birimin düşük sıcaklık ve basınç altında kalarak metamorfizmaya uğradığı tahmin edilmektedir. Regülâtör; Gölbaşı(Adıyaman) Kapıdere(Malatya) karayolunun 21. km sinde, Güvercin kayasının 200m kuzeyinde Kapıderesinin 1000 m topoğrafik kotunda planlanmıştır. Regülâtörün planlandığı alanda; 2 4 m arasında değişen kalınlıkta yamaç molozu ve alüvyon mostra verir. Sağ ve sol yamaçta ana birim üzerinde mostra veren yamaç molozları 4 m kalınlığına olup genelikle iri blokludur. Blokları 30 cm ile 150 cm arasında değişmektedir. Alüvyon kalınlığı ise 4 m dir. En derin yer R-3 nolu temel sondaj kuyusunu açıldığı yerdir. Bu kesimde alüvyon iri bloklu olup ince taneli malzeme oldukça azdır. Dere taban eğimi yüksek olduğundan malzeme birikimi oldukça azdır. Birim içerisindeki blokların boyutu 30 cm den 80cm ye kadar değişmektedir. Birimin altında ise gri, yeşil kahve renkli ye yer metamorfik kayaçlar mostra verir. Birim yer yer altere özelikte olup genellikle sert ve sağlam yapıdadır. Regülâtör yerinde; R-1, R-2, R-3 ve R-4 nolu temel sondaj kuyuları açılmıştır. Kuyular ile ilgili tüm veriler Tablo 26 ve sondaj loglarında verilmiştir. Yamaçlarda ve dere yatağında açılan temel sondaj kuyularında yapılan YAS ölçüm neticesinde, YAS seviyesi 0,7 11,63 m arasında değişmektedir. Alüvyonal zeminde basınçsız, ana birimde ise her iki metrede bir basınçlı su testleri yapılarak, birimin geçirimliliği Lugeon cinsinden hesaplanmış ve kuyu loglarında verilmiştir. Sağ ve sol sahil palye yükseklikleri 7 m kazı şevlerinin ise 1/2-1/3 arasında alınması uygun olacaktır. Regülâtör yerinin 1/1 000 ölçekli jeolojik haritası, kesiti, YAS seviyesi, Kazı sınırı ve Enjeksiyon sınırı ek 24 de yer alan paftada verilmiştir. Kazı aşamasında alüvyon ve yamaç molozu kaldırılmalıdır. Yapılan BST su testi neticesinde birimin az geçirimli, geçirimli ve çok geçirimli nitelikte olduğu hesap edilmiştir. Bu nedenle hem zeminin taşıma gücünü arttırmak hemde geçirimsizliği sağlamak için 5 er metre derinlikte kapak enjeksiyonları, 18 25 m arasında değişen derinliklerde perde enjeksiyonları yapılmalıdır. Yapılacak olan enjeksiyon çalışmaları, gövde altında kaçışları engelleyecektir. Rezervuar alanında bol kırık ve çatlaklı, parçalı, erime boşluklu kireçtaşları mostra verir. Dolaysıyla birim geçirimli özeliktedir. Projenin hayata geçirilip işletme aşamasında, mümkün mertebe suyun rezervuarda biriktirilmesine müsaade edilmemelidir. Rezervuardaki birikecek olan suyun birimin kırık ve çatlaklarından kaçışına neden olabilir. Bu nedenle enerji üretiminde mevcut su kullanılmalıdır. Enerji üretimi, suyun rezervuarda biriktirilmesinden ziyade, mevcut sudan elde edilmelidir. Aksi takdirde rezervuar alanındaki suyun birim ile irtibatı kesilmelidir. Kil dolgu ile geçirimsizlik dokanağı oluşturulmalıdır. Yapı yamaç molozları ile alüvyonal malzeme kaldırıldıktan sonra ana birim üzerine oturtulmalıdır. Zemin emniyet gerilmesi hesabı yapılmıştır. - 72 -

Enjeksiyonlar bir Jeoloji Mühendisinin kontrolünde olmalıdır. Regülâtör yeri 1/1 000 ölçekli jeoloji haritası ek 24 de yer alan paftalarda verilmiştir. Tablo 27 Proje Kapsamında Açılan Sondaj Kuyularına İlişkin Ortalama Değerler BOWLES A GÖRE PECK E GÖRE Kuyu No Derinlik (m) Tek Eks. (kg/cm 2 ) RQD (%) HESAPLAMA(kg/cm 2 ) Tek Eks. (kg/cm 2 ) RQD (%) % İND HESAPLAMA(kg/cm 2 ) R-1/ N-1 10,00 10,50 235,4 21 235,4 16 = 14,7 235,4 21 90 235,4 - (235,4 x%90) = 23.54 REGÜLATÖR VE ÇÖKELTİM HAV. R-3/ N-2 9,50 10,00 785,50 14 785,50 16 = 49,09 785,50 14 95 R-4/ N-3 9.00 10,00 762,40 17,6 762,40 16 = 47,65 762,40 17,6 95 785,50 - (785,50 x%95) = 39,28 762,40 - (762,40x%95) = 38,18 ÇH-2/N-5 8,00 8,20 460,3 2,3 460,3 20 = 23,00 460,3 2,3 98 460,3 - (460,3x%98) = 9,21 ORT=560,9 ORT= 33,61 ORT= 560,9 ORT= 27.55 YÜKLEME HAVUZU YERİNDE YH-2 / N-4 17,00-17,50 248,7 32,71 248,7 12 = 20,72 248,7 32,71 86 248,7- (248,7x%86) = 34,9 Kanada Jeoteknik Komitesine Göre İzin Verilebilir Taşımanın Bulunması a)regülatör yeri için q a = K sp x q u q a = 0.10 x 560,9 = 56,09 kg/cm 2 a)yükleme havuzu için q a = K sp x q u q a = 0.10 x248,7 = 24,8 kg/cm 2 Tünel Güzergâhı İletim hattı boyunca bir adet tünel projelendirilmiştir. Ancak bu çalışmada I ve II nolu tüneller olarak ele alınmış ve çalışılmıştır. - 73 -

I nolu tünel; çökeltim havuzunda başlar iki nolu tünelin girişinde son bulur. I nolu tünel boyunca iki adet karotlu temel sondaj kuyusu(it-1 ve İT-2) açılmıştır. İT- 1 nolu karotlu temel sondaj kuyusu 35,00 m derinlğinde, İT-2 nolu karotlu temel sondaj kuyusu ise 20,00m derinliğinde açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında iki adet karot numunesi derlenerek ambalajlanmış, Kayseri deki Opal Mühendislik tarafında tek eksenli basınç dayanımı ile elastizite modülü ve Poisson oranı hesabı yapılmıştır. II nolu tünel güzergâhında aynı şekilde iki adet temel sondaj kuyusu(it-3,it-4) açılmıştır. I-II nolu tünel güzergâhı boyunca düşük metamorfizmaya uğramış kayaçlar mostra verir. Birim sert ve sağlam yapıda olup, kırık ve çatlakları kalsit ve feldispat dolguludur. Birim içerisinde belirgin bir şekilde yer yer şist bant ve mercekleri gözlemlenir. Çatlak oluşumları düşey ve düşeye yakındır. Karot % desine ve kayacın kalitesine bağlı olarak tüneldeki destekleme şekilleri belirlenmiştir. Terzaghi Kaya Sınıflaması(1946) göre birim 2 nolu sınıfa girer. Bu sınıflamaya göre kaya yükü; Hp = 0,5xB=0,5x3=1,5 kg/cm² Hp ; kaya yükü B ; tünel çapı Bu hesaplamaya göre tünelde uygulanacak destek şekli; kaya buluno veya geçici destek uygulanmalıdır. RMR sınıflandırmasına göre; tek eksenli basınç mukavemeti 587 ile 1136 kg/cm² arasında değişmektedir. Bu sınıflamaya göre kayanın sınıflandırılması ve destek şekilleri aşağıdaki tabloda hesaplanmıştır. Tünel güzergâhı jeoloji haritası ve kesiti ek 24 te yer alan paftalarda verilmiştir. - 74 -

Tablo 28 Koç Tüneline İlişkin RMR Kaya Kütlesi Sınıflaması (Bieniawski, 1989) SINIFLAMA PARAMETRESİ DEĞERİ veya TANIMI DERECELENDİRME (PUAN) RMR Kaya Sınıflaması 1 Kayaç dayanımı (Tek eksenli dayanımına göre) 50-100 MPa 7 2 RQD (%) ~ % 21,3 3 3 Süreksizlik aralığı 0,3-1m 17 Devamlılık : 3-10 m (2) Açıklık : 0.1-1 mm (4) 4 Süreksizlik durumu Pürüzlülük :Pürüzlü (5) Dolgu :Sert >5 mm 12 (2) Orta derecede bozunmuş (3) 5 Yeraltısuyu durumu Islak 7 6 Süreksizlik yönelimine göre düzeltme Uygun -2 RMR = 1+2+3+4+5+6 Denetimli patlatma katsayısı ile ilgili azaltma (0.955) Ort 44 (60-41) RMR Kaya Sınıflaması Orta kaya Ortalama desteksiz kalabilme 2 m açıklık için 2 ay Kaya kütlesinin kohezyonu (Kpa) 200-150 Kaya kütlesinin sürtünme açısı 35-40 NOT: Belirlenmiş RMR puanı normal koşullar için geçerli ortalama puanlama değeri olup, jeolojik koşulların normale kıyasla iyileştiği ve kötüleşme gösterdiği durumlarda ortalama puan değeri %40 oranında artar veya azalabilir, (60-41). Q Sistemine Göre Kaya Sınıflaması Q Sistemi 1974 yılında, Norveç Jeoteknik Enstitüsü (NGİ) araştırmacılarından Barton, Lien ve Lunde tarafından ortaya konulmuştur. Bu sınıflandırma sisteminde aşağıda belirtilen formüle göre hesaplanmakta, öncesinde belirtilen tablolardan değerler alınılarak tünele kazı aşamasında ve sonrasında uygulanacak destek şekilleri belirtilmektedir. Q=RQD/Jn xjr/jaxjw/srf RQD; Kaya Kalitesi Jn ;Çatlak Sistemi değeri Jr ;Çatlak pürüzlülüğü değeri Ja ; Çatlak ayrışım değeri Jw ; Çatlak suyu azaltma faktörü SRF ; Gerilim Azaltma faktörü Q =20/15*3/4*0,66/5=0,142 Bu sınıflamaya göre destek katagorisi 34 nolu sınıfa girmektedir. Bu sınıflandırmaya göre ; S(mr) 15-25cm, CCA (Sr9 20-60cm + tg 1m S(mr) ; 15-25cm kalınlığında püskürtme betonu - 75 -

CCA(Sr) ; 20-60cm kalınlığında kemer betonu Tg ; 1m germeli enjeksiyonlu kemer betonu yapılmalıdır. Ptavan yükü =2/ jr*q-1/3 formülünden = 2/3*1/(0,142)1/3= 1,28kg/cm² bulunur. Tünel açımı, patlatma sistemine uygundur. Kazı açısından problem yoktur. Birimler sert ve sağlam yapıdadır. İletim Kanalı İletim kanalı; Güzergâhın genelinde sarp olmayan, yayvan ve küçük yamaçların hâkim olduğu bir topoğrafya görünümündedir. Bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Bitki örtüsü ise küçük çalılıklar şeklindedir. Hat, iletim tüneli sonunda başlar, yükleme havuzunda son bulur. Hattın geçeceği güzergâh boyunca genellikle meta ofiyolitik kayaçlar mostra verir. Birimin emniyetli taşıma gücü 4,5 ile 6,4 arasında değişmektedir. Hattın gececeği güzergâh boyunca jeolojik açıdan bir problem yoktur. İletim hattının %90 lık bölümü ana birim üzerine oturacaktır. Diğer kalan bölümünde ise yamaç molozları mostra vermektedir. Bu alanda ise yamaç molozu kalınlığı 1-3 m arasında değişmektedir. Yamaç molozuna denk gelen bölümlerinde yamaç molozu kaldırılıp yapı ana birim üzerine oturtulmalıdır. Kazı aşamasında Şev oranın 1/3 (3 düşey, 1 yatay) palye yüksekliğinin ise 7-10 m arasında alınması tavsiye edilir. Hattın geçeceği güzergâh boyunca duraylılık açısından bir problem yoktur. Güzergâh boyunca Yer altı suyu problemi yoktur. Güzergâh boyunca var olan dere geçişleri, derenin getirmiş olduğu malzemeye bağlı olarak box tipi menfezler ile ASG veya ÜSG ile geçilmesi uygun olacaktır. Yükleme Havuzu, Cebri Boru Güzergahı, Santral Yeri ve Köprü Ayakları Yükleme havuzu yerinde yapılan iki adet temel sondaj kuyusu neticesinde, direk ana kaya metamorfik kayaçlar kesilmiştir. Birim sert ve sağlam yapıda olup, mevcut kuyularda Presiometre deneyleri yapılmıştır. Yükleme havuzu yerinde YH-1 ve YH-2 olmak üzere toplam 40 m derinliğinde karotlu temel sondaj kuyusu açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında, meta gabro ve serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. Birimin zemin emniyet katsayısı yüksek olup jeolojik açıdan problem yoktur. Kazı şevlerinin 1/3 oranında palye yüksekliklerinin 7 10 m arasında alınması uygun olacaktır. Cebri boru güzergâhında; CB-1 ve CB-2 olmak üzere iki adet karotlu temel sondaj kuyusu kesilmiştir. CB-1 nolu temel sondaj kuyusunda direk ana kayaya girilmiş, ana kayadaki şist bantlı meta gabro, diyabaz, serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. CB-2 nolu karotlu temel sondaj kuyusunda ise 8,00 m tren hattı menfez köprüsü dolgusu geçilmiş, 8,00-10,00 m ler arasında ise ana metamorfik kayaca girilmiştir. Santral binası; santral binasının inşa edileceği alanda, proje firması tarafında önerilen 3 adet temel sondaj kuyusu, arazideki sorunlardan dolayı yerinde açılamamış, aynı karekteri yansıtan ve noktalara parelel olan kesimde açılmıştır. SB-1 nolu temel sondaj kuyusu 25 m derinliğinde, SB-2 nolu temel sondaj kuyusu 35 m derinliğinde, SB-3 nolu temel sondaj kuyusu ise 40 m derinliğinde açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında; 8,00-15,00 m ler arasında alüvyon kesilmiş, 15,00 ile 45,00 m ler arasında metamorfik kayaçlar kesilmiştir. Açılan üç adet temel sondaj kuyusunda arazide, presiometre deneyleri yapılmıştır. Yapılan deneyler neticesinde, birimin zemin emniyet gerilmesi hesaplanılarak rapor ekinde verilmiştir. - 76 -

Santral binasının oturacağı alanda, alüvyonal malzeme ile ana kayac mostra verir. Yapının alüvyona denk gelen bölümlerinde, enjeksiyon veya jet grouting yöntemiyle zemin iyileştirmesi yapılmalıdır. Kazı sırasında oluşacak Palya yükseklikleri 5-10 m arasında şev oranlarının ise 1/2 ile 1/3 arasında alınması uygun olacaktır. Sanatsal yapıların oturacağı alanlarda jeolojik açıdan bir problem yoktur. Sanatsal yapılar ile ilgili 1/ 1000 ölçekli jeolojik harita, yapılar ile ilgili kesit ek 24 te yer alan paftalarda verilmiştir. Köprü ayaklarının oturacağı bölümün yakınında iki adet toplam 50 m derinliğinde karotlu temel sondaj kuyusu açılmıştır. K-1 nolu temel sondaj kuyusunda 6 m yamaç molozu, 2 m alüvyon, K-2 nolu temel sondaj kuyusunda ise 15 m derinliğinde alüvyon kesilmiştir. Ayrıca köprü ayağının oturacağı alanda; jeofizik sismik çalışmaları yapılmıştır. Bu bölümdeki alüvyonun güvenli taşıma gücü; 3,11kg/cm², alltaki ana birimin taşıma gücü 4,25 kg/cm² olarak bulunmuştur. Yapının yapım aşamasında; Köprü ayakları tamamen sağlam zemine oturmalıdır. Taşıma gücünün ve oturmaların tayini: Yükleme havuzu, santral binasındaki kazıya bağlı olarak oturma hesapları ve zemin taşıma güçleri, yataklanma katsayıları, rapor ekinde verilen presiometre ve sismik ölçümlerinde detaylı bir şekilde verilmiştir. NOT; Santral binasının oturacağı alanda ayrıca beş adet sismik, bir adet rezistivite ölçümü yapılmıştır. Yerinde yapılan ölçümler neticesinde alüvyonal zeminin kalınlığı, zemin taşıma gücü, her bir ölçüm için hesaplanılarak jeofizik bölümünde verilmiştir. Projede Jeofizikte ölçümleri sonucu hesaplanan yataklanma katsayıları verilmiştir. KAZI SINIFLAMASI Kazı derinlikleri Koç Regülâtörü, su alma yapısı, iletim kanalı, tünel, yükleme havuzu, cebri boru güzergâhı boyunca ve elektrik santralının oturacağı alanda kazı sınıflaması 1/10 000 ölçekli topografik harita üzerinde arazi gözlemlerine göre tahmini yapılmıştır. Koç Regülatörü % 10 sert küskülük (b2) % 30 yumuşak kaya (c1) % 60 sert kaya (c2) Su Alma Yapısı % 10 küskülük (b2) % 60 yumuşak kaya (c1) % 30 sert kaya (c2) I ve II nolu Tünel % 35 yumuşak kaya (c1) % 65 sert kaya (c2) İletim Kanalı % 10 sert küskülük (b2) % 40 yumuşak kaya (c1) % 50 sert kaya (c2) Yükleme havuzu % 40 yumuşak kaya (c1) % 60 sert kaya (c2) - 77 -

Cebri boru % 30 sert küskülük (b2) %30 yumuşak kaya (c1) % 40 sert kaya (c2) Elektrik santralı % 30 yumuşak küskülük (b1) % 30 sert küskülük (b2) % 20 yumuşak kaya (c1) % 20 sert kaya (c2) Sonuç ve Öneriler 1 - Proje kapsamında; regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, tünel, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binası yer alır. 2 - Araştırmacılar tarafından yapılan incelemelerde bölgenin stratigrafik istifi şu şekilde tarif edilmiştir. Yaşlıdan gence doğru; tabanda Permo Karbonifer yaşlı Malatya metamorfikleri, üstte allokton kökenli Koçali Karmaşığı (Jura Alt Kretase) ile Alt Meastrihtiyen yaşlı Karadut karmaşığı temel kayaç konumundadır. Bu birimin üzerine Üst Meastrihtiyen yaşlı Germav Formasyonu(Şırnak Grubu) açısal uyumsuzlukla gelmektedir. Eosen transgrasyonu ile Lütesiyen yaşlı Hoya Formasyonu(Midyat Grubu) çökelmiş olup daha yaşlı birimleri açısal uyumsuzlukla örtmektedir 3 - Kapıdere deresinin ana beslenim kaynağını proje sahasını çevreleyen dağlara düşen yağmur ve kar sularının, yüzeysel akışa geçmesi veya kırık ve çatlaklar vasıtası ile derinliklere sızıp YAS seviyesini oluşturup, kaynak halinde yüzeye boşalım yapması ve derelere akması neticesinde oluşturur. Sahadaki akifer kayaç özelliğini taşıyan birim kireçtaşlarıdır. 4- Proje alanında ve yakın civarında ekonomik değere sahip cevher ve maden oluşumları ile jeotermal ve şifalı sular yoktur. Ancak metamorfik kayaçlar içerisinde yer yer kalsit ve feldispat minarel oluşumları görülür. 5 - İnceleme alanı ve civarı 1996 yılı Bayındırlık ve İskan Bakanlığının hazırlamış olduğu 1/1 800 000 lik Türkiye Deprem Bölgeleri haritasına göre 1.derece deprem bölgesi olarak gösterilmiştir. Proje alanında olası bir sıvılaşma beklenilmemektedir. Proje alanı için yapılan deprem risk analizi sonuçlarına göre; - Maksimum Dizayn Depremi(MDE) değeri olarak 0,36 g pik yer ivmesinin, - İşletmeye Esas Deprem(OBE) değeri olarak 0.29 g pik yer ivmesinin, - Oluşabilecek En Şiddetli Deprem(MCE) için Richter Magnitüdü M=6.8 depremin yapılacak projede dikkate alınması gerekir. 6 - Koç HES Yeri Jeolojik Araştırma İşleri kapsamındaki çalışmaların büyük bir bölümünü, sondaj çalışmaları oluşturur. Regülatör yerinde 6 adet, I ve II nolu tünel eksenlerinde 4 adet, yükleme havuzunda 2 adet, cebri boru güzergahında 2 adet, santral binasının inşa edileceği alanda 3 adet, köprü ayaklarının oturacağı alanda 2 adet olmak üzere toplam 19 adet, 440 m derinliğinde temel sondaj kuyusu açımı gerçekleştirilmiştir. 7 - Regülâtör yerinde; yamaçlarda ve dere yatağında açılan temel sondaj kuyularında yapılan YAS ölçüm neticesinde, YAS seviyesinin 0,7 11,63 m arasında değişmektedir. Ölçüm sonuçlarına göre yamaçlar dereyi beslemektedir. Ana birimde her iki metrede bir basınçlı su testleri(39 adet) yapılarak, birimin geçirimliliği Lugeon cinsinden hesaplanarak kuyu loglarında verilmiştir. Yapı yamaç molozları ile alüvyonal malzeme kaldırıldıktan sonra ana birim üzerine oturtulmalıdır. - 78 -

Sağ ve sol sahil palye yükseklikleri 7 m kazı şevlerinin ise 1/2-1/3 arasında alınması uygun olacaktır. Yapı, üstte yer alan yamaç molozları ile alüvyonal malzeme kaldırıldıktan sonra sağlam zemine oturtulmalıdır. Zeminde karot numuneleri üzerinde yapılan basınçlı deneyler neticesinde taşıma gücü açısından bir problem yoktur. Tabanda geçirimzislik perdesi oluşturup, taşıma gücünü arttırmak için geçirimsizliği sağlamak için 5 er metre derinlikte kapak enjeksiyonları, 18 25m arasında değişen derinliklerde perde enjeksiyonları yapılmalıdır. Yapılacak olan enjeksiyon çalışmaları, gövde altında kaçışları engelleyecektir. Rezervuar alanında bol kırık ve çatlaklı, parçalı, erime boşluklu kireçtaşları mostra verir. Dolaysıyla birim geçirimli özeliktedir. Projenin hayata geçirilip işletme aşamasında, mümkün mertebe suyun rezervuarda biriktirilmesine müsaade edilmemelidir. Rezervuardaki birikecek olan suyun birimin kırık ve çatlaklarından kaçışına neden olabilir. Bu nedenle enerji üretiminde mevcut su kullanılmalıdır. Enerji üretimi, suyun rezervuarda biriktirilmesinden ziyade, mevcut sudan elde edilmelidir. Aksi takdirde rezervuar alanındaki suyun birim ile irtibatı kesilmelidir. Kil dolgu ile geçirimsizlik dokanağı oluşturulmalıdır. Yapı yamaç molozları ile alüvyonal malzeme kaldırıldıktan sonra ana birim üzerine oturtulmalıdır. 8 - I ve II nolu tünel güzergâhları boyunca 4 adet karotlu temel sondaj kuyusu açılmıştır. Açılan kuyular neticesinde, derlenen numuneler üzerinde yapılan üç eksenli basınç dayanımı neticesinde birimde, taşıma gücü açısından bir problem yoktur. RMR, Terzaghi ve Q sınıflandırmasına göre; tek eksenli basınç mukavemeti 587 ile 1136 kg/cm² arasında değişmektedir. Q sınıflandırmasına göre; Bu sınıflamaya göre destek katagorisi 34 nolu sınıfa girmektedir. Bu sınıflandırmaya göre; S(mr) 15-25cm, CCA (Sr9 20-60cm + tg 1m Terzaghi ye göre destek şekli; kaya buluno veya geçici destek uygulanmalıdır. RMR Sınıflamasına göre birim Orta kaya sınıflamasına girmektedir. Tünel kazı işlemleri Yas seviyesinin altında gerçekleştirilecektir. Kazı işlemleri; metamorfik kireçtaşları ve metamorfik ofiyolitik kayaçlar içerisinde açılacaktır. Kazı aşamasında jeolojik açıdan problem gözükmemektedir. 9 İletim kanalının inşa edileceği alanda yamaç molozları ile metamorfik kayaçlar mostra verir. Kanalın yamaç molozlarına denk gelen bölümleri, yamaç molozu kaldırıldıktan sonra ana birim üzerine oturtulmalıdır. Kanal güzergahı boyunca; palye yüksekliklerinin 7-10 m şev oranlarının ise 1 / 2 ile 1 /3 arasında alınması uygun olacaktır. Zeminde taşıma gücü açısında bir sıkıntı yoktur. 10- Yükleme havuzu yerinde YH-1 ve YH-2 olmak üzere toplam 40 m derinliğinde karotlu temel sondaj kuyusu açılmıştır. Açılan temel sondaj kuyularında, meta gabro ve serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. Birimin zemin emniyet katsayısı yüksek olup jeolojik açıdan problem yoktur. Kazı şevlerinin 1/3 oranında palye yüksekliklerinin 7 10m arasında alınması uygun olacaktır. Santral binasının oturacağı alanda, yapının alüvyonal zemine denk gelen bölümleri, enjeksiyon veya jetgrouting yöntemle iyileştirilmelidir. Kazı sırasında oluşacak Palya yükseklikleri 5-10 m arasında şev oranlarının ise 1/2 ile 1/3 arasında alınması uygun olacaktır. Ayrıca köprü ayağının oturacağı alanda; sondaj, jeofizik sismik çalışmaları yapılmıştır. Bu bölümdeki alüvyonun güvenli taşıma gücü; 3,11kg/cm², alttaki ana birimin güvenli taşıma gücü 4,25 kg/cm² olarak bulunmuştur. Yapının yapım aşamasında; Köprü ayakları tamamen sağlam zemine oturmalıdır. - 79 -

11- Proje kapsamında yer alan tüm sanatsal yapılar için ihtiyaç duyulan agrega malzemesi, proje sahasına yaklaşık 20 km mesafede bulunan ve özel bir firma(edeler Nakliyat Temizlik inşaat Akar. Mad. San.Tic.Ltd.Şti) tarafından işletilen kaya ocağında karşılanılacaktır. Ulaşım Kapıdere Kumlu yolundan karşılanılacaktır. Malzeme nakli için ayrıca bir yola ihtiyaç yoktur. Ancak santral binası yakınında yapılacak olan geçiş köprüsü bu mesafeyi 15 km ye kadar düşürecektir. Tünel kazı aşamasında çıkacak malzeme, laboratuarda yapılacak deneyler neticesinde de kullanılmaya elverişlidir. Proje için ihtiyaç duyulan demir malzemesi, sahaya 234 km mesafede bulunan İskenderun Demir Çelik Fabrikasından, çimento malzemesi sahaya 85 km mesafede bulunan, Adıyaman Sanko Holding Çimento fabrikasından karşılanacaktır. IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler ( Yeraltı Su Seviyeleri; Halen Mevcut Hertürlü Keson, Derin, Artezyen vb. Kuyu; Emniyetli Çekim Değeri; Suyun Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik Özellikleri; Yeraltı Suyunun Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Debileri, Proje Alanına Mesafeleri ) Projenin asıl beslenim kaynağını Kullar, Tatlar deresi ile Erkenek derelerine boşalım yapan yamaç boşalımları, iki birim arasındaki dokanaklar ile kışın yağan kar ve yağmur sularıdır. Kapıdere Deresi düzenli bir akıma sahiptir. Üst kotlarında gelen suların bir bölümü, Kullar deresinde gelen su alabalık üretimi, sulama suyu ve içme suyu kullanımında kullanılmaktadır. Bu sular projenin rantabilitesini etkileyecek konumda değildir. Jeolojik açıdan rezervuar kayaç konumunda olan birim, bol kırık ve çatlaklı, erime boşluklu kristalize kireçtaşlarıdır. Malatya metamorfikleri rezervuar kayaç niteliğinde olmayıp, metamorfik kayaçların üzerinde yer alan kireçtaşları rezervuar kayaç niteliğindedir. İnceleme alanında hidrojeolojik açıdan projenin yapılabilirliğini etkiliyecek bir sorun yoktur. Tablo 29 Sondaj Kuyularından Elde Edilen Yer altı Su Seviyeleri Sondaj Yeri Kuyu derinliği(m) Yeraltı su seviyesi (m) CB-2 Cebri Boru 10.00 yok CB-1 Cebri Boru 10.00 yok SB-1 Santral Binası 25.00 1.60 SB-2 Santral Binası 35.00 0.70 SB-3 Santral Binası 40.00 1.70 K-1 Köprü Ayağı 25.00 1.80 K-2 Köprü Ayağı 25.00 1.80 R-1 Regülatör 20.00 9.80 R-2 Regülatör 25.00 4.30 R-3 Regülatör 25.00 0.70 R-4 Regülatör 20.00 11.65 ÇH-1 Çökeltim Havuzu 15.00 6.40 ÇH-2 Çökeltim Havuzu 15.00 6.90 İT-1 İletim Tüneli 35.00 4.10 İT-2 İletim Tüneli 20.00 11.60-80 -

İT-3 İletim Tüneli 20.00 4.70 İT-4 İletim Tüneli 20.00 6.60 YH-1 Yükleme Havuzu 20.00 10.80 YH-2 Yükleme Havuzu 20.00 10.40 IV.2.4. Hidrolojik Özellikler ( Yüzeysel Su Kaynaklarından Göl, Dalyan, Akarsu ve Diğer Sulak Alanların Fiziksel, Kimyasal, Bakteriyolojik ve Ekolojik Özellikleri, Bu Kapsamda Akarsuların Debisi ve Mevsimlik Değişimleri, Su Toplama Havzası Oligotrofik, Mezotrofik, Ötrofik, Distrofik Olarak Sınıflandırılması, Sedimantasyon, Drenaj, Tüm Su Kaynaklarının Kıyı Ekosistemleri), Projenin Kurulacağı Su Kaynağının/Kaynaklarının Uzun Yıllara Ait Aylık Ortalama Değerleri (m 3 /sn), Akım Gözlem İstasyonları ve Regülatör Yerlerini Temsil Eden Uzun Yıllara Ait Aylık Akım Değerlerinin, İlgili Kurum ( Bu Verilerin Temin Edildiği Kurum ) Onayı Alınarak Sunulması, Projenin Üzerinde Gerçekleştirilen Suyun Herhangi Bir Göl Ekosistemini Besleyip Beslemediği Hakkında Bilgi Projenin su kaynağını Kapıdere çayı oluşturmaktadır. Kapıderenin kolu olan Sürgü çayı, Malatya ilinin güneybatı ucunu oluşturan Sürgü yöresinin sularını toplar. Malatya yöresinin batı kesimlerinde yer alan Karakaya tepesinin güney yamaçlarından doğan Sürgü çayı, Kapıdere çayının önemli bir koludur. Sürgü kasabasından sonra, proje sahasının bulunduğu Kapıdere köyüne kadar batı yönünde akan çay, Kapıdere köyünden hemen önce Tatlar Çayı ile birleşerek Kapı Dere adını alır ve güneye dönerek akışına devam eder. Daha sonra Göksu ile birleşen ve Göksu adını alan akarsu doğuya döner ve Adıyaman il sınırını geçtikten sonra Birecik Barajına dökülür. Kapıderesi üzerinde Koç Reg. Ve HES projesinin memba ve mansabında başka bir HES projesi yer almamaktadır. Proje membaında Sürgü ve Tatlar Çayı birleşiminden önce özel sektör tarafından geliştirilmekte olan ve fizibilite aşamasında olan Kayalı HES projesi yer alır. Birecik Barajı, Gaziantep ile Şanlıurfa sınırları üzerinde olmasına karşın idari yapı olarak Şanlıurfa iline bağlıdır. Baraj, elektrik üretme ve sulama amaçlı olarak 1985-2000 yılları arasında inşa edilmiştir. Zeugma antik kentinin bir kısmı baraj gölü altında kalmıştır. Beton ağırlık ve kaya gövde dolgu tipi olan barajın gövde hacmi 9.400.000 m³, akarsu yatağından yüksekliği 63,00 m, normal su kotunda göl hacmi 1220,20 hm³, normal su kotunda göl alanı 56,25 km²'dir. Baraj 92.700 hektarlık alana sulama hizmeti verirken 672 MW güç ile de yıllık 2.518 GWh'lik elektrik enerjisi üretmektedir. Özel sektör tarafından YİD (Yap-İşlet-Devret) modeli ile yapılıp işletilmekte olan en büyük baraj ve elektrik üretim tesisi olup, 2015 yılında kamu kuruluşu EÜAŞ (Elektrik Üretim AŞ)'ye devredilecektir. Ayrıca bu elektrik üretim santrali Türkiye'nin ortalama %1,2'lik elektrik ihtiyacını da karşılamaktadır. Koç Regülatörü ve HES yeri su temini çalışmalarında 21 091, 2115, 21 191 ve 21 186 Nolu DSİ akım gözlem istasyonlarından yararlanılmıştır. 21 091 nolu gözlem istasyonu: Sürgü suyu Baraj Aksi yağış alanı 254,2 km 2 dir. 1966 1970 yılları arasında 5 yıl değerlendirilmiştir. Değerlendirildiği yılların ortalaması olarak havza verimi 15 l/s/km 2 dir. - 81 -

2115 nolu gözlem istasyonu: Göksu Malpınar EİE tarafından işletilmektedir. Yağış alanı 3998,8 km 2 dir. 1955 1961 arası ve 1968 yılından günümüze kadar işletilmektedir. Değerlendirildiği yılların ortalaması olarak havza verimi 13 l/s/km 2 dir. 21 186 nolu gözlem istasyonu: Göksu Savran yağış alanı 713,5 km 2 dir. 1984 1987, 1989 2003 ve 2005 yılları değerlendirilmiştir. Değerlendirildiği yılların ortalaması olarak havza verimi 17 l/s/km 2 dir. 21 191 nolu gözlem istasyonu: Göksu Ozan yağış alanı 1678,1 km 2 dir. 1984 1990 1994 1995 yılları değerlendirilmiştir. Değerlendirildiği yılların ortalaması olarak havza verimi 13 l/s/km 2 dir. Akım Gözlem İstasyonları (AGİ) verimlerine baktığımızda su temin çalışmasında tereddütte kalacağımız belirsiz bir durum yoktur. Doğal akımların tespiti kapsamında; 21 191 nolu AGİ nin gözlenmiş akımlarından Sürgü barajından savaklanan sular çıkartılmıştır. 2115 nolu AGİ nin gözlenmiş akımlarından Sürgü barajından savaklanan sular çıkartılmıştır. 21 186 ve 21 191 nolu AGİ ler 2115 AGİ akımları ile korele edilmiş ve 21 186 nın 1971 1983, 1988, 2004, 2006 2008 yılları; 21 191 nolu AGİ nin akımları 1971 1983, 1991 193, 1996 2008 yıllarına ait korelasyonla tamamlanmıştır. 21 091 AGİ =Sürgü Baraj aksı = Sürgü Barajı işletme tablosundan elde edilen akımlar Koç Regülatör yeri akımlarını hesaplamak için 211 191 AGİ (Sürgü barajından savaklananlar çıkartılmış halde) 21 186 akımları 21 091( Sürgü barajı gelen akımlar) şeklinde ara havza akımları hesaplanıp alan oranında regülatör yerine taşınmış ve bulunan akımlara sürgü barajından savaklanan akımlar ilave edilerek regülatör yeri akımları hesaplanmıştır ( Bkz Ek 6; Tablo 4.25 Sürgü barajı gelen akımlar, 4.26 Sürgü barajı gelen akımlar, 4.27 2115 Akımları Sürgü Barajından savaklananlar çıkartılmış halde, 4.28 21 186 Akımları eksik yıllar 2115 ten korelasyonla tamamlanmış, 4.29 21 191 Akımları eksik yıllar 2115 ten korelasyonla tamamlanmış, 4.30 Sürgü barajından savaklanan akımlar, 21 191 AGİ akımları Sürgü barjından savaklananlar çıkartılmış, (21 191) (21 186) (21 091) ara havza akımları). Hesaplamalar sonucu bulunan Koç Regülatör yeri akımları aşağıdaki tabloda verilmektedir. Projenin ana su kaynağı Kapıdere çayıdır. Regülatör ve santral arasındaki memba mansap dikkate alınarak su kalitesinin tespitine yönelik Kapıdere Çayından su numunesi alınarak Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo-1 e göre (tüm parametreler radyoaktivite değeri hariç) analizleri yaptırılmış olup sonuçları ek 36 da yer almaktadır. Ayrıca analiz sonuçları saklanarak izleme ve denetimlerde yetkililere beyan edilecektir. - 82 -

Tablo 30 Koç Regülatörü Akım Değerleri ( m 3 /s) YIL EKM KAS ARA OCA ŞUB MRT NİS MYS HZR TEM AĞS EYL Y.ORT. 1971 3.99 4.30 6.35 4.35 4.76 9.99 28.82 15.30 6.78 4.95 4.47 3.94 8.17 1972 4.13 4.20 4.12 3.80 4.01 11.04 12.64 14.54 7.59 4.67 3.87 3.80 6.53 1973 3.65 3.72 3.49 3.39 3.60 4.89 5.41 4.65 3.75 3.04 2.94 2.94 3.79 1974 3.11 3.29 4.05 5.07 4.80 15.21 12.91 6.28 4.79 3.85 3.47 3.34 5.85 1975 4.14 3.38 8.07 7.13 7.52 10.65 25.88 19.43 6.98 5.05 4.18 3.84 8.85 1976 3.66 3.74 4.04 7.58 8.44 10.28 32.05 20.71 8.29 5.79 4.60 4.28 9.45 1977 6.80 8.23 13.75 10.59 12.41 18.24 18.45 16.49 7.06 5.46 4.35 4.12 10.50 1978 4.87 4.24 5.47 9.18 14.17 16.32 14.21 8.83 5.42 4.44 3.83 3.67 7.89 1979 4.27 3.81 5.48 11.69 8.83 8.49 9.32 7.49 4.66 3.78 3.43 3.27 6.21 1980 5.15 10.53 8.92 8.46 9.27 35.58 39.04 18.28 7.29 5.34 4.60 4.13 13.05 1981 4.25 4.30 5.99 17.03 21.52 35.13 20.33 12.92 9.34 5.90 4.58 4.21 12.13 1982 4.39 4.49 8.71 14.84 10.77 11.09 15.78 14.34 6.97 5.09 3.95 3.71 8.68 1983 3.89 3.82 3.81 3.97 4.80 16.42 18.53 14.70 6.22 4.30 3.87 3.59 7.33 1984 2.15 0.95 6.80 4.94 11.44 15.03 14.25 12.00 6.58 5.27 3.82 3.16 6.68 1985 6.78 4.24 4.00 3.52 11.53 7.93 13.34 3.62 4.40 3.64 1.25 1.37 5.47 1986 3.82 4.08 3.82 9.91 8.85 10.76 9.74 12.82 7.67 4.46 3.02 2.74 6.81 1987 3.26 4.45 5.55 9.53 6.95 17.33 21.02 11.29 5.82 4.30 2.73 1.82 7.84 1988 2.33 1.84 6.26 2.78 1.51 7.21 26.14 20.21 5.30 5.31 3.68 2.87 6.66 1989 5.37 4.37 4.61 3.77 3.29 7.82 8.83 5.27 2.40 0.82 0.57 0.47 3.97 1990 2.88 5.37 13.96 9.63 12.07 17.13 13.20 7.39 5.08 3.39 3.06 1.90 7.92 1991 2.54 5.90 4.05 4.31 5.39 7.43 9.18 10.45 3.81 2.28 1.82 1.98 4.93 1992 2.62 3.80 7.22 7.73 8.03 6.64 4.57 15.41 8.48 4.08 2.05 2.33 6.08 1993 2.41 3.66 12.14 12.51 13.55 22.46 17.45 29.64 10.11 5.21 2.60 2.37 11.17 1994 5.53 6.00 6.67 13.86 12.13 12.46 12.83 9.42 5.87 4.64 3.16 2.68 7.94 1995 2.60 5.47 6.88 10.65 10.46 11.84 19.57 10.31 7.26 3.62 1.07 2.21 7.66 1996 3.24 5.02 4.01 13.62 15.28 39.78 19.20 11.28 5.06 3.36 2.45 2.92 10.44 1997 4.27 3.26 18.37 15.94 14.95 13.19 16.08 10.00 4.34 2.87 2.53 3.32 9.09 1998 6.90 8.93 8.88 11.55 15.44 14.64 21.12 24.35 11.37 4.59 3.06 3.93 11.23 1999 4.04 5.72 12.57 8.97 17.73 7.41 15.46 6.30 4.72 3.40 2.89 2.98 7.68 2000 3.27 3.28 3.86 6.92 9.42 4.62 3.47 5.57 2.54 1.62 1.86 2.30 4.06 2001 3.39 3.74 3.99 2.80 4.22 6.67 6.65 7.00 3.51 1.77 1.36 1.74 3.90 2002 1.83 2.69 8.20 19.89 9.48 7.36 17.22 11.84 6.31 4.20 2.18 2.18 7.78 2003 3.02 3.74 4.64 5.20 9.79 16.06 9.58 10.43 5.81 2.19 1.47 1.89 6.15 2004 3.68 3.67 4.69 12.90 11.61 16.19 13.40 9.78 4.87 3.89 3.32 3.15 7.60 2005 1.79 8.11 5.56 1.62 3.46 2.74 1.37 3.62 2.90 1.15 0.46 0.30 2.30 2006 2.96 3.63 3.63 3.82 11.81 10.11 11.80 7.65 4.25 3.47 3.07 3.01 5.77 2007 3.54 5.97 3.82 3.77 6.44 8.43 8.21 6.49 3.24 2.59 2.19 2.37 4.76 2008 2.87 3.20 4.36 3.63 5.17 8.30 4.31 3.30 2.53 2.12 2.12 2.43 3.70 0RT 3.66 4.51 6.60 8.03 9.34 13.09 15.04 11.56 5.77 3.84 2.89 2.82 7.26-83 -

IV.2.5. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı, Varsa Havza Özelliği (İçme, Kullanma, Sulama Suyu, Elektrik Üretimi, Baraj, Göl, Gölet, Su Ürünleri Üretiminde Ürün Çeşidi ve Üretim Miktarları), Proje Alanının İçme ve Kullanma Suyu Temin Edilen Kıta İçi Yüzeysel Su Havzasında Kalıp Kalmadığı, Söz Konusu Derenin Herhangi Bir İçme Suyu Kaynağını Besleyip Beslemediği, Söz Konusu Dereden İçme ve Kullanma Suyu Alınıp Alınmadığı Projenin su kaynağını Kapıdere çayı oluşturmaktadır. Kapıderenin kolu olan Sürgü çayı, Malatya ilinin güneybatı ucunu oluşturan Sürgü yöresinin sularını toplar. Malatya yöresinin batı kesimlerinde yer alan Karakaya tepesinin güney yamaçlarından doğan Sürgü çayı, Kapıdere çayının önemli bir koludur. Sürgü kasabasından sonra, proje sahasının bulunduğu Kapıdere köyüne kadar batı yönünde akan çay, Kapıdere köyünden hemen önce Tatlar Çayı ile birleşerek Kapı Dere adını alır ve güneye dönerek akışına devam eder. Daha sonra Göksu ile birleşen ve Göksu adını alan akarsu doğuya döner ve Adıyaman il sınırını geçtikten sonra Birecik Barajına dökülür. Kapıderesi üzerinde Koç Reg. Ve HES projesinin memba ve mansabında başka bir HES projesi yer almamaktadır. Şekil 30 Kapıdere Çayı Hidrolojik Faaliyetler (http://geodata.ormansu.gov.tr/3d/indexv5.aspx) Proje membaında Sürgü ve Tatlar Çayı birleşiminden önce özel sektör tarafından geliştirilmekte olan ve fizibilite aşamasında olan Kayalı HES projesi yer alır. Kayalı HES projesi; Sürgü ve Tatlar çayları üzerinde Kayalı I Regülatörü, Kayalı II Regülatörü ve Kayalı HES olarak 3.80 MW M, 3.64 MW E kurulu güçle elektrik üretimini amaçlayan bir projedir. Proje kapsamında hazırlanan ve DSİ Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanan Koç Regülatörü ve HES Su Hakları Raporu nda da belirtildiği üzere Kapıdere çayı üzerinde, regülatör ve santral arasında kalan kısımda 6 adet ark aracılığı ile halk sulamaları yapılmaktadır. Bu arklardan biri sol sahilde kalan beş adedi ise sağ sahilde yer almaktadır. Bu arklar ile toplam 23.7 ha lık halk sulaması gerçekleştirilmektedir. Su haklarına konu olan sahada tarımsal sulama dışında, su gücüne dayalı olarak çalışan bir değirmen, balık üretim tesisi, vb tespit edilmemiştir. - 84 -

IV.2.6. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (Toprak Yapısı, Arazi Kullanım Kabiliyeti, Sınıflaması, Taşıma Kapasitesi, Toprak İşleri İçin Kullanımı, Doğal Bitki Örtüsü Olarak Kullanılan Mera, Çayır vb.) Proje alanına ait arazi kullanım durumu haritası rapor ekinde (Bkz. Ek 18) verilmiştir. Arazi kullanım haritasına göre; ünite alanları, depolama alanları ve şantiye alanı VII. Sınıf işlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı olarak uygun olan arazilerle orman rejimindeki araziler üzerinde yer almaktadır. Arazi kullanım haritasına göre proje ünitelerinin yer alacağı toprak grubunun, arazi kullanım sınıfının ve erozyon derecesinin gösterimi Tablo 31 da verilmiştir. Tablo 31 Proje Alanının Arazi Kullanım Haritası Kapsamındaki Durumu Tesisler Regülatör İletim Kanalı İletim Tüneli Yükleme Havuzu Cebri Boru Santral Şantiye Kazı Fazlası Malz. Depo Sahası I Kazı Fazlası Malz. Depo Sahası II Kazı Fazlası MAlz. Depo Sahası III Kazı Fazlası Malz. Depo Sahası IV Bitkisel Toprak Depo Sahası Arazi Kullanım Haritasına Göre Diğer Toprak Özellikleri Arazi Kullanım Durumu Toprak Grubu Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Taşlı Orman Erozyon Derecesi Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Arazi Kullanım Sınıfı VII VII VII VII VII VII VII VII VII VII VII VII Proje alanında görülen toprak grubu kireçsiz kahverengi orman toprakları olup yakın çevresinde ise kolüvyal topraklar ve kırmızı kahverengi topraklar görülmektedir. Kireçsiz Kahverengi orman toprakları: A (B) C profilli topraklardır. A horizonu iyi oluşmuştur ve gözenekli bir yapısı vardır. (B) horizonu zayıf oluşmuştur. Kahverengi veya koyu kahverengi, granüler veya yuvarlak köşeli blok yapıdadır. (B) horizonunda kil birikimi yok veya çok azdır. Horizon sınırları geçişli ve tedricidir. Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları genellikle yaprağını döken orman örtüsü altında oluşur. Bu topraklar Malatya'nın güneybatısı ile kuzeybatısında, Arguvan'ın batısında, Pütürge çevresinde görülmektedir. Eğimleri genellikle dik ve çok dik, derinlikleri sığ ve çok sığdır. %48'i taşlı olup il genelindeki taşlı toprakların %11'ini oluşturmaktadırlar. - 85 -

İldeki toplam alanları 128370 hektar olup; %10'u işlemeli tarıma uygun I.,III. ve IV. sınıf arazilerden oluşmakta ve yaklaşık olarak %82'Iik kısmı ormanla kaplı bulunmaktadır. Kırmızı Kahverengi Topraklar : Solumun rengi hariç, hemen hemen diğer bütün özellikleri Kahverengi toprakların aynı veya benzeridir. Ana maddesi değişiktir. A horizonu tipik olarak kırmızımsı kahverengi veya kırmızıdır ve yumuşak kıvamdadır. B horizonu kırmızı veya kırmızımsı kahverengi, daha ağır bünyeli ve oldukça sıkıdır. B horizonunun altında kalsiyum karbonat birikme horizonu bulunur. Beyazımsı renkli olan bu horizon yumuşak veya çimentolaşmış olabilir. Kırmızımsı Kahverengi topraklar çeşitli ana maddeler üzerinde oluşur. Doğal bitki örtüsü uzunca otlar ve çalılardır. Doğal drenajları iyidir. Biyolojik etkinlikleri düşük, doğal verimlilikleri yüksektir. Bu topraklar Akçadağ'ın kuzey, batı ve kuzeybatısında, Doğanşehir ve Hekimhan çevresinde, Yesilyurt ve Doğanşehir arasında bulunmaktadır. Eğimleri dik, çok dik ve orta, derinlikleri ise 819, çok sığ ve orta derindir. Yaklaşık olarak %60'1 taşlı, %8'i kayalıdır ve il genelindeki taşlı toprakların %23'ü, kayalıların ise %35'i bu toprak grubundadır. Kırmızımsı Kahverengi toprakların toplam alanı 212 470 hektar olup bunun %20'si toprak işlemeli tarıma uygundur. %69'1'i mera olarak kullanılmakta, %4,9'u orman ve funda ile kaplı bulunmaktadır. Kolüvyal Topraklar: Genellikle dik eğimlerin eteklerinde ve vadi ağızlarında yer alırlar. Yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı ve yan derelerle taşınarak biriken materyaller üzerinde oluşmuş (A) C profilli genç topraklardır. Ayrıca, özellikleri bakımından daha çok çevredeki yukarı arazi topraklarına benzerlerse de ana materyalde derecelenme ya hiç yok ya da yetersizdir. Profilde, yağışın veya yüzey akışının yoğunluğuna ve eğim derecesine göre değişik parça büyüklüğünü içeren katlar görülür. Bu katlar alüvyal topraklarda olduğu gibi birbirine paralel durumda olmayıp düzensizdir. Dik eğimliler ve vadi ağızlarında bulunanlar çoğunlukla az topraklı olup kaba taş ve molozları içerirler. Yüzey akış hızının azaldığı oranda parçaların çapları küçülür. Eğimin çok azaldığı yerlerde, parçacıklardaki küçülme alüvyum parçaları düzeyine geldiğinden, bu gibi yerlerde Kolüvyal topraklar, geçişli olarak Alüvyal topraklara karışır. Bunlarda eğim tek tip olup materyalin geldiği yöne doğru artmaktadır. Ara sıra taşkına maruz kalırlarsa da eğim ve bünye nedeniyle drenajları iyidir. Tuzluluk ve sodiklik gibi sorunları yoktur. Kolüvyal topraklar Doğanşehir'in doğusunda, Kale Bucağı, Darende ve Hekimhan çevresinde ve küçük akarsu vadilerinde görülür. Yağışın yeterli olması veya sulanmaları halinde verimleri yüksektir. Toplam alanları 31.201 hektardır. 5 5 Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgesi; 1/100000 Ölçekli Çevre Düzen Planı Açıklama Raporu - 86 -

Şekil 31 Proje Sahası ve Çevresi Erozyon Derecesi, Arazi Kullanım Şekli ve Diğer Toprak Özellikleri Haritası Şekil 32 Proje Sahası ve Çevresi Büyük Toprak Grupları ve Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıflandırması Haritası - 87 -

IV.2.7. Tarım Alanları (Tarımsal Gelişim Proje Alanları, Sulu ve Kuru Tarım Arazilerinin Büyüklüğü, Ürün Desenleri ve Bunların Yıllık Üretim Miktarları, Ürünlerin Ülke Tarımındaki Yeri ve Ekonomik Değeri) Koç Regülatörü ve HES proje alanı içerisinde; devletin hüküm ve tasarrufu altında olan orman sayılan alanlar ve şahıslara ait araziler yer almaktadır. Proje alanının büyük bir kısmı orman arazisi olup; iletim sistemi güzergâhı üzerinde ve santral yerinde şahıs arazileri yer almaktadır. Proje kapsamında 91.214,21 m 2 orman alanı ve 59.852,77 m 2 şahıs arazisi kullanılması planlanmaktadır. Proje kapsamında rapor ekinde yer alan ve DSİ XX. Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanan Su Hakları Raporu nda da görüleceği üzere regülatör ve santral arasında kalan kısımda 6 adet ark aracılığıyla 23,7 ha lık alanda halk sulamaları yapılmaktadır. Proje alanında toprak kısıtlı bir faktördür. Tarıma elverişli araziler Kapıdere Çayı etrafındaki sulu arazilerdir. Proje alanı Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi ve Malatya ili, Doğanşehir İlçesi sınırları içerisinde yer alır. Ürün desenleri ve yıllık üretim miktarları ve bu ürünlerin ülke tarımındaki yeri ve ekonomik değerinin tespitine yönelik olarak TÜİK 2012 verileri kullanılmıştır. Veriler aşağıdaki tablolarda özetlenmektedir. Tablo 32 Tahıllar ve Diğer Bitkisel Ürün Üretimi Ürün adı Gölbaşı Türkiye Doğanşehir Türkiye Üretimine Türkiye Üretim (ton) Üretim(ton) Üretimine Oranı Üretim(ton) Oranı Arpa (Diğer) 8.033 0.000% 329 0.005% 6510000 Ayçiçeği (Yağlık) 112 0.009% 0 0.000% 1200000 Buğday (Diğer) 10064 0.060% 8243 0.049% 16800000 Buğday (Durum) 494 0.015% 5878 0.178% 3300000 Fasulye (Kuru) 21 0.011% 873 0.437% 200000 Fiğ (Yeşil Ot) 3121 0.074% 780 0.018% 4245417 Korunga (Yeşil Ot) 0 0.000% 25 0.002% 1459570 Mercimek (Kırmızı) 40 0.010% 13 0.003% 410000 Mısır (Dane) 434 0.009% 0 0.000% 4600000 Mısır (Silajlık) 3630 0.024% 3463 0.023% 14956457 Nohut 1262 0.244% 72 0.014% 518000 Patates (Diğer) 0 0.000% 329 0.007% 4795122 Susam 48 0.296% 0 0.000% 16221 Şekerpancarı 1137 0.008% 6041 0.040% 15000000 Yonca (Yeşil Ot) 172 0.001% 950 0.008% 11536328-88 -

Tablo 33 Sebze Üretimi Ürün adı Gölbaşı Türkiye Doğanşehir Türkiye Üretimine Türkiye Üretim (ton) Üretim(ton) Üretimine Oranı Üretim(ton) Oranı Kök ve Yumru Sebzeler 126 0.004% 319 0.010% 3040692 Meyve İçin Yetiştirilen Sebzeler 5762 0.025% 7894 0.034% 23004689 Diğer Sebzeler 0 0.000% 476 0.028% 1707325 Tablo 34 Meyveler, İçecek ve Baharat Bitkileri Üretimi Ürün adı Üretim(ton) Gölbaşı Türkiye Üretimine Doğanşehir Türkiye Üretimine Türkiye Üretim (ton) Oranı Üretim(ton) Oranı Diğer Meyveler 3198 0.048% 39358 0.591% 6660362 Muz, İncir, Kivi, Avakado 24 0.012% 0 0.000% 207727 Üzüm 22500 0.595% 1060 0.028% 3784467 Zeytin ve Diğer Sert Kabuklular 1184 0.040% 222 0.007% 2971354 Üzüm (Şaraplık) 0 0.000% 9 0.002% 400659 Proje kamulaştırma çalışmaları kapsamında tarım alanları için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu hükümlerine uyulacak olup İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden tarım dışı amaçla arazi kullanım izni alınacaktır. IV.2.8. Orman Alanları (Ağaç Türleri ve Miktarları (m 2 ), Kapladığı Alan Büyüklükleri ve Kapalılığı Bunların Mevcut ve Planlanan Koruma ve/veya Kullanım Amaçları, 1/25 000 ölçekli Meşcere Haritası) Proje kapsamında 91214,21 m 2 orman alanı kullanılması planlanmaktadır. Proje alanı; Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü, Malatya Orman İşletme Müdürlüğü, Doğanşehir Orman İşletme Şefliği tarafından hazırlanan ÇED inceleme değerlendirme formuna göre Doğanşehir serisinde; 539 ve 565 nolu bölmelerde yer almaktadır. İşletme şekli doğayı koruma işletme sınıfı, bölgedeki ağaç cinsi BAr ve M meşcere tipleri ise Bar-T-2, BMBt-T, ve BMBt-E olarak tespit edilmiştir. Şanlıurfa Bölge Müdürlüğü, Adıyaman Orman İşletme Müdürlüğü, Gölbaşı Orman İşletme Şefliği tarafından hazırlanan ÇED inceleme değerlendirme formuna göre Gölbaşı serisinde; 1,10,11,18 ve 19 nolu bölmelerde yer almaktadır. İşletme şekli bozuk baltalık, bölgedeki ağaç cinsi Meşe meşcere tipleri ise BMBt, E ve Z olarak tespit edilmiştir. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığı için proje kapsamında yer alan orman sayılan alanların kullanımı için, 6831 Sayılı Orman Kanunun, 5192 sayılı kanunla değişik, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'' alınacaktır. - 89 -

IV.2.9. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Yaban Hayatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Çevre Koruma Alanları, Turizm Alan ve Merkezleri, Mera Kanunu Kapsamındaki Alanlar, Projenin Korunan Alanlara Uzaklıklarının 1/100.000 lik Ölçekli Haritada Gösterilmesi) Proje alanının ve çevresinin ÇED Yönetmeliği Ek-V Duyarlı Yöreler kapsamında değerlendirilmesi aşağıda verilmiştir. 1. Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları" Proje sahası içerisinde bu tür alanlar yer almamaktadır. b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Alanları ve Yaban Hayvanı Yetiştirme Alanları" Proje sahası içerisinde ve yakın çevresinde bu tür alanlar yer almamaktadır. c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, Turizm Alan ve Merkezleri Proje sahası içerisinde ve yakın çevresinde bu tür alanlar yer almamaktadır. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları Proje Kapıderesi üzerinde gerçekleştirilecek olup DSİ XX. Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanan Su Hakları Raporunda da belirtildiği üzere herhangi bir balık üretim tesisi bulunmamaktadır. d) İçme ve Kullanma Su Kaynakları ile İlgili Koruma Alanları Proje alanı içerisinde bu tür alanlar yer almamaktadır. e) 2/11/1986 tarihli ve 19269 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri" Proje alanı ve çevresinde bu tür alanlar bulunmamaktadır. Yapılan hesaplamalar sonucu proje alanında oluşacak emisyon hava kalitesi değerleri yönetmelikte verilen sınır değerlere ulaşmayacaktır. f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar - 90 -

Proje sahası sınırları içerisinde 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar yer almamaktadır. g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar İlgili kanunda koordinatları verilerek tanımlanan alan ile Proje alanının etkileşimi söz konusu değildir. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler Faaliyet alanındaki orman alanları için Orman Bölge Müdürlüğünden gerekli izinler alınacaktır. 6831 Sayılı Orman Kanunu gereğince yapılacak Arazi Tahsisi ve İzinlere ait yönetmelik gereği yerine getirilecek ve orman alanları için 6831 sayılı Orman Kanunun 17. Maddesi gereği gerekli izinler alınacaktır. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar Proje sahası kapsamında böyle bir alan söz konusu değildir. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar Proje alanı içersinde ve yakın civarında böyle bir alan söz konusu değildir. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar Proje alanları meralık alan içersinde yer almamaktadır. Kamulaştırma çalışmaları kapsamında meralık alan kullanılması durumunda mera kanunu kapsamında gerekli izinler alınacaktır. j) 17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar Proje kapsamında Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler alınacaktır. 2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984 tarihli ve 18318 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları" Proje alanları ve çevresinde İlgili Sözleşmede belirtilen flora, fauna, Deniz Kaplumbağası, Üreme Alanları nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları bulunmamaktadır. b) 12/6/1981 tarih ve 17368 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar Proje Alanı ve çevresinin Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınan alanlar ile ilgisi bulunmamaktadır. - 91 -

ı) 23/10/1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar bulunmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve 17959 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar Proje sahası ve yakın çevresinde bu tür alanlar yer almamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve 21937 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar Proje alanı ve yakın civarında böyle bir alan bulunmamaktadır. d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi Proje sahasında Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamında belirlenen alanlar yer almamaktadır. 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri) Proje sahası Adıyaman-Şanlıurfa-Diyarbakır Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ve Malatya-Elazığ-Bingöl-Tunceli Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı içerisinde kalmaktadır. İlgili 1/100.000 ölçekli çevre düzen planlarında proje ünitelerin bulunduğu alanlar orman alanı ve ekolojik öneme sahip alan olarak tanımlanmıştır. Proje kapsamında yapılacak iş ve işlemler Çevre Düzeni Planının 5.18.6.1, 5.18.6.2 ve 4.20 No lu genel hükümleri uyarınca gerçekleştirilecektir. b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı Faaliyet alanındaki tarım alanları için 5403 sayılı Toprak Koruma Kanunu kapsamında Adıyaman ve Malatya İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. - 92 -

c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler Proje, Kapı Deresi üzerinde planlanmakta olup, Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında gerekli izinler alınacaktır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları Proje, Kapıderesi üzerinde planlanmaktadır. Proje ünite alanları kapsamında yer altı suyu işletme sahaları bulunmamaktadır. d) Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar Yukarıda belirtilen alanların hiçbiri proje alanı ve çevresinde bulunmamaktadır. IV.2.10. Flora ve Fauna ( Türler, Endemik Özellikle Lokal Endemik Bitki Türleri, Alanda Doğal Olarak Yaşayan Hayvan Türleri, Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler, Nadir ve Nesli Tehlikeye Düşmüş Türler ve Bunların Alandaki Bulunuş Yerleri, Bölgedeki Dağılımları Endemizm Durumları, Bolluk Miktarları, Av Hayvanlarının Adları, Popülasyonları ve Bunlar İçin Alınan Merkez Av Komisyonu Kararları ) Her bir Türün Kim Tarafından ve Ne Zaman, Hangi Yöntemle ( Literatür Gözlem vs.) Tespit Edildiği, Colins Bird Guide, Türkiye'nin Önemli Kuş Alanları Kitabı, Türkiye'nin Önemli Doğa Alanları Kitabı, IUCN, Bern Sözleşmesi, 2010-2011 MAK Kararları, CITES gibi Uluslararası Anlaşmalara Göre Durumu, Türlerin Projeden Ne Şekilde Etkileneceği, Proje Alanındaki Vejetasyon Tiplerinin bir Harita Üzerinde Gösterilmesi. Projeden ve Çalışmalardan Etkilenecek Canlılar İçin Alınması Gereken Koruma Önlemleri (İnşaat ve İşletme Aşamasında). Arazide Yapılacak Flora Çalışmalarının Vejetasyon Döneminde Gerçekleştirilmesi ve Bu Dönemin Belirtilmesi, Flora İçin Türkiye Bitkileri Veri Servisi ( TUBİVES) Kullanılarak Kontrol Yapılması, ( Flora ve Fauna Elemanlarının Tespiti Alanlarında Uzman İki Ayrı Biyolog Tarafından Arazi Çalışmaları Yapılarak Belirlenmeli, Literatür Çalışmaları ile Doğrulanmalı ) Proje alanı ve çevresinin flora ve faunasını tespit edebilmek ve HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu çalışmaları kapsamında KTÜ Orman Fakültesi Toprak İlmi ve Ekoloji A.B.D. Başkanı Prof. Dr. Lokman ALTUN, KTÜ Fen Fakültesi Hidrobiyoloji A.B.D. Prof. Dr. Bilal KUTRUP ve KTÜ Mühendislik Fakültesi Uygulamalı Jeoloji A.B.D., Hidrojeoloji Bilim Dalı Doç. Dr. Fatma GÜLTEKİN tarafından vejetasyon döneminde arazi çalışması yapılmıştır. - 93 -

Flora Projenin Planlandığı bölge İran-Turan Fitocoğrafik Bölgesinin EA bölümünde olup, Davis e göre B7 karesi içerisine girmektedir. Projenin hayata geçierileceği Malatya İli, Doğanşehir İlçesi iklimi Doğu Anadolu iklimi özelliklerini taşımaktadır. Yaz döneminde güneyden gelen kuru ve sıcak tropikal hava kütlesi etkili olmakta, yağış gözlenmemektedir. Sonbahardan itibaren il Kuzeybatı Avrupa dan Basra Körfezi ne kadar sokulan cephe faaliyetleri içerisinde kalmaktadır. Bu dönemde kuzeyden gelen soğuk hava kütlesi ile güney ve güney batıdan sokulan nispeten ılık, nemli tropikal kökenli hava kütlesinin karşılaşması ile yağışlar başlamakta, bu yağışlar ilkbahar ortalarına kadar devam etmektedir. Şekil 33 Proje Sahasının Davis Grid Sistemi Üzerinde Gösterimi Bölgenin doğal bitki örtüsü yükselti iklim kuşaklarına göre şekillenmiş olup, klimaks bitki topluluğu, Quercus dschorochensis K.Koch. (meşe), Salix alba, Platanus orientalis, Juniperus oxycedrus gibi ağaç türlerinden oluşmaktadır. Projenin yapılacağı bölgedeki vejetasyonun gelişimi iyidir. Faaliyet alanı içinde ve çevresinde riparian (Nehir Yatağı) ve Çayırlıklar olmak üzere iki önemli Ekosistem yer almaktadır. Riparian (Nehir Yatağı) Ekosistemleri; Daimi bir akışa sahip ancak su seviyesi ilkbaharda eriyen karlarla mevsimsel olarak değişen ve akış esnasında eğime bağlı olarak az çok dalgalı bir çalkantı oluşturmaktadır. Nehir kenarında Salix babylonica ve Salix alba, Papaver rhoeas C. Koch., Cardamine graeca Pourr., ve Licopus europaeus vb. gibi riparian türler yaygın ve dominanttır. - 94 -

Alüvyal- Kolüvyal Hidromorfik Çayırlıklar: Projenin gerçekleştirileceği dere kenarındaki alüvyal-kölüvyal arazilerin yüzeyaltı suyunun toprak tabakalarını beslediği yerlerde alüvyal-kölüvyal hidromorfik topraklar üzerinde tür kompozisyonu bakımından fakir çayırlar yayılış gösterir. Kış aylarında yağan karın Mart ayının içerisinde erimeye başlaması ve sıcaklığın artışına bağlı olarak, başlayan büyüme dönemiyle birlikte vejetatif gelişim başlamakta ve Mayıs-Haziran ayları içerisinde gelişim devam etmekte ve Haziran sonu ile Temmuz ayı içerisinde çiçeklenip tohum bağlayan bu hidromorf çayırlar, çok yerde biçilebilen çayır özelliğindedir. Alüvyal- Kolüvyal Hidromorf çayırlarda yayılış gösteren bazı tür kompozizyonları Trifolium silvaticum Girard&Lois., Trifolium pannonicum Jacq., Trifolium nigrescens Viv. Subsp. petrisavii.,, Bromus macrostachys Desf., Lotus corniculatus (gazal boynuzu), Anthemis cretica (papatya), Dianthus crinitus, Medicago varia, Onobrychis stenostachya, Papaver orientale (gelincik), Papaver fugax, Trifolium pratense (çayır üçgülü) Rumex scutatus, Salvia verticillata,ve Vicia villosa (Fiğ), vb. gibi türlerden oluşmaktadır. Proje bölgesinde tespit edilen bitki türleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Projenin yapılacağı bölgede yer alan endemik bitki türleri Delphinium fissum, Conringia grandiflora, Iberis carica, Arenaria tmolea, Minuartia rimarum, Silene Phrygia ve Silene caramanica oluşmaktadır. Ancak projenin yapılacağı alanda bu bitki türlerine rastlanmamıştır. Cerastium glomeratum Moenchia mantica Petrorhagia velutina Silene laxa Şekil 34 Proje Sahası ve Çevresinde Görülen Flora Türlerine Örnekler - 95 -

Tablo 35 Proje Bölgesinde Tespit Edilen Bitki Türleri 1 Bitki Türleri ENDEMİK IUCN BERN CITES 2 Papaver rhoeas L. Papaveraceae - - - - 3 Papaver commutatum Papaveraceae - - - - 4 Papaver argemone L. Papaveraceae - - - - 5 Fumaria cilicica Papaveraceae - - - - 6 Eruca sativa Mill. Brassicaceae - - - - 7 Calepina irregularis Brassicaceae - - - - 8 Conringia grandiflora Brassicaceae Endemik - - - 9 Conringia perfoliata Brassicaceae - - - - 10 Iberis carica Brassicaceae Endemik - - - 11 Heldreichia bupleurifolia Brassicaceae - - - - 12 Thlaspi ochroleucum Brassicaceae - - - - 13 Neslia apiculata Brassicaceae - - - - 14 Ricotia varians Brassicaceae Endemik - - - 15 Fibigia eriocarpa Brassicaceae - - - - 16 Juniperus oxycedrus Cupressaceae - - - - 17 Eranthis hyemalis Ranunculaceae - - - - 18 Delphinium fissum Endemik - - - 19 Delphinium peregrinum Ranunculaceae - - - - 20 Consolida regalis Ranunculaceae - - - - 21 Anemone blanda Ranunculaceae - - - - 22 Clematis vitalba Ranunculaceae - - - - 23 Clematis flammula L. Ranunculaceae - - - - 24 Clematis cirrhosa Ranunculaceae - - - - 25 Adonis flammea Ranunculaceae - - - - 26 Ranunculus arvensis L. Amaranthaceae - - - - 27 Thalictrum orientale Ranunculaceae - - - - 28 Glacium leiocarpum Bois Papaveraceae - - - - 29 Erophila verna Brassicaceae - - - - 30 Arabis ionocalyx Aspleniaceae - - - - 31 Arabis verna Aspleniaceae - - - - 32 Nasturtium officinale Curicuferae - - - - 33 Cardamine graeca Brassicaceae - - - - 34 Arabidopsis thaliana Brassicaceae - - - - 35 Camelina rumelica Brassicaceae - - - - 36 Cistus creticus Cistaceae - - - - 37 Cistus salviifolius Cistaceae - - - - 38 Cistus laurifolius Cistaceae - - - - 39 Viola odorata Violaceae - - - - 40 Viola heldreichiana Violaceae - - - - 41 Arenaria tmolea Caryophyllaceae Endemik - - - 42 Arenaria serpyllifolia Caryophyllaceae - - - - 43 Arenaria acerosa Caryophyllaceae - - - - 44 Minuartia rimarum Caryophyllaceae Endemik - - - 45 Minuartia multinervis Caryophyllaceae - - - - 46 Minuartia mesogitana Caryophyllaceae - - - - 47 Stellaria cilicica Caryophyllaceae - - - - 48 Cerastium anomalum Caryophyllaceae - - - - 49 Cerastium glomeratum Caryophyllaceae - - - - 50 Moenchia mantica Caryophyllaceae - - - - 51 Telephium imperati Caryophyllaceae - - - - 52 Polypogon monspeliensis Poaceae - - - - - 96 -

Bitki Türleri ENDEMİK IUCN BERN CITES 53 Cephalanthera kurdica Orchidaceae - - - - 54 Cephalanthera rubra Orchidaceae - - - - 55 Platanus orientalis Platanaceae - - - - 56 Quercus pubescens Fagaceae - - - - 57 Quercus cerris Fagaceae - - - - 58 Quercus libani Fagaceae - - - - 59 Quercus trojana Fagaceae - - - - 60 Quercus coccifera Fagaceae - - - - 61 Salıx alba Salicaceae - - - - 62 Petrorhagia velutina Caryophyllaceae - - - - 63 Saponaria orientalis Orchidaceae - - - - 64 Vaccaria pyramidata Caryophyllaceae - - - - 65 Silene Phrygia Caryophyllaceae Endemik - - - 66 Silene caramanica Caryophyllaceae Endemik - - - 67 Silene laxa Caryophyllaceae - - - - 68 Silene supina Caryophyllaceae - - - - 69 Silene vulgaris Caryophyllaceae - - - - 70 Puccinellia distans Caryophyllaceae - - - - 71 Catabrosa aquatica Poaceae - - - - Proje sahası içerisinde ve çevresinde yayılış gösteren Juniperus oxycedrus, Platanus orientalis, Quercus pubescens Quercus cerris Quercus libani, Quercus coccifera, Salıx alba ağaç türleri Cistus creticus, Cistus salviifolius ve Cistus laurifolius gibi çalı türleri yer almaktadır. Ayrıca Ranunculus arvensis L. ve Cardamine graeca vb. gibi otsu türler bulunmaktadır. IUCN Kategorileri; CR-Critically Endangered-Çok Tehlikede: Bir takson çok yakın bir gelecekte yok olma riski altında ise bu gruba konur. EN-Endangered-Tehlikede: Bir takson oldukça yüksek bir risk altında ve yakın gelecekte yok olma tehlikesi altında olup, ancak henüz CR grubunda degilse EN grubuna konur. VU-Vulnerable-Zarar Görebilir: CR ve EN gruplarına konamamakla birlikte; doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar bu gruba konur. Ülkemizde orta vadede tehdit altında olabileceği düşünülen ve birden fazla lokaliteden bilinen bazı türler bu kategoriye konmuştur. Ayrıca şimdilik durumlarında tehlike olmayan bazı türler, gelecekte korunmalarının sağlanması için, bu kategoriye konmuşlardır. LR-Lower Risk-Az Tehdit Altında: Üstteki gruplardan herhangi birine konamayan, onlara göre populasyonları daha iyi bitkiler bu kategoriye konur. Populasyonları oldukça iyi ve en az 5 lokaliteden bilinenler bu kategoriye konmuştur. Gelecekteki durumlarına göre tehdit açısından sıralanabilecek 3 alt kategorisi vardır: LR (cd) Conservation Dependent -Koruma Önlemi Gerektiren Takson 5 yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine konulacak ve hem tür, hem de habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler. LR (nt) Near Threatened -Tehdit Altına Girebilir Bir evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın adaylar. LR (lc) Least Concern - En Az Endişe Verici Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayanlar. - 97 -

Bern Sözleşmesi Ile Koruma Altındaki Bitki Türleri Türkiye, Bern Sözleşmesi olarak bilinen Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşam Ortamlarını Koruma Sözleşmesi ne 20.02.1984 tarihinde üye olmuştur. Sözleşmenin amacı doğal bitki ve hayvan türlerini ve bunların doğal yaşam ortamlarını korumak ve bu amaçla üye ülkeler arasında işbirliği yapmaktır. Sözleşmeye imza atan ülkeler, tehlike altında bulunan bitki ve hayvan türlerini ve doğal yaşam ortamlarını korumak amacıyla gerekli yasal ve idari önlemleri almakla yükümlüdür. Alanda Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınan bitki türü bulunmamaktadır. Fauna Proje sahasında yer alan iki yaşamlı türler özellikleri ve koruma durumları Bölüm IV.2.12 de açıklanmıştır. Aşağıda proje alanında yer alan yaban hayvanları ve kuşlar, türleri, özellikleri, habitatları ve koruma statüleri yer almaktadır. Tablo 36 Proje Bölgesinde Bulunan Yaban Hayvanları TÜR (SPECIES) TÜRKÇE ADI IUCN BERN KAY Canis aureus Çakal LC - L, G Cervus elaphus Kızıl Geyik LC - L Dryomys nitedula Ağaç yedi uyuru LC - L Martes foina Kaya Sansarı LC Ek.III L Meles meles Porsuk LC Ek.III L, G Microtus levis Tarla faresi LC - L Mustela nivalis Gelincik LC Ek.III L Myotis emarginatus Kirpiki Yarasa LC - L,G Sciurus anomalus Sincap LC Ek.III L, G Lepus europaeus Yabani tavşan LC - L Erinacaeus europaeus Kirpi - Ek-III L,G Talpa europaea Adi köstebek LC Ek-II L, G Crocidura leucodon Sivri burunlu tarla faresi LC - L Cervus dama Alageyik - - L Rupicapra rupicapra Dağ (yaban) keçisi LC Ek-III L, G Sus scrofa Yaban domuzu LC L Canis vulpes Kızıl Tilki - Ek-III L Demirsoy, 1992; Çoşkun et. al., 2006, Orman ve Su İşleri Bakanlığı Milli Parklar 2011 Proje alanında yapılan gözlem, halktan bilgi ve literatür çalışmaları sonucunda 18 memeli türünün yaşadığı tespit edilmiştir. IUCN kriterlerine göre türlerin 15 tanesi LC (düşük risk ) grubun olup diğerleri hakkında veri yoktur. Diğer taraftan bölgede bulunması muhtemelen 2 memeli türü Bern kriterlerine göre Ek. II de, 7 tanesi de Ek-III kategorisinde yer almaktadır. Proje alanında yaşayan memeli hayvan türleri dere suyuna nadiren ihtiyaç duyduklarından yapılacak tesisin bu hayvan türlerine zarar vermesi beklenmemektedir. Zaten bölgede tehlike sınırına yakın tür de bulunmamaktadır. Gıda, yaban hayvanlarının sürekliliği için mutlaka olması gereken önemli bir kaynaktır. Gıda her mevsim bulunmalıdır. Yaban hayvanları için gıdalar dört mevsim alanda bulunmalıdır. Yaban hayvanlarının yaz gıdalarını genellikle meyveler, üzümsü meyveler böcekler ve sukkulent yeşil bitkiler oluşturmaktadır. Yaz kuraklıkları esnasında yaban hayvanları oldukça bol gıda alırlar ve kendileri için elverişli gıdaların bulunduğu yerleri tercih ederler. Yaban hayatının devamlılığını sağlayabilmek amacıyla meyve, böğürtlen ve üzümsü meyvelerin yeterli miktarda çeşitli ve bol olmasına dikkat edecek düzenlemeleri dikkate almak gerekir. - 98 -

Sonbaharın oldukça ileri zamanlarına kadar birçok böcekler, kuru üzümler, sonbaharda olgunlaşan böğürtlenler, Meşe palamutları, kestaneler, yaban hayvanları için yeterli besini oluştururlar. Kış mevsimi gelince gerçek bir kıtlık başlar. Meyveli çalılardan meyvelerini kış boyunca koruyanlar yararlı olabilirler. Bunlar yeterli miktarda bulunabilir ve yaban hayatının gıda ihtiyaçlarını karşılarlar. Kış koşulları memeli hayvanlar ve kuşlar için gıda bakımından her gün önemli bir problem oluşturur. Bazı kürk hayvanları ve bazı memeliler kış uykusuna yatarak oluşacak problemi geçiştirirler. Sonbaharda bol yağ depolayarak bunu kışın kullanırlar. Ancak kuşlar, böyle bir kış uykusuna sahip değillerdir. Av kuşları, koşulların güç olduğu zamanlarda gıda için başka alanlara gider. İlkbaharda bazı taze gıdalar bulunabildiği gibi, daha önce karla kaplanan çeşitli tohum ve böcekler ortaya çıkar. Baharda çeşitli ağaçlar, yeşillikler ve böcek korunakları olan bazı bitkiler var olduğu gibi, bazı sert ve yemeyecek gıdalarda kar gibi doğal etkenler tarafından yumuşatılarak yenilebilecek hale getirilirler. Sonbahar mevsiminde dökülen tohum ve çekirdekler, ilkbaharda kar kalkınca hayvanlar ve kuşlar tarafından toplanırlar. Yaban hayatı için doğal gıda kaynakları büyük önem taşımaktadır. Yaban hayvanlarının çoğu insanların süs olarak beğendikleri ağaç, ağaççık, çalı ve sarılıcı bitkilerin çeşitli kısımlarını yemektedirler. Her ne kadar süs bitkilerinin çoğu meyve tohumlarını yıl boyunca vermedikleri için yaban hayvanları ve kuşları tüm yıl doyuramazlarsa da, meyve mevsimlerinin birbirini izlemesi dolayısıyla tüm yıl gıda bulabilme imkanına kavuşabilirler. Yaban hayvanlarına gıda sağlayan en önemli çalı türleri ardıç, defne, gül, sumak, ateş dikeni, kızılcık vb. gibi mevcuttur. Kürk hayvanları arasında tilki ve prosuklar çeşitli böğürtlen ve çilekleri severler. Kuşların birçoğu ahududu, mürver, kızılcık, üzüm, sumak ve yemişeni çok sevmektedirler. Ceviz, kestane, kayın ve meşelerin tohum, meyve ve palamutları sincapların tercih ettiği gıdalardır. Meyveli ağaçlardan kiraz, vişne, erik, yaban hayvanlarını cezp ederler. Çam kozalakları yine sincap çaprazgaga, ağaçkakan ve diğer bazı kuşlar tarafından aranana gıdalardır. Bazı yaban hayvanları, titrek kavak, akçaağaç, huş, kızılağaç vb. tohumlarını ve tomurcuklarını yerler. Tavşanlar genç sürgün ve kabukları severler. Tüm doğal legüminozlar ve kabuk yapan bitkiler kuşlar için önemli gıdalardır. Özellikle yoncalar kuşlar için önemli besin kaynaklarını meydana getirmektedir. Projelerin gerçekleştirileceği alanlarda, yardımcı yemlerin temini düşünüldüğünde, ek doğal yemlerin üretilmesine gidilmesi daha doğru olur. Dik erozyonlu alanlarda gıda değeri bulunan çalılar, ağaçlar, üzümler, legüminozlar ve otlar yetiştirilmelidir. Sürekli besleme yöntemlerinde yemler, kış aylarında sürekli olarak sağlanır. Hayvanlar besleme istasyonlarında veya gıda kümlerinde beslenirler. Olağanüstü hal besleme yöntemlerinde yardımcı yemler, olağanüstü hava hallerinde hayvanların bulacağı yerlere konulmalıdır. Olağanüstü hal geçince yardımcı yeme son verilmelidir. - 99 -

Sincap (Sciurus anomalus): Ormanlık veya ağaç gruplarının bulunduğu alanlarda, bol ağaçlı ve meyvelikli tarım alanlarında bulunur. Esas gıdasını meşe ve kayın meyveleri, fındık, ladin ve çam tohumları teşkil eder. Akçaağaç, ceviz, elma ağaçlarının meyvelerini yerler. Yaban tavşanı (Lepus europaeus): İğne yapraklı ve yapraklı ormanlar, bataklıkların çevresi, fundalıklar, kumullar ve steplerde tavşanlar yaşama ortamı bulurlar. Kayın, gürgen, karaağaç, akçaağaç titrek kavak ve bazen de meşenin tomurcuk ve sürgünlerini yerler. Akasya, gladiçya ve katırtırnaklarının kabuğunu kemirerek yerler. Yulaf, arpa, başcıkları, havuç, lahana, çayır, ot ve pancarları severler. Tilki (Vulpes vulpes) : Orman, dağ ve steplerde yaşar. Orman, tarla ve çayırların beraber olduğu alanları sevmektedir. Tilki çeşitli yiyeceklerle doyar. Bunlar arasında böcek, kurbağa, fare, tavşan, balık, çeşitli kümes hayvanları, yabani av kuşları, yumurta ve yavruları, hayvan leşleri, üzümsü bitkiler ve diğer bitkilerin meyveleri bulunur. Farelerde yiyecekleri arasında yer almaktadır. Ayrıca tırtıl, larva ve salyangoz yiyecekleri arasındadır. Gelincik (Mustela nivalis): Çok değişik yaşam ortamlarına uyum gösterirler. Çalılık ve fundalıklarla örtülü alanlarda, orman içi ve kenarlarında, küçük ağaçlık yerlerde, tarım alanlarında, bağ ve bahçelerde, çiftliklerde, harabe yerlerde yaşamını sürdürürler. Ana gıdasını fare ve sıçanlar oluşturur. Küçük kuşları, keklik, çil, sülün, civcivleri, kümes hayvanlarının küçükleri, kertenkele, yılanları ve danaburnu gibi hayvanları yerler. Porsuk (Meles meles): Çayır ve tarlaların kenar kısımlarını çok sever. Bundan başka ağaçlık, ormanlık alanları sevmekle birlikte sık meşcerelerin içinden ziyade açıklık kenarlarını tercih eder. Porsuk, larva, pupa, ergin böcekler, solucan ve salyangoz gibi küçük hayvanlar ile kurbağa, çeşitli sürüngenler, fareler, tavşanların yavruları, gibi daha büyük hayvanları da avlarlar. Ayrıca, yazın üzümsü bitkilerin meyvelerini, mısır tarlalarındaki taze mısırları yerler. Kümes hayvanlarını da yerler. Yaban domuzu (Sus scrofa): Çalılık, salık, bataklık ve ormanlık alanları sever. Meşe, kayın, kestane meyvelerini yer. Toprağı kazarak fideleri ve yeni dirilmiş fidanları çıkarır. Ağaç köklerini sever. Geyik danalarını, karaca ve tavşan yavrularını, kuşların yumurta ve yavrularını patates, mısırı ve fındık meyvesini çok sevmektedir. Proje alanında yaşayan memeli hayvan türleri dere suyuna nadiren ihtiyaç duyduklarından yapılacak tesisin bu hayvan türlerine zarar vermesi beklenmemektedir. Zaten bölgede tehlike sınırına yakın tür de bulunmamaktadır. Tablo 37 Proje Bölgesinde Bulunan Kuşlar TÜR (SPECIES) TÜRKÇE ADI IUCN BERN KAY Accipiter nisus Atmaca LC Ek.II L, G Gypaetus barbatus Sakallı akbaba LC Ek.II L, G Phasianus colchicus Sülün LC Ek.III L Pica pica Saksağan LC Ek.III L, G Gyps fulvus Kızıl akbaba LC Ek.II L Aquila chrysaetos Kaya kartalı LC Ek.II L Coturnix coturnix Bıldırcın LC EK.III L Alectoris chukar Kınalı keklik LC Ek.III L Anas platyrhynchos Yeşilbaş LC Ek.III L, G Grus grus Turna LC Ek.II L Buteo buteo Şahin LC Ek.II L Falco peregrinus Gök Doğan LC Ek.II L Falco tinnunculus Kerkenez LC Ek.II L, G Ciconia nigra Kara Leylek LC Ek.II L, G Aquila clanga Büyük orman kartalı LC Ek.III L, G Columba livia Kaya güvercini LC EK.II L Columba palumbus Tahtalı LC - L, G - 100 -

TÜR (SPECIES) TÜRKÇE ADI IUCN BERN KAY Coracias garrulus Gök kuzgun NT Ek.II L, G Tringa totanus Ak kuyruk sallayan - Ek.III L, G Garrulus glandarius Ala karga LC Ek.III L Athene noctua Kukumav Lc Ek.III L, G Francolinus francolinus Turaç LC Ek.III L, G Galerida cristata Tepeli toygar LC Ek.III L, G Hirundo rustica Kırlangıç LC Ek.II L Motacilla alba Ak kuyruk sallayan LC Ek.III L Carduelis carduelis saka LC Ek.II L Carduelis chloris Florya LC Ek.II L Turdus merula Karatavuk LC Ek.II L Sturnus vulgaris Sığırcık LC Ek.II L, G Regulus regulus Çalı kuşu LC Ek.II L Picus viridis Yeşil ağaç kakan LC Ek.III L Prunella modularis Dağ bülbülü LC Ek.II L Trakus org.,, Demirsoy, 1992 L (Literatür), G(Gözlem) Proje alanında yapılan gözlem, halktan bilgi ve literatür çalışmaları sonucunda 32 kuş türünün yaşadığı tespit edilmiştir. Bu türlerden Atmaca, Kerkenez, Gökçe doğan, Kumru, Kukumav, Turaç, Tepeli toygar, Karatavuk, Saksağan, Keklik, Alakarga, Sığırcık ve Serçe çalışma alanda ya da çevresinde yıl boyu bulunan türlerdir. Geri kalanlar göçmen özelliğe sahip ya kışın ( Büyük orman kartalı, Şahin, Bıldırcın, Leylek, Turna, Yeşilbaş ördek) ya da yazın (Kızıl akbaba, Akkuyruk sallayan, Gök kuzgun, Turaç, Ak kız kuşu ve Bülbül) bu bölgede görülürler. IUCN kriterlerine göre 1 tür Coracias garrulus (Gök kuzgun) NE (tehlike sınırında ) olup diğer türlerin hepsi LC (düşük risk ) grubundadırlar. Gök Kuzgun, Adana Seyhan havzasında ormanlar, ağaçlı ya da çalılık açık araziler ve orman kenarlarında sadece yazın görülmektedir. Kurbağalar, kertenkeleler ve böceklerle beslenirler. Proje çalışmalarının yaz sonu yapılması, yazın yapılacaksa ağaçlarda kuş yuvası olup olmadığına bakılmalı ve gerekirse yuvalar uygun yerlere taşınmalı. Diğer taraftan bölgede bulunması muhtemelen 17 kuş türü Bern kriterlerine göre ek II de 15 tanesi de Ek III de yer almaktadır. Poje yapım aşamasında ormanlık alanlarda bu kuşların yumurta ve yuvalarına (özellikle yaz aylarında) dikkat edilmesi varsa taşınması muhtemelen verecek zararı ortadan kaldıracaktır. Kuşlar her türlü su birikintisinden su ihtiyacını karşıladıklarından yapılacak tesisi bu kuş türlerine bu bakımdan zarar vermeyecektir. Çalışma yapılacak dere Türkiye den geçen kuş türleri için önemli sayılan sulak alanlardan biri değildir. Yine de bazı göçmen kuşların bu derede bulunduğu göz önüne alınarak proje alanının dışında küçük göletler yapılması bu tür kuşların dinlenmesine ve barınmana yardımcı olacaktır. Atmaca, Karadeniz in doğusu, Batısı, Marmara nın Batısı, Marmara nın Güneyi, Akdeniz in Güney Doğusu, Egenin Bazı yerlerinde görülmüş tür. Nisan-Haziran arasında ortalama olarak Mayıs ayında yumurtlarlar. Geniş çayır ve bozkırlar, ağaçsız sulak sahalar ve çıplak kayalıklar haricinde ibreli ve yaprak döker açık ve kapalı ormanlar, ağaçlı bozkırlarda, ağaçlı ve çalılık sınırlarla bölünmüş tarım arazisi ve park-bahçe gibi her türlü ağaçlı alanlarda yaşarlar. Sakallı akbaba, Türkiye'de özellikle İç Ege, İç Anadolu, Akdeniz, Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin yüksek dağlık alanlarında yayılış gösterir. Sakallı akbaba yerli bir kuştur. Sakallı akbabanın besininin tamamına yakınını leşlerden arta kalan kemikler oluşturur. Kurt (Canis lupus), Boz ayı (Ursus arctos) ve diğer akbabalardan kalan leşlerdeki kemiklerin küçük olanlarını doğrudan yutar. Sakallı akbabalar tüm gündüz yırtıcıları gibi tek eşli (monogam)'dir. Yılda sadece bir kez kuluçka yaparlar. Yumurta sayısı 1 ya da 2'dir. Ancak çoğunlukla sadece bir yavruyu büyütebilir. Dişi şubat sonu-mart ortası döneminde yumurtlar. Kuluçka 55-57 gün sürer. - 101 -

Kızıl akbaba, Kayalık ve dağlık arazide yaşar, kaya yarlarındaki çıkıntılarda koloniler halinde yuva yapar. Ağaçsız steplerde, dik kayalıklarda ve yüksek dağlarda yaşarlar. Kurtları öldürmek için atılan zehirli etler nedeniyle sayıları azalmıştır. Toroslar, Doğu Karadeniz Dağları ve Doğu Anadolu da lokal olarak bulunur. Sakallı akbaba gibi tek yumurta bırakırlar. Kaya kartalı, Türkiye'de oldukça geniş bir yayılış gösterir. Trakya, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'daki geniş bozkır ve ovalar dışında tüm bölgelerimizdeki dağlık alanlarda kaya kartalını görmek mümkündür. Kaya kartalının besininin büyük kısmını memeli türleri oluşturur. Çoğunlukla tavşan (Lepus europeaus), sincap (Sciurus anomalus), gelengi (Citellus xanthophrymnus), kızıl tilki (Vulpes vulpes) gibi memelileri avlar, yılanlar ve kablumbağada menüsünde yer almaktadır. Kaya kartalları tüm gündüz yırtıcıları gibi tek eşli(monogam)'dir. Ve yılda sadece bir kez kuluçka yapar. Yumurta sayısı genellikle 2'dir. Dişi şubat sonu-mart sonu arasındaki dönemde yumurtlar. Kuluçka süresi ortalama 42 gündür. Şahin, ülkemizde özellikle Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerimizdeki ormanlık alanlarda, tarım alanlarına, meralara ve bataklıklara yakın ormanlık alanlarda yaşar ve ürer. Yuvalarını ağaçlara yapar. Kışın kolay kemirgen bulunabilen yerler olması dolayısıyla tarım arazilerinde en çok görülebilecek yırtıcımızdır. Tarla faresi, kuşlar, tavşanlar, sürüngenler, amfibiler, böcekler, kurbağalar ile beslenir. Gökdoğanın belirgin bir habitatı yoktur. İçinde yuva için uygun kayalık barındıran dağlar, vadiler, deniz kıyıları, sulak alan, nehir ve göl kenarları onun yaşam alanıdır. Türkiye'nin hemen her bölgesinde yaygındır. Avının tamamını küçük ve orta boylu kuşlar oluşturur. Avını havada yakalar. Dişi mart sonunda yumurtlar. Kuluçka 32 gün sürer. Gök kuzgun, Anadolu da sadece yazın gözüken bu kuş, seyrek ormanlar, ağaçlı yada çalılık, açık araziler ve orman kenarlarında yaşar. Örümcek kuşlarına benzer bir beslenme alışkanlığı vardır. Kurbağalar, kertenkeleler ve böceklerle beslenirler. Ağaçların olmadığı yerlerde yuva yapmak için elektik direklerini kullanır. Kerkenez, Türkiye'nin tamamında yayılış gösterir. Dağlar, vadiler, orman kenarları, bozkırlar, tarım alanları, deniz kıyıları hatta şehirlerde görülebilir. Kerkenezlerin temel besini tarla faresi ve köstebekler gibi küçük memelilerdir. Mart sonu-nisan ortası arasında dişi iki veya üç gün ara ile 3-6 yumurta bırakır. Büyük orman kartalı, üremesini bahar aylarında yaban bu tür Seyhan havzasında sadece kışın görülür. Genellikle sürüngen, küçük balıklar ve amfibiler ile beslenir Kukumav. Kukumav, ülkemizde uygun habitatın olduğu her yerde yaşamaktadır. Kırsal bölgelerde tarlaların ve bahçelerin yakınlarında yaşar. Genelde büyük böcek (güve, örümcek vs.), tırtıl, solucan ve çıyan ile beslenir. Eski binalardaki çatlaklara, boşluklara ve kum tepelerindeki deliklere de yuva yapar. Üreme döneminde 3-5 yumurta çıkartır. Kuluçka dönemi yaklaşık 28 gün sürer. Karatavuk, Anadolu da yaygın olan bu tür, parklar, bahçeler, korular da dahil olmak üzere şehir merkezlerinden dağlık bölgelere kadar her bölgede bulunurlar. Meyveler, solucanlar çeşitli böceklerle beslenirler. Turaç, doğal olarak Çukurova bölgesi başta olmak Akdeniz sahil kesiminde yıl boyu yayılış gösterir ve aşırı ve bilinçsiz avlanma, tarım da kullanılan gübre ve zirai ilaçlar ülkemizde nesli tükenmekte olan kuşlar arasındadır. Yurdumuzun haricinde Suriye, Lübnan, Irak, Ürdün, İran da bulunur. Genel olarak ekinlerin arasında sabah ve akşamüstü toprakta bulduğu kurtçuklar ve küçük böceklerle beslenir. Tepeli toygar, tüm Türkiye`de yıl boyu görülebilen yaygın bir ötücüdür. Daha çok açık, ağaçsız kuru bölgelerde, tarlalarda görülmektedir. Kendisinin ağaca ya da çalıya konduğu enderdir. Tarlalarda ve açık arazilerde ürer. Böcekler ve tohumlarla beslenir. - 102 -

Kınalı keklik, yurdumuzun Karadeniz sahillerinin çok yağış alan sık ormanları ile, Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgeleri nin düz ovaları dışında hemen hemen her yerinde bulunur. Kayalık ve sarp arazileri sever. Çok yağış almayan, yarı kurak ve kurak bölgelerde, çalı ve otlarla kaplı yamaçlarda, vadilerde ve yüksek tepelerdeki ekili alanlar ve bağların çevresindeki kayalık, taşlı arazilerde sürüler halinde yaşarlar. Genellikle Monogamdırlar. Hava koşullarına göre şubat ya da mart başında sürüden ayrılıp eşleşirler. Bugün için en büyük tehdit yine avcılık. Keklik, fırsat verilirse çok çabuk üreyen, çoğalan bir tür. Orman Bakanlığı bu konuda Anadolu ya, Trakya ya, yani ait olduğu topraklara yeniden dönmesi için ciddi çabaları var. Leylek, Orman kenarları açık meralar, sığ su birikintilerin olduğu bölgeler ve bataklıklar. Küçük Kemirgenler, Kurbağa, Salyangoz, Böcekler ve larvaları. Alakarga, tüm Anadolu da her mevsim yayılış gösteren bu tür, ormanlar, meyve ve zeytin bahçeleri, büyük parklar, bahçeler ve bazen da şehir parklarında yaşarlar ve ürerler. Omurgasızlar ve onların larvaları, meşe palamutları, patates, fındık, bezelye, elma, dutumsu meyveleri yerler. Akkuyruk sallayan, genelde su yakınlarını tercih eder; göl, akarsu veya deniz civarında yaşar. Ancak ana besini olan böcekleri yakalamak için açık alanları tercih eder. Yuvasını binalara, binalardaki çatlaklara, taş duvarlara ve doğada buna benzer yerlere yapar. Proje çalışmalarının yaz sonu yapılması, yazın yapılacaksa ağaçlarda kuş yuvası olup olmadığına bakılmalı ve gerekirse yuvalar uygun yerlere taşınmalı. Proje yapım aşamasında ormanlık alanlarda bu kuşların yumurta ve yuvalarına (özellikle yaz aylarında) dikkat edilmesi varsa taşınması muhtemelen verecek zararı ortadan kaldıracaktır. Kuşlar her türlü su birikintisinden su ihtiyacını karşıladıklarından yapılacak tesisi bu kuş türlerine bu bakımdan zarar vermeyecektir. Çalışma yapılacak dere Türkiye den geçen kuş türleri için önemli sayılan sulak alanlardan biri değildir. Fauna Türlerinin Uluslararası ve Yurtiçi Koruma Statüleri BERN Sözleşmesi Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi ilk defa 1979 yılında Bern de kabul edilmiştir. Türkiye ise bu sözleşmeyi 1984 yılında imzalayarak sözleşmeye taraf olmuştur. Bu sözleşmenin amacı; Nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam ortamlarının korunmasını sağlamak ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini geliştirmektir. Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye ayrılmıştır. Ek II Kesin olarak koruma altına alınan türler Ek III Korunan türler Bern Sözleşmesnin Madde 6 hükümleri: Her Akit Taraf, EK-II no lu listede belirtilen yabani fauna türlerinin özel olarak korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türler için özellikle aşağıdaki hususlar yasaklanacaktır a) Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri; b) Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek; c) Yabani faunayı, bu Sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde, özellikle üreme, gelişrme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek; - 103 -

d) Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak; e) Bu madde hükümlerinin etkinliğine katkı sağlayacak hallerde, tahnit edilmiş hayvanlar ve hayvandan elde edilmiş kolayca tanınabilir herhangi bir kısım veya bunun kullanıldığı malzeme dahil, bu hayvanların canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti. Ek II: Kesinlikle koruma altına alınması gereken fauna türlerini içeren liste Ek II içinde yer almaktadır. Sözleşmeye akdeden taraflar Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin özel olarak koruma altına alınması için gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Bu türlerle ilgili olarak aşağıda belirtilen durumlar özellikle yasaklanacaktır: Ek III: Koruma altına alınan fauna türlerinin listesini içermektedir. Sözleşmeyi akdeden her bir taraf Ek III de belirtilen vahşi fauna türlerinin koruma altına alınmasını temin etmek için uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. Ek II de belirtilen vahşi fauna türlerinin istismar edilmesi konusu, 2. Maddede ileri sürülen şartlar göz önüne alınarak populasyonları tehlikeden uzak tutmak için düzenlenecektir. Buna yönelik önlemler aşağıdakileri içerecektir: Ek-IV Yasaklanan Av Metodu ve Araçları ile Diğer Yasak İşletme Şekilleri Bern Sözleşmesi Madde 7 hükümleri: 1 - Her Âkit Taraf, III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın korunmasını güvence altına alacak uygun ve gerekli yasal ve idari önlemleri alacaktır. 2 - III no.lu ek listede belirtilen yabani faunanın her türlü işletme şekli, 2. maddenin şartları gözönünde tutularak, populasyonlarının varlığını tehlikeye düşürmeyecek şekilde düzenlenmiş olacaktır. Alınacak önlemler; a) Kapalı av mevsimlerini ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esasları, b) Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda, işletmenin geçici veya bölgesel olarak yasaklanmasını, c) Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarını kapsayacaktır. Proje bölgesinde yer alan kuşların populasyonlarına zarar verici uygulamalar yapılamaz, üreme alanları tahrip edilemez. Burada listelen türler göçmenlik durumlarına göre alanda değişik zamanlarda görülebilirler veya listede verilmeyen bazı türlere de zaman zaman rastlama olanağı vardır. - 104 -

IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources) IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources: Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik) Tehlike Kategorileri (Red Data Book) ve anlamları aşağıda verilmiştir. EX (Extınct) EW (Extinct İn The Wild) CR (Critically Endangered) EN (Endangered) VU (Vulnerable) NT (Near Threatened) LC (Least Concern) DD (Data Deficient) NE (Not Evaluated) Nesli tükenmiş olan takson (Tükenmiş) Doğada yok olmuş takson(doğada Tükenmiş) Kritik olarak tehlikede olan takson(kritik) Tehlike altında olan takson(tehlikede) Neslinin doğada tükenme riskinin yüksek olduğu takson (Duyarlı-Hassas-Zarar Görebilir) Tehdit altına girebilir (Tehdite Yakın) Geniş yayılışlı ve nüfusu yüksek olan takson (Düşük Riskli) Yeterli bilgi bulunmadığı için yayılışına ve/veya nüfus durumuna bakarak tükenme riskine ilişkin bir değerlendirme yapmanın mümkün olmadığı takson (Yetersiz Verili) Değerlendirilmemiş takson (Değerlendirilmemiş) Merkez Av Komisyonu (MAK) Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün her yıl Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu kararına göre alandaki türler Ek Listelerde verilen kategorilere göre de sınıflandırılmıştır. MAK Kararlarına göre; Ek Liste- I Ek Liste-II Ek Liste-III Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca koruma altına alınan yaban hayvanları Merkez Av Komisyonu nca koruma altına alınan av hayvanları Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları Buna Göre; İkiyaşamlı türlerden; alanda tespit edilen türlerin hiçbiri MAK Kararlarına göre herhangi bir ekte yer almamaktadır. Türkiye de bulunan ikiyaşamlı türlerin hemen hepsi MAK Kararlarına göre koruma altında değildir. Sürüngenlerden; tespit edilen türlerin hepsi MAK Kararlarına göre Ek-1 listesinde yer almaktadır. Yani bu türlerin hepsi Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca koruma altına alınan yaban hayvanlardandır. Kuşların hemen hemen hepsi MAK Kararlarına göre bir listede yer alırlar. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda her yıl yeniden hazırlanan Av Dönemlerine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilmesi gerekmektedir. - 105 -

AB Habitat Direktifi 92/43/EEC ve Yaban Kuş Direktifi Avrupa Birliği Çevre Müktesebatı içerisinde yer alan Habitat Direktifi, Avrupa Birliği ne üye ülkelerin korunması gerekli olan alan ve türlerini nasıl belirleyeceklerini ve bir ağ olarak nasıl koruyacaklarını açıklayan bir yönetmeliktir. Amaç; doğal yaşam ortamlarının ve vahşi flora ve faunanın korunması yoluyla biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesine katkıda bulunmaktır. Natura 2000 olarak bilinen Avrupa Birliği dâhilindeki alanlar için tutarlı bir Avrupa Ekolojik Ağı oluşturmayı hedefler. Önlemler Doğal Yaşam Ortamlarını Koruma Önlemleri Türleri Koruma Önlemleri Ekler 1. Korunacak Özel Alan (SAC) ları belirlemeyi gerektiren habitat çeşitleri 2. Korunacak Özel Alan (SAC) ları belirlemeyi gerektiren bitki ve hayvan türleri 3. Topluluk için Önemli Alan (SCI) ve Korunacak Özel Alan (SAC) aday alanları seçme kriterleri 4. Katı koruma gerektiren bitki ve hayvan türleri 5. Üye ülkelerin yönetim önlemlerine konu edeceği bitki ve hayvan türleri 6. Yasaklanmış öldürme ve yakalama yöntemleri Yaban Kuşlar Direktifi Üye Devletler Direktif tarafından kapsanan tüm Kuşlar için; Ekonomik ve rekreasyonel gereklilikleri dikkate alırken, kuş popülasyon düzeyinin sürdürülmesine uygun ekolojik, bilimsel ve kültürel önlemleri alırlar. Yeterli bir çeşitlilik ve doğal yaşam ortamının korunması açısından; Yeni koruma alanları ve biyotopların olşturulması Doğal yaşam alanlarının sürdürülmesi Tahrip olan biyotopların eski haline getirilmesini sağlarlar Direktif tarafından kapsanan tüm Kuşlar için, yeterli bir çeşitlilik ve doğal yaşam ortamının korunması, sürdürülmesi veya yeniden oluşturulması için önlemlerin alınması gerekmektedir. Bütün kuş türlerini korumayı amaçlayan Direktif, aşağıdaki faaliyetleri kısıtlamıştır. Direktif kapsamına giren kuşların kasten öldürülmesi veya yakalanması Yuva ve yumurtalarının imha edilmesi Kasten rahatsız edilmeleri Tutsak edilmeleri Koruma derecesi, kuşların ne oranda tehlike altında olduğuna bağlıdır. Kuşlar Direktifi nde Ek-1: Özel koruma önlemlerine tabi kuşlar Ek-2: Avlanabilir kuşlar Ek-3: Yasal olarak yakalanması veya öldürülmesi halinde satılabilecek kuşlar listelenmektedir. Kuşlar Direktifi Ek-1 de 181 tür ve alt-türü listelemektedir. Bu liste; Yok olma tehlikesindeki türler Doğal yaşam ortamlarındaki belirgin değişikliklere duyarlı türler - 106 -

Ender bulunan türler Doğal yaşam ortamının spesifik özelliğinden ötürü özel dikkat isteyen türlerden oluşur Ek-1 deki kuşların doğal yaşam alanlarını korumak için, en uygun alanlar Özel Koruma Alanı (SPA) olarak sınıflandırmalı ve özel koruma önlemleri alınmalıdır. Üye devletler, kuşların korunması için, bu direktifin geçerli olduğu coğrafi deniz ve kara alanlarında koruma gereklerini dikkate alarak, özellikle uygun büyüklük ve sayıdaki en uygun bölgeleri, özel koruma alanları olarak sınıflar. Kuşlar Direktifi, Habitat Direktifi nin daha katı yükümlülüklerini kapsamak üzere değiştirilmiştir: Üye Devletler, Özel Koruma Alanları (SPA) ndaki doğal yaşam ortamlarının zarar görmelerini ve bozulmasını önleyecek adımlar atmalıdır. Özel Koruma Alanları (SPA) üzerinde herhangi önemli etki yapabilecek bir proje değerlendirmeye tabi tutulmalıdır. Özel Koruma Alanları (SPA) ın ekolojik bütünlüğünü olumsuz olarak etkilemeyecek projelere onay verilebilir. Bu direktiflere göre sahada tespit edilen fauna türleri için hangi ekte yer aldıkları ilgili tablolarda yer almaktadır. IV.2.11. Sucul Flora ve Fauna, İç Sulardaki (Göl, Akarsu) Canlı Türleri (Bu Türlerin Tabii Karakterleri, Ulusal ve Uluslararası Mevzuatla Koruma Altına Alınan Türler; Bunların Üreme, Beslenme, Sığınma ve Yaşama Ortamları; Bu Ortamlar İçin Belirlenen Koruma Kararları) İkiyaşamlılar (Amphibia) Omurgalı hayvanların bir sınıfı olan iki yaşamlılar (amfibiler) içerisinde yer alan kurbağalar yaşamlarını hem suda hem karada sürdürürler. Günümüzde de besin olarak kullanılmaları yanında, laboratuvar hayvanı olarak biyoloji eğitiminde, fizyolojik araştırmalarda ve ayrıca tıpta da gebelik testlerinde kullanılmaları bu canlıların ne kadar önem taşıdıklarını gösterir. Bütün bunlara ilaveten kurbağaların büyük bir kısmının besin kaynağının böceklerin oluşturması insanlar için ayrı bir anlam taşımaktadır. Çünkü tahıl, sebze ve meyvelerde hatta insan ve hayvanlarda zararlı olan böcek ve diğer canlı popülasyonlarının belli bir dengede tutulması ancak bunlarla beslenen kurbağalarla olmaktadır. Tablo 38 Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Bulunması Muhtemel İki Yaşamlı Türleri (Amphibia) TÜR (SPECIES) UREDELA SALAMANDRİDAE TÜRKÇE ADI HABİTAT END. IUCN BERN KAY Triturus cilicenensis vittatus Küçük bandlı semender Ada ve Mersin Bölgesindeki dere sularında, akarsu yakınlarındaki orman veya ağaçlıklarda yaşar - LC EK III L ANURA BUFONIDAE Bufo viridis Gece Bahçeler,açık taşlık alanlar, su - LC EK II A - 107 -

TÜR (SPECIES) Bufo bufo HYLIDAE Hyla arborea RANIDAE Pelophylax ridibundus(rana ridibunda) TÜRKÇE HABİTAT END. IUCN BERN KAY ADI kurbağası yakınlarında yaşar. Siğilli Sadece üreme zamanı Mart-Mayıs - LC Ek-III A kurbağa arası dere kenarlarındaki su birikintilerine yumurta bırakır. Daha sonra karada yaşar. Ağaç kurbağası Ova kurbağası Ağaçlar,ağaçsı bitkilerde yaşar, böcekle beslenir. Dere kenarında ya da içindeki su birikintilerinde yaşar. Kasım Şubat ayları arasında su tipindeki çamurda kışlar diğer zamanlarda su içinde aktiftir. Ormanlık alanlarda kurumuş yaprak altlarında yaşar ve böcek yer - 108 - - LC EK II A - LC EK III A Rana macrocnemis Çevik kurbağa - LC Ek III A Bülbül. U., Kutrup B. 2011; Bulbul, U., Kutrup, B., 2011; Özdemir (Yılmaz), N & Kutrup B, 2007a; Kutrup et. al., 2006a; Kutrup et. al., 2006b; Sertar, 2003; Baran et. al., 1992 A: Araştırma, L: Literatür Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 6 amfibi türü saptanmış olup bunlardan hiç birisi IUCN listesindeki NT (Tehdit Altına Girebilir ) ya da VU (zarar görebilecek düzeyde kategorisinde değildir. Hepsi LC (En Az Endişe Verici) yer almaktadır. Ayrıca listede endemik tür bulunmamaktadır. Tespit edilen çift yaşamlı türlerinden 4 tanesi Bern Ek-3, 2 tanesi Bern Ek-2 listesinde bulunmaktadır. Bu türlerden Pelophylax ridibundus son dönemlerde Türkiye den yurt dışına ticareti yapılan önemli kurbağa türlerdendir. Çalışma alanında bulunan kurbağa türleri sadece bahar (Mayıs-Temmuz) aylarında yumurta bırakmak için dere suyuna ihtiyaç duyarlar. Bu türler içerisinde sadece Pelophylax ridibundus (Rana ridibunda) üreme zamanı dışında da dere suyunda yaşamaya devam eder. Bu türlerin yumurta bırakabilmesi için derinliği 5-15 cm olan su birikintileri yeterli olmaktadır. Sürüngenler (Reptilia) Sürüngenler omurgalı hayvanlar aleminin yumurtlayarak çoğalan büyük bir sınıfı, yılanlar, kertenkeleler, kaplumbağalar, timsahlardan meydana gelir. Metamorfoz yoktur, yavru yumurtadan çıktığında ergin hayvanin minyatürü şeklindedir. Gelişme dönemlerinde Amnion, Chorion ve Allantois gibi embriyonik tabakalar oluşur. Yani yavrunun karada gelişmesini sağlayan Amniota tipi bir yumurtaya sahiptirler. Bu hayvanlar ekosistemde böcek, küçük eklembacaklı (örümcek, akar, kırkayak, tespih böceği vs.) ve küçük kemiriciler ( fare köstebek vs.) ile beslendiği için önemlidirler. Tablo 39 Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen Türleri (Reptilia) TÜR (SPECIES) TÜRKÇE ADI HABİTAT Bolluk END. TESTUDINATA TESTUDINIDAE Testudo graeca Tosbağ Bağ, bahçe, dere kenarlarında yaşar Emys orbicularis Benekli kaplumbağa Türkiye nin her tarafındaki dere ve akarsularsa yaşar. Sucul omurgasızlarla(solucanv. s) beslenir. Mauremys caspica Çizgili Kaplumbağa Her türlü tatlısuda yaşabilir. Balık ve kurbağa yer. SQUAMATA IUCN BERN Kaynak Düşük - VU EK II L, A Orta - NT Ek-II L orta - - Ek-II L

TÜR (SPECIES) TÜRKÇE ADI HABİTAT Bolluk END IUCN BERN Kaynak. GEKKONİDAE Gekolar Hemidactylus Geniş parmaklı keler Akdeniz ve Karadeniz orta - LC EK-III L turcicus sahillerinde evlerin yakınlarındaki taş altlarında yaşar. omurgasızlarla (böcek) beslenir. AGAMİDAE kelerler Laudakia stellio Dikenli keler Türkiye nin bat, güney Yüksek - - Ek-III L ve orta Anadolu bölgelerinde, kayalık ve taşlık kısımlarda yaşar. Böceklerle beslenir CHAMAELEOİDAE Bukalemunlar Chamaeleo Bukalemun Ege ve Akdeniz yüksek - - Ek-II L chamaeleon Bölgesindeki ormanlık alanlardaki ağaçlarda yaşar. Böceklerle beslenir. SCİNCİDAE Parlak kertenkeleler Ablepharus kitaibellii Yayla kertenkelesi Türkiye nin orta ve Orta - LC Ek-II L Güney bölgelerinde kısa bitkili açık alanlarda yaşar. Böceklerle beslenir Mabuya aurata Parlak kertenkele Türkiye nin bati ve yüksek - LC Ek-III L (Trachylepis aurata) Güney Anadolu Bölgelerinde açık ormanlık arazide yaşar. Böcekle beslenir. LACERTIDAE Lacerta danfordi (Anatololacerta danfordi) Lacerta trilineata Toros kertenkelesi Ege ve Akdeniz Bölgesindekiormanlık ve ağaçlık alanlarda yaşar. Böceklerle beslenir. Orta ve Güney Anadolu daki Ormanlık yerlerde veya açık Büyük yeşil arazilerde çalılık ve kertenkele ağaçlık bölgelerde suya yakın yerlerde yaşar, böcekle beslenir. COLUBRIDAE Coluber jugularis Kara yılan Yol ve bahçe (Dolichophis kenarlarındaki çayırlık jugularis) alanlarda yaşar. Bazen ağaçlara tırmanır Natrix natrix Küpeli su yılanı Suya yakın taşlık çalılıklarda yaşar. Kurbağa ile beslenir Natrix tesellata Su yılanı Su içi ve dere kenarlarında yaşar. Kurbağa ile beslenir VIPERIDAE Engerekler Vipera xanthina (Montivipera xanthina) Şeritli engerek Orta ve Güney Anadolu ya özgü olan bu tür dağlık alanlarda yaşar. Fare, kertenkele yer. Kutrup 2002a; Baran, 2005; Demirsoy, 1996 ; Baran et. al., 1992. A: Araştırma, L: Literatür yüksek - LC EK-III L Yüksek - LC Ek-III A, L Orta - - EkIII L, Yüksek - LC EKIII L, G Orta - LC EK II L, G düşük + LC Ek-II L - 109 -

Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 15 sürüngen türü saptanmış olup bu türlerden IUCN listesine göre 1 tanesi Emys orbicularis NT (tehlike sınırına yakın), 1 tanesi (Testudo greaca) VU (Zarar Görebilir), 8 tanesi düşük risk (LC) grubundandırlar. 8 tür Bern Ek II (Kesin korunması gereken türler), diğerleri Bern Ek-III(korunması gereken türler) listesinde bulunmaktadır. Şeritli engerek (Vipera xanthina (Montivipera xanthina)) Türkiye için endemik bir türdür. Bu sürüngen türleri içerisinde sadece su yılanları (Natrix natrix ve Natrix taselleta) dere sularına su içmek ve besin avlamak için girerler. Daha çok derenin kenarlarındaki 1-30 cm derinliğindeki su birikintilerini tercih eder. Bu türlerin ekonomik ya da ekolojik olarak katkısı olmayıp, ekonomik önem taşıyan ve yurt dışına ihracatı yapılan su kurbağasının yumurtalarını ve yavrularını yemektedirler. Diğer sürüngen türlerinden hiçbirisi üremek, avlanmak ya da besin bulmak için dere sularına girmezler. Su ihtiyaçlarını karasal alanlardaki su birikintilerinden sağlarlar. Balıklar (Pisses) Tablo 40 Kapıdere Çayı nda Tespit Edilen Sucul Fauna, Statüleri ve Korunma Durumları TÜRKÇE TÜR (SPECİES) ADI SALMONIFORMES SALMONIDAE Salmo trutta Oncorhynchus mykiss CYPRINIFORMES Doğal alabalık Gökkuşağı alabalığı DAĞILIM VE HABİTAT IUCN BERN END KAY Tabanı çakıllı, akış hızı yüksek, suları serin (12-19 C), karakteristik alabalık zonunu, suyun kaynağına yakın alanları tercih etmektedir. Muhtemelen havuzlardan kaçmış egzotik bir türdür. LC - - - LC - - - CYPRINIDAE Barbus sp. Bıyıklı balık Bıyıklı balık tipik bir dip balığıdır ve dibi çakıl taşları ya da kum ile örtülü olan çok akıntılı akarsuları tercih eder. LC - - - Capoeta sp. Siraz balığı LC - - - SILURIFORMES SISORIDAE Glyptothorax sp. Vantuzlu kaya balığı LC - - - Çalışma alanında Salmo trutta, Oncorhynchus mykiss, Barbus sp., Capoeta sp. ve Glyptothorax sp. olmak üzere 5 balık türünün bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışma alanında bulunan balık türlerinden Salmo trutta, Barbus sp. ve Glyptothorax sp. IUCN kategorisinde EN (tehlikede), Oncorhynchus mykiss ve Capoeta sp. ise LC (düşük seviye) kategorisinde yer almaktadır. Salmo trutta, Barbus sp. ve Glyptothorax sp. türleri IUCN listesinde (http://www.fishbase.org) nesli tehlike altındaki türler olarak listelenmiş olmasına rağmen bu türler ülkemizde farklı su kaynaklarında çok miktarda zengin populasyonlara sahiptir. NT, VU gibi tehlikeye yakın ya da tehlike içinde olan balık türü yoktur. - 110 -

IV.2.11.1. Endemik, Hassas, Nesli Tehlike Altındaki Balık Türleri İçin Gerekli Optimum Su Yükseklikleri, Miktarları, Çözünmüş Oksijen Miktarı, Su Hızı Gibi Parametrelerin İncelenerek, Projenin Bu Türler Üzerindeki Etkilerinin Değerlendirilmesi, Alınacak Tedbirlerin Belirtilmesi Projenin yapılacağı alandaki verilere dayanılarak hesaplanmış olan ortalama su derinliği 45-55 cm arasındadır. Bu su miktarını regülatörler ile HES arasında kalan bölümde bulunan yan derelerden gelecek sularda destekleyeceğinden mevcut su miktarı bırakılanın üzerinde olacaktır. Projenin yapılacağı alanın yükseltisi 931 m den başlayıp 1000 m lere kadar devam etmektedir. Alanın çok yüksek olması bu bölgede sıcaklıkların yükselmesini engellemektedir. Çünkü yükselti arttıkça sıcaklık azalmaktadır. Yukarıdaki bilgilerin ışığı altında bir değerlendirme yapacak olursak, dere yatağına bırakılacak su ile yan derelerden gelen sular, regülâtörler ile HES arasında kalan bölümde suya ihtiyaç duyan canlıların (Balıklar, kurbağalar ve kertenkeleler ve yılan) devamlılığını sağlayabilecektir. Oksijen ihtiyacı ise projenin hayata geçirilmesinden sonra mansaba bırakılan suda yerinde ölçmeler yapılarak belirlenmelidir. Çevresel/Akış suyu içerisinde bulunacak oksijen miktarının bölgeden bölgeye ve suyun özelliklerine (içerisindeki sediment miktarına, organik madde miktarına vb. gibi) göre çok büyük değişiklikler göstereceği akıldan çıkarılmamalıdır. Proje kapsamında yukarda sucul flora ve fauna başlığı altında da belirtildiği üzere Hedef Türler Çalışma alanında ekonomik değeri, koruma statüsü ve nehirde su alınacak nokta dikkate alınarak, Salmo trutta, Pelophylax ridibundus, Vipera xanthina hedef tür olarak seçilmiştir. Hedef türlerin tercih ettiği yaşam alanları yukarda yer alan tablolarda verilmiştir. Kapıdere Çayı sisteminde bulunan ve hedef tür olarak belirlenen türlerden balık ve kurbağalar su hızı düşük, sığ suları yaşam alanı olarak tercih ettiği söylenebilir. (Geldiay, 1999) (Kutrup, 2000). Hedef türler için su yüksekliğinin minimum 15 cm su hızının maksimum 2,0 m/s olması yeterlidir. Koç Regülatörüne ve HES projesine ilişkin Nisan-Haziran ayları için 1000 litre/s (%14 ) diğer aylarda ise 815 litre/s (%11) Çevresel/Akış suyunun bırakılması gerekmektedir. Bırakılacak Çevresel/Akış su değerleri için ortalama derinlik ve ortalama hız 1000 litre için 0,51 m (51 cm), 0,58m/s, 815 litre için ise 0,48 m (48 cm), 0,55 m/s olarak belirlenmiştir. Bu alanda yaşamını devam ettirmekte olan sucul ekosistemler için ihtiyaç duyulan su yüksekliğinin Nisan- Mayıs-Haziran(Yumurta bırakma ve gelişim dönemi) ayları arasında 0,15 m nin altında olmaması ifade edilmektedir (Geldiay, 1999) (Kutrup, 2000). - 111 -

IV.2.12. Madenler ve Fosil Yakıt Kaynakları (Rezerv Miktarları, Mevcut ve Planlanan İşletilme Durumları, Yıllık Üretimleri ve Bunun Ülke veya Yerel Kullanımlar İçin Önemi ve Ekonomik Değerleri) Ülkemiz genelinde çıkarılan ham petrolün % 20'ına yakın kısmı Adıyaman'daki kuyulardan elde edilmektedir. Ancak son yıllarda yeni petrol kuyularının açılması yavaşladığından üretimde de buna paralel bir düşme gözlenmiştir. Petrol üretimi sadece TPAO tarafından değil, bölgede faaliyette bulunan özel sektöre ait işletmeler tarafından da yürütülmektedir. Adıyaman ilinde Petrol üretim durumu aşağıda tabloda gösterilmiştir. Adıyaman TPAO da günlük 400 m 3 gaz üretilmektedir üretilen gaz Adıyaman istasyonlarında ve bölge tesislerinde kullanılmaktadır. Üretilen ham petrol Botaş kanalı ile TÜPRAŞ'a satılarak değerlendirilmektedir. Tablo 41 Adıyaman İli Ham Petrol Üretim Bilgileri SAHA ADI KUYU SAYISI GÜNLÜK PETROL ÜRETİMİ (Varil) 2011 SONU PETROL ÜRETİMİ (Varil) (11 Aylık) TPAO TPIC TIVVAY TPAO TPIC TIVVAY ADIYAMAN 19 318 121.38 ÇEMBERLİTAŞ 14 280 97.34 DOĞU ÇEMBERLİTAŞ 3 152 100.035 BATI FIRAT 7 75 28.522 KARAKUŞ 25 1789 682.507 GÜNEY KARAKUŞ 21 802 316.405 KUZEY KARAKUŞ 16 1048 342.436 DOĞU KARAKUŞ 5 252 111.379 CENDERE 15 573 119 244.313 50.578 BEŞİKLİ 17 582 219.413 TOKARİS 11 275 99.16 İKİZCE 10 239 89.071 OZAN SUNGURLU 2 31 13.035 LİLAN 1 0 2.715 AKGÜN 4 114 52.208 AKPINAR 2 18 5.644 ESKİTAŞ 1 12 5.833 BATI GÖKÇE 8 253 98.925 GÖLGELİ 5 76 26.674 ŞAMBAYAT 11 980 494 468.873 104.123 ELBEYİ 6 166 84.372 BÖLÜKYAYLA 2 33 17.468 DİKMETAŞ 1 0 2.847 KUZEY AKÇELİ 1 29 14.238 KUZEY ESKİTAŞ 1 0 0 BATI SARISÖĞÜT 1 3 1.199 KARADUT* 0 0 0 Adıyaman Maden kaynakları bakımından zengin bir ildir. Bu kaynaklardan bazıları ham petrol, kömür, çimento, mermer,tuğla-kiremit ham maddeleri, manganez, demir,bakır cevherleri, Fosfat,Maden suyu ve kaplıca suyudur. - 112 -

Tablo 42 Adıyaman İli Madenler ve Rezervleri 6 Madenin Adı Maden Yatağının Yeri Rezervi (Ton) Rezerv Türü Bakır Adıyaman-Çelikhan-Çinçindere -- Bakır Adıyaman- Çelikhan -Karlık-Kürarı 55000 jeolojik Bakır Adıyaman-Sincik-Ormanbaşı 677010 toplam Demir Adıyaman-Çelikhan- Bulam 69000000 görünür-muhtemel Demir Adıyaman-Çelikhan-Küran Köyü 2000 Muhtemel Manganez Adıyaman-Gölbaşı-Yumaklıcerıt 2000 toplam rezerv Manganez Adıyaman-Merkez-Küçük Hacıvert 7500 Görünür +Muhtemel Manganez Adıyaman- Besni-Belveren 4800 Görünür+Muhtemel Manganez Adıyaman-Besni-Belveren- Çelik Köyü 4800 Görünür+Muhtemel Manganez Adıyaman- Tut-Meryemuşağı 4500 Görünür+Muhtemel Fosfat Adıyaman- Besni - İnişdere 8370260 Potansiyel Fosfat Adıyaman- Besni -Tutköy 8400000 Muhtemel+Mümkün Fosfat Adıyaman-Çelikhan-Bulam 16560541 Mümkün Fosfat Adıyaman-Gölbaşı-Pcrvcri- Pembeğli Köyü 250000 Mümkün Fosfat Fosfat Fosfat Adıyaman-Gölbaşı-Pervcri -Palanlı Adıyaman-Gölbaşı-Perveri-Kerkişin Adıyaman-Besni-Bekirbey Fosfat Adıyaman-Bcsni-Uzunkuyu Tuğla-Kiremit Hammaddesi Adıyaman-Merkez-Büyükkavaklı 8000000 Kaynak Tuğla-Kiremit Hammaddesi Adıyaman-Samsat-Kızılpınar ve Zurha Bayırı 6000000 Kaynak Tuğla-Kiremit Hammaddesi Adıyaman-Kahta-Çınarcık ve Kıraç 8000000 Kaynak Tuğla-Kiremit Hammaddesi Adıyaman-Gölbaşı 3000000-5000000 Kaynak Tuğla-Kiremit Hammaddesi Adıyaman-Gölbaşı 300000 Görünür+Muhtemel Kömür (linyit) Adıyaman-Gölbaşı-Pcrvcri -Akyer 300000 Görünür Kireçtaşı Adıyaman-Gölbaşı-Börkenek 403000000 Kil Adıyaman-Gölbaşı-Börkenek 190000000 Muhtemel Tras Adıyaman-Gölbaşı-Börkenek 420000000 Muhtemel Sıcaklık ( 0 C) Debi (L/sn) Kaplıca Suyu Adıyaman-Besni-Tilek 13 3 Maden Suyu Adıyaman-Çelikhan-Bistikan 18 1 Maden Suyu Adıyaman-Çelikhan-Bişar 14 0.2 Maden Suyu Adıyaman-Çelikhan-Rötükan 13 2 6 http://www.adiyaman.gov.tr/default_b0.aspx?content=360-113 -

Malatya ilinde ise madencilik alanındaki faaliyetler uzun yıllar kamu sektörü eliyle yapılmış, sektörel büyümeyi sağlayacak ölçüde özel kesim yatırımları çekilememiştir. İl ekonomisi içerisinde madencilik sektörünün ilde yaratılan gayri safi yurt içi hâsıla içerisindeki (2001 yılı) payı %0,3 (binde üç) gibi düşük bir düzeydedir. Malatya İli başta demir, pirofillit ve mermer yatakları olmak üzere doğal kaynaklar bakımından önemli bir yere sahiptir. Malatya, önemli pirofillit yataklarına sahip olmasına karşın mevcut pirofillit yatakları gerektiği gibi değerlendirilememektedir. Benzer bir durum demir madenleri için de geçerlidir. Ancak son yıllarda özel sektörün madencilik alanındaki yatırımlarında artış görülmektedir. Malatya ilinde ekonomik değeri ve kalitesi çok yüksek olan yeraltı ve yerüstü maden yatakları bulunmaktadır. Bu madenler alüminyum, demir, krom, bakır, pirofillit, alçıtaşı, mermer, kurşun-çinko, vermikülit, asbest ve kömürdür. 7 IV.2.13. Hayvancılık (Türleri, Beslenme Alanları, Yıllık Üretim Miktarları, Bu Ürünlerin Ülke Ekonomisindeki Yeri ve Değeri) Malatya'da tarımın önemli kollarından biri de hayvancılıktır. Geniş meraları ve yeterli besicilik imkânları hayvancılık için uygun bir ortam oluşturmaktadır. Projenin gerçekleşmesi planlanan Adıyaman Gölbaşı ve Malatya - Doğanşehir İlçelerine ait 2012 yılı TÜİK verilerinden derlenen hayvan varlığı aşağıda Tablo 43 de yer almaktadır. IV.2.14. Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları Proje alanı genellikle meşe ağaçlarının bozuk baltalık ve ağaçsız alan meşcere tipine sahip ormanlık alanlar üzerinde kalmaktadır. Proje alanı ve çevresinde rekreasyon alanı bulunmamaktadır. IV.2.15. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Belirli Amaçlarla Tahsis Edilmiş Alanlar, vb.) Koç Regülatörü ve HES proje alanı ve yakın çevresinde yer alan orman sayılan alanlar, devletin yetkili organlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan arazilerdir. Bunun dışında, askeri yasak bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar vb. proje dâhilinde bulunmamaktadır. 7 http://www.malatya.gov.tr/?modul=detay&k_id=155&m_id=26-114 -

Tablo 43 Gölbaşı ve Doğanşehir İlçesi Hayvansal Varlığı Gölbaşı Doğanşehir Türkiye Üretimine Ürün adı Üretim(adet) Türkiye Üretimine Oranı Üretim(adet) Oranı Türkiye Üretim (ton) Sığır ( Yerli ) 345 0.014% 168 0.007% 2459400 Sığır ( Kültür ) 3210 0.057% 2815 0.050% 5679584 Sığır ( Melez ) 3945 0.068% 9334 0.162% 5776028 Koyun ( Yerli ) 11840 0.046% 20710 0.080% 25892582 Keçi (Kıl) 24900 0.304% 15663 0.191% 8199184 Yumurta Tavuğu 12600 0.015% 5500 0.006% 84677290 Ördek 130 0.036% 150 0.042% 356730 Et Tavuğu 79000 0.047% 0 0.000% 169034283 Hindi 300 0.011% 80 0.003% 2760859 Kaz 150 0.022% 0 0.000% 676179 Arıcılık ( Kovan ) 2985 0.047% 8858 0.140% 6348009 At 680 0.481% 91 0.064% 141422 Katır 70 0.148% 41 0.087% 47205 Eşek 430 0.228% 60 0.032% 188789 IV.2.16. Proje Yeri ve Etki Alanının Mevcut Kirlilik Yükü Hava Kirliliği Proje alanı ve yakın çevresinde bugüne kadar hava kalitesi tespitine yönelik bir çalışma yapılmamıştır. Ancak proje alanı ve yakın çevresinde endüstri ve sanayi tesisi bulunmadığından bölgede hava kirliliği gözlenmemektedir. Su Kirliliği Projenin üzerinde inşa edileceği Kapı Deresi nin proje öncesi kirlilik yükünün belirlenmesi kapsamında 11.09.2012 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş çevre laboratuarınca memba ve mansaptan su numuneleri alınmış olup analiz sonuçları ek 36 da yer almaktadır. Memba bölümünden alınan su numunesi analiz sonuçları incelendiğinde suyun Biyolojik Oksijen İhtiyacı, Toplam Fosfor, civa, toplam koliform, fekal koliform parametrelerinde II. Sınıf; çözünmüş oksijen ve oksijen doygunluğu parametrelerinde ise III. Sınıf kalite sınıflaması içerisinde yer aldığı görülmektedir. Diğer parametrelerde ise su I. Sınıf kalite sınıflaması içerisinde kalmaktadır. Mansap bölümü analizsonuçları incelendiğinde ise suyun; Biyolojik Oksijen İhtiyacı, toplam fosfor, civa, toplam koliform ve fekal koliform parametrelerinde II. Sınıf; çözünmüş oksijen ve oksijen doygunluğu parametrelerinde ise III. Sınıf kalite sınıflaması içerisinde yer aldığı görülmektedir. Diğer parametrelerde ise su I. Sınıf kalite sınıflaması içerisinde kalmaktadır. - 115 -

Toprak Kirliliği Ülkemizde tarımsal çalışmaların gelişmesi ve sanayi faaliyetlerinin artmasıyla birlikte toprak kirliliği bir çevre sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. Toprak kirliliğine neden olan faktörleri değerlendirdiğimizde yerleşim alanlarından çıkan atıklar, egzoz gazları, endüstri atıkları, tarımsal mücadele ilaçları ve kimyasal gübreler en başta gelmektedir. Proje alanı ve yakın çevresinde endüstri ve sanayi tesisi bulunmadığından bölgede bu açıdan kirlilik görülmemektedir. Ancak proje sahası ve çevresinde tarım arazileri bulunmakta olup, tarım arazilerinde gübre kullanımı söz konusudur. Bölgede yapılan tarımsal faaliyetlerden dolayı toprak kirliliği problemi yaşanmamaktadır. Söz konusu proje endüstriyel bir yatırım olmadığı ve herhangi bir kimyasal madde kullanılmadığı için ileride de çevresel açıdan toprak kirliliğinin oluşmaması beklenmektedir. Proje kapsamında gerçekleştirilecek işlemlerde Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak çalışılacaktır. Gürültü Kirliliği Proje alanı ve etki alanı içerisinde gürültü kaynakları bulunmadığından, gürültü kirliliği söz konusu değildir. IV.2.17. Diğer Özellikler Bu bölümde belirtilecek başka bir husus bulunmamaktadır. IV.3 Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri (*) IV.3.1. Ekonomik Özellikler (Yörenin Ekonomik Yapısını Oluşturan Başlıca Sektörler, Yöresel İşgücünün Bu Sektörlere Dağılımı, Sektörlerdeki Mal ve Hizmet Üretiminin Yöre ve Ülke Ekonomisi İçindeki Yeri ve Önemi, Diğer Bilgiler ) Koç Regülatörü ve HES projesinin sınırları içerisinde yer aldığı Adıyaman ve Malatya illeri ekonomik yapısını oluşturan tarım, hayvancılık, sanayi, ticaret, petrol, madencilik, enerji, su ürünleri, turizm ve iş kolları ile ilgili bilgiler aşağıda özetle verilmiştir. Adıyaman ın başlıca gelir kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Toprak tarıma elverişlidir ve tarım gittikçe modernleşmektedir. Bağ ve bahçe boldur, 25 çeşit üzüm yetişir. Bunlardan en meşhuru Besni de yetişen Peygamber Üzümü dür. Bağcılıkta çok ileri gitmiştir. Tütün ekimi yapılmakta ve yüksek verim alınmaktadır. Şeker pancarı, pamuk, buğday, arpa, mercimek, nohut, pirinç, biber, afyon, sebze ve meyveler (İncir, dut, kayısı, zerdali ve armut) ile antepfıstığı yetiştirilir. - 116 -

Kuruyemiş, pestil ve pekmezi meşhurdur. Pirinç, biber, kavun ve karpuz da oldukça fazla yetiştirilir. Besni pekmezi Anadolu da isim yapmıştır. Halkın % 80 i tarımla uğraşır. Antepfıstığı önemli bir gelir kaynağıdır. Dağlarda bulunan 5 milyon yabani fıstık ağacı değerlendirildiğinde, Adıyaman büyük bir gelire sahip olacaktır. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile Adıyaman ikinci bir Çukurova durumuna gelecektir. Tarım: Adıyaman, sahip olduğu coğrafi konum ve iklim açısından tarıma müsait bir İldir. Nitekim, halihazırda ekonomik açıdan tarıma dayalı İl özelliğini hala taşımaktadır. İlin, bir tarım İli olmasında, endüstri ve ticaret merkezlerine olan uzaklığında önemli bir etken olmuştur. Daha çok ve kaliteli tarım ürünleri üreterek çiftçilerin gelir düzeyini yükseltmek amacıyla gerek devletçe ve gerekse özel sektör tarafından bir çok proje uygulamaya konulmaktadır. Ancak, bölge çiftçisinin şu andaki sosyo-ekonomik düzeyi, sürdürülen çalışmalardan ivedi sonuç alınmasını oldukça güçleştirmektedir. İlde tütün, Antep fıstığı, mercimek ve nohut gibi tarım ürünleri üretiminde, son on yılda gerek kalite ve gerekse miktar yönünden önemli mesafeler kat edilmiş ve ayrıca hayvancılığın geliştirilmesine yönelik çalışmalar sayesinde de kültür ırkı hayvanların, toplam hayvan varlığı içindeki oranının giderek arttığı gözlenmiştir. Adıyaman İlinin GAP Projesi kapsamında oluşu nedeniyle, pek yakın gelecekte İlin tarımda önemli bir atağa geçileceği tahmin edilmektedir. İl nüfusunun yaklaşık olarak % 75 i doğrudan veya dolaylı olarak tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Adıyaman İli toplam 761 400 hektar arazinin % 40.35 i olan 307.191 hektarlık bölümü tarım arazisidir. Hayvancılık: Adıyaman; hayvancılık yönünden önemli bir potansiyele sahip olmakla beraber günümüzdeki durumu ile tarım ekonomisi içerisinde % 9.25 gibi az bir paya sahiptir. Bunu artırmak için son yıllarda bir çok Hayvancılığı Geliştirme Projesi uygulamaya konulmaya başlanmıştır. Sanayi: Adıyaman İl olduğu 1954 tarihinden önce sanayi ve ticaret yok denecek kadar azdı. 1970 yıllarından itibaren, bu alanda biraz kıpırdanma oldu ise de; İlin bu anlamdaki kalkınmışlık düzeyi, halen arzulanan noktaya gelememiştir. Nitekim yıllardan beri kalkınmada 1. derece öncelikli İl statüsünü korumaktadır. Fabrika ile ilk kez, 1967 yılında kurulan Sümerbank İplik Fabrikası ile tanıştı, bunu daha sonra Çimento ve süt fabrikaları ile et kombinası izledi. Bunlardan sadece et kombinası atıl kaldı. Diğerleri faaliyete geçerek İle sanayi alanında belli bir canlılık getirdi. 1990 lı yıllarda Özel yatırımların devlet teşviki olayından sonra, özel teşebbüs de sanayi alanına el atmaya başladı. Çoğunluğu tarıma dayalı olmak üzere 146 adet yatırım teşebbüsü yapıldı. Bunlardan 25 adedinin tamamlanmasına karşılık ancak 10 adedi faaliyete geçti, Diğerlerinin de tamamlanması halinde İlin istihdam ve ekonomik sorunlarının azalmasında önemli bir aşama olacağı muhakkaktır. Öte yandan, inşaatları hala devam eden Organize Sanayi Bölgesi ile Küçük Sanayi Sitelerinin bir an önce faaliyete geçmesi de İldeki ekonomik gelişme büyük bir ivme kazandıracaktır. İlimizde halihazırda kurulmuş ve kurulma aşamasında olan sanayi tesislerine ilişkin çalışmalar devam etmektedir. 8 8 http://www.adiyamandefterdarligi.gov.tr/adiyaman/ekonomi.htm - 117 -

Ticaret: Adıyaman da ticaretin yeterince geliştiğini söylemek mümkün değildir. Ancak, mevcut tarım ağırlıklı potansiyeli ve son yıllarda sanayisinde gösterdiği performans ile tarımsal ürün çeşit ve verimliliğinde beklenen artışların gelecekte ticari hayatı olumlu yönde etkileyeceği söylenebilir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinin diğer illeri gibi Adıyaman da da iç ticaret ağırlıklı olarak tarıma dayanmaktadır. Mevcut sanayi yapısı da tarımsal kaynak potansiyeline bağlı olarak gelişme göstermiştir. El sanatlarına yönelik olarak kilim, savan ve el dokuma halıları üretilmekte, iç ve dış pazarlarda satılmaktadır. Bunların dışında tarım ürünleri yanında tekstil sektöründe üretimi gerçekleştirilen iplik ve hazır giyim ya ihracatçı firmalara satılmaktadır Ticaret sektörünün GSYİH sandaki payı % 10,1 olup, GSYİH ya katkısı 12.802.331 Milyon TL dir. Doğrudan iç ve dış piyasada satışa arz edilmektedir. Ticaret sektörü, gerek sanayileşme ve kentleşme olgularıyla iki yönlü bağlantısı, gerekse yarattığı gelir ve istihdam bakımından il ekonomisinin önemli sektörlerinden biri olmaya adaydır. Tarım ürünleri içerisinde buğday,arpa, nohut, mercimek, pamuk, tütün, fıstık ve üzüm gibi ürünler komşu illere gönderilmektedir. Petrol: Ülkemiz genelinde çıkarılan ham petrolün % 60 ına yakın kısmı Adıyaman daki kuyulardan elde edilmektedir. Ancak son yıllarda yeni petrol kuyularının açılması yavaşladığından üretimde de buna paralel bir düşme gözlenmiştir. Petrol üretimi sadece TPAO tarafından değil, bölgede faaliyette bulunan özel sektöre ait işletmeler tarafından da yürütülmektedir. Özel sektör üretim miktarı yaklaşık 1.000.000 varil/yıl dır. Adıyaman TPAO da günlük 400 m 3 gaz üretilmektedir, üretilen gaz Adıyaman istasyonlarında ve bölge tesislerinde kullanılmaktadır. Üretilen ham petrol Botaş kanalı ile TÜPRAŞ a satılarak değerlendirilmektedir. Madencilik: Adıyaman Maden kaynakları bakımından zengin bir İl dir. Bu kaynaklardan bazıları ham petrol,kömür, çimento, mermer,tuğla-kiremit ham maddeleri, manganez, demir,bakır cevherleri, Fosfat,Maden suyu ve kaplıca suyudur. Enerji: Enerji tüketimini sanayi ile doğrudan ilgisi bulunduğundan ildeki enerji durumu son yıldaki alınan elektrik enerji miktarı 648.901.362 KWh, satılan elektrik enerjisi ise 513.295.305 KWh.dır. Tüketilen elektrik enerjisinin %60 ı sanayide, %16 sı meskenlerde, kalan %24 lük kısım ise diğer alanlarda kullanılmıştır. Sanayide kullanılan elektrik enerjisi diğer müşteri gruplarına göre önemli bir yere sahiptir. Sanayi tüketimleri içerisinde Adıyaman Çimento fabrikası, TPAO sondaj tesisleri, Tekstil Fabrikaları ilk sıraları oluşturulmaktadır. Adıyaman ili kalkınmada öncelikli iller arasında yer aldığından, tüm abone gruplarında %10-12 arasında indirimli elektrik satışı yapılmaktadır. Ayrıca teşvik kredisi ya da KOBİ kredilerinden yararlanan tüm sanayi kuruluşlarına 1999 yılından itibaren başlamak üzere elektrik enerji bedellerinden, ilk yıl için %50, ikinci yıl için %40, üçüncü yıl için %25 indirim uygulaması yapılmış ve bu uygulama halen devam etmektedir. Adıyaman ili, Atatürk Barajı ve Karakaya Barajı HES larına çok yakın olduğundan sağlıklı bir biçimde elektrik enerjisi alabilmekte ve gerilim düşümü vb. gibi olumsuzluklar ilde yaşanmamaktadır. - 118 -

Su Ürünleri: Adıyaman ilinde Baraj Gölleri, Doğal Göller, Akarsular ve Kaynak Suları ile çok büyük bir su potansiyeline sahiptir. Bu suların pek çoğu Kültür Balıkçılığı yapmaya müsaittir. İl sınırları içinde Yüzer Ağ Kafeslerde Alabalık Yetiştiriciliği yapılmaktadır. 2000 yılı toplam su ürünleri üretim miktarı ise 543.480 kg dır. 9 Gelişen sosyo-ekonomik yapısı ile büyük şehir olma sürecinde bulunan Malatya, bu yönüyle bölgesinde önemli merkez durumundadır. Tarihsel süreç içerisinde de "doğunun batısı batının doğusu" olarak tanımlanan Malatya, bu gün için de aynı konumunu sürdürmekte olup bölgesel bir cazibe merkezi durumundadır. İlin ekonomik gelişiminde kayısı yadsınamayacak bir role sahiptir. Malatya için ilahi bir lütuf olarak da kabul edilebilecek olan kayısı, özellikle 80'li yıllardaki dışa açık ekonomiye geçiş sürecinde önemli bir ihraç ürünü haline gelmiş ve ilin ekonomik gelişimine büyük katkı sağlamıştır, sağlamaktadır. Tarım ve Hayvancılık: Malatya hızlı bir tarıma dayalı ekonomiden sanayiye dayalı ekonomiye geçiş sürecini yaşamaktadır. Ancak her geçen gün hızlanmakta olan bu sürece karşılık, ekonomisinde tarımın etkisi hala büyüktür. Tarım sektörünün il ekonomisi içerinde önemli yer tutmasının en önemli nedenlerinden biri Malatya'nın, kendisi ile özdeşleşen kayısının, adı konmamış başkenti oluşudur. Ülkemizin pek çok yerinde ve dünyanın pek çok ülkesinde kayısı yetiştirilmekte ancak, Malatya kayısısı taşıdığı kendine has tadı ve aroması ile kuru kayısı üretimine son derece elverişli bir kayısıdır. Bu ise Malatya'yı dünya kuru kayısı üretiminde ilk sıraya oturtmuş ve markalaşan "Malatya Kayısısı" ile haklı bir üne kavuşturmuştur. Dünya kuru kayısı üretiminde ilk sırada yer alan Malatya ekonomisinde kayısıcılığın önemli bir yeri vardır. Dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık 3/4 ünden daha fazla bir bölümünü gerçekleştiren Malatya nın her yıl ülke ekonomisine 400-450 milyon dolar katkı sağladığı düşünülürse sektörün ilimiz ve ülkemiz için arz ettiği önem anlaşılabilir. 2012 yılı yaş kayısı rekoltesi 679.000 ton, kuru kayısı rekoltesi 149.500 ton düzeyinde gerçekleşmiştir. Kayısı yanında verimli arazilerinde pek çok tarımsal ürünün yetiştirilmesi il tarımının il ekonomisi içerisindeki payını geliştirmektedir. Tarımsal üretim; geleneksel usullerden kurtularak, hızla modernleşme yönündedir. Modern tarım teknolojilerinin yaygınlık kazanmasına bağlı olarak, ilde narenciye hariç her türlü tarımsal ürün yetiştirilebilmektedir. İlde yaygın olarak üretilen önemli tarım ürünleri ise; hububat, şeker pancarı, tütün, yaş sebze ve meyvelerdir. Malatya'da tarımın önemli kollarından biri de hayvancılıktır. Geniş meraları ve yeterli besicilik imkânları hayvancılık için uygun bir ortam oluşturmaktadır. Ticaret: İl ekonomisi içerisinde ticaret sektörü oldukça önemli bir yere sahiptir. Ticaret sektörü büyüklük itibariyle il ekonomisi içerisinde sanayi sektöründen sonra ikinci sırada gelmektedir. İl ticaret sektörü başta kayısı olmak üzere dışsatıma konu ürünlerin dünya pazarına sunulmasını yanında dünya, ülke ve bölgede üretilen ürünlerin il tüketicisine sunulmasından aldığı ivmeyle canlı bir sektör olma niteliğini sürdürmektedir. İlde artan ekonomik düzey ve alım gücüne bağlı olarak il içinden ve il dışından sermaye grupları ticaret sektörüne dönük yatırımlarını sürdürmektedir. İlde sayıları artan modern alışveriş merkezleri ve canlanan ticaret hayatı bu sürecin en önemli göstergesidir. 9 http://www.adiyaman.bel.tr - 119 -

Malatya ili dış ticaret kompozisyonu zaman içerisinde değişim göstermiştir. İhracatın tarım ve tarıma dayalı ürünlerden sanayi ve ara malı ihracatına doğru bir kayma görülmektedir. İİin başlıca ithalat kalemleri PVC klorür, pamuk, tekstil makineleri, tıbbi malzeme, pamuk telefi ve bir kısım makine aksamından oluşmaktadır. İhracat kalemlerinden bazıları ise kumaş, transformatör, güneş enerji sistemleri, mermer, meyve işleme makineleri, araç yedek parçası, plastik boya, PVC profil, demir mobilya aksamı, kaysı çekirdeği, yaş ve kuru kayısı ve işlenmiş gıda maddeleridir. İl turizm potansiyeli geçmişten günümüze korunarak taşınmıştır. Gerek sahip olduğu tarihî, doğal ve kültürel zenginlikleri gerekse bölgesinde bulunan önemli turistik değerler Malatya nın turizm ekonomisini desteklemektedir. Son yıllarda sağlık turizmi, dikkate değer bir gelişim göstermiştir. Turgut Özal Tıp Merkezi ve ilde her geçen gün artan sağlık yatırımları sektörün gelişiminde önemli bir itici güç durumundadır. İlde verilen nitelikli sağlık hizmetlerine ilave olarak Turgut Özal Tıp Merkezinin, organ nakli konusunda gösterdiği başarı ili sağlık turizminde bölgesinde önemli bir noktaya getirmiştir. Geleneksel çarşı anlayışı ile modern alışveriş merkezlerini bir arada yaşatan Malatya nın canlı ticaret hayatı küresel/yerel marka ve ürünlerin arzı ile yüksek düzeyde tüketici tatmini sağlayabilmektedir. Hizmet sektöründe son yıllarda artan yatırımlarla önemli bir düzeye varılmıştır. Hizmet sektörünün bu gelişimi kentin ekonomik olduğu kadar sosyal ve kültürel gelişiminin altyapısını oluşturmaktadır. Madencilik: Madencilik alanındaki faaliyetler uzun yıllar kamu sektörü eliyle yapılmış, sektörel büyümeyi sağlayacak ölçüde özel kesim yatırımları çekilememiştir. İl ekonomisi içerisinde madencilik sektörünün ilde yaratılan gayri safi yurt içi hâsıla içerisindeki (2001 yılı) payı %0,3 (binde üç) gibi düşük bir düzeydedir. Malatya İli başta demir, pirofillit ve mermer yatakları olmak üzere doğal kaynaklar bakımından önemli bir yere sahiptir. Malatya, önemli pirofillit yataklarına sahip olmasına karşın mevcut pirofillit yatakları gerektiği gibi değerlendirilememektedir. Benzer bir durum demir madenleri için de geçerlidir. Ancak son yıllarda özel sektörün madencilik alanındaki yatırımlarında artış görülmektedir. İlde ekonomik değeri ve kalitesi çok yüksek olan yeraltı ve yerüstü maden yatakları bulunmaktadır. Bu madenler alüminyum, demir, krom, bakır, pirofillit, alçıtaşı, mermer, kurşun-çinko, vermikülit, asbest ve kömürdür. İlin doğal kaynaklarının bilinmesi tarımsal ve kırsal kalkınma potansiyellerinin ve kısıtlarının tanımlanması bakımından önemlidir. Doğal kaynaklar, yenilenebilir kaynaklar ve yenilenemez kaynaklardan oluşmaktadır. Her iki kaynak da sürdürülebilir biçimde kullanılmalı, tarım ve tarım dışı kullanımlara uygunluğu ve kayıplarıyla ilgili tehlikeler açısından dikkatli olunmalıdır. Malatya İli maden potansiyeli açısından önemlidir. Türkiye'nin büyük rezervli demir ve profillit yatakları il sınırları içerisinde bulunmaktadır. Ülkemizin bilinen ve işletilen tek profillit yatağı Pütürge ilçesindedir. Hekimhan yöresinde Hasançelebi, Deveci ve Karakuz yatakları olmak üzere 3 adet önemli demir yatağı bulunmaktadır. Bu bölgedeki yataklar düşük tenörlü olup, Türkiye demir rezervinin %36.8'ini içermektedir. Günümüz koşullarında teknolojik sorunlar nedeniyle işletilemeyen yaklaşık 1 milyar ton rezerve sahip Hasançelebi yatağı, teknolojinin bugünden yarına inanılmaz değişimi ve gelişimi düşünüldüğünde, ileriki yıllarda değerlendirilebilecek büyük bir potansiyel olarak durmaktadır. - 120 -

Malatya ili doğal kaynaklarının toplam değeri (yaklaşık) 9 milyar 66 milyon $ olarak hesaplanmıştır. Bu toplam değerin 8 milyar 900 milyon lık kısmı Hekimhan çevresindeki demir cevherlerinin toplam değeridir. İlin 2. derecede önemli doğal kaynağı olan profillit 100 milyon $ değerindedir. Diğer kaynaklar (krom, bakır, asbest ve kömür) 66 milyon $ değerindedir. İl sınırları içerisinde 60 farklı lokasyonda 17 çeşit maden oluşumu mevcuttur. Bunların içerisinde büyük rezervli yataklar azdır. Büyük çoğunluğu küçük madencilik faaliyetleri ile işletilip, ekonomiye kazandırılacak türdendir. Bu küçük maden oluşumlarının bir kısmı özel sektör tarafından işletilmektedir. 10 IV.3.2. Nüfus (Yöredeki Kentsel ve Kırsal Nüfus, Nüfus Hareketleri; Göçler, Nüfus Artış Oranları, Ortalama Hane Halkı Nüfusu, Diğer Bilgiler) 2010 yılı adrese dayalı nüfus kayıt sistemi verilerine göre Adıyaman ili nüfusu 590935, Malatya nüfusu ise 740643 kişi iken, Adıyaman nüfusu ortalama %0.73, Malatya nüfusu %2.85 oranında bir artış ile 2012 yılında 595261 ve 762366 kişiye yükselmiştir. Nüfus oranları tabloda verilmiştir. 11 Tablo 44 Nüfus Dağılımı 2010 2011 2012 2010-2012 ERKEK KADIN TOPLAM ERKEK KADIN TOPLAM ERKEK KADIN TOPLAM NÜFUS ARTIŞ ORANI TÜRKİYE NÜFUSU 37043182 36679806 73722988 37532954 37191315 74724269 37956168 37671216 75627384 2.52% ADIYAMAN İL NÜFUSU 294920 296015 590935 298204 295727 593931 298737 296524 595261 0.73% GÖLBAŞI İLÇE NÜFUSU 11882 12740 24622 14175 14029 28204 15429 14236 29665 17.00% HAMZALAR KÖYÜ NÜFUSU 309 293 602 309 280 589 298 275 573-5.06% MALATYA İL NÜFUSU 369049 371594 740643 379563 378367 757930 381025 381341 762366 2.85% DOĞANŞEHİR İLÇE NÜFUSU 5528 5363 10891 5514 5388 10902 5675 5402 11077 1.68% KAPIDERE KÖYÜ NÜFUSU 354 365 719 335 351 686 304 330 634-13.41% Adıyaman ın geçmişteki nüfus miktarı incelendiğinde 1955 yılında 13966 olan kent nüfusunun, 1955'i izleyen nüfus sayımı dönemlerinde artış gösterdiği anlaşılmaktadır. Ancak 1970 yılında %68.4 nüfus artış hızı ile en yüksek değerine yükselmiştir. 1980 yılında ise %39.8 değerle artış hızında eskiye göre gerileme gözlenmiştir. 1985, 1990, 1997 ve 2000 nüfus sayım sonuçlarına göre, nüfus artış hızının artığı görülmektedir. Bu artış 1985'te %59.45 e, 1990'da %66.78'e (100 045), 1997'de %112'e (nüfus 212 475'e), 2000'de %34 (nüfus 282.510) gibi yüksek bir değere ulaşmıştır. Nüfus sayım sonuçları incelendiğinde merkeze bağlı kırsal nüfusun artış hızının Adıyaman nüfus artış hızından düşük olduğu görülür. Özellikle 1960 yılında kırsal nüfusun 1533 kişi azalması ile artış hızı % -6.63 gibi düşük değere inmiştir. Aynı devrede Adıyaman şehir nüfusu 2521 kişi artmıştır. Buna göre 1955-1960 dönemlerinde kırsal kesimden şehre ilk 10 www.malatya.gov.tr 11 2012 Yılı ADNKS Veri Tabanı - 121 -

göç başlamıştır. Adıyaman şehir nüfusunun yavaş artması da Adıyaman'dan dışarıya başka illere göç olduğu izlenimini vermektedir. 1965 nüfus sayım döneminde kırsal kesim (-) değerden kurtulup 6064 kişinin artmasıyla %25 değerle en yüksek nüfus artış hızına kavuşmuştur. Adıyaman şehir ve kırsal nüfusunu 1990 yılı artış endeksleri incelendiğinde Adıyaman şehrinin endeks değerinin 716, Kırsal nüfusun endeks değerinin ise 161 olduğu görülür. Bu değerlerden çıkan sonuç, şehir nüfus artış hızının kırsal nüfus artışından oldukça yüksek olduğudur. 1997 ise şehir merkezinin 100.045'te 212.475'e yükselmesi ise Atatürk Barajı'na bağlıdır. Zira Güneydoğu Anadolu projesi nedeniyle Atatürk Barajı'nın yapımında Adıyaman il hudutları içinde Samsat ilçesi ile birlikte 12 köy ve 46 mezra tamamen sular altında kalmıştır. Bu projeden kısmen etkilenen köy sayısı ise 53 olup, 1990 genel nüfus sayımına göre 58 645 vatandaş, yaşamış olduğu köy ve mezraları terk etmek zorunda kalmıştır. Bu da iç göçün hızlanmasına yol açmıştır. Tablo 45 Atatürk Baraj Gölünün Altında Kalan İlçe ve Köylerin Nüfus ve Sayısı İlçe Adı Yerleşim Birimi Sayısı (İlçe+Köy+Mezra) Etkilenen Nüfus Tamamen Kısmen Tamamen Kısmen Merkez 15 27 2031 17324 Samsat 15 12 5201 6008 Kahta 18 20 5360 12994 Gerger 5 19 9727 Toplam 53 78 12592 46053 Sonuç olarak denilebilir ki 1955'ten 2000'ne gelinceye kadar şehir ve kırsal nüfus artış hızı düzenli bir seyir takip etmemiştir. İç ve dış göçlerin 1960 yılında ilk işaretini verdiğini söyleyebiliriz. İl bazında nüfus artış hızlarını ele aldığımızda şehirlerin nüfus artış hızının, kırsal alanın nüfus artış hızından devamlı yüksek olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu durum, kırsal alandan şehre devamlı göç olduğunu göstermektedir. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) hazırlamış olduğu Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre ise Adıyaman ve Malatya daki son 3 yıllık süre zarfındaki göç durumu aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 46 Adıyaman İli Göç Durumu Dönem ADNKS Nüfusu Aldığı Göç Verdiği Göç Net Göç ADIYAMAN 2011-2012 595261 14323 22591-8268 2010-2011 593931 13873 23939-10066 2009-2010 590935 14150 20135-5985 MALATYA 2011-2012 762366 24270 28545-4275 2010-2011 757930 32925 29515 3410 2009-2010 740643 25320 30931-5611 - 122 -

İller genelinde nüfus azalması ile birlikte hane halkı büyüklüğünde de azalmalar olmaktadır. 2000 Yılı genel nüfus sayımı sonuçlarına göre Adıyaman ilinde yerleşik nüfus 654178 kişi, hanehalkı sayısı 104577 ve ortalama hane halkı büyüklüğü 6.26 dır. Malatya ilinde ise yerleşik nüfus 884118 kişi, hanehalkı sayısı 163718 ve ortalama hane halkı büyüklüğü 5.40 dır. Adıyaman İl ve ilçe merkezlerinde yerleşik nüfus 340472 kişi, hanehalkı sayısı 59720 ve ortalama hane halkı büyüklüğü ise 5.7; Malatya İl ve ilçe merkezlerinde yerleşik nüfus 501890 kişi, hanehalkı sayısı 104404 ve ortalama hane halkı büyüklüğü ise 4.81 dir. Adıyaman Bucak ve köylerde ise yerleşik nüfus 313706 kişi, hanehalkı sayısı 44857 ve ortalama hane halkı büyüklüğü 6.99 ve Malatya Bucak ve köylerde ise yerleşik nüfus 382228 kişi, hanehalkı sayısı 59314 ve ortalama hane halkı büyüklüğü ise 6.44 dür. 12 Tablo 47 Hanehalkı Nüfusu, Hanehalkı Sayısı ve Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü ( Kaynak: 2000 Genel Nüfus Sayımı ) TOPLAM İL VE İLÇE MERKEZLERİ BUCAK VE KÖYLER Toplam Hanehalkı Sayısı Yerleşik Nüfus Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü Toplam Hanehalkı Sayısı Yerleşik Nüfus Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü Toplam hanehalkı sayısı Yerleşik Nüfus Ortalama Hanehalkı Büyüklüğü TÜRKİYE 67809048 15070093 4,50 43140431 10314439 4,18 24668617 4755654 5,19 ADIYAMAN 654 178 104 577 6,26 340 472 59 720 5,70 313 706 44 857 6,99 MALATYA 884 118 163 718 5,40 501 890 104 404 4,81 382 228 59 314 6,44 Tablo 48 Hanehalkı Büyüklüğüne Göre Hanehalkı Sayısı ( Kaynak: 2000 Genel Nüfus Sayımı ) HANEHALKI BÜYÜKLÜĞÜ 1 2 3 4 5 6 7+ TÜRKİYE 803 120 2 097 823 2 578 281 3 534 911 2 302 818 1 387 646 2 365 494 ADIYAMAN 2 026 6 312 8 721 13 445 15 122 15 145 43 806 MALATYA 5 153 14 514 18 689 29 734 28 633 21 928 45 067 IV.3.3. Gelir (Yöredeki Gelirin İşkollarına Dağılımı, İşkolları İtibariyle Kişi Başına Düşen Maksimum, Minimum ve Ortalama Gelir) Adıyaman ilinde ticaretin yeterince geliştiğini söylemek mümkün değildir. Ancak, mevcut tarım ağırlıklı potansiyeli ve son yıllarda sanayisinde gösterdiği performans ile birlikte tarımsal ürün çeşit ve verimliliğinde beklenen artışların gelecekte ticari hayatı olumlu yönde etkileyeceği düşünülmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinin diğer illeri gibi Adıyaman'da da iç ticaret ağırlıklı olarak tarıma dayanmaktadır. Mevcut sanayi yapısıda tarımsal kaynak potansiyeline bağlı olarak gelişme göstermiştir. Tarım ürünleri içerisinde buğday, arpa, nohut, mercimek, pamuk, tütün, fıstık ve üzüm gibi ürünler özellikle komşu illere gönderilmektedir. Büyük yatırım ve sermaye gerektirmeden yapılan el sanatlarına yönelik ürünlerin pazarlanması, ticari hayata canlılık kazandırmakla birlikte bu sanatların gelişimine de katkıda bulunmaktadır. 12 TÜİK, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı - 123 -

Ticari ve ekonomik hayatı meydana getiren kuruluşlar olarak; Ticaret ve Sanayi Odaları, Ticaret Borsaları, Meslek Odaları ile Esnaf ve Sanatkarlar Odaları bulunmaktadır. Ticaret borsasında; buğday, arpa, mısır, çavdar, yulaf, buğday kepeği, buğday unu, kuru fasulye, nohut, mercimek, ayçiçeği, yar fıstığı, tereyağı, sade yağ, badem, ceviz, et, canlı hayvanlar, beyaz ve kaşar peynir, pamuk ipliği, keçi kılı, yapağı, hayvan derileri, bağırsak, çeltik, pirinç, bulgur, razmol, bal, tavuk ve piliç eti, yumurta, antepfıstığı, kuru üzüm ve muhtelif özelliklerdeki pamuk kotaya dahil ürünler olarak değerlendirilmektedir. 2011 yılında 27.441 yapılan işleme karşı 376.226.307,20 TL 'lik ürün tescili gerçekleştirilmiştir. 13 Malatya, Doğu Anadolu ve TRB1 bölgesinde sanayisi en gelişmiş il olup Malatya Ticaret Odası na kayıtlı 950 şirkette yaklaşık 28.500 kişi istihdam edilmektedir. Malatya da sırasıyla Gıda, Tekstil ve İnşaat sektörlerinin hem istihdam sayısı, hem de şirket sayısı bakımından ön plana çıktığı görülmektedir. TRB1 bölgesinin bitkisel üretim değerinin % 58 i, canlı hayvan değerinin % 27 si, hayvansal ürün değerinin % 38 i Malatya iline aittir. Bölgenin 2008 yılı tarım ve ormancılık ihracatının % 99 u, ithalatın % 96 sı Malatya ilinde gerçekleştirilmiştir. Tarla bitkileri yıllık üretimleri dikkate alındığında Malatya da en çok yetiştirilen bitkiler sırasıyla buğday (132.953 ton), şeker pancarı (75.831 ton) ve arpadır (59.802 ton). Malatya da 2007 verilerine göre 267.773 ton kayısı yetiştirilmiştir ve bu miktar toplam Türkiye kayısı üretiminin neredeyse yarısına tekabül etmektedir. Kayısı, Malatya nın ihracatında ve ekonomisinde çok önemli bir yer tutar. Malatya ili hayvancılık faaliyetlerinde küçükbaş hayvancılık önem arz etmektedir. Malatya ilinde kültür ırkı, melez ve yerli sığırların oranları sırasıyla % 24, % 52 ve % 24 tür. Malatya ili 1.115 ton alabalık üretimiyle alabalık üretiminde bölgede Elazığ dan sonra 2. sırada yer almaktadır. Malatya ekonomisinin temeli büyük oranda kayısı üretimine dayanmaktadır. Türkiye de yıldan yıla değişmekle birlikte üretilen kayısının önemli bir kısmı Malatya bölgesinde üretilmektedir. Malatya da üretilen kayısıların da yaklaşık %90 ı Malatya da bulunan çok sayıdaki kayısı işleme tesisinde işlenmekte ve başta Avrupa ülkeleri olmak üzere yaklaşık 150 ülkeye ihraç edilmektedir. İlde her yıl 80 100 bin ton kuru kayısı üretilerek ihraç edilmekte ve bundan yaklaşık 350-400 milyon dolar döviz girdisi sağlanmaktadır. Malatya da kayısı işleme tesislerinde yaklaşık 5.000 kişi istihdam edilmekte, 300 kadar esnaf ve tüccar ile 50 kadar da ihracatçı kayısı işletmeciliği ile uğraşmaktadır. Ayrıca 10 a yakın firma kayısı makineleri imalatı yapmaktadır. Çiftçi kayıt sistemi (ÇKS) verilerine göre Malatya da yaklaşık 30.000 aile kayısı tarımıyla uğraşmakta ve doğrudan ya da dolaylı olarak yaklaşık 200.000 kişi geçimini bu sektörden temin etmektedir. Malatya Ticaret ve Sanayi Odası na kayıtlı gıda sektöründe faaliyet gösteren şirketler incelendiğinde ise işletmelerin %35 inin kayısı, %11 inin ise ekmek ve un-yem ve bulgur sektörlerinde olduğu görülmektedir. Katma değeri yüksek olan Baharat, Çerez ve Soğuk Hava Deposu sektörlerinin ise ilde en düşük sayıya sahip işletmeler olduğu görülmektedir. 13 Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 81 İl Durum Raporu, Mayıs, 2012-124 -

Malatya, özel sektör yatırımları ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde tekstil sektörü açısından gelişmiş bir üretim merkezi haline gelmiştir. Mevcut durumda Malatya farklı cinslerde pamuk işleyebilme, farklı türlerde iplik üretebilme ve penye, branda, tente, döşemelik, indigo (kot) gibi farklı cins dokuma yapabilme kapasitesine sahiptir. 14 Aşağıdaki tabloda 2011 yılı TÜİK verilerine göre Adıyaman ve Malatya daki ithalat ve ihracat değerleri Türkiye geneli ile karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Tablo 49 Adıyaman ve Malatya İthalat ve İhracat Değerleri Dış Ticaret (2011) Türkiye Adıyaman Türkiye Sıralaması Malatya Kişi başına ithalat ($) 3223 150 46 140 Kişi başına ihracat ($) 1806 103 62 370 İhracatın ithalatı karşılama oranı (%) 56 69 58 264 Kalkınma Bakanlığı tarafından 2012 Haziran ayında yayımlanan ''İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması'na (SEGE) göre Türkiye deki 81 il arasından Adıyaman 66., Malatya ise 42. sırada gelmektedir. Adıyaman ve Malatya daki kişi başına düşen Gayri Safi Milli Hâsılat aşağıdaki tabloda verilmiştir. 15 Tablo 50 Adıyaman Gayrı Safi Milli Hasılat Değeri Ulusal Hesaplar Türkiye Adıyaman Türkiye Sıralaması Malatya Kişi başına GSYH ($) 2001 cari fiyatlarla 2146 918 70 1417 Devlet Planlama Teşkilatı tarafından 2004 yılında hazırlanan İlçelerin Sosyo- Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştıması kapsamında temin edilen veriler ışığında projenin gerçekleşmesi planlanan Gölbaşı ilçesinde fert başına genel bütçe geliri (bin TL ) 19408 TL, ve Darende İlçesinde 15869 TL olup Türkiye sıralamasında sırası ile 613 ve 666. Sıralarda yer almaktadır. Aşağıdaki tabloda ilçelere ait gelir bilgileri özetlenmektedir. 16 Tablo 51 Gölbaşı ve Darende İlçesi Ekonomik Göstergeler Gölbaşı Türkiye Sıralaması Darende Türkiye Sıralaması Tarım Sektöründe Çalışanlar Oranı (%) 71,23 514 85,16 123 Sanayi Sektöründe Çalışanlar Oranı (%) 3,81 441 1,95 668 Hizmetler Sektöründe Çalışanlar Oranı (%) 24,96 293 12,89 736 Fert Başına Genel Bütçe Geliri (Bin TL) 19408 613 15869 666 Vergi Gelirlerinin Ülke İçindeki Payı (%) 0,00707 387 0,00436 480 Tarımsal Üretimin Ülke İçindeki Payı (%) 0,09000 330 0,20461 134 14 http://www.fka.org.tr/bolgemiz-detay.asp?sayfaaltcatid=16 15 İpekyolu Kalkınma Ajansı Web Sitesi 16 Devlet Planlama Teşkilatı İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştıması 2004-125 -

IV.3.4. İşsizlik (Yöredeki İşsiz Nüfus ve Faal Nüfusa Oranı) Adıyaman ve Malatya illerinde işsizlik oranı, işgücüne katılma oranı ve istihdam oranı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu tablodan da anlaşılacağı gibi Adıyaman ve Malatya illeri istihdam konusunda Türkiye ortalamasının altındadır. Tablo 52 Adıyaman ve Malatya İşgücü Değerleri İşgücü (2010) Türkiye Adıyaman Türkiye Sıralaması (Adıyaman ) Malatya İşsizlik oranı (%) 11,90 10,20 44,00 9,50 İşgücüne katılma oranı (%) 48,80 40,80 74,00 47,80 İstihdam oranı (%) 43,00 36,60 72,00 43,30 Devlet Planlama Teşkilatı tarafından 2004 yılında hazırlanan İlçelerin Sosyo- Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştıması kapsamında temin edilen veriler ışığında ise Gölbaşı ilçesinde işsizlik oranı %9,76 olup Türkiye sıralamasında 147. Sırada, Doğanşehir İlçesinde bu oran 4,21 olup Türkiye sıralamasında ise 544. sıradadır. IV.3.5. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, Sağlık, Kültür Hizmetleri ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumu) Eğitim Adıyaman da il genelinde 27 adet anaokulu, 606 adet ilk öğretim okulu ve 68 adet orta öğretim okulu bulunmaktadır. İlde 150919 öğrenci 4232 adet derslikte öğrenim görmektedir. Toplam mevcut öğretmen sayısı 7452 dir. İlde aynı zamanda bir üniversite mevcuttur. Adıyaman Üniversitesi olarak kurulan üniversite resmi olarak 2006 yılında hizmete başlamıştır. Kuruluşundan bu yana çok hızlı bir büyüme gösteren üniversitede yaklaşık 10.000 öğrenci öğrenim görmektedir. 17 Malatya da ise il genelinde toplam 963 adet okul bulunmaktadır. İlde 171207 öğrenci 5944 adet derslikte öğrenim görmektedir. Toplam mevcut öğretmen sayısı 10787 dir. İlde aynı zamanda bir üniversite mevcuttur. 18 Koç Reg. ve HES projesinin planlandığı Doğanşehir ve Gölbaşı ilçelerinde ise sırası ile 47 ve 60 adet okul bulunmaktadır. Doğanşehir ilçesinde 8133 öğrenci 322 adet derslikte öğrenim görmektedir. Toplam mevcut öğretmen sayısı 645 dir. 19 Gölbaşı ilçesinde ise 60 adet okul bulunmaktadır. İlçede 10121 öğrenci 379 adet derslikte öğrenim görmektedir. Toplam mevcut öğretmen sayısı 610 dur. 20 17 http://adiyaman.meb.gov.tr/ 18 http://malatya.meb.gov.tr/ 19 http://dogansehir.meb.gov.tr/ 20 http://golbasi02.meb.gov.tr/ - 126 -

Sağlık Malatya ilinde merkez ve 7 ilçe Hastanesi ile bir Ağız diş sağlığı merkezinin kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması amacına yönelik olarak yönetim hizmetleri yürütülmektedir. İl genelinde yataklı tedavi kurumlarındaki toplam yatak sayısı 1063 tür. İlde toplam sağlık personeli sayısı 6208 ve uzman hekim başına düşen nüfus 1763, pratisyen hekim başına düşen nüfus ise 1125 kişidir. 21 Adıyaman ilinde sağlık hizmetleri 11 hastane, 1 ağız ve diş sağlığı merkezi, 166 sağlık ocağı veya aile hekimliği birliği, 14 ilk ve acil yardım istasyonu ve 37 adet ambulans ile yürütülmektedir. İl genelinde yataklı tedavi kurumlarındaki toplam yatak sayısı 845 tir. İlde toplam sağlık personeli sayısı 2483 ve uzman hekim başına düşen nüfus 2651, pratisyen hekim başına düşen nüfus ise 2034 kişidir. 22 Koç HES projesinin planlandığı ilçelerden Gölbaşı İlçesinde İlçe Devlet Hastanesi 1993 yılında 50 yatak kapasitesi ile hizmete girmiştir.2007 yılı ekim ayında ek binası hizmete açılmıştır. Ek bina eczane, ambar, poliklinikler ve cerrahi yataklı servisler olarak dizayn edilmiştir. İlçe Devlet Hastanesindeki hizmetler halen 18 uzman hekim (1 Dahiliye, 1 Kulak Burun Boğaz, 1 Ortopedi, 1 İntaniye, 1 Psikiyatri, 1 Nöroloji, 2 Anestezi, 2 Çocuk, 2 Genel Cerrahi, 1 Kadın-Doğum, 2 Radyoloji, 1 Üroloji, 1 Biyokimya ve 1 Göğüs Hastalıkları Uzmanı, 3 Pratisyen Hekim (1 i Baştabip), 5 Diş Hekimi, 40 Hemşire, 18 Ebe, 21 Sağlık Memuru, 7 Laboratuar teknisyeni, 5 Röntgen Teknisyeni, 8 Anestezi Teknisyeni, 1 Odyometrist, 1 Eczacı, 3 Ambulans Şoförü ve 14 Hizmetli, 1 Ahçı, 2 Acil Tıp Tek., 12 İdari Personel olmak üzere toplam 159 personelle ile yürütülmektedir.ayrıca 112 acil serviste 16 yardımcı sağlık personeli mevcuttur. Hastanenin 10 adet lojmanı bulunmaktadır. 1 i 112 Acil Servisine ait, 3 ü Hastaneye ait olmak üzere 4 adet ambulansı ve 2 hizmet aracı vardır. 23 Doğanşehir ilçesinde ise Doğanşehir Devlet Hastanesi 25 yatakla sağlık hizmetlerini sürdürmektedir. Ulaşım Koç Regülâtörü ve HES Enerji Projesi, Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü, Canacık Komu Mevkii Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere Köyü, Güvercin Kayası Mevkiinde yer almaktadır. Regülatör yerinin yaklaşık 500 m yakınından geçen asfalt yol ile regülatör yerine ulaşılabilecektir. Santral yeri yakınından geçen Hamzalar yolu ile de santrala ulaşmak mümkündür. İletim kanalına ise iletim kanalı kenarında yapılacak olan servis yolu ile ulaşmak mümkündür. İletim hattı inşası sırasında bazı köy ulaşım yollarının reloke edilmesi gerekmektedir. Yol relokasyonlarının yaklaşık 1000 m olacağı tahmin edilmektedir. IV.3.6. Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları (Yerleşme Alanlarının Dağılımı, Mevcut ve Planlanan Kullanım Alanları, Bu Kapsamda Sanayi Bölgeleri, Konutlar, Turizm Alanları vb.) Proje alanı ve yakın çevresinde herhangi bir sanayi, turizm alanı bulunmamaktadır. Bölgede dağınık köy ve mahalleler yer almaktadır. Proje alanı ve etki alanı içerisinde kentsel bir yerleşim alanı bulunmadığından dolayı bölgede kırsal arazi kullanımı yaygındır. Bu nedenle proje kapsamında kentsel alan kullanımı söz konusu değildir. 21 http://www.malatya.gov.tr/?modul=detay&k_id=165&m_id=26 22 http://www.adiyaman.saglik.gov.tr/menu4/istatistik.html 23 http://www.golbasi.gov.tr/default_b0.aspx?content=297-127 -

IV.3.7. Diğer Özellikler Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. - 128 -

BÖLÜM V: PROJENİN BÖLÜM IV TE TANIMLANAN ALAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER (Bu bölümde; projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerin etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.1 ve V.2 başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı bir şekilde açıklanır). V.1 Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler V.1.1. Arazinin Hazırlanması İçin Yapılacak İşler Kapsamında Nerelerde ve Ne Kadar Alanda Hafriyat Yapılacağı, Hafriyat Miktarı, Hafriyat Sırasında Kullanılacak Malzemeler, Patlayıcı Maddeler, Varsa Patlatma ile İlgili Bilgiler Etkiler ve Alınacak Önlemler, Hafriyat Artığı Toprak, Taş, Kum vb Maddelerin Nerelere Taşınacakları, Nerelerde Depolanacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Hafriyat Döküm Alanlarının Koordinatları, Özellikleri ve 1/1000 Ölçekli Plan ve Kesit Görünüşleri ile Birlikte Hafriyat Malzemesi Düzenleme ve Restorasyon Planı, Alınacak Görüşler Proje kapsamında onaylı fizibilite raporu kapsamında 570848,8 m 3 kazı ve hafriyat gerçekleştirilecektir. Aşağıdaki tabloda kazı yerleri, kazı türü ve miktarları özetlenmektedir. Tabloda da görüleceği üzere 378666,8 m 3 lük kazı iş makineleri, 192182 m 3 lük kazının ise patlatma ile gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Tablo 53 Proje Kapsamında Kazı İşleri Kazı Yeri Kazı Türü Kazı Miktarı ( m 3 ) Regülatör Barajlarda zeminlerin kazılması depolama 1750 Yumuşak zeminlerin kazılması, dolgu,dep. 5250 Barajlarda Kaya Kazılması 10500 İletim Tüneli Tünel kazısı 24182 İletim Kanalı Barajlarda zeminlerin kazılması depolama 105000 Yumuşak zeminlerin kazılması, dolgu,dep. 262500 Barajlarda Kaya Kazılması 157500 Yükleme Havuzu Cebri Boru Barajlarda zeminlerin kazılması depolama 1750 Yumuşak zeminlerin kazılması, dolgu,dep. 1750 Barajlarda zeminlerin kazılması depolama 266.7 Yumuşak zeminlerin kazılması, dolgu,dep. 400.1 TOPLAM KAZI 570848.8 İş Makine Kazı 378666.8 Patlatma Kazı 192182 Proje kapsamımda regülatör alanında toplam 17500 m 3 kazı işlemi gerçekleştirilecektir. Regülatör ve Çökeltim Havuzu yapıları genel olarak dere yatağında gerçekleştirileceğinden bitkisel toprak hafriyatı gerçekleştirilmeyecektir. Toplam kazının 10500 m 3 ü patlatma, 7000 m 3 ü ise iş makineleri ile gerçekleştirilecektir. - 129 -

İletim Tüneli inşası kapsamında 24182 m 3 tünel kazısı gerçekleştirilecektir. Tünel kazısında giriş ve çıkış ağızlarında bitkisel hafriyat toprağı oluşacak olup; Kazı Çapı : 4 m Tünel ağız alanı : ; 57.13 m 2 Tünel ağzı kazı miktarı : 57,13 m 2 * 0,5 m=28,565 m 3 * 2 ton/ m 3 = 57,13 ton bitkisel hafriyat toprağı oluşumu beklenilmektedir. Bu bağlamda gerçekleştirilecek 24182 m 3 harfiyatın 28,565 m 3 ü bitkisel toprak olacaktır. İletim Kanalı inşaası kapsamında toplam 525000 m 3 kazı gerçekleştirilecektir. Bu kazının 157500 m 3 ü patlatma kalan 367500 m 3 lük kısmı ise iş makineleri ile gerçekleştirilecektir. İletim Kanalı kazısının gerçekleştirileceği alanda yaklaşık %1 oranında bitkisel hafriyat toprağının oluşması beklenilmektedir. Bu bağlamda kazı kapsamında oluşacak bitkisel toprak miktarı 5250 m 3 tür. Yükleme havuzu inşaası kapsamında toplam 3500 m 3 kazı gerçekleştirilecektir. Bu kazının tamamı iş makineleri ile gerçekleştirilecektir. Yükleme havuzu kazısının gerçekleştirileceği alanda yaklaşık %10 oranında bitkisel hafriyat toprağının oluşması beklenilmektedir. Bu bağlamda kazı kapsamında oluşacak bitkisel toprak miktarı 350 m 3 tür. Cebri boru inşaası kapsamında toplam 666,8 m 3 kazı gerçekleştirilecektir. Bu kazının tamamı iş makineleri ile gerçekleştirilecektir. Cebri boru kazısının gerçekleştirileceği alanda yaklaşık %10 oranında bitkisel hafriyat toprağının oluşması beklenilmektedir. Bu bağlamda kazı kapsamında oluşacak bitkisel toprak miktarı 66,68 m 3 tür. Yukarda da özetlendiği üzere hafriyat kapsamında toplam 5695,245 m 3 bitkisel toprak hafriyatı gerçekleştirilecektir. Kazı işlemi gerçekleştirilen proje ünitelerinde oluşacak kazı fazlası malzeme ile bitkisel toprak Ek 20 de belirtilen alanda depolanacaktır. Bitkisel toprağın rekreasyon ve rehabilitasyon çalışmaları esnasında kullanılması düşünülmektedir. Kazı fazlası malzeme ve bitkisel hafriyat toprağı depolamak üzere koordinatları Tablo 54 ve Tablo 55 de sunulan depolama alanları teşkil edilmiş olup bu alan kazı fazlası malzeme ve bitkisel hafriyat toprağı olmak üzere bölümlere ayrılmıştır. Proje ünitelerinde oluşacak kazı fazlası malzeme ve bitkisel hafriyat toprağı bu alanlarda depolanacaktır. Proje ünitelerinin kazı çalışmaları iş makinaları ile gerçekleştirilecek olup bu kapsamda ekskavatör, kamyon, greyder, loder, arazöz, yükleyici gibi araçlar kullanılacak olup proje kapsamında kullanılacak araçların listesi Tablo 56 da sunulmuştur. Tablo 54 Bitkisel Toprak Depo Alanı Koordinatları 1 2 3 4 SAĞA(Y) 385358.409 385388.320 385439.330 385412.184 YUKARI(X) 4200340.278 4200352.620 4200319.470 4200295.787 Tablo 55 Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanı Koordinatları 1 Nolu Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanı 1 2 3 4 SAĞA(Y) 384791.310 384805.057 384725.029 384704.689 YUKARI(X) 4202743.835 4202629.579 4202593.037 4202606.012-130 -

5 6 7 8 9 SAĞA(Y) 384679.439 384675.581 384685.050 384708.196 384754.838 YUKARI(X) 4202650.200 4202684.568 4202715.429 4202731.911 4202736.119 2 Nolu Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanı 1 2 3 4 SAĞA(Y) 385146.000 385215.000 385271.000 385303.000 YUKARI(X) 4200699.000 4200740.000 4200706.000 4200687.000 5 6 7 8 SAĞA(Y) 385330.000 385335.000 385359.000 385388.000 YUKARI(X) 4200571.000 4200535.000 4200468.000 4200437.000 9 10 11 12 SAĞA(Y) 385388.000 385403.000 385352.000 385337.000 YUKARI(X) 4200408.000 4200376.000 4200358.000 4200391.000 13 14 15 16 SAĞA(Y) 385308.000 385274.000 385287.000 385229.000 YUKARI(X) 4200412.000 4200403.000 4200516.000 4200628.000 3 Nolu Kazı Fazlası Malzeme Depo Alanı 1 2 3 4 SAĞA(Y) 384450.752 384846.436 384933.994 384869.830 YUKARI(X) 4199376.208 4199358.830 4199261.246 4199221.811 5 6 7 8 SAĞA(Y) 384788.955 384620.275 384532.627 384441.154 YUKARI(X) 4199251.888 4199160.458 4199063.773 4198836.475 9 10 11 SAĞA(Y) 384213.856 384369.084 384351.066 YUKARI(X) 4199027.738 4199182.966 4199320.176 Tablo 56 Projede Kazı İşlemlerinde Kullanılacak İş Makinaları İş Makinası Adet Ekskavatör 4 Kamyon 10 Greyder 1 Loder 2 Arazöz 1 Yükleyici 5 Sıkıştırıcı 2 Proje kapsamında gerçekleştirilecek kazı çalışmalarında toplam 565153.555 m 3 kazı ve 5695,245 m 3 bitkisel hafriyat toprağı gerçekleştirilecektir. Kazı sonrası elde edilecek kazı fazlası malzeme depolama alanına taşınacaktır. Yine bitkisel hafriyat toprağı depolama alanında bitkisel toprak için ayrılmış sahada depolanacaktır. - 131 -

Regülatör Yerinde Yapılacak Patlatma Çalışmaları Regülatör yerinde gerçekleştirilecek 17500 m 3 kazının 10500 m 3 ü patlatma çalışması ile gerçekleştirilecektir. Patlatmalar; gerçekte sert kaya yapısında ve sondaj kuyularından alınan loglar esas alınarak, jeolojik formasyon uzanım yönünde gerçekleştirileceği kabulü ile yapılmıştır. Alandaki Malzeme Yoğunluğu : 1,6-2,4 ton/m 3 ~2 ton/m 3 Toplam Yapılacak Kazı Miktarı : 10500 m 3 *2 ton/m 3 =21000 ton Delik Çapı : 89 mm Delik Boyu : 1,3 m Basamak Yüksekliği : 2 m Delik Eğimi ( ) : 90 Delikler Arası Mesafe : 3 m Delik Ayna Arası Mesafe : 3 m Patlayıcı Yoğunluğu : 800 kg/m 3 Bir delikten alınacak malzeme miktarı: 2 m*3 m*3 m = 18 m 3 /delik Öngörülen kazı çalışmalarında patlatmaların yerleşim yerlerinde herhangi bir etkisinin olmaması için oluşturulan patlatma paterninde en önemli hususlardan birisi parçacık hızıdır. Parçacık hızı, patlatma kaynaklı bir yer sarsıntısı durumunda, bir noktadaki parçacığın, bir saniyede kaç kez titrediğini gösteren bir değer olarak tanımlanmaktadır. Parçacık hızı yaygın kabulle; PPV= k*(sd) -β bağıntısı yardımı ile bulunur. Burada; PPV: maksimum parçacık hızı (mm/sn) K: arazi iletim katsayısı (kayacın homojenliğine, fayların ve çatlakların varlığına bağlı sabit) β: arazi sönümlenme katsayısıdır (özel jeolojik sabit). Bu bağıntıda yer alan arazi sönümlenme ve arazi iletim katsayısı deneme patlatması neticesinde tespit edilecek olmasından dolayı Devine bağıntısı (Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi) kullanılarak kayaç içinde yayılan titreşim hızı hesaplanır. Burada; V: Kayaç İçinde Yayılan Titreşim Hızı (İnç/Sn) K: Kayaç Türüne Bağlı Katsayı (26-260) D:Patlatma Noktası İle Çevre Yerleşim Arasındaki Etkili Mesafe (Feet) W: Gecikme Başına Maksimum Anlık Şarj (Libre) Miktarıdır. Dünya standartlarına göre, tanecik hızının, 50 mm/sn nin altında zarar verme olasılığı çok az olarak nitelendirilir; ancak tarihi ve eski yapılarda 30 mm/sn olarak alınmaktadır. Bu nedenle yerleşim yerleri için yapılan hesaplamalarda V=30 mm/sn olarak alınmıştır. k katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her birim katsayısı 26 sayısına indirmektedir. Hesaplamada k katsayısı emniyeti arttırmak için birimlerin homojen ve kırıksız olduğu varsayılarak 260-132 -

olarak alınmıştır. Gerçekte ise patlatma kaynağı ile hassas nokta olan konutlar arasındaki birimler kırıklıdır. Parçacık hızı 30 m/sn, kayaç sönümleme katsayısı 260 olarak alındığında, 1000 metre uzaklıktaki bir yapıya zarar vermeden bir seferde kullanabilecek en yüksek patlayıcı miktarı 34,82 kg olarak kabul edilerek titreşim hızı aşağıdaki formül ile hesaplanmıştır. 260*( 3280/ 76.95 ) -1.6 = 0,0199 inç/sn olarak hesaplanır. Şekil 35 Yerleşim Birimleri ve Güvenli Titreşim Seviyeleri (http://web.itu.edu.tr/~kuzu/pro/part1.html) Şekil 35 de verilen yerleşim birimleri ve güvenli titreşim seviyelerine göre 2.0 inç/sn değerinin altındaki parçacık hızları güvenli bir patlatma gerçekleştirilebilmesi için yeterlidir. Koç Regülatörü kapsamında açık alan kazı işlemlerinde yapılacak patlatma çalışmalarında anlık maksimum şarj miktarı 34.82 kg dır. 34.82 kg anlık şarj miktarı için 1000 m mesafede 0,0199 inç/sn parçacık hızı tespit edilmiş olup bu değer emniyetli sınırlar içerisinde kalmaktadır. Toplam patlatma kazısı miktarı 10500 m 3 olarak belirlenmiş olup bir delikten alınabilecek malzeme 18 m 3 /delik olarak tespit edilmiştir. Bu kapsamda toplam kazı miktarının alınması için; 10500 m 3 /18 m 3 /delik = 583.33 delik açılması gerekmektedir. Delik derinliğinin %70 i patlayıcı ile doldurulacak olup arda kalan kısın sıkılama dinamit için bırakılacaktır. Bir delikte kullanılacak toplam patlayıcı malzeme miktarı: (0.089 m/2) 2 *3,14*800 kg/m 3 *2 m * 0,7 = 6,96 kg ANFO olarak bulunur. - 133 -

Regülatör Alanı içerisinde kalan patlatmalar yaklaşık 40 günlük dönemde tamamlanılacaktır. Kazı miktarı; anlık şarj miktarını (34,82 kg.patlayıcı) aşmamak üzere 3 adet seri oluşturularak her bir seride 5 delik yer alacak, seriler 25-30 milisaniye gecikmeli olarak patlatılarak gerçekleştirilecektir. Bu yolla patlatmadan kaynaklı titreşim azaltıldığı gibi anlık şarj miktarının üzerine çıkılması da engellenecektir. Bir patlatmada 15 delik açılacak ve 270 m 3 malzeme alınacaktır. Regülatör alanında toplam 39 patlatma gerçekleştirilecektir. 1 patlatmadaki seri sayısı : 3 adet 1 seride yer alan delik adedi : 5 delik Gecikme Aralığı : 25-30 ms Tablo 57 Regülatör Kazı İşlemlerinde Kullanılacak Patlayıcı Miktarları Anlık Şarj 34.82 kg Patlatma Başı Delik Sayısı 15 ad Patlatma Başı Kazı Miktarı 270 m 3 Toplam Patlatma Sayısı 39 ad Patlatma Başı ANFO Kullanımı 104.46 kg Toplam ANFO Kullanımı 4062 kg Patlatma Başı Dinamit Kullanımı 30.00 kg Toplam Dinamit Kullanımı 1166.67 kg Patlatma Başı Kapsül Sayısı 15 ad Toplam Kapsül Kullanımı 583 ad Patlatma Başı Fitil İhtiyacı 146.335 m Toplam Fitil İhtiyacı 5690.81 m Patlatmadan kaynaklı diğer önemli etkiler hava şoku etkisi ve fırlayan taş parçalarından kaynaklı verilebilecek hasarlardır. Bunlardan fırlayan taş parçaları boyut ve ulaşabilecekleri mesafeler aşağıdaki formüller yardımı ile teorik olarak hesaplanabilir. Hesaplamalarda d delik çapını ifade etmektedir. Savrulan Taş Parçalarının Boyutları formülünden Maksimum Taş Savrulma Mesafesi = 0.0199 m = 1,99 cm olarak bulunur. formülünden = 51,828 m Gecikme aralığı tasarımının yanlış seçilmesi veya yanlış uygulanması taş savrulmalarına yol açmaktadır. Bu olayın temelinde, patlatma sırasında oluşan gaz basıncının, aynen elektrik akımında olduğu gibi kolay yollardan boşalmaya çalışması prensibi yatmaktadır. Daha az etkin olmasına karşın, serbest yüze ulaşan şok dalgaları da taş savrulmasından sorumlu olabilecek diğer bir olay olarak gösterilmektedir. Serbest yüze ulaşan şok dalgaları, serbest yüzeyi aynı bir davul zarı gibi titreşime sokabilmekte ve bunun sonucu olarak belirli bir kinetik enerjiye ulaşan serbest yüzey, belirli miktarda taş savrulmalarına neden olabilmektedir. Buna rağmen, şok dalgalarının taş savrulmasında çok etkili olduğu düşünülmemektedir. - 134 -

Gereğinden az yük aralığı da taş savrulmasında önemli bir etken olmaktadır. Hemen hemen bütün patlatma planlamalarında bir yük aralığı hesap edilmekte ve uygulanmaktadır. Bu aralık bir anlamda patlayıcı madde enerjisi önüne konan bir dirençtir. Basamaklarda azalan yük mesafeleri taş savrulmasında önemli bir rol oynamaktadır. Sıkılama boyu ve kalitesi patlatma tekniğinde çok önemli bir yer tutmaktadır. Patlatma tekniğine uygun yapılmış ağız sıkılaması, patlatma enerjisinde daha fazla yararlanılması, atmosfere kaçan hava şokunun azalması ve en önemlisi daha az taş savrulması gibi avantajlar sağlamaktadır. Patlatmalar gerçekleştirilirken yukarda taş savrulmasına sebep olan etmenlere azami özen gösterilerek en yakın yerleşimdeki konutlara zarar verilmeyecektir. Patlatmadan kaynaklanan ve değerlendirilmesi gereken diğer bir etkide hava şokudur. Hava şoku ilk bakışta yüksek bir ses gibi gözükse de, bazı durumlarda aynen sarsıntı dalgaları gibi yapılara hasar verebilmektedir. Hava şoku ile gürültü arasında ki ayırımın iyi yapılması gerekir. Hava şoku aşağıdaki şekilde hesaplanarak etkili zon aralıkları hesaplanır. Şiddetli Etki Zonu : Orta Şiddetli Etki Zonu : Hafif şiddetli Etki Zonu : Burada; D: Etkili zon aralığını (m) W: Bir Gecikme Aralığında Kullanılan patlayıcı miktarını temsil etmektedir. (kg) Şiddetli Etki Zonu Orta Şiddetli Etki Zonu Hafif şiddetli Etki Zonu : D< 5.90 m : 5.90 m <D< 59.01 m : 59.01 m <D<88.51 m İletim Kanalı Yerinde Yapılacak Patlatma Çalışmaları İletim kanalı güzergahında gerçekleştirilecek 367500 m 3 kazının 157500 m 3 ü patlatma çalışması ile gerçekleştirilecektir. Patlatmalar; gerçekte sert kaya yapısında ve sondaj kuyularından alınan loglar esas alınarak, jeolojik formasyon uzanım yönünde gerçekleştirileceği kabulü ile yapılmıştır. Alandaki Malzeme Yoğunluğu : 1,6-2,4 ton/m 3 ~2 ton/m 3 Toplam Yapılacak Kazı Miktarı : 157500 m 3 *2 ton/m 3 Delik Çapı : 89 mm Delik Boyu : 1,3 m Basamak Yüksekliği : 4 m Delik Eğimi ( ) : 90 Delikler Arası Mesafe : 6 m Delik Ayna Arası Mesafe : 6 m Patlayıcı Yoğunluğu : 800 kg/m 3 Bir delikten alınacak malzeme miktarı: 4 m*6 m*6 m = 144 m 3 /delik - 135 -

Dünya standartlarına göre, tanecik hızının, 50 mm/sn nin altında zarar verme olasılığı çok az olarak nitelendirilir; ancak tarihi ve eski yapılarda 30 mm/sn olarak alınmaktadır. Bu nedenle yerleşim yerleri için yapılan hesaplamalarda V=30 mm/sn olarak alınmıştır. k katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkenliği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her birim katsayısı 26 sayısına indirmektedir. Hesaplamada k katsayısı emniyeti arttırmak için birimlerin homojen ve kırıksız olduğu varsayılarak 260 olarak alınmıştır. Gerçekte ise patlatma kaynağı ile hassas nokta olan konutlar arasındaki birimler kırıklıdır. Parçacık hızı 30 m/sn, kayaç sönümleme katsayısı 260 olarak alındığında, 380 metre uzaklıktaki bir yapıya zarar vermeden bir seferde kullanabilecek en yüksek patlayıcı miktarı 69,64 kg olarak kabul edilerek titreşim hızı aşağıdaki formül ile hesaplanmıştır. 260*( 1246,4/ 153,91 ) -1.6 = 0,1628 inç/sn olarak hesaplanır. Şekil 35 de verilen yerleşim birimleri ve güvenli titreşim seviyelerine göre 2.0 inç/sn değerinin altındaki parçacık hızları güvenli bir patlatma gerçekleştirilebilmesi için yeterlidir. Koç Regülatörü kapsamında kanal güzergahında açık alan kazı işlemlerinde yapılacak patlatma çalışmalarında anlık maksimum şarj miktarı 69,64 kg dır. 69,64 kg anlık şarj miktarı için 380 m mesafede 0,1628 inç/sn parçacık hızı tespit edilmiş olup bu değer emniyetli sınırlar içerisinde kalmaktadır. Kanal güzergahında toplam patlatma kazısı miktarı 157500 m 3 olarak belirlenmiş olup bir delikten alınabilecek malzeme 144 m 3 /delik olarak tespit edilmiştir. Bu kapsamda toplam kazı miktarının alınması için; 157500 m 3 /144 m 3 /delik = 1093.75 delik açılması gerekmektedir. Delik derinliğinin %70 i patlayıcı ile doldurulacak olup arda kalan kısın sıkılama dinamit için bırakılacaktır. Bir delikte kullanılacak toplam patlayıcı malzeme miktarı: (0.089 m/2) 2 *3,14*800 kg/m 3 *4 m * 0,7 = 13,93 kg ANFO olarak bulunur. Kanal güzergahında yer alan patlatmalar yaklaşık 80 günlük dönemde tamamlanılacaktır. Kazı miktarı; anlık şarj miktarını (69,64 kg.patlayıcı) aşmamak üzere 3 adet seri oluşturularak her bir seride 5 delik yer alacak, seriler 25-30 milisaniye gecikmeli olarak patlatılarak gerçekleştirilecektir. Bu yolla patlatmadan kaynaklı titreşim azaltıldığı gibi anlık şarj miktarının üzerine çıkılması da engellenecektir. Bir patlatmada 15 delik açılacak ve 2160 m 3 malzeme alınacaktır. Kanal güzergahı inşası esnasında toplam 73 patlatma gerçekleştirilecektir. 1 patlatmadaki seri sayısı : 3 adet 1 seride yer alan delik adedi : 5 delik Gecikme Aralığı : 25-30 ms - 136 -

Tablo 58 İletim Kanalı Güzergahı Kazı İşlemlerinde Kullanılacak Patlayıcı Miktarları Anlık Şarj 69.64 kg Patlatma Başı Delik Sayısı 15 ad Patlatma Başı Kazı Miktarı 2160 m3 Toplam Patlatma Sayısı 73 ad Patlatma Başı ANFO Kullanımı 208.92 kg Toplam ANFO Kullanımı 15234 kg Patlatma Başı Dinamit Kullanımı 30.00 kg Toplam Dinamit Kullanımı 2187.50 kg Patlatma Başı Kapsül Sayısı 15 ad Toplam Kapsül Kullanımı 1094 ad Patlatma Başı Fitil İhtiyacı 191.335 m Toplam Fitil İhtiyacı 13951.51 m Hava şoku aşağıdaki şekilde hesaplanarak etkili zon aralıkları hesaplanır. Şiddetli Etki Zonu : Orta Şiddetli Etki Zonu : Hafif şiddetli Etki Zonu : Burada; D: Etkili zon aralığını (m) W: Bir Gecikme Aralığında Kullanılan patlayıcı miktarını temsil etmektedir. (kg) Şiddetli Etki Zonu Orta Şiddetli Etki Zonu Hafif şiddetli Etki Zonu : D< 8,35 m : 8,35 m <D< 83,45 m : 83,45 m <D<125,18 m İletim Tüneli Yerinde Yapılacak Patlatma Çalışmaları Tünel için gerekli kazı miktarı fizibilite raporu keşfinde 24182 m 3 olarak belirtilmiş olup hesaplamalarda bu kazı miktarının sert kaya olarak tespit edilen %23 lük kısmının patlatma ile yapılacağı varsayımı ile gerçekleştirilmiştir. Proje kapsamında gevşetme patlatması ile toplam 5.563 m 3 tünel kazısı yapılacaktır. Günlük 3 m regülatör tarafından 3 m santral tarafından 6 m tünel kazısı yapılacaktır. 1.130 m uzunluğundaki tünelin %23 ünün (260) patlatma ile açıldığı kabulu ile 44 gün patlatma işlemi olacaktır. Tünel içerisinde gerçekleştirilecek patlatmalarda kullanılacak patlayıcı madde miktarları ve özellikleri aşağıda sunulmakta olup tünel içerisindeki patlatmalar gecikmeli olarak gerçekleştirilecek, anlık maksimum şarj miktarı; çevre yapılarda zarara sebep olan titreşimin belirlenmesinde faydalanılan ve Şekil 35 de belirtilen parçacık hızı güvenli bölgede (<2 inç/sn) yapılarda hasara sebep olmayacak seviyede kalmak üzere bir atımda 30 kg değerini aşmayacaktır. İletim Tüneli Giriş Taban Kotu İletim Tüneli Uzunluğu İletim Tüneli Kazı Çapı : 997.3 m : 1.130 m : 4 m - 137 -

Şekil 36 Tünel Patlatma Delikleri Yerleşimi Delik Adedi Delik Boyu Delik Çapı Delikler arası mesafe Delik Başına kullanılacak olan anfo miktarı Delik Başına kullanılacak olan dinamit miktarı Delik Başına kullanılacak toplam patlayıcı malzeme miktarı Delik Başına kullanılacak olan kapsül miktarı Bir patlatmada kullanılacak fitil miktarı : 28 adet : 1,5 m : 30 mm : 0.5 m : 1,5 kg : 0,5 kg : 2 kg : 1 adet : 25 m Patlatma işlemi gecikmeli olarak gerçekleştirilecek olup iki atım arasında 5 ile 50 milisaniye aralıklarla yapılacak olup aşağıdaki şekilde belirtilen sıra ile atım işlemi gerçekleştirilecektir. Şekil 37 İletim Tüneli Patlatma Planı Gecikme Aralığı Sıralaması - 138 -

1. Atımda kullanılacak patlayıcı miktarı : 12 kg 2. Atımda kullanılacak patlayıcı miktarı : 14 kg 3. Atımda kullanılacak patlayıcı miktarı : 6 kg 4. Atımda kullanılacak patlayıcı miktarı : 6 kg 5. Atımda kullanılacak patlayıcı miktarı : 6 kg 6. Atımda kullanılacak patlayıcı miktarı : 12 kg Her bir atımda yakın yapılara hasar vermeden kullanılabilecek olan maksimum patlayıcı miktarı olan 30 kg altında patlayıcı kullanılacağından yapıların etkilenmemesi beklenilmektedir. Bir patlatmada (6 atım) kullanılacak Anfo miktarı Bir patlatmada (6 atım) kullanılacak Dinamit miktarı Bir patlatmada (6 atım) kullanılacak Kapsül miktarı Bir patlatmada (6 atım) kullanılacak Fitil miktarı : 42 kg :14 kg : 28 adet : 25 m İletim tüneli kazısında günde 6 m ilerleme sağlanılması düşünülmekte olup her patlatmada 1,5 m ilerleme sağlanacak günde 4 patlatma ve her patlatmada 6 adet atım yapılacaktır. Günlük 168 kg anfo, 56 kg dinamit, 112 adet kapsül, 100 m fitil kullanılacaktır. 260 m uzunluğundaki tünelin açılması için 44 gün patlatma yapılacak olup toplam 176 patlatma yapılacak, kullanılacak toplam anfo miktarı; 38.640 kg, dinamit miktarı; 12.880 kg kapsül miktarı; 25.760 adet, fitil miktarı; 23.000 m dir. Tablo 59 Tünel İçerisinde Gerçekleştirilecek Patlatma İle İlgili Bilgiler Açılacak delik sayısı Yapılacak patlatma aralığı Bir patlatmadaki atım sayısı Toplam yapılacak patlatma miktarı 28 adet 4 adet/gün 6 adet 176 adet Tablo 60 Tünel Patlatmalarında İhtiyaç Duyulacak Patlayıcı Miktarı Emilsiyon Patlayıcı Dinamit Kapsül Fitil Delik başına 1,5 kg 0,5 kg 1 adet 1.Atım 9 kg 3 kg 6 adet 2.Atım 9,5 kg 3,5 kg 6 adet 3.Atım 4,5 kg 1,5 kg 3 adet 25 m 4. Atım 4,5 kg 1,5 kg 3 adet 5. Atım 4,5 kg 1,5 kg 4 adet 6. Atım 9 kg 3 kg 6 adet Patlatma başına 42 kg 14 kg 28 adet 25 m Bir günde 168 kg 56 kg 112 adet 100 m Bir ayda 4.200 kg 1.400 kg 2.800 adet 2.500 m En yüksek patlayıcı miktarı kullanılan 2. atımda kullanılan patlayıcı miktarı ile oluşan parçacık hızı ve hava şoku etkisi; Parçacık hızı 30 m/sn, kayaç sönümleme katsayısı 260 olarak alındığında, 130 metre uzaklıktaki bir yapıya zarar vermeden bir seferde kullanabilecek en yüksek patlayıcı miktarı 14 kg olarak kabul edilerek titreşim hızı aşağıdaki formül ile hesaplanmıştır. 260*( 1246,4/ 30,94 ) -1.6 = 0,2510 inç/sn olarak hesaplanır. - 139 -

Şiddetli Etki Zonu Orta Şiddetli Etki Zonu Hafif şiddetli Etki Zonu : D<3.74 m : 3.74 m <D< 37.42 m : 37.42 m <D<56.12 m Tünel patlatmaları kapalı ortam içerisinde gerçekleştirileceği için taş savrulmasından kaynaklı da herhangi bir problem yaşanmayacaktır. Cebri Boru Yerinde Yapılacak Patlatma Çalışmaları Yükleme havuzu ve cebri boru yerinde ki kazılar iş makineleri ile gerçekleştirilecek olup bu nedenle patlatma hesabı yapılmamıştır. Depolama alanında yer alan malzemenin tozumaması için belli aralıklarla sulama işlemi ve sıkılama işlemleri gerçekleştirilecektir. Bitkisel hafriyat toprağı ise rekreasyon, restorasyon ve peyzaj düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanı için depolama sırasında dere yataklarına zarar verilemeyecek ve dere akışları engellenmeyecektir. Ayrıca kazı fazlası malzemenin yağış, rüzgâr gibi dış etkenlerle dere yataklarına rusubat olarak taşınmasını engellemek için gerekli tedbirler alınacaktır. Kazı fazlası malzemeleri dere yatağına dökülmeyecek ve malzeme dökülen yerlerde tahkimat gerçekleştirilecektir. Bu konuda 09.09.2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesine hassasiyetle uyulacaktır. Proje kapsamında belirlenen kazı fazlası malzeme depolama sahasının yeterli olmaması durumunda ilave depolama teşkil edilmesi zorunluluğu vuku bulacak olup oluşturulacak alanlarla ilgili olarak gerekli tüm izinler alınarak depolama işlemleri gerçekleştirilecektir. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanına sevkiyat için proje kapsamında oluşturulacak yollar kullanılacak olmakla birlikte mevcut yolların kullanılması durumunda mevcut yol ve sanat yapılarının kullanılmasında gerekli özen gösterilecek ve zarar verilmeyecektir. Bu yapılara verilecek zararlar firma tarafından karşılanacaktır. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanı için su ve toprak kaynaklarının korumasına yönelik bütün tedbirler alınacak, Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler hükümlerine uyulacaktır. Proje kapsamında oluşacak bitkisel hafriyat toprağı kazı fazlası malzemeden ayrı olarak depolanacak, kayıpların önlenmesi için azami özen gösterilerek toprak kalitesinin korunması sağlanacaktır. Bitkisel hafriyat toprağı hakim rüzgar yönü dikkate alınarak, erozyon, kuruma ve yabani ot oluşumuna sebebiyet vermeyecek şekilde ve toprağın canlılığını sürdürebilmesi için yeşillendirilerek korunacak ve rekreasyon ve peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Ayrıca kaymaların önüne geçilmesi amacı ile basamak oluşturma ve seddeleme teknikleri uygulanacaktır. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanlarına depolama işlemi gerçekleştirilmeden önce Adıyaman ve Malatya Valiliğine müracaat edilerek Atık Taşıma ve Kabul Belgesi alınacaktır. Ayrıca kazı fazlası malzeme depolama alanlarının dolması durumunda doğal yapıya uygun olarak rehabilite edilecektir. Alan girişine belirleyici tabela ve güvenlik uyarı levhaları asılacak ilgili personelin güvenliği ile ilgili olarak gerekli bilgilendirme çalışması gerçekleştirilecektir. - 140 -

V.1.2. Arazinin Hazırlanması Sırasında ve Ayrıca Ünitelerin İnşasında Kullanılacak Maddelerden Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli, Toksin ve Kimyasal Olanların Taşınışları, Depolanmaları ve Kullanımları Bu İşler İçin Kullanılacak Aletler ve Makineler Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında yapılacak hafriyat işlemleri sırasında dozer, paletli ve lastikli yükleyiciler, ekskavatör (kırıcı ağızlı dahil), greyder, silindir, damperli kamyon, hava kompresörü, taşınabilir jeneratör, drenaj pompası ve borusu, mobil aydınlatıcı, tünel delici tabanca, tünel havalandırma fanı gibi başlıca alet ve ekipmanların yanı sıra patlayıcı olarak ANFO ve dinamit (Powergel Magnum) kullanılması planlanmaktadır. Proje kapsamında açık saha patlatmalarında; rockbit delici, anfo patlayıcı, powergel magnum yemleyici, exel kapsül ateşleyici, infilak fitili, akım ölçüm cihazı ve ateşleyici manyeto; tünel patlatmalarında ise jumbo delici makinesi, sehpalı delici el makinesi, powergel magnum patlayıcı, exel kapsül ateşleyici, infilak fitili, akım ölçün cihazı ve ateşleyici manyeto kullanılacaktır. Patlayıcı maddenin kullanılması, korunması, taşınması konuları; 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 87/12028 karar sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esasları na İlişkin Tüzük e uygun olarak yapılacaktır. Ayrıca patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. Bunlara ilaveten işletmede tehlikeli, parlayıcı ve patlayıcı özellik gösteren maddeler ile ilgili olarak Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Tüzüğü ne uyulacaktır. Ayrıca proje alanında patlayıcı madde deposu yapılmayacaktır. Patlatma jandarmanın gözetiminde gündüz saatlerinde yapılacaktır. Patlatma yapılmadan önce patlatmanın yeri ve saati yöre halkına duyurulacaktır. Patlatmalarda kullanılacak olan ANFO, amonyum nitrat ile fuel-oilin (veya mazotun) %6 oranında karıştırılması ile elde edilen patlayabilir bir maddedir. Ucuz ve güvenli olması nedeniyle dünyada ve Türkiye de en çok tüketilen patlaycı karışımdır. Detonasyon hızı; 250 mm çapındaki bir patlatma deliğinde 4.400 m/s ye ulaşmaktadır. Bu nedenle ANFO, 25 mm den daha düşük çaplı deliklerde sabit bir detonasyon hızına ulaşamaz. İdeal olarak ANFO, orta ve geniş çaplı (75-250 mm) deliklerde en yüksek patlatma hızına ulaşır. ANFO nun detone edilmesi (patlatılabilmesi) için daha yüksek bir primer (dinamit vb.) ile ateşlenmesi gerekmektedir. Motorin ve benzin gibi maddeler tankerler ile şantiyeye nakledilecek ve saha içinde gömülü tanklarda muhafaza edilecektir. Yönetmeliklere uygun şekilde araç ve makinalar ile pompalanmak suretiyle dağıtımı yapılacaktır. Motor yağları varillerle temin edilecek ve kamyonlarla şantiyeye taşınacak, drenajı bir yağ tutucuya bağlanmış olan alan içinde kullanılacak böylece sızma önlenmiş olacaktır. - 141 -

Proje kapsamında çalışacak araçların bakım ve onarımları yetkili servislerinde yaptırılacaktır. Bunun mümkün olmadığı ve bakım onarımlarının tesis içerisinde yapılma zorunluluğunun olması durumlarında ortaya çıkması muhtemel herhangi bir atık yağın toprağa veya suya karışmasının önlenmesi amacı ile atık yağ kapalı ve sızdırmasız metal bir kapta toplanarak 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında lisans almış geri kazanım firmalarına verilecektir. Araçların tesis içerisinde bakım ve onarımları sızdırmazlığı sağlanmış bir alanda yapılacak olup, yapılacak çalışmalar esnasında 31.05.2005 tarih ve 25831 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uyulacaktır. Proje alanında ortaya çıkması muhtemel akü, lastik gibi malzemeler için 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ve 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ilgili hükümlere uyulacaktır. İnşaat döneminde oluşması beklenen üstübü, florasan gibi tehlikeli atıklar ise beton saha üzerine yerleştirilmiş sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun konteynırlar içerisinde geçici olarak muhafaza edilecek ve lisanslı araçlar vasıtasıyla lisanslı tehlikeli atık geri kazanım veya bertaraf tesisine gönderilecektir. Bu atıklar, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği uyarınca bertaraf edilecektir. V.1.3. Proje Kapsamında Varsa Hazır Beton Tesisi, Kırma-Eleme Tesisinin Kapasitesi, Teknolojisi, İş-Akım Şeması, Teknolojisi,(Çökeltim Havuzu, vb gibi Üniteleri Hakkında Bilgi) Projenin inşa işlerinde kullanılacak kaya kum, çakıl kil gibi malzemeler civar tesislerden satın alma yolu ile temin edilecek olup malzeme ocağı açılması planlanmamaktadır. Dolayısı ile kırma eleme tesisi kurulumu da planlanmamaktadır. Malzemeler civar tesislerden istenilen özelliklerde olmak üzere satın alma yolu ile temin edilecektir. Projenin inşa işlerinde gerekli hazır beton civar tesislerden satın alma yolu ile temin edilecektir. Dolayısı ile beton santrali tesisi kurulması planlanmamakta olup üretim miktarları ulaşım altyapısı ve kullanılacak malzeme ekipmanlardan bahsetmek söz konusu değildir. - 142 -

V.1.4. Proje Kapsamındaki Ulaşım Altyapısı Planı, Proje Alanının Karayollarına Uzaklıkları, Karayoluna Bağlantı Yolları, Ulaşım İçin Kullanılacak Mevcut Yolların Zarar Görmemesi İçin Alınacak Tedbirler ile Trafik Güvenliği Açısından Alınacak Önlemler, Ulaştırma Altyapının İnşası ile İlgili İşlemler, Yeni Yapılacak Yolların Özellikleri, Kullanılacak Malzemeler, Kimyasal Maddeler, Araçlar, Makineler; Altyapının İnşası Sırasında Kırma Öğütme, Taşıma, Depolama Gibi Toz Yayıcı Mekanik İşlemler, Araç Yükü, Cinsi ve Sayısı, Artışın Hesaplanması, Haritası (Bu Kapsamda Alınacak Görüşler, İzinler) Proje konusu faaliyet; Koç Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü, Canacık Komu Mevkii Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere Köyü, Güvercin Kayası Mevkiinde, Kapı Deresi üzerinde gerçekleştirilecektir. Adıyaman ili kara, demir, havayolu ve feribot ulaşımı olanaklarına sahiptir. Adıyaman'a karayolu ile Gaziantep, Şanlıurfa, Malatya, Kahramanmaraş ve Diyarbakır olmak üzere beş güzergahtan gidilir. Adıyaman'ın Gölbaşı ilçesi tam bir kavşak yeri olup, Malatya Kahramanmaraş - Gaziantep karayolu ulaşımı Gölbaşı üzerinden sağlanır. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Adıyaman ın Türkiye nin her yerine karayolu bağlantısı bulunmaktadır. İl de demiryolu ve havayolu ulaşımı da sağlanmakla birlikte karayolu ulaşımı ön planda gelmektedir. Demiryolu ulaşımı, Adıyaman'a 63 km uzaklıktaki Adıyaman Gölbaşı İlçesinden yapılmakta olup, Malatya Fevzi Paşa demiryolu bu İlçeden geçmektedir. Adıyaman da havayolu ile ulaşım hizmetleri 1998 yılında hizmete girmiş olup Adıyaman Havaalanı uçak seferleri hizmete konulmuştur. Adıyaman'dan geçmekte olan Şanlıurfa, Diyarbakır ve Güneydoğu illerini birbirine bağlayan karayolu, Gerger İlçesine bağlı Güzelsu köyündeki feribot seferleri ile Şanlıurfa İli, Siverek İlçesi'ne geçişler yapılmaktadır. Malatya iline ulaşım kara, hava ve demir yolu olmak üzere üç şekilde sağlanır. Malatya'da karayolu ulaşımı TCK tarafından yapılan şehirler arası devlet yollarından sağlanmaktadır. Bu yollardan en önemlisi Kayseri'den gelen ve Elazığ'a giden D300 karayoludur. Bunun dışında Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki konumundan dolayı üç bölgeyle komşu kavşak noktasındadır. Bu nedenle her yöne açılan yolları vardır. Bu yollar: D-300, Kayseri - Malatya - Elazığ, İç Anadolu Bölgesi - Doğu Anadolu Bölgesi D-850, Malatya - Adıyaman, Doğu Anadolu Bölgesi - Güneydoğu Anadolu Bölgesi D-875, Malatya - Sivas, Doğu Anadolu Bölgesi - İç Anadolu Bölgesi D-330, Malatya - Kahramanmaraş, Doğu Anadolu Bölgesi - Akdeniz Bölgesi Malatya'da havayolu ulaşımı Ulaştırma Bakanlığı tarafından Malatya Akçadağ da bulunan Erhaç Havalimanı ile sağlanmaktadır. Malatya'da demiryolu ulaşımı TCDD tarafından yapılan demiryolları ile sağlanmaktadır. Malatya Merkez, Battalgazi, Yazıhan, Hekimhan ve Doğanşehir olmak üzere beş ilçede TCDD garı bulunmaktadır. Ayrıca ilden Malatya Elazığ, Malatya Sivas ve Malatya Adıyaman demiryolu güzergahları geçer. Malatya Elazığ demiryolu hattında bulunan Fırat demiryolu köprüsü ülkemizin en uzun köprüsü olmakla beraber önemi büyüktür. Proje alanının ulaşım için Doğanşehir ilçesinden Kapıdere köyüne gelen karayolu bulunmaktadır. Mevcut bu yol asfalt kaplıdır ve her mevsim ulaşıma açıktır. Regülâtör yerine bu yolun 34. km'sinden sola ayrılarak yapılacak olan 400 m lik bir servis yolu ile ulaşılacaktır. Adıyaman ilinden ulaşım ise; Kahramanmaraş-Malatya karayolu üzerinde Gölbaşı ilçesinden 11 km sonra sola ayrılan Kapıdere yolundan sağlanacaktır. - 143 -

Regülatör yeri Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapudere köyüne yaklaşık 1000 m mesafede ve regülatörün kuzeybatısında, santral yeri ise Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyüne yaklaşık 1325 m mesafede ve santralin güneybatısında yer almaktadır. Regülatör yerinin yaklaşık 500 m yakınından geçen asfalt yol ile regülatör yerine ulaşılabilecektir. Santral yeri yakınından geçen Hamzalar yolu ile de santrala ulaşmak mümkündür. İletim kanalına ise iletim kanalı kenarında yapılacak olan servis yolu ile ulaşmak mümkündür. İletim hattı inşası sırasında bazı köy ulaşım yollarının reloke edilmesi gerekmektedir. Yol relokasyonlarının yaklaşık 1000 m olacağı tahmin edilmektedir. Regülatör bağlantı yolu ile birlikte 1500 m yeni yol yapılacağı kabul edilmiştir. Santral yerinde ise hem cebri borunun hemde santral ulaşım yolunun demiryolundan geçişi için gerekli çalışmalar ve idarelerle yapılacak görüşmeler kati proje aşamasında yapılacaktır. Yeni oluşturulacak yol genişliği 4 m olarak planlanmıştır. Bu kapsamda öncelikli olarak arazi tesviye işlemi gerçekleştirilecek ardından zemine ağır iş makinalarının geçişi esnasında deformasyonlara dayanabilecek mukavemette malzeme ile kaplanarak silindirler vasıtası ile sıkıştırma işlemi gerçekleştirilecek ardından araçların gidiş gelişleri esnasında süspansiyonlarının zarar görmesini, taşınan malzemenin güvenli ve konforlu bir biçimde ilgili alana ulaştırılmasını sağlamak üzere yumuşak malzeme serilerek sıkılaştırılacaktır. Yol çalışmalarının yaklaşık 3 aylık süre içerinde tamamlanması öngörülmekte olup bu bağlamda kamyon, dozer, kepçe, silindir, greyder gibi iş makinaları kullanılacaktır. Proje kapsamındaki ulaşım altyapısı planı rapor ekinde yer almaktadır ( Bkz Ek 17). Faaliyet alanı ile ilgili yapılacak köy yolları genişletmeleri, yapılacak stabilize servis yolları yapılması yukarda da belirtildiği üzere kat i projeler ile netleşecektir. Ancak proje kapsamında maksimum 1,5 km. genişletme, yenileme ve yeni stabilize yol yapımı gerçekleştirileceği, her yolun 4 m genişliğinde ve kullanılacak malzemenin 30 cm yüksekliğinde olacağı varsayımı ile toplam kullanılacak yol yapım malzemesi miktarı; 1500 m x 4 m x 0,3 m = 1800 m 3 = 1800 m 3 x 2,8 ton/m 3 = 5040 ton malzeme kullanılacaktır. Yolların yapımının yaklaşık 3 ay süreceği varsayımı ile; 5040 ton / 3 ay = 1680 ton/ay = 1680 ton/ay / 25 gün/ay = 67,2 ton/gün malzeme kullanılacaktır. Bir kamyonun taşıma kapasitesi 15 ton olduğu ve her kamyonun günde 1 sefer yapacağı varsayımı ile; 67,2 ton/gün / 15 ton= kamyon /gün= 4,48 günde yaklaşık 5 kamyon bu karayollarını kullanacaktır. Bölgenin trafik yükü haritası Şekil 38 da verilmiştir. Faaliyet alanına en yakın yolun trafik yükü günlük 3209 araç olup, bunun 706 adedi kamyon ve 457 adedi ise diğer ağır vasıtalardır. Mevcut karayolunda ağır taşıt yüzdesi yaklaşık olarak; = ( Mevcut Ağır taşıt + Tesisten Kaynaklanacak / Mevcut Taşıt Sayısı ) x 100 = ( 1163+5/3209) x 100 = % 36,40 olarak hesaplanmıştır. - 144 -

Faaliyet öncesinde mevcut yolda ağır taşıt yüzdesi ise; = ( Mevcut ağır taşıt / Mevcut Taşıt Sayısı ) x 100 = ( 1163/3209) x 100 = % 36,24 dır. Şekil 38 Trafik Hacim Haritası Buna göre inşaat çalışmaları mevcut karayollarında ağır taşıt trafik yükünü (%36,40- %36,24=%0,16) % 0,16 oranında artıracaktır. Buda yol yapım çalışmaları sırasında malzeme getirecek kamyonların trafik hacmine önemli bir yük getirmeyeceği anlamını taşımaktadır. Proje kapsamında, inşaat alanında ve inşaat alanı dışında yapılacak nakliyeler sırasında aşağıda sıralanan önlemler alınacaktır. - Yol kenarlarına işaret levhaları konulacaktır. - Keskin virajlara bariyer konulacaktır. - Araçlara hız sınırlaması getirilecektir (20 km/saat). - Lastik tekerlekli yükleyici ve kamyonların gösterge, far sinyal, geri vites sesli ikaz alarmı, emniyet kemeri, dikiz aynası, yangın söndürme cihazı, ilkyardım çantası vb. standart donanımı olacaktır. - Lastik tekerlekli yükleyici ve kamyonlar, uygun ehliyetli ve sertifikalı personel tarafından kullanılacaktır. Bu personele, yaptıkları işin riskleri ile ilgili eğitim verilecektir. Proje kapsamında 2918 sayılı Trafik Kanunu na riayet edilecektir. Proje kapsamında ulaşım için kullanılacak olan köy yolları ulaşımı trafiğe sürekli açık tutulacak, köy yollarının ve sanat yapılarının kullanımı süresinde ağır tonajlı vasıtalarla bozulması halinde gerekli onarım, stabilize beton kaplaması, yol bakımı vb. işleri proje sahibi tarafından yerine getirilecektir. Köy yolunda onarım ve sanat yapıları yapımına ihtiyaç olduğu takdirde köy yolunda uygulanacak olan onarım ve sanat yapısı yapım projesi için Adıyaman ve Malatya İl Özel İdaresi nin görüşleri alınacaktır. - 145 -

Ana ünitelere ulaşım ve malzeme taşınması için kullanılacak yol koşulları yörenin kış ve yağışlı mevsim şartlarında ulaşımı aksatmayacak şekilde muhafaza edilecektir. İnşaat nedeni ile ihtiyaç duyulan yeni yollar planlanırken mevcut güzergahlar üzerinde olumsuz etki meydana getirmeden planlama yapılacaktır. Yol yapımı sırasında dere yatağı morfolojisini ileri derecede bozacak şekilde kaba malzemeler dere yatağına atılmayacak, dere şevleri, feyazan durumunda ulaşıma engel olmayacak şekilde düzenlenecek ve gereken önlemler alınacaktır. V.1.5. Zemin Emniyetinin Sağlanması İçin Yapılacak İşlemler Regülatör Yeri Zemin Emniyeti Koç Regülatörü, Güvercin Kayasının kuzeyi, Yoğunçayır Mahlesinin batısında, Kapıdere deresi üzerinde inşa edilecektir. Yapının inşa edileceği alanda, yamaç molozu, alüvyon ve kireçtaşları mostra verir. İnşaat aşamasında, alüvyonal malzeme ile yamaç molozları tamamen kaldırılacak, ana kayanın üst kısmındaki ayrışmış ve altere kısımları kaldırılarak yapı sağlam zemine oturtulacaktır. Bent yerinde mostra veren kireçtaşları sağlam yapıda olup taşıma gücü ve duraylılık açısında problem beklenmemektedir. Ancak yamaç molozu ve alüvyonun kalınlığını tespit etmek, kayaçların jeolojik jeoteknik özelliklerini belirlemek amacıyla bir adet sağ sahilde, bir adet sol sahilde, bir adet talveg te olmak üzere bent yerinde en az üç adet temel sondaj kuyusu açılmalıdır. Sağ ve sol sahil palye yükseklikleri 7 m kazı şevlerinin ise 1/2-1/3 arasında alınması planlanmaktadır. Kazı aşamasında alüvyon ve yamaç molozu kaldırılacaktır. Yapılan su testi neticesinde birimin; geçirimli ve çok geçirimli nitelikte olduğu hesap edilmiştir. Bu nedenle hem zeminin taşıma gücünü arttırmak hemde geçirimsizliği sağlamak için 5 er metre derinlikte kapak enjeksiyonları, 10 30 m arasında değişen derinliklerde, perde enjeksiyonları yapılması planlanmaktadır. İletim Kanalında Zemin Emniyeti Kanal güzergâhı boyunca; palya yükseklikleri 7-10 m şev oranlarının ise 1 / 2 ile 1 / 3 arasında alınması planlanmaktadır. İletim Tünelinde Zemin Emniyeti Hazırlanan mühendislik jeolojisi raporunda da belirtildiği üzere Terzaghi Kaya Sınıflaması(1946) göre birim 2 nolu sınıfa girer. Bu hesaplamaya göre tünelde kaya buluno veya geçici destek uygulanacaktır. RMR sınıflandırmasına göre; tek eksenli basınç mukavemeti 587 ile 1136 kg/cm² arasında değişmektedir. Bu sınıflamaya göre birim III. Sınıfa girmektedir. Ortalama dayanım süresi 4 m açıklıkla 6 ay dayanabilir. Kaya kütlesinin sürtünme açısı 22 50 derece arasındadır. Kazı; tavan kemeri ve tabandan ilerleme 1,5-3 m, 3-4m uzunlukta sistematik bulonlar, kemerde tel kafesli duvarlar ve kemerde 1,5-2 m aralıklı, aynaya 10 m ye kadar yapılacak, püskürtme betonu; tavan kemerinde 50-100 mm yan duvarda 30 mm yapılacaktır. - 146 -

Yükleme Havuzu, Cebri Boru Güzergahı ve Santral Yerinde Zemin Emniyeti Yükleme havuzu yerinde yapılan iki adet temel sondaj kuyusu ve karotlu temel sondaj kuyusunda meta gabro ve serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. Birimin zemin emniyet katsayısı yüksek olup jeolojik açıdan problem yoktur. Kazı şevlerinin 1/3 oranında palye yüksekliklerinin 7 10 m arasında alınması planlanmaktadır. Cebri boru güzergahında; CB-1 ve CB-2 olmak üzere iki adet karotlu temel sondaj kuyusu kesilmiştir. CB-1 nolu temel sondaj kuyusunda direk ana kayaya girilmiş, ana kayadaki şist bantlı meta gabro, diyabaz, serpantin türü kayaçlar kesilmiştir. CB-2 nolu karotlu temel sondaj kuyusunda ise 8,00m tren hattı menfez köprüsü dolgusu geçilmiş, 8,00-10,00m ler arasında ise ana metamorfik kayaca girilmiştir. Santral binası, santral binasının inşa edileceği alanda 3 adet SB-1,SB-2,SB-3 nolu temel sondaj kuyuları açılmıştır. Açılan üç adet temel sondaj kuyusunda arazide, presiometre deneyleri yapılmıştır. Yapılan deneyler neticesinde, birimin zemin emniyet gerilmesi hesaplanılarak raporda verilmiştir. Santral binasının oturacağı alanda, alüvyonal malzeme tamamen kaldırılarak yapı, sağlam zemine oturtulacaktır. Kazı sırasında oluşacak Palya yükseklikleri 5-10 m arasında şev oranlarının ise 1/2 ile 1/3 arasında alınması planlanmaktadır. Görüleceği üzere sanatsal yapıların oturacağı alanlarda jeolojik açıdan bir problem yoktur. V.1.6. Proje Alanının Taşkın Etüdü, Taşkın Önleme ve Drenaj ile İlgili İşlemlerin Nerelerde ve Nasıl Yapılacağı Koç Regülatörü ve HES yeri proje taşkın debilerinin hesabında, proje yerlerinin yakınında AGİ'nu bulunmaması nedeniyle Bölgesel Taşkın frekans analizi çalışması yapılmış ancak bulunan debiler Koç regülatörü yağış alanına yakın olan 21 186 AGİ maksimum akım frekanslarından düşük olduğundan direkt 21 186 AGİ nin tekerrürlü debileri Koç regülatörü için proje debisi olarak kullanılmıştır. Tablo 61 Koç Regülatörü Yinelemeli Taşkın Debileri (m 3 /s) Q 2 Q 3 Q 5 Q 25 Q 5o Q ıoo 84,2 181,4 260,2 376 473,7 581,4 Projenin regülatör tipi enerji tesisi olması sebebiyle sediment taşınımının sorun olması beklenmemektedir. Regülatöre gelecek olan sediment çakıl geçidi vasıtasıyla dere yatağına bırakılacaktır. Yapılan hidroloji çalışmasında taşkın için riskli durum görülmemektedir. Tablo 62 Koç Regülatörü Bölgesel Taşkın Frekans Analizi (m 3 /s) SIRA NO İST. NO. A(km 2 ) Q 2 Q s Q 5 Q 25 Q so Q ıoo 1 21-186 713.5 84.2 181.4 260.2 376 473.7 581.4 2 21-191 1678.1 124 158.1 173.7 188.8 197.8 205.3 3 2115 3998.8 366.2 645.7 875.8 1219.4 1514.5 1845.5-147 -

Proje kapsamında su ortamında, derivasyon amaçlı çalışmalar yapılacaktır. İnşaat sırasında çalışma alanının kuru olması için dere yatağı geçici olarak derive edilecektir. Derivasyon işlemi suyun önce, derenin sağ sahil kısmına alınıp sol sahildeki imalatların yapılması, daha sonra da tersi yapılmak suretiyle imalatların geri kalan kısımlarının yapılması suretiyle çözülmüş olacaktır. İşletme aşamasında ise proje debisi üzerinde gelen akımlar, regülatör yapısı üzerinden savaklanacaktır. Ayrıca iletim tünelinin giriş ve çıkış ağız kısımlarına yakın mevkilere tesis edilecek olan ve tünel içerisinde oluşacak sular drenaj kanalları vasıtası ile çökeltim havuzlarında toplanacaktır. Projenin inşası sırasında Koç Regülâtörü ve HES tesislerine ait sanat yapılarının taşkınlardan korunması ile ilgili önlemler için, 09.10.2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayımlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesine uyularak uygulanacaktır. V.1.7. Proje Alanı İçindeki Su Ortamlarında Herhangi Bir Amaçla Gerçekleştirilecek Kazı, Dip Taraması, vb. İşlemler Nedeni ile Çıkarılacak Taş, Kum, Çakıl ve Benzeri Maddelerin Miktarları, Nerelere Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin Kullanılacakları, Dere Yatağında Yapılacak Olan Çalışmaların Etkileri (bulanıklık, suyun debisi vb) Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında regülatör dışında su ortamında gerçekleştirilecek bir inşa ve çalışma yer almamaktadır. Gövdenin inşa edilebilmesi için öncelikli olarak inşaat alanının kurutulmasına yönelik olarak derivasyon yapıları inşa edilecektir. Bu amaçla sol sahilde su alma yapısı yanında planlanan çakıl geçidi ile işletme halinde regülatöre gelen teresübat mansaba iletilirken inşaat halinde de çakıl geçidi derivasyon amacı ile kullanılacaktır. Çakıl geçidinin inşa edilerek regülatör temel yerinin kurutulmasına müteakip olarak regülatör temel yerinde kazı işlemleri gerçekleştirilecektir. Bu kapsamda yüzey yapısının düzenlenmesi için 17500 m 3 kazı gerçekleştirilecek olup bu malzeme kazı fazlası malzeme depolama alanına taşınarak depolanacaktır. Regülatör yeri kazısı neticesinde bitkisel toprak oluşumu beklenilmemektedir. Çakıl geçidi inşası esnasında geçici ve kısmi olarak su ortamında bulanıklık gözlemlenecek olup inşa için debinin en düşük olduğu zaman seçilerek bulanıklık kısa sürede giderilmesi sağlanacaktır. Çakıl geçidinin inşa edilmesine müteakip olarak su bu birim içerine alınacak olduğundan su ortamında yaşayan ekosistemde önemli bir etkisinin olmayacağı öngörülmekedir. - 148 -

V.1.8. Derivasyon (Regülatör İnşaat Alanının Kuru Tutulabilmesi İçin Akarsu Güzergahının Geçici Olarak Değiştirilmesi) Amacıyla veya Diğer Nedenlerle Akarsu Havzasında Yapılacak Her Türlü Doldurma, Kazıklar Üzerine İnşaat ve Benzeri İşlemler ile Bunların Nerelerde Ne Kadar Alanı Kaplayacağı ve Kullanılacak Malzemeler, Araç ve Makineler Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında regülatör dışında su ortamında gerçekleştirilecek bir inşa ve çalışma yer almamaktadır. Regülatörün inşa edilebilmesi için öncelikli olarak inşaat alanının kurutulmasına yönelik olarak derivasyon yapıları inşa edilecektir. Bu amaçla sol sahilde su alma yapısı yanında planlanan çakıl geçidi ile işletme halinde regülatöre gelen teresübat mansaba iletilirken inşaat halinde de çakıl geçidi derivasyon amacı ile kullanılacaktır. Çevirme yapılarının inşa edilemesi için öncelikli olarak çevirme yapılarının yer aldığı alanlarda kazı işlemleri gerçekleştirilecektir. Çevirme yapısı öncelikli olarak akış yönüne göre sol sahilde inşa edilecek olup çökeltim havuzunun inşa alanı kurutulacak ve çökeltim havuzu inşa edilecektir. İnşa işleminde 5 yıllık tekerrürlü taşkın debisini karşılyacak şekilde dizayn edilecektir. Çevirme yapısının inşası için gerekli malzeme kazı fazlası malzeme depolama sahasıdan temin edilecek olup inşa işlemi 2-3 gün içerisinde tamamlanacaktır. Bu bağlamda kısa süreli olarak akarsu yatağı geçici olarak değiştirilecektir. Çevrime yapılarında düzenleme işlemleri ekskavatör ve taşıma işlemleri kamyonlar kullanılarak yapılacaktır. Çevirme yapısının ikinci kısmında ise sular çökeltim havuzuna alınarak buradan derive edilerek regülatörün kalan kısmı inşa edilecektir. Dolayısı ile derenin akışı engellenmayecek sucul yaşam herhangi bir zarar ve kesintiye uğratılmayacaktır. Çevrime yapılarının inşası sırasında geçici ve kısa süreli olarak su bulanıklık olması söz konusu olup inşa işlemi kısa sürede tamamlanacak olduğundan bulanıklığında kısa süre içerisinde geçecektir. - 149 -

Şekil 39 Koç Regülatörü ve HES Projesi Çevirme Yapısı V.1.9. Olabilecek Heyelanlara Karşı Alınacak Önlemler Projenin gerçekleştirileceği alanla ilgili olarak projenin uygulanabilirliğini etkileyecek herhangi bir heyelan oluşumu mevcut değildir. Yukarda Zemin Emniyeti bölümünde proje ünitlerinin zemin emniyeti hakkında bilgiler verilmiş olup oluşabilecek heyelanlara karşı yapılması gerekli duraylılık durumları, palye, şev açıları hakkında bilgi verilmiştir. Ancak inşa işlemleri sırasında durysızlıkların vuku bulacağı öngörülen alanlarda kazıklı iksa sistemi, istinad duvarı gerekli durumlarda tel örgülü sistemler uygulanacaktır. Oluşabilecek heyelan alanlarının önlenmesi oluşturulacak palye yükseklikleri azaltılacak, alanda gerekli uyarı ikaz levhaları konuşlandırılarak çalışan personel heyelana karşı bilgilendirilecektir. Böylece can ve mal kaybının önüne geçilecektir. V.1.10. Arazinin Hazırlanması Döneminde Flora ve Faunaya ( Kara-Su ) Olabilecek Etkiler İletim kanalı ve tünelinin inşası sırasında, yükleme havuzu, cebri boru güzergahı ve santral yerindeki floral vejetasyon ortadan kaldırılacaktır. Projenin yapılacağı bölgede yer alan endemik bitki türleri Delphinium fissum, Conringia grandiflora, Iberis carica, Arenaria tmolea, Minuartia rimarum, Silene Phrygia ve Silene caramanica oluşmaktadır. Ancak projenin yapılacağı alanda bu bitki türlerine rastlanmamıştır. - 150 -

Fauna türlerinde ise areal i dar olan ve sabit yaşayan türler olumsuz etkilenerek bir miktar zarara uğrayacaktır, hareketli türler ise habitatlarını terk ederek çevredeki daha uygun alternatif yaşam alanlarına çekileceklerdir. Bu etkiler öncelikle inşaat aşamasında gerçekleşecektir. HES projelerinin en büyük çevresel etkisi sucul ekosistem üzerinedir. Sucul ekosistemde görülen vejetasyon türleri Türkiye de çok geniş yayılış alanına sahiptir, sucul vejetasyon üzerinde oluşabilecek etki tolere edilebilecek düzeydedir. Faunal türlerden ise en çok etkilenmesi beklenen balıklardır. Söz konusu proje kapsamında balıkların yaşamını devam ettirmesi amacıyla raporun ilgili bölümlerinde belirtildiği miktarda can suyu bırakılacaktır. Yine proje kapsamında balıkların geçişinin devam ettirilmesini sağlamak amacıyla balık geçidi yapılacaktır. V.1.11. Yer altı Suyuna Etkiler Proje kapsamında yapılacak patlatmalar neticesinde yer altı sularını taşıyan kırıklı ve çatlaklı akiferlerde yeni kırık ve çatlaklar oluşarak yeni boşalımlar olması olasıdır. Ancak proje kapsamında belirlenen anlık şarj miktarları göz önüne alındığında şiddetli etki alanı içerisinde parçacık hızının ve şok etkisinin sönümleneceği teorik olarak tespit edilmiş olup V.1.2 Bölümünde ayrıntılı bilgi verilmiştir. Yer altı sularının etkilenmesini önlemek üzere yapılan patlatmalar sonucu oluşacak yeni çatlakların, kırıkların tespit edilmesi durumunda gerekli tahkimat, drenaj ve iksa ve enjeksiyon çalışmaları gerçekleştirilecektir. Tehlikeli ve kimyasal maddeler ilgili bölümlerde belirtildiği üzere sınıfına bağlı olarak uygun koşullarda belirlenmiş yerlerde depolanarak bertaraf işlemleri sağlanacaktır. Dolayısı ile insan ve yapım faaliyetlerinden dolayı oluşabilecek tehlikeli atıkların ve kimyasal maddelerin yer altı sularına karışması engellenecektir. Şantiye alanında kurulacak olan paket atık su arıtma tesisi deşarjı gerekli izinlerinin alınmasına müteakip olarak vidanjörle çekilerek kanalizasyon sistemine deşarj edileceğinden yer altı sularına olumsuz bir etkisinin olmayacağı düşünülmektedir. Koç Regülatörü ve HES projesinin inşaat ve işletme aşamalarında 23.12.1960 tarih ve 10688 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüge giren Yeraltı Suları Hakkında Kanun hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. V.1.12. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla, elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanımı ile ilgili bilgiler, mera alanları, projenin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında değerlendirilmesi Koç Regülatörü ve HES proje alanı içerisinde; devletin hüküm ve tasarrufu altında olan orman sayılan alanlar ve şahıslara ait araziler yer almaktadır. Proje alanının büyük bir kısmı orman arazisi olup; iletim sistemi güzergâhı üzerinde ve santral yerinde şahıs arazileri yer almaktadır. Proje kapsamında 91214,21 m 2 orman alanı ve 59852,77 m 2 şahıs arazisi kullanılması planlanmaktadır. - 151 -

Regülatör alanında, ulaşım yolu güzergâhında yükleme havuzu yerinde, bitkisel toprak depolama alanı ve kazı fazlası malzeme depolama alanlarında şahıs arazileri mevcut olup bu alanlar genel olarak işlemeli tarıma uygun olmayan ya da sınırlı olarak uygun olan alanlar kapsamına girmektedir. İnşaat öncesinde kamulaştırma kapsamında kesin tarım alanı miktarları ortaya çıkacaktır. Koç Regülatörü ve HES proje alanı içerisinde; devletin hüküm ve tasarrufu altında olan orman sayılan alanlar ve şahıslara ait araziler yer almaktadır. Proje alanının büyük bir kısmı orman arazisi olup; iletim sistemi güzergâhı üzerinde ve santral yerinde şahıs arazileri yer almaktadır. Proje kapsamında 91214,21 m 2 orman alanı ve 59852,77 m 2 şahıs arazisi kullanılması planlanmaktadır. Proje kapsamında kullanılacak alanlar VII. sınıf araziler kapsamında yer almakta olup genel olarak I-IV. Sınıf araziler tarıma elverişli olarak, V-VII sınıf araziler sürüme elverişli olmayan araziler ve VIII. Sınıf araziler rtarıma elverişli olmayan araziler olarak tanımlanmakta olup proje elemanlarının içerisinde bulunduğu sınıflar genel olarak tarıma uygun olmayan araziler kapsamına girmektedir. Tarım alanı olarak kullanılan bazı alanların tarım dışı kullanımı söz konusu olacak olup bu kapsamda inşaat öncesinde tarım alanlarının tespiti yapılarak Gıda, Tarım Hayvancılık İl Müdürlüğüne başvurularak gerekli izinler alanacaktır. Tarım dışı kullanımla ilgili olarak 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu nda belirtilen hükümlere uyulacak olup, mera vasıflı arazilerin tespiti durumunda 4342 sayılı Mera Kanununa uygun olarak hareket edilecektir. Proje üzerine kurulacak olduğu Kapıderesinin Koç Regülatörü ve Hidroelektrik Santralinin arasında kaldığı kotları üzerinde herhangi bir balık üretim tesisi, su değirmeni yer almamakta olup proje kapsamında 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununda belirtilen hükümlere uygun olarak hareket edilecek olup dere üzerindeki balıkların göç eylemlerinin sınırlanmaması için regülatör üzerinde bu kanunun 22. Maddesi uyarınca balık geçidi inşa edilecektir. Kapı Deresi üzerinde regülatör yeri ve santral arasında kalan kısımda 6 adet ark aracılığı ile halk sulamaları yapılmaktadır. Bu arklardan biri sol sahilde geriye kalan 5 adedi ise sağ sahilde yer almaktadır. Arklar vasıtasıyla toplam 23,7 ha lık alanın sulaması gerçekleştirilmektedir. Rapor ekinde yer alan onaylı su hakları raporunda da görüleceği üzere su haklarına konu mansap su hakları ve arklara bırakılması gereken su miktarı Blaney Criddle yöntemi ile Mayıs ayı için 3,32 L/s/ha, Haziran ayı için 27,02 L/s/ha, Temmuz ayı için 40,53 L/s/ha, Ağustos ayı için 30,34 L/s/ha, Eylül ayı için 10,19 L/s/ha ve Ekim ayı içinse 1 L/s/ha olarak hesaplanmıştır. Sözü edilen su haklarına ek olarak ilgili kanun ve yönetmelikler gereği ve etüde tespit edilemeyen su miktarı sonradan ortaya çıkarsa, ihtiyaç duyulan su miktarları, firma tarafından dere yatağına bırakılacak ve su kullanım miktarının tespiti konusunda, ilerde çıkacak bir ihtilaf durumunda su kullanım anlaşmasında geçerli olan her türlü sorumluluk firmaya ait olacaktır. V.1.13. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, gerekli izinler, görüşler, projenin ya da bir kısmının orman alanı dışında olması halinde orman alanlarına mesafesi, etkilerin değerlendirilmesi, alınacak tedbirler, Koç Regülâtörü ve HES projesinin inşaası için yaklaşık 91214,21 m 2 orman alanı kullanılacaktır. - 152 -

Proje alanı; Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü, Malatya Orman İşletme Müdürlüğü, Doğanşehir Orman İşletme Şefliği tarafından hazırlanan ÇED inceleme değerlendirme formuna göre Doğanşehir serisinde; 539 ve 565 nolu bölmelerde yer almaktadır. İşletme şekli doğayı koruma işletme sınıfı, bölgedeki ağaç cinsi BAr ve M meşcere tipleri ise Bar-T-2, BMBt-T, ve BMBt-E olarak tespit edilmiştir. Şanlıurfa Bölge Müdürlüğü, Adıyaman Orman İşletme Müdürlüğü, Gölbaşı Orman İşletme Şefliği tarafından hazırlanan ÇED inceleme değerlendirme formuna göre Gölbaşı serisinde; 1,10,11,18 ve 19 nolu bölmelerde yer almaktadır. İşletme şekli bozuk baltalık, bölgedeki ağaç cinsi M meşcere tipleri ise BMBt, E ve Z olarak tespit edilmiştir. Orman alanları için kamulaştırma söz konusu olmadığı için proje kapsamında yer alan orman sayılan alanların kullanımı için, 6831 Sayılı Orman Kanunun, 5192 sayılı kanunla değişik, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'' alınacaktır. Şekil 40 Proje Alanı Mescere Tipleri - 153 -

Proje alanı meşcere haritasına işlenmiş olup ek 34 de sunulmuştur. Orman alanları ile ilgili olarak Şanlıurfa Orman Bölge Müdürlüğü 17.07.2012 Tarih ve 4325 sayılı ve Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü 05.11.2012 tarih ve 9968 sayılı yazıları ile ÇED İnceleme Değerlendirme Formu hazırlanmış olup rapor ekinde yer almaktadır ( Bkz. Ek 35). Proje kapsamında inşa edilecek ünitelerin yapımı esnasında bazı alanlarda ağaç kesimi gerekecek olup gerekli izinlerin alınmasına müteakip ağaç bedelleri ilgili kuruma ödenecektir. Bu alanlarda kesilecek ağaç türleri genelde meşe ve çalılıktır. Proje kapsamında kullanılacak ormanlık alanda kesilecek ağaç sayısı henüz tespit edilmemiş olup, kati proje aşamasında kesilecek ağaç sayısı netleştirilecektir. Projenin ormanlık alanlar üzerindeki en olumsuz etkisi ağaç kesimleri ile yaşanacaktır. Proje kapsamında kesilecek ağaçların telafisi için gerek duyulan yerlerde proje ünitelerinin çevresinde ağaçlandırma çalışması yapılacaktır. Alanda önemli bir ağaç envanteri yer almamakta olup genel olarak meşe ve küçük çalılıklar mevcut olduğundan bölge ekosistemi üzerinde olumsuz bir etkisinin olmayacağı öngörülmektedir. Proje kapsamın orman alanları için 6831 sayılı Orman Kanunu nun 5192 sayılı kanun ile değişik 17/3. Maddesi gereğince izinler alınacaktır. Kesimi gerçekleştirilmesi gerekli ağaçlarla ilgili ağaç bedelleri ödenecektir. Projenin inşaat ve işletme aşamasında olası bir yangın durumunda ise, gerekli alet ve ekipmanlar santral binasında hazır bulunacak ve eklerde sunulan Acil Müdahale Planı kapsamında yangın söndürmeye ve herhangi bir yaralanma ya da can kaybını engelleyecek tedbirler alınacaktır (Bkz. Ek 28). Projenin inşaat çalışmaları sona erdikten sonra ağaçlandırmalar yapılacak ve özellikle inşaat çalışmalarında zarar görebilecek orman sayılan alanların rehabilitasyonu Şanlıurfa ve Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü ile koordinasyonlu bir şekilde yürütülecektir. Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında ÇED İnceleme Değerlendirme Raporunda belirtilen hususlara uyulacaktır. V.1.14. Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Kadar Yapılacak İşlerde Kullanılacak Yakıtların Türleri, Özellikleri, Oluşacak Emisyonlar Proje kapsamında inşa işlerinde çalışacak olan araç ve iş makinalarında yakıt olarak motorin (dizel yakıt) kullanılacaktır. İş makinaları dışında yakıt kullanımı (ısınma v.b. gibi) gerçekleşmeyecektir. Isınma için elektrik enerjisinden faydalanılacaktır. İş makinaları ve araçlarda kullanılacak dizel yakıtın özellikleri Tablo 63 da sunulmuştur. - 154 -

Tablo 63 Motorinin (Dizel Yakıtın) Özellikleri Dansite (yoğunluk) 0.840(ort) Su ve Tortu(%hac) 0.03(max) Vizkozite(50 0 C,SSF) - Vizkozite(37.8 0 C,SSU) 34-45 Kükürt(%Ağır) 0.7(max) Kül(%Ağır) 0.01(max) Parlama Nok.( 0 C)min. 55 Akma Nok.( 0 C)(yaz/kış) 0/-5 Korozyon(bakır şerit) No.3 Damıtma %95 (hac.)( 0 C) 370 Oktan sayısı(ron) - Tel(grPb/Lt) - Setan Sayısı 47(min) Buhar Basın. Reid (kpa) - Ham petrolün damıtılması sırasında 200-300 C kaynama aralığında alınan üçüncü ana ürün motorindir. Motorin dizel motoru yakıtıdır. Yanma ısısını mekanik güce çevirmek için en yeterli mekanizma olan dizel makinesi, benzin ve gaz makinelerinden takriben 30 yıl kadar sonra 1892 de Dizel tarafından keşfedildi. Yüksek kompresyonlu bir makinenin geliştirilmesinin sebeplerinden biri, daha ucuz yakıtların kullanı-labilme arzusundan dolayı idi. Termik verim bakımından dizel makinesi gaz ve benzin makinelerinden daha verimlidir. Çünkü daha yüksek bir sıkıştırma oranı ile çalışır. (http://www.obitet.gazi.edu.tr/obitet/yakitlar_yaglar/motorin_.htm) Proje kapsamında aşağıda Tablo 64 de sunulan araç ve iş makinalarının yakıt kullanımı mevcut olup kullanılacak yakıt miktarları Tablo 65 de sunulmuştur. Harcanacak Yakıt = HP * Çalışma Süresi * 0,18 formülü ile hesaplanır. Tablo 64 İnşa İşlemlerinde Dizel Yakıt Kullanan Araçlar Proje Kapsamında Kazı Adet Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi İçin Kullanılacak İş Makinası Ekskavatör 4 Kamyon 10 Greyder 1 Loder 2 Arazöz 1 Yükleyici 5 Sıkıştırıcı 2 Tablo 65 Projede Kullanılacak Araçlar ve Harcanacak Yakıt Miktar Makine Yakıt Tüketimi Harcanacak Yakıt HP Cinsi (L/sa) (lt/gün) Ekskavatör 120 30 480 Kamyon 260 46.8 748.8 Greyder 180 32.4 518.4 Loder 167 30.06 480.96 Arazöz 260 46.8 748.8 Yükleyici 167 30.06 480.96 Sıkıştırıcı 145 26.1 417.6-155 -

Kullanılacak iş makinelerinin harcayacağı maksimum yakıt miktarının ortalama maksimum yaklaşık 30 lt/saat-araç kabulü ile araçların oluşturacağı kütlesel debi hesaplamaları aşağıda verilmiştir. Motorin yakıtın yoğunluğu 0,845 kg/m³ olarak alınmıştır. Tablo 66 İnşaat Aşamasında Kullanılacak Yakıtın Kirletici Emisyonları İş Makinesi Adı Günlük Yakıt Tüketimi (L/gün) CO HC NO X SO x PM Emisyon Emisyon Emisyon Emisyon Emisyon Emisyon Emisyon Emisyon Emisyon Emisyon Fak Fak (g/l) * kg/gün) (g/l) * (kg/gün) Fak(g/L) * (kg/gün) Fak(g/L) * kg/gün) Fak(g/L) * (kg/gün) Ekskavatör 30.00 32.19 0.97 7.74 0.23 52.35 1.57 3.73 0.11 5.57 0.17 Kamyon 46.80 14.73 0.69 1.58 0.07 34.29 1.60 3.74 0.18 2.12 0.10 Greyder 32.40 11.79 0.38 5.17 0.17 40.78 1.32 3.74 0.12 3.51 0.11 Loder 30.06 11.79 0.35 5.17 0.16 40.78 1.23 3.74 0.11 3.51 0.11 Arazöz 46.80 14.73 0.69 1.58 0.07 34.29 1.60 3.74 0.18 2.12 0.10 Yükleyici 30.06 11.79 0.35 5.17 0.16 40.78 1.23 3.74 0.11 3.51 0.11 Sıkıştırıcı 26.10 11.79 0.31 5.17 0.13 40.78 1.06 3.74 0.10 3.51 0.09 * İş Makineleri Emisyon Faktörleri (EPA, 1995 ) Hesaplamalar yapılırken iş makinalarının maksimum kapasite ile tüm gün boyu çalışacağı kabulü ile hesaplamalar yapılmış olup reelde böyle bir durum söz konusu değildir. Hesaplamalardan da anlaşılacağı üzere hesaplanan emisyon miktarı geniş bir alanda ve saatlik zaman içersinde atmosfere terk edilecek olması nedeniyle kirletici debisi düşük olacaktır. Ayrıca meteorolojik etkiler ve topoğrafik faktörlerin etkisiyle devamlı bir hava sirkülasyonu olacağı dolayısıyla oluşan emisyonlar atmosferde seyrelerek dağılacağından çalışma alanında ve çevre atmosferinde sınır değerlerin altında kirlilik oluşacaktır. 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek 2 de yer alan Tesislerin Hava Kirlenmesine Katkı Değerlerinin Hesaplanması ve Hava Kalitesi Ölçümü bölümünde Mevcut ve yeni kurulacak tesislerin bacalarından veya baca dışından atmosfere verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri, mevcut tesisler için bacalarda ölçülerek, baca dışından atmosfere verilen emisyonlar ile yeni kurulacak tesisler için emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir. Saatlik kütlesel debi (kg/saat) değerleri Tablo 2.1 de verilen değerleri aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi takdirde, günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır hükmü yer almaktadır. Bu değerlendirmeye göre ilgili yönetmelik gereği faaliyet Tablo 2.1de yer alan Baca Dışındaki Yerler olarak değerlendirilmiş ve bu tablodaki değerlerle karşılaştırılmış sınır değerlerin altında kaldığı görülmüştür. Bu sebeple emisyonlarının atmosferik dispersiyon modellemesi yapılmamıştır. 04.04.2009 tarih ve 27190 sayılı resmi gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği 3. Bölümü 12.maddesinde belirtilen motorlu kara taşıt işleteninin yükümlülüğü kapsamında belirtilen hususlara uygun olarak çalışmalar gerçekleştirilecek araçların bakım ve onarımı ile ilgili olarak düzenli periyotlarda bakım ve onarımları gerçekleştirilerek yağ değişimleri gerçekleştirilecektir. - 156 -

Proje kapsamında yakıt ikmalleri Zararlı ve Kimyasal Madde Ürünlerinin Kontrolü Yönetmeliğinin 29.maddesine göre yapılacaktır ve araçların yakıtları da yönetmelik hükümleri doğrultusunda yine sızdırmaz kaplarda Saha içinde gömülü tanklarda muhafaza edilecektir. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Yönetmeliği Tebliği madde 2 de belirtilen esaslara uyulacaktır. V.1.15. Su temini sistemi planı, nereden temin edileceği, suyun arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlemler sonucu meydana getirilecek atık suların cins ve miktarları, bertaraf yöntemleri, deşarj edileceği ortamlar, bir kroki üzerinde atıksu hatları ile varsa arıtma tesisi yerinin gösterilmesi, atıksuların biriktirilmesi halinde fosseptik planının Rapora eklenmesi, (projenin memba ve mansabı dikkate alınarak su kalitesinin ilgili mevzuat kapsamında bir defaya mahsus çevre iznine esas ölçüm ve değerlendirmesinin yapılması, analiz sonuçlarının rapora eklenmesi), (alınacak gerekli görüşler, izinler) Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat döneminde çalışan personelin içme ve kullanma suyu ihtiyacı, inşaat işlerinde kullanılan iş makinalarının (kamyon, dozer, ekskavatör v.b.) yıkanması için su ihtiyacı ve yollarda tozumanın engellenmesi için spreyleme su ihtiyacı bulunmaktadır. İçme ve kullanma suyu tankerlerle yakın yerleşimlerden taşıma yoluyla, diğer inşaat faaliyetleri için gerekli su ihtiyaçları ise Kapı Deresi nden taşıma yoluyla temin edilecektir. V.1.15.1. Çalışan Personelin Kullanımından Kaynaklı İçme Ve Kullanma Suyu Proje kapsamında çalışacak personelin günlük faaliyetlerinden dolayı içme ve kullanma suyu ihtiyacı oluşacak olup içme ve kullanma suyu tankerlerle yakın yerleşim yerlerinden taşınarak temin edilecektir. İçme kullanma suyu temininde 17.02.2005 tarih ve 25730 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Proje kapsamında 75 personelin çalıştırılması planlanmakta olup kişi başına tüketilecek su miktarı 150 lt/kişi*gün olarak kabul edilmiştir. Bu bağlamda toplam içme kullanma suyu; Toplam Su İhtiyacı : Personel Sayısı x Kişi Başına Kullanılacak Su Miktarı Çalışacak personel sayısı : 75 kişi Kişi Başına Kullanılacak Su Miktarı: 150 lt/kişi*gün Toplam Su İhtiyacı : 75 kişi x 150 lt/kişi*gün = 11.250 lt/gün = 11,250 m 3 /gün İçme ve kullanma suyu kullanımı genel olarak şantiye alanında gerçekleşecek olup bu suların atıksuya dönüşüm yeri de şantiye alanı olacaktır. Dolayısı ile şantiye alanı içerisine 15.03.2012 tarih ve 2012/9 sayılı, Atıksu Arıtma/Derin Deniz Deşarjı Tesisi Proje Onayı konulu genelge hükümleri doğrultusunda Adıyaman Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünden proje onayı alınacak ve 29.04.2009 Tarihli, 27214 sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümleri doğrultusunda Deşarj Konulu Çevre İzni alınacak biyolojik paket atıksu arıtma tesisi inşa edilerek atıksular burada arıtımını müteakip Kapı Deresi ne deşarj edilecektir. - 157 -

V.1.15.2. Yollarda ve Kazı Alanlarında Tozumanın Engellenmesi İçin Spreylemede Kullanılacak Su Miktarı Proje kapsamında kazı yapılacak alanların üzeri nemlendirilerek tozumanın minimize edilmesi yoluna gidilecek olup bununla birlikte yollarda araç geçişlerinden kaynaklı tozumanın minimize edilmesi için spreyleme işlemi uygulanacaktır. Bu bağlamda 223854 m 2 lik kazı fazlası malzeme ve bitkisel toprak depolama alanında nemlendirme işlemi uygulanacaktır. Bunlarla birlikte yaklaşık 1500 m uzunluğunda ve 4 m genişliğinde inşa edilecek ulaşım yolunda araçların geliş gidişleri esnasında oluşacak tozumanın engellenmesi için spreyleme işlemi gerçekleştirilecektir. Spreyleme ve nemlendirme işlemleri mevsimsel şartlara bağlı olarak değişiklik gösterecek olmakla birlikte rapor kapsamında en kötü hal senaryosu baz alınarak değerlendirme yapılmıştır. Yollarda ve nemlendirme yapılacak alanlarda tozumanın engellenmesi amacıyla gereken su miktarı 1,5 L/m 2 dir ( MUSLU Y, Kullanılmış Suların Arıtılması, İstanbul ). Ulaşım yolu yaklaşık 1500 m ve yol genişliği 4 m alındığında araçların gidiş gelişi esnasında tozumayı önlemek için kullanılacak su miktarı 1500 m * 4 m * 1,5 L/m 2 = 9.000 L (9 m 3 ) olarak hesaplanır. Nemlendirme gerçekleştirilecek proje elemanlarının yerlerinde 223854 m 2 lik alanda kullanılacak su miktarı 223854 m 2 * 1,5 L/m 2 = 335781 L (335,78 m 3 ) olarak bulunur. Spreyleme ve nemlendirme işlemi yağışlı günler dışında gerçekleştirilecek olup bu işlemler neticesinde kullanılacak su buharlaşma ile uzaklaşacağından atıksu olarak değerlendirilmemiştir. V.1.15.3. İnşaat İşlerinde Kullanılan İş Makinalarının Yıkanması İçin Gerekli Su İnşaat işlerinde kullanılan araçların zaman zaman dış kısımlarının yıkanması gereği doğabilecek olup bu işlem belirli bir periyot dahilinde olmayacaktır. Bir aracın yıkanması için 100-150 L su kullanımı gerçekleşmekte olup tüm araçların yıkanması için 2500-3750 L (2,5 3,75 m 3 ) su ihtiyacı oluşacaktır. Araçların yıkanması işlemi şantiye alanı içerinde teşkil edilecek zemini beton kaplanmış çökeltme havuzunda biriktirilecek ve yolların sulanması ve depo alanlarının nemlendirilmesinde kullanılacaktır. Sonuç olarak Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında 11,250 m 3 /gün evsel nitelikli, 3,75 m 3 /gün araç yıkama, 9 m 3 /gün yollarda spreyleme ve 335,78 m 3 /gün nemlendirme amaçlı olmak üzere 359,78 m 3 /gün su kullanımı gerçekleşecek olup içme kullanma suyu civar yerleşimlerden tankerlerle taşıma yoluyla temin edilirken diğer ihtiyaçlar için gerekli su gerekli izinlerinin alınmasına müteakip Kapı Deresinden temin edilecektir. Çalışanların kullandıkları suyun tamamının atıksuya dönüştüğü kabulü ile 11,25 m 3 /gün atık su paket atıksu paket atıksu arıtma tesisinde arıtımına müteakip Kapı Deresine deşarj edilecektir. Tablo 67 Evsel Nitelikli Atık Suların Alıcı Ortama Deşarj Standartları (Tablo 21.1: Sektör: Evsel Nitelikli Atıksular* Sınıf 1: Kirlilik Yükü Ham Boi Olarak 5-120 Kg/Gün Arasında, Nüfus =84-2000) Parametre Birim Kompozit Numune 2 Saatlik - 158 - Kompozit Numune 24 Saatlik Biyokimyasal Oksijen İhtiyacı (BOİ 5 ) (mg/l) 50 45 Kimyasal Oksijen İhtiyacı (KOİ) (mg/l) 180 120 Askıda Katı Madde (AKM) (mg/l) 70 45 ph - 6-9 6-9 * Köyler için tabloda verilen deşarj limitleri yada parametreler için en az %60 arıtma verimi uygulanacaktır

Tablo 68 Evsel Nitelikli Atıksu Tipik Konsantrasyonları ve Kirlilik Yükleri Parametre Atıksu Miktarı (m 3 /gün) BOI 5 (mg/l) Kirlilik Yükü (kg/gün) BOI 5 11,25 200 2,250 KOI 11,25 300 3,375 AKM 11,25 200 2,250 ph 11,25 6-9 6-9 Projenin arazi hazırlığı ve inşaat döneminde oluşacak atıksu deşarjı ile ilgili hususlarda 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 21.1 : Evsel Nitelikli Atıksular kapsamında belirtilen deşarj kriterlerine uyulacak olup Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve bu yönetmelikte değişiklik yapılmasına ilişkin yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Koç Regülatörü ve HES projesi ile ilgili olarak su kalitesinin tespitine ilişkin olarak memba ve mansaptan numuneler alınmış olup analiz sonuçları rapor ekinde ( Bkz Ek 36) sunulmuştur. V.1.16. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları Projenin arazi hazırlığı ve inşaat döneminde; çalışanlardan kaynaklı evsel nitelikli katı atık, kazı fazlası malzeme ve bitkisel toprak, atıksu ve çökeltim havuzu dip çamurları, inşaat atıkları ve ambalaj atıkları, ömrünü tamamlamış lastikler gibi katı atıkların oluşması beklenilmektedir. Bu atıklarla ilgili cins ve miktar gibi özellikler aşağıda ayrı ayrı değerlendirilmiştir. V.1.16.1. Çalışanlardan Kaynaklı Evsel Nitelikli Katı Atıklar Proje kapsamında 75 kişilik personel grubundan faydalanılması düşünülmekte olup personelden kaynaklı katı atık oluşumu beklenilmektedir. Birim katı atık miktarı 1,34 kg/kişi*gün olarak alındığında oluşacak toplam katı atık miktarı; Personel Sayısı Birim Katı Atık Miktarı Toplam Katı Atık Miktarı olarak hesaplanır. : 75 kişi : 1,34 kg/kişi*gün : 75 kişi * 1,34 kg/kişi*gün =100,5 kg/gün Tablo 69 Oluşacak Evsel Katı Atığın Muhteviyatı ve Özellikleri MADDE GRUBU YÜZDE (%) İNŞAAT AŞAMASI MİKTAR (kg) Yiyecek Atıkları 30,00 30.2 Kağıt, Karton 11,25 11.3 Plastik 11,25 11.3 Metal, Teneke 6,25 6.3 Lastik 3,75 3.8 Taş, Toprak 16,25 16.3 Cam 0,75 0.8 İnce Çöpler 20,50 20.6 TOPLAM (GÜNLÜK) 100,00 100.5-159 -

Oluşacak evsel nitelikli katı atık muhteviyat ve miktarları yukarıdaki tabloda sunulmuş olup atıkların taşınması, depolanması ve bertaraf edilmesi konusunda 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile 25.04.2002 tarih ve 24736 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik ilgili hükümlerine uyulacaktır. V.1.16.2. Kazı Fazlası Malzeme ve Bitkisel Toprak Atıkları Proje kapsamında inşaat çalışmaları proje elemanlarının temel yerlerinin açılması ile başlayacak olup temel yerlerini açmak için kazı işlemi gerçekleştirilecektir. Kazı işleminde öncelikli olarak üst kısımdaki bitkisel toprak alınacak ardından kazı işlemi gerçekleştirilecektir. Proje kapsamında gerçekleştirilecek kazı çalışmalarında toplam 570848,8 m 3 kazı ve 5695,245 m 3 bitkisel hafriyat toprağı gerçekleştirilecektir. Kazı fazlası malzeme kazı fazlası malzeme depolama alanına taşınacaktır. Yine bitkisel hafriyat toprağı depolama alanında bitkisel toprak için ayrılmış sahada depolanacaktır. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanı için depolama sırasında dere yataklarına zarar verilemeyecek ve dere akışları engellenmeyecektir. Ayrıca kazı fazlası malzemenin yağış, rüzgar gibi dış etkenlerle dere yataklarına rusubat olarak taşınmasını engellemek için gerekli tedbirler alınacaktır. Kazı fazlası malzemeleri dere yatağına dökülmeyecek ve malzeme dökülen yerlerde tahkimat gerçekleştirilecektir. Bu konuda 09.09.2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesine hassasiyetle uyulacaktır. Ayrıca 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Depolama alanında yer alan malzemenin tozumaması için belli aralıklarla sulama işlemi ve sıkılama işlemleri gerçekleştirilecektir. Bitkisel hafriyat toprağı ise rekreasyon restorasyon ve peyzaj düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır. V.1.16.3. Paket Atıksu Arıtma Tesisi Çamurları Şantiye sahası içerine evsel nitelikli atıksuların arıtımı amacı ile kurulacak olan paket atık su arıtma tesisinde de dip çamuru oluşumu beklenilmekte olup literatür bilgisine dayalı olarak günlük 3 kg oluşması beklenilen dip çamuru uygun alanda kurutulacak ve dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. V.1.16.4. İnşaat Ve Ambalaj Atıkları İnşaat çalışmalarından çeşitli inşaat artıkların (parça demir, çelik, saç, ambalaj malzemesi vb katı atıklar) ile hafriyat oluşması beklenmektedir. Bu atıklardan geri kazanımı mümkün olan demir, çelik, metal ve benzeri malzemeler diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Ortaya çıkan kalıplık kereste artıklar belirli zaman aralıklarında toplanacaktır. Toplanan kereste artıkları talep olması durumunda civardaki köylülere verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise ağzı kapalı çöp konteynırları içinde biriktirilerek Gölbaşı Belediyesinin göstereceği çöp döküm alanında bertaraf edilecektir. - 160 -

İnşaat faaliyetleri kapsamında oluşacak ambalaj atıkları ise ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan lisanslı firmalara verilecektir. Plastik, ambalaj kağıdı, pet şişe, cam şişe ve metal gibi inşaat sırasında oluşacak atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. V.1.16.5. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Proje kapsamında araçların bakımları sırasında şantiyede bulunan atık lastikler tehlikeli atık deposunda geçici depolanacak ve Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın belirlemiş olduğu lisanslı taşıyıcı firmalar ile lisanslı bertaraf veya geri kazanım tesislerine verilecektir. V.1.17. Arazinin Hazırlanmasından Başlayarak Ünitelerin Açılmasına Dek Yapılacak İşler Nedeni ile Meydana Gelecek Vibrasyon, Gürültünün Kaynakları ve Seviyesi, Kümülatif Değerler Proje kapsamında arazi hazırlığı ve inşaat döneminde inşaat işlerinde çalışan araçlardan kaynaklı gürültü oluşması beklenilmektedir. Gürültünün inşaat işlerinin yoğun gerçekleştirileceği Koç Regülatörü ve Santral binasında yoğunlaşması beklenilmektedir. Bununla birlikte inşa edilecek yol güzergâhında gürültü oluşumu beklenilmektedir. Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında arazi hazırlığı ve inşaat döneminde çalıştırılması planlanan araç ekipman listesi ve bu iş makinaları ve ekipmanlarla ilgili güç değerleri Tablo 70 de sunulmuştur. Tablo 70 Arazi Hazırlığı Ve İnşaat Döneminde Kullanılacak İş Makinaları Proje Kapsamında Kazı Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi kw Adet İçin Kullanılacak İş Makinası Ekskavatör 89 4 Kamyon 194 10 Greyder 134 1 Loder 124 2 Arazöz 194 1 Yükleyici 124 5 Sıkıştırıcı 108 2 Beton Pompası 124 2 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre Gürültü kontrol izin belgesine tabi işletmeler listesine girmeyen inşaat ve arazi hazırlık faaliyetleri için gürültü hesapları aşağıdaki sunulmuştur. İnşaat işlerinde çalışacak iş makinaları ve ekipmanlara ilişkin gürültü düzeyleri 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelikte belirtilen hesap ve formüller kullanılarak motor güçlerine bağlı olarak hesaplanmıştır. - 161 -

Tablo 71 İş Makinaları-Ekipman Türleri Ve Motor Güçlerine Bağlı Formuller Teçhizatın tipi Net kurulu güç P (kw), Elektrik gücü P el ( 1 ) (kw), Uygulama kütlesi m (kg), Kesme genişliği L (cm) Müsaade edilen ses gücü seviyesi db/1 pw 3 Temmuz 3 Ocak 2006 dan 2004 den itibaren I. Safha itibaren II. Safha Sıkıştırma makineleri (titreşimli silindirler, titreştirici levhalar, titreşimli çekiçler) Paletli dozerler, paletli yükleyiciler, paletli kazıcı yükleyiciler Tekerlekli dozerler, tekerlekli yükleyiciler, tekerlekli kazıcı-yükleyiciler, damperli kamyonlar, greyderler, yükleyici tipli toprak doldurmalı sıkıştırıcılar, içten yanmalı motor tahrikli karşı ağırlıklı hidrolik kaldırmalı kamyonlar, hareketli vinçler, sıkıştırma makineleri (titreşimsiz silindirler), kaldırım perdah makineleri, hidrolik güç oluşturma makineleri Kazıcılar, eşya taşımak için yük asansörleri, yapı (konstrüksiyon) vinçleri, motorlu çapalama makineleri P 8 108 105( 2 ) 8 < P 70 109 106( 2 ) P > 70 89 + 11 log P 86 + 11 log P( 2 ) P 55 106 103( 2 ) P > 55 87 + 11 log P 84 + 11 log P( 2 ) P 55 104 101( 2 )( 3 ) P > 55 85 + 11 log P 82 + 11 log P( 2 )( 3 ) P 15 96 93 P > 15 83 + 11 log P 80 + 11 log P Elle tutulan beton kırıcıları ve deliciler m 15 107 105 15< m < 30 94 + 11 log m 92 + 11 log m( 2 ) m 30 96 + 11 log m 94 + 11 log m Kule vinçleri 98 + log P 96 + log P Kaynak ve güç jeneratörleri P el 2 97 + log P el 95 + log P el 2 < P el 10 98 + log P el 96 + log P el P el > 10 97 + log P el 95 + log P el Kompresörler P 15 99 97 Çim biçme makineleri, çim düzeltme/çim kenar düzeltme makineleri P > 15 97 + 2 log P 95 + 2 log P L 50 96 94 (2) 50< L 70 100 98 70< L 120 100 98 (2) L > 120 105 103 (2) (1) Kaynak jeneratörleri için P el : İmalatçı tarafından verilen faktörün en küçük değeri için bilinen yük gerilimi ile çarpılan klasik kaynak akımı. Güç jeneratörleri için P el : ISO 8528-1: 1993 standardının madde 13. 3. 2 sine göre ana güç. (2) II. Safhaya ait değerler aşağıdaki ekipman tipleri için tamamen örnek niteliğindedir: - arkasından yürünen titreşimli silindirler, - titreşimli plakalar (> 3 kw) - titreşimli çekiçler - dozerler (çelik raylı) - yükleyiciler (çelik raylı > 55 kw) - içten yanmalı motorla çalışan karşı ağırlıklı hidrolik kaldırmalı kamyonlar - sıkıştırma parçalı kaldırım perdah makineleri - elle tutulan içten yanmalı motorlu beton kırıcılar ve kazmalar (15 < m < 30) - çim biçme makineleri, çim düzeltme makineleri / çim kenar düzeltme makineleri Kesin değerler, Komisyonun yapacağı değişikliklere bağlı olacaktır. Böyle bir tadilat olmaması durumunda I. Safhaya ait değerler II. Safha için geçerli olmaya devam edecektir. (3) Tek motorlu seyyar vinçler için, I. Safhaya ait değerler 3 Ocak 2008 tarihine kadar geçerli olmaya devam edecektir. Bu tarihten sonra II. Safha değerleri geçerli olacaktır. İzin verilen ses gücü seviyesi en yakın tamsayıya yuvarlanmalıdır (0,5 ten küçükler için küçük sayı, 0,5 e eşit veya büyükler için büyük sayı kullanılır). - 162 -

İnceleme konusu olan faaliyet alanında gürültünün; gerek proje sahası çevresinde, gerekse burada çalışan işçi ve personele olumsuz etkisi olabilir. Proje sahasına en yakın yerleşim birimi iletim tüneli alanının yaklaşık 130 m doğusunda yer alan Uçarlar Mahallesidir. Gürültü kirliliği hesapları en yakın konut baz alınarak 130 m mesafeye göre yapılmıştır. Sahada çalışan personelin kulak sağlığı ve konforu açısından maruz kaldıkları gürültü düzeyleri için; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan, 23.12.2003 Tarihli ve 25352 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğü giren Gürültü Yönetmeliği nin 5. Maddesi nde Maruziyet Sınır Değerleri ve Maruziyet Etkin Değerleri belirtilmiştir. Söz konusu yönetmeliğin 5. Maddesinde çalışan personel için en yüksek maruziyet sınır değeri günde 8 saatlik çalışma süresi için 85 dba; en düşük maruziyet sınır değeri 80 dba; anlık gürültü maksimum değeri ise 140 dba olarak belirtilmiştir. Ayrıca aynı maddede, günlük gürültü maruziyetinin günden güne belirgin şekilde farklılık gösterdiği işlerde günlük maruziyet değeri yerine haftalık maruziyet sınır değeri 87 dba olarak kullanılabileceği belirtilmiştir. Verilen bu değerler gürültü seviyesi olup, dba, ağırlıklı ortalama olarak ses basınç seviyesidir ve dba ortalama desibelin kısaltılmasıdır. 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII, Tablo 5 de şantiye alanları için çevresel gürültü sınır değerleri verilmiştir. Bu değerler aşağıdaki tabloda sunulduğu gibidir. Tablo 72 Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet türü (yapım, yıkım ve onarım) L gündüz (dba) Bina 70 Yol 75 Diğer kaynaklar 70 Proje konusu faaliyet tabloda diğer kaynaklar kapsamında yer almaktadır. Tablo 73 de görüleceği üzere Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin VII. Eki gereği Diğer Kaynaklar için gündüz gürültü düzeyi 70 dba olarak tanımlanmıştır. Bununla birlikte yol inşa işleri için 75 dba olarak belirlenmiştir. Sahada yapılacak çalışmalar sırasında oluşması muhtemel gürültü seviyesinin en yakın yerleşim biriminde bu sınır değerlerini aşmaması gerekmektedir. İnşaat işlerinde çalışacak iş makinaları ve ekipmanlara ilişkin gürültü düzeyleri 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelikte belirtilen hesap ve formüller kullanılarak motor güçlerine bağlı olarak hesaplanmıştır. Tablo 73 Kullanılacak İş Makinalarına Ait Ses Gücü Düzeyleri Proje Kapsamında Kazı Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi İçin Kullanılacak İş Makinası kw Kullanılan Formul Ses Gücü Düzeyi Ekskavatör 89 P > 55;82 + 11 log P 103 Kamyon 194 P > 55;82 + 11 log P 107 Greyder 134 P > 55;82 + 11 log P 105 Loder 124 P > 55;82 + 11 log P 105 Arazöz 194 P > 55;82 + 11 log P 107 Yükleyici 124 P > 55;82 + 11 log P 105 Sıkıştırıcı 108 P > 70;86 + 11 log P 108-163 -

İnşaat sahasında kullanılan ekipmanların birbirine yakın konumda bulunacağı ve noktasal bir kaynak gibi davranacağı kabul edilerek, toplam ses gücü düzeyi (L WT ) aşağıdaki formül yardımı ile hesaplanmıştır. n Lwt = 10 log 10 Lwi/10 i=1 İnşaat faaliyetleri sırasında oluşacak toplam ses gücü düzeyi; L wt = 10 log [( 4*10 103/10 )+(10*10 107/10 ) +( 1*10 105/10 ) +( 2*10 105/10 ) +(1*10 107/10 )+ (5*10 107/10 )+ ( 2*10 108/10 ) +( 2*10 105/10 ) = 120,66 dba Tesiste oluşacak toplam ses gücü düzeyinin, tesis çevresinde değişik mesafelerdeki ses basınç düzeyi aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmıştır. L pt = L wt + 10 log ( Q / 4π r 2 ) Ses gücü düzeyinin mesafelere göre oluşturduğu ses basıncı düzeyi; x= 10 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 10 ²) 89.67 db x= 20 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 20 ²) 83.65 db x= 30 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 30 ²) 80.13 db x= 40 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 40 ²) 77.63 db x= 50 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 50 ²) 75.69 db x= 100 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 100 ²) 69.67 db x= 200 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 200 ²) 63.65 db x= 300 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 300 ²) 60.13 db x= 400 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 400 ²) 57.63 db x= 500 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 500 ²) 55.69 db x= 600 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 600 ²) 54.11 db x= 700 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 700 ²) 52.77 db x= 800 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 800 ²) 51.61 db x= 900 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 900 ²) 50.59 db x= 1000 m : L pt = 120,66 + 10*log( 1 / 4*3.14* 1000 ²) 49.67 db Mesafeye bağlı olarak her frekanstaki atmosferik yutuş değerleri aşağıda verilen formüle göre ayrı ayrı hesaplanmıştır. L=L p -L atm A atm = 7.4*10-8 *(f 2 *r/q) 500 Hz Frekansta Farklı Uzaklıklara Göre Oluşacak Atmosferik Yutum Değerleri x= 100 m : A atm = 7.4*10 x= 200 m : A atm = 7.4*10 x= 300 m : A atm = 7.4*10 x= 400 m : A atm = 7.4*10 x= 500 m : A atm = 7.4*10 x= 600 m : A atm = 7.4*10 x= 700 m : A atm = 7.4*10 x= 800 m : A atm = 7.4*10 x= 900 m : A atm = 7.4*10 x= 1000 m : A atm = 7.4*10-8 -8-8 -8-8 -8-8 -8-8 -8 * ( 500 ²) * 100 / 49,68 ) 0.037 dba * ( 500 ²) * 200 / 49,68 ) 0.074 dba * ( 500 ²) * 300 49,68 ) 0.112 dba * ( 500 ²) * 400 / 49,68 ) 0.149 dba * ( 500 ²) * 500 / 49,68 ) 0.186 dba * ( 500 ²) * 600 / 49,68 ) 0.223 dba * ( 500 ²) * 700 / 49,68 ) 0.261 dba * ( 500 ²) * 800 / 49,68 ) 0.298 dba * ( 500 ²) * 900 / 49,68 ) 0.335 dba * ( 500 ²) * 1000 / 49,68 ) 0.372 dba 1000 Hz Frekansta Farklı Uzaklıklara Göre Oluşacak Atmosferik Yutum Değerleri x= 100 m : A atm = 7.4*10 x= 200 m : A atm = 7.4*10 x= 300 m : A atm = 7.4*10 x= 400 m : A atm = 7.4*10 x= 500 m : A atm = 7.4*10-8 -8-8 -8-8 * ( 1000 ²) * 100 / 49,68 ) 0.149 dba * ( 1000 ²) * 200 / 49,68 ) 0.298 dba * ( 1000 ²) * 300 / 49,68 ) 0.447 dba * ( 1000 ²) * 400 / 49,68 ) 0.596 dba * ( 1000 ²) * 500 / 49,68 ) 0.745 dba - 164 -

x= 600 m : A atm = 7.4*10 x= 700 m : A atm = 7.4*10 x= 800 m : A atm = 7.4*10 x= 900 m : A atm = 7.4*10 x= 1000 m : A atm = 7.4*10-8 -8-8 -8-8 * ( 1000 ²) * 600 / 49,68 ) 0.894 dba * ( 1000 ²) * 700 / 49,68 ) 1.043 dba * ( 1000 ²) * 800 / 49,68 ) 1.192 dba * ( 1000 ²) * 900 / 49,68 ) 1.341 dba * ( 1000 ²) * 1000 / 49,68 ) 1.490 dba 2000 Hz Frekansta Farklı Uzaklıklara Göre Oluşacak Atmosferik Yutum Değerleri x= 100 m : A atm = 7.4*10 x= 200 m : A atm = 7.4*10 x= 300 m : A atm = 7.4*10 x= 400 m : A atm = 7.4*10 x= 500 m : A atm = 7.4*10 x= 600 m : A atm = 7.4*10 x= 700 m : A atm = 7.4*10 x= 800 m : A atm = 7.4*10 x= 900 m : A atm = 7.4*10 x= 1000 m : A atm = 7.4*10-8 -8-8 -8-8 -8-8 -8-8 -8 * ( 2000 ²) * 100 / 49,68 ) 0.596 dba * ( 2000 ²) * 200 / 49,68 ) 1.192 dba * ( 2000 ²) * 300 / 49,68 ) 1.787 dba * ( 2000 ²) * 400 / 49,68 ) 2.383 dba * ( 2000 ²) * 500 / 49,68 ) 2.979 dba * ( 2000 ²) * 600 / 49,68 ) 3.575 dba * ( 2000 ²) * 700 / 49,68 ) 4.171 dba * ( 2000 ²) * 800 / 49,68 ) 4.767 dba * ( 2000 ²) * 900 / 49,68 ) 5.362 dba * ( 2000 ²) * 1000 / 49,68 ) 5.958 dba 4000 Hz Frekansta Farklı Uzaklıklara Göre Oluşacak Atmosferik Yutum Değerleri x= 100 m : A atm = 7.4*10 x= 200 m : A atm = 7.4*10 x= 300 m : A atm = 7.4*10 x= 400 m : A atm = 7.4*10 x= 500 m : A atm = 7.4*10 x= 600 m : A atm = 7.4*10 x= 700 m : A atm = 7.4*10 x= 800 m : A atm = 7.4*10 x= 900 m : A atm = 7.4*10 x= 1000 m : A atm = 7.4*10-8 -8-8 -8-8 -8-8 -8-8 -8 * ( 4000 ²) * 100 / 49,68 ) 2.383 dba * ( 4000 ²) * 200 / 49,68 ) 4.767 dba * ( 4000 ²) * 300 / 49,68 ) 7.150 dba * ( 4000 ²) * 400 / 49,68 ) 9.533 dba * ( 4000 ²) * 500 / 49,68 ) 11.916 dba * ( 4000 ²) * 600 / 49,68 ) 14.300 dba * ( 4000 ²) * 700 / 49,68 ) 16.683 dba * ( 4000 ²) * 800 / 49,68 ) 19.066 dba * ( 4000 ²) * 900 / 49,68 ) 21.449 dba * ( 4000 ²) * 1000 / 49,68 ) 23.833 dba Net Ses Düzeyi, L pg İlk 100 m de metrede L PG =L PORT olup; 100 metre ve sonrası için atmosferik yutuş değerlerinin düşülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandındaki nihai ses basınç düzeyleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 74 Mesafelere Göre Üretim Faaliyetleri Sırasında Oluşacak Frekansa Bağlı Net Ses Düzeyi Net Ses Düzeyi ( L PG ) Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 89.67 89.67 89.67 89.67 20 83.65 83.65 83.65 83.65 30 80.13 80.13 80.13 80.13 40 77.63 77.63 77.63 77.63 50 75.69 75.69 75.69 75.69 100 69.63 69.52 69.07 67.29 200 63.58 63.35 62.46 58.88 300 60.02 59.68 58.34 52.98 400 57.48 57.03 55.25 48.10 500 55.50 54.95 52.71 43.77 600 53.88 53.21 50.53 39.81 700 52.51 51.73 48.60 36.09 800 51.31 50.42 46.84 32.54 900 50.25 49.24 45.22 29.14 1000 49.30 48.18 44.49 26.62-165 -

Şekil 41 Faaliyet Sırasında Oluşacak Gürültü Dağılım Grafiği ÇGDY Madde 23 gereği işletme aşamasında oluşacak gürültü seviyesi Ek-VIII Tablo 5 ile karşılaştırılmalıdır. Faaliyet Şantiye Faaliyetleri olarak değerlendirilmiştir. ÇGDY Madde 23 gereği işletme aşamasında oluşacak gürültü seviyesi sınır değerlerin altında kalmaktadır. Yukarıda verilen sonuçlar incelendiğinde, yerleşim biriminde hesaplanan gürültü düzeyleri Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği EK-8 Tablo 5 te verilen 70 dba sınır değerlerin altında kalmaktadır. Dolayısıyla yerleşim biriminin üretim faaliyetleri sırasında oluşacak gürültüden etkilenmeyeceği tahmin edilmekte olup ayrıca bir kontrol tedbiri alınmasına şu aşamada gerek duyulmamıştır. Ayrıca gürültü düzeyleri hesaplanırken tüm ekipmanın aynı anda çalışacağı varsayımı yapılmış ve en kötü hal senaryosu değerlendirilmiştir. Ancak gerçekte makinelerin hepsinin aynı anda çalışması söz konusu olmayacaktır. Bütün bu değerlendirmeler ışığında yerleşim yerinde hesaplanan gürültü düzeyleri daha düşük mertebelerde hissedilecektir. Gürültü denetiminde en etkili çözüm gürültünün kaynakta kontrol altına alınmasıdır. Buradaki temel amaç ses kaynağından yayılan ses gücünün düşürülmesidir. Bunun için gelişen teknoloji imkanlarından yararlanılarak tesis binasında kullanılacak makinelerin ses gücü düzeylerinin minimuma indirilmiş özellikte olmasına dikkat edilecektir. - 166 -

Gürültülü ortamda çalışacak personel için 22.05.2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu ile İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün öngördüğü hükümlere uyulacaktır. 11.01.1974 Tarih ve 14765 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün 22. Maddesinde ağır ve tehlikeli işlerin yapılmadığı yerlerde, gürültü derecesi 80 dba yı geçmeyeceği ve daha çok gürültülü çalışmayı gerektiren işlerin yapıldığı yerlerde gürültü derecesinin en çok 95 dba olacağı belirtilmiştir. Ayrıca aynı maddede, işyerinde gürültü seviyesinin 80 dba veya altına düşürülemediği durumlarda işçilere uygun kulak koruyucularının verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Tesiste gürültü düzeyleri yüksek makine ekipman çevresinde çalışan personelin mevcut gürültüden etkilenmemesi için, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün 22. Maddesinde belirtilen önlemlerin alınmasına dikkat edilecektir. Alınacak önlemler kapsamında, personelin yüksek gürültü düzeyine maruziyet durumuna göre çalışma saatleri düzenlenecek, personele kulak sağlığını koruma amaçlı kulak koruyucu ekipman (kulaklık, kulak tıpacı, vs.) kullanması sağlanacaktır. Tesiste oluşacak gürültüyü en aza indirmek için ünitelerdeki makine ekipmanlar periyodik olarak bakım onarımdan geçirilerek, ses gücü düzeyleri kontrol altında tutulacaktır. Ayrıca ekipmanların ses yalıtımları montaj sırasında yapılacaktır. Ayrıca tesiste, ilerleyen dönemlerde çevresel gürültünün aşılması halinde her bir makine ve ekipman ile gürültüye maruz kalan işçiler bazında sorumlu kurum veya kuruluşlarca hazırlanan ilgili mevzuat çerçevesinde getirilen esasları sağlanmaya yönelik tedbirlerle birlikte etkin ve uygulanabilir çevresel kontrol tedbirleri alınacaktır. Proje kapsamında Regülatör yerinde, iletim kanalı güzergahında, iletim tünelinde ve cebri boru güzergahında sert zeminlere rastlanıldığında patlatma gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Proje ünitelerinde gerçekleştirilecek patlatma çalışmaları için gerekli patlayıcı miktarları V.1.1 bölümde gevşetme patlatması yapılacak üniteler için ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Kayacın içinde patlayıcı maddenin yarattığı elastik dalgalar, bir noktadan diğer bir noktaya enerji transferini temsil ederler. İlk başta ortama yeni gelen enerji ortamdaki denge konumunu bozarak yer değiştirmeye sebep olur. Eğer ortam yeni gelen enerjiye elastik özellik göstermezse enerji sönümlenir ve sadece titreşimi azalmış dalgalar patlama bölgesinden yansır. Eğer elastik özellik gösterirse, bozulan ortamın sonucu olarak komşu ortamlar denge konumundan ayrılarak yay-ağırlık mekanizmasına benzer bir şekilde salınım meydana getirirler. Böylece salınımın şartlarının meydana geldiği ortamda bozulan ortamın her elementi salınımın özelliklerini diğer elementlere de geçirerek ortamda dalga hareketini meydana getirirler. Dalga hareketi sırasında toplu bir hareket veya madde taşınması söz konusu değildir. Ortamı oluşturan parçacıklar denge pozisyonlarında salınım veya dönme hareketini yaparlar ve ortam boyunca herhangi bir yer değiştirme söz konusu değildir. Patlatma yapıldığı zaman meydana gelebilecek iki çeşit hız vardır; birincisi bozulan ortamın yoğunluğuna bağlı olarak dalga veya faz hızı, ikinci olarak ise dalga hızını etkileyip, denge pozisyonunun bozulması ile salınım hareketi meydana getiren parçacık hızıdır. - 167 -

Sismik dalgaların taşınması; kat ettiği mesafe, zemin incelemesi, jeoloji, dalga tipi, süreksizlikler, frekans, kırılma açısı, kaynağın yapısı, küresel yayılma ve ortamın elastik özellikleri gibi çeşitli etkenlere bağlıdır. İşletmede meydana gelecek hava şoku hesaplanırken bölgenin zemin yapısı, bölgedeki konutların (evlerin) yapısı göz önünde bulundurulmuştur. Buna göre; faaliyet alanında üretim sırasında oluşabilecek vibrasyon tasarımında esas alınan veriler (kabuller) aşağıda verilmiştir. Koç Regülatörü, iletim kanalı, yükleme havuzu cebri boru santral yerinde açık alan kazı işlemleri gerçekleştirilecektir. Regülatör yerinde yapılacak patlatma çalışmalarında anlık maksimum şarj miktarı 34,82 kg dır. 34,82 kg anlık şarj miktarı için 1000 m mesafede 0,0199 inç/sn parçacık hızı tespit edilmiş olup bu değer emniyetli sınırlar içerisinde kalmaktadır. İletim Tüneli yerinde kapalı alan kazı işlemlerinde yapılacak patlatma çalışmalarında anlık maksimum şarj miktarı 14 kg dır. 14 kg anlık şarj miktarı için 130 m mesafede 0,2510 inç/sn parçacık hızı tespit edilmiş olup bu değer emniyetli sınırlar içerisinde kalmaktadır. İletim kanal güzergahında açık alan kazı işlemlerinde yapılacak patlatma çalışmalarında anlık maksimum şarj miktarı 69,64 kg dır. 69,64 kg anlık şarj miktarı için 380 m mesafede 0,1628 inç/sn parçacık hızı tespit edilmiş olup bu değer emniyetli sınırlar içerisinde kalmaktadır. Yükleme havuzu ve cebri boru yerinde ki kazılar iş makineleri ile gerçekleştirilecek olup bu nedenle patlatma hesabı yapılmamıştır. Patlatmadan kaynaklanan ve değerlendirilmesi gereken diğer bir etkide hava şokudur. Hava şoku ilk bakışta yüksek bir ses gibi gözükse de, bazı durumlarda aynen sarsıntı dalgaları gibi yapılara hasar verebilmektedir. Hava şoku ile gürültü arasında ki ayırımın iyi yapılması gerekir. Hava şoku aşağıdaki şekilde hesaplanarak etkili zon aralıkları hesaplanır. Şiddetli Etki Zonu : Orta Şiddetli Etki Zonu : Hafif şiddetli Etki Zonu : Burada; D: Etkili zon aralığını (m) W: Bir Gecikme Aralığında Kullanılan patlayıcı miktarını temsil etmektedir. (kg) Regülatör Alanında yapılan patlatma çalışmalarında hava şoku etkisi Şiddetli Etki Zonu : D< 5.90 m Orta Şiddetli Etki Zonu : 5.90 m <D< 59.01 m Hafif şiddetli Etki Zonu : 59.01 m <D<88.51 m İletim kanalı çalışmalarında hava şoku etkisi Şiddetli Etki Zonu : D< 8,35 m Orta Şiddetli Etki Zonu : 8,35 m <D< 83,45 m Hafif şiddetli Etki Zonu : 83,45 m <D<125,18 m İletim tüneli çalışmalarında hava şoku etkisi Şiddetli Etki Zonu : D<3.74 m - 168 -

Orta Şiddetli Etki Zonu Hafif şiddetli Etki Zonu : 3.74 m <D< 37.42 m : 37.42 m <D<56.12 m Patlatmayla oluşturulan titreşimin çevre yapılara etkisi Patlatmalı kazı çalışmalarında patlatmanın asıl amacının kayayı kırarak gevşetmektir. Burada kırma işlemini yerine getiren şok dalgası, sağlam kayaç içerisinde sismik dalgalar şeklinde yayılmaktadır. Sismik dalgaların enerjileri tükeninceye kadar yayılmaya devam edecekleri bir gerçektir. Enerji sönmesinin iki nedeni vardır. Bunlardan birincisi kaya yapısının gerek fiziksel, gerekse jeolojik olarak gösterdiği direnç, ikincisi ise geometrik olarak sismik dalganın kaynağından uzaklaştıkça daha geniş bir alana yayılmasıdır. Bu enerji, patlatma kaynağından uzaklaşarak sönümleninceye kadar uzun bir mesafe kat edecektir. Bu zaman sürecinde, kaya yapılarında ve binalarda hasarlara ve yerleşim yeri sakinlerinin tedirgin olmasına neden olabilmektedir. Buradaki çevresel problemler patlayıcı madde enerjisinin tamamının parçalanma için kullanılmadığının bir göstergesidir. Patlatmadan kaynaklanan etkiler, patlatma sırasında açığa çıkan enerjinin parçalama ve öteleme işlemlerinden arta kalan kısmının, kaya içerisinde veya atmosferdeki hareketlerinden meydana gelmektedir. Bu durum dikkate alındığında çevresel etkilerden arındırılmış bir patlatma tasarımı aynı zamanda patlayıcı enerjisinin de en iyi şekilde kullanıldığı tasarımdır. Patlatma anında yaratılan titreşimin uzak noktalara kadar ilerlemesi de patlatılan delik şarjı ve bina arasındaki kaya yapısının ve jeolojisinin bir fonksiyonudur. Homojen yapılarda dalga daha rahat ilerleme imkânı bulacak kırıklı yapılarda da veya fay tabakalarında ise dalganın bir kısmı geri yansıyacaktır. Patlatmayla oluşturulan titreşimim çevre yapılara etkisi Devine bağıntısı (Devine et al, 1966) ile tespit edilmektedir. Devine Bağıntısı; v = k ( D/ W ) -1.6 v = Kayaç içinde yayılan titreşim hızı (inç/sn). k = Kayaç türüne bağlı katsayı (26-260) D = Patlatma noktası ile çevre yerleşim birimleri arasındaki etkiii mesafe (feet) W= Bir gecikme aralığındaki patlayıcı miktarı (Iibre) k katsayısı kayacın titreşimi iletme kapasitesi olarak alınmaktadır. Patlatma kaynağı ile hassas nokta arasındaki birimlerin değişkeniiği, kırık, fay, çatlak gibi süreksizliklerin yoğunluğu k katsayısını etkilemektedir. Homojen birimlerde k katsayı 260 sayısına yaklaşırken, tektonik etkilerin yoğunluğu ve geçilen her farklı birim katsayıyı 26 sayısına yaklaştırmaktadır. Hesaplamalarda k katsayısı en kötü şartlarda, birimlerin homojen ve kırıksız olduğu varsayımından hareketle 260 olarak alınmıştır. - 169 -

Tablo 75 Patlatmalarda Hesaplanan Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri W=34,82 kg Alınarak Hesaplanan Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri ( Regülatör) k D (m) V (inç/sn) V (mm/sn) 1/5*V (mm/sn) 1/2*V (mm/sn) V 0 260 10 31.52 800.54 160.11 400.27 240.16 260 100 0.79 20.11 4.02 10.05 6.03 260 200 0.26 6.63 1.33 3.32 1.99 260 300 0.14 3.47 0.69 1.73 1.04 260 400 0.09 2.19 0.44 1.09 0.66 260 500 0.06 1.53 0.31 0.77 0.46 260 600 0.05 1.14 0.23 0.57 0.34 260 700 0.04 0.89 0.18 0.45 0.27 260 800 0.03 0.72 0.14 0.36 0.22 260 900 0.02 0.60 0.12 0.30 0.18 260 1000 0.02 0.51 0.10 0.25 0.15 W=14 kg Alınarak Hesaplanan Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri ( İletim Tüneli) k D (m) V (inç/sn) V (mm/sn) 1/5*V (mm/sn) 1/2*V (mm/sn) V 0 260 10 15.21 386.21 77.24 193.11 115.86 260 50 1.16 29.41 5.88 14.70 8.82 260 100 0.38 9.70 1.94 4.85 2.91 260 130 0.25 6.38 1.28 3.19 1.91 260 200 0.13 3.20 0.64 1.60 0.96 260 210 0.12 2.96 0.59 1.48 0.89 260 300 0.07 1.67 0.33 0.84 0.50 260 310 0.06 1.59 0.32 0.79 0.48 260 400 0.04 1.06 0.21 0.53 0.32 260 410 0.04 1.01 0.20 0.51 0.30 260 500 0.03 0.74 0.15 0.37 0.22 W=69,64 kg Alınarak Hesaplanan Mesafeye Göre Titreşim Hızı Değerleri ( İletim Kanalı) k D (m) V (inç/sn) V (mm/sn) 1/5*V (mm/sn) 1/2*V (mm/sn) V 0 260 10 54.88 1393.83 278.77 696.91 418.15 260 50 4.18 106.13 21.23 53.07 31.84 260 100 1.38 35.01 7.00 17.51 10.50 260 130 0.91 23.01 4.60 11.50 6.90 260 200 0.45 11.55 2.31 5.77 3.46-170 -

260 210 0.42 10.68 2.14 5.34 3.20 260 300 0.24 6.04 1.21 3.02 1.81 260 380 0.23 5.73 1.15 2.86 1.72 260 400 0.15 3.81 0.76 1.90 1.14 260 410 0.14 3.66 0.73 1.83 1.10 260 500 0.10 2.67 0.53 1.33 0.80 Tabloda; V = mm/sn mesafeye göre değişen titreşim hızı, Vo= Bina temelindeki titreşim hızı. Kayaç içi titreşim hızının (V) 1/2-1/5'i Vo değeri olarak kabul edilmektedir. Proje sahasına en yakın hassas yapının Tablo 76 te b tipi yapılar olduğu kabul edilirse V 0 hızının 5 mm/s'nin üzerine çıkmaması gerekmektedir. Tablo 75 incelendiğinde, gerçekleştirilen patlatmalarda anlık şarjlarda en yakın yerleşim yeri mesafelerinde oluşan titreşim hızları sırası ile 0,15 mm/sn; 1.91 mm/sn ve 1.72 mm/sn olarak hesaplanmıştır. Yapılan patlatmalar sonucu oluşan vibrasyonun yerleşim birimlerine (b tipi yapılar) olumsuz etkisinin olmayacağı ortaya çıkmaktadır. Tablo 76 Bina Temeli Titreşim Hızı (Vo) Değerlerine Bağlı Olarak Patlatma Nedeniyle Hasar Görebilecek Bina Türleri (Forssbland, 1981 ) Bina Türü V o (mm/sn) a-yıkılmaya yüz tutmuş çok eski tarihi binalar 2 b-sıvalı biriket, kerpiç, yığma tuğla evler, 5 c-betonarme binalar 10 d-fabrika gibi çok sağlam yapıda endüstriyel binalar 10-40 Patlatmalar esnasında yapılarda zararın oluşması durumunda ise yüklenici firma tarafından bütün zararlar karşılanacaktır. Buna ilaveten tünel içerisinde yapılacak patlatmalarda oluşacak düşük vibrasyon, yüzeydeki kayalarda ve yüzey üst örtüsünde akmalara sebebiyet vermeyeceği, dolayısıyla ırmak kenarlarına akmayacağı öngörülmektedir. Ayrıca, patlatmalar sırasında olası bir kaya fırlatması durumunda, eklerde sunulan Acil Müdahale Planında (Bkz. Ek 28) verilen önlemler alınarak kaza olasılığı en aza indirilecektir. İnşaat aşamasında canlıların üreme dönemlerinde (Mart-Haziran) patlatma yapılmayacaktır. Koç Regülatörü ve HES projesinin arazi hazırlık ve inşaat aşaması esnasında çalışacak olan araç ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Ayrıca inşaat süresince iletim tüneli ile tesis oturum alanlarında belirli aralıklarla yapılacak patlatma işlemlerinden kaynaklı gürültü ve titreşim meydana gelecektir. - 171 -

Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılan gürültü hesaplarına göre, projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında yer alan gürültü kaynaklarından dolayı oluşacak toplam gürültü seviyesi, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilen 70 dba sınır değerinin altında kalmaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim yeri Uçarlar Mahallesinde bulunan en yakın yapıda bu değer 70 dba nın da altına düşmektedir. Ayrıca inşaat çalışmaları süresince faaliyet sahibi tarafından şantiye alanında; inşaatın başlama, bitiş tarihleri ve çalışma periyotları ile Doğanşehir ve Gölbaşı Belediyeleri nden alınan izinlere ilişkin bilgiler, inşaat alanında herkesin kolayca görebileceği bir tabelada gösterilecektir. V.1.18. Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği Projenin hayata geçirilmesi için 75 kişilik personel grubundan faydalanılacak olup çalışanlar öncelikli olarak civar yerleşim yerlerinden temin edilmeye çalışılacaktır. Civar yerleşim yerlerinde ikamet eden personel için servisle taşıma işlemi gerçekleştirilecek olup civar yerleşim yerleri dışından gelen çalışanlar için şantiye tesisi kurulacak olup şantiye tesisi içerisinde misafirhane, yatakhaneler, yemekhane, idari bölüm, revir ünitesi ve ilkyardım dolabı, kantin banyo, tuvalet yer alacaktır. Şantiye tesisinde konaklayan çalışanlar ihtiyaçlarını şantiye tesisi içerisinde giderebileceklerdir. Çalışanlara bağlı nufüs için ayrıca lojman ve konut yapılması düşünülmemekte olup sağlık hizmetleri ile ilgili olarak ilkyardım dışındaki müdahaleler en yakın sağlık kurumunda gerçekleştirilecektir. V.1.19. Çevre ve Sağlık, Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar sağlık koruma bandı mesafesi Proje kapsamında insan sağlığı ve çevre için risk taşıyabilecek faaliyetler, iş kazaları, nakliye sırasında yollara malzeme dökülmesi, toz ve gürültü oluşumudur. Proje kapsamında yapılacak olan çalışmalarda personelin dikkatsizliği ve güvenlik talimatlarına uymaması, güvenli araç ve gereçlerinin kullanılmaması durumunda iş kazalarının olması muhtemeldir. İş kazalarının asgariye indirilmesi amacıyla, kalifiye eleman çalıştırılmasına ve personelin iş emniyeti konusunda eğitilmesi yoluna gidilecektir. Bu aşamada her türlü iş kazasının önlenmesi için çalışma alanlarına uyarıcı levhalar konulacak ve çalışanlara kişisel koruyucu ekipmanlar verilecektir. Özellikle iş makineleri çevresinde bulunması gereken personel, sözlü olarak da uyarılacaktır. İş makineleri çalışırken, zorunlu olmaksızın diğer personel 20 metreden fazla yaklaşmamaları konusunda uyarılacaktır. Çalışma süreleri içerisinde kısa molalar verilerek konsantrasyonun azalmasına bağlı iş kazalarının oluşma riskinin önüne geçilecektir. İş makineleri operatörleri ve kamyon şoförlerine toz maskesi ve kulak tıkacı gibi kişisel koruyucu malzeme sağlanarak bu tür risk ortamlarına karşı gerekli önlemler alınacaktır. - 172 -

Oluşacak gürültünün ise, açık alanda bertaraf edilmesi mümkün değildir ancak; 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. İş kazası riskini asgariye indirmek amacıyla, 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği kapsamında gerekli önlemler alınacaktır. Çalışanlara kişisel koruma araçları verilecek, çalışma alanına gerekli uyarıcı levhalar asılacaktır. - Proje kapsamında gerekli malzemenin taşınması sırasında kamyonları üzeri kapalı olacaktır. - Proje alanında nakliye işlemleri sırasında ve Meskun mahallerden geçişlerde araçlara hız sınırlaması getirilecektir. - İşçilerin toz ve gürültüden etkilenmemeleri için toz maskesi ve kulaklık kullanmaları sağlanacaktır. Ayrıca araç, makine ve teçhizatın kullanımından dolayı da iş kazaları (araç devrilmesi, çarpması, araç çarpışması vs.) olabilir. - Tüm bu kazaları azaltmak ve engellemek için personele eğitim yaptırılacak, gerekli uyarılar yapılacak ve ilgili yerlere uyarı levhaları asılacaktır. - Proje alanında, çıkabilecek herhangi bir yangına karşı çalışan elaman sayısı kadar yangın söndürme ekipmanı (yangın söndürme tüpü, su kovası, kazma, kürek vs.) hazır bulundurulacaktır. - İnşaat işlemleri sırasında, inşaat alanları dışına çıkılmayacak, derelere hiçbir şekilde atık (sıvı atık, hafriyat atığı, katı atık, vb.) atılmayacaktır. Proje kapsamında iş kazalarının olabilirlik tanımları Tablo 77 da verilmiştir. Tablo 77 Kaza Olabilirlik Tanımları ve Değer Aralıkları (Gürcanlı E., Müngen U., 2005) Kaza Olabilirliği Tanım Şantiyelere göre. kaza tiplerinin kaza olabilirlikleri* (% cinsinden) Çok Düşük Bu tip bir kazanın bu tip bir proje süresince görülme olasılığı çok düşüktür <1.0 Düşük Bu tipte kaza bu tip bir proje süresince düşük olasılıkla görülebilir 2.5 Görece Düşük Düşük ile ortalama arasında görülen kaza 5.0 Ortalama Sık olmamakla birlikte gerçekleşmesi muhtemel kaza 10.0 Sık Proje süresince, yaşanması oldukça muhtemel kaza 20.0 Çok Sık Kazanın, bu tip bir projede görülmemesi olanaksızdır >25.0 İnşaat aşamasında yapılacak iş ve işler kapsamında risk durumlarında alınacak önlemler Tablo 78 de verilmiştir. - 173 -

Tablo 78 Arazinin Hazırlanması Aşamasında Yapılacak Faaliyetler İçin Risk Analizi Yeri Kaza Riski Hareket halinde iş makineleri ve ağır vasıta kazaları Oluşma Sıklığı Ortalama Önlemler T.C. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı nın İş ve İşçi Güvenliği Tüzüğü ndeki hükümlere uyulacaktır. Yüksekten insan düşmesi Düşük Şantiye sahaları içerisinde her türlü çevre emniyeti alınacak ve tüm saha çevresinde gerekli ikaz levhaları konulacaktır. Şantiye Sahası Malzeme sıçraması Sık Personel iş ve güvenlik kuralları konusunda eğitilerek iş kazalarının önlenmesi için güvenlik kurallarına uymaları sağlanacaktır. Kazı kenarlarının göçmesi Ortalama Yangın söndürme cihazları uygun yerlere yerleştirilecektir. Yapı çökmesi Elektrik çarpması Çok düşük Çok düşük Sabote, patlama, doğal afet, kaza, yangın gibi bir durumda telefonlarla gerekli irtibatları kurma ve olası bir durumda yapması gereken İlk Yardım müdahaleleri ve Sivil Savunma tedbir ve müdahale işlevleri hususunda gerekli eğitimi de verilecektir. İlk yardım müdahaleleri için şantiye binasında bir ilk yardım dolabı bulundurulacak ve sabotaj ihtimaline karşı tesiste 24 saat güvenlik görevlisi bulundurulacaktır. Malzeme altında/arasında uzuv sıkışması Ortalama Araçlara ve iş makinelerine hız sınırlaması getirilecektir. Keskin kenarlı cisimlerle yaralanma Yangın Sabotaj Çok düşük Çok düşük Elektrik kaçağında tüm sistemin elektriği anında kesilecektir. Çalışma sahası çevresine gerekli ikaz levhaları asılacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamalarında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın 09.12.2003 gün ve 25311 sayılı Resmi gazetede yayınlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine uyulacaktır. V.1.20. Proje alanında, peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar ve/veya yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda, nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri Doğal ve fiziksel anlamda gerçekleşecek en büyük değişim; regülatör alanında, iletim yapılarında, santral binasında ve açılacak yollarda yaşanacaktır. Bu noktalarda doğal bitki örtüsü tahrip olurken, kazı ve dolgu çalışmaları sonucunda topografya değişecek, ekosistemdeki denge, müdahaleler sonucunda geçici olarak aksaklıklara uğrayacaktır. Bu aksaklığı ortadan kaldırabilmek adına yapılacak peyzaj çalışmalarıyla; öncelikle tahrip edilen bölgenin rehabilitasyonu gerçekleştirilerek, alanın doğal peyzaj değerini tekrar kazanması için çalışmalar yapılacaktır. Arazi hazırlık çalışmaları başlamadan önce tesis ünitelerinin yapılacağı alanların fotoğrafları çekilerek alanın görsel durumu ortaya konacaktır. İnşaat çalışmaları tamamlandıktan ve işletme faaliyete geçtikten sonra bu alanlar aslına benzer, topoğrafya uygun bitkilendirilerek aynı şekilde düzenlenecektir. - 174 -

Projenin uygulanmasıyla hem inşaat hem de işletme sırasında bölgede büyük değişiklikler olacak ve proje öncesine oranla olumlu gelişmeler gözlenebilecektir. Bölgede yaşamını sürdüren ailelerin gelirleri artacak ve buna bağlı olarak da hayat standartları yükselecektir. Bu insanlara inşaat sebebiyle eklenen ve düzenli aylık gelire sahip olan işçi ve personel için gerekli ulaşım, haberleşme ile sağlık ve eğitim tesisleri yöredeki hizmet seviyesini arttıracaktır. Projenin inşaatı ile birlikte regülatör alanı, iletim yapıları ve santral alanında gerek erozyonun önlenmesi gerekse peyzaj öğeleri yaratmak amacıyla gerek duyulan yerlerde ağaçlandırma çalışması yapılacaktır. Buna yönelik olarak, bölge vejetasyonuna uygun şekilde, ayrıntıları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile koordinasyon halinde tespit edilecek şekilde ağaçlandırma yapılabilecektir. V.1.21. Yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) olabilecek etkilerin belirlenmesi Proje alanı ve yakın çevresinde kayıtlı yeraltı ve yerüstü kültür ve tabiat varlıkları (geleneksel kentsel doku, arkeolojik kalıntılar, korunması gerekli doğal değerler) tespit edilmemiş olup, çalışmalar sırasında kültür ve diğer korunması gereken varlıklarına rastlanılmasında o alandaki çalışmalar durdurularak mülki ve idari yetkililere haber verilecektir. V.1.22. Diğer Özellikler Bu başlık altında belirtilecek herhangi bir husus bulunmamaktadır. - 175 -

V.2 Projenin İşletme Aşamasındaki Projeler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler V.2.1. Proje Kapsamındaki Tüm Ünitelerin Özellikleri, Hangi Faaliyetlerin Hangi Ünitelerde Gerçekleştirileceği, Kapasiteleri, Ünitelerde Üretilecek Mal ve/veya Hizmetler, Nihai ve Yan Ürünlerin Üretim Miktarları Koç Regülatörü ve HES projesi ile Kapı deresi üzerinde 992.00 m talveg kotunda Koç Regülatörü ile toplanan suyun 1.130 m uzunluğundaki iletim tüneli ve 4.020 m uzunluğundaki kapalı iletim kanalı vasıtası ile yükleme havuzuna iletilmesi ve yükleme havuzundan sonra 215.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 935.00 m kuyruksuyu kotunda bulunan santral binasına alınması sureti ile enerji üretimi planlanmaktadır. Proje kapsamında regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim tüneli ve kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası ve kuyruksuyu kanalı inşa edilecektir. Bu tesislerle birlikte santralde üretilecek elektriği iç ağa (enterkonnekte sisteme) bağlamak amacıyla 16 km 34,5 kv bir Enerji Nakil Hattı yapılacaktır. Projeye ait ana ünitelerin detaylı teknik özellikleri Bölüm I.1 ve Tablo 1 de detaylı olarak verilmiştir. Enerji nakil hattı bu proje kapsamına dahil olmayıp, çevresel etkileri ile ilgili gerekli görüşler alınacaktır. Regülatör inşaatı için dere yatağının kuru olması gerektiğinden, derenin bir tarafına batordo yapılacak, kuru olan bu kısımda dipsavak ve su alma yapısı inşa edilecek, daha sonra batardo diğer tarafa yapılarak suyun geçişi dipsavaktan sağlanacak ve böylelikle, kuru alanda regülatör gövdesi inşa edilecektir. Koç Regülatörü Su Alma Yapısı ve Balık Geçidi Koç Regülatörü ve HES tesisinde 1000 m kret kotunda ve 992 m talveg kotunda regülatör, regülatör sağ sahilinde su alma yapısı, çökeltim havuzu yer almaktadır. Çökeltim havuzu ile içersinde var olan 0,3 mm den daha büyük daneleri çökeltilen sular 1130 m uzunluğundaki sepet kulpu kesitli iletim tüneline alınmaktadır. Regülatör mansabında yer alan demiryolu köprüsünün ayklarında oyulmaya enegel olmak ve ilerde çıkabilecek problemleri engellemek maksadı ile daha önce sunulan fizibilite raporunda öngörüldüğü gibi enerji kırıcı havuz öngörülmüştür. Regülatörde balıkların derede olan hareketlerini engellememek amacı ile balık geçidi yapılacaktır. Balık geçidi düşü havuzunun içinden başlayarak basamaklar halinde küçük havuzlarla rezervuara kadar yükseltilecektir. Balık geçidi ile ilgili detaylar ve çizim rapor ekinde yer almaktadır ( Bkz. Ek 25 ). Sol sahilde su alma yapısı yanında planlanan çakıl geçidi ile işletme halinde regülatöre gelen teresübat mansaba iletilirken inşaat halinde de çakıl geçidi derivasyon amacı ile kullanılacaktır. İletim Tüneli İletim tüneli 1130 m uzunluğunda, regülatör sonrasında planlanmıştır. 4 m çapında inşa sı planlanan yapı 14 m3/sn proje debisine göreprojelendirilmiştir. 0,0005 taban eğimi ile projelendirilen tünelde su yüksekliğinin 2,26 m olması planlanmaktadır. İletim Kanalı İletim tünelinden sonra tünel ile aynı eğime sahip 4020 m uzunluğundaki iletim kanalı yeralmaktadır. İletim kanalı taban genişliği 4 m ve yüksekliği 2,6 m dir. - 176 -

Yükleme Havuzu İletim hattı sonunda yükleme havuzu yer almaktadır. Yükleme havuzu 35,00 x 8,00 x 6,00 (H=6,00 m) boyutlarında projelendirilmiştir. Yükleme havuzunda maksimum su seviyesi 995,96 m, minimum su sieviyesi ise 992,62 m olacaktır. Cebri Boru Koç HES cebri boru güzergahı jeolojik ve topoğrafik koşullar göz önüne alınarak teknik ve ekonomik yönden en uygun olacak şekilde belirlenmiştir. Cebri borunun çapı 2,1 m boyu 215 m ve et kalınlığı 9,4 mm olacaktır. Santral Binası Santral binası, Kapı Deresi üzerinde 935 m kuyuruk suyu kotunda yerleştirilecektir. Santral binası 30,00 m uzunluğunda, 15,00 m genişliğindedir. Elektromekanik Donatı Proje net düşüsü 60,86 m ve kurulu gücü 7,773 MW m ; 7,465 MW e tır. Santral türbinlerin iki eşit güçte yatay milli Francis türbin tipi olması uygun görülmüştür. Şalt Sahası ve Enerji İletim Hatları Santralin içinde 34,5 kv luk hücreler halinde olacaktır. Koç HES de üretilecek enerji 34,5 kv ENH ile santralin yaklaşık 16 km yakınından geçen 34,5kV luk hatta saplama olarak bağlanacaktır. Şantiye Tesisleri ve Ulaşım Yolları Şantiye Tesisleri kapsamında çalışan personelin ihtiyaçlarını karşılayacağı yemekhane, yatakhane idari bina tedarik deposu, tehlikeli atık geçici depolama alanı, bakım onarım, ekipman ve ikmal, paket atıksu arıtma tesisi ve araç parkuru birimlerini kapsayan yapılar prefabrike olarak alanda konuşlandırılacaktır. Proje kapsamında iletim sistemi inşaası esnasında bazı köy yolları reloke edilecektir. Yol relokasyonlarının yaklaşık 1000 m olacağı tahmin edilmektedir. Ayrıca regülatör yerine ulaşımın sağlanması amacıyla 500 m bağlantı yolu inşa edilecektir. Yapılaması planlanan yolların öncelikli olarak arazi tesfiyesi gerçekleştirilerek zemin malzemesi ile kaplamacak ve sıkıştırılacak ardından araç lastik ömürlerini kısaltmayan kaplama ile kaplanarak sıkıştırma işlemi uygulanacaktır. Yapılacak yolların genişlikleri 4 m olarak gerçekleştirilecek ve gerekli görülen yerlerde menfezler inşa edilecektir. Enerji Üretimi Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında 7,773 MW m ; 7,465 MW e lık kurulu güçle; 8,06 GWh/yıl firm, 20,7 GWh/yıl seconder olmak üzere toplam 28,76 GWh/yıl enerji üretimi gerçekleştirilecektir. - 177 -

V.2.2. Su kaynağına ait varsa diğer kullanım şekilleri ve etkileri, Projenin memba ve mansap kısmında yer alan projeler ile birlikte değerlendirilmesi Koç Hidroelektrik Santralı sadece enerji üretimi amaçlı olarak tesis edileceğinden, sulama faydası, taşkın faydası gibi diğer kullanımlar söz konusu değildir. HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu kapsamında akedemik kadro tarafından Koç Regülatörü ve HES in diğer projelerle olacak etkileşimi ve tüm projelerin havzaya olacak etkilerinin kümülatif değerlendirmesi yapılmıştır, bu değerlendirme kapsamında; Koç Regülatörü ve HES proje alanının mansabında Bizna Baraj projesi bulunmaktadır. Bu projeyle Koç projesi arasında herhangi bir etkileşim söz konusu değildir. kanaati belirtilmiştir.. V.2.3. Mansaba bırakılacak su hesabı (havza özellikleri, yatak ve kesit durumu, yağış-akış ilişkisi, ekolojik potansiyel ve ekosistem unsurlarının ihtiyaçları, varsa ulusal ve uluslar arası mevzuatla korunan balık türleri ve muhtemel ihtiyaçları, su hakları savaklanan sular ve periyotları dikkate alınmalı), doğal akımlar ile çizilen debi süreklilik eğrileri ile uzun dönemli akımları gösteren tablo-şekiller, Malatya Valiliği Mahalli Çevre Kurulunun Almış Olduğu 03.03.2010 tarih ve 2010/04 Sayılı Kararının Raporda Değerlendirilmesi, Doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az %10 u olacaktır. ÇED sürecinde ekolojik ihtiyaçlar göz önüne alındığında bu miktarın yeterli olmayacağının belirlenmesi durumunda miktar arttırılabilecektir. Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün 24.01.2011 tarih ve 5269 sayılı yazısı uyarınca biyolojik çeşitliliğin devamının sağlanması için gerekli çevresel akış miktarını belirlemek üzere Hidrojeoloji Mühendisi, Hidrobiyoloji ve Ekoloji bilim dallarından en az doktora yapmış öğretim görevlilerince Ekosistem Değerlendirme Raporunun hazırlanarak Rapora eklenmesi, Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akımın son 10 yıllık ortalamanın % 10 undan az olması halinde tamamı bırakılacaktır. Havzada teessüs etmiş su hakları (içme suyu, sulama suyu tahsisleri, balık çiftlikleri vs.) rapor içerisinde yer almalıdır. İlgili Kurum ve Kuruluşlar ile İrtibata Geçilerek ve Arazide Gerekli Çalışmalar/Araştırmalar Yapılarak Su Kullanım Hakları Raporunun Hazırlanması ve İlgili Bölgesine Müracaat Edilerek Raporun Onaylatılması. [havzanın hidrolojik karakteri, ekolojik potansiyeli ile havzada önerilen diğer tesislerde alınan çevre koruma tedbirlerinin yanına bırakılan miktarın enerji üretimine etkisinin dikkate alınması] Koç Regülâtörü ve HES Kapıdere Çayı üzerinde yer almakta olup, drenaj alanı 483,7 km 2, ortalama debi 7,26 m 3 /s, ortalama yıllık toplam akım 229,1 hm 3 tür. Bu havzayı besleyen yağışlar yağmur ve kar şeklinde düşmektedir. Yağışların ana dereye ulaşması üzerinde havza şekli (form faktörü, şekil faktörü, dairesellik oranı, uzama oranı vb. gibi), reliyef eğim karakteristikleri (ortalama eğim, maksimum eğim, havza reliyefi, reliyef oranı, oransal reliyef vb. gibi), havza alanı büyüklüğü, alan yükseklik dağılımı, havzada depolama, havzadaki yeryüzü şekilleri, akarsu ve drenaj ağı karakteristikleri (akarsu yatağının özellikleri) etkili olmaktadır. - 178 -

Şekil 42 Koç Regülâtörü ve HES Projesinin Su Toplama Havzası Koç HES projesinin su toplama havzası V şeklinde yayvan vadilerle yükselerek su ayırım çizgisine kadar çıkmaktadır. Havzadaki hidrolojik olaylar üzerinde etkili olan faktörler arasında maksimum havza reliyefi ve reliyef oranı yer almaktadır. Çalışma kapsamında maksimum havza reliyefi 60 m, reliyef oranı ise % 7 olarak belirlenmiştir. Su toplama havzalarında su verimi; havzanın şekline bağlı olarak değişim göstermektedir. Havzaların şeklini temsil eden iki önemli karakteristik vardır. Bunlar; havza uzunluğu (boyuna kesit) ve havza genişliği (enine kesit) olarak bilinmektedir. Havza şeklini temsil eden ve suyun toplanma zamanı üzerinde etkili olan faktörlerden biri de form (B/L) faktörüdür. Form faktörü, birden küçük bir değer almaktadır. Çakır HES projesinin su toplama havzasındaki form faktörü 0,82 tespit edilmiştir. Bu sonuçtan da görüleceği üzere su toplama havzasının boyu eninin dörtte üçü civarındadır. Havzadaki su verimi-akış ilişkilerini etkileyen parametrelerden biri de ana dere eğimidir. Akarsuyun eğimi dere akış hızını direkt olarak etkiler ve eğim artıkça akış hızı da artar. Konsantrasyon zamanı ve pik akımlar da eğim tarafından etkilenmektedir. Çalışma alanı için belirlenmiş olan ortalama akarsu eğimi % 6 dır. Dere yatağının eğiminin düşük olması dere akımlarını azaltıcı yönde etki edecektir. Koç HES alanına ait ortalama akım değerleri kullanılarak hidrograf hazırlanmıştır (Şekil 4). Çakır Regülatörü için ortalama yıllık akış 278 514 613,65 m 3, düz çizgi metoduna göre (Schulz,1976) ortalama yıllık taban akışı 86 258 761 m 3 olarak hesaplanmıştır. Bu verilerden toplam akışın % 30 unun taban akışı olarak gerçekleştiği görülmektedir. Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, havzadaki yağış akış ilişkilerini etkileyen havza karakteristiklerine ilişkin verilerin büyük bir kısmı havzanın konsatrasyon (toplanma) zamanının kısa olacağına işaret etmektedir. Bu sonuçlar, bir havzadaki karakteristiklerin sağlıklı bir biçimde ölçülmesi durumunda havzanın hidrolojik, hidrojeolojik ve ekolojik etkileşimleri hakkında değerli bilgilerin elde edileceğini göstermektedir. - 179 -

Proje kapsamında çevresel/ekosistem suyu hesabı yapılırken HES Projeleri Ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu esas alınmıştır. Buna göre çevresel / ekosistem suyu debi süreklilik eğrisi, ıslak çevre metodu ve baz akım metoduna göre hesaplanmış olup hesaplama ve sonuçlar aşağıda özetlenmektedir. Debi Süreklilik Eğrisi Yöntemi Debi Süreklilik Eğrisi yöntemi uzun süreli günlük akım verilerinden hareketle zamanın seçilen belirli bir yüzdesinde yataktan geçen debi değerlerinin kümülatif frekans dağılımının belirlenmesine dayalı bir istatistiksel yaklaşımdır. Bu yöntemde debi süreklilik eğrisi oluşturularak bir yıl içinde zamanın seçilen bir yüzdesinde (örğ. %70 i, %99 u) gerçekleşen minimum debi değeri (örğ. Q70, Q99) belirlenmektedir (Smakhtin, 2001). Uygulamada çoğunlukla Q90 ve Q95 değerleri kullanılmakla birlikte Q75, Q97 vb değerlerin kullanıldığı da izlenmektedir. Şekil 43 Koç Regülâtörü Debi Süreklilik Eğrisi Koç Regülatör yerine ait debi-süreklilik eğrisine göre (Şekil 43) söz konusu kesitte zamanın %90 ında 2,368 m 3 /s, %95 inde 0,815 m 3 /s seviyesinde debi gözlenmektedir. Bu çalışmada zamanın %95 inde gözlemlenen debiye eşit debi değeri (0,815 m 3 /s) Çevresel/Akış su ihtiyacı olarak belirlenmiştir. Bu debiye karşılık gelen ortalama su derinliği ve su hızı sırasıyla 0,48 m (48 cm) ve 0,55 m/sn bulunur. Islak Çevre Metodu Islak Çevre Metodu nda; nehir yatağının genişleyerek su hızının ve su derinliğinin azaldığı kritik kesitlerde ıslak çevre (akarsu yatağının suyla temas halindeki çevresi) ile debi arasındaki ilişkiden yararlanılır. Bu amaçla boyutsuz debi ve boyutsuz ıslak çevre büyüklükleri söz konusu kesite ait eşel enkesit parametrelerinden yararlanılarak hesaplanır ve bu iki parametre Şekil 44 de gösterildiği gibi grafiğe aktarılır. Grafiğin kırılma noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değerinden yararlanılarak hesaplanan debi, minimum çevresel/ekosistem su ihtiyacı olarak tanımlanır. Kırılma noktasından önce debide meydana gelen küçük değişimler ıslak çevrede dolayısı ile sucul canlıların yaşam alanlarında büyük değişimlere neden olmaktadır. Kırılma noktasından sonra ise debide meydana gelen büyük değişimler ıslak çevrede çok az değişime (ihmal edilebilir) neden olmaktadır. Bu yaklaşımda kritik kesitte ekosistem - 180 -

için yeterli yaşam alanı sağlanabiliyor ise nehrin diğer bölümlerinde de ekosistem için uygun koşulların sağlanabildiği varsayılır. Bu nedenle ekosistemin sürekliliği için, en az kırılma noktasına karşılık gelen debi sistemde bulunmalıdır. Şekil 44 Islak Çevre-Debi İlişkisi Kırılma noktası, boyutsuz ıslak çevre-debi eğrisinin eğiminin bire eşit olduğu nokta olarak tanımlanmaktadır. Islak çevre ile debi arasında matematiksel bir ilişki kurulduktan sonra kırılma noktası çok kolay bir biçimde belirlenmektedir (Karakaya N., Gönenç İ.E. 2006) (Okumuş, E., 2010). Islak çevre metodu ile minimum Çevresel/Akış su ihtiyacının belirlenmesi için projenin yürütüldüğü havzanın içerisinde yer alan DSİ 21-091, 21-191, 21-186, EİE 2115 e nolu Akım Gözlem istasyonundaki (AGİ) verilerine dayandırılmaktadır. Tablo 79 DSİ 21-091, 21-191, 21-186, EİE 2115 e (AGİ) İstasyonunda Gözlemlenen Aylık Ortalama Akımlar Ortalama debi Maksimum Debi Minimum Debi Aylar m 3 /sn m 3 /sn m 3 /sn Ocak 8,03 17,03 1,62 Şubat 9,34 Mart 13,09 Nisan 15,04 Mayıs 11,56 21,52 1,51 39,78 4,62 39,04 1,37 29,65 3,30 Haziran 5,77 11,37 2,40 Temmuz 3,84 Ağustos 2,89 Eylül 2,82 Ekim 3,66 Kasım 4,51 Aralık 6,60 5,90 0,82 4,60 0,46 4,28 0,30 6,90 1,79 10,53 0,95 18,37 3,49-181 -

Tablo 80 DSİ 21-091, 21-191, 21-186, EİE 2115 Nolu Akım Gözlem İstasyonuna Ait Eşel En Kesit Parametreleri Q (m 3 /s) Eşel seviye (m) Alan (m 2 ) Islak çevre (m) Ortalama derinlik (m) 0,30 0,20 0,69 7,34 0,34 2,82 0,60 3,81 9,10 0,73 4,51 0,80 5,36 9,80 0,86 8,03 0,90 8,36 10,21 1,04 9,34 1,14 9,34 11,34 1,09 11,56 1,20 11,00 12,25 1,17 13,09 1,28 12,12 13,50 1,23 15,04 1,40 13,42 14,75 1,28 Tablo 80 da listelenen verilerden yararlanılarak ıslak çevre ve debi değerleri boyutsuz hale getirilmiş ve sonuçlar Tablo 81 de verilmiştir. Tablo 81 de verilen boyutsuz ıslak çevre ve boyutsuz debi arasındaki ilişki Hata! Başvuru kaynağı bulunamadı. de verilmiştir. Tablo 81 Boyutsuz ıslak çevre ve boyutsuz debi değerleri Boyutsuz debi (Q/Qmax) Q (m 3 /s) Alan (m 2 ) Islak çevre (m) 0,01 0,30 0,69 0,18 2,82 3,81 0,30 4,51 5,36 0,53 8,03 8,36 0,62 9,34 9,34 0,77 11,56 11,00 0,87 13,09 12,12 1,00 15,04 13,42 Debi ile ıslak çevre arasındaki ilişki aşağıdaki gibidir: 7,34 Boyutsuz ıslak çevre (IÇ/IÇmax) 0,50 9,10 0,62 9,80 0,66 10,21 0,69 11,34 0,77 12,25 0,83 13,50 0,92 14,75 1,00 Olarak hesaplanmıştır. Denklemin boyutsuz debi değerine göre birinci türevinin 1 e eşitlenmesi ile kırılma noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değeri (Q/Qmax) 0.078 olarak bulunmuştur. Debinin en yüksek olduğu aylar ortalaması Qmax= 15,04 m 3 /s olduğu için Q e =1,173 m 3 /s (1173 l/s) olarak belirlenmiştir. Ortalama derinlik 0,54 m (54 cm) ve ortalama hız 0,60 m/s olarak tespit edilmiştir. - 182 -

Şekil 45 Koç Regülâtörü ve HES Islak çevre -Debi İlişkisi Tablo 82 Koç Regülâtörü ve HES Debi -Derinlik Verileri Q(m 3 /s) Ort. Derinlik (m) 0,30 0,34 2,82 0,73 4,51 0,86 8,03 1,04 9,34 1,09 Şekil 46 Koç Regülâtörü ve HES Ortalama Derinlik-Debi İlişkisi - 183 -

Tablo 83 Koç Regülâtörü ve HES Ortalama Debi- Ortalama Hız Verileri Q(m 3 /s) Ort.Hız (m/s) 0,30 0,43 2,82 0,74 4,51 0,84 8,03 0,96 9,34 1,00 Şekil 47 Koç Regülâtörü ve HES Ortalama Hız-Ortalama Debi İlişkisi Tablo 84 Islak Çevre Metoduna Göre Hesaplanmış Çevresel/Akış ve Kullanılabilecek Su Miktarları Çevresel /Akış su debi Aylar ihtiyacı (%) Ortalama (m 3 /sn) Çevresel /Akış su ihtiyacı (m 3 /sn) Kullanılacak su miktarı ( m 3 /sn) Ocak 8,03 1,173 % 14 6,857 Şubat 9,34 1,173 % 12 8,167 Mart 13,09 1,173 % 8 11,917 Nisan 15,04 1,173 % 7 13,867 Mayıs 11,56 1,173 % 10 10,387 Haziran 5,77 1,173 % 20 4,597 Temmuz 3,84 1,173 % 30 2,667 Ağustos 2,89 1,173 % 40 1,717 Eylül 2,82 1,173 % 41 1,647 Ekim 3,66 1,173 % 32 2,487 Kasım 4,51 1,173 % 26 3,337 Aralık 6,60 1,173 % 17 5,487 *: Kullanılabilecek miktarı aylık ortalama debiden minimum Çevresel/Akış su ihtiyacının (0.1,173 m 3 /s) çıkarılması ile bulunmuştur. - 184 -

Debi ile ıslak çevre arasındaki ilişki aşağıdaki gibidir: y=0,8502x 0,1317 Burada; y: boyutsuz ıslak çevre değerini, x: boyutsuz ıslak çevre değerini göstermektedir. Bu denklemin x e göre birinci türevi alınıp 1 e eşitlendiğinde kırılma noktasına karşılık gelen Q/Qmax değeri bulunur. O halde; dy/dx=1= 0,111x -0,868 O halde x yerine Q/Qmax koyarsak; (Q/Qmax) 0.868 =0,111 ve Q/Qmax=0,078 olarak bulunur. Denklemin boyutsuz debi değerine göre birinci türevinin 1 e eşitlenmesi ile kırılma noktasına karşılık gelen boyutsuz debi değeri (Q/Qmax) 0.078 olarak bulunmuştur. Debinin en yüksek değere ulaştığı ay Nisan ayı olup Qmax=15,04 m 3 /s olduğu için Q e =1,173 m 3 /s (1173 l/s) olarak belirlenmiştir. Ortalama derinlik 0,54 m (54 cm) ve ortalama hız 0,60 m/s olarak tespit edilmiştir. Şekil 48 Koç HES Projesi İçin Islak Çevre Hidrolik Model Hesaplamalarında Kullanılan Akarsu Kesitinin StreamProADCP ile belirlennmesi - 185 -

Şekil 49 Koç HES Projesi Dolayı Islak Çevre Hidrolik Model Hesaplamalarında İncelenen Akarsu Kesit Geometrisi Proje alanı arazi çalışmaları 2012-2013 yılı vejetasyon dönemi içerisinde gerçekleştirilmiştir. Bu dönemlerde gerçekleştirilen arazi çalışmasında elde edilen veriler hidrobiyolojik açıdan değerlendirildiğinde, sucul habitat ve buna bağlı ekosistem devamlılığı açısından bırakılması gerekli olan çevresel/akış suyu Nisan-Haziran ayları için Debinin en yüksek olduğu ay Qmax= 15,04 m 3 /s olduğu için Q e =1,173 m 3 /s (1173 l/s) olarak belirlenmiştir. Ortalama derinlik 0,54 m (54 cm) ve ortalama hız 0,60 m/s olarak tespit edilmiştir. Bu miktarda suyun mansaba bırakılması durumunda Koç Regülatörü ile HES arasındaki akarsu yatağında sucul yaşamın devamı için hidrobiyolojik parametreler açısından herhangi bir sorun meydana gelmeyecektir. Yedi Günlük Minimum Akım (Baz Akım) Metodu Proje kapsamında regülatör yeri onaylı aylık ortalama akımların zamansal değişimi Şekil 50 de verilmiştir. Grafikten düşük (baz) akım döneminin Temmuz-Mart ayları arasında, yüksek akım döneminin ise Nisan-Haziran ayları arasında ortaya çıktığı görülmektedir. Şekil 50 DSİ 21-091, 21-191, 21-186, EİE 2115 e Ait Kapıdere Çayı Akım Gözlem İstasyonuna Ait Ortalama Akım Değerlerine Ait Hidrograf - 186 -

Koç Regülatör yerinde ortalama yağışlı bir yılda yüksek akış döneminde aylık ortalama akım 10,61 m 3 /s, düşük akış döneminde ise 3,92 m 3 /s düzeyinde gerçekleşmektedir. Buna karşın, kurak bir yılda yüksek akış döneminde aylık ortalama akım 3,38 m 3 /s, düşük akım döneminde ise 1,00 m 3 /s düzeyinde gerçekleşmektedir. Bu değer, uzun süreli baz akım değeri olarak kabul edilmiştir. Değerlendirme Islak çevre metodu, debi süreklilik eğrisi metodu ve baz akım metodu ile yapılan çevresel su ihtiyacı hesapları Tablo 85 da özetlenmiştir. Tablo 85 Değişik Metotlarla Hesaplanan Çevresel Su İhtiyacı Yöntem Q (m 3 /sn) Su Derinliği (cm) Su Hızı (m/sn) Islak Çevre Metodu 1,173 54 0,60 Debi Süreklilik Eğrisi Yöntemi 0,815 48 0,55 (Q95) Baz Akım Metodu 1,00 51 0,58 Tablo 86 Çakır Regülatörü ve HES projesi için Çevresel/ekosistem suyu ortalama değerleri Environmental Flow (Çevresel Akış) (m 3 /sn) AYLAR 1.AY 2.AY 3.AY 4.AY 5.AY 6.AY 7.AY 8.AY 9.AY 10.AY 11.AY 12.AY Bilal Kutrup 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 1,173 Fatma Gültekin 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 1,00 Lokman Altun 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 0,815 Koç Regülatöründe Nisan-Haziran ayları için 1,00 m 3 /s ( %14 ), Temmuz-Mart aylarında 0,815 m 3 /s (%11 ) dir. Bu debilere karşılık gelen ortalama derinlik ve akıntı hızı değerleri sırasıyla 1000 litre için 0,51 m (51 cm), 0,58 m/s, 815 litre için ise 0,48 m (48 cm), 0,55 m/s olarak tespit edilmiştir. - 187 -

Tablo 87 Koç Reg. ve HES Projesi Kapsamında Mansaptan Bırakılacak Toplam Su Miktarları Aylar Su Hakkı (l/s) Çevresel / Ekosistem Suyu (l/s) Toplam Bırakılacak Su Miktarı (l/s) Ocak 0 1750 1750 Şubat 0 1750 1750 Mart 0 1750 1750 Nisan 0 1750 1750 Mayıs 3.32 1750 1750 Haziran 27.02 1750 1750 Temmuz 40.53 1750 1750 Ağustos 30.34 1750 1750 Eylül 10.19 1750 1750 Ekim 0.24 1750 1750 Kasım 0 1750 1750 Aralık 0 1750 1750 Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilerek, ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. Kurulacak AGİ istasyonları GPRS modemli cihazlarla donatılacaktır. Ayrıca AGİ istasyonlarının online olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ile bağlantısı sağlanacaktır. Ayrıca Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğine ve Ekosistem Değerlendirme Raporunda belirtilen tüm önlemlere uyulacak olup regülatör yerinde bırakılan çevresel akış miktarı ile ilgili olarak da debimetre takılarak yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarla ölçülecek ve Adıyaman ve Malatya İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne bildirilecektir. Planlanan Koç Regülatörü ve HES projesi için Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında Adıyaman ve Malatya Orman ve Su İşleri Müdürlüğüne başvurularak HES için gerekli izinler (Ek-2 Sulak Alan Faaliyeti İzin Belgesi) alınacaktır. V.2.4. Suyun temin edileceği kaynağın kullanılması sonucu su kalitesine ve su ortamındaki canlılara (Can suyunun bırakılacağı güzergahtaki canlı türleri ve ekolojik envanteri) olabilecek etkiler, Alınacak İzinler, proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri ile asansörleri ile ilgili bilgi ve buna ait çizim, mansap cansuyu çıkış yerinin Gösterildiği Çizim Koç Regülâtörü ve HES projesinin üst kısmında yer alan su toplama havzası, projenin içinde yer aldığı havzaya göre daha büyük alanı kapsamaktadır. Kapıdere Çayı nın regülatöre yakın bölümünde dere yatağının hemen kenarından başlayan ve dik eğimler ile yükseliş gösteren V şeklindeki vadilere rastlanılmaktadır. Bu vadiler içerisinde ana dereyi besleyen tali dereler yer almaktadır. Bu derelerin sıklığı drenaj yoğunluğunu artırmaktadır. Dik vadilerden meydana gelen yüzeysel akışlar kısa sürede dere yatağına ulaşabilmektedir. Regülâtörden uzaklaşıp su toplama havzasının en üst kısımlarına doğru çıkıldıkça bitki örtüsü alpin vejetasyon olarak devam etmektedir. Alpin vejetasyonu temsil eden üst bölgedeki alpin bitki örtüsünün intersepsiyonla meydana getireceği su kaybı, orman alanlarına göre çok düşük olmaktadır. - 188 -

HES projeleri kapsamında dere yatağına bırakılacak çevresel/ekosistem su miktarının ne olacağı konusu, sürdürülebilir ekosistem yaklaşımının en önemli parametrelerinden birini oluşturmaktadır. Bilimsel metotlara dayalı olarak hesaplanan çevresel/ekosistem suyu miktarları ekosistemin olası tahribatının önlenmesini ve daha iyi korunmasını sağlamaktadır. Sonuç olarak, mansaba bırakılacak Çevresel /ekosistem suyu sucul ekosistemin devamlılığı için yeterli olacaktır. Ayrıca yan derelerden gelecek olan sular çevresel/ekosistem suyuna destek olacaktır. Bu sayede ekosisteme zarar vermeden enerji üretme imkânı sağlanmış olacaktır. Projenin gerçekleştirilmesi sırasında yapılacak yollardan çıkarılacak olan malzeme taşımalı olarak ÇED raporunda belirlenen depo alanlarına götürülecektir. Ayrıca diğer İnşaatlara ilişkin atıklar da kesinlikle dere yatağına bırakılmayacaktır. Çünkü dere yatağındaki su vasıtasıyla taşınan materyal (sediment) dere yatağı içerisindeki sucul ekosistemin üreme, yumurta bırakma, göç vb. gibi yaşamlarının devamını sağlayacak aktiviteleri olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Onun içindir ki; inşaat sırasında erozyon, akma, kayma, heyelan gibi toprak kaybına neden olacak olayların meydana gelmemesi için imalat sırasında gerekli hassasiyetin gösterilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan inşaat sırasında kırma, öğütme, taşıma ve depolama, toz yayıcı işlemler ve hava kirletici emisyonlara karşı tedbirlerin titizlikle alınması gerekmektedir. İnşaat sırasında iletim kanalı içerisinden çıkarılacak olan kazı malzemesi, diğer yapılar için çıkarılacak kazı malzemesi ile yapılacak yollardan çıkacak malzemelerin yolların stabilitesinde kullanılması ve depolanması sırasında gerekli tedbirlerin alınarak hassas davranılması ve çevreye zarar verilmemesi gerekmektedir. Proje alanında saptanan Amphibia (İki Yaşamlı) türleri ve korunma durumları yukarda Bölüm IV. de yer alan Tablo 38, Sürüngen Türleri (Reptilia) ve korunma durumları Tablo 39, balık faunası, statüleri ve korunma durumları Tablo 40 de, bölgede tespit edilen bitki türleri Tablo 35 de, yaban hayvanları Tablo 36 da, kuşlar Tablo 37 de verilmiştir. Bırakılacak Çevresel/Akış su ihtiyacı, deredeki canlı türlerine göre özellikle alabalıkların varlığına göre önem arz etmektedir. Projenin yapılacağı Kapıdere Çayı içerisinde balık türlerine rastlanmıştır. Projenin yapılacağı alandaki verilere dayanılarak hesaplanmış olan ortalama su derinliği 45-55 cm arasındadır. Bu su miktarını regülatörler ile HES arasında kalan bölümde bulunan yan derelerden gelecek sularda destekleyeceğinden mevcut su miktarı bırakılanın üzerinde olacaktır. Projenin yapılacağı alanın yükseltisi 931 m den başlayıp 1000 m lere kadar devam etmektedir. Alanın çok yüksek olması bu bölgede sıcaklıkların yükselmesini engellemektedir. Çünkü yükselti arttıkça sıcaklık azalmaktadır. Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 6 amfibi türü saptanmış olup bunlardan hiç birisi IUCN listesindeki NT (Tehdit Altına Girebilir ) ya da VU (zarar görebilecek düzeyde kategorisinde değildir. Hepsi LC (En Az Endişe Verici) yer almaktadır. Ayrıca listede endemik tür bulunmamaktadır. Tespit edilen çift yaşamlı türlerinden 4 tanesi Bern Ek-3, 2 tanesi Bern Ek-2 listesinde bulunmaktadır. Bu türlerden Pelophylax ridibundus son dönemlerde Türkiye den yurt dışına ticareti yapılan önemli kurbağa türlerdendir. Çalışma alanında bulunan kurbağa türleri sadece bahar (Mayıs-Temmuz) aylarında yumurta bırakmak için dere suyuna ihtiyaç duyarlar. Bu türler içerisinde sadece Pelophylax ridibundus (Rana ridibunda) üreme zamanı dışında da dere suyunda yaşamaya devam eder. Bu türlerin yumurta bırakabilmesi için derinliği 5-15 cm olan su birikintileri yeterli olmaktadır. - 189 -

Çalışma alanında, bulunan ya da bulunması muhtemel 15 sürüngen türü saptanmış olup bu türlerden IUCN listesine göre 1 tanesi Emys orbicularis NT (tehlike sınırına yakın), 1 tanesi (Testudo greaca) VU (Zarar Görebilir), 8 tanesi düşük risk (LC) grubundandırlar. 8 tür Bern Ek II (Kesin korunması gereken türler), diğerleri Bern Ek-III(korunması gereken türler) listesinde bulunmaktadır. Şeritli engerek (Vipera xanthina ( Montivipera xanthina) Türkiye için endemik bir türdür. Bu sürüngen türleri içerisinde sadece su yılanları (Natrix natrix ve Natrix taselleta) dere sularına su içmek ve besin avlamak için girerler. Daha çok derenin kenarlarındaki 1-30 cm derinliğindeki su birikintilerini tercih eder. Bu türlerin ekonomik ya da ekolojik olarak katkısı olmayıp, ekonomik önem taşıyan ve yurt dışına ihracatı yapılan su kurbağasının yumurtalarını ve yavrularını yemektedirler. Diğer sürüngen türlerinden hiçbirisi üremek, avlanmak ya da besin bulmak için dere sularına girmezler. Su ihtiyaçlarını karasal alanlardaki su birikintilerinden sağlarlar. Çalışma alanında Salmo trutta, Oncorhynchus mykiss, Barbus sp., Capoeta sp. ve Glyptothorax sp. olmak üzere 5 balık türünün bulunduğu tespit edilmiştir. Çalışma alanında bulunan balık türlerinden Salmo trutta, Barbus sp. ve Glyptothorax sp. IUCN kategorisinde EN (tehlikede), Oncorhynchus mykiss ve Capoeta sp. ise LC (düşük seviye) kategorisinde yer almaktadır. Salmo trutta, Barbus sp. ve Glyptothorax sp. türleri IUCN listesinde (http://www.fishbase.org) nesli tehlike altındaki türler olarak listelenmiş olmasına rağmen bu türler ülkemizde farklı su kaynaklarında çok miktarda zengin populasyonlara sahiptir. NT, VU gibi tehlikeye yakın ya da tehlike içinde olan balık türü yoktur. Proje alanında yapılan gözlem, halktan bilgi ve literatür çalışmaları sonucunda 18 memeli türünün yaşadığı tespit edilmiştir. IUCN kriterlerine göre türlerin 15 tanesi LC (düşük risk ) grubun olup diğerleri hakkında veri yoktur. Diğer taraftan bölgede bulunması muhtemelen 2 memeli türü Bern kriterlerine göre Ek. II de, 7 tanesi de Ek-III kategorisinde yer almaktadır. Proje alanında yaşayan memeli hayvan türleri dere suyuna nadiren ihtiyaç duyduklarından yapılacak tesisin bu hayvan türlerine zarar vermesi beklenmemektedir. Zaten bölgede tehlike sınırına yakın tür de bulunmamaktadır. Proje sahası ve çevresinde yer alan yaban hayvanlarının üreme ve gelişimleri için akarsuya ihtiyaçları bulunmamaktadır. Bu canlılar, sadece içecek su ihtiyaçlarını karşılamak üzere akarsuya ihtiyaç duymaktadırlar. Bu ihtiyaçlarını ana dereye bağlı yan derelerden karşılayabildikleri gibi proje alanının dışındaki kısımlarda (projenin ön ve arka kısmında) akmakta olan sulardan ve mansaba bırakılacak çevresel/ekosistem suyundan da kolaylıkla karşılayabileceklerdir. Bu yönüyle bakıldığında projenin hayata geçirilmesinde yaban hayvanları açısından herhangi bir sorun görülmemektedir. Projenin yapılacağı bölgede yer alan endemik bitki türleri Delphinium fissum, Conringia grandiflora, Iberis carica, Arenaria tmolea, Minuartia rimarum, Silene Phrygia ve Silene caramanica oluşmaktadır. Ancak projenin yapılacağı alanda bu bitki türlerine rastlanmamıştır. - 190 -

Yukarıdaki bilgilerin ışığı altında bir değerlendirme yapacak olursak, dere yatağına bırakılacak su ile yan derelerden gelen sular, regülâtörler ile HES arasında kalan bölümde suya ihtiyaç duyan canlıların (Balıklar, kurbağalar ve kertenkeleler ve yılan) devamlılığını sağlayabilecektir. Oksijen ihtiyacı ise projenin hayata geçirilmesinden sonra mansaba bırakılan suda yerinde ölçmeler yapılarak belirlenmelidir. Çevresel/Akış suyu içerisinde bulunacak oksijen miktarının bölgeden bölgeye ve suyun özelliklerine (içerisindeki sediment miktarına, organik madde miktarına vb. gibi) göre çok büyük değişiklikler göstereceği akıldan çıkarılmamalıdır. Sucul ekosistemlerde yaşamını devam ettirmekte olan balıklar, üreme zamanlarında akarsuyun yukarı kesimlerine doğru göç etmektedirler. Üremeleri için gerekli koşullar (suyun sıcaklığının azlığı, yumurtalara zarar verecek canlıların azlığı vb. gibi) akarsuyun memba kısımları daha uygundur. Bu nedenle balıkların göç yollarına yapılacak ve suyun bağlantısını kesecek veya zayıflatacak bent, regülatör, baraj gibi yapılara mutlak surette balık geçitleri yapılmalıdır. Balık geçitleri, akarsulardaki canlı hayatın devamlılığını sağlayan regülatör, bent ve baraj gibi tesislere kurulan su ve su canlıları iletim yoludur. İşletme sahası içerisinde bulunan balık türlerinin geçişine uygun ortam oluşturulması amacıyla 1380 nolu Su Ürünleri Kanunu nun 22. Maddesi gereği proje kapsamındaki regülatör tesisinde, sucul ekosistemde yaşamlarını devam ettirmekte olan balıkların ihtiyaç duydukları dönemde akarsuyun üst kısımlarına geçişine imkan sağlayacak regülatör sol sahilinde havuzlu ve orifisli balık geçidi planlanmıştır. Proje için tespit edilen balık türlerine ait geçiş sistemleri hesabı ile mansap cansuyu çıkış yerinin gösterildiği çizim rapor ekinde yer almaktadır ( Bkz. Ek 25 ). Şekil 51 Balık Geçidi Genel Yerleşim Planı - 191 -

Proje kapsamında 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Merkez Av Komisyonu kararları doğrultusunda hazırlanan 2012-2013 Av Dönemine ait koruma listelerinde bulunan türler için bu komisyon kararlarında belirtilen koruma tedbirlerine uygun hareket edilecektir. Bunun yanı sıra BERN Sözleşmesi ve CITES Sözleşmesi hükümlerine de riayet edilecektir. V.2.5. Kati proje aşamasında; doğal hayatın devamlılığının sağlanabilmesi için dere yatağına bırakılacak su miktarı ölçümleri, Akım Gözlem İstasyonu yerlerinin (AGİ) istasyon kurulmasına uygun olarak dizayn edilmesi, AGİ kurulma aşamasında ilgili DSİ Bölge Müdürlüğüne müracaat edilmesi ve söz konusu istasyonun ilgili firma tarafından GPRS modemli cihazla donatılması ile ilgili işlemler Enerji üretimine başlandığında mansaba bırakılan su miktarı ölçümleri için ölçüm istasyonu yerlerinin belirlenmesi hususunda DSİ Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilerek, ölçüm istasyonu yerlerinin arazide tespiti yapılacaktır. Kurulacak AGİ istasyonları GPRS modemli cihazlarla donatılacaktır. Ayrıca AGİ istasyonlarının online olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ile bağlantısı sağlanacaktır. Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğine ve Ekosistem Değerlendirme Raporunda belirtilen tüm önlemlere uyulacak olup regülatör yerinde bırakılan çevresel akış miktarı ile ilgili olarak da debimetre takılarak yapılan ölçümler 6 aylık periyotlarla ölçülecek ve Adıyaman ve Malatya İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne bildirilecektir. V.2.6. Ulusal ve uluslararası mevzuatla korunması gereken alanlar üzerine etkiler Söz konusu proje sahası içerisinde ulusal ve uluslar arası mevzuatla koruma altına alınmış alanlar bulunmamakla birlikte saha ile ilgili BERN (Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi), IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources: Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik) ve MAK (Merkez Av Komisyonu) kapsamındaki değerlendirmeleri Ekosistem Değerlendirme Raporu kapsamında yapılmıştır. V.2.7. Yeraltı ve yüzeysel su kaynaklarına olabilecek etkiler Çalışma alanında akarsuları çevreleyen birimler ağırlıklı olarak geçirimsiz, yer yer de zayıf geçirimli birimlerden oluşmaktadır. Bu nedenle, yüzey ve yeraltısuları arasında dikkate değer bir etkileşim söz konusu değildir. Ancak tünel güzergahı boyunca yer yer su ile karşılaşılacaktır. Tünel boyunca karşılaşılacak olan sular havzaya düşen ve kayaçların kırık ve çatlaklarından süzülen doğal sular olup çökeltme havuzlarında dinlendirildikten sonra uygun alıcı Kapı deresine tekrar bırakılacaktır. Bu sürecin projenin uygulamaya geçmesi ile değişmesi beklenmemektedir. - 192 -

V.2.8. Orman alanlarına olabilecek etki ve bu etkilere karşı alınacak tedbirlerin tanımlanması Proje kapsamında 91214,21 m 2 lik ormanlık alan kullanımı söz konusudur. Alanda görülen yaygın ağaç tipi BAr ve M dir. Projenin işletme aşamasında sadece suyun enerjisinden faydalanılması planlanmakta olduğundan orman alanlarına olumsuz bir etki olmayacaktır. İnşaat işlemleri tamamlandıktan sonra uygun olan bölgelerde yeniden ağaçlandırma ve peyzaj çalışmaları yapılacaktır. Projenin inşaat çalışmaları sona erdikten sonra ağaçlandırmalar yapılacak ve özellikle inşaat çalışmalarında zarar görebilecek orman sayılan alanların rehabilitasyonu Elazığ ve Şanlıurfa Orman Bölge Müdürlüğü ile koordinasyonlu bir şekilde yürütülecektir. Koç Regülâtörü ve HES projesi kapsamında ÇED İnceleme Değerlendirme Raporunda belirtilen hususlara uyulacaktır. Koç Regülatörü ve HES projesine ait Şanlıurfa ve Elazığ Orman Bölge Müdürlüğü nün ÇED İnceleme Formu eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek 35). Projenin işletme aşamasında, ünite alanlarının üzerine inşa edileceği ormanlık alan dışında orman alanlarına herhangi bir etki olmayacaktır. Orman alanlarına olabilecek en zararlı etki yangın olacaktır. Orman alanlarında yangın çıkmaması için tüm önlemler alınacak ve çalışacak personeller bilgilendirilecektir. Projenin işletme aşamasında olası bir yangın durumunda ise, gerekli alet ve ekipmanlar santral binasında hazır bulunacak ve eklerde sunulan Acil Müdahale Planı kapsamında yangın söndürmeye ve herhangi bir yaralanma ya da can kaybını engelleyecek tedbirler alınacaktır (Bkz. Ek 28). Olası bir yangın durumunda projede tüm çalışan işçiler istendiği zaman yangına müdahalede hazır bulundurulacaktır. Şantiyede yangın söndürme cihazlarının yanı sıra orman yangınlarında kullanılan kazma, kürek, tırmık, şaplak gibi yangına ilk müdahalede gerekli olan malzemeler hazır bulundurulmalıdır. Olası bir yangın sırasında şantiyede bulunan tüm iş makineleri yangın amirinin emrine verilecektir. Ayrıca işe başlamadan önce bu konuda tüm çalışanlar bilgilendirilecektir. Proje kapsamında mevcut orman alanlarına olumsuz bir etkisi olmaması için aşağıda belirtilen önlemler alınacaktır. - Faaliyet alanına giriş ve çıkışlar kontrol altında tutulacak, - Tesisin etrafı çit telleri ile çevrilerek evcil ve yabani hayvanların tesise girmesi engellenecek rüzgar nedeni ile çöplerin uçuşarak tesis dışına çıkması engellenecektir. -HES işletiminin tamamlanmasından sonra rehabilite edilerek tekniğine uygun olarak kapatılacaktır. Daha sonra bölge ve iklim şartlarına uyum sağlayan bitki ve ağaçlar ekilerek saha yeşillendirilecektir. - Civar ormanlarda çıkabilecek orman yangınlarına karşı işletme müdürlüğünün öngöreceği yangınla mücadele tedbirleri alınacaktır. - İşletme müdürlüğünün talebi halinde işçi ve iş makinesi imkanları orman yangınlarını sevk edilecektir. Ayrıca olası bir orman yangınına karşı gerekli ekipmanlar hazır bulundurulacak ve olası bir yangında yetkili birimlere yardım edilecektir. - 193 -

Proje alanı içerisinde yer alan orman alanları için orman yangınlarına karşı alınacak önlemler hakkında çalışan personele gerekli hizmet içi eğitimler verilecektir. Olabilecek herhangi bir orman yangınında çalışanlar tarafından müdahale edilerek, itfaiye ve ilgili orman işletmesine haber verilecektir. Çalışan personelin üzerlerinde ateşli maddeler bulundurulmayacak, herhangi bir amaçla ateş yakılmayacaktır. Kurallara uymayan personel hakkında gerekli cezai işlemler yapılacaktır. V.2.9. Proje ünitelerinin işletilmesi sırasında oluşacak gürültünün kaynakları ve kontrolü için alınacak önlemler Projenin işletme aşamasındaki tek gürültü kaynağı, santral binalarının içerisindeki jeneratör ve tirbünler olacaktır. Santral binaları gürültüyü izole edeceğinden bina dışına herhangi bir gürültü ulaşması söz konusu olmayacaktır. Santral binasında çalışacak personeller için ise; gürültünün çok olduğu alanlarda 4857 sayılı İş Kanunu nda belirtilen, kulaklık, kulak tıkaçları, vb. gibi koruyucu giysiler ve gereçler temin edilerek tesis içerisindeki gürültüden etkilenmemeleri sağlanacaktır. Santral binasınına en yakın yerleşim yeri Pancarlı Mahallesi olup santral sahasının güneydoğusunda yaklaşık 620 m mesafede yer almaktadır. Santral Binası bünyesinde bulunan türbin ve jeneratörlerden kaynaklanacak gürültü seviyeleri; L w = 20 log HP + 15 log N Eşitliğinden faydalanarak yaklaşık olarak bulunabilir. Burada, HP = Elektrik motorunun gücü N = Elektrik motorunun dönme hızı Santral binasında 2 adet 3650 kw (toplam 7300 kw) 600 devir/dak lık türbin; 2 adet 4055 kva ( toplam 8110 kw), 600 devir/dak lık jeneratör yer alacaktır. L wt1,2 = 20 log 7300 + 15 log 600 L w = 109.08 db L wg1,2 = 20 log 8110 + 15 log 600 L w = 110,00 db İşletme aşamasında kullanılacak makine listesi ve ses gücü düzeyleri yukarda hesaplanarak verilmiştir. Gürültü hesaplamaları yapılırken en kötü durum göz önüne alınarak gürültü kaynaklarının hepsinin aynı anda çalıştığı kabul edilmiştir. Gürültü hesaplamalarında herbir gürültü kaynağının 4 oktav bandındaki ses basınç düzeyi aşağıdaki formüle göre hesaplanmıştır. Lp = Lw +10 Log (Q/ 4 p r 2 ) Formülde; Lw : Kaynağın ses gücü düzeyi (db) Q : Yönelme katsayısı (hareketli kaynaklar için 1 alınmıştır) R : Kaynaktan olan uzaklık (metre) olarak alınmıştır. Daha sonra her frekansa göre atmosferik yutuş değerleri aşağıdaki formüle göre hesaplanmış olup bağıl nem (Q) % 49,2 alınmıştır. - 194 -

A atm = 6,2. 10-8 (f 2 r /Φ) Formülde; F : Gürültü kaynağının frekansı r : Mesafe Φ : Bağıl nem Atmosferik yutuş değerlerinin düşülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandındaki nihai ses basınç düzeyi aşağıdaki formüle göre hesaplanmış A ağırlık ses düzeylerinin hesaplanması için aşağıda Tablo 88'de yer alan düzeltme faktörleri kullanılmıştır. LT= 10 log 10 Li/10 Lt: Toplam ses düzeyi Li: Gürültü kaynağı düzeltilmiş ses düzeyi Tablo 88 Frekanslara Göre Düzeltme Faktörleri Merkez Frekans ( Hz) Düzeltme Faktörü 500-3.2 1000 0 2000 1,2 4000 1 Tablo 88'de yer alan düzeltme faktörleri ile yapılan hesap sonucunda her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandı için bulunan ses düzeyleri ile aşağıda verilen formüle göre toplam ses düzeyleri hesaplanarak tablo olarak verilmiştir. En kötü senaryo kabulü ile her bir gürültü kaynağının aynı anda çalışması durumunda oluşacak eşdeğer gürültü düzeyleri ekipman sayıları göz önünde bulundurularak hesaplanmıştır. Bu amaçla aşağıdaki formül kullanılmış olup ekipman sayıları göz önünde bulundurularak hesaplamalar gerçekleştirilmiştir. Eşdeğer gürültü düzeylerinin ( L gündüz = L eq ) L eq = 10 log 10 LT(i) /10 formülünden hesaplanarak L gündüz seviyeleri bulunmuş, tablo halinde verilmiştir. Santral binasında enerji üretimi esnasında türbin ve generetörlerin çalışması durumu için her bir gürültü kaynağının toplam ses düzeyleri Tablo 89'te, eşdeğer gürültü düzeyleri ve mesafeye göre dağılımı Tablo 90'da verilmiştir. - 195 -

Tablo 89 İşletme Aşamasında Çalısacak İş Makinelerinin Net Ses Düzeyleri Ses Basınç Düzeyi (db) Gürültü Kaynağı Mesafe (m) 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz 10 74.89 78.08 79.23 78.85 50 60.89 64.04 65.01 63.91 100 54.86 57.94 58.69 56.69 200 48.80 51.77 52.07 48.26 300 45.24 48.10 47.95 42.33 Türbin Grubu 400 42.70 45.45 44.84 37.43 500 40.73 43.36 42.31 33.08 620 38.81 41.31 39.71 28.32 700 37.73 40.14 38.18 25.35 780 36.76 39.08 36.76 22.48 900 35.47 37.65 34.79 18.35 1000 34.52 36.59 33.28 15.03 10 75.80 78.99 80.15 79.77 50 61.81 64.95 65.93 64.82 100 55.77 58.86 59.60 57.60 200 49.71 52.69 52.98 49.17 300 46.15 49.01 48.86 43.24 Generatör Grubu 400 43.61 46.36 45.76 38.34 500 41.64 44.28 43.22 33.99 620 39.73 42.23 40.63 29.24 700 38.64 41.05 39.09 26.26 780 37.67 39.99 37.67 23.39 900 36.38 38.57 35.71 19.26 1000 35.43 37.50 34.19 15.94-196 -

Tablo 90 İşletme Aşamasında Çalısacak Türbin ve Jeneratörlerin L GAG Düzeyleri Mesafe ( m ) L eşdeğer 10 87.57 50 73.22 100 66.78 200 60.06 300 55.98 400 53.02 500 50.70 620 48.43 700 47.14 780 45.98 900 44.44 1000 43.29 Şekil 52 İşletme Aşamasında Oluşacak Gürültünün Mesafeye Dağılımı Enerji üretimi esnasında aynı türbin ve jeneratörler çalışılacak olup bu nedenle L Gündüz = L akşam = L gece alınabilir. Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Madde 22'de Endüstriyel tesisler, işletmeler ve işyerleri için çevresel gürültü seviyesine ilişkin kriterler aşağıda belirtilmiştir: a ) Her bir endüstri tesisinden çevreye yayılan gürültü seviyesi bu Yönetmeliğin ekindeki Ek-VIII de yer alan Tablo-4 te verilen sınır değerleri aşamaz. - 197 -

Tablo 91 ÇGDYY Tablo-4 Endüstri tesisleri için çevresel gürültü sınır değerleri Alanlar L gündüz L akşam L gece (dba) (dba) (dba) Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar 60 55 50 Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan 65 60 55 konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan 68 63 58 işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu alanlar Organize Sanayi Bölgesi veya İhtisas Sanayi Bölgesi içindeki her bir tesis için 70 65 60 Yukarda hesaplandığı üzere enerji üretimi esnasında HES binası içerisinde oluşacak gürültü 1130 m mesafede yer alan Pancarlı Mahallesinde hissedilecek eşdeğer gürültü seviyesi 500Hz48,43 dba'dır. Bu bağlamda ÇGDDY Yönetmeliği, Tablo 4'te verilen değerler sağlanmaktadır. Santral binası izolasyonlu olarak inşa edileceği için gürültünün belirlenen miktarın çok daha altında gerçekleşecektir. V.2.10. Projenin işletilmesi sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer sosyal/teknik altyapı ihtiyaçlarının nerelerde, nasıl temin edileceği Projenin işletme aşamasında toplam 10 kişinin istihdam edeceği düşünülmektedir. Proje dâhilinde çalışacak daimi personeller, bölgeden istihdam edilecek, böylece az da olsa bölge ekonomisine katkı sağlanmış olacaktır. Vardiyalı olarak çalışacak olan teknik personel ve güvenlik personeli mümkün olduğunca yakın çevrede bulunan yerleşim bölgelerinden temin edilecek ve vardiya değişimlerinde evlerine servislerle bırakılmaları sağlanacaktır. Çalışacak personelin sosyal ihtiyaçları santral binasından sağlanacaktır. Teknik ihtiyaçlar ise proje alanı yakın çevresindeki yerleşim biriminden, buralardan karşılanamama durumunda ise Adıyaman ve Malatya illerinden temin edilebilecektir. V.2.11. İdari ve sosyal ünitelerde içme ve kullanma amaçlı suların kullanımı sonrasında oluşacak atık suların arıtılması için uygulanacak arıtma tesisi karakteristiği, prosesinin detaylandırılması ve arıtılan atık suların hangi alıcı ortamlara, ne miktarlarda, nasıl verileceği Proje kapsamında işletme aşamasında farklı mesleki branşlardan olmak üzere toplam 10 personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksu oluşumu söz konusudur. Kişi başına tüketilen su miktarı 150 lt/gün (Topacık, Eroğlu, 1998) alındığında; 10 kişi * 150 L/kişi*gün = 1500 L/gün = 1,5 m 3 /gün Toplam atıksu miktarı 1,5 m 3 /gün olarak hesaplanır. - 198 -

Proje kapsamında işletme aşamasında çalışan personelden kaynaklı evsel nitelikli atıksu miktarı yukarıdaki hesaplamadan da görüldüğü üzere; 1,5 m 3 /gün olacaktır. Proje kapsamında 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve Su Ürünleri Yönetmeliği Ek-5 hükümlerinde belirtilen standartlara uyulacaktır. Tipik bir arıtılmamış evsel nitelikli atıksu içerisinde bulunan kirleticiler ve ortalama konsantrasyonları tabloda verilmiştir. Tablo 92 Evsel Nitelikli Atıksu İçerisinde Bulunan Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları PARAMETRE KİRLİLİK KONSANTRASYONU AKM (kg/gün) 0,30 BOİ 5 (kg/gün) 0,30 KOİ (kg/gün) 0,75 Toplam Azot (kg/gün) 0,06 Toplam Fosfor (kg/gün) 0,02 Yukarıdaki tabloya göre evsel nitelikli atıksu içerisindeki (1,5 m 3 /gün) kirletici yükleri; (Atıksu Debisi*Kirlilik Yükü/1000) şeklinde hesaplanarak aşağıdaki tabloda verilmektedir. Tablo 93 Evsel Nitelikli Atıksu İçerisinde Bulunan Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları PARAMETRE KONSANTRASYON ph 6-9 AKM (mg/lt) 200 BOİ 5 (mg/lt) 200 KOİ (mg/lt) 500 Toplam Azot (mg/lt) 40 Toplam Fosfor (mg/lt) 10 İşletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksular; 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılacak olan sızdırmasız fosseptikte toplanacaktır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği 32. madde hükmü gereği sızdırmaz fosseptikte toplanan sular vidanjör vasıtasıyla belediyeye verilecektir. Fosseptikte biriken atık sular vidanjörle çektirilecek ve Gölbaşı Belediyesi tarafından belirlenecek noktada kanalizasyon sistemine deşarj edilecektir. Proje kapsamında oluşacak atıksularla ilgili olarak; 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği ve Kontrolü Yönetmeliği (değişiklik:13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ) hükümlerine uyulacaktır. - 199 -

V.2.12. İdari ve Sosyal Tesislerden Oluşacak Katı Atık Miktar ve Özellikleri, Bu Atıkların Nerelere ve Nasıl Taşınacakları veya Hangi Amaçlar İçin ve Ne Şekilde Değerlendirileceği Projenin işletme aşamasında çalışacak 10 kişiden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atık oluşumu söz konusudur. Çalışacak personelden meydana gelecek evsel nitelikli katı atık miktarı, günlük kişi başına üretilen evsel nitelikli katı atık miktarı 0,96 kg değeri kullanılarak (TÜİK, Belediye Katı Atık İstatistikleri, 2010) şu şekilde hesaplanmaktadır: 10 kişi * 0,96 kg/kişi*gün = 9,6 kg/gün Proje kapsamında; işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı toplam 17,1 kg/gün-kişi dir. Evsel nitelikli katı atıklar, 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 8. Maddesi ne uygun olarak, çevreye zarar vermeden bertarafını ve değerlendirilmesini kolaylaştırmak, çevre kirliliğini önlemek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla ayrı ayrı toplanarak biriktirilecek, bunlarla ilgili tedbirler alınacaktır. Aynı Yönetmeliğin katı atıkların toplanması ve taşınması ile ilgili 4. bölümde yer alan 18. Maddesinde belirtilen esaslara uyularak katı atıkların çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmeyecek, ağzı kapalı standart çöp kaplarında muhafaza edilerek toplanacaktır. Aynı Yönetmeliğin 20. Maddesine uygun olarak, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı araçlarla Gölbaşı Belediyesi nin çöp depolama sahasına verilecektir. HES işletmelerinde ambalaj atıklarının oluşması söz konusu değildir. Ancak geri kazanımı mümkün olan ambalaj atıkları oluşması durumunda ise, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde; santral alanı içerisinde diğer katı atıklardan ayrı olarak toplanacak ve ambalaj atığı toplama lisansına sahip firma ile yapılacak sözleşme dahilinde belirli aralıklarla firmaya teslim edilecektir. Bununla birlikte, projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj ve ambalaj atıkları; 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Ayrıca, trafoda izolasyon yağları kullanılmaktadır. Tesiste büyük çaplı arıza durumlarında, yapılacak yağ transferi işlemi sırasında, meydana gelebilecek kazalar sonucunda, ortama dökülen veya taşan izolasyon yağı üzerine kum, çakıl veya talaş gibi absorban dökülerek ortama sızması önlenecek daha sonra bu karışım varillere alınarak depolanacaktır. - 200 -

Kullanılacak izolasyon yağının yaklaşık ömrü 25-30 yıl arasındadır. Kullanım ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının bertarafı ise, lisanslı bertaraf tesislerinde, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir. Atıkların bertaraf tesislerine taşınması lisanslı taşıyıcı vasıtası ile yapılacaktır. Bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5. bölümlerde atık yağların taşınması ve depolanması ile ilgili öngörülen şartlar sağlanacak, işletme içindeki Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun olarak yapılmış geçici depolarda depolanacaktır. Daha sonra ihale yolu ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. Ayrıca söz konusu izolasyon yağlarının depolanması, taşınması ve bertarafı esnasında 27.12.2007 tarih ve 26739 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil (PCB) ve Poliklorlu Terfenil (PCT) lerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik e ve Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Projenin işletme aşamasında 2872 sayılı Çevre Kanununda belirtilen atık yönetimiyle ilgili tüm yönetmeliklere uyulacaktır. V.2.13. Projenin işletilmesi aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar Projenin işletme aşamasında meydana gelebilecek insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli işler, hemen her işletmede meydana gelmesi muhtemel yaralanma, bakım-onarım esnasında malzeme sıçraması, insan düşmesi, iş makineleri kazaları vb. olaylardır. Bu bağlamda çalışma alanına uyarıcı levhalar konulacak ve çalışanlara iş güvenlik eğitimi verilecektir. İşletmede iş kazalarına karşı 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış olan İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile ilgili Tüzük ilgili maddelerinin hükümlerine uyulacaktır. Bunun dışında yürürlükteki yönetmelik ve mevzuatlara uygun bir işyeri güvenliği ve kaza önleme planı hazırlanarak uygulamaya konulacaktır. Personel ve işçiler yapılacak işin gerektirdiği iş güvenliği malzemeleri ile donatılacak ve bunların sağlık ve iş güvenliği kurallarına uygun şartlar altında çalışmaları sağlanacaktır. İşçi ve personelin sağlığı açısından da iş eldivenleri, baretler, kulak tıkaçları vb. kullanılacaktır. İşçilerin sağlığı açısından en büyük potansiyel tehlike ise bulaşıcı hastalıklardır. Söz konusu durumu asgariye indirmek için işçiler ilgili sağlık kuruluşlarında periyodik muayeneden geçirilecektir. Personelin yöre halkı ile teması asgari seviyede tutulacak, böylece halka hastalık bulaştırma riski de azalacaktır. Önemli hastalık ve yaralanmalarda en yakın yerleşim yerinde bulunan hastane imkânlarından faydalanılacaktır. İşletme alanında işçilerin yaralanmaları sonucu yapılacak ilk müdahaleden çıkacak tıbbi atıklar; 22.07.2005 tarih 25883 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbî Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak diğer tüm atıklardan ayrı olarak toplanacak ve Yönetmeliğe uygun bertarafı sağlanacaktır. - 201 -

V.2.14. Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri Doğal ve fiziksel anlamda gerçekleşecek en büyük değişim; regülatör alanında, iletim tünelinde, santral binasında ve açılacak yollarda yaşanacaktır. Bu noktalarda doğal bitki örtüsü tahrip olurken, kazı ve dolgu çalışmaları sonucunda topografya değişecek, ekosistemdeki denge, müdahaleler sonucunda geçici olarak aksaklıklara uğrayacaktır. Bu aksaklığı ortadan kaldırabilmek adına yapılacak peyzaj çalışmalarıyla; öncelikle tahrip edilen bölgenin rehabilitasyonu gerçekleştirilerek, alanın doğal peyzaj değerini tekrar kazanması için çalışmalar yapılacaktır. Arazi hazırlık çalışmaları başlamadan önce tesis ünitelerinin yapılacağı alanların fotoğrafları çekilerek alanın görsel durumu ortaya konacaktır. İnşaat çalışmaları tamamlandıktan ve işletme faaliyete geçtikten sonra bu alanlar aslına benzer, topoğrafya uygun bitkilendirilerek aynı şekilde düzenlenecektir. Projenin uygulanmasıyla hem inşaat hem de işletme sırasında bölgede büyük değişiklikler olacak ve proje öncesine oranla olumlu gelişmeler gözlenebilecektir. Bölgede yaşamını sürdüren ailelerin gelirleri artacak ve buna bağlı olarak da hayat standartları yükselecektir. Bu insanlara inşaat sebebiyle eklenen ve düzenli aylık gelire sahip olan işçi ve personel için gerekli ulaşım, haberleşme ile sağlık ve eğitim tesisleri yöredeki hizmet seviyesini arttıracaktır. Projenin inşaatı ile birlikte regülatör alanı, iletim tüneli ve santral alanında gerek erozyonun önlenmesi gerekse peyzaj öğeleri yaratmak amacıyla gerek duyulan yerlerde ağaçlandırma çalışması yapılacaktır. Buna yönelik olarak, bölge vejetasyonuna uygun şekilde, ayrıntıları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile koordinasyon halinde tespit edilecek şekilde ağaçlandırma yapılabilecektir. V.2.15. Diğer Özellikler Projenin işletme aşamasında çalışanların santral ve regülatör sahasına iletilmesi ve tesis misafirlerinin ulaşımı dışında araç trafiği gerçekleşmeyecek olup bu etkiler ihmal edilecek düzeyde olacaktır. Projenin inşaat ve işletme dönemlerinde köy yolları kapatılmayacak ve zorunlu olarak trafiğin geçici süre ile engellenmesi gerektiğinde ilgili mercilere gerekli bilgilendirme yapılarak gerekli uyarı ikaz ve işaretlemeler gerçekleştirilecektir. Karayollarında araç hareketlerinde 2918 Kanun Numaralı ve 18.10.1983 tarihli Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Trafik Kanununda belirtilen hükümlere uyulacaktır - 202 -

V.3 Projenin Sosyo-Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Proje ile gerçekleşmesi beklenen gelir artışları; yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumlarında değişiklikler vb. (Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması) Adıyaman ve Malatya ili sınırları dâhilinde yapılması planlanan Koç Regülatörü ve HES Projesi nin sosyal etkilerini incelemek üzere proje kapsamında etkilenecek yerleşim yerlerinde söz konusu sosyal etkileri tespit etmek üzere, Sosyolog Seher VURAL öncülüğünde hane hane gezilerek bir anket çalışması yapılmıştır. Önerilen Proje nin yerel ve bölgesel anlamda ekonomik büyüme imkanı sağlayacağı düşünülmektedir. Ancak toplum hizmetleri ve altyapı üzerinde geçici bazıyüklemelere de sebep olabilecektir. Proje nin bölgesel ve yerel ekonomiler ile mevcuttoplum hizmetleri ve altyapı üzerindeki muhtemel etkileri aşağıdaki bölümlerde irdelenmiştir. Yaratılacak İstihdam İmkânları ve Gelir Artışları Bir bölgede, istihdam artışı genelde olumlu bir etki olarak değerlendirilmektedir. Gelir nedeniyle artacak hane halkı harcamaları yeni yerel iş imkanları yaratacaktır. Önerilen projenin inşaat ve işletme faaliyetleri sırasında gerek doğrudan, gerekse dolaylı olarak ekonomiye katkı sağlaması beklenmektedir. İnşaat aşamasının yaklaşık olarak 2 yıl sürmesi öngörülmektedir. Bu süre içinde yaklaşık 75 kişi istihdam edilecektir. İmkânların elverdiği ölçüde, çalışacak personel yöreden temin edilecektir. İnşaat süresince tüm şantiye gereksinimleri yerel imkânlarla karşılanacak ve bu da yöredeki gıda, giyim, yakacak, yerel ulaşım ve hizmet sektörleri ile genel ticari yaşamı hareketlendirecektir. İşçi ücretlerine ek olarak, diğer doğrudan gelir kaynakları arasında müteahhitlik hizmetleri, ekipman kiralanması, vb yapılacaktır. Bu anlamda; inşaat sırasında kullanılacak kamyonlar öncelikli olarak yerel halkın sahip olduğu imkanlar dahilinde değerlendirilecektir. Kamyonlar, iş makinası gibi ekipmanlar için gerekli olan benzin, mazot yöredeki akaryakıt istasyonlarından temin edilecektir. Proje kapsamında inşaat ve işletme süresince her türlü yiyecek ve barınma ihtiyaçları bölgeden temin edilerek yerel ekonomiye katkıda bulunulacaktır. İşletme aşamasında görev yapacak olan 10 kişilik personelin ise daimi istihdamı söz konusu olacaktır. Nüfus Hareketleri, Göçler Proje kapsamında su altında kalacak herhangi bir yerleşim yeri bulunmamaktadır. Bu nedenle, yeniden yerleşim söz konusu değildir. - 203 -

Eğitim, Sağlık, Kültür, Diğer Sosyal ve Teknik Altyapı Hizmetleri ve Bu Hizmetlerden Yararlanılma Durumlarında Değişiklikler Genelde, kalkınma projeleri, mevcut hizmet kapasitesinin üzerinde bir talep yaratarak toplumsal hizmetler ve altyapı üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir. Öte yandan, bu tür projeler hizmet kapasitesinin arttırılmasında yürütülecek ilave çalışmalar (örn. yol yapımı) dolayısıyla olumlu etkiler de yaratabilirler. İnşaat faaliyetleri sırasında yöreye dışarıdan gelecek kalifiye işçilerin proje tamamlandıktan sonra yöreden ayrılmaları beklenmektedir. Ayrıca, inşaat işçilerinin belli başlı ihtiyaçlarının inşaat sahası ve kamplar dâhilinde karşılanmasıyla, işçilerin yöre halkıyla teması en alt seviyede tutulacaktır. Eğitim, kültürel yapı, sağlık hizmetleri, iletişim ve su temini açılarından, bölgedeki ilçelerin mevcut sosyal ve teknik altyapısı üzerinde olumsuz etki yaratmayacaktır. Projenin yapımı dolayısıyla etkilenecek yöre halkı ile görüşmeler yapılarak sosyolojik etkinin ortaya konulması Proje alanı büyük çoğunluğu Adıyaman ili dâhilinde olmak üzere Adıyaman Malatya illeri arasındadır. Projeye alanında muhtemel etkileşim olması öngörülen köy Adıyaman ili Gölbaşı ilçesi Harmanlı Beldesi Hamzalar Köyüdür. Malatya ili Doğanşehir ilçesi Merkez beldesi Kapıdere köyüdür. Hamzalar köyü proje sahasına 2 km. uzaklık ile en yakın yerleşim yeridir. Kapıdere köyü proje alanına yaklaşık 8 km uzaklıkta olup Hamzalar köyüne oranla proje sahasına biraz daha uzaktır. Proje sahası çevresinde sayılabilecek ama coğrafi koşullar, proje sahası çevresinde paylaşım alanlarının olmaması ve yaşam alanlarının farklılığından ötürü proje ile ilişkisi bulunmayan yine Doğanşehir Merkez beldesine bağlı Örencik köyüdür ve bu sosyal etki değerlendirme çalışmasında değerlendirilmemiştir. Adrese dayalı nüfus kayıt sistemine göre Hamzalar Köyü nüfusu 589 kişi görülmektedir. Hamzalar Köyü içinde bir köy evi ve bir ilkokul bulunmaktadır. Köy muhtarı ile yaptığımız görüşmelerde köyde yaklaşık 150 hane olduğunu ve her hanede yaklaşık 4-5 kişinin ikamet ettiği dile getirilmiştir. Köyde genel olarak emekli nüfusun bulunduğunu ve 20-45 yaş arası genç nüfusunun çoğunun çevredeki il merkezlerinde yaşadığı ifade edilmiştir. Hamzalar köyünde elektrik, su ve telefon bağlantısı bulunmaktadır. Kapıdere Köyü içinde bir ilkokul, atıl durumda bir sağlık evi, iki kahve, bir cami, tren istasyonu ve 15 adet civarında ufak ölçekli esnaf bulunmaktadır. Adrese dayalı nüfus kayıt sisteminde 686 nüfus gözükmektedir. Muhtar ve köyün ileri gelenleri ile yapılan görüşmelere göre köyde yaklaşık 180 hane bulunmaktadır ve yine ortalama olarak her hanede yaklaşık 4-5 kişi ikamet etmektedir. Tren istasyonunun olması ve yol güzergâhı üstü olması Kapıdere Köyü nü bölgedeki diğer köylere göre daha gelişmiş durumda gösterse de burada da iş sahalarının yeterli olmaması sonucu genç nüfusun yine Hamzalar köyünde olduğu gibi göç ettiği tespit edilmiştir. - 204 -

Görüşmeler sonucu yerel halkın projeye karşı olumsuz bir tutum sergilemedikleri ve projenin inşaatı ve işletmesi sırasında köy halkı için de mevcut en büyük sorun olan işsizlik probleminin de belli bir oranda çözüleceğini düşünmektedirler. Hamzalar ve Kapıdere köy halkı projeye iş sahası yaratacağından ve yöreye hareket getireceğinden ötürü olumlu yaklaşmaktadırlar ve projenin gerçekleşmesini beklemektedirler. Gelir durumunda çalışma alanımızda homojen bir yapının olduğu ortaya çıkmıştır. Ortalama aylık gelir olarak Hamzalar köyünde hane başına 850 TL, Kapıdere köyünde 650 TL olarak tespit edilmiştir. Başlıca gelir kaynağının Hamzalar köyünde emekli maaşı birinci gelir kaynağı olmak üzere, mevsimlik işlerden ve köy koruculuğu yapanlardan olduğu görülmüştür. Kapıdere köyünde emekli sayısının Hamzalar köyüne göre daha düşük olduğunu ve yine gelir kaynaklarının mevsimlik işlerden, köy korucuları ve TCDD de çalışan devlet memurlarının olduğu görülmüştür. İşsizlik oranının her iki köyde de ekonomik açıdan en büyük problem olduğu gözlemlenmiştir. Hamzalar köyünde büyük çoğunluk olarak emekli nüfus yaşamaktadır. Toplam hane sayısının yaklaşık %60 lik kısmı emekli maaşı ile yaşamaktadır, %30 lik kısım işsiz ve mevsimlik işlerde ve ayrıca TCDD de geçici işci olarak, % 10 luk bir kısım kalıcı iş olarak TCDD çalışanı ve köy korucusu olarak çalışmaktadırlar. Kapıdere köyünde %16 lık kesim emekli maaşı ile yaşamını sürdürürken, %15 lik bir kısım kalıcı işlerde, %69 luk bir bölüm ise çoğunluğu işsiz olmak üzere bu dilimin içinde mevsimlik işci olarak dış yörelere tarım faaliyetlerinde çalışmak üzere gidenlerin olduğu görülmüştür. Proje alanında iş sahası bulunmamaktadır. İşsizlik oranı iki köyün toplam ortalaması alındığında %54 civarlarında olup köylerin en büyük sorunlarından birini oluşturmaktadır. Hamzalar ve Kapıdere köylerinin ekonomisi fazla gelişmemiştir. Tarım ve hayvancılık olarak köylü kendi ihtiyaçlarını karşılamaktadır ve bu işlerden ekonomik anlamda kullanılacak bir gelir elde etmemektedir. Köy halkının %10 luk bir kısmının Sosyal güvencesi bulunmamaktadır. Geri kalan kesimden %53 lük kısım ile Bağ Kur güvencesi olanlar en büyük bölümü oluşturmaktadır. Köy halkı genel olarak gelir bakımında ortalamanın altında bulunmaktadır. İş sahası olmayışı ve coğrafi nedenlerden ötürü bölgesel olarak da diğer yerleşimlere göre gelir düşüklüğü sergilemektedir. Tablo 94 Ekonomik Durum İŞ ALANI ORAN KALICI İŞLER (TCDD ve KORUCU) %12 MEVSİMLİK İŞLER (TARIM ve İNŞAAT) %15 TARIM - HAYVANCILIK %2 EMEKLİ %38 İŞSİZ %33 Bölgede tarım yöre halkının kendi ihtiyaçlarını karşılamaktan ileri bir düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. Hamzalar köyünde özellikle kurufasulye ve elma daha fazla yetiştirilen ürünlerdendir. Kapıdere köyünde arpa, buğday ve çok az olmakla beraber üzüm bağı bulunmaktadır. - 205 -

Bölgenin coğrafi koşullarından dolayı yeterli ekim dikim alanının olmayışı tarımın bu köylerde gelişmemesinin en önemli sebebi olarak görülmektedir. Köylülerin kısmi tarım faaliyetlerini gösterdikleri alanların küçük olması ve az kişi sayısında toplanmayışı bir diğer neden olarak nitelendirilebilir. Tablo 95 Arazi Dağılımı TARIM ARAZİSİ OLARAK KULLANILAN ORAN ALANLAR KİŞİYE AİT ARAZİ %85 KİRALIK ARAZİ %15 Proje sahasında hayvancılık da tarım gibi gelişmemiş durumdadır. Hamzalar köyünde yaklaşık olarak 120 inek, 200 tavuk ve kısmi olarak ticareti yapılan 400 keçi bulunmaktadır. Kapıdere köyünde yaklaşık 110 inek, 200 tavuk ve 60 tane keçi bulunmaktadır. İki köyde de koyun sahibi bulunmamaktadır. Gelir seviyeleri düşük olan bu köylerde bulunan bu hayvanlar köy halkının kendi kullanımı içindir. Sadece Hamzalar köyünde 1-2 hane olmakla beraber kısmi olarak keçi ticareti yapılmaktadır. Kapıdere köyünde evlerin tamamı devlet tarafından tek tip olarak yapıldığından çoğu aynı şekildedir. Genellikle 3 odalı şekilde inşaat edilen evlerin yanı sıra az da olsa 4 ve 5 odalı evler bulunmaktadır. Hamzalar köyünde evlerin yarıdan fazlası 2 odalı geri kalanlar 3 odalı şekilde inşaat edilmiştir. Her iki köyde de refah düzeyi yapılan grup görüşmelerinde orta düzeyde olduğu köylüler tarafından dile getirilmiştir. Sosyal güvence olarak Hamzalar köyünde emekli nüfusun fazla olmasına bağlı olarak %55 oranında Emekli sandığı, %20 Bağkur ve SGK, %35 oranında yeşil kart sosyal sağlık güvencesi olarak kullanılmaktadır. Hamzalar köyünde herhangi bir sağlık evi bulunmamak ile beraber en yakın sağlık kuruluşu Gölbaşı ilçesindedir. Kapıdere köyünde sosyal güvence olarak %20 emekli sandığı, %10 Bağkur ve SGK, %70 oranında Yeşil Kart kullanılmaktadır. Kapıdere köyünde bir sağlık evi bulunmak ile beraber bu sağlık evinin kadrosu bulunmamaktadır ve atıl durumdadır. En yakın sağlık kuruluşu Gövdeli beldesindedir. Hamzalar köyünde yaklaşık 160 hane bulunmaktadır. Evler dağınık şekilde konumlanmıştır. Çoğunluk ile evlerde tuvalet mevcuttur ama altyapı olarak köy gelişmemiştir. Evlerin çoğunluğunda Televizyon/Uydu, Buzdolabı, Çamaşır makinesi bulunmaktadır. Köyün içme suyu sınırları içinde çıkan kaynak suyu ile karşılanmaktadır. Kapıdere köyünde yaklaşık olarak 180 hane bulunmaktadır. Evlerin çoğunluğunda yine Hamzalar köyünde olduğu gibi Televizyon/Uydu, buzdolabı, Çamaşır makinesi gibi temel elektrikli aletler bulunmaktadır. Kapıdere köyünün içme suyu Örencik bölgesindeki kaynak suyundan karşılanmaktadır. Katılımcılara göre proje sahasındaki köylerde yaşanan en önemli problemlerin başında her iki köyde de işsizlik yer almaktadır. Bunu takiben düşük gelir gelmektedir. Her iki köyde de en büyük problem olarak bu iki konu bulunmaktadır. Bunların arkasından daha özelleşmiş problemler olarak Hamzalar köyünde %15 olarak yetersiz içme suyu problem olarak gözlemlenmiştir. Kapıdere köyünde ise %30 oranında kanalizasyon sistemi eksikliği ve %10 oranında yetersiz sağlık hizmetleri konusu gündeme gelmiştir. - 206 -

Tablo 96 Gelir Dağılımı PROJE SAHASINDAKİ ÖNEMLİ PROBLEMLER ORAN İŞSİZLİK %45 DÜŞÜK GELİR %30 YETERSİZ İÇME SUYU %7 YETERSİZ SULAMA SUYU %5 YETERSİZ SAĞLIK HİZMETLERİ %3 KANALİZASYON SİSTEMİ EKSİKLİĞİ %10 Genel olarak projenin yapılması planlanan bölgenin mevcut yerleşim yerlerine uzaklığı, köy halkının birincil ya da ikincil olarak bölgenin kullanımından dolayı yaşamlarının etkilenmeyeceği gözlemlenmiştir. Projenin gerçekleşeceği bölgenin çoğunun halkın kullanımı dışında olması projenin halk yönünden tepki çekmesine neden olmamıştır. Yöre halkının daha önceden HES konusunda çok belirgin bir bilgileri olmadığı öğrenilmiştir. Daha önceden projeyi gerçekleştirecek şirketin gerçekleştirmiş olduğu Halkın Katılım Toplantısında bilgi edindikleri görülmüştür. Yenilenebilir enerji hakkında bilgilerinin olmadığı fakat HES ler konusunda kısmi bilgi sahibi olan köylüler projenin hayata geçmesi durumunda proje alanındaki doğal özelliklerde negatif bir değişim olmayacağı kanaatindedirler. Bu bilgiler ışığında köy halklarının proje hakkında olumlu görüşe sahip oldukları tespit edilmiştir ve projeyi destekledikleri belirgin bir şekilde ortaya konmuştur. Hidro Elektrik Santralleri yapıldığı yörenin halkına sosyal ve ekonomik yönden etkileşim yapması çıkarların çatışması ya da çatışmaması yönünden çeşitlilikler göstermektedir. Sonuç olarak HES lerin yapılmasının birinci amacı atıl duran kaynaklarımızı eğer uygun şartlar altındaysa; ülkemizdeki enerji açığının giderilmesi ve enerji yönünden yurtdışına bağımlı olan ülkemizin dışa bağımlılığını ortadan kaldırılması için hayata geçirilmesidir. Uzun yıllar önce yapılması gereken yenilenebilir enerji projeleri çeşitli nedenlerden dolayı günümüze kadar süregelmiştir. Yapılmasını planlanan Koç HES projesi yöre halkının yaşam tarzını, sağlık ve refahlarını, Doğal çevrelerini olumlu ya da olumsuz etkileşim yapması olasıdır. Bu araştırma ile Koç HES projesi ile yöre halkının yaşamlarının inşaat süreci ve işletim süreci içerisinde nasıl bir sosyo-ekonomik etki oluşacağı irdelenmiştir. Tek başına anketler ile elde edilenden daha kapsayıcı, katılımcı bir yaklaşımın sağlanması için grup görüşmeleri yapılmıştır. Bunun yanı sıra Hamzalar köyü ve Kapıdere köyü muhtarları ile bilgi anketleri yapılarak tüm yerleşim yeriyle ilgili bilgilerin toplanması, yerel ekonomik bilgiler, geçim kaynakları, demografik durum ve köylünün doğal kaynaklar ile ilişkisi ortaya konulmuştur. Bölge halkına ait tarımsal alanlarının çoğunun proje bölgesinde bulunmayışı ve gelir kaynağı olarak tarım ya da hayvancılık ile uğraşılmaması sonucu ve bu tip bir coğrafyaya sahip olunmaması projenin bu yönünden yöre halkında sosyal bir etki oluşturması beklenmemektedir. - 207 -

Bunun yanı sıra proje sahasında arazisi bulunan köylülerin bu arazilerin kamulaştırılmasından dolayı maddi kazanç elde etmeleri beklenmektedir. Kamulaştırılacak şahıs arazileri yapılacak harita çalışmaları sonucunda belli olacaktır ama çok sayıda şahıs arazisinin kamulaştırılması beklenmemektedir. Projenin İnşaat döneminde bölgede yaklaşık olarak 18 ay boyunca ekonomik yönden HES in işletim döneminden daha fazla bir ekonomik etki getirmesi beklenmektedir. Bazı geçici işler inşaat döneminde yerel istihdam sağlayacaktır. İşletme döneminde yaklaşık olarak 6-8 kişilik istihdam sağlanarak zaten düşük olan iş sahası az gibi gözükse de köyde çalışan insanların az olması dikkate alınırsa az sayılmayacak bir yükselişe neden olacaktır. Projenin hayata geçmesinden ötürü proje sahasına olası bir göç olması beklenmemektedir. Demografik açıdan projenin hayata geçmesinin yerleşim yerleri ile ilişkisi olmadığından ötürü buradan da bir göç olmaması; nüfus yoğunluğu açısından bir değişiklik göstermesi beklenmemektedir. İnşaat süresince bu dönemde çalışacak yaklaşık 50-100 arası vasıfsız işçilerin bu köylerden istihdamı söz konusu olduğundan iş sahası oluşturması ve bölgede en büyük problem olan işsizlik sorununa kısa bir dönem de olsa fayda sağlayacağı görülmektedir. Kapıdere köyü ve Hamzalar köyünde mevcut altyapının zarar görmesi beklenmemektedir. Bunun yanı sıra proje firmasının Hamzalar köyünün ulaşımını büyük bir şekilde kolaylaştırması beklenen Gölbaşı Nurhak karayolu ile köy tarafını ayıran mevcut dere üzerine köy halkı tarafından da istenilen köprünün yapılması önemli bir altyapı faaliyeti olarak görülmektedir. Kapıdere köyünün mevcut kanalizasyon sistemi projenin gerçekleşeceği dereye proje bırakılarak su proje sahasına ulaşmadan yaklaşık 4-5 km uzaklıktan kirletilmektedir. Köy halkı da bu kanalizasyonun dereye bırakılmasından rahatsızlık duymaktadır. Bu sorunun fosseptik çukuru açılarak giderileceğini düşünmektedirler. Projenin faaliyete başlamasında bu çukurların proje firması tarafından yapılması Kapıdere köyüne ortak bir fayda sağlayacaktır. Yukarıda da belirtildiği üzere proje sahasının mevcut yerleşim yerlerine uzaklığından ötürü inşaat faaliyetleri esnasında oluşacak toz ve gürültünün yöre halkını etkilemesi beklenmemektedir. Bunun yanında inşaat faaliyetleri sırasında yöre halkından çalışacak kişilerin bulunması yerel halk ile inşaat işçileri arasında doğabilecek bir sorun ihmal edilebilecek bir sosyal etki oluşturmaktadır. Sonuç olarak yöre halkının Koç Hes projesinin yöre halkında sosyal yönden negatif bir etkileşimde bulunmayacağı tespit edilmiştir. Yöre halkının Koç Hes projesi hakkında olumlu görüşlere sahip olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle yörede ekonomik hareket oluşturacağından ve proje firması tarafından yöre halkının ortak faydasına yönelik yapılması istenilen çalışmaların hayata geçmesinin sosyal yönden yöre halkına pozitif etkileri olacaktır. Proje için hazırlanan Sosyal Etki Değerlendirme Raporu EK 14 te verilmiştir. - 208 -

V.3.2. Çevresel Fayda-Maliyet Analizi Proje alanının mevcut kullanım durumu göz önüne alındıgında önerilen proje ile enerji üretimi faydası sağlanacak, HES yapımı ile yöre halkına iş imkânı yaratılacak, gezme, piknik amaçlı, dinlenme yeri kazandırılacaktır. Projenin gerçekleşmesi ile birlikte yöre ve ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır. Planlanan faaliyet ile inşaat aşamasında yaklaşık 75 kişiye, işletme aşamasında yaklaşık 10 kişiye istihdam sağlanacak olup, proje kapsamında gerekli olan personelin bir kısmı Doğanşehir-Gölbaşı İlçeleri ve civar köylerindeki halktan sağlanacaktır. Bunun sonucu olarak da yöre halkına iş imkânı yaratılacak, civar yörelerdeki ticari yaşam hareketlenecek ve alışverişlerden dolayı gelir artışı söz konusu olacaktır. Proje kapsamında yapılacak ağaç kesimleri, inşaat aşamasında flora-faunaya etkiler, çevresel kayıplardandır. Projenin çevresel fayda/maliyet analiz Tablo 97 da özetlenmiştir. Tablo 97 Çevresel Fayda-Maliyet Analizi Değerlendirme Unsurları İnşaat Dönemi Etkiler İşletme Dönemi Etkiler Mevcut Proje Süreklilik Açıklama Mevcut Proje Süreklilik Açıklama Su Kalitesi + - geçici İnşaat faaliyetleri kapsamında suda geçici bulanıklık, vb kirlilik oluşması - + sürekli Rezervuar alanında suyun bekletilmesi nedeniyle AKM, ÇKM gibi kirletici parametrelerde azalma Gürültü x x geçici İnşaat faaliyetleri kapsamında kullanılan iş makineleri ve kazı işlemleri esnasında oluşacak gürültü yerleşim yerinde yasal sınırlamaları sağlamaktadır. x x sürekli Oluşacak türbin ve jeneratör gürültüsü kapalı alanda oluşacak olup yayılımı söz konusu değildir. Hava Kalitesi + - geçici İnşaat faaliyetleri kapsamında kullanılan iş makinesi, vb ekipman nedeniyle egsoz emisyonu ve kazı faaliyetleri kapsamında toz oluşumu x x sürekli Enerji üretimi esnasında havayı kirletici emisyon oluşumu söz konusu değildir Ormanlık Alanlar + - geçici İnşaat faaliyetleri kapsamında ormanlık alan kullanımı ve ağaç kesimi söz konusudur. Ancak inşaatın tamamlanmasına müteakiben ağaçlandırma yapılacaktır. x x sürekli İşletme döneminde herhangi bir orman varlığı kullanımı söz konusu değildir. Tarım Alanları + - geçici İnşaat faaliyetleri kapsamında etkiler beklenmektedir. x x sürekli Tarım alanı kullanımı söz konusu olmayıp kadim su hakkı bulunmamaktadır. - 209 -

Flora + - geçici Proje kapsamında inşaat aşamasında yapılacak kazılar sonucunda lokal olarak flora kaybı söz konusu olacaktır. x x sürekli İşletme aşamasında flora üzerine olumsuz bir etki beklenmemektedir. Sucul Ekosistem x x geçici İnşaat faaliyetleri kapsamında sucul ekosistemde olumsuz bir etki beklenmemektedir. - + sürekli Rezervuar alanında zooplanktonik organizmaların tür ve sayısında artış gözlenecektir. Akış Rejimi x x geçici Akış rejiminde değişiklik yaşanmayacaktır. + - sürekli Bırakılacak cansuyu ile dere yatağı flora ve faunası korunacaktır. İklim x x geçici Herhangi bri iklim değişimi beklenmemektedir. x x sürekli Rezervuar alanının çok büyük olmayışı nedeniyle proje ile iklimsel bir değişiklik beklenmemektedir. Kıyı Erozyonu x x geçici Herhangi bir değişim beklenmemektedir. - + sürekli Herhangi bir olumsuz etkibeklenmemektedir. İstihdam - + geçici Ekonomik Gelir - + geçici İnşaat işçilerinin büyük bölümü yöreden temin edileceğinden yöresel istihdam sağlayacaktır. İstihdam sonucu gelir artışı, şantiye giderlerinin yöreden sağlanması sonucu gelir atışı beklenmektedir. - + sürekli - + sürekli Personelin büyük bölümü yöre halkından sağlanacağından yöresel istihdam sağlayacaktır. İstihdam ve enerji üretimi ile ekonomik kazanımlar gerçekleşecektir. Yukardaki tabloda da görüldüğü üzere olumsuz çevresel etkilerin tümü inşaat aşamasında meydana gelmekte olup bu etkiler geçici etkilerdir. Önlenemeyen bu tür olumsuz etkiler raporda ilgili bölümlerde belirtilen önlemlerin alınması be gerçekleştirilmesiyle en aza indirilecektir. İnşaat çalışmalarının tamamlanmasına müteakip ( 2 yıl ) olumsuz etkiler ortadan kalkacaktır. Söz konusu tesisin işletmeye geçmesiyle değerlendirilemeyen yenilenebilir enerji kaynaklarımızın değerlendirilmesine katkıda bulunacağı göz önüne alındığında ve fosil yakıtlar ile elde edilen elektrik enerji ile kıyaslandığında sıfır hava kirliliği ile temiz elektrik enerjisi elde edilmesinden dolayı projenin çevresel faydaların daha büyük olduğu görülmektedir. - 210 -

V.3.3. Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi.( Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri) Gelir durumunda çalışma alanında homojen bir yapının olduğu ortaya çıkmıştır. Ortalama aylık gelir olarak Hamzalar köyünde hane başına 850 TL, Kapıdere köyünde 650 TL olarak tespit edilmiştir. Başlıca gelir kaynağının Hamzalar köyünde emekli maaşı birinci gelir kaynağı olmak üzere, mevsimlik işlerden ve köy koruculuğu yapanlardan olduğu görülmüştür. Kapıdere köyünde emekli sayısının Hamzalar köyüne göre daha düşük olduğunu ve yine gelir kaynaklarının mevsimlik işlerden, köy korucuları ve TCDD de çalışan devlet memurlarının olduğu görülmüştür. İşsizlik oranının her iki köyde de ekonomik açıdan en büyük problem olduğu gözlemlenmiştir. Hamzalar köyünde büyük çoğunluk olarak emekli nüfus yaşamaktadır. Toplam hane sayısının yaklaşık %60 lik kısmı emekli maaşı ile yaşamaktadır, %30 lik kısım işsiz ve mevsimlik işlerde ve ayrıca TCDD de geçici işci olarak, % 10 luk bir kısım kalıcı iş olarak TCDD çalışanı ve köy korucusu olarak çalışmaktadırlar. Kapıdere köyünde %16 lık kesim emekli maaşı ile yaşamını sürdürürken, %15 lik bir kısım kalıcı işlerde, %69 luk bir bölüm ise çoğunluğu işsiz olmak üzere bu dilimin içinde mevsimlik işci olarak dış yörelere tarım faaliyetlerinde çalışmak üzere gidenlerin olduğu görülmüştür. Proje alanında iş sahası bulunmamaktadır. İşsizlik oranı iki köyün toplam ortalaması alındığında %54 civarlarında olup köylerin en büyük sorunlarından birini oluşturmaktadır. Hamzalar ve Kapıdere köylerinin ekonomisi fazla gelişmemiştir. Tarım ve hayvancılık olarak köylü kendi ihtiyaçlarını karşılamaktadır ve bu işlerden ekonomik anlamda kullanılacak bir gelir elde etmemektedir. Köy halkının %10 luk bir kısmının Sosyal güvencesi bulunmamaktadır. Geri kalan kesimden %53 lük kısım ile Bağ Kur güvencesi olanlar en büyük bölümü oluşturmaktadır. Bölge halkına ait tarımsal alanlarının çoğunun proje bölgesinde bulunmayışı ve gelir kaynağı olarak tarım ya da hayvancılık ile uğraşılmaması sonucu ve bu tip bir coğrafyaya sahip olunmaması projenin bu yönünden yöre halkında sosyal bir etki oluşturması beklenmemektedir. Bunun yanı sıra proje sahasında arazisi bulunan köylülerin bu arazilerin kamulaştırılmasından dolayı maddi kazanç elde etmeleri beklenmektedir. Kamulaştırılacak şahıs arazileri yapılacak harita çalışmaları sonucunda belli olacaktır ama çok sayıda şahıs arazisinin kamulaştırılması beklenmemektedir. Projenin İnşaat döneminde bölgede yaklaşık olarak 18 ay boyunca ekonomik yönden HES in işletim döneminden daha fazla bir ekonomik etki getirmesi beklenmektedir. Bazı geçici işler inşaat döneminde yerel istihdam sağlayacaktır. İşletme döneminde yaklaşık olarak 6-8 kişilik istihdam sağlanarak zaten düşük olan iş sahası az gibi gözükse de köyde çalışan insanların az olması dikkate alınırsa az sayılmayacak bir yükselişe neden olacaktır. - 211 -

Projenin hayata geçmesinden ötürü proje sahasına olası bir göç olması beklenmemektedir. Demografik açıdan projenin hayata geçmesinin yerleşim yerleri ile ilişkisi olmadığından ötürü buradan da bir göç olmaması; nüfus yoğunluğu açısından bir değişiklik göstermesi beklenmemektedir. İnşaat süresince bu dönemde çalışacak yaklaşık 50-100 arası vasıfsız işçilerin bu köylerden istihdamı söz konusu olduğundan iş sahası oluşturması ve bölgede en büyük problem olan işsizlik sorununa kısa bir dönem de olsa fayda sağlayacağı görülmektedir. Kapıdere köyü ve Hamzalar köyünde mevcut altyapının zarar görmesi beklenmemektedir. Bunun yanı sıra proje firmasının Hamzalar köyünün ulaşımını büyük bir şekilde kolaylaştırması beklenen Gölbaşı Nurhak karayolu ile köy tarafını ayıran mevcut dere üzerine köy halkı tarafından da istenilen köprünün yapılması önemli bir altyapı faaliyeti olarak görülmektedir. Kapıdere köyünün mevcut kanalizasyon sistemi projenin gerçekleşeceği dereye proje bırakılarak su proje sahasına ulaşmadan yaklaşık 4-5 km uzaklıktan kirletilmektedir. Köy halkı da bu kanalizasyonun dereye bırakılmasından rahatsızlık duymaktadır. Bu sorunun fosseptik çukuru açılarak giderileceğini düşünmektedirler. Projenin faaliyete başlamasında bu çukurların proje firması tarafından yapılması Kapıdere köyüne ortak bir fayda sağlayacaktır. Yukarıda da belirtildiği üzere proje sahasının mevcut yerleşim yerlerine uzaklığından ötürü inşaat faaliyetleri esnasında oluşacak toz ve gürültünün yöre halkını etkilemesi beklenmemektedir. Bunun yanında inşaat faaliyetleri sırasında yöre halkından çalışacak kişilerin bulunması yerel halk ile inşaat işçileri arasında doğabilecek bir sorun ihmal edilebilecek bir sosyal etki oluşturmaktadır. Sonuç olarak yöre halkının Koç Hes projesinin yöre halkında sosyal yönden negatif bir etkileşimde bulunmayacağı tespit edilmiştir. Yöre halkının Koç Hes projesi hakkında olumlu görüşlere sahip olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle yörede ekonomik hareket oluşturacağından ve proje firması tarafından yöre halkının ortak faydasına yönelik yapılması istenilen çalışmaların hayata geçmesinin sosyal yönden yöre halkına pozitif etkileri olacaktır. - 212 -

BÖLÜM VI: İŞLETME PROJE KAPANDIKTAN SONRA OLABİLECEK VE SÜREN ETKİLER VE BU ETKİLERE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER VI.1 Arazi Islahı ve Reklamasyon Çalışmaları Koç Regülatörü ve HES projesinin ekonomik ömrü 49 yıl olarak belirlenmiş olsa da bu betonarme yapıların ve elektromekanik ekipmanın ömrü ile bağlantılı olarak daha uzun yıllar özelliğini yitirmeden işlevini devam ettirebilmektedir. Proje kapsamında malzeme ocakları, kırma-eleme tesisi ve hazır beton santrali açılmayacaktır. Ünitelerin yapımı sırasında ihtiyaç duyulacak malzemeler civardaki ruhsatlı tesislerden temin edilecektir. Çıkan hafriyatlar proje alanında tespit edilmiş depo alanlarında geçici olarak depo edileceklerdir. Hafriyat depolama alanları için gerekli izinler alınacaktır. Bu bağlamda, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Bitkisel toprak kazı fazlası malzemelerden ayrı olarak depo alanlarında depolanacak inşaat sona erdikten sonra alanın eski haline getirilmesi çalışmalarında peyzaj amaçlı kullanılacaktır. Regülâtör yapıları barajlar gibi depolamalı tesisler değildir. Bu nedenle ölü hacim oluşması ve ömrünün dolması gibi bir durum söz konusu olmayacaktır. Tesis su akışı olduğu sürece çalışacaktır. 49 yıllık ekonomik süre, makinaların bakımlarının düzenli yapılması ve gerektiğinde modernizasyona gidilmesi gibi önlemlerle çok daha fazla uzatılabilecektir. Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında kullanılacak şantiye alanının eski haline döndürülmesi işleminde, alanda bulunan prefabrik yapılar ve üniteler sökülecek ve alanların üzeri düzenlenerek depolanan üst örtü toprağından serilerek eski görünümüne kavuşması sağlanacaktır. Sökülecek prefabrik yapılar ve üniteler yatırımcı firmaya ait başka bir alana taşınacaktır. Projenin inşaat süresince kullanılacak depo alanlarıda projenin tamamlanması ile birlikte rehabilitasyon projesi kapsamında düzenlenecek ve doğaya yeniden kazandırılacaktır. Tesise dair tahsis talebi sırasında inşaat süresi boyunca kullanılacak alanların geri iadeleri esnasında ve işletme süresince kullanılacak ancak ihtiyaç fazlası olanların ağaçlandırılması peyzajının yapılması ve ağaçlandırmaya müsait hale getirilmesine (Rehabilitasyon Projesi) ait proje hazırlanmış olup rapor ekinde yer almaktadır ( Bkz Ek 4). Rehabilitasyon projesi kapsamında gerek duyulması durumunda arazinin ıslah tesviye ve seddeleme ve teraslama işlemleri gerçekleştirilecektir. Arazi ıslah çalışmaları esnasında yağışların topgrafik yapısını bozmasına engel olmak maksadı ile drenaj hatları kontrol edilerek gerek görülmesi durumunda yeni drenaj hatları inşa edilecektir. - 213 -

Projenin ekonomik ömrünü tamamlayıp kapatılması gereğinin hasıl olması durumunda elektromekanik ekipman günün şartlarına göre ilgili mevzuatlar çerçevesinde bertaraf edilecektir. Rezervuar alanı 49 yıllık zaman dilimi boyunca bölgeye ekonomik ve finansal bir getiri sağladığı gibi görsel bir güzellikte kazandıracaktır. Bu amaçlar için değerlendirilmesi durumunda santral binası restorasyonu sağlanarak mesire alanı piknik yeri gibi değerlendirilebildiği gibi diğer kamu kurum kuruluşlarının ihtiyaçlarına cevap vermek üzerede kullanılabilecektir. Proje alan çevresinde erozyon ihtimalini önlemek adına bitkilendirme ve ağaçlandırma çalışmaları yapılabilecektir. Buna bağlı olarak proje alanında, peyzaj üyeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri sırasında ihtiyaç durumuna göre bölge vejetasyonuna uygun şekilde, Elazığ ve Şanlıurfa Orman Bölge Müdürlükleri ve İşletme Şeflikleri denetiminde faaliyet sahibi tarafından ağaçlandırma çalışmaları yapılabilmesi söz konusu olabilecektir. Ağaçlandırma yapılması durumunda araziye uyumlu türler ve yöreye özgü ağaçlar olacaktır. VI.2 Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler Tesisinin işletmeye kapatılması durumunda ilgili yapılar ile akışın sürekliliği sağlanacaktır. Bu durumda nehrin doğal akışı bozulmayacak akış yukarı kısımda rusubatın tutulacak olması sebebi ile akarsu kalitesinde mevcut duruma göre iyileşme yaşanacaktır. Proje sahsına ilgili noktalara drenaj kuyuları açılarak yer altı ve akarsuların kirlenmesi önlenmiş olacaktır. Yer altı ve yerüstü sularına yönelik olabilecek kirletici tüm unsurlara karşı işletmeyi gerçekleştiren firma tarafından gerekli tüm önlemler alınacaktır. Yeraltı sularına etkilerin değerlendirilmesi hususunda 167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanun hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. VI.3 Olabilecek Hava Emisyonları Koç Regülâtörü HES tesisleri işletmeye kapatıldığında herhangi bir hava emisyonu oluşturacak bir faaliyet olmayacağı için mevcut hava kalitesine herhangi bir etkisi olmayacaktır. - 214 -

BÖLÜM VII: PROJENİN ALTERNATİFLERİ (Bu Bölümde Yer Seçimi, Teknoloji, Alınacak Önlemler, Alternatiflerin Karşılaştırılması ve Tercih Sıralaması Belirtilecektir.) VII.1. Yer Alternatifleri Koç Regülatörü ve HES Projesi tesislerinin planlandığı sahanın belirlenmesinde aşağıdaki teknik, lojistik ve çevresel faktörler göz önüne alınmıştır. Arazinin kullanım değeri, Havzada büyük sosyal etki yaratacak geniş çaplı yerleşim yeri olmaması, Proje sahasında mevzuat gereğince korunan alanların olmaması, Proje sahasının jeolojik durumu, Kapı Deresinin akış debisi VII.2. Enerji Üretimi İçin Alternatif Teknolojiler Doğal gaz, nükleer ve kömür yakıtlı santrallar ile karşılaştırıldığında hidroelektrik santralların yenilenebilir kaynak olma ve puant çalışma gibi önemli avantajları olduğu görülür. Pik saatlerde hızla devreye girmeleri ya da talepte azalma olduğunda hızlı bir şekilde devreden çıkarılabilmeleri nedeniyle hidroelektrik santrallar Pik Talebin karşılanması için en uygun santrallardır. Fosil yakıt kullanan enerji santrallarının çevresel etkileri ile karşılaştırıldığında hidroelektrik santralların etkileri gözardı edilebilecek düzeydedir. Türkiye Kyoto Protokolü nü 5 Şubat 2009 tarihinde imzalayarak Protokol e taraf olmuştur. Bu çerçevede önümüzdeki yıllarda ülkemizin de sera gazı emisyonlarını azaltması gerekmektedir. Kurulması planlanan tesis, hem yenilenebilir bir enerji kaynağını kullanması hem de işletme aşamasında sera gazı emisyonu açığa çıkarmaması nedeniyle Türkiye nin önünde bulunan süreçte olası taahhütlerini yerine getirebilmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Yukarıda bahsedilen hususlar göz önünde bulundurularak yapılan değerlendirmeler sonucunda, projenin yer ve teknolojisi açısından en uygun alternatif olduğu görüşüne varılmıştır. - 215 -

BÖLÜM VIII: İZLEME PROGRAMI VIII.1 Faaliyetin İnşaatı İçin Önerilen İzleme Programı, Faaliyetin İşletmesi ve İşletme Sonrası İçin Önerilen İzleme Programı ve Acil Müdahale Planı, Çevre Yönetim Ekibi Kurulması planlanan Koç Regülâtörü ve HES projesinin inşaat ve işletme aşamalarındaki olumlu ve olumsuz, biyo-fiziksel ve sosyo-ekonomik etkileri ÇED çalışmaları kapsamında incelenmiştir. Buna ek olarak; faaliyetin yürürlükteki kanun ve yönetmeliklere uygunluğunun sağlanması ve projenin çevre ve insan sağlığına etkilerinin minimuma indirgenmesini sağlamak amacıyla izleme çalışmaları yapılacaktır. Böylece, projeyle ilgili etki azaltıcı önlemler, onaylanmış planlar, izin, koşul ve gerekleri dikkate alarak hazırlanan ÇED Raporunda belirtilen dikkat edilmesi ve uyulması gerekli konular ve taahhütler ile uyum tam olarak sağlanmış olacaktır. 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamındaki 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin 18. maddesi gereğince Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan ÇED Olumlu Kararı alınan projelerin inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerinde, çevresel izleme ve denetleme işleri, konusunda uzman mühendisler ve proje yatırımına uygun uzmanlar tarafından yürütüleceği belirtilmekte olup, yönetmelik hükme gereği yerine getirilecektir. Bu amaçla, Nihai ÇED Raporu na bağlı olarak, çevresel önem taşıyan etkilerle ilgili konuları kapsayacak bir Çevre Yönetim Sistemi (ÇYS) hazırlanarak projede uygulamaya konulacaktır. Faaliyetin izlenmesi ile ilgili olarak hazırlanacak ÇYS; arazi hazırlığı ve inşaat dönemi, işletme dönemi ve işletme sonrası dönem olmak üzere 3 başlıkta irdelenecektir. İzleme programının amacı, yukarıda bahsi geçen dönemlerde oluşacak çevresel etkileri belirlemek üzere çevresel koşullar ile ilgili verilerin toplanması olup, bu dönemlerdeki çalışmaların ilgili yönetmelikler ile uyumunun sağlanması ve çevre üzerine etkilerinin en aza indirilmesi amacıyla projenin hava emisyonları, atıksular, gürültü, atıklar, hafriyat, izinler vb. işletim uygulamaları izlenecektir. Projenin izleme çalışmaları kapsamında aşağıdaki konularla ilgili izleme çalışmaları yapılması önerilmektedir. Projenin tüm aşamalarında, raporda yer alan tüm taahhütler, faaliyet sahibi firma tarafından yerine getirilecek ve proje alanı civarındaki çevre halkına veya çevreye herhangi bir rahatsızlık verilmemesini garanti altına almak firmanın kendi sorumluluğu altında olacaktır. Bu dönemde ÇED Raporunda belirtilen kısıtlamalar ve çevresel önem taşıyan etkilerle ilgili aşağıda belirtilen konularda, firmanın belirleyeceği bir sorumlu tarafından izleme çalışmasının gerçekleştirilmesi önerilmektedir. Öncelikle söz konusu projesinin planlama, inşaat öncesi, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerinde yürütülecek çalışmalardan kaynaklı çevresel etkiler ve bu etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak azaltıcı önlemler ve sorumlu kurum/kuruluş aşağıdaki tablolarda detaylı olarak anlatılmıştır. Ayrıca proje için uygulanacak İzleme Planı aşağıdaki tabloda verilmiştir. - 216 -

Tablo 98 Önlemler Planı AŞAMA İZLEME KONUSU ÖNLEM SORUMLULUK Arazi Hazırlık ve İnşaat Öncesi Kamulaştırma Orman İzni Tarım Alanlarının Tarım Dışı Kullanımı İçin İzin Zemin Emniyetinin Sağlanması Hafriyat Depolama ve Taşıma İzni Proje Sahasında Su Kalitesinin Belirlenmesi Tarihi, kültürel ve arkeolojik varlıklar Kamulaştırma çalışmaları kapsamında özel mülkiyet sahipleri ile öncelikli olarak karşılıklı anlaşma yoluna gidilecek, anlaşmazlık durumlarında ise 05.05.2001 tarih ve 24393 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 4650 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c ve d fıkraları gereği çerçevesinde kamulaştırma işlemleri gerçekleştirilecektir. 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c fıkrası gereğince; kamulaştırma işlemleri Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından yürütülecek, verilecek olan kamulaştırma kararı kamu yararı kararı yerine geçecek ve kamulaştırılan taşınmaz mallar tapu kütüğunde hazine adına tescil edilecektir. Proje kapsamında, orman sayılan alanların kullanımı için 6831 Sayılı Orman Kanunu nun, 5192 sayılı kanunla değişik, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'', Şanlıurfa Orman Bölge Müdürlüğü nden alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması için, 19.07.2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, Adıyaman ve Malatya İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ve/veya Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır. Proje kapsamındaki inşaat çalışmaları öncesinde; 03.05.2007 tarih ve 26511 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yapılacaktır. 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine göre izinler alınacaktır. Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarından önceproje memba ve mansabında Su Kirliliği nin Kontrolü Yönetmeliği Tablo-1 e göre (radyoaktivite hariç) su kalitesi belirlenecektir. Projenin uygulama aşamasında (arazi hazırlık ve inşaat) herhangi bir kültür ve tabiat varlığına rastlanılması durumunda çalışmalar derhal durdurularak en yakın Müze Müdürlüğüne veya Mülki İdare Amirliğine, 5226-3386 sayılı yasalar ile değişik 2863 sayılı yasanın 4.maddesi gereğince haber verilecektir. İnşaat çalışmaları Müze Müdürlüğü eşliğinde gerçekleştirilecektir. Koç Elektrik EPDK Koç Elektrik Orman Bölge Müdürlüğü Orman Genel Müdürlüğü Koç Elektrik İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Koç Elektrik Koç Elektrik Koç Elektrik Koç Elektrik Taşeron Firma Müze Müdürlüğü Koruma Bölge Kurulu Mdlüğü - 217 -

AŞAMA İZLEME KONUSU ÖNLEM SORUMLULUK Koç Regülatörü ve HES projesi kapsamında, oluşacak hafriyat malzemesi hafriyat depolama alanında depo edilecektir. Bu depolama öncesinde depo sahasının ilk halinde mevcut olan nebati toprak sıyrılıp depolandıktan sonra, yani dolgu sonrasında alanın üzerine serilecek, böylece alanın eski görüntüsüne yakın bir görüntü oluşturması sağlanacaktır. Söz konusu Hafriyat Çalışmaları depolama alanının yüzey sularından veya yağmur sularından etkilenmemesi için kafa Koç Elektrik hendekleri, kuşaklama kanalları vb. yapılacaktır. Depo alanının, dere yatağını bozmayacak, Taşeron Firma derede yön değişikliği yapmayacak şekilde ve hafriyat çevreye dağılmadan düzenli depo edilecektir. Hafriyat çalışmaları esnasında şeve kesinlikle malzeme atılmayacaktır. Fazla hafriyat malzeme şeve ve dere yataklarına bırakılmayacaktır. Kullanılacak hafriyat depolama alanına malzeme depolanmadan önce gerekli tahkimat yapılacak olup, herhangi bir şekilde dere içine girilmeyecektir ve derenin akış rejimi bozulmayacaktır. Arazi Hazırlık ve İnşaat Hava Emisyonları Araç Emisyonları Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşacak olan toz emisyonlarının min. indirilmesini sağlamak amacıyla; yol güzergahlarında arazöz ile sulama yapılacak, savurma yapmadan doldurma ve boşaltma işlemlerinin yapılması sağlanacak, malzemelerin taşınması sırasında araçların üzerinin branda ile kapatılacak ve malzemenin üst kısmının %10 nemde tutulacaktır. Araçlardan kaynaklanacak emisyonların da minimuma indirgenmesi için, 04.04.2009 tarih ve 27190 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği nin 7.Maddesi uyarınca; kullanılacak tüm araç ve ekipmanların rutin kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları bitene dek çalışmalarda başka araçlar kullanılacaktır. Ayrıca Trafik Kanunu na uygun şekilde çalışmaları konusunda uyarılarak özellikle yükleme standartlarına uygun yükleme yapmalarına dikkat edilecektir. Şantiye alanında oluşacak evsel nitelikli atıksu, faaliyet alanı ve yakın çevresinde oluşacak atıksu kurulacak paket atıksu arıtma tesisinde toplanacak ve arıtılacaklardır. Arıtılan su, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği ve 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik te verilen deşarj kriterlerini sağladıktan Kapı Deresi ne deşarj edilecektir. Koç Elektrik Taşeron Firma Koç Elektrik Taşeron Firma Atıksu İletim tüneli güzergahında yapılacak çalışmalardan kaynaklı kayda değer bir su çıkması beklenmemektedir. Ancak, iletim tüneli kazı çalışmalarında kaynaklı herhangi bir su çıkması durumunda çıkacak olan sular askıda katı madde bakımından zengin sular olacak olup, yaklaşım tüneli çıkışına yapılacak betonarme yapıda çökeltim havuzunda bekletildikten sonra yollarda oluşması muhtemel tozumayı engellemek amacıyla nemlendirmede kullanılacak ve fazla miktardaki su ise en yakın alıcı ortama deşarj edilecektir. Koç Elektrik - 218 -

İZLEME KONUSU ÖNLEM SORUMLULUK Projede çalışacak personelden kaynaklanan evsel katı atıklar, şantiye olarak kullanılacak sahalar içerisinde çeşitli noktalara yerleştirilen ağzı kapalı çöp bidonlarında toplanacaktır. Konteynırlarda biriktirilecek bu katı atıklar ise belli periyotlarda proje alanına en yakın belediye olan Gölbaşı Belediyesi katı atık toplama sistemine verilerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Katı Atıklar ve Ambalaj Atıkları Atık Yağ İş Sağlığı ve İş Güvenliği Arazi hazırlama ve inşaat çalışmalarından ise parça demir, çelik, sac, ambalaj malzemesi ve benzeri katı atıklar oluşacak olup, bu atıkların miktarı değişiklik göstereceğinden bir miktar belirlenememektedir. Ancak atıklar hurda olarak toplanıp, proje alanı içinde uygun bir yerde depo edilecek ve geri kazanımı mümkün olan atıklar yeniden kullanılacak ve/veya lisans almış geri dönüşüm firmalarına verilecektir. Arazi hazırlık çalışmaları esnasında meydana gelecek olan demir, çelik, sac vb. metal parçaları, şantiye alanı içerisinde kurulacak, taban sızdırmazlığı sağlanmış ve üzerinde sundurma yapı bulunan bir alanda muhafaza edilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıkların ise yine Gölbaşı Belediyesi katı atık toplama sistemine verilerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj ve ambalaj atıkları; 06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında çalışacak araçların bakım, onarım ve temizlikleri proje sahasında yapılmayacak olup, en yakın yetkili servislerde ve/veya akaryakıt istasyonlarında yaptırılacaktır. Ancak araç bakımlarının zorunlu olarak proje sahasında yapılması söz konusu olursa, bu durumda oluşması muhtemel atık yağların bertarafı için 21.01.2004 tarih ve 25353 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" hükümleri uygulanacaktır. Yapı işyerlerinde alınacak asgari sağlık ve güvenlik şartlarını içeren, 23.12.2003 tarih ve 25325 Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği ve 11.01.1974 tarih ve 14765 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş ve İş Güvenliği Tüzüğü hükümlerine uygun olarak inşaat çalışmalarının yürütülmesi sağlanacaktır. Koç Elektrik Taşeron Firma Yetkilendirilmiş Kuruluş Koç Elektrik Taşeron Firma Koç Elektrik Taşeron Firma - 219 -

AŞAMA İZLEME KONUSU ÖNLEM SORUMLULUK Arazi Hazırlık ve İnşaat Gürültü ve Titreşim Personelin Konut ve Diğer Teknik/Sosyal Altyapı İhtiyaçları Proje kapsamında arazi hazırlık çalışmaları açık sahada yapılacağından, gürültü tedbirlerinin alınması oldukça güç olacaktır. Gürültü, çalışmalar süresince gün boyu değişiklik gösterecek ancak çalışmalar gündüz yapılacağından gürültü oluşumu sınırlandırılmış olacaktır. Proje kapsamındaki çalışmalarda, ÇGDYY nin 9.maddesi nde belirtilen kara yolu araçlarında uyulması gereken şartlar ve 13. maddesi nde açık alanda kullanılan ekipmanlarda uyulması gereken şartlar dikkate alınarak, gürültü oluşumunu minimize etmek için gerekli tedbirler alınacaktır. Ayrıca, proje alanında, inşaat aşamasında meydana gelecek gürültü konusunda Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nin dördüncü bölümünde yer alan şantiye alanları için gürültü kriterleri ile ilgili 23.Madde de belirtilen hususlara uyulacak ve trafik muayeneleri, egzoz ölçümleri ve bakımları yapılan araçlar kullanılacaktır. İnşaat aşamasında makine ve ekipmanlarda meydana gelecek gürültüden çalışanları koruyabilmek ve gerektiğinde; 4857 sayılı İş Kanununun 78 inci maddesine göre düzenlenmiş olan ve 23 Aralık 2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Gürültü Yönetmeliği hükümleri gereğince, işçilerin gürültüye maruz kalmaları sonucu sağlık ve güvenlik yönünden oluşabilecek risklerden, özellikle işitme ile ilgili risklerden korunmaları için gerekli önlemler alınacaktır. İnşaat aşamalarında makine ve ekipmanlarda çalışanlara; başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler sağlanarak, çalışanların gürültüden etkilenmemeleri sağlanacaktır. Böylece, çalışmalarda makine ve ekipmanlardan kaynaklı oluşacak gürültü ve titreşim seviyeleri çalışanları rahatsız etmeyecek düzeye indirilmiş olacaktır. Ayrıca yönetmeliklerin öngördüğü değerler yakalanarak, çevreye verilecek gürültü ve titreşim, minimum düzeyde tutulmuş olacaktır. Proje kapsamında çalışacak personelin sosyal ihtiyaçları (barınma, dinlenme, yemekhane vb.) proje kapsamında kurulacak şantiye alanlarında yer alan sosyal tesislerden temin edilecektir. Ayrıca ihtiyaç duyulması halinde teknik ya da sosyal ihtiyaçlar, proje alanı yakın çevresindeki yerleşim birimlerinden temin edilebilecektir. Çalışan personel, Adıyaman ve Malatya İlleri ndeki sağlık merkezlerinden faydalanabilecektir. Koç Elektrik Taşeron Firma Koç Elektrik Taşeron Firma - 220 -

AŞAMA İZLEME KONUSU ÖNLEM SORUMLULUK Tesis içerisinde oluşması muhtemel tıbbi atıkların geçici olarak depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesi aşamalarında 22.07.2005 tarihli 25883 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen yükümlülüklere uygun olarak hareket edilecektir. Tıbbi Atık, Tehlikeli Atık ve Diğer Atıklar Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşması muhtemel tehlikeli atıklar ise 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtildiği üzere, sürekli kapalı olacak şekilde ve kimyasal reaksiyona uğramamasını sağlayarak geçici olarak depolayacaktır. Geçici olarak depolanan tehlikeli atıklar daha sonra Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından lisans almış firmalara teslim edilerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Bu kapsamda oluşacak tehlikeli atıkların geçici depolanması, taşınması ve bertarafı süresince lisanslı araçlar kullanılacak olup, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne uygun olarak hareket edilecektir. Koç Elektrik Taşeron Firma Arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasınca kullanılacak olan araçlardan kaynaklı kullanılmış araç lastikleri meydana gelebilecektir. Proje alanı içinde oluşması muhtemel ömrünü tamamlamış lastiklerin geri kazanım firmasına verilmesi sağlanacak olup, bu kapsamda 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Ayrıca proje kapsamında kullanılacak yemekhanede oluşacak bitkisel atık yağların bertarafında 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. - 221 -

AŞAMA İZLEME KONUSU ÖNLEM SORUMLULUK İşletme Atıksu Katı Atıklar ve Ambalaj Atıkları Atık Yağ İşletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksular, sızdırmasız fosseptik çukurda biriktirilecek ve dolmasına müteakiben vidanjörlerle çekilerek Belediyece belirlenen noktada kanalizasyon sistemine deşarj edilecektir. Projenin işletme aşamasında oluşacak bu atıklar; proje sahası içerisinde çeşitli noktalara yerleştirilen ağzı kapalı çöp bidonlarında toplanacak ve belli periyotlarda Sincik Belediyesi katı atık toplama sistemine verilerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. HES işletmelerinde ambalaj atıklarının oluşması söz konusu değildir. Ancak geri kazanımı mümkün olan ambalaj atıkları oluşması durumunda ise, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde; santral alanı içerisinde diğer katı atıklardan ayrı olarak toplanacak ve ambalaj atığı toplama lisansına sahip firma ile yapılacak sözleşme dahilinde firmaya teslim edilecektir. Trafoda izolasyon yağları kullanılmaktadır. Tesiste büyük çaplı arıza durumlarında, yapılacak yağ transferi işlemi sırasında, meydana gelebilecek kazalar sonucunda, ortama dökülen veya taşan izolasyon yağı üzerine kum, çakıl veya talaş gibi absorban dökülerek ortama sızması önlenecek daha sonra bu karışım varillere alınarak depolanacaktır. Kullanılacak izolasyon yağının yaklaşık ömrü 25-30 yıl arasındadır. Kullanım ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının bertarafı ise, lisanslı bertaraf tesislerinde, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir. Atıkların bertaraf tesislerine taşınması lisanslı taşıyıcı vasıtası ile yapılacaktır. Bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5.bölümlerde atık yağların taşınması ve depolanması ile ilgili öngörülen şartlar sağlanacak, işletme içindeki Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun olarak yapılmış geçici depolarda depolanacaktır. Daha sonra ihale yolu ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. Ayrıca söz konusu izolasyon yağlarının depolanması, taşınması ve bertarafı esnasında 27.12.2007 tarih ve 26739 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bifenil (PCB) ve Poliklorlu Terfenil (PCT) lerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik e ve Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Koç Elektrik Koç Elektrik Sincik Belediyesi Koç Elektrik - 222 -

AŞAMA İZLEME KONUSU ÖNLEM SORUMLULUK Gürültü Projenin işletme aşamasındaki tek gürültü kaynakları, santral binalarının içerisindeki jeneratör ve türbünler olacaktır. Santral binaları gürültüyü izole edeceğinden bina dışına herhangi bir gürültü ulaşması söz konusu olmayacaktır. Santral binasında çalışacak personeller için ise; gürültünün çok olduğu alanlarda 4857 sayılı İş Kanunu nda Koç Elektrik belirtilen, kulaklık, kulak tıkaçları, vb. gibi koruyucu giysiler ve gereçler temin edilerek tesis içerisindeki gürültüden etkilenmemeleri sağlanacaktır. Raporda belirtilen debi değeri, doğal hayatın devamlılığını sağlamak barajdan dere yatağına can suyu bırakılacaktır. Bırakılan cansuyu, uzaktan algılamalı AGİ ile günlük Doğal Hayatın Sürekliliği İçin akım değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ne Adıyaman ve Bırakılacak Koç Elektrik Malatya İl Çevre ve Şehircilik Müdürlükleri ne veri aktarımı sağlanacaktır. Kurulacak Minimum Debi (Can Suyu) AGİ yeri DSİ Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazide tespit edilecek olup, kurulacak AGİ İşletme istasyonu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. İşletme ve İşletme Sonrası Doğal Hayatın Korunması Arazi Islahı ve reklamasyon çalışmaları Balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması, sucul ortamdaki doğal dengenin bozulmaması ve balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla balık geçidi yapılacaktır. Regülatörde yapılması planlanan balık geçidi sayesinde balıkların su yatağında rahatlıkla ilerlemeleri sağlanmış olacaktır. Enerji üretiminde kullanılan su herhangi bir işlemden geçirilmeden direkt elektrik üretiminde kullanıldıktan sonra tekrar yatağına geri verilecektir. Dolayısıyla suyun, projeden kaynaklı bir kirlenmeye maruz kalması beklenmemektedir. Proje kapsamında regülatör, HES, şantiye alanı, hafriyat depolama alanının inşaatları öncesi toplanan üst toprak inşaat sonrasında tesislerin çevre düzenlemelerinde kullanılacaktır. Tesis çevrelerinde bitkilendirme çalışmalarının yanı sıra kalıcı erozyon önlemlerinin alınması gerekecektir. Islah çalışmalarında ise tesis çevrelerine ağaç dikilip bitkilendirme yapılacaktır. Koç Elektrik DKMP Genel Mdlüğü Koç Elektrik - 223 -

Tablo 99 İzleme Planı Aşama İzlenecek Parametre Parametre İzleme Yeri Parametrelerin Nasıl İzleneceği İzleme Sıklığı Su kalitesi Santral memba ve mansap kısmında Çevre ve Şehircilik Bakanlığından Laboratuvar Yeterlik Belgesi almış Laboratuvarlara analizlerinin yaptırılması 1 kez İnşaat Öncesi Orman İzni Proje arazisi içerisinde orman sayılan alanlar Yazılı izin ile İnşaat öncesi Peyzaj İnşaat çalışması yapılacak sahalar Fotoğraf veya kamera İnşaat öncesi Hafriyat Depolama ve İzni Tarihi, kültürel ve arkeolojik varlıklar Toz (PM10) Depolama Alanları İçin Yazılı İzin ile İnşaat Öncesi Arazi Gözlem İnşaat Esnası İnşaat Sahası Çevre ve Şehircilik Bakanlığından Laboratuvar Yeterlik Belgesi almış Laboratuvarlara Alıcı ortamda ortam toz (PM10) ölçümü yapılacaktır. Yılda 1 kez Evsel atık su Atıksu Arıtma Tesisi Çıkışı Çevre izninin alınması ve arıtma tesisinin sürekli çalışır halde olması Yılda 1 kez Hafriyat artığı Şantiye ve çalışma alanında Çalışma alanı ve yakınlarında etrafta hafriyat artığı malzemenin atılıp atılmadığı izlenecektir. Günlük Katı Atıklar Çalışma Alanı ve Şantiye Ayrıştırılan atıkların geri kazanım amaçlı kuruluşlara teslim edildiğine dair tutanaklar Günlük İnşaat Atık motor yağları, Bitkisel Atık Yağlar Sızıntının olabileceği şantiye ve çalışma alanındaki iş makinelerinin hepsinde Gözlemsel olarak bakılacaktır.sızıntı, döküntü olup olmadığı kontrol edilecektir. Sızıntı ve döküntü anında kayıt tutulacak ve şantiye şefine haber verilecektir. Yıllık olarak Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği gereği Ek-2 formlarının doldurularak İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne düzenli olarak verilmesi sağlanacaktır. Günlük Gürültü Alıcı ortamlarda Gürültü ölçüm cihazı ile Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne uygun olarak yetkili laboratuarlara ölçüm yaptırılacaktır. Yılda 1 kez Halkın Güvenliği Çalışma alanlarında İkaz panolarının yerinde olup olmadığı, reflektör lambalarının çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir. Güvenlik personeli tarafından çalışma alanına görevliden başkasının girmemesi sağlanacaktır. Günlük - 224 -

Aşama İzlenecek Parametre Parametre İzleme Yeri Parametrelerin Nasıl İzleneceği İzleme Sıklığı Tehlikeli Atıklar Çalışma ve şantiye sahaları Yağ, yakıt, boya vb. bulaşmış eldiven, üstüpü, ambalaj vb. atıklar ayrı olarak biriktirilecek ve belirli miktara ulaşınca lisanslı taşıyıcılar vasıtası ile lisanslı bertaraf tesisine gönderilecektir. Ulusal atık taşıma formu İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne gönderilecektir. Günlük Yerel ve ekonomik aktivitelerin zarara uğramaması Çalışma alanında Gözle kontrol edilecektir. Şikayet noktasında kontrol yapılacaktır. Günlük İnşaat İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışma ve şantiye sahaları İş Kanunu ve Yönetmeliği gerekleri kontrol edilecektir. İşçi sağlığı yönünden gürültü ölçümleri yaptırılacak gürültü derecesi sınır değerleri geçmeyecektir. Geçmesi durumunda işçilere başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Toz çıkaran işlerde çalışan işçilere, işin özelliğine ve tozun niteliğine göre uygun kişisel korunma araçları ile maskeler verilecektir. Günlük/Haftalık/Aylık ph, BOİ, Yağ-Gres Bir kaza sonucunda yüzey sularına veya yeraltı sularına atık yağ, akaryakıt vb. atıkların bulaşması sonucunda bu alanlardan da numuneler alınarak analizleri yaptırılacaktır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan Laboratuar yeterlik belgesi almış laboratuarlara analizler yaptırılacaktır. Çevresel kaza sonucu suya karışma olduğunda Evsel atık su Atıksu Arıtma Tesisi Çıkışı Çevre izninin alınması ve arıtma tesisinin sürekli çalışır halde olması Yılda 1 kez İşletme Katı Atıklar Gürültü Tesis Sahası HES binasında ve en yakın konutta Ayrıştırılan atıkların geri kazanım amaçlı kuruluşlara teslim edildiğine dair tutanaklar Gürültü ölçüm cihazı ile Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne uygun olarak yetkili laboratuarlara ölçüm yaptırılacaktır. Ayda 1 kez Şikayet Durumunda Halkın Güvenliği Regülatör ve HES in etrafı Güvenlik ekibi tarafından gözlemsel olarak izlenecektir. Sürekli - 225 -

Aşama İzlenecek Parametre Parametre İzleme Yeri Parametrelerin Nasıl İzleneceği İzleme Sıklığı Bitkisel atık yağlar Tesis mutfağında Bitkisel atık yağlar sızdırmaz kaplarda biriktirilip, lisanslı geri kazanım tesislerine verilecektir. Ulusal atık taşıma formları İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne gönderilecektir. Atık yağ kapları doldukça İşletme İş Sağlığı ve Güvenliği Santral binasında Periyodik kontrol listeleri doldurularak İş Kanunu ve Yönetmeliği gerekleri kontrol edilecektir. İşçi sağlığı yönünden gürültü ölçümleri yaptırılacak gürültü derecesi sınır değerleri geçmeyecektir. Geçmesi durumunda işçilere başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler verilecektir. Günlük/Haftalık/Aylık Cansuyu Mansabda kalan dere yatağında Uzaktan algılamalı Akım Gözlem İstasyonu ile ölçüm ve kayıt tutma Sürekli Atık Yağ Trafo Gözlemsel Sürekli Balık Geçidi Regülatör Yapısında Gözlemsel Balıkların Göç Dönemi - 226 -

VIII.2 ÇED Olumlu Belgesinin Verilmesi Durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi Alan Kurum/Kuruluşların Yükümlülükleri Başlığı Altında Belirtilen Hususların Gerçekleştirilmesi ile İlgili Program 18.12.2009 tarih ve 27436 sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Belgesi Tebliği, Yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlıklı 9. Maddesinin 4. Fıkrasında ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Kurum/kuruluşun yeterlik belgesinin iptal edilmesi veya kuruluşun kapanması halinde, bu durumun proje sahibine bildirilmesinden itibaren bir ay içerisinde, proje sahibi yeterlik belgesi almış diğer kurum/kuruluşlardan herhangi biriyle sözleşme yaparak Bakanlığa bildirmekle, ilgili kurum/kuruluş bu Tebliğin Ek-4 ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. denilmektedir. Proje kapsamında ÇED Raporu kapsamında belirlenen ve uyulacak taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğine ilişkin takip izleme programı kapsamında gerçekleştirilecek olup taahhüt edilen hususlara uyulup uyulmadığı rapor edilecektir. Bakanlığın belirlediği süreler içerisinde ilgili birime ulaştırılacaktır. - 227 -

BÖLÜM IX: YUKARIDA BAŞLIKLAR HALİNDE VERİLEN BİLGİLERİN TEKNİK OLMAYAN BİR ÖZETİ ( Projenin İnşaat ve İşletme Aşamalarında Yapılması Planlanan Tüm Çalışmaların ve Çevresel Etkiler İçin Alınması Öngörülen Tüm Önlemlerin, Mümkün Olduğunca Basit, Teknik Terim İçermeyecek Şekilde ve Halkın Anlayabileceği Saddelikte Anlatılması) Proje; Koç Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü, Canacık Komu Mevkii Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere Köyü, Güvercin Kayası Mevkiinde, Kapı Deresi üzerinde, hidroelektrik potansiyelini değerlendirerek enerji üretimine yönelik Koç Regülatörü ve HES enerji yatırımını kapsar. Koç Regülatörü ve HES projesi ile Kapı deresi üzerinde 992.00 m talveg kotunda Koç Regülatörü ile toplanan suyun 1.130 m uzunluğundaki iletim tüneli ve 4.020 m uzunluğundaki kapalı iletim kanalı vasıtası ile yükleme havuzuna iletilmesi ve yükleme havuzundan sonra 215.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 935.00 m kuyruksuyu kotunda bulunan santral binasına alınması sureti ile enerji üretimi planlanmaktadır. Proje kapsamında yapımı önerilen tesisler; regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim tüneli ve kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, kuyruksuyu kanalı ve enerji nakil hattıdır. Üretilen enerji 34.5 kv lık yaklaşık 16 km uzunluğundaki enerji iletim hattı ile enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. Enerji tüketimi, nüfus artışı, sanayileşmenin ilerlemesi, teknolojinin yaygınlaşması ve refah seviyesinin giderek yükselmesine paralel olarak artmakta olup, bu ve benzeri projelerin gerekliliği günden güne artmaktadır. Söz konusu proje ile üretilecek enerji, bölge illerinin enerji ihtiyacının karşılanmasında önemli bir katkı sağlayacak, enerjide dışa bağımlılığımızı azaltacaktır. Dolayısıyla projenin tesis edilmesi, hem bölge ekonomisini hem de Türkiye ekonomisini olumlu yönde etkileyecektir. Projenin 2 yılda işletmeye alınması planlanmaktadır. Geçici olarak nitelendirebileceğimiz bu sürelerde projede kullanılacak inşaat malzemelerinin tamamına yakın bir bölümü ile işçilik, makine ve ekipmanlar bölgeden temin edilecektir. Bu da bölge ekonomisine geçici de olsa bir canlılık getirecektir. Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında tüm ünitelerde toplamda yaklaşık 75 kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 10 kişinin çalışması öngörülmektedir. Proje kapsamında çalışacak personelin mümkün olduğunca yöre halkından temin edilmesine özen gösterilecektir. Gerek yöreden temin edilecek personele, istihdam durumunun yaratılması gerekse şehir dışından gelecek personelin ihtiyaçlarının yöreden karşılanması, dolayısıyla yöre ekonomisine az da olsa bir katkı sağlanacaktır. Faaliyetin işletme aşamasında, derede menba ve mansapta yaşayan sucul canlıların yaşama ortamlarını kaybetmemesi amacı ile bırakılacak can suyu miktarı hazırlanan HES Projeleri ve Hidrolik Faaliyet Talepleri Değerlendirme Raporu ile belirlenmiştir. Bırakılan cansuyu, uzaktan algılamalı Akım Gözlem İstasyonu ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ Bölge Müdürlüğü'ne veri aktarımı sağlanacaktır. Kurulacak uzaktan algılamalı Akım Gözlem İstasyonu yeri DSİ Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazide tespit edilecek olup, kurulacak AGİ istasyonu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. - 228 -

Ayrıca, kurulacak AGİ İstasyonu inşaat aşamasında tamamlanarak deneme üretimine geçilmeden önce çalışır vaziyette olacaktır. Planlanan yatırım dâhilinde projenin inşa edileceği alan bakımından binlerce kilometrekarelik çok geniş bir alanı ilgilendiren bir yatırım olmadığından (Örnek: GAP Projesi) doğal nem miktarında ve iklim üzerinde bir değişiklik beklenmemektedir. Dolayısıyla iklimsel değişiklik beklenmediğinden buna bağlı olarak da flora, fauna ve bunların habitatları üzerinde olumsuz bir etki beklenmemektedir. Doğal ve fiziksel anlamda gerçekleşecek en büyük değişim, enerji üretim tesisleri ve bu tesislerin inşaası için kurulacak yardımcı tesislerin bulunduğu alanda yaşanacaktır. Bu noktalarda doğal bitki örtüsü tahrip olurken, ekosistemdeki denge, müdahaleler sonucunda geçici olarak aksaklıklara uğrayacaktır. Bu aksaklığı ortadan kaldırabilmek adına yapılacak peyzaj çalışmalarıyla; öncelikle tahrip edilen bölgenin rehabilitasyonu gerçekleştirilerek, alanın doğal peyzaj değerini tekrar kazanması sağlanacaktır. Proje kapsamında balık türleri için balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla balık geçidi yapılacaktır. DSİ, İşletme ve Bakım Dairesi ile koordineli olarak çalışılarak balık geçidi projesi için onay alınacaktır. İnşaat aşamasında açık alanda yapılacak patlatma işlemleri canlıların üreme dönemleri (Mart-Haziran ayları) dışında gerçekleştirilecek, bu dönemlerde patlatma yapılmayacaktır. Projenin inşaat ve işletme aşamasında, bu raporun IV. bölümünde verilen çevresel etkilerin özellikleri ve söz konusu çevresel etkilere karşı alınacak önlemler detaylı olarak irdelenmiştir. Kısaca bunları açıklarsak; Proje dahilinde yapılacak her türlü işlemde, 31 Aralık 2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 13 Şubat 2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmelik çerçevesinde yer alan alıcı ortam değerleri ile atıksu deşarj kriterlerine uyulacaktır. Proje dahilinde kurulacak olan paket atıksu arıtma tesisi için, 29.04.2005 tarih ve 4343 sayılı Atıksu Arıtma Tesisi Proje Onayı genelgesi kapsamında onayı yapılacaktır. Adıyaman İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü nden atıksu arıtma tesisi için 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince arıtılmış atıksuların deşarjı için Çevre İzin Belgesi alınacaktır. Tesis proje ile eş zamanlı olarak işletmeye alınacaktır. Oluşması muhtemel atık yağların bertarafı için 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" hükümleri uygulanacaktır. - 229 -

İzolasyon yağlarının dökülmeye, sızmaya, taşmaya ve yağmura karşı gerekli önlemler alınacak ve emniyet havuzu yapılacaktır. İzolasyon yağları ile ilgili yapılacak işlemlerin tamamında 27 Aralık 2007 tarih ve 26739 Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Polikorlu Bifenil ve Polikorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Projenin tüm aşamalarında oluşacak katı atıkların (yemek artığı vb.) 14.03.1991 tarihli ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere dökülmesinin yasak olduğu konusunda çalışanlar uyarılacak ve gerek bu yasağa gerekse Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin tüm hükümlerine proje dahilinde uyulacaktır. Projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj ve ambalaj atıkları; 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Patlayıcı maddenin kullanılması, korunması, taşınması konuları; Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esasları na ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve 19589 sayılı resmi Gazete de yayımlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. 31.05.2005 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri yerine getirilecektir. Patlatmaların yapılması durumunda, patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede tehlikeli, parlayıcı ve patlayıcı özellik gösteren maddeler ile ilgili olarak Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Tüzüğü ne uyulacaktır. 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği" hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında makine ve ekipmanlarda meydana gelecek gürültüden çalışanları koruyabilmek ve gerektiğinde; 4857 sayılı İş Kanunu nun 78 inci maddesine göre düzenlenmiş olan ve 23 Aralık 2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Gürültü Yönetmeliği hükümleri gereğince, işçilerin gürültüye maruz kalmaları sonucu sağlık ve güvenlik yönünden oluşabilecek risklerden, özellikle işitme ile ilgili risklerden korunmaları için gerekli önlemler alınacaktır. İnşaat aşamalarında makine ve ekipmanlarda çalışanlara; başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler sağlanarak, çalışanların gürültüden etkilenmemeleri sağlanacaktır. Proje kapsamında belirlenen Hafriyat depolama alanı için 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Yönetmeliği nin 36. Maddesinde belirtilen dokümanlar bizzat ilgili Mülki Amirliğe başvuru yapılacak ve yönetmeliğin Ek-2 ve Ek-3 nde belirtilen izinler alınacak ve yönetmelik hükümleri çerçevesinde depolama gerçekleştirilecektir. Tüm hafriyat çalışmalarında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uyularak hareket edilecektir. Ayrıca, hafriyat depolama alanı, bu alanların ve tesislerin taşkın durumları ile ilgili olarak DSİ Bölge Müdürlüğü ile koordineli olarak çalışılacak ve söz konusu kurumun uygun görüşü doğrultusunda hareket edilecektir. Ayrıca, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı - 230 -

Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümleri gereği Adıyaman İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü nden hafriyat sahaları için izin alınacaktır. Yapılacak tüm arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında 03.07.2009 tarihli 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) İzne Tabi Tesisler İçin Emisyon Sınırları ekinde (Ek-1) belirtilen, açıkta depolanan tozlu yığma malzemelerle ilgili hava kalitesi standartlarını karşılama hususlarına uyulacaktır. Araçlardan kaynaklanacak emisyonların da minimuma indirgenmesi için, 04.04.2009 tarih ve 27190 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği nin 7. Maddesi uyarınca; kullanılacak tüm araç ve ekipmanların rutin kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları bitene dek çalışmalarda başka araçlar kullanılacaktır. Ayrıca Trafik Kanunu na uygun şekilde çalışmaları konusunda uyarılarak özellikle yükleme standartlarına uygun yükleme yapmalarına dikkat edilecektir. Proje alanı içinde oluşması muhtemel ömrünü tamamlamış lastiklerin geri kazanım firmasına verilmesi sağlanacak olup, bu kapsamda 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Proje kapsamında kullanılacak yemekhanede oluşacak bitkisel atık yağların bertarafında 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Projede kullanılacak olan araçların bakım ve onarımlarının faaliyet alanı içerisinde yapılması durumunda, ortaya çıkması muhtemel atık aküler, 03.03.2005 tarih ve 25744 Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda proje alanı içerisinde taban sızdırmazlığı sağlanmış, kapalı bir ortamda muhafaza edilecek ve lisans almış geri kazanım firmasına verilmek sureti ile bertarafı sağlanacaktır. Proje kapsamında tarım alanlarının kullanılması durumunda tarım dışı amaçla arazi kullanılması için, 19.07.2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, Adıyaman ve Malatya Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlükleri nden gerekli izinler alınacaktır. Proje kapsamında orman sayılan alanların kullanımı için, Orman Kanunun, 17 ve 18. Maddeleri Uygulama Yönetmeliği gereği Orman Bölge Müdürlükleri nden ''Orman İzni'' alınacaktır. Bunlara ilaveten proje kapsamında inşa edilecek yapılar için, 3194 sayılı İmar Kanunu na göre belediye sınırları içerisinde ilgili belediyelerden, belediye sınırları dışarısındaki yerlerde ise İl Özel İdaresi nden Yapı Kullanım İzin Belgesi, 10.08.2005 tarih 25902 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik in 5. maddesi gereğince İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı (GSM) alınacaktır. - 231 -

Proje kapsamında işletilmesi planlanan bütün tesislerin montajı, işletilmesi ve işletme faaliyete kapandıktan sonraki işlemlerde ÇED Raporunda belirtilen taahhütlere ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 2872 Sayılı Çevre Kanunu, 4856 ve 5491 sayılı Kanunlara Yasalara ve bu kanunlara istinaden çıkartılan tüzük ve yönetmelikler ile ilgili mevzuatlara uyulacaktır. Koç Regülatörü ve HES Projesi kapsamında, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış ve çıkartılacak olan Yönetmelik ve Tüzük hükümlerine, projenin tüm aşamalarında uyulacaktır. Böylece bu proje ile yenilenebilir enerji kaynaklarından biri olan HES projesi, çevresel etkileri minimize edilmiş bir şekilde hayata geçirilmiş olacaktır. - 232 -

BÖLÜM X: HALKIN KATILIMI ( Projeden Etkilenmesi Muhtemel Yöre Halkının Nasıl ve Hangi Yöntemlerle Bilgilendirildiği, Proje ile İlgili Halkın Görüşlerinin ve Konu ile İlgili Açıklamalar ) 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, Üçüncü Bölüm, Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulama Yöntemi ana başlıklı ve Halkın katılımı toplantısı alt başlıklı 9.maddesinde Komisyonun kapsam belirleme toplantısından önce, halkı yatırım hakkında bilgilendirmek, projeye ilişkin görüş ve önerilerini almak üzere proje sahibi tarafından projenin gerçekleştirileceği yerde Bakanlık ile mutabakat sağlanarak belirlenen tarihte, halkın katılımı toplantısı düzenlenir. denilmekte olup Adıyaman ve Malatya Çevre ve Şehircilik Müdürlükleri ile Toplantı yeri, Valilik ve proje sahibi tarafından belirlenir ve Valilik tarafından Bakanlığa bildirilir. Toplantı için projeden en çok etkilenmesi beklenen ilgili halkın kolaylıkla ulaşabileceği merkezi bir yerin seçilmesine özen gösterilir. hükmü uyarınca toplantı yeri olarak Adıyaman İlinde Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü İlköğretim Okulu ve Malatya ilinde Doğanşehir İlçesi, Kapıdere köyü ilköğretim okulu tespit edilmiştir. Proje sahibi, toplantı tarihini, saatini, yerini ve konusunu belirten bir ilanı ulusal düzeyde yayımlanan bir gazete ile o yörede yayımlanan yerel bir gazetede toplantı tarihinden en az on gün önce yayınlatır. hükmü uyarınca Ulusal ve Adıyaman ve Malatya için ayrı ayrı 2 adet yerel gazetede on gün öncesinden yayınlatılmıştır. A Malatya İli Halkın Katılım Toplantısı B Adıyaman İli Halkın Katılım Toplantısı Şekil 53 Halkın Katılım Toplantısı Resimleri - 233 -

Proje ile ilgili olarak Adıyaman Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Başkanlığında 07.02.2011 tarihinde, saat 13:00 de, Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü İlköğretim okulu ile 08.02.2011 tarihinde, saat 13:00 de, Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere köyü ilköğretim okullarında halkı bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak maksadı ile Halkın Katılımı Toplantısı düzenlenmiştir. Toplantı ile ilgili görüş ve önerilere ilişkin kayıtlar Adıyaman ve Malatya Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerince tutulmuştur. - 234 -

BÖLÜM XI: SONUÇLAR ( Yapılan Tüm Açıklamaların Özeti, Projenin Önemli Çevresel Etkilerinin Sıralandığı ve Projenin Gerçekleşmesi Halinde Olumsuz Çevresel Etkilerin Önlenmesinde Ne Ölçüde Başarı Sağlanabileceğinin Belirtildiği Genel Bir Değerlendirme, Proje Kapsamında Alternatifler Arası Seçimler ve Bu Seçimlerin Nedenleri ) Koç Regülatörü ve HES projsei, 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin 30/06/2011 tarih ve 27980 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan son değişikliği dikkate alınaraktan değerlendirildiğinde, EK II Seçme Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesinde, Enerji, turizm, konut başlığı Madde 32 (Kurulu gücü 0-25 MW m arasında olan nehir tipi santraller) kapsamındadır. Söz konusu projeye, 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin 17. maddesi gereğince Adıyaman İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü kararı ile ÇED Gereklidir Kararı verilmiştir. Bu kapsamda ÇED Yönetmeliği nin 17. maddesinde Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir kararı alınan projeler yönetmeliğin 7. maddesi gereğince Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi olup işbu ÇED Raporu, Kapsam ve Özel Format Belirleme Toplantısında komisyon tarafından belirlenen özel formata göre hazırlanmıştır. Söz konusu proje ile Koç Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından Kapı deresi üzerinde 992.00 m talveg kotunda Koç Regülatörü ile toplanan suyun 1.130 m uzunluğundaki iletim tüneli ve 4.020 m uzunluğundaki kapalı iletim kanalı vasıtası ile yükleme havuzuna iletilmesi ve yükleme havuzundan sonra 215.00 m uzunluğundaki cebri boru ile 935.00 m kuyruksuyu kotunda bulunan santral binasına alınması sureti ile enerji üretimi planlanmaktadır.. Proje kapsamında mevcut durumda; 7,465 MW e / 7,773 MW m kurulu güçle yıllık 28,76 GWh enerji üretimi planlanmaktadır. Koç Regülâtörü ve HES Enerji Projesi, Adıyaman İli, Gölbaşı İlçesi, Hamzalar Köyü, Canacık Komu Mevkii Malatya İli, Doğanşehir İlçesi, Kapıdere Köyü, Güvercin Kayası Mevkiinde, Kapı Deresi üzerinde inşa edilecektir. Proje alanının ulaşım için Doğanşehir ilçesinden Kapıdere köyüne gelen karayolu bulunmaktadır. Mevcut bu yol asfalt kaplıdır ve her mevsim ulaşıma açıktır. Regülâtör yerine bu yolun 34. km'sinden sola ayrılarak yapılacak olan 400 m lik bir servis yolu ile ulaşılacaktır. Adıyaman ilinden ulaşım ise; Kahramanmaraş- Malatya karayolu üzerinde Gölbaşı ilçesinden 11 km sonra sola ayrılan Kapıdere yolundan sağlanacaktır. Proje kapsamında yapımı önerilen tesisler; kapsamında regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim tüneli ve kanalı, yükleme havuzu, cebri boru, santral binası, kuyruksuyu kanalı ve enerji nakil hattıdır. Üretilen enerji 34.5 kv lık yaklaşık 16 km uzunluğundaki enerji iletim hattı ile enterkonnekte sisteme bağlanacaktır. Şantiye sahası içerisinde; yatakhaneler, idari bina, tehlikeli atık depolama alanı, paket atıksu arıtma tesisi, araç bakım ve tamirat atölyesi, yemekhane kurulacaktır. Proje ünitelerinin inşası için gerekli olan agrega malzeme ihtiyacı gerekli izin ve ruhsatları alınmış olan civar tesislerden satın alma yolu ile karşılanacaktır. Dolayısı ile agrega malzeme ihtiyacı da bu yolla giderilmiş olaraktır. Yine kaya malzeme ihtiyacı gerekliliği durumuna bu ihtiyaç gerekli izin ve ruhsatları alınmış civar tesislerden satın alma yolu ile giderilecek proje kapsamında taş ocağı ve kum çakıl ocağı kurulmayacaktır. - 235 -

Koç Regülâtörü ve HES projesi ile Kapı deresinin akımları değerlendirilerek enerji eldesi sağlanacaktır. Koç Reg. ve HES projesi sadece enerji üretimini amaçlayan bir proje olup söz konusu proje kapsamında 992 m talveg kotunda planlanan regülatör yardımıyla alınan sular, sırası ile 1130 m ve 4020 m uzunluğundaki tünel+kanaldan oluşan karma bir iletim yapısıyla cebri boru iletim sistemine aktarılmakta ve 215 m uzunluğundaki cebri boru ile aktarılan sular, Kuyruk Suyu Kotu 935 m. de planlanan HES tesislerine iletilerek, 61,98 m lik brüt düşünün değerlendirilmesi ile enerji üretimi gerçekleştirilecektir. Projenin 2 yılda işletmeye alınması planlanmaktadır. Geçici olarak nitelendirebileceğimiz bu sürelerde projede kullanılacak inşaat malzemelerinin tamamına yakın bir bölümü ile işçilik, makine ve ekipmanlar bölgeden temin edilecektir. Bu da bölge ekonomisine geçici de olsa bir canlılık getirecektir. Koç Regülatörü ve HES proje alanı içerisinde; devletin hüküm ve tasarrufu altında olan orman sayılan alanlar ve şahıslara ait araziler yer almaktadır. Proje alanının büyük bir kısmı orman arazisi olup; iletim sistemi güzergâhı üzerinde ve santral yerinde şahıs arazileri yer almaktadır. Proje kapsamında 91214,21 m 2 orman alanı ve 59852,77 m 2 şahıs arazisi kullanılması planlanmaktadır. Alanlarla ilgili olarak proje kapsamında kullanılacak tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması için, gerekli görülmesi halinde 19.07.2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, Adıyaman ve Malatya Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlükleri'nden gerekli izinler alınacak, orman sayılan alanların kullanımı için, Orman Kanunun, 17. ve 18. Maddelerinin Uygulama Yönetmeliği gereği Orman Genel Müdürlüğü nden ''Orman İzni'' alınacak, Tapulu maliye arazileri ve tescil dışı araziler için de Ekonomi Bakanlığından irtifak hakkı alınacak ve Tapulu mülkiyet arazileri için ise kamulaştırma işlemi gerçekleştirilecektir. İnşa sırasında gerçekleşecek taşkınların önlenmesi ve inşa yerlerinde çalışma imkanlarının oluşturulmasına yönelik olarak çevirme yapıları inşa edilecektir. Çevirme yapılarının inşası esnasında geçici ve kısmi olarak su ortamında bulanıklık gözlemlenecek olup inşa için debinin en düşük olduğu zaman seçilerek bulanıklık kısa sürede giderilmesi sağlanacaktır. Derivasyon kondüvisinin inşa edilmesine müteakip olarak su bu birim içerine alınacak olduğundan su ortamında yaşayan ekosistemde önemli bir etkisinin olmayacağı öngörülmektedir. Kazı Fazlası Malzeme Depolama Alanı için depolama sırasında dere yataklarına zarar verilemeyecek ve dere akışları engellenmeyecektir. Ayrıca kazı fazlası malzemenin yağış, rüzgar gibi dış etkenlerle dere yataklarına rusubat olarak taşınmasını engellemek için gerekli tedbirler alınacaktır. Kazı fazlası malzemeleri dere yatağına dökülmeyecek, ve malzeme dökülen yerlerde tahkimat gerçekleştirilecektir. Bu konuda 09.09.2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesine hassasiyetle uyulacaktır. Ayrıca 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. - 236 -

Proje kapsamında ulaşım yolu tesis edilmesi esnasında suyun geçişini sağlamak üzere gerekli görülen yerlere menfezler inşa edilecek, kazı fazlası malzeme döküm alanı ve bitkisel toprak depolama alanı şevlerinde duraylılık için gerekli tedbirler alınarak şev açıları mümkün oldukça akma ve yakmalara direnç gösterecek şekilde belirlenecek, dere yatağına yatak genişliğini daraltacak şekilde herhangi bir katı atık, kazı fazlası malzeme, bitkisel toprak depolanmasına müsaade edilmeyecek, 4373 sayılı "Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Korunma Kanunu"nda belirtilen koruma tedbirlerine uyulacaktır. Koç Regülatörü ve HES projesinin inşaat ve işletme aşamalarında 23.12.1960 tarih ve 10688 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüge giren Yeraltı Suları Hakkında Kanun hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Proje ile ilgili olarak hazırlanmış olan onaylı Su kullanım hakları raporu ek 13 de sunulmaktadır. Can suyunun belirlenmesine ilişkin olarak Koç Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından Karadeniz Teknik Üniversitesi Toprak İlmi ve Ekoloji ABD Başkanı Prof. Dr. Lokman ALTUN, Karadeniz Teknik Üniversitesi Hidrobiyoloji ABD Prof. Dr. Bilal KUTRUP ve Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Uygulamalı Jeoloji ABD Hidrojeoloji Bilim Dalı Doç. Dr. Fatma GÜLTEKİN e hazırlatılan ve rapor ekinde de sunulan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri için Değerlendirme Raporunda; (ek 5 ) projeye ilişkin bütün aylarda ıslak çevre yöntemine göre 1,173 m 3 /s (1173 l/s) çevresel/ekosistem suyunun bırakılması gerekmektedir. Bu çevresel/ekosistem suyu değerleri için ortalama derinlik ve ortalama hız sırası ile Ortalama derinlik 0,54 m (56 cm) ve ortalama hız 0,60 m/s olarak tespit edilmiştir. Çakır Regülatörü ve HES projesi için Akım-Süreklilik Eğrisine göre bırakılması gereken Çevresel/Ekosistem suyu 0,815 m 3 /s olarak belirlenmiştir. Bu debiye karşılık gelen ortalama su derinliği ve su hızı sırasıyla 0,48 m (48 cm) ve 0,55 m/sn olarak tespit edilmiştir. Baz akım metoduna göre bu derede bulunması gereken minimum çevresel su ihtiyacı 1,00 m 3 /sn dir. Bu debiye karşılık gelen su derinliği ve su hızı sırasıyla 0,51 m (51 cm) ve 0,58 m/sn olarak hesaplanmıştır. Koç Reg. ve HES projesine ait Islak Çevre, Akım Süreklilik Eğrisi ve Baz Akım Yöntemlerine göre Çevresel/Ekosistem suyu miktarları belirlenmiştir. Hazırlanan HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri için Değerlendirme Raporunun Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından incelenmesi sonucu çevresel akış miktarı Nisan-Haziran ayları için 1,00 m 3 /s ( %14 ), Temmuz-Mart aylarında 0,815 m 3 /s (%11 ) dir. Bu debilere karşılık gelen ortalama derinlik ve akıntı hızı değerleri sırasıyla 1000 litre için 0,51 m (51 cm), 0,58 m/s, 815 litre için ise 0,48 m (48 cm), 0,55 m/s olarak tespit edilmiştir ( Bkz Ek 5). Bırakılan cansuyu, uzaktan algılamalı Akım Gözlem İstasyonu ile günlük akım değerleri ölçülecek ve aylık olarak DSİ Bölge Müdürlüğü'ne veri aktarımı sağlanacaktır. Kurulacak uzaktan algılamalı Akım Gözlem İstasyonu yeri DSİ Bölge Müdürlüğü ile birlikte arazide tespit edilecek olup, kurulacak AGİ istasyonu GPRS modemli cihazla donatılacaktır. Ayrıca, kurulacak AGİ İstasyonu inşaat aşamasında tamamlanarak deneme üretimine geçilmeden önce çalışır vaziyette olacaktır. Çevresel Etki Değerlendirme sürecinin tamamlanmasına müteakip olarak 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nin 23. Maddesi kapsamında Koç Regülatörü ve HES projesi için Orman ve Su İşleri Bakanlığı na başvuru yapılarak EK-2 İzin Belgesi alınacaktır. - 237 -

Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında tüm ünitelerde toplamda yaklaşık 75 kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 10 kişinin çalışması öngörülmektedir. Proje kapsamında çalışacak personelin mümkün olduğunca yöre halkından temin edilmesine özen gösterilecektir. Gerek yöreden temin edilecek personele, istihdam durumunun yaratılması gerekse şehir dışından gelecek personelin ihtiyaçlarının yöreden karşılanması, dolayısıyla yöre ekonomisine az da olsa bir katkı sağlanacaktır. Proje kapsamında gerçekleştirilecek patlatma işlemlerinde 29.09.1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, Ithali, Tasınması, Saklanması, Depolanması, Satısı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlemesi Usul ve Esaslarına Iliskin Tüzük ve 24.12.1973 tarih ve 14752 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalısılan Is Yerlerinde ve Islerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük de belirtilen hükümler esas alınacak ve bu kapsamda çalışmalar gerçekleştirilecektir. Patlatmalar gerekli izin ve bilgilendirilmeler yapılarak jandarma ve/veya emniyet nezaretinde taşıma işlemleri gerçekleştirilmesine müteakip patlatma konusunda eğitimli kişiler tarafından düzenli bir biçimde gerçekleştirilecektir. 29.09.1987 tarih ve 19589 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekel Dısı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, Ithali, Tasınması, Saklanması, Depolanması, Satısı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlemesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük de yer alan ilgili hükümler doğrultusunda taşınarak depolanacaktır. Proje kapsamında yakıt ikmalleri Zararlı ve Kimyasal Madde Ürünlerinin Kontrolü Yönetmeliğinin 29.maddesine göre yapılacaktır ve araçların yakıtları da yönetmelik hükümleri doğrultusunda yine sızdırmaz kaplarda depolanacaktır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Yönetmeliği Tebliği madde 2 de belirtilen esaslara uyulacaktır. 24.04.1930 tarih ve 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu; 9 Aralık 2003 tarih ve 25311 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği; 23 Aralık 2003 tarih ve 25325 sayılı Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği; 23 Aralık 2003 tarih ve 25325 sayılı Gürültü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık Su Proje kapsamında arazinin hazırlanması ve inşaat döneminde çalışan personelin içme ve kullanmasından kaynaklı, inşaat işlerinde kullanılan iş makinalarının (kamyon, dozer, ekskavatör v.b.) yıkanması için gerekli su ve yollarda tozumanın engellenmesi için gerekli spreyleme suyu kullanımı gerçekleşecektir. İçme ve kullanma suyu kullanımı genel olarak şantiye alanında gerçekleşecek olup bu suların atıksuya dönüşüm yeri de şantiye alanı olacaktır. Dolayısı ile şantiye alanı içerisine 15.03.2012 tarih ve 2012/9 sayılı, Atıksu Arıtma/Derin Deniz Deşarjı Tesisi Proje Onayı konulu genelge hükümleri doğrultusunda Adıyaman Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünden proje onayı alınacak ve 29.04.2009 Tarihli, 27214 sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin Ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümleri doğrultusunda Deşarj Konulu Çevre İzni alınacak biyolojik paket atıksu arıtma tesisi inşa edilerek atıksular burada arıtımını müteakip Kapı deresine deşarj edilecektir. Tünek suları 54 m 3 kapasiteli, 3 bölmeli, 3.5 m x 4.5 m x 3.42 m ebatlarında çökeltim havuzunda Askıda katı maddelerinin çökelmesi ve bulanıklığının - 238 -

giderilmesine müteakip yıkama işlemi için tekrar kullanılacaktır. Çökeltme havuzu dibinde kalan çökeleğin dolgu malzemesi olarak kullanılması düşünülmektedir. Spreyleme ve nemlendirme işlemi yağışlı günler dışında gerçekleştirilecek olup bu işlemler neticesinde kullanılacak su buharlaşma ile uzaklaşacağından atıksu olarak değerlendirilmemiştir. Sonuç olarak Koç Reg. ve HES projesi inşaatı kapsamında 11,250 m 3 /gün evsel nitelikli, 3,75 m 3 /gün araç yıkama, 9 m 3 /gün yollarda spreyleme ve 335,78 m 3 /gün nemlendirme amaçlı olmak üzere 359,78 m 3 /gün su kullanımı gerçekleşecek olup içme kullanma suyu civar yerleşimlerden tankerlerle taşıma yoluyla temin edilirken diğer ihtiyaçlar için gerekli su gerekli izinlerinin alınmasına müteakip Kapı Deresinden temin edilecektir. Katı Atık Projenin arazi hazırlığı ve inşaat döneminde; çalışanlardan kaynaklı evsel nitelikli katı atık, kazı fazlası malzeme ve bitkisel toprak, atıksu ve çökeltim havuzu dip çamurları, inşaat atıkları ve ambalaj atıkları, ömrünü tamamlamış lastikler gibi katı atıkların oluşması beklenilmektedir. Oluşacak evsel nitelikli katı atıkların taşınması, depolanması ve bertaraf edilmesi konusunda 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile 25.04.2002 tarih ve 24736 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik ilgili hükümlerine uyulacaktır. Kazı fazlası malzemeleri dere yatağına dökülmeyecek, ve malzeme dökülen yerlerde tahkimat gerçekleştirilecektir. Bu konuda 09.09.2006 tarih ve 26284 sayı ile yürürlüğe giren Dere Yatakları ve Taşkınlar adı ile yayınlanan 2006/27 nolu Başbakanlık Genelgesine hassasiyetle uyulacaktır. Ayrıca 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Depolama alanında yer alan malzemenin tozumaması için belli aralıklarla sulama işlemi ve sıkılama işlemleri gerçekleştirilecektir. Bitkisel hafriyat toprağı ise rekreasyon restorasyon ve peyzaj düzenleme çalışmalarında kullanılacaktır. İnşaat çalışmalarından çeşitli inşaat artıkların (parça demir, çelik, saç, ambalaj malzemesi vb katı atıklar) ile hafriyat oluşması beklenmektedir. Bu atıklardan geri kazanımı mümkün olan demir, çelik, metal ve benzeri malzemeler diğer atıklardan ayrı biriktirilecek ve lisanslı geri dönüşüm tesislerine verilecektir. Ortaya çıkan kalıplık kereste artıklar belirli zaman aralıklarında toplanacaktır. Toplanan kereste artıkları talep olması durumunda civardaki köylülere verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise ağzı kapalı çöp konteynırları içinde biriktirilerek Gölbaşı Belediyesinin göstereceği çöp döküm alanında bertaraf edilecektir. İnşaat faaliyetleri kapsamında oluşacak ambalaj atıkları ise ayrı ayrı biriktirilerek bu tür atıkları değerlendirmek için toplayan lisanslı firmalara verilecektir. Plastik, ambalaj kağıdı, pet şişe, cam şişe ve metal gibi inşaat sırasında oluşacak atıklar Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. Bu atıkların boya, vb. inşaat malzemesi ile kontamine olması durumunda Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertarafı sağlanacaktır. - 239 -

Proje kapsamında araçların bakımları sırasında şantiyede bulunan atık lastikler tehlikeli atık deposunda geçici depolanacak ve Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği gereğince; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın belirlemiş olduğu lisanslı taşıyıcı firmalar ile lisanslı bertaraf veya geri kazanım tesislerine verilecektir. Gürültü Proje kapsamında arazi hazırlığı ve inşaat döneminde inşaat işlerinde çalışan araçlardan kaynaklı gürültü oluşması beklenilmektedir. Yerleşim biriminde hesaplanan gürültü düzeyleri Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği EK-8 Tablo 5 te verilen 70 dba sınır değerlerin altında kalmaktadır. Dolayısıyla yerleşim biriminin inşaat faaliyetleri sırasında oluşacak gürültüden etkilenmeyeceği tahmin edilmekte olup ayrıca bir kontrol tedbiri alınmasına şu aşamada gerek duyulmamıştır. Tesiste gürültü düzeyleri yüksek makine ekipman çevresinde çalışan personelin mevcut gürültüden etkilenmemesi için, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nün 22. Maddesinde belirtilen önlemlerin alınmasına dikkat edilecektir. Alınacak önlemler kapsamında, personelin yüksek gürültü düzeyine maruziyet durumuna göre çalışma saatleri düzenlenecek, personele kulak sağlığını koruma amaçlı kulak koruyucu ekipman (kulaklık, kulak tıpacı, vs.) kullanması sağlanacaktır. Emisyon Gerçekleştirilen hesaplamalarda modelleme çalışması için tüm unsurların toz emisyon değerleri kümülatif olarak toplanmış ve her bir ünitede oluşan toz emisyonu değerlerine göre modelleme çalışması yapılmıştır. 2012 ve 2013 yılı sınır değerlerine göre değerlendirmesi yapılan toz emisyonu oluşturan üniteler için değerlendirmeler yapılmış olup oluşacak emisyonların en yakın yerleşimlerde olumsuz bir etkisinin olmayacağı öngörülmektedir. Hesaplamalar yapılırken iş makinalarının maksimum kapasite ile tüm gün boyu çalışacağı kabulü ile hesaplamalar yapılmış olup reelde böyle bir durum söz konusu değildir. Hesaplamalardan da anlaşılacağı üzere hesaplanan emisyon miktarı geniş bir alanda ve saatlik zaman içerisinde atmosfere terk edilecek olması nedeniyle kirletici debisi düşük olacaktır. Ayrıca meteorolojik etkiler ve topografik faktörlerin etkisiyle devamlı bir hava sirkülasyonu olacağı dolayısıyla oluşan emisyonlar atmosferde seyrelerek dağılacağından çalışma alanında ve çevre atmosferinde sınır değerlerin altında kirlilik oluşacaktır. 04.04.2009 tarih ve 27190 sayılı resmi gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği 3. Bölümü 12.maddesinde belirtilen motorlu kara taşıt işleteninin yükümlülüğü kapsamında belirtilen hususlara uygun olarak çalışmalar gerçekleştirilecek araçların bakım ve onarımı ile ilgili olarak düzenli periyotlarda bakım ve onarımları gerçekleştirilerek yağ değişimleri gerçekleştirilecektir. - 240 -

Proje kapsamında yakıt ikmalleri Zararlı ve Kimyasal Madde Ürünlerinin Kontrolü Yönetmeliğinin 29.maddesine göre yapılacaktır ve araçların yakıtları da yönetmelik hükümleri doğrultusunda yine sızdırmaz kaplarda Saha içinde gömülü tanklarda muhafaza edilecektir. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Teknik Usuller Yönetmeliği Tebliği madde 2 de belirtilen esaslara uyulacaktır. Projenin gerçekleşmesi ile bölgede ekonomik olarak bir canlanma oluşacak olup istihdam alanı oluşacaktır. Proje kapsamında üretilecek enerjinin enterkonnekte sisteme verilerek ulusal ağa bağlanacak olması sebebi ile en önemli dışa bağımlılık kaynaklarımızdan enerji konusunda milli değerlerin kullanılması sağlanmış olacaktır. Proje kapsamında; 14.3.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 31.05.2005 tarih ve 25831 sayılı Resmi Gazetede değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile 06.11.2008 tarih ve 27046 sayılı Resmi Gazete ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 13.03.2005 tarih ve 25755 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile 04.09.2009 tarih ve 27339 sayılı Resmi Gazete, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete, 30.10.2010 tarih ve 27744 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ile 03.03.2005 tarih ve 25744 sayılı Resmi Gazete, 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ile 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve 14.04.2010 tarih ve 27552 sayılı Resmi Gazetede düzeltilen - 241 -

Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ile 05.05.2009 tarih ve 27219 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ile 26.08.2010 tarih ve 27684 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 26.11.2005 tarih ve 26005 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ile 31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı, 30.03.2010 tarih ve 27537 saylı Resmi Gazetelerde yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ile 19.12.2009 tarih ve 27437 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik ; 24.12.2009 tarih ve 27442 sayılı, 24.02.2010 tarih ve 27503 sayılı, 25.04.2010 tarih ve 27562 saylı Resmi Gazetelerde yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 23.12.2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Gürültü Yönetmeliği 11.02.2004 tarih ve 25370 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. - 242 -

NOTLAR VE KAYNAKÇA MEVZUAT 14.3.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ve - 03.04.1991 tarih ve 20834 sayılı, - 22.02.1992 tarih ve 21150 sayılı,- 02.11.1994 tarih ve 22099 sayılı, - 15.09.1998 tarih ve 23464 sayılı, - 18.08.1999 tarih ve 23790 sayılı, - 29.04.2000 tarih ve 24034 sayılı, - 25.04.2002 tarih ve 24736 sayılı, - 05.04.2005 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete de değişiklik yapılan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ile 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 14.03.2005 tarih ve 25755 Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile 04.09.2009 tarih ve 27339 sayılı Resmi Gazete, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete, 30.10.2010 tarih ve 27744 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ile 03.03.2005 tarih ve 25744 sayılı Resmi Gazete, 31.07.2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazete ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ile 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete, 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı, 24.04.2011 tarih ve 27914 sayılı Resmi Gazete ve 25.03.2012 tarih ve 28244 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ile 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve 14.04.2010 tarih ve 27552 sayılı Resmi Gazete, 10.10.2011 tarih ve 28080 sayılı Resmi Gazete ve 13.04.2012 tarih ve 28263 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik - 243 -

24.04.1930 tarih ve 1489 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan 1593 Sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu 17.02.2005 tarih ve 25370 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ile 27.04.2011 tarih ve 27917 sayılı Resmi Gazetede değiştirilen Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik 17.05.2005 tarih ve 25818 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ile 26.08.2010 tarih ve 27684 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 26.11.2005 tarih ve 26005 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliği ile 31.12.2005 tarih ve 26040 sayılı, 30.03.2010 tarih ve 27537 saylı Resmi Gazetelerde yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Su ve Çevresinde Neden Olduğu Kirliliğin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ile 19.12.2009 tarih ve 27437 sayılı, 14.04.2011 tarih ve 27905 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik 21.11.2008 tarih ve 27061 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Denetimi Yönetmeliği ile 22.10.2009 tarih ve 27384 sayılı Resmi Gazete, 12.11.2010 tarih ve 27757 sayılı Resmi Gazete ve 16.08.2011 tarih ve 28027 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevre Denetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik ; 24.12.2009 tarih ve 27442 sayılı, 24.02.2010 tarih ve 27503 sayılı, 25.04.2010 tarih ve 27562 saylı Resmi Gazete ve 31.12.2011 tarih ve 28159 sayılı Resmi Gazetelerde yayımlanan Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 23.12.2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Gürültü Yönetmeliği - 244 -

11.02.2004 tarih ve 25370 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği 14.07.2007 tarih ve 26582 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik 22.7.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği", 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete, 03.12.2011 tarih ve 28131 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği", 30.03.2010 tarih ve 27537 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik - 245 -

KAYNAKÇA Artan, R. Endüstriyel Atıksuların Kontrol ve Kısıtlama Esasları Projesi, İTÜ Çevre Araştırma Merkezi, Aralık 1984, İstanbul Adıyaman İli Çevre Durum Raporu, İl Çevre ve Orman Müdürlüğü(Mülga), Adıyaman Ç.E.D. Planlama Genel Müdürlüğü Çevresel Envanter Dairesi, Çevreyi Öncelikle Etkileyen Bazı Sanayiler ve Temel Sektör Faaliyetleri DİE, İl ve Bölge İstatistikleri, DİE Basımevi, Ankara DİE, Çevre İstatistikleri, Hava Kirliliği, DİE Basımevi, Ankara Hammer, J.M.; Water and Waste Water Technology, New York, 1977 Seçmen, Doç. Dr. Özcan; Tohumlu Bitkiler Sistematiği, EÜ Fen Fakültesi, Bornova, 1986 T.C. Çevre Bakanlığı (mülga), Belediyeler İçin Çevre El Kitabı, Çevre Kirliliğini Önleme ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Ankara T.C. Başbakanlık, G.A.P. Su Kaynakları, Ankara, Ocak, 1997 Türkiye Dirifay Haritası, Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etütleri Dairesi, Aralık, 1992 Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Prof. Dr. Turhan BAYTOP, T.D.K. Yayını, Ankara, 1994 Bern Sözleşmesi Kayıtları, I-II-III nolu Listeler Ananymous, 1990, Türkiye nin Çevre Sorunları, T.Ç.S.V. Yayınları, Ankara Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Web Sitesi:http://www.dsi.gov.tr Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü Web Sitesi: http://www.eie.gov.tr/ National Transportation Library, U.S. Department of Transportation http://ntl.bts.gov/data/rail05/rail05.html Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Bölgesel Gelişme, İllerin Performans Göstergeleri: http://www.dpt.gov.tr/bgyu/ipg/akdeniz/kmarasper.pdf EPA, 1971; noise from constructıon equipment and operations, building equipment,and home appliances Adıyaman İli Meteorolojik Bülten, 2010 Hava Kirliliği Kontrol ve Denetimi, TMMOB, Kimya Müh. Odası, Mayıs 1991 2010 Yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Çakır Reg. ve HES Rev. Fizibilite Raporu Elektrik Üretim AŞ; Elektrik Üretim Sektör Raporu, 2011, http://www.euas.gov.tr/apk%20daire%20baskanligi%20kitapligi/sektor%20raporu/sekt or_raporu_2011.pdf Elektrik Üretim AŞ; 2011 Yıllık Rapor; http://www.euas.gov.tr/sayfalar/yillikraporlar.aspx Koç Reg. ve HES Projesi, HES Projeleri ve Diğer Hidrolik Faaliyet Talepleri İçin Değerlendirme Raporu Koç Regülatörü ve HES Revize Fizibilite Raporu http://www.adiyaman.gov.tr/default_b0.aspx?content=360 http://www.malatya.gov.tr/?modul=detay&k_id=155&m_id=26 http://www.adiyamandefterdarligi.gov.tr/adiyaman/ekonomi.htm http://www.adiyaman.bel.tr www.malatya.gov.tr 2012 Yılı ADNKS Veri Tabanı - 246 -

TÜİK, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 81 İl Durum Raporu, Mayıs, 2012 http://www.fka.org.tr/bolgemiz-detay.asp?sayfaaltcatid=16 İpekyolu Kalkınma Ajansı Web Sitesi Devlet Planlama Teşkilatı İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştıması 2004 http://adiyaman.meb.gov.tr/ http://malatya.meb.gov.tr/ http://dogansehir.meb.gov.tr/ http://golbasi02.meb.gov.tr/ http://www.malatya.gov.tr/?modul=detay&k_id=165&m_id=26 http://www.adiyaman.saglik.gov.tr/menu4/istatistik.html http://www.golbasi.gov.tr/default_b0.aspx?content=297 http://www.obitet.gazi.edu.tr/obitet/yakitlar_yaglar/motorin_.htm İş Makineleri Emisyon Faktörleri (EPA, 1995 ) - 247 -