Bugün, Türk otomotiv sanayinin, üretim teknolojileri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bugün, Türk otomotiv sanayinin, üretim teknolojileri"

Transkript

1

2

3 DERGİDEN FİGES İLERİ MÜHENDİSLİK VE ARGE TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ / Sayı: 5 (Temmuz-Ağustos-Eylül 2014) ISSN: FİGES A.Ş. Adıa Sahibi Yöetim Kurulu Başkaı Dr. Tarık Öğüt Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Dr. Tarık Öğüt Yayıı Hazırlayalar Cavit Çıar Nesri Güve Yöetim Yeri FİGES A.Ş. Ulutek Tekoloji Geliştirme Bölgesi, Uludağ Üiversitesi Görükle Kampüsü, Nilüfer Bursa Telefo : Faks : TEKNİK HİZMETLER Yayıa Hazırlama ve Tasarım UMSA Prodüksiyo Ltd. Şti. Telefo: Basım Yeri Ada Ofset Matbaacılık Sa. ve Tic. Ltd. Şti. Litros Yolu 2. Matbaacılar Sitesi E Blok No: ZE-2 Kat:1 Topkapı / İSTANBUL Telefo: Matbaa Sahibi: Kemal Kabaoğlu Yayı Türü Yerel Süreli Türkçe İgilizce Bilimsel Yayı 3 ayda bir yayımlaır. Dergide Yayımlaa Yazı, Fotoğraf, Harita, İllüstrasyo ve Kouları Her Hakkı Saklıdır. Kayak Gösterilmek şartıyla Alıtı Yapılabilir. Yayılaa Eserleri Sorumluluğu Eser Sahiplerie Aittir. Aksi belirtilmedikçe tüm görseller: ANSYS, MATHWORKS ve FİGES Para ile satılmaz Değerli AR-GE Dergisi okuyucuları, Bugü, Türk otomotiv saayii, üretim tekolojileri ve ürü kalitesi açısıda, düyaı öde gele otomotiv ülkelerideki saayi düzeyie ulaştığıı gururla söyleyebiliriz. Tedarik saayimizi Co-Desig yeteeğii ise devleti sağladığı Ar-Ge teşvikleri, Ar-Ge Merkezlerii yaygılaşması ve otomotiv aa firmalarıı bu yödeki zorlayıcı talepleri ile her geçe gü biraz daha gelişmekte olduğuu büyük memuiyetle gözlemlemekteyiz. Düyaı öde gele otomotiv şirketlerii beyalarıa göre, sadece 5-6 yıl sora, otoom gide "akıllı" araçlar kara yollarıda yerlerii alacaktır. Bu beyalarda otomotiv ya saayimiz açısıda alıması gereke mesaj; Otomotiv Sesörleri, Otomotiv Radarları, Navigasyo Sistemleri, Gömülü Yazılımlar, Gece Görüş Sistemleri vb. geliştire ve ürete şirketlerimizi ortaya çıkması içi gerekli ticari ekosistemi acile oluşturulmasıdır. Güümüzde, bir otomobili maliyetii %40'ı elektrik-elektroik ve gömülü yazılımlarda oluşmaktadır. Bu ora, hibrit araçlarda %50'i üstüe çıkmakta olup, 2020 yıllarıda ise bu oraı %70'lere tırmaması ögörülmektedir. Büyük çoğuluğu uluslararası şirketlerde oluşa Türk otomotiv aa saayi, bu gelişmeler çerçeveside, elbette yei ürülerle Türkiye'de ve uluslararası piyasalarda yerii alacaktır. Buu tam tersie, büyük çoğuluğu yerli sermayeli ola ya saayimiz içi ise alıması gereke acil tedbirler vardır. Taşıt Araçları Ya Saayicileri Dereği (TAYSAD)'e üye şirket sayısı 330 olup, bu şirketlerde yerli sermayeli olalarıı büyük çoğuluğu, bugü itibariyle sadece mekaik ürüler imal etmektedir. Bu şirketleri acile parça üretimide sistem üretimie geçiş yapması ve buu yaparke de ürettiği sisteme elektroik ve gömülü yazılım katarak "akıllı" sistemler geliştire ve ürete bir şirkete döüşmesi, bir seçeek olmakta çıkmış; so tekolojik gelişmelerle bir zorululuk halie gelmiştir. So o yılda baş dödürücü bir gelişme grafiği sergileye savuma saayimize ve bu saayimizi plalaya ve yöledire Savuma Saayii Müsteşarlığımıza da öemli görevler düşmektedir. Savuma saayimizi öe çıka özelliği, kritik tekolojileri milli imkâlarla geliştirmesi ve üretmesidir. "Nedir bu kritik tekolojiler?" diye sorduğumuzda, karşımıza sesörler, radarlar, avigasyo sistemleri, gömülü yazılımlar, çip tasarım ve üretimi, MEMS, gece görüş sistemleri, kompozit malzemeler vb. çıkmaktadır. Bular ise eredeyse bire bir şekilde otomotiv ya saayimizi zayıf ve eksik kaldığı alalarla örtüşmektedir. Bu olgu, ülkemiz içi çok büyük bir fırsattır. Bu fırsatı doğru kullaabilirsek hem savuma saayimiz sivil sektörlerde de faaliyet göstererek daha sürdürülebilir duruma gelecek hem de otomotiv ya saayimiz tekolojik bir atılım yaparak bir "sıçrama"yı başaracaktır. Ülkemiz ise böylece, katma değeri yüksek ürülerle degeli bir ekoomik büyümeyi garati altıa alacaktır. Saygılarımla, Dr. Tarık Öğüt Yöetim Kurulu Başkaı, FİGES A.Ş. 1 Dergide 2 FİGES te Haberler ve Yaklaşa Etkilikler 12 Elektrikli Araç Tekolojisi Öüdeki Fırsatlar ve Tehditler 15 Sürekli Tümleştirme ile Motor ve Aktarma Orgaları Kotrollerii Geliştirilmesi: PERSIST 18 Otomotiv Elektroiği ve Yazılımıda Model Tabalı Tasarım 20 AL-KOR Otomotivi Elektroiğe Yolculuğu 22 Elektrikli Araç Motoru içi Elektromayetik ve Isıl Tümleşik Aalizleri ARGE DERGİSİ 1

4 HABERLER I FİGES te 2

5 Savuma Saayide Otomotiv Sektörüe Tekoloji Trasferi FİGES, bu yıl 18 icisii düzelediği Bilgisayar Destekli Mühedislik ve Sistem Modelleme Koferası ı kousuu, özel olarak Otomotiv Elektroiği şeklide belirledi ve İstabul da düzelee koferasa, 169 u özel sektörde, 36 sı da üiversitelerde olmak üzere, 205 kişi katılım gösterdi. FİGES i, Türkiye de otomotiv elektroiği kousudaki gelişmelere öcülük etmesi ve savuma saayi ile otomotiv sektörüü bir araya getirerek iki sektör arasıda tekoloji trasferi köprüsü kurmak amacı ile düzelediği koferasa katıla davetliler ve kouşmacılar, bu buluşmada büyük bir memuiyet duyduklarıı ve bir vizyo elde ederek ayrıldıklarıı ifade ettiler. ARGE DERGİSİ 3

6 HABERLER I FİGES te Abdullah Raşit GÜLHAN Yöetim Kurulu Başkaı SİNERJİTÜRK Etki İş ve Güç Birliği Vakfı Türkiye, hale düyaı 16 cı büyük ekoomisidir. Türkiye Cumhuriyeti hükümeti, cumhuriyetimizi 100 ücü yılıda, yai 2023 yılıda, Türkiye mizi düyaı ilk 10 ekoomisi arasıa girmesii hedeflemiştir. İlk 10 ekoomide yer ala ülkelere bakıldığıda; bu ülkeleri çeşitli alalarda güçlü markalara sahip oldukları, tekoloji ürettikleri ve fe bilimleride spora ve saata kadar çeşitli alalarda başarı çalışmalara imza attıkları görülmektedir. Tekoloji üretmei, güçlü markalara sahip olmaı, ülkemizi istediğimiz oktaya taşımakta öem verilmesi gereke hususlar olduğu görülmektedir. Türkiye, üfus olarak düyada 19 ucu sırada ve yüz ölçüm olarak 34 ücü sıradadır. Görece olarak hem üfus hem de yüz ölçüm bakımıda büyük ülkeler arasıda ola ülkemizi, kalkımasıda birde fazla sayıda ileri tekoloji alaıda veya başka bir ifade ile çeşitli sektörlerde tekoloji üretmesi ve hatta tekolojiye yö vermesi gerekmektedir. Peki, bu asıl sağlamalıdır? Düya ülkeleri arasıda, rekabette başarılı souçları asıl almalıyız? Bu sorulara cevap teşkil edecek çalışmalara, gayretlere SİNERJİTÜRK VAKFI olarak çeşitli çözüm öerileri ve faaliyetlerimiz ile katkı sağlamaya çalışmaktayız. Savuma saayii, so yıl içide, Savuma Saayii Müsteşarlığımızı yol göstericiliğide, tekoloji üretme hedefie gü be gü öemli katkılar yaptığıa şahit olmaktayız. Savuma saayi, so yıllarda, hem üretimde hem ARGE de hem millileştirmede hem de ihracatta büyük atılımlar yapmıştır. Kedi savuma saayimiz tarafıda üretile silah ve teçhizatı oraı %60 seviyesie çıkmıştır. Savuma saayi buu asıl başardı? Otomotiv sektörü, ülkemizde üretile bir araçtaki katkımızı %50 seviyesi üzerie çıkarmak içi eler yapmalıdır? Bular tartışılmaktadır. Özellikle savuma saayie mühasıra kurula bir müsteşarlığıı hedefleri doğru ve et belirlemesi ve offset ile başlaya tekoloji aktarma ve sorasıda ARGE ye dayalı yerli üretim olgusu ile saayileşme ve tekoloji üretme hedefii diğer sektörler içi de örek teşkil ettiğie iaıyoruz. FİGES tarafıda İstabul da düzelee bu toplatıı da savuma sektörüde oluşa tecrübe ve bilgi birikimii otomotiv sektörüe aktarılma vesilesi olarak so derece öemli bir işlevi bulumaktadır. Bugü, Türkiye otomotiv edüstrisi oldukça öemli bir üretim üssüdür; ama bir ARGE üssü değildir. 4

7 Bu aşamada, biraz öce kısaca değidiğim SİNER- JİTÜRK VAKFI ı ülkemizi çağdaş uygarlıklar seviyesii üstüe çıkmasıda, tekoloji ürete ve hatta tekolojiye yö vere ülke olmasıa e gibi ve asıl katkıları olacağı sorusu akla gelebilir. Bu soruyu, FİGES i düzelediği bu güzide toplatıya katılaları çok kısa bilgiledirmek adıa cevapladırmaya çalışacağım. SİNERJİTÜRK VAKFI, her şeyde öce ülkemizi daha hızlı kalkımasıa katkı sağlamak üzere şu 8 ileri tekoloji alaı ile faaliyetlerii sıırladırmıştır: Edüstriyel Tasarım, Eerji, Gemi İşaat, Otomotiv, Naotekoloji, Sağlık Tekolojileri, Savuma Havacılık-Uzay ve Telekomüikasyo-Bilgi Tekolojileri. Acak, düyadaki gelişmeler ve ülkemizi gelecek ihtiyaçları çerçeveside, bu alaları gücellemek, bazılarıı çıkarmak veya yei alaları ilave etmek yöüde diamik ve etki bir yaklaşıma sahip olduğumuzu da belirtmek isterim. SİNERJİTÜRK olarak; Haberleşme&Bilişim ve Savuma-Uzay-Havacılık sektörleride, 2008 yılıda bugüe kadar, 7 etkilik gerçekleştirdik. Heme hepsi de ilgili Sayı Bakalarımızı, Müsteşarları ve Kurum Başkalarıı 3 gü boyuca katıldığı, belki de yegâe etkiliklerdir. Bu etkilikler, ikili görüşmeler yolu ile yurt içide ve dışıda katıla profesyoellerimizi ve şirketlerimizi birbirlerii taımalarıı ve aralarıda bağları güçlemesii sağlarke, etkiliklerde yer ala statlarda, şirketlerimizi ürü ve kabiliyetleri hakkıda farkıdalık da oluşturdular. SİNERJİTÜRK açısıda düzelee bu etkilikler öemli olmakla birlikte, Vakfımızı temel faaliyet alaı etkilikler düzelemek değildir. SİNERJİTÜRK VAKFI, 94 ülkede kişiye ulaşa ağıda, öcelikle çok yakıda Türk Profesyoelleri ve Türk Şirketleri Veri Tabaıı hazırlayarak yurt içide dışıda yaşaya isalarımız ve şirketlerimiz hakkıda öemli çalışmalar yaparak oları daha da güçlü koumlara gelmesi içi çaba sarf edecektir. Öte yada yurt dışıda göüllü temsilcilikler açmak sureti ile oradaki işlerde ve ihaleler ve iş birliği arayışları gibi türlü gelişmelerde üyelerii bilgiledirecektir. Buları dışıda, öreği üiversite öğrecilerie yöelik birçok faaliyeti sürdürecek ola SİNERJİTÜRK hakkıda, size bu süre zarfıda bu kadar bilgi vermekle yetieceğim. Saygılarımı suuyor, toplatımızı başarılı geçmesii diliyor ve başta Sayı Dr. Tarık Öğüt olmak üzere, emeği geçe tüm FİGES çalışalarıa şükralarımı arz ediyorum. ARGE DERGİSİ 5

8 HABERLER I FİGES te Ahmet Hamdi ATALAY İcra Kurulu Üyesi NETAŞ Telekomüikasyo A.Ş. B ir ülkei ve toplumu zegileşmesi, acak ürettiği değerle mümkü olabilmektedir. Üretile değeri yüksekliği, yaratıla katma değer ve kullaıla tekolojii yüksekliği ile doğru oratılıdır. Dolayısıyla ileri tekoloji geliştirilmesi ve kullaılması, toplumsal zegiliği de aahtarı durumudadır. İleri tekoloji geliştirilmesi, acak bu alada yapılacak ARGE çalışmaları ile mümküdür. İleri tekolojii e kolay geliştirilipyaygılaştırılabileceği alaları başıda, Elektroik gelmektedir. Elektroik ayı zamada, otomotivde sağlığa, üretimde eğitime heme heme tüm edüstri dallarıda kullaıla temel taşlarda biri halie gelmiştir. Otomotiv edüstrisi, daha çok mekaik tekolojileri kullaıldığı bir ala olarak düşüülmekteydi. Yakı geçmişte, otomobillere, ses ve alarm sistemleri gibi sürücüye kofor sağlaya elektroik birimleri de dâhil olmasıyla elektroikleşme başlamış oldu. Güümüzde ise kofora yöelik birimleri yaıda güvelik, kotrol ve performası attıra elektroik birimlerle otomobil tekerlekli bir bilgisayara döüşmektedir. İleri tekoloji geliştirilip kullaılmasıyla yaratıla katma değer de artmakta; buu etkisi, ihracat rakamlarıda, birim başıa sağlaa gelir artışı ya da toplam ihracat gelirleri artışı olarak ortaya çıkmaktadır. Toplam ihracatımız içeriside, ileri tekolojili ürüleri payı %4,8 dir. Bu ora, Almaya da %32, ABD de ise %46 seviyesidedir. İhraç ettiğimiz ürüleri kilogram başıa değeri, 1,5 dolar seviyesidedir. Katma değeri yüksek 6 ola ürüler üreterek bu rakam e az iki katı seviyesie çıkarılmalıdır. Buu gerçekleştirmek mümküdür; çükü hale yapıla ihracatta, tekopark kayaklı ürüleri kilogram fiyatı 6-7 dolar seviyesidedir. Buu edei, tekoparklarda gerçekleştirile ARGE faaliyetlerii ihraç ürülerideki katma değeri arttırmasıdır. Yerli katma değeri arttırılması, ileri tekoloji geliştirilmesi ve kullaılması içi ARGE faaliyetlerii desteklemesi kousuda, savuma saayide Savuma Saayii Müsteşarlığı koordiasyouda gerçekleştirile başarı hikâyeleri ve iyi uygulamaları, diğer sektörlere de aktarılması gerekir.

9 Koray GÖKALP Geel Müdür FİGES A.Ş. S avuma Saayii Müsteşarlığı (SSM), kara araçları projeleride, %100 milli çözümler aramaktadır. Özelikle silah taşıyıcı, keşif-gözetleme, persoel taşıma, KBRN teşhis gibi çok amaçlı roller içi tasarlaacak zırhlı araçlar içi büyük kayaklar ayrılmıştır. SSM ve savuma saayi firmaları, hızla çalışmalara devam etmektedir. Ayrıca milli Güç Grubu Geliştirilmesi Projesi başlatılmış, pek çok kara ve deiz aracıda kullaılacak motor ve trasmisyo tasarım ve üretimi içi adım atılmıştır. SSM ye so 10 yılda teslim edile ve buda sora teslim edilecek bütü kara araçları, %100 milli olmak zoruda olsa da maalesef içerisideki güç grubu (motor ve trasmisyo) yerli değildir. Bugü, milli güç grubu, yai motor ve trasmisyo tasarımı ve üretimi, Türkiye Cumhuriyeti i, belki de yakı döemdeki e büyük projeleride biridir. Savuma saayi içi geliştirile kara araçları, otomotiv sektörüde de kullaılabilecek sistemler içermektedir. Özel Maksatlı Taktik Tekerlekli Zırhlı Araç (ÖMTTZA ) Projesi içi ilgili geliştirme alaları; araç yöetim sistemi, motor ve trasmisyo elektroik yöetim sistemi, muharebe sahası komuta kotrol sistemi, KBRN keşif doaımı ve keşif gözetleme sistemi mekaik sistemleridir. Silah Taşıyıcı Araç (STA) Projesi içi ilgili geliştirme alaları; araç yöetim sistemi, motor ve trasmisyo elektroik yöetim sistemi, muharebe sahası komuta kotrol sistemi, keşif gözetleme sistemi ve mekaik sistemlerdir. Güç Grubu Geliştirilmesi Projesi kapsamıda, ilk etapta 2 farklı güç grubu tasarımı yapılacaktır bg Altay Takı Güç Grubu bg Fırtıa Obüs Güç Grubu bg aralığıdaki bir motor, yaklaşık küçük bir oda büyüklüğüdedir. Acak tasarlaacak motor ve trasmisyou 5 m3lük bir hacme sığması gerekmektedir. Bu özel tasarımlı motor, otomotiv sektörü içi üretilecek motora çok büyük bir başlagıç oluşturacaktır. Eksik kalacağı tek okta ise emisyo değerleri olacaktır. Çükü savuma saayide. emisyo değerleri dikkate alımamaktadır. Emisyo kriterleri içi ayrıca çalışmalar yapılması gerekecektir. ARGE DERGİSİ 7

10 HABERLER I FİGES te Dr. Mehmet DUDAROĞLU Yöetim Kurulu Başkaı Taşıt Araçları Ya Saayicileri Dereği (TAYSAD) Otomotiv edüstrisi, global alamda düya ekoomisii, e diamik ve birçok sektöre yö vere öemli bir lokomotifi. Düyadaki küresel otomotiv tedarik saayii pazar büyüklüğü, 2012 yılı itibariyle yaklaşık 1,4 trilyo dolar seviyeside idi. Bu değeri, 2020 ye kadar, yıllık ortalama yüzde 6,5 luk bir büyüme ile 2,3 trilyo dolara ulaşması beklemektedir. Türkiye ise küresel otomotiv tedarik saayi pazarıda, 5 temel parça grubu baz alıdığıda, e büyük pazar payıa sahip 10. ülke olarak öümüze çıkıyor. Acak, Türk tedarik saayii düyadaki yerii, bu şekilde matematiksel olarak görmei öteside, şu değerledirmeyi de yapabiliriz: Yarattığımız kalite, güve, üretimde eseklik ve lojistik avataj gibi usurlarımızla düyada ilk sıralarda tercih edile bir tedarik saayi halie geldik. Türkiye de, çeşitli iteliklerde, bi kadar otomotiv ya saayi firması yer alıyor. Buları 335 i TAYSAD ı üyesi olarak faaliyetlerii sürdürüyor. Üyelerimizi yıllık iş hacmi, yaklaşık 20 milyar doları buluyor. Üyelerimiz 110 bii üzeride persoele istihdam sağlarke, Türkiye i, geçe yılki toplam 21,3 milyar dolarlık toplam otomotiv ihracatıda da yüzde 43 pay aldılar. Bu yıl, ihracatı 23 milyar doları aşmasıı ümit ediyoruz. Ya saayi olarak ihracatımızı da yie buu içeriside yüzde 43 seviyelerii korumasıı; hatta birkaç pua artmasıı bekliyoruz. TAYSAD olarak Güçlü Saayi Güçlü Marka slogaı ile yürüttüğümüz faaliyetlerimiz ile güçlü saayi stratejisie ulaşabilmek içi Ar-Ge ve iovasyo stratejilerii üye firmalarda yaygılaşmasıı sağlamayı amaçlıyoruz. Türkiye de Ar-Ge ve iovasyo, emekleme sürecidedir. Ülkemizdeki Ar-Ge merkezlerie baktığımızda, Türkiye deki 155 adet Ar-Ge merkezii 60 taesii otomotiv sektörüde olduğuu görüyoruz. Buları 46 sı ise TAYSAD üyesi firmaları büyeside buluuyor. So 4-5 yıllık süreçte, otomotiv sektörüde Ar-Ge çalışmaları hız kazamıştır. Acak bu çalışmaları %25 i iovasyo alaıda olurke %75 i ürü ve süreç geliştirme alaıda olmaktadır. Güçlü marka stratejimizi hedefie ulaşabilmesi içi küresel pazarlarda da çalışmalarımız var. Bularla ilgili fiaslar çözümler üretmek de çalışmalarımız arasıdadır. Türkiye deki aa saayii yerlilik oraı %51 ike tedarik saayii yerlilik oraı %64 tür. Bu rakamlar, 2011 yılıda, Ekoomi Bakalığıı desteği ile yapıla bir çalışma soucuda ortaya çıkmıştır. Güümüzde, sadece üretimle yol alabilmek artık mümkü değil. Üretimi yaıda yaptığımız ürüleri de kedimiz tasarlayabilmeliyiz. Yetkiliğimizi geliştirmemiz gereke motor ve motor parçaları, güç aktarma orgaları, elektrik ve elektroik sistemler gibi aa ürü grupları var. Ayrıca, gelecekte elektroik daha da öemli olacak. Hibrit ve elektrikli araçlara yöelim biliiyor. Bua göre de malzemeler değişiyor; tekolojiyi yakalamamız gerekiyor. Dolayısıyla yedek parça ürete firmalarımız da bu kouları yakıda takip etmeli. Araç maliyetide, elektroiği payı 1950 yılıda %1 i altıda ike 2010 yılıda %35 e yükselmiştir yılıda ise %50 seviyesie ulaşacağı ögörülmektedir. Otomotiv sektörümüz, ekosistemimizi bütüüde yer ala yetki oyucuları desteğiyle, lider ülkelerde biri olma potasiyelie sahiptir. Bu potasiyelimizi, yüksek katma değerli tekolojik ürüler üretmeye yöledirerek slogaımızdaki gibi daha da güçlü saayimizle güçlü markalar yaratmak istiyoruz. Otomotiv saayii satış ve pazarlama alaıdaki yetkiliği ve savuma saayii mühedislik alaıdaki yetkilikleri birleştirilerek iş birliğie gidilebilir. Mevcut mühedislik yeteeklerii asıl satılabilir hale getirileceği düşüülmelidir. Çükü düyada, tekolojiler, savuma saayide geliştirildikte sora diğer sektörlere yayılır. Savuma saayi firmaları, stratejik plalarıa odak alaları olarak otomotiv elektroiğii koyarlarsa iş birliği süreci daha da hızlaacaktır. 8

11 Otomotiv Saayide Savuma Saayii Katkısı Vedat ÜNAL Proje Lideri ASELSAN Silah Sistemleri ve İsasız Sistemler Programı Müdürlüğü Güümüzde, araç üretim maliyetlerii yaklaşık olarak %30-35 lik bir bölümüü, elektroik ve gömülü yazılımlar oluşturmaktadır. Elektroik tekolojilerideki artış ile öümüzdeki 10 yıllık döemde, bu payı daha da artarak %40 ile %70 arasıa çıkması ögörülmektedir. Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) ı yürütmekte olduğu Girdi Tedariki Strateji (GİTES) çalışmaları kapsamıda, otomotiv eylem plaı temel hedefleri içide yer ala elektroik bileşelerde yurt içi tedarik imkâlarıı geliştirilmesi hedefi ile uyumlu olarak, elektroik sistem ve gömülü yazılımları Türkiye de geliştirilerek üretilmesi, elde edile katma değeri arttırılması açısıda öemlidir. Savuma saayi sektörüde yurt içi imkâlarla ürü geliştirme, doğrulama ve üretme kousu öem kazamış ve ASELSAN bu kouda öcü kouma gelmiştir. ASELSAN, bu süreçlerde üiversite, araştırma kurumları ve ya saayi ile etegre hareket ederek yerli imkalarla geliştirilmiş yüksek tekolojiye sahip ürüler ortaya koymaktadır. Savuma saayi içi geliştirilmiş ola bazı ASELSAN ürüleri, özellikleri açısıda otomotiv sektörüde kullaıla ve kullaılacak ola ürülerle bezerlik göstermektedir. Otomotiv içi geliştirile ürüler, ortak tekolojik altyapılarda yararlaılarak, bezer süreçlerle ve bezer doğrulama adımları ile ortaya çıkarılmaktadır. Her iki alada da güveilirlik ve çevre koşulları dayaımı ASELSAN'ı çevre koşulları test altyapısıda 2 örek: titreşim testi ve yağmurlama testi ö plada yer almakla birlikte, otomotiv alaıda, yüksek üretim miktarları ile birlikte maliyetleri azaltılması öemli bir husus olarak ortaya çıkmaktadır. ASELSAN tarafıda geliştirilmekte ola savuma sistemlerii uyarlaarak otomotiv saayide doğruda kullaılabilir hale getirilmesi, tekoloji hâkimiyeti yüksek ola ASELSAN tarafıda gerçekleştirilebilecektir. ASELSAN ı Görev bilgisayarı, Kullaıcı arayüzüü sağlayaürüler, Elektrik motoru ve motorsürücüleri, Otoom hareket kotrolyazılımları, Gece görüş ve termal görütüleme birimleri, Radarlar ve Güveilir ve gerçek zamalı çalışa gömülü yazılımlar ASELSAN koularıdaki bilgi birikimi ve tekolojik hâkimiyeti, yüksek tekolojiye sahip yei esil otomotiv ürüleri geliştirme potasiyeli oluşturmaktadır. Savuma alaıda düya çapıda yeilikçi ürüler geliştire, bu ürüleri ile düya devleri ile rekabet ede, hem Türkiye hem düya pazarıa ürüler sua ASELSAN, otomotiv alaıda da öemli katkılar sağlayacaktır. ARGE DERGİSİ 9

12 HABERLER I FİGES te Otomotiv Elektroiği - Savuma Saayimizde Tekoloji Trasferi Evre YÜCEL Elektroik ve Yazılım Sektör Müdürü Savuma Saayii Müsteşarlığı Saayileşme Daire Başkalığı Savuma sistem ihtiyaçları, 1990 lı yıllara kadar daha çok hazır alım yoluyla karşılamıştır yılları arasıda, lisas altıda ortak üretim ve yerli olarak tasarlamış / üretilmiş alt sistemleri ortak üretile sistemlere etegre edilmesi yötemi, savuma sistemi ihtiyaçlarıı karşılaması içi tercih edile bir yötem olmuştur li yıllarda, sistem tasarım sorumluluğu da alımaya başlamış ve öemli yurt içi katma değer oralarıa ulaşılmış; savuma sistemleri ülkemizde tasarlaıp üretilmiştir. Bugü aa muharebe takı, savaş uçağı gibi savuma sistemlerii yerli firmalar tarafıda tasarlaıyor olması, kimseye şaşırtıcı gelmemektedir. Otomotiv saayide de yurt içi katma değer oralarıı arttırılması içi, ilk adım kapsamıda yerli olarak tasarlaıp üretilmiş otomotiv alt sistemlerii, ülkemiz ve düya pazarıda öemli pay sahibi otomotivlerde kullaılması içi gerekli girişimler yapılabilir. Otomotiv ya saayicilerimiz, ülkemizde Ar-Ge içi sağlaa foları ve savuma saayimizi de kabiliyetlerii kullaarak, geliştirdikleri otomotiv alt sistemlerii, gerekli kalifikasyo testleride geçirip, otomotiv sistem tasarımcılarıa, bir soraki esil otomotivlerde kullaılması içi suabilirler. Tekrarlamaya maliyetleri otomotiv sistem tasarımcısıda talep etmeye ve rakipleri ile bezer kalifikasyoa sahip alt sistemleri tasarlaya ya saayicimizi, rakiplerii öüde yer alma ihtimalii yüksek olduğuu değerledirmekteyiz. Düya pazarıda öemli yere sahip otomobillerde ülkemizde tasarlaıp üretilmiş alt sistemleri kullaılması, ülkemiz saayii kedie güveii arttıracak ve otomotiv sistem tasarımcısı olmak yöüde daha hızlı adımlarla ilerlemesie imkâ sağlayacaktır. Savuma saayi, özellikle elektroik ve yazılım alaıda kazadığı bilgi birikimi ile otomotiv sektörü içi gerekli tüm elektroik ve yazılım ağırlıklı alt sistemleri tasarlayacak ve üretebilecek yeteektedir. Elektroik ve yazlım ağırlıklı projelerde, yurt içi katma değer %70-80 oraıa ulaşmıştır. Projelerde, kayakları %20-30 uu yurt dışıa çıkmasıa, yurt dışıda tedarik ettiğimiz mikro-elektroikler sebep olmaktadır. Projelerde yurt içi katma değeri arttırılması içi, ülkemizde bir mikro-elektroik üretim tesisii kurulması plalaabilir. Fakat sadece savuma saayie hizmet edecek bir mikro-elektroik üretim tesisii sürdürebilirliği, maliyet etki olarak işletilebilmesi daha zor olacaktır. Bahse kou tesisi çok fazla sayıda sistem ürete otomotiv sektörüe de hizmet etmesii plalaması, tesise yatırım yapılmasıı daha maliyet etki hale getirecek ve tesisi sürdürülebilirliğii artıracaktır. 10

13 HABERLER I Yaklaşa Etkilikler Automechaika Moscow 2014 Fuarı Ağustos tarihleri arasıda Rusya da düzeleecek ola Automechaika Moscow 2014 Fuarı a, FİGES A.Ş. olarak stat açarak katılım sağlayacağız. Etkilikle ilgili detaylı bilgiye, adreside ulaşabilirsiiz. 18. Bilgisayar Destekli Mühedislik ve Sistem Modelleme Koferasımızı Gerçekleştirdik Bu yıl, Otomotiv Elektroiği - Savuma Saayimizde Tekoloji Trasferi başlığıyla, 18 Nisa da, 18. kez düzelediğimiz Bilgisayar Destekli Mühedislik ve Sistem Modelleme Koferasımızı, 250 de fazla katılımcı ile gerçekleştirdik. 40 a yakı kouşmacı ve paelisti katıldığı etkiliğimizde, savuma, otomotiv, makia ve beyaz eşya sektörleride temsilciler başta olmak üzere, farklı üiversitelerde birçok akademisyei kouşmacı ve katılımcı olarak ağırladık. ADEX 2014 Fuarı Azerbayca da, Eylül tarihleri arasıda gerçekleştirilecek ola ADEX 2014 (Iteratioal Defece Idustry Exhibitio) e, Savuma Saayii Müsteşarlığı himayeside düzeleecek milli katılım çerçeveside, FİGES A.Ş. olarak stat açarak katılım sağlayacağız. Detaylı bilgi içi adresii ziyaret edebilirsiiz. Souç olarak, özellikle so 10 yılda yapıla çalışmalarla kedi sistem çözümlerii tasarlayıp üretir hale gele savuma saayii, otomotiv sektörü içi de çözümler üretmesiyle savuma saayi daha da güçleecek; gerek savuma gerekse otomotiv sektörüde yurt içi katma değeri arttırılması içi öemli bir adım atılmış olacaktır. Başta savuma elektroik ve yazılım saayi olmak üzere, savuma saayii kabiliyetlerii otomotiv sektörüde kullaılması içi, Savuma Saayii Müsteşarlığı Saayileşme Dairesi olarak otomotiv ya saayicilerie rehberlik yapabileceğimizi belirtmek isteriz. ARGE DERGİSİ 11

14 MAKALE I Otomotiv Prof. Dr. R. Nejat TUNCAY Oka Üiversitesi ve Mekatro Ltd. Doç. Dr. Özgür ÜSTÜN İTÜ ve Mekatro Ltd. Elektrikli Araç Tekolojisi Öüdeki Fırsatlar ve Tehditler Kara yolu taşımacılığıı geçmişie bir göz atıldığıda, 19. yüzyılı soları ile 20. yüzyılı başlarıda satış üstülüğüü elektrikli otomobillerde olduğu görülür. O tarihlerde, petrolle çalışa taşıtlar marş, vites, gürültü, titreşim ve yağ kokusu gibi soruları aşamamıştı. Elektrikli otomobiller, yukarıdaki özellikleri ve fiyatları itibariyle petrolle çalışa bezerleride çok üstü buluuyordu. Şekil 1 de, o döemde taksi hizmeti vere bir elektrikli araç görülmektedir. Madem elektrikli araçlar bu deli üstü idi, o halde e oldu da 1920 yılıda itibare elektrikli araçlar ortalıkta siliiverdi? Buu birde çok edei bulumaktadır. ABD de petrol yatakları buludu; petrol bollaşarak ucuzladı; kara yolları gelişti ve uzu mesafe seyahatlere uygu hale geldi ve öldürücü darbe olarak Ford, seri üretim modelie geçti. Petrolle çalışa araçları imalat ve işletim maliyetleri çok düştü; mezili uzamasıa ise akü ile çalışa elektrikli araçlar ayak uyduramadı. Souç olarak, bir ürüü yaşaması içi tekik ve mali yöde avatajlı olmasıı gereği, bir kez daha görüldü. Güümüzde ise heme heme bütü otomotiv firmalarıı elektrikli ve hibrit elektrikli otomobiller içi prototipler ürettikleri ve piyasaya sürmeye başladıkları görülüyor. O zama, yei sorular sormak gerekiyor. Elektrikli araç çağı geri mi geldi? Hagi parametreler, bu araçları piyasaya hâkim olmasıa ya da tersie ede olabilir? 12

15 Elektrikli ve hibrit elektrikli araçları pek çok türü bulumaktadır. Burada, yalızca elektrikli araçlar içi kısa bir karşılaştırma yapılacaktır. Güümüzü tekolojiside, elektrikli bir araçta tekerleklere iletile mekaik eerji, elektrik makiası tarafıda üretilmekte ve basit bir dişli üzeride tekerleklere aktarılmaktadır. Elektrik eerjisi ise bataryalarda sağlamaktadır. Bataryalar dışarıda şarj edilebilmektedir. Elektrikli araçlar, frelemede, mekaik eerjiyi elektrik eerjisie çevirerek bataryaya geri verebilmektedir. Şekil 2 de, e basit bir elektrikli araç modeli, hızlama ve freleme durumu içi verilmiştir. Elektrikli araç tekolojilerii geleceği hakkıda pek çok rapor yazılmıştır. E basit alamda elektrikli araçları geleceğii belirleyecek parametreler aşağıdaki gibidir: İlk Yapım Maliyeti: Her e kadar güç aktarım sistemi daha basit olsa da özellikle pil maliyetleri edeiyle elektrikli araçları ilk yapım maliyetleri, petrol ile çalışa bezerleride yaklaşık %20-25 daha fazladır. Kitlesel üretim hatlarıı oluşturulmasıyla ve pil tekolojisii ucuzlamasıyla maliyetlerde azalma beklemektedir. Mezil: Bezili ve dizel yakıtlı araçlara göre, elektrikli araçları mezili çok daha kısadır. Elektrikli araçta kullaıla pilleri spesifik güç (kw/kg ve kw/litre) ve spesifik Şekil 2. Elektrikli aracı basit modeli ve iki çalışma koumu. Şekil 1. NewYork Taksi, Electric Carriage ad Wago şirketi, eerji (kwh/kg ve kwh/litre) değerleri, bezi ve dizel yakıtları %5-10 u kadardır. Acak içte yamalı motorlarla çalışa araçlarda, depodaki eerjii acak % 15 kadarıı tekerleklere iletilebildiği; bua karşı, elektrikli araçlardaki eerji verimii yaklaşık %75-80 düzeyleride olduğu göz öüe alıdığıda, birim ağırlık ve hacim olarak mezili, bezi ve dizel yakutlu araçları yarısıda daha az olacağı görülür. Kullaım Maliyeti: Ayı mesafede bezili ve dizel araçlarla karşılaştırıldığıda, elektrikli bir aracı yakıt maliyeti, sırasıyla yaklaşık 1/5 ve 1/4'ü değeride gerçekleşmektedir. Bu açıda, çok kullaıla bir araç içi işletim maliyeti, oldukça uygu avatajlar sumaktadır. Kullaım Kolaylığı ve Kofor: Gürültü ve titreşim yöüde içte yamalı motorlar ile karşılaştırıldığıda, elektrik motorlarıı çok üstü olduğu görülür. Ayrıca elektrik motorları çok kısa sürede çok yüksek tork değerlerie ulaşmaktadır. Kullaım rahatlığı bakımıda elektrikli araçlar, bezililere göre daha uygudur. Güvelik: Elektrikli araçlarda kullaıla Lityum tabalı piller, y aıcı-parlayıcı özelliktedir. Buları dolma ve boşalma akımlarıı sıırladırılmasıı çok iyi kotrol edilmesi gerekir. Hale kullaımda ola elektrikli araçlarda, çeşitli yagılar meydaa gelmiştir. Bu açıda, tam güveli oldukları söyleemez. Alt Yapı ve Servis Yeterliliği: Bilidiği üzere, karayolları, yakıt istasyolarıyla doatılmıştır. Oysa elektrikli araçları şarj edilmeleri içi bezeri olaaklar heüz sağlaamamıştır. Bu yöde elektrikli araçlar ciddi biçimde geri durumdadır. Güveirlik: Lityum tabalı piller, arızalama riski taşımaktadır. Buu yaıda dolu bir pil gerçekte e ölçüde doludur sorusu da tam olarak cevaba kavuşturulmuş değildir. Bu gü tüm araç kullaıcıları aklıdaki e öemli soru, Ya yolda kalırsam? sorusudur. Aküleri doluluk oraıı ARGE DERGİSİ 13

16 MAKALE I Otomotiv (SoC), arızalama riskii (SoH) ve kala ömürlerii belirlemesi, şu ada üzeride e yoğu olarak çalışıla koular arasıda yer almaktadır. Eerji Regülasyolarıa Uyum: Avrupa eerji regülasyoua göre, CO 2 ve diğer sera gazları salımı Euro 6 ile km başıa 130 gr CO 2 olarak sıırladırılmıştır. Öümüzdeki döemde, bu değer daha da azaltılacaktır. Kamuoyudaki yaygı kaaat, elektrikli araçları sıfır salım değerie sahip olduğu yöüdeyse de aslıda elektrikli bir araçta kullaıla elektrik eerjisii elde edilmesi esasıda çıka sera gazlarıı göz öüe ala kuyuda-tekerleğe CO 2 salımı hesapladığıda, bu Şekil 3. Elektrikli ve hibrit elektrikli araç satış ögörüsü. değer ülkede ülkeye değişmekte olup gr/km mertebeleridedir. Temiz elektrik üretimi arttıkça, bu ora azalacaktır. Akıllı Ulaşıma Uyum: Bilgi çağıı ve bilgi toplumuu e öemli yasımalarıda birisii otomotiv sektörüde meydaa geldiği görülmektedir. Sürücü hatalarıı asgariye idire ve birbirleriyle ve yol ile haberleşe araçlar kullaılmaya başlamıştır. Hatta tamamıyla otoom, sürücüsüz araçları geliştirildiği ve ABD de bir kaç eyalette yola çıkış izi aldıkları biliiyor. Elektrikli araçlar, yapısal olarak akıllı ulaşım çağıa uyum sağlamaya müsaittir. Malzeme Geri Kazaım Kabiliyeti: Elektrikli araçlar, klasik araçlara göre daha sora tasarımladırıldığıda, bularda kullaıla malzemei hafif ve dayaıklı olmasıı yaıda döüşüm ve yeide kullaım özelliği de bulumaktadır. Şu ada piyasada çok sayıda elektrikli otomobil satışa suulmuş buluuyor yılıda itibare, bulara yakıt hücresi (fuel cell) elektrikli araçları eklemesi beklemektedir. Uluslararası Eerji Ajası (Iteratioal Eergy Agecy / IEA) ı çevre öcelikli eerji searyosu (Blue Map) a göre, 2050 yılıa kadar, elektrikli ve karma elektrikli araç satışlarıdaki ögörüler, Şekil 3 te gösterilmiştir yılıa gelidiğide, akü beslemeli elektrikli ve yakıt hücresi beslemeli elektrikli araçları, toplam pazarı %60-65 düzeyideki kısmıı ele geçireceği, geri kala %30-35 i ise hibrit araçlarda oluşacağı görülmektedir. Souç 20. yüzyılı başıda, tekolojik ve ekoomik edelerle üstülüğü petrol kayaklı yakıtlar ile çalışa araçlara kaptıra elektrikli taşıtlar, 21. yüzyılı başlarıda itibare, öce hibrit tür ile ticari başarı sağlamaya başlamış; daha sora ise öce şehir içi araçlarda olmak üzere, pazar paylarıı arttırmaya devam etmişlerdir. Elektrik eerjisii depolamasıdaki yei tekolojiler ile daha hafif, daha küçük ve daha güvelikli pilleri geliştirilmesi beklemekte; güç elektroiği ve elektrik makie tekolojilerideki ilerlemelere paralel olarak, üstü eerji yöetim sistemlerii geliştirilmesi ve maliyetleri azaltılmasıyla birlikte, elektrikli taşıtları pazar payıı hızla artması ve IEA ı iyimser searyosua göre, 2050 yılıda, piyasaı tamamıa hâkim olmaları beklemektedir. 14

17 MAKALE I Otomotiv Sürekli Tümleştirme ile Motor ve Aktarma Orgaları Kotrollerii Geliştirilmesi: PERSIST Selma CEBECİ Otomotiv Yazılım Geliştirme Mühedisi FEV Türkiye FEV, global otomotiv sektörüe hizmet vere, düyaı lider bir motor, şazıma ve araç mühedisliği firmasıdır. FEV, düya çapıda, ileri tekoloji içte yamalı motorlar; kovasiyoel, elektrikli ve alteratif itki sistemleri alalarıda mühedislik hizmeti sumaktadır. Merkezi Almaya ı Aache şehride ola ve Prof. Dr. Pischiger i CEO su olduğu FEV, birçok kıtada bulua gelişmiş tekik merkezleride, 2.900'ü üzeride yüksek vasıflı uzma persoel istihdam etmektedir. FEV Türkiye, ulusal araç ve motor edüstriside araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) çalışmalarıı gelişimie katkı sağlamayı hedefleyerek 2011 yılıda kurulmuştur ve faaliyetlerie bugü itibari ile İTÜ Ayazağa Kampüsü ARI Tekoket te devam etmektedir. FEV Türkiye, alaıda uluslararası tecrübeye sahip uzma kadrosu ile Türkiye deki ve düyadaki araç ve itki sistemleri alaıdaki mühedislik ve Ar-Ge projelerie profesyoel mühedislik hizmeti sumaktadır. Almaya daki uzma mühedisler ile harmoize çalışarak ulusal ve global motor ve güç aktarma orgaları projelerii gerçekleştirilmeside hızlı ve etki mühedislik çözümleri üretilmektedir. Türkiye i seçki üiversiteleride mezu, uzu yıllar Almaya da öemli projelerde tecrübe kazaa kadrosu ile FEV Türkiye, tasarım, simülasyo, yazılım, kalibrasyo ve eğitim alalarıda ileri mühedislik hizmeti vermektedir. Şekil 1. Otomotivde elektroik ve yazılım [4]. Giriş Otomotiv kotrol üitelerie yazılım geliştirilmeside, farklı yölerde zorluklar karşımıza çıkmaktadır. Bir tarafta pazarı değişe ihtiyaçlarıa bağlı olarak model sayısı artarke diğer tarafta yei ve sürekli kısıtlaa yakıt tüketimi ve emisyo kuralları yürürlüğe girmektedir. Bu faktörleri bir araya gelmesi, hibrit araç tasarımıda biyodizele uyumlu motor tasarımıa kadar çok geiş bir yelpazede, yei ve karmaşık tekolojileri araştırılmasıı ve kullaılmasıı zorulu kılmaktadır. Tasarımlar soucu araçlara eklee yei sistemleri bir kısmı da yüksek gerilimle çalıştıkları içi, hem yazılımsal hem de doaımsal güvelik tedbirlerii alıması gerekmektedir. Şekil 1 de, bu faktörler göz öüde buludurularak yapılmış bir çalışmaı soucu verilmiştir. İlgili grafikte, yakı zamada otomotiv sektörüde elektroiği ve yazılım geliştirmei tasarım içerisideki payıı artışı görülmektedir: 2002 yılıda 2015 yılıa kadar, elektroik parçaları payıı toplamda %150 artışı ögörülürke; yazılım alaıda ögörüle artış ise %375 tir [1]. Yazılım geliştirme alaıdaki bu artışı birçok sebebi vardır. E öemlileri; yei elektroik parçaları devreye girmesi ve halihazırda var olaları yei özellikler kazamasıdır. Bu durum ise projelerde gittikçe arta tümleştirme (itegratio) çalışmalarıa sebep olmaktadır. Farklı kullaıcıları geliştirdiği yazılım parçala- ARGE DERGİSİ 15

18 MAKALE I Otomotiv Şekil 2. "Nightly Build" Sürekli Tümleştirme sistemi yapısı [4]. rıı birleştirilmesi şeklide taımlayabileceğimiz tümleştirme işlemii başarıyla souçladırılabilmesi içi, çok fazla efor sarf edilmesi gerekmektedir. Buda kayaklaa maliyet artışlarıı azaltmak içi, tümleştirme işlemi, sadece kritik aşamalarda; yazılım yayılamada heme öce yapılmaktadır. Bu da hataları çok geç fark edilmesie ve hatta gözde kaçmasıa sebep olabilmektedir. Bütü buları soucuda, otomotivde, yazılımda kayaklı güvelik problemleri gittikçe daha çok öe çıkmaktadır. Öreği, araştırmalara göre, Almaya da, 2010 yılıdaki araç geri çağırmalarıda, yazılımla birlikte elektroik parçaları payı %27 dir [2]. Ayı yıl içeriside, sadece yazılım kayaklı arızaları oraı ise %20 olarak kaydedilmiştir [3]. Yazılımda Kalite Stadartları Yazılım geliştirme süreci içeriside yei foksiyolar ekleirke bir tarafta da üreticiler, tekik ve güvelik şartlarıı sağlayabilmek içi, ürü geliştirme süreçlerii Automotive Ope System Architecture (AUTOSAR), Capability Maturity Model Itegratio (CMMI) ya da ISO stadartlarıa uyumlu hale getirmeye yöelmektedir. Acak bu stadartlar da ihtiyaçları tam olarak karşılamamaktadır. Öreği, AUTOSAR da, sadece temel foksiyolar içi taımlar buluurke, güümüzde, motor ve aktarma orgalarıda kullaıla özel foksiyolar içi taımlar söz kousu olduğuda, bu stadardı eksik kaldığı bilimektedir. ISO ise detaylı kalite metrikleri taımlamasıa rağme, otomotiv yazılımlarıda tercih edile model temelli yaklaşımlar kousuda belirsizlikler içermektedir. Atik Yazılım Geliştirme Fowler tarafıda PC yazılımları içi taımlaa Atik Yazılım Geliştirme (Agile Software Developmet) [5] yötemleri, otomotiv düyasıdaki yazılımlar içi de temel alıabilmektedir. Oldukça diamik bir yapı ögöre bu yötemler popüler olsa da otomotiv kousudaki kalite stadartları ile bazı oktalarda çelişmektedir: Müşteri memuiyetii amaçlaya atik yazılım geliştirme yötemleri, sürekli müşteri ile ilişki halide çözüm arayışları içide olmayı ö plaa alırke, kalite yötemleri stadartlarıa uygu süreçler izleerek belirli kalitede ürüler ortaya çıkmasıı da ö plada tutar. FEV, Powertrai Cotrol Architecture Eablig Reusable Software for Itelliget System Tailorig (PER- SIST) mimarisi ile aradaki bu çelişkiyi çözmektedir [6]: Mühedisler tarafıda kalite stadartlarıa uygu süreçler izleerek oluştura yazılım ürüleri, bir yada da otomatize edilmiş derleme (compile) süreçleri ile test edilmektedir. Bu testler soucuda otomatik olarak yapıla geri bildirimlerle müşteri tarafıda gele değişiklik isteklerie de hızlı cevap verebile, diamik bir yapı oluşturulmuştur. PERSIST mimariside, atik yazılım geliştirme yötemleride birisi ola sürekli tümleştirme (Cotiuous Itegratio / CI) kullaılmaktadır. Şekil 2 de görüldüğü gibi, bu metotta, farklı kişiler tarafıda geliştirile yazılım parçaları, sık aralıklarla (geelde güde bir kaç kez) merkezi bir suucuda toplamaktadır. Merkezi suucuda toplaa modeller, her gü tümleştirilerek kalite testlerie tabi tutulmaktadır. Yapılacak ola kalite testleri, projei o aki olguluk seviyesie göre belirlemektedir. Bular statik kot- 16

19 Şekil 3. PERSIST mimariside geel foksiyo kütüphaesi ve projelere özel foksiyo tasarlaması [6]. roller (sistem gereksiimleri kotrolü) veya diamik testler (birim testleri) olabilmektedir. FEV de kullaıla CI yapısıı bilgisayar yazılımı içi kullaılalarda öemli bir farkı, C veya C# kodu yerie, Simulik modellerii ve MATLAB programlarıı kullaılmasıdır. MATLAB i seçilmesideki öemli sebepler; MATLAB i COM/.NET arayüzü sayeside, gerektiği zama diğer yazılımlarla etkileşim halide çalışabilmesi ve ayı zamada, oluşturula modeller sayeside, yazılımı kullaıldığı süre boyuca, sürekli geliştirmeye açık halde kalabilmesidir. Geleeksel metotlar ile yapıla yazılım geliştirme süreçleride, kalite testleri, sadece yayıda öce yapılırke CI metodu ile yazılım, ilave işlemlere ihtiyaç kalmada, çok sık aralıklarla kalite testlerie tabi tutulabilmektedir. Bu sayede, problemler ve riskler, erke safhalarda fark edilebilmektedir. Souç olarak yazılım, geleeksel metotlara göre, çok daha kısa sürede geliştirilebilmektedir. PERSIST mimariside, projelerde hızlı souçlar alımasıı sağlaya bir başka öemli özellik de uygu foksiyoları birde fazla projede kullaılmasıa olaak sağlamasıdır (Şekil 3). Her proje başlagıcıda çıkarıla yol haritasıda, geel kütüphaede alıabilecek foksiyolar belirlemekte ve kofigürasyo listeleri aracılığıyla projeye aktarılarak test edilmeye başlamaktadır. Projeye özel foksiyolar içi ise ilk adımda fiziksel aaliz yapılarak uygu yazılımlar tasarlamaktadır. Tasarlaa ve sürekli geliştirile ürü üzeride projei olguluk seviyesie göre gerekli testler yapıldıkta sora, başarılı ola foksiyolar, AUTOSAR kurallarıa uygu olarak taımlamış arayüzler kullaılarak birleştirilmektedir. PERSIST mimarisi, uygulaabilirliğii gözlemesi amacıyla FEV i, GT2 adlı taıtım aracıda bulua çift turboşarjlı bezili motoru yazılımıı geliştirilmeside kullaılmıştır. Geliştirme sırasıda, yazılımdaki 41 modül içi, toplamda 155 foksiyo başarıyla tasarlaıp uygulamıştır. Yazılımı kalite kotrolü içi, 130 birim testi ve 100 de fazla modelleme yöergesi kullaılmıştır. Bu projede kullaıla foksiyoları %50 si, birisi dizel motor olmak üzere, diğer projelerde kullaılmaya başlamıştır. Souç Güümüzde, otomotivdeki gittikçe karmaşıklaşa kotrol yazılımları ve kalite stadartlarıı yakalamak içi arta çalışmalar, yazılım geliştirme kousuda, yei koseptlere ihtiyaç doğurmaktadır. Bu makalede alatıla PERSIST mimarisi, hem geliştirme içi bir altyapı olmakta hem de geliştirile ürüü, kalite ormları açısıda sürekli deetlemesii sağlamaktadır. Ayrıca temel foksiyoları, farklı projelerde tekrar kullaılabilmesii de koordie etmektedir. Bütü bular, CI presiplerii otomotivde kullaıla model temelli yazılım geliştirme yötemlerie uyarlamasıyla ve kalite kotrolüdeki maüel işleri azaltılmasıyla sağlamaktadır. Souç olarak; FEV tarafıda geliştirile PERSIST mimarisi, yazılım geliştirmede, hataları erke fark edilerek hata oraıı asgariye idirilmesii ve tasarım sürelerii kısalmasıı sağlamaktadır. Kayaklar: [1]J. Daeberg et al.(2014): The Comig Age of Collaboratio i the Automotive Idustry, Oliver Wyma Group, 17-AutoIdustry-Collab.pdf, tarihide görütüledi [2]N. N. (2010): Aual report 2010, Germa Federal Office for Motor Traffic, Flesburg [3]N. N.: Emergecy Road Service statistics, Germa Automotive Society (ADAC), Muich 2009 [4]Richehage et al. ( 2012): Customizig Modelig Guidelie Checks Withi a Cotiuous Itegratio Framework for Automotive Model-Based Cotrol Software Developmet, Mathworks Otomotiv Koferasi, Stuttgart [5]M. Fowler et al. (2001): The Agile Maifesto, Software Developmet, Cilt 8 [6]Richehage et al. (2013): Developmet of Modular Powertrai Cotrols with Cotiuous Itegratio, ATZ Elektroik Worldwide, Cilt 8, Sayı 2, pp ARGE DERGİSİ 17

20 MAKALE I Otomotiv Otomotiv Elektroiği ve Yazılımıda Model Tabalı Tasarım Burcu GÜNGÖR MATLAB Proje ve Uygulama Mühedisi FİGES A.Ş. Güümüzü moder araçlarıda kullaıla elektroik sistemler ve foksiyoları sayısı, büyük bir hızla artıyor. Düyaı öde gele kuruluşlarıa göre, 10 yıl içeriside otoom gide akıllı araçlar, kara yollarıda yerlerii alacak. Dolayısıyla araç içeriside kullaıla sesör tipi ve sayısı, sesörlerde gele verileri alamladıracak gömülü yazılım ihtiyacı ve kullaılmakta ola mikroişlemci ve mikrodeetleyiciler de giderek artıyor. Düyada otomotiv sektörüdeki bu değişim göz öüe alıdığıda, sadece mekaik imalat yapa firmaları bile sistem üretimie geçip, bu sistemleri içie elektroik ve gömülü yazılım etegre ederek akıllı sistemler üretmeye başlaması bekleiyor. Otomotiv sektörüde çalışa mühedisleri bu gelişmeleri takip edip uygulamaı yaı sıra araçlardaki güvelik gereksiimi, düşük yakıt tüketimi, kirlilik, eğlece sistemleri ve kofor gibi faktörlerde kayaklaa gereksiimleri de sağlamaları ve geliştirmeleri gerekiyor. Bu edele otomotiv mühedisleri, ileri düzey deetim sistemlerii, siyal ve görütü işleme uygulamalarıı ve haberleşme sistemlerii tasarımıda, hızlı ve düşük maliyetli bir geliştirme süreci sağlayabilmek içi simülasyo platformlarıda yararlaıyorlar. Bir tasarım aracı olarak Simulik, hassas ve esek modelleme imkaı ve simülasyo kabiliyeti sayeside bir edüstri stadardı halie gelmiş olup, Simulik i suduğu Model Tabalı Tasarım süreci, düya üzerideki tüm lider otomotiv kuruluşları tarafıda kullaılmaktadır. Model Tabalı Tasarım; kotrol sistemleri, siyal işleme ve iletişim sistemleri de dahil olmak üzere, diamik sistemleri düşük maliyetli ve hızlı geliştirilmesii sağlaya bir süreçtir. Güveli sürüşü sağlayacak, yakıt tüketimii azaltacak ve markaya yei tekolojiler katacak algoritmaları geliştirilmesii yeterice zor olduğu bir ortamda, mühedislere esek bir modelleme, görselleştirme ve test ortamı suar. Bu ortam, ayı zamada, otomotiv aa ve ya saayi üreticilerii ürü geliştirme süreçlerii hızladırma yeteeğie de sahiptir. Simulik ve diğer tasarım araçlarıı suduğu Model Tabalı Tasarım yaklaşımı ile mühedisler, modellerii, elleride var ola verilere ve isterlere göre, fiziği temel presiplerii kullaarak veya veri yöelimli modelleme yötemi ile geliştirebilir. Geliştirile algoritma ve modeller, simülasyo fazıda, gerçek zamalı veya gerçek zamalı olmaya yapıladırmalarla test edilebilir; gerçek düya etkileri, pahalı prototipleme yötemlerie gerek kalmada bilgisayar ortamıda sağlaabilir. Model Tabalı Tasarım; Proje ekipleri arasıda ortak bir tasarım ortamı sağlayabilme, 18

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için ÖzelKredi İstekleriize daha kolay ulaşmaız içi Yei özgürlükler keşfedi. Sizi içi öemli olaları gerçekleştiri. Hayalleriizi süsleye yei bir arabaya yei mobilyalara kavuşmak mı istiyorsuuz? Veya özel güler

Detaylı

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK KAPAK KONUSU Kırsal Kalkıma içi IPARD Programı da Sektöre BÜYÜK DESTEK Kırsal Kalkıma (IPARD) Programı Kırmızı Et Üretimi ve Et Ürülerii İşlemesi ve Pazarlaması alalarıda gerçekleştirilecek yatırımları

Detaylı

NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yönetim

NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yönetim NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yöetim Firma taıtımı NETCAD ; Ulusal CAD & GIS Çözümleri A.Ş. tarafıda 1989 yılıda geliştirilmeye başlamış, 20 yılı aşkı süredir kamu ve özel sektör ihtiyaçlarıı karşılaya,

Detaylı

DERGİDEN. FİGES İLERİ MÜHENDİSLİK VE ARGE TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ 2013-3 / Sayı: 3 (Ekim-Kasım-Aralık 2013) ISSN: 2147-9550

DERGİDEN. FİGES İLERİ MÜHENDİSLİK VE ARGE TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ 2013-3 / Sayı: 3 (Ekim-Kasım-Aralık 2013) ISSN: 2147-9550 DERGİDEN FİGES İLERİ MÜHENDİSLİK VE ARGE TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ 2013-3 / Sayı: 3 (Ekim-Kasım-Aralık 2013) ISSN: 2147-9550 FİGES A.Ş. Adıa Sahibi Yöetim Kurulu Başkaı Dr. Tarık Öğüt Sorumlu Yazı İşleri Müdürü

Detaylı

ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU. Mart 2016

ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU. Mart 2016 ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU Mart 2016 İçerik ve Akış A. B. C. D. E. F. 1 Aadolu Isuzu Hakkıda Varlık Nedei Kısaca Aadolu Isuzu Üretim İsa Kayakları Ar-Ge Merkezi Ödüller A. B. C. 2 Ürüler ve Faaliyet

Detaylı

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI The Turkish Olie Joural of Educatioal Techology TOJET July 2005 ISSN: 106521 volume Issue Article 16 BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI Yard. Doç. Dr. Bahadti RÜZGAR Marmara

Detaylı

PLM. MSI Dergisi nin Kasım. Savunma ve Havacılık Sanayileri için Çağdaş Bir Yönetişim ve İnovasyon Ortamı: Bölüm VI

PLM. MSI Dergisi nin Kasım. Savunma ve Havacılık Sanayileri için Çağdaş Bir Yönetişim ve İnovasyon Ortamı: Bölüm VI Savuma ve Havacılık Saayileri içi Çağdaş Bir Yöetişim ve İovasyo Ortamı: Bölüm VI PLM 56 PLM (Product Lifecycle Maagemet / Ürü Yaşam Dögüsü Yöetimi) i felsefesi, vizyou ve faydalarıı alattığımız bu yazı

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makie Mühedisliği Bölümü 1 STAJLAR: Makie Mühedisliği Bölümü öğrecileri, öğreim süreleri boyuca 3 ayrı staj yapmakla yükümlüdürler. Bularda ilki üiversite içide e fazla 10 iş güü süreli

Detaylı

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ Mustafa ÖZDEMİR İ. Cem PARMAKSIZOĞLU ÖZET Düya çapıda rekabeti ö plaa çıktığı bu gükü şartlarda, e gelişmiş ürüü, e kısa sürede, e ucuza üretmek veya ilk yatırım ve işletme

Detaylı

Türkiye de Sivil Havacılık Eğitimleri

Türkiye de Sivil Havacılık Eğitimleri ANALİZ Türkiye de Sivil Havacılık Eğitimleri Bu makalede, ekoomi ile arasıda etkilee-etkileye ilişkisi edei ile kamuoyuu sürekli güdemide yer ala, küresel ve ulusal gelişim oraı edei ile so yıllarda daha

Detaylı

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects Uşak Üiversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (2012) 5/2, 89-101 Yatırım Projeleride Kayak Dağıtımı Aalizi Bahma Alp RENÇBER * Özet Bu çalışmaı amacı, yatırım projeleride kayak dağıtımıı icelemesidir. Yatırım

Detaylı

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ Sıra No Parametre 1 Kişisel Soluabilir Tozları Kosatrasyou 2 İşyeri Ortamı

Detaylı

MODÜLER PANO ÇÖZÜMLERİ

MODÜLER PANO ÇÖZÜMLERİ MODÜLER PANO ÇÖZÜMLERİ Hakkımızda Kotrolmatik olarak Eerji, Proses ve Ulaşım sektörleride Türkiye i lider mühedislik firmalarıda biri olup, multi-disiplili, tecrübeli ve diamik kadromuz ile birlikte yurt

Detaylı

Geçen sene düzenlenen 5 inci seminerde eksikliği hissedilen

Geçen sene düzenlenen 5 inci seminerde eksikliği hissedilen 6. DSS ÖZEL 74 Deiz Sistemleri Semieri Cepheside Değişe Bir Şey Yok Şebem ASİL / s.asil@savumahaber.com Ümit BAYRAKTAR / ubayraktar@savumahaber.com K. Burak CODUR / b.codur@savumahaber.com Bahri Mert DEMİREL/

Detaylı

TAYVAN ÇİN HALK CUMHURİYETİ İLİŞKİLERİNDE SOSYOLOJİK DÖNÜŞÜM

TAYVAN ÇİN HALK CUMHURİYETİ İLİŞKİLERİNDE SOSYOLOJİK DÖNÜŞÜM Türkmeeli İşbirliği ve Kültür Vakfı AVRASYA İNCELEMELERİ MERKEZİ CENTER FOR EURASIAN STUDIES TAYVAN ÇİN HALK CUMHURİYETİ İLİŞKİLERİNDE SOSYOLOJİK DÖNÜŞÜM ÇİN TAYVAN 30 Aralık 2014, Akara TAYVAN ÇİN HALK

Detaylı

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014 A da Z ye FOREX Ivest-AZ 2014 Adres Telefo E-mail Url : Büyükdere Caddesi, Özseze ş Merkezi, C Blok No:126 Esetepe, Şişli, stabul : 0212 238 88 88 (Pbx) : bilgi@ivestaz.com.tr : www.ivestaz.com.tr Yap

Detaylı

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE ORGANİZASYONEL SORUNLARIN İNCELENMESİ: GATA HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE

Detaylı

Teknolojik Gelişmeler ve Türkiye nin Teknoloji Geliştirme Koşul ve Olanakları

Teknolojik Gelişmeler ve Türkiye nin Teknoloji Geliştirme Koşul ve Olanakları TMMOB Ketsel ve Kırsal Ala Gelişme Stratejileri Semieri 13-14 Ocak 1996 Akara Tekolojik Gelişmeler ve Türkiye i Tekoloji Geliştirme Koşul ve Olaakları H. Aykut Göker, Aralık 1995 Giriş Tartışacağımız kou,

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:134-4141 Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi 28 (3) 41-48 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Düşük Sıcak Kayaklı Isı Pompaları Eerji Maliyet Aalizi Özet Murat KAYA Hitit

Detaylı

20 (1), 109-115, 2008 20(1), 109-115, 2008. kakilli@marmara.edu.tr

20 (1), 109-115, 2008 20(1), 109-115, 2008. kakilli@marmara.edu.tr Fırat Üiv. Fe ve Müh. il. Dergisi Sciece ad Eg. J of Fırat Uiv. 0 (), 09-5, 008 0(), 09-5, 008 Harmoikleri Reaktif Güç Kompazasyo Sistemlerie Etkilerii İcelemesi ve Simülasyou da KKİİ, Koray TUNÇP ve Mehmet

Detaylı

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI Meryem Saatçı * Özet Amaç: Toplumu erkek hemşirelerle ilgili düşüce ve görüşlerii belirlemesi. Yötem: Kesitsel türde yapıla çalışma 100 kişi üzeride, yüz yüze görüşülerek

Detaylı

MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK DOĞRUSAL OLMAYAN SİSTEMLERİN ANALİZİ

MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK DOĞRUSAL OLMAYAN SİSTEMLERİN ANALİZİ Gazi Üiv. Müh. Mim. Fak. Der. Joural of the Faculty of Egieerig ad Architecture of Gazi Uiversity Cilt 27, No 4, 795-806, 2012 Vol 27, No 4, 795-806, 2012 MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK

Detaylı

Düzce Üniversitesi yunusbicen@duzce.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi faruk.aras@kocaeli.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi hasbi@kocaeli.edu.tr.

Düzce Üniversitesi yunusbicen@duzce.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi faruk.aras@kocaeli.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi hasbi@kocaeli.edu.tr. Akıllı Şebekelerde Çoklu-Etme Sistemleri ve Arıza Taılama: Güç Trasformatörü Uygulaması Multiaget Systems i Smart Grids ad Fault Diagostics: Power Trasformer Applicatio Yuus Biçe, Faruk Aras 2, Hasbi Đsmailoğlu

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04 İşaat projelerii içi fiasal ve ekoomik aaliz yötemleri İşaat projeleri içi temel maliyet kavramları Yaşam boyu maliyet: Projei kafamızda şekillemeye başladığı ada itibare başlayıp kullaım ömrüü tamamlayaa

Detaylı

ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ. Enerji Üretim ve İletiminde Elektrik ve Otomasyon Sistemleri KONTROLMATİK 1

ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ. Enerji Üretim ve İletiminde Elektrik ve Otomasyon Sistemleri KONTROLMATİK 1 ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ Eerji Üretim ve İletimide Elektrik ve Otomasyo Sistemleri KONTROLMATİK 1 Eerji üretim ve iletimide elektrik ve otomasyo sistemleri Güümüzü e

Detaylı

Elektrik Enerji Sistemlerinde Oluşan Harmoniklerin Filtrelenmesinde Pasif Filtre ve Filtreli Kompanzasyonun Kullanımı ve Simülasyon Örnekleri

Elektrik Enerji Sistemlerinde Oluşan Harmoniklerin Filtrelenmesinde Pasif Filtre ve Filtreli Kompanzasyonun Kullanımı ve Simülasyon Örnekleri Politekik Dergisi Joural of Polytechic ilt: 9 Sayı: 4 s.63-69, 006 Vol: 9 No: 4 pp.63-69, 006 Elektrik Eerji Sistemleride Oluşa Harmoikleri Filtrelemeside Pasif Filtre ve Filtreli Kompazasyou Kullaımı

Detaylı

Piyasa Yorumu. Global Piyasalar:

Piyasa Yorumu. Global Piyasalar: 25 Ocak 2013 Cuma Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 86,437.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 341,167.9 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 98,376.5 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 2,354.65 Yurtdışı piyasalar Borsalar

Detaylı

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 17 Şubat 01 CUMA Resmî Gazete Sayı : 807 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve İletişim Kurumuda: İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

İZMİR İLİNDEKİ ELLİ YATAKLI BİR OTEL İÇİN GÜNEŞ ENERJİSİ DESTEKLİ ISITMA VE ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TEORİK İNCELENMESİ

İZMİR İLİNDEKİ ELLİ YATAKLI BİR OTEL İÇİN GÜNEŞ ENERJİSİ DESTEKLİ ISITMA VE ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TEORİK İNCELENMESİ _ 163 İZMİR İLİNDEKİ ELLİ YATAKLI BİR OTEL İÇİN GÜNEŞ ENERJİSİ DESTEKLİ ISITMA VE ABSORBSİYONLU SOĞUTMA SİSTEMİNİN TEORİK İNCELENMESİ Emi Fuad KENT İbrahim Necmi KAPTAN ÖZET Bu çalışmada güeş eerjisi destekli

Detaylı

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri 31 Ocak 2013 Perşembe Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 78,982.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 315,056.7 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 90,359.1 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 2,603.21 Turizm gelirleri 2012 yılıda

Detaylı

BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER

BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER HAKKIMIZDA Promod Ar-Ge Yazılım, dinamik sistem simülasyonu, prototiplemesi, kontrol tasarımı ve gerçeklenmesi alanlarında hizmet veren bir Ar-Ge ve Yazılım kuruluşudur.

Detaylı

DO-178B Sertifikasyonuna Uygun Yazılım Geliştirme Software Development Compatible with DO-178B Certification

DO-178B Sertifikasyonuna Uygun Yazılım Geliştirme Software Development Compatible with DO-178B Certification YKGS2008: Yazılım Kalitesi ve Yazılım Geliştirme Araçları 2008 (9-10 ekim 2008, İstabul) DO-178B Sertifikasyoua Uygu Yazılım Geliştirme Software Developmet Compatible with DO-178B Certificatio Yusuf İbrahim

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Joural of Research i Educatio ad Teachig OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Yard.Doç.Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi

Detaylı

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ İkici bölümde verileri frekas tablolarıı hazırlaması ve grafikleri çizilmesideki esas amaç; gözlemleri doğal olarak ait oldukları populasyo dağılışıı belirlemek ve dağılışı geel özelliklerii

Detaylı

Üniversite Sistem Odası Kurulumu: Gazi Üniversitesi Örneği

Üniversite Sistem Odası Kurulumu: Gazi Üniversitesi Örneği Üiversite Sistem Odası Kurulumu: Gazi Üiversitesi Öreği Murat Dörterler ¹, Vilda Ateş², Mustafa Açıkgöz ³ ¹, ², ³ Gazi Üiversitesi, Bilgi İşlem Daire Başkalığı, Akara dorterler@gazi.edu.tr, vates@gazi.edu.tr,

Detaylı

Obje Tabanlı Sınıflandırma Yöntemi ile Tokat İli Uydu Görüntüleri Üzerinde Yapısal Gelişimin İzlenmesi

Obje Tabanlı Sınıflandırma Yöntemi ile Tokat İli Uydu Görüntüleri Üzerinde Yapısal Gelişimin İzlenmesi Obje Tabalı Sııfladırma Yötemi ile Tokat İli Uydu Görütüleri Üzeride Yapısal Gelişimi İzlemesi İlker GÜNAY 1 Ahmet DELEN 2 Mahmut HEKİM 3 1 Gaziosmapaşa Üiversitesi, Mühedislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi,

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ 8. HAFTA ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ PORTFÖY YÖNETİMİ II Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr Geleeksel Portföy Yaklaşımı, Bu yaklaşıma göre portföy bir bilim değil,

Detaylı

BAĞLAMA MADDELERİ VE SIZINTI ACİL DURUM ÜRÜNLERİ TEDBİR VE TEHLİKELİ MADDE KULLANIMINA YÖNELİK ACİL DURUM KILAVUZU

BAĞLAMA MADDELERİ VE SIZINTI ACİL DURUM ÜRÜNLERİ TEDBİR VE TEHLİKELİ MADDE KULLANIMINA YÖNELİK ACİL DURUM KILAVUZU BAĞLAMA MADDELERİ VE SIZINTI ACİL DURUM ÜRÜNLERİ TEDBİR VE TEHLİKELİ MADDE KULLANIMINA YÖNELİK ACİL DURUM KILAVUZU BAĞLAMA MADDELERİ / EMİCİLERİ / SIZINTI YÖNETİMİ Yağ, bezi, dizel, kimyasal, asit, alkali

Detaylı

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun Research Turkish Joural of Family Medicie & Primary Care www.tjfmpc.com The Determiatio of Food Preparatio ad Cosumptio of the Workig ad No-Workig Wome i Samsu Samsu İlide, ve Kadıları, Evde Besi Hazırlama

Detaylı

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi Cilt: 8, No: 4, 011 (75-80) Electroic Joural of Machie Techologies Vol: 8, No: 4, 011 (75-80) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:1304-4141

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS Joural of Egieerig ad Natural Scieces Mühedislik ve Fe Bilimleri Dergisi Sigma 2005/2 ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS Ahmet DAĞDAŞ* Yıldız Tekik Üiversitesi, Makia Fakültesi, Makia Mühedisliği Bölümü,

Detaylı

Plast Eurasia. istanbul 2014 24. ULUSLARARASI STANBUL PLAST K ENDÜSTR S FUARI. www.plasteurasia.com. 4-7 Aral k 2014

Plast Eurasia. istanbul 2014 24. ULUSLARARASI STANBUL PLAST K ENDÜSTR S FUARI. www.plasteurasia.com. 4-7 Aral k 2014 Plast Eurasia istabul 2014 24. ULUSLARARASI PLAST K ENDÜSTR S FUARI www.plasteurasia.com 4-7 Aral k 2014 Küresel Fuar Edüstrisi Birli i Oayl Fuar Destekleye Kurulufl Üye Kurulufl Uluslararas Kogreler Birli

Detaylı

Günlük Bülten. 06 Şubat 2013. TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru endeksi Ocak ayında 120.16'ya yükseldi

Günlük Bülten. 06 Şubat 2013. TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru endeksi Ocak ayında 120.16'ya yükseldi 06 Şubat 2013 Çarşamba Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 80,309.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 321,722.1 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 92,241.7 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 1,673.26 Yurtdışı piyasalar Borsalar

Detaylı

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere Hertfordshire Petrol Deposu Yagıı, İgiltere Derleyeler O.Meti İlkışık ve Nilay Özeyralı Ergeç İstabul Büyükşehir Belediyesi Afet Koordiasyo Merkezi, AKOM 1 Hertfordshire Petrol Deposu Bucefield Kompleksi

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, Göztepe, tmalkoc@marmara.edu.tr Fuda

Detaylı

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI TMMOB Harita ve Kadastro Mühedisleri Odası 13. Türkiye Harita Bilimsel ve Tekik Kurultayı 18 22 Nisa 2011, Akara ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

Detaylı

ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ. Enerji Üretim ve İletiminde Elektrik ve Otomasyon Sistemleri KONTROLMATİK 1

ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ. Enerji Üretim ve İletiminde Elektrik ve Otomasyon Sistemleri KONTROLMATİK 1 ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ Eerji Üretim ve İletimide Elektrik ve Otomasyo Sistemleri KONTROLMATİK 1 Eerji üretim ve iletimide elektrik ve otomasyo sistemleri Güümüzü e

Detaylı

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ Updatig Capital Stock Data for Turkey ad Its Relatioship with Growth Rate: The Period of 1972-2008 Dr. Ahmet

Detaylı

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi *

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi * Web siteleride hemşire iş ilaları ARAŞTIRMA İsa Kayakları Web Siteleride Yer Ala Hemşire İş İlalarıı İcelemesi * A Evaluatio of Job Advertisemets for Nurses o Websites of Huma Resources Feride Eşki Bacaksız1,

Detaylı

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz TĐCARĐ MATEMATĐK - 5 Bileşik 57ÇÖZÜMLÜ ÖRNEKLER: Örek 57: 0000 YTL yıllık %40 faiz oraıyla yıl bileşik faiz ile bakaya yatırılmıştır Bu paraı yılı souda ulaşacağı değer edir? IYol: PV = 0000 YTL = PV (

Detaylı

Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı

Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı Dicle Üiversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Aabilim Dalı TARİHÇEMİZ Dicle Üiversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji aabilim dalı 1969 yılıda kurulmuştur. 1982 yılıa kadar Histoloji

Detaylı

HVAC SİSTEMLERİNDE AÇ-KAPA ve BULANIK MANTIK KONTROLÜN KIYASLAMALI OLARAK İNCELENMESİ

HVAC SİSTEMLERİNDE AÇ-KAPA ve BULANIK MANTIK KONTROLÜN KIYASLAMALI OLARAK İNCELENMESİ 11 ULUSAL TESİSAT MÜHENDİSLİĞİ KONGRESİ 17/20 NİSAN 2013/İZMİR _ 1729 HVAC SİSTEMLERİNDE AÇ-KAPA ve BULANIK MANTIK KONTROLÜN KIYASLAMALI OLARAK İNCELENMESİ Şahi YİĞİT Kadir BÜYÜKÖZKAN Fati SÖNMEZ Burha

Detaylı

Türkiye de Bölge Politikalarının Evrimi ve Bölgesel Kalkınma Ajansları. Korel GÖYMEN

Türkiye de Bölge Politikalarının Evrimi ve Bölgesel Kalkınma Ajansları. Korel GÖYMEN Türkiye de Bölge Politikalarıı Evrimi ve Bölgesel Kalkıma Ajasları Korel GÖYMEN Cumhuriyet i başlagıcıda bu yaa, Türkiye i bölgesel politikalar ı sadece iç toplumsal ve ekoomik gelişmelerde değil, ay ı

Detaylı

TEMEL BANKACILIK HİZMETLERİ TALEP ve BİLGİ FORMU TAHSİLAT PERİYODU 15,-TL. 3 er aylık. 5 TL Talep başına 5 TL. İşlem Başına 5-TL.

TEMEL BANKACILIK HİZMETLERİ TALEP ve BİLGİ FORMU TAHSİLAT PERİYODU 15,-TL. 3 er aylık. 5 TL Talep başına 5 TL. İşlem Başına 5-TL. TEMEL BANKACILIK HİZMEERİ TALEP ve BİLGİ FORMU ÜRÜNÜN /TANIMI : Katılım Fou (/Yabacı Para) Süresi (Vadesi) : Süresiz TAHSİL EDİLECEK ÜCRET, MASRAF VE KOMİSYON; Özel Cari Hesap İşletim Ücreti Hesap Özeti

Detaylı

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ MADENCİLİK, Cilt 42, Sayı 3, Sayfa 25-30, Eylül 2003 Vol. 42, No. 3, pp 25-30, September 2003 MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ Appraisal of Miig Ivestmet Projects

Detaylı

YERLİ OTOMOBİL PROJESİNDE SON NOKTA: ELEKTRİKLİ OTOMOBİL

YERLİ OTOMOBİL PROJESİNDE SON NOKTA: ELEKTRİKLİ OTOMOBİL YERLİ OTOMOBİL PROJESİNDE SON NOKTA: ELEKTRİKLİ OTOMOBİL Melisa KORKMAZ Küreselleşen dünyada insan kendi yaşamını kolaylaştırmak amacıyla, ihtiyaçlarını karşılayacak birçok ürün icat etmiştir. İcat ettiği

Detaylı

BORU HATTI AKIM HARĐTACISI

BORU HATTI AKIM HARĐTACISI BORU HATTI AKIM HARĐTACISI Koum Yeraltı borularıı yerii tam olarak bulma, hatları deriliklerii saptama ve izolasyo hatalarıı gidermek içi tasarlamış bir cihazdır. Kayıt 1000 adet PCM değerii ve koum ölçülerii

Detaylı

Depolamanın imalatçı tarafından yapıldığı doğrudan sevkiyat. Depolama imalatçı, sevkiyat sırasında birleştirme

Depolamanın imalatçı tarafından yapıldığı doğrudan sevkiyat. Depolama imalatçı, sevkiyat sırasında birleştirme Dağıtım Ağı Tasarımı Seçimi Uygu ağ seçimide ürü karakteristiklerii yaısıra dağıtım ağıı güçllü ve zayıf yöleri de göz öüüe alımalıdır. Geçe hafta ele aldığımız tasarımları hem güçlü hem de zayıf yöleride

Detaylı

Robot Navigasyonunda Potansiyel Alan Metodlarının Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulanması

Robot Navigasyonunda Potansiyel Alan Metodlarının Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulanması Robot Navigasyouda Potasiyel Ala Metodlarıı Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulaması Eyüp Çıar 1 Osma Parlaktua Ahmet Yazıcı 3 1, Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü, Eskişehir Osmagazi Üiversesi,

Detaylı

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1]

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1] Kafkas Uiv Vet Fak Derg 6 ():, 00 DOI:0./kvfd.00.6 RESEARCH ARTICLE Veterier İlaçları Satış Yetkisii Veterier Hekimliği Açısıda Değerledirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisii Vizyo ve Bilaço Üzerie Etkileri

Detaylı

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ İSTATİSTİKSEL TAHMİNLEME VE İSTATİSTİKSEL YORUMLAMA TAHMİNLEME SÜRECİ VE YORUMLAMA SÜRECİ ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ ÖRNEKLEME VE ÖRNEKLEME ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI VE ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI Yorumlama

Detaylı

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ 7 Ağustos 011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 8038 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve ĠletiĢim Kurumuda: SABĠT TELEFON HĠZMETĠNE ĠLĠġKĠN HĠZMET KALĠTESĠ TEBLĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayaak ve Taımlar Amaç

Detaylı

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS Niğde Üiversitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 6 Sayı -, (00), 7- GPS SONUÇLARININ DÖNÜŞÜMÜ ÜZERİNE BİR İNCELEME Meti SOYCAN* Yıldız Tekik Üiversitesi, İşaat Fakültesi, Jeodezi Ve Fotogrametri Mühedisliği

Detaylı

AFYONKARAHİSAR İLİ YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ. Ziya DEMİRKOL 1 Mehmet ÇUNKAŞ 2

AFYONKARAHİSAR İLİ YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ. Ziya DEMİRKOL 1 Mehmet ÇUNKAŞ 2 S.Ü. Müh. Bilim ve Tek. Derg., c.2, s.1, 2014 Selcuk Uiv. J. Eg. Sci. Tech., v.2,.1, 2014 ISSN: 2147-9364 (Elektroik) AFYONKARAHİSAR İLİ YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ Ziya DEMİRKOL 1 Mehmet ÇUNKAŞ 2

Detaylı

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ Öğreme Etkili Hazırlık ve Taşıma Zamalı Paralel Makieli Çizelgeleme Problemi HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ TEMMUZ 2006 CİLT 2 SAYI 4 (67-72) ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL

Detaylı

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr İSTATİSTİK 2 Tahmi Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI aysecagli@beyket.edu.tr İstatistik yötemler İstatistik yötemler Betimsel istatistik Çıkarımsal istatistik Tahmi Hipotez testleri Nokta tahmii Aralık

Detaylı

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession Eczacılık Fakültesi Öğrecilerii Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Studets' Approach to Their Professio Işıl ŞİMŞEK* Yıldır ATAKURT** Bihter YAZICIOĞLU*** ÖZET Bu çalışmada, Eczacılık Fakültesi öğrecilerii

Detaylı

GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI

GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI GİTES OTOMOTİV EYLEM PLANI HEDEF -1 1.1 1.2 MOTOR VE AKTARMA ORGANLARINDA YURT İÇİ ÜRETİM VE KATMA DEĞERİN ARTIRILMASI Otomotiv ana sanayinin motor ve aktarma organları yatırımlarının ülkemize çekilmesine

Detaylı

AKADEMİSYENLERİN ELEKTRONİK DERGİ KULLANIMINDA DİSİPLİNLER ARASINDAKİ FARKLILIKLAR

AKADEMİSYENLERİN ELEKTRONİK DERGİ KULLANIMINDA DİSİPLİNLER ARASINDAKİ FARKLILIKLAR Hacettepe Üiversitesi Sosyal Bilimler Estitüsü Bilgi ve Belge Yöetimi Aabilim Dalı AKADEMİSYENLERİN ELEKTRONİK DERGİ KULLANIMINDA DİSİPLİNLER ARASINDAKİ FARKLILIKLAR Ca BESİMOĞLU Yüksek Lisas Tezi Akara,

Detaylı

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ TAHVİL DEĞERLEMESİ Doç. Dr. M. Mee DOĞANAY Prof. Dr. Ramaza AKTAŞ 1 İçerik Tahvil ve Özellikleri Faiz Oraı ve Tahvil Değeri Arasıdaki İlişki Tahvili Geiri Oraı ve Vadeye Kadar Geirisi Faiz Oraı Riski Verim

Detaylı

Ajans Elazığ ın Hakkı...

Ajans Elazığ ın Hakkı... Türkiye i her yeride Alo TSO 444 ELZG 444 3594 Odamızı 4 aylık faaliyet döemi değerledirildi Bası mesuplarıı yoğu bir ilgi gösterdiği toplatıda Odaı so dört aylık çalışmaları değerledirildi. Ticaret ve

Detaylı

3-Şekil bakımından kararlı ve sarsıntıya dayanıklı olması. 4-Işık renginin mümkün oldukça güneş ışığına yakın olması

3-Şekil bakımından kararlı ve sarsıntıya dayanıklı olması. 4-Işık renginin mümkün oldukça güneş ışığına yakın olması Işık Kayakları Geel olarak ışık kayaklarıda ş özellikler araır. 1-Etkilik faktörüü büyük olması 2-Ömrüü z olması 3-Şekil bakımıda kararlı ve sarsıtıya dayaıklı olması 4-Işık regii mümkü oldkça güeş ışığıa

Detaylı

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6.

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6. Problemler 3 i Çözümleri Problemler 3 i Çözümleri Aşağıdaki özellikleri kaıtlamaızı ve buu yaıda daha fazla soyut kaıt vermeizi isteyeceğiz. h.h. eşitliğii ölçümü sıfır ola bir kümei tümleyei üzeride eşit

Detaylı

Ersin Kaya Sandal Accepted: October 2011

Ersin Kaya Sandal Accepted: October 2011 a ISSN:1306-3111 e-joural of New World Scieces Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Article Number: 4A0045 NATURE SCIENCES Received: April 2011 Ersi Kaya Sadal Accepted: October 2011 Nadire Karademir Series

Detaylı

FİBER BRAGG IZGARA TABANLI OPTİK SENSÖRÜN ANALİZİ

FİBER BRAGG IZGARA TABANLI OPTİK SENSÖRÜN ANALİZİ FİER RAGG IZGARA TAANLI OPTİK SENSÖRÜN ANALİZİ Lale KARAMAN 1 N. Özlem ÜNVERDİ Elektroik ve Haberleşme Mühedisliği ölümü Elektrik-Elektroik Fakültesi Yıldız Tekik Üiversitesi, 34349, eşiktaş, İstabul 1

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİ 3

OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİ 3 The Joural of Academic Social Sciece OKUL ÖNCESİ DÖNEMİ İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜİK EĞİTİMİ 3 ÖET Ece KARŞAL 1 Tüli MALKOÇ 2 Bu çalışmada, Okul öcesi döem işitme egelli çocuklara müzik eğitimi verilmiş

Detaylı

PLC CİHAZI İLE SERADA SICAKLIK VE NEM KONTROLÜNÜN PID DENETLEYİCİYLE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

PLC CİHAZI İLE SERADA SICAKLIK VE NEM KONTROLÜNÜN PID DENETLEYİCİYLE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ PL İHAZI İLE SERAA SIAKLIK VE NEM KONTROLÜNÜN PI ENETLEYİİYLE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ M.egiz TAPLAMAIOĞLU 1 Ali SAYGIN 2 Evre EĞİRMENİ 3 em TEZAN 4 1,3,4 Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü Mühedislik Mimarlık

Detaylı

Merkez Ofis : Up Hill Towers A1 B Blok No:146 TR- 34746 Ataşehir / Istanbul

Merkez Ofis : Up Hill Towers A1 B Blok No:146 TR- 34746 Ataşehir / Istanbul Merkez Ofis : Up Hill Towers A1 B Blok No:146 TR- 34746 Ataşehir / Istanbul 27.02.2011 1 Giriş Okosis San. Ve Tic. Ltd. Şirketi, otomasyon sektörü için yazılım ve donanım çözümleri üretmek, konusunda profesyonel

Detaylı

Öğrenme Etkili Tam Zamanında Çizelgeleme Problemi Ve KOBĐ de Uygulama

Öğrenme Etkili Tam Zamanında Çizelgeleme Problemi Ve KOBĐ de Uygulama It.J.Eg.Research & Developmet,Vol.,No.2,Jue 2009 Öğreme Etkili Tam Zamaıda Çizelgeleme Problemi Ve KOBĐ de Uygulama 29 Mesut emil ĐŞLER a, Bilal TOKLU b, Veli ÇELĐK c, Süleyma ERSÖZ d a-devlet Malzeme

Detaylı

DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME

DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME Uğur SAYNAK ve Alp KUŞTEPELİ Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü, 35430, Urla, İZMİR e-posta: ugursayak@iyte.edu.tr e-posta:

Detaylı

ISO 45001. M. Görkem Erdoğan. Bu sunuya ve konunun pdf dosyasına www.gorkemerdogan.com adresinden erişilebilir.

ISO 45001. M. Görkem Erdoğan. Bu sunuya ve konunun pdf dosyasına www.gorkemerdogan.com adresinden erişilebilir. ISO 45001 M. Gör Erğa Bu suuya ve ouu pdf syasıa adreside işilebilir. 1 Giriş ISO 45001 e Nede İhtiyaç Duyuldu? Farlılılar Souç 2 Giriş ILO ya göre, h yıl 2.2 milyo çalışa iş azası veya mesle hastalığıda

Detaylı

DENEYĐN AMACI: Bu deneyin amacı MOS elemanların temel özelliklerini, n ve p kanallı elemanların temel uygulamalarını öğretmektir.

DENEYĐN AMACI: Bu deneyin amacı MOS elemanların temel özelliklerini, n ve p kanallı elemanların temel uygulamalarını öğretmektir. DENEY NO: 7 MOSFET ÖLÇÜMÜ ve UYGULAMALARI DENEYĐN AMACI: Bu deeyi amacı MOS elemaları temel özelliklerii, ve p kaallı elemaları temel uygulamalarıı öğretmektir. DENEY MALZEMELERĐ Bu deeyde 4007 MOS paketi

Detaylı

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ 3. Bölüm Paraı Zama Değeri Prof. Dr. Ramaza AktaĢ Amaçlarımız Bu bölümü tamamladıkta sora aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olabileceksiiz: Paraı zama değeri kavramıı alaşılması Faiz türlerii öğremek

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ .4.26 5. HAFTA ISF44 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ Mekul Kıymet Yatırımlarıı Değerlemesi Doç. Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Temel Değerleme Modeli Mekul Kıymet Değerlemesi

Detaylı

BOZDAĞ ENDÜSTRİYEL ÜRÜNLER VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ.

BOZDAĞ ENDÜSTRİYEL ÜRÜNLER VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ. Firma Tanıtımı BOZDAĞ ENDÜSTRİYEL ÜRÜNLER VE DIŞ TİCARET LTD. ŞTİ. Adres: Telefon: 0232 479 58 10 Faks: 0232 479 25 85 E-Posta: info@bozdagendustri.com Otomotiv sektöründeki güçlü tedarikçiniz. Bozdağ

Detaylı

ELEKTROMEKANİK ÇÖZÜMLER

ELEKTROMEKANİK ÇÖZÜMLER ULAŞIM VE RAYLI SİSTEMLER İÇİN... ELEKTROMEKANİK ÇÖZÜMLER Ulaşım ve Raylı Sistemler içi Elektromekaik Çözümler KONTROLMATİK 1 2 KONTROLMATİK Ulaşım ve Raylı Sistemler içi Elektromekaik Çözümler ULAŞIM

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ 4. HAFTA ISF44 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ PARANIN ZAMAN DEĞERİ VE GETİRİ ÇEŞİTLERİ Doç. Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Paraı Zama Değeri Paraı Zama Değeri Yatırım

Detaylı

ELEKTROMEKANİK ÇÖZÜMLER

ELEKTROMEKANİK ÇÖZÜMLER ULAŞIM VE RAYLI SİSTEMLER İÇİN... ELEKTROMEKANİK ÇÖZÜMLER Ulaşım ve Raylı Sistemler içi Elektromekaik Çözümler KONTROLMATİK 1 ULAŞIM SİSTEMLERİ Gülük yaşatımızı öemli bir parçası ola ulaşım sistemleri,

Detaylı

Ders ile İlgili Önemli Bilgiler

Ders ile İlgili Önemli Bilgiler YZM5604 Bilgi Güveliği Yöetimi 5 Ekim 2015-2. Hafta Dr. Orha Gökçöl Bahçeşehir Üiversitesi, Fe Bilimleri Estitüsü Bilgi Tekolojileri Yüksek Lisas Programı Ders ile İlgili Öemli Bilgiler Ders saatleri :

Detaylı

TÜRKİYE VE ESKİŞEHİR SANAYİNİN 2023 STRATEJİSİ

TÜRKİYE VE ESKİŞEHİR SANAYİNİN 2023 STRATEJİSİ TÜRKİYE VE ESKİŞEHİR SANAYİNİN 2023 STRATEJİSİ Savaş M. ÖZAYDEMİR ESO Yönetim Kurulu Başkanı 18 Mayıs 2015 ESOGÜ Türkiye nin Mevcut Durumu ve 2023 Hedefleri! İhracatımız artıyor, ancak yüksek teknolojili

Detaylı

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Kriz Dergisi 3 (1-2): 133-137 PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Ayça GÜRDAL*, Hasa MIRSAL" GİRİŞ VE AMAÇ Ayakta tedavi sürekliliği, diğer tıp dallarıda

Detaylı

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI Projesii Kousu: Bir çekirgei metre, metre veya 3 metre zıplayarak uzuluğu verile bir yolu kaç farklı şekilde gidebileceği ya da bir kişii veya (veya 3) basamak atlayarak basamak sayısı verile bir merdivei

Detaylı

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE Niğde Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 1, Sayı, (1), 37-47 NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Uğur YILDIRIM 1,* Yauz GAZİBEY, Afşi GÜNGÖR 1 1 Makie Mühedisliği Bölümü, Mühedislik Fakültesi,

Detaylı

Marka Farkındalığı Oluşturmada Sponsorluk ve Rolü: Eskişehir Sinema Günleri ne Yönelik Bir Değerlendirme

Marka Farkındalığı Oluşturmada Sponsorluk ve Rolü: Eskişehir Sinema Günleri ne Yönelik Bir Değerlendirme Marka Farkıdalığı Oluşturmada Sposorluk ve Rolü: Eskişehir Siema Güleri e Yöelik Bir Değerledirme Sposorship ad It s Role i Creatig Brad Awareess: A Evaluatio of Eskişehir Film Days Yard.Doç.Dr. R. Ayha

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com ISSN:34-44 Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi 7 () 35-4 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Polivili Klorür (Pvc) Malzemeleri Sıcaklığa Bağlı Titreşim Özelliklerii Đcelemesi

Detaylı

HALL ETKİLİ AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN SPEKTRAL VE İSTATİSTİKSEL ANALİZİ

HALL ETKİLİ AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN SPEKTRAL VE İSTATİSTİKSEL ANALİZİ ISSN:306-3 e-joural of New World Scieces Academy 2008, Volume: 3, Number: 2 Article Number: A0075 NATURAL AND APPLIED SCIENCES ELECTRIC AND ELECTRONIC ENGINEERING BİR Received: September 2007 Accepted:

Detaylı

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection Süleyma Demirel Üiversitesi, Fe Bilimleri Estitüsü Dergisi, -(008),49-57 kara İçi Bir Siyal Zamalaması odeli: Beşevler Öreği Ebru rıka ÖZTÜRK *, ustafa Kürşat ÇUBUK, Seda HTİPOĞLU Gazi Üiversitesi Trafik

Detaylı

TÜRKİYE DE KAYITDIŞI EKONOMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE KAYITDIŞI EKONOMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 3, Sayı 5, 2007, ss. 7-87. TÜRKİYE DE KAYITDIŞI EKONOMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ Doç.Dr. Gülsüm AKALIN Marmara Üiversitesi İİBF İktisat Bölümü gulsum@marmara.edu.tr Öğr.Gör.

Detaylı

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkaı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ ARAŞTIRMADA PLANLAMA VE ÇÖZÜMLEME (03-09 Ocak 014 Y.ÇELİK) Araştırma Süreci (The research

Detaylı