TÜRK EKONOMİSİNDE PARA İKAMESİNİN BELİRLEYİCİLERİNİN SINIR TESTİ YAKLAŞIMI İLE EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRK EKONOMİSİNDE PARA İKAMESİNİN BELİRLEYİCİLERİNİN SINIR TESTİ YAKLAŞIMI İLE EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ"

Transkript

1 TÜRK EKONOMİSİNDE PARA İKAMESİNİN BELİRLEYİCİLERİNİN SINIR TESTİ YAKLAŞIMI İLE EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ Cünyt DUMRUL * ÖZ Bu çalışma ticarî dışa açıklık, bklnn döviz kuru, bklnn nflasyon oranı v Türkiy il ABD arasındaki rl faiz oranları farkı il para ikamsi arasındaki ilişkiyi analiz tmktdir. Blirtiln dğişknlrin yanı sıra özllikl mrkz bankasının brüt döviz rzrvlri analiz dilmiştir. Çalışmada 1988 v 2009 yılları arasında Türk konomisi için sınır tsti yaklaşımı kullanılmıştır. Çalışmanın bulguları para ikamsi il tüm açıklayıcı dğişknlr arasında pozitif ilişki olduğunu göstrmktdir. Ticarî dışa açıklık dışında, tüm açıklayıcı dğişknlrin uzun dönmd %10 önm düzyind anlamlı olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın tml politika sonucu is, mrkz bankasının brüt döviz rzrvlrinin para ikamsinin önlnmsind önm arz tmsidir. Anahtar Sözcüklr: Para İkamsi, Türk Ekonomisi, L-Strazicich Birim Kök Tsti, Sınır Tsti. THE DETERMINANTS OF CURRENCY SUBSTITUTION IN TURKISH ECONOMY: A BOUND TESTING APPROACH TO COINTEGRATION ABSTRACT This papr analyzs th rlationships btwn currncy substitution, trad opnnss, xpctd ral xchang rat, xpctd inflation rats and intrst rat diffrntials btwn Turky and USA. It also spcially xamins cntral bank's gross forign xchang rsrvs in th analysis. Th bound tst approach is applid in th analysis btwn 1988 and 2009 for Turkish conomy. Th findings show that, in th long run, all th variabls hav positiv impact on currncy substitution. Th analysis indicats that all variabls ar significant at th 10 prcnt lvl and with th xpctd sign, xcpt for trad opnnss. Th main policy implication that follows from this study is that cntral bank's gross forign xchang rsrvs ar important to prvnt currncy substitution. Kywords: Currncy Substitution, Turkish Economy, L-Strazicich Unit Root Tst, Bound Tst. * Arş. Gör. Dr., Erciys Ünivrsitsi, İİBF, İktisat Bölümü. Makalnin kabul tarihi: Ekim 2010

2 200 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss GİRİŞ Para ikamsi olgusu dünya finans piyasalarının kürsllşmsi il birlikt, glişmkt olan ülklrin (GOÜ) diğr makro konomik istikrarsızlıklarla birlikt baş tmk zorunda kaldığı önmli bir sorun halin glmiştir. Nitkim, dışa açık bir konomid para ikamsinin önmli iktisadî sonuçları bulunmaktadır. Bu sorun gnllikl snk döviz kuru rjimini uygulayan, ulusal parasını konvrtibl hal gtirn v dolaylı srmay harktlrini srbstlştirn bir ülkd, ülk parasının kndindn bklnn işlvlri yrin gtirmmsiyl ortaya çıkmakta v iktisadî birimlrin portföylrind yabancı para cinsindn varlıkları daha fazla bulundurmalarıyla kndini göstrmktdir. Blirtilnlr itibariyl para ikamsi daha ziyad GOÜ lrd yaşanan bir sorundur. Bu ülklrd para ikamsinin başlıca sbplri is, yüksk v kronik nflasyon, iktisadî blirsizliklr v dalgalanmalar, makro iktisadî istikrarsızlıklar v kurumsal faktörlrdir. Türk konomisind 1980 li yıllarda başlayan finansal v rl srbstlşm politikaları birçok GOÜ d olduğu gibi sancılı bir sürc yol açmış; iktisadî dalgalanmaların şiddt v boyutundaki artışa parall olarak istikrarsızlıklar v krizlr d artmıştır. Bu sürçt konomid yüksk nflasyon v istikrarsızlıklara bağlı olarak para ikamsi d yaşanmıştır. Türk konomisind para ikamsi sürci Güçlü Ekonomiy Gçiş Programı nın uygulanmasına kadar gri dönülmsi zor gibi gözükn bir yapı göstrmiştir. Ancak, adı gçn programın ardından trs para ikamsi olarak nitlndiriln bir sürc girildiği d litratürd iddia dilmktdir. Blirtiln sürcin yaşanmasında tkili olan faktörlrin blirlnmsi açısından bu çalışma önm arz tmktdir. Bu çalışmada ilk olarak para ikamsi sorununun ortaya çıkmasında tkili olan faktörlr v bu sorunun tkilri irdlncktir. Daha sonra Türk konomisind para ikamsi sürcinin boyutları ortaya konacak v söz konusu sürci tkilyn faktörlr yılları itibariyl uygulamalı olarak araştırılacaktır. Blirtilnlr itibariyl çalışmanın amacı para ikamsinin önlnmsind uygulanması grkn iktisat politikaları için önrilr gtirilmsidir. Nitkim, para ikamsinin yaşandığı bir konomid iktisat politikalarının tkinliği azalmaktadır. Çalışmanın litratür açısından katkısı is, ticarî dışa açıklığa v mrkz bankası döviz rzrvlrin ilişkin dğişknlrin analizlr dahil dilmsidir. Nitkim, 1980 sonrası konominin dışa açılması tml iktisat politikası amaçlarından biri olmuş v para ikamsi d blirtiln tarihtn itibarn artmıştır. Diğr yandan mrkz bankası brüt döviz rzrvlrinin yüksk sviylrd olması litratürd maliyt v faydaları açısından tartışmalıdır. Bu dğişknin analiz dâhil dilmsi il para ikamsi açısından döviz rzrvlrinin maliyt vya fayda yönü ortaya çıkarılacaktır. Szgisl olarak, dışa açıklık oranındaki artışlar konominin döviz olanaklarını da artıracağı için para ikamsinin boyutunu da artırabilck bir unsur olarak düşünülbilir. Bnzr şkild mrkz bankasının brüt döviz rzrvlrinin yüksk düzyd olması iktisadî birimlrin mrkz bankasının davranış biçimini tml alarak para ikamsi yapmalarına ndn olabilcktir. Ancak

3 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 201 mrkz bankası brüt döviz rzrvlrinin yüksk düzyd olması döviz piyasalarındaki dalgalanmaların kontrol altında tutulmasına olanak sağlayacağı; döviz piyasalarındaki dalgalanmaların düşük olduğu durumda da para ikamsinin d azalabilcği düşünülbilir. Çalışmanın uygulama kısmındaki sonuçlara gör szgisl olarak blirtiln bu hipotzlr hakkında bulgu v sonuçlara ulaşılmaya çalışılacaktır. Türk konomisi il ilgili uygulamalı litratürd söz konusu dğişknlr l alınmamış v blirtiln hipotzlr irdlnmmiştir. I. PARA İKAMESİ VE NEDENLERİ Para ikamsi, risk v gtiri koşullarına bağlı olarak ulusal paranın dğr saklama, hsap birimi olma v hatta işlm aracı olma şklind bilinn tml işlvlrini kaybtmsi v bu işlvlri yabancı bir paranın yrin gtirmsi olarak tanımlanabilir. Para ikamsi, bir portföy farklılaştırma biçimi olarak halkın portföyünd hm yrli hm yabancı para tutması şklind kndini göstrmktdir. Bu bakımdan para ikamsi kötülşbilck konomik şartlara karşı glirlrin v srvtlrin dğrini korunması amacı il yapılır v birylrin fayda maksimizasyonuna gör harkt tmlrindn kaynaklanır (Danil v Frid, 1983: 612; Calvo v Vgh, 1992: 1). Para ikamsind gnllikl konomik olarak güçlü ülklrin parası kullanılmakta v bu paralar da gnllikl Dolar vya Euro olmaktadır. Bu ndnl gnllikl para ikamsi kavramı il dolarizasyon kavramı litratürd ş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Para ikamsi olgusu, doğrudan-dolaylı vya rsmîgayri rsmî vya yarı rsmî şkild ortaya çıkabilir. Doğrudan para ikamsi, ulusal paranın tüm işlvlrinin yabancı bir paraya yüklnmsi il kndini göstrmktdir. Dolaylı para ikamsi is, srmay piyasası aracılığı il mydana glir v yükümlülük dolarizasyonu olarak da adlandılır. Dolaylı para ikamsinin ndni, uluslararası faiz farklılıklarının arbitraj güdüsü yaratması, blirtiln arbitraj güdüsünün d yatırımcıların portföylrindki yabancı varlıkların ağırlığını artırmasıdır. Finans piyasalarının kürsllşmsinin bir sonucu olan dolaylı para ikamsi, birçok GOÜ d yaşanan bir olgudur. Rsmî para ikamsi (vya tam para ikamsi) is, yabancı bir paranın kamu otoritsinin kararı il piyasada tdavül görbilmsidir. Bu rjim gnllikl para kurulu gibi bir para politikası stratjisi il uygulanmaktadır (Calvo v Vgh, 1992: 3; Guidotti v Rodriguz, 1992: 4; Rinhart vd., 2003: 4-5; Mtin-Özcan v Us, 2006: ; Taşçı vd., 2009: 103). Para ikamsi konusunda n tkili faktörün yüksk v kronik nflasyon olduğu söylnbilir. Nitkim, yüksk v kronik nflasyon ulusal para cinsindn tüm varlıkların dğrlrindki aşırı dalgalanmayı artıran bir faktördür. Buna karşın yatırımcının alabilcği rasyonl davranış biçimi d varlıklarını güvnilir bir para birimi cinsindn oluşturmaktır. Blirtiln ndnl para ikamsinin ndnlrini yüksk nflasyonun ndnlrind aramak daha doğru olacaktır. Zira, yüksk nflasyon yaşayan ülklrd, ulusal paranın yabancı paralara karşı dğ-

4 202 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss ri tam olarak blirlnmybilir. Böylsi bir durumda, ulusal para yabancı paralar karşısında ksik vya fazla dğrlnbilir. İktisadî birimlr, paranın ksik vya fazla dğrlnmsindn doğabilck zararların önün gçbilmk için portföylrindki yabancı varlıkların ağırlığını artıracaklar, bu da para ikamsinin drcsini artıracaktır (Calvo v Vgh, 1992: 2). Para ikamsinin oluşmasında tkili olabilck başka bir faktör d dvalüasyon vya ulusal paranın dğrind aşırı bir düşüş yaşanacağına dair bklntilrdir. Yakın bir dönmd blirtiln durumlar bklniyorsa; başka bir dyişl, yatırımlar için döviz kuru riskinin artacağı düşünülüyorsa iktisadî birimlr portföylrini ulusal para alyhin v yabancı para lhin dğiştircklrdir. Böylc, iktisadî birimlr hm döviz kurundaki dğişimin yol açacağı varlık dğr kaybından korunacaklar hm d spkülatif bir kâr ld dbilcklrdir (Ortiz, 1983: 178; Sarı, 2007: 9; Hkim, 2008: 29). Para ikamsinin diğr bir ndni d, faiz farklılıklarından yararlanmak için yapılan arbitrajdır. Bu durum, gnllikl kısa vadli vya dolaylı yabancı srmay akımlarının srbst olduğu GOÜ lrd tkisini göstrir v sasn d yüksk nflasyonla bağlantılıdır. Yüksk nflasyon yaşayan ülklrd nflasyona bağlı risk primi d yüksk olduğu için, döviz cinsindn mvduatlara uygulanan nominal faiz oranları; dolaysıyla, rl faiz oranları yüksk olacaktır. Böylsi bir durumda, dolaylı yabancı srmay harktlrinin ülky yönlmsi il döviz tvdiat hsapları v ardından para ikamsinin drcsi artacaktır. Nitkim, litratürd finansal piyasaların uluslararası düzyd bütünlşmsinin v dışa karşı daha açık hal glmsinin para ikamsinin drcsinin artmasında önmli bir faktör olduğu vurgulanmaktadır. Blirtiln mkanizma özllikl GOÜ lrd finansal srbstlşm politikalarının ardından v bu ülklrin iç dinamiklrinin tkilri il birlikt para ikamsinin boyutunu artırmaktadır. Zira, GOÜ lrd ulusal paranın ihtiyat v spkülasyon saiki il tutulma ğilimi daha düşük olurkn, konomik gücü yüksk bir ülknin parasını blirtiln saiklrl tutulma ğilimi yüksk olmaktadır (Calvo v Vgh, 1992: 3). Finansal srbstlşm politikalarına bağlı olarak para ikamsinin boyutunu artıran diğr bir faktör d finansal krizlrdir. Özllikl GOÜ lrd dışa dönük finansal srbstlşm politikalarının ardından yaşanan finansal krizlr, bir yandan döviz kurundaki aşırı dalgalanmaları artırırkn diğr yandan da iktisadî birimlrin bklntilrind kötülşmy yol açarak para ikamsinin drcsini artırmaktadır (Erbaykal, 2008: 240). Ayrıca, finans piyasalarının ytrli drinliğ sahip olmaması halind blirtiln srbstlşm politikaları para ikamsinin drcsini artıracak bir tkndir (Sarı, 2007: 9). Nitkim, sığ finans piyasalarının yatırımcılar için risk v çşitlilik açısından ytrinc sçnk sunamaması yabancı para cinsindn varlık dinimin ndn olacak v bu durumda para ikamsinin boyutu artacaktır.

5 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 203 Para ikamsinin boyutunu artıran başka bir tkn d politik blirsizliktir. Politik blirsizlik olgusu, yatırımcıların glck konusundaki bklntilrini olumsuzlaştıran bir faktördür. Bu tki yatırımcılara portföylrind daha fazla yabancı varlık tutmaya vya dolaysız olarak, gtirisi düşük d olsa, döviz bulundurmaya yönltcktir. Blirtilnlr is, para ikamsinin boyutunu artıracaktır (Ortiz, 1983: 178). Son olarak para ikamsi bilinçli bir konomi politikası il oluşabilir. Nitkim, litratürd tam para ikamsi uygulamalarının düşük v istikrarlı faiz oranlarına yol açacağı v bu surtt büyüm hızının artacağı iddia dilmktdir. Ayrıca, para kurulu il uygulanan rsmî (vya tam) para ikamsi döviz kuru v fiyat istikrarının korunmasında v malî disiplinin sağlanmasında krdibilitnin daha fazla olmasına yol açacak v böylsi bir politika sabit kur sistmin gör daha başarılı olabilcktir. Bunların yanı sıra, tam para ikamsinin uygulanması il uluslararası mal v hizmt ticartind işlm maliytlri da azalabilir. Özllikl iç dnglrind sorunlar yaşayan v fiyat istikrarını sağlayamayan GOÜ lrin bir kısmının istikrarı sağlamak adına rsmî para ikamsini uygulaması blirtiln ndnlr bağlanabilir (Calvo v Vgh, 1992: 5; Alsina v Barro, 2001: 382; Bncivnga vd., 2001: 549; Edwards v Magndzo, 2003: ). II. PARA İKAMESİ SÜRECİNİN ETKİLERİ VEYA SONUÇLARI Para ikamsinin n önmli sonuçlarından biri, para politikasında otonominin kaybdilmsidir. Para ikamsinin yaşandığı bir konomid para politikasından bklnn sonuçlar alınamayabilir. Nitkim, para ikamsinin ilri boyutta olduğu bir konomid ulusal paraya olan talbin düşük v istikrarsız olmasıyla para otoritlrinin tkid bulunabilcği yurtiçi likidit d kısıtlı kalmakta v para politikası araçları tkinliğini yitirmktdir. Para ikamsi il ilgili litratürd kurulan modllrd para talp fonksiyonunun tml alınmasının ndni d para ikamsi il para politikası tkinliği arasında kurulan ilişkidir (Danil v Frid, 1983: 613; Bufman v Lidrman, 1993: 320; Edwards v Magndzo, 2003: 352; Sarı, 2007: 11 16). Para politikasında tkinliğin düşmsin parall olarak para ikamsi döviz kuru politikalarının da tkinliğini azaltmaktadır. Para ikamsi döviz kurunun aşırı dalgalanmasına da sbp olmaktadır. İkam diln yabancı paranın talbi dönm dönm çşitli ndnlrl dğişirkn; ilgili paranın arzı, bu dğişmy uyum sağlayamayacaktır. Zira, ikâm diln paranın arzı ilgili ülk için dışsal bir faktördür. Bu durumda srbst döviz kuru uygulaması altında, döviz kurunun aşırı dalgalanması önmli ölçüd artacaktır. Para ikamsi döviz kurundaki aşırı dalgalanmanın artmasına bağlı olarak döviz kuru blirsizliğinin d artışına ndn olur. Döviz talbini tkilyn faktörlr dövizin işlm, ihtiyat v spkülasyon saiklri il talbi klninc, döviz kurunu blirlyn faktörlr artacaktır. Böylsi bir durum, döviz kuru il ilgili glcğ yönlik tahminlr ilişkin blirsizliği d artıracaktır (Giovannini v Turtlboom, 1992: 16, İmrohoroğlu, 1996: 568).

6 204 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Para ikamsi, bütç açıklarının v bütç finansmanında borçlanmanın artmasına ndn olabilck bir tkndir. Blirtiln durum bir ölçüd dolaylı bir mkanizmayla işlmktdir. Nitkim, para ikamsi il karşı karşıya kalan bir ülkd hükümt snyoraj glirindn mahrum kalmaktadır. Bu durumda bütç açığını finans tmd hükümtlr önmli bir glir kaynağını yitirmiş olacaktır (Özkaramt, 1999: 254). Mrkz bankası rzrv parayı gnişlts bil, bu para piyasada kalmayıp döviz talbi şklind mrkz bankasına gri dönmktdir. Bu yüzdn hükümt bütç açıklarının finansmanında borç politikasına ağırlık vrmk zorunda kalır. Blirtilnlr itibariyl litratürd d para ikamsinin snyoraj glirlrini önmli ölçüd azalttığı gnl kabul görmktdir (Giovannini v Turtlboom, 1992: 16; Taşçı v Darıcı, 2008: 92 93). Para ikamsinin başka bir sonucu da, gri dönülmsi zor bir sürç yaratmasından kaynaklanmaktadır. Bu duruma dolarizasyon histrsisi vya rakt tkisi adı vrilmktdir. Dolarizasyon histrsisi, GOÜ lrd anti-nflasyonist politikalar başarıyla uygulansa dahi ülkd yabancı paraya olan talbinin düşmmsi v para ikamsi sorununun sürklilik arz tmsi il kndini göstrmktdir. Başka bir dyişl, konomid iyi paranın kötü parayı kovmasıyla (Grsham yasasının trsin dönmsiyl) istikrar dönmlrind d işlm saiki il para talbi yabancı para üzrindn yapılmaktadır. Böylsi bir durumun olumsuz tkisi is, para ikamsinin yurtiçi varlıkların rl gtiri oranlarını artırması v nflasyonun düşmsin karşın sürkli yaşanabilmsidir (Giovannini v Turtlboom, 1992: 15 16; Civcir, 2003a: 2; Fritas, 2003: 3; Valv, 2010: ). Tüm bunların sonucunun is, makro konomik istikrarın bozulması v özllikl finans piyasalarının yapısının oldukça kırılgan hal glmsidir. Nitkim, para ikamsinin yoğun olduğu bir konomid finans sistmindki borçlanma işlmlri yabancı para cinsindn yapılmakta v sistmdki döviz kuru riski artmaktadır. Artan döviz kuru riski dolaylı yabancı srmaynin ani bir şkild gri çkilrk konominin finansal krizlr karşı kırılgan bir yapı arz tmsin ndn olabilmktdir (Ortiz, 1983: 177; Slçuk, 1994: ; Civcir, 2003a: 22; Sarı, 2007: 16) III. TÜRK EKONOMİSİNDE PARA İKAMESİNİ ETKİLEYEN POLİTİK GELİŞMELER Türkiy d para ikamsi sürci 24 Ocak Kararları nın uygulanması il başlamıştır. 24 Ocak Kararları 1970 li yıllarda yaşanan v Türk konomisinin dış dünya il ilişkilrindn kaynaklanan sıkıntıların doğurduğu bir ortamda uygulamaya konulmuştur. Bu kararlar srbstlşm içrikli olarak konomiyi dışa açan oldukça kapsamlı rformları içrmiştir. Program il Türk konomisind uluslararası piyasalar il, özllikl d uluslararası para piyasaları il, bütünlşm yönünd önmli adımlar atılmıştır. Sürç sonunda tkin sayılabilck bir döviz kuru sistminin oluştuğu söylnbilir (Slçuk, 1994: ; Sarı, 2007: 28).

7 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi Ocak Kararları nın ardından Türk konomisind para ikamsinin oluşmasında tkili olabilck ilk politika Aralık 1983 dn itibarn ticarî bankaların döviz işlmlri yapabilmlrin yönündki izindir. Bu karara bağlı olarak 1984 yılından itibarn yurtiçi yrlşiklr bankalarda döviz tvdiat hsabı açtırmaya başlamışlardır. Ağustos 1989 da is, 32 Sayılı Karar uyarınca döviz v srmay piyasalarında dışa dönük srbstlşm sağlanmış v uluslararası dolaylı srmay harktlrinin konomiy girişin olanak sağlandığı gibi yurtiçi yrlşiklrin yabancı mnkul kıymt dinimlrin d izin vrilmiştir. Bu politikaların tümü para ikamsi sürcinin başlamasında tkndir v sonuçta Türk konomisind bir yandan kambiyo sistminin srbstlşmnin doğal sonucu olarak; diğr yandan da, yüksk oranlı nflasyon, malî açıklar, finansal krizlr v siyasal istikrarsızlıklar ndniyl para ikamsi ilri boyutlara ulaşmıştır (Kural, 1997: 2; Civcir, 2003a: 1; 5 6; Civcir, 2003b: ; 517; Mtin-Özcan v Us, 2006: 103; Sarı, 2007: 32-33; Erbaykal vd., 2008: 241). IV. TÜRK EKONOMİSİNDE PARA İKAMESİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR UYGULAMA Para ikamsi konusunda uygulamalı litratür oldukça hacimlidir. Mils (1978), Girton v Ropr (1981), Bordo v Choudhri (1982), Danil v Frid (1983), Ortiz (1983), Lany vd. (1984), Thomas (1985), Marquz (1985), El- Erian (1987), Mlvin (1988), Calvo v Vgh (1992), Rogrs (1992), Bufman v Lidrman (1993), Savaston (1996), Catao v Trrons (2000), Edwards v Magndzo (2003) para ikamsinin ndnlri il ilgili uluslararası litratürd yr alan önmli çalışmalardan bir kısmıdır. Bu çalışmalarda para talp fonksiyonundan vya likitid dngsindn harktl para ikamsin ilişkin modllmlr kurulmaktadır. Uygulamalı litratürd para ikamsini tkilyn unsurların yanı sıra trs para ikamsi; yani, para ikamsindki histri tkisinin kırılması da inclnmktdir. Dornbush v Rynoso (1989), Guidotti v Rodriguz (1992), Kamin v Ericsson (1993), Clmnts v Schwartz (1992), Mullr (1994), Mongardini v Mullr (1999), Fritas (2003), Fritas (2004) gibi çalışmalarda birçok GOÜ nün para ikamsi konusunda sahip olduğu histrsis l alınmıştır. Para ikamsinin Türk konomisindki ndnlri v sonuçları il ilgili litratürd d önmli sayıda çalışma söz konusudur. Bu alt bölümd blirtiln çalışmalardan harktl para ikamsi il ilgili litratürd kullanılan dğişknlr v yöntmlr l alınacak; uygulamada kullanılacak modl, vri v mtot anlatılacak v son olarak da yapılan uygulamanın bulgu v sonuçları sunulacaktır. A. PARA İKAMESİNİN NEDENLERİNE İLİŞKİN UYGULAMALI LİTERATÜRDE KULLANILAN DEĞİŞKENLER VE YÖNTEM- LER Litratürd para ikamsinin drcsini ölçmk için birçok dğişkn kullanılmakla birlikt, bu dğişknlrin büyük bir kısmı iktisadî birimlrin portföylrind bulunan döviz v döviz cinsindn varlıklar üzrindn ld dilmktdir.

8 206 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Bu varlıkların dğrlrin ilişkin oranlar para ikamsi konusunda çok nt bir fikir vrmktdir. Ancak söz konusu vrilr için sağlıklı istatistiklr ulaşmak mümkün olmadığı için, altrnatif para ikamsi ölçütlri d kullanılmaktadır. Bunlardan n bilinn üçü yurtiçi yrlşiklrin döviz tvdiat hsaplarının toplam mvduat içrisindki payı, toplam döviz mvduatlarının M2Y v M2 para arzına oranıdır. Bunlardan yurtiçi yrlşiklrin döviz tvdiat hsaplarının M2 para arzına oranı dar anlamda dolarizasyon ölçütü dnmkt v diğrlrin gör daha fazla trcih dilmktdir. Blirtiln durumun ndni, birinci ölçütün sadc finansal ksimdki para ikamsini yansıtması; ikinci ölçütün is paydasında zatn döviz tvdiatlarının bulunmasıdır. Ancak, döviz tvdiat hsaplarının M2 para arzına oranının para ikamsinin bir göstrgsi olarak dzavantajı dolarizasyon oranını olduğundan fazla göstrbilmsidir (Fritas, 2003: 3; 6 7). Blirtilnlr ilav olarak uluslararası uygulamalı çalışmalarda bağımlı dğişkn olarak aşağıda sıralanan dğişknlr d kullanılmaktadır. Yurtiçi yrlşiklrin döviz tvdiat hsaplarının toplam mvduat içrisindki payı, Toplam döviz mvduatlarının M2Y para arzına oranı, Toplam mvduatlar içind döviz mvduatlarının payı, Bankaların toplam krdilri içrisind döviz krdilrinin payı, Rl para arzı, Bankacılık sistmi dışındaki özl ksimin döviz varlıklarının toplam döviz varlığına oranı, Yurtiçi yrlşiklrin yabancı para cinsindn varlıklarının ulusal para cinsindn varlıklarına oranı, Toplam dış borcun GSMH y oranı, Yabancı para cinsindn dvlt borçlarının toplam dvlt borçlarına oranıdır. Ayrıca son dönm litratürd bu dğişknlrdn yola çıkılarak v çşitli istatistik yöntmlrdn yararlanılarak gliştiriln ölçütlr d söz konusudur. Uygulamalı litratürd bağımsız dğişkn olarak kullanılan dğişknlr aşağıda sıralandığı gibidir: Bklnn döviz kuru dğişmlri, Bklnn nflasyon oranı, Döviz kuru riski, Ekonominin dışa açıklığı, Hiss sntlrinin gtirisi,

9 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 207 Kamu borçlanma kâğıtlarının gtirisi, Krdibilit, Mvsimsl kuklalar, Para ikamsi histrsisin ilişkin kukla dğişknlr, Rl yurtiçi glir, Yabancı paranın dğri, Yurtiçi faiz oranları, Yurtdışı faiz oranları, Yurtiçi fiyat sviysi, Rl yurtiçi glir, Nüfus, Ülklrin nitliklrin ilişkin kukla dğişknlr, Rakt dğişkni, ulusal v yabancı para arasındaki ikam snkliği, Ulusal v yabancı paraya uygulanan faiz oranları, Enflasyonun blirsizliğin ilişkin dğişknlrdir. Diğr yandan uygulamalı litratürd EKK yöntmi, GMM, panl vri yöntmi, Engl-Grangr v Johansn-Juslius ş- bütünlşm analizlri, sınır tsti yaklaşımı, iki aşamalı EKK yöntmi, vktör oto-rgrsyon (VAR) yöntmi, hata düzltm modli (HDM) gibi konomtrik yöntmlr kullanılmaktadır. Tablo 1 d, para ikamsi il ilgili Türk konomisi için yapılan uygulamalı çalışmalar, kullanılan dğişknlr, mtotlar v sonuçlar itibariyl l alınmıştır. Tablodan görülcği üzr, uluslararası uygulamalı litratürd kullanılan bağımlı v bağımsız dğişknlrin büyük bir kısmı Türk konomisi il ilgili litratürd d kullanılmış; ancak, dışa açıklığa v mrkz bankasının brüt döviz rzrvlrin ilişkin dğişknlr kullanılmamıştır. Ayrıca, ş-bütünlşm v VAR analizlrinin ağırlıklı olarak kullanıldığı aynı tablodan görülmktdir.

10 208 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Tablo 1: Para İkamsin İlişkin Türk Ekonomisi il İlgili Uygulamalı Litratür v Bunun Analizi Çalışmanın Künysi Slçuk (1994) Özkaramt (1996) Slçuk (1997) Kural (1997) Yamak v Yamak (1997) Adanur-Aklan (2001) Bahmani- Oskoo v Domac (2003) Bağımlı v Bağımsız Dğişknlr - Yurtiçi yrlşiklrin döviz cinsindn mvduatlarının M2 para arzına oranı, - Yurtiçi varlıkların nominal gtirisi, - Ticart ağırlıklı rl döviz kuru indksi, - TL/Dolar nominal döviz kuru. - Yurtiçi yrlşiklrin döviz tvdiat hsaplarının toplam mvduata oranı, - Döviz kurundaki bklnn dğişm, - Faiz oranları, - Enflasyon oranı, - M2 para arzı. - Yurtiçi yrlşiklrin döviz tvdiat hsapları, - Rl faiz oranları, - Tüktici fiyat indksi. - Döviz mvduatının para arzına oranı, - Para arzı, - Döviz kuru. - Döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Bklnn döviz kuru dğişim oranları, - Yurtiçi v yurtdışı nflasyon oranları. - Döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Döviz kurundaki dğişim oranı, - Enflasyon oranı. - Döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Tüktici fiyat indksi, - Parasal taban, - Döviz kuru, - Krizlr ilişkin kukla dğişknlr, - Kamu sktörü fiyatları. Kullanılan Mtot v Sonuç - VAR analizi. Para ikamsi il TL nin yabancı paralar karşısında rl dğr kaybı arasında pozitif ilişki; TL nin nominal gtirisi il ngatif ilişki söz konusudur. - VAR analizi. Faiz oranları, bklnn döviz kuru, para arzı il nflasyon oranı arasında pozitif yönlü ilişki tspit dilmiştir. - GMM yaklaşımı. Türk konomisind para ikamsini birinci drcdn nflasyon oranının blirldiği bulgusuna ulaşılmıştır - Engl-Grangr ş-bütünlşm analizi, - Yapısal kırılma tsti. Türk konomisind para ikamsi sürci altrnatif yatırım araçları ndniyl kuvvtli bir trnd izlmmktdir. - Rgrsyon analizlri. Para ikamsi il döviz kurunda bklnn artış arasında pozitif yönlü bir ilişki tspit dilmiştir. - Grangr ndnsllik analizi. Enflasyon oranındaki dğişim para ikamsin yol açmaktadır. - VAR analizi. Para ikamsi sürcind nflasyonunun önmli bir tkn olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

11 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 209 Tablo 1 in dvamı: Çalışmanın Künysi Civcir (2003a) Fritas (2003) Us (2003) Başkurt (2005) Mtin-Özcan v Us (2006) Mtin-Özcan v Us (2007) Bağımlı v Bağımsız Dğişknlr - Yurtiçi yrlşiklrin döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Yurtiçi v yurtdışı faiz oranları arasındaki fark, - Rl döviz kurundaki aylık dğişm, - Döviz kuru riski, - Krdibilit. - Döviz tvdiat hsapları, - Yurtiçi bono nominal faiz oranı, - Döviz mvduatına uygulanan faiz oranı, - Döviz kurundaki dğişmnin bklnn dğri, - Ulusal paranın yurtiçi gtirisi, - Rakt dğişkni. - Döviz cinsindn mvduatların M1 para arzına v toplam mvduatlara oranı, - Yurtiçi v yurtdışı rl faiz oranları arasındaki fark, - TL nin blirli bir kur sptin gör nominal dğr kaybı, - Rakt dğişkni. - M2Y-M2, - TL mvduat faiz oranları, - Dolar mvduat faiz oranları, - Döviz kurundaki bklnn dğişm düzyi. - Döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Enflasyon oranı, - Döviz kuru dğişimi. - Döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Hâsıla artışındaki dalgalanma, - Enflasyon oranındaki dalgalanma, - Döviz kurundaki dalgalanma, - Döviz kurunda bklnn dğişm. Kullanılan Mtot v Sonuç - Johansn-Juslius ş-bütünlşm analizi. Para ikamsi il krdibilit v yurtiçi-yurtdışı faiz oranları arasındaki fark arasında ngatif; rl döviz kurundaki dğişm il döviz kuru riski arasında pozitif ilişki söz konusudur. - EKK yöntmi, - İki aşamalı EKK yöntmi. Türk konomisi için para ikamsind faiz oranlarının önmli olmadığı; döviz kurundaki dğişmnin is, para ikamsini pozitif tkildiği sonucuna ulaşılmıştır. - Sınır tsti Para ikamsin ilişkin histrsisin analiz dönmi itibariyl dvam ttiği sonucuna ulaşılmıştır. - Johansn-Juslius ş-bütünlşm analizi. El alınan dğişknlr arasında uzun dönmli bir ilişki söz konusudur. - Grangr ndnsllik tsti Enflasyon oranındaki v döviz kurundaki dğişim il para ikamsi arasında Grangr ndnslliği mvcuttur. - VAR analizi Bklntilrdki, döviz kurundaki v nflasyon oranındaki aşırı dalgalanmalar para ikamsini tkilmktdir.

12 210 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Tablo 1 in dvamı: Çalışmanın Künysi Sarı (2007) Trzi v Kurt (2007) Erbaykal vd. (2008) Hkim (2008) Kaplan vd. (2008) Taşçı v Darıcı (2008) Bağımlı v Bağımsız Dğişknlr - Döviz tvdiat hsaplarının toplam mvduatlara oranı, - Enflasyonun standart sapmasının rl kurun standart sapmasına oranı, - TL v yabancı para mvduatlarına uygulanan faiz oranları arasındaki fark, - Kukla dğişkn. - Döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Enflasyon oranları, - Rl döviz kuru, - Para arzı. - Rl M2 para arzı, - Rl GSYİH, - Nominal faiz oranı, - Nominal fktif döviz kuru. - Döviz tvdiat hsaplarının M2Y para arzına oranı, - Enflasyon oranı, - Yurtiçi v yurtdışı faiz oranları arasındaki fark, - Döviz kuru ndksindki dğişm, - Hükümtin krdibilitsi. - Para talbi (M1), - Rl milli glir, - Nominal yurtiçi faiz oranı, - Nominal fktif döviz kuru. - M1 para arzı, dolaşımdaki para v döviz tvdiat hsapları, - TÜFE, - Döviz kuru. Kullanılan Mtot v Sonuç - VAR analizi, - İki aşamalı EKK yöntmi. Türk konomisind para ikamsindki azalış v yurtiçi faiz oranındaki artış ulusal paranın dğr kazanmasına; para arzındaki artış v cari işlmlr açığının varlığı ulusal paranın dğr kaybtmsin; yol açmaktadır. Ayrıca para ikamsi nflasyonun v döviz kurundaki dğişimin standart sapmasına bağlıdır. - VAR analizi Enflasyon, döviz kuru v para arzındaki dğişmlr para ikamsinin ndnidir. - Johansn-Juslius Eş-bütünlşm tsti, - Sınır tsti. Türk konomisind para ikamsinin trsin döndüğü sonucuna ulaşılmıştır. - EKK yöntmi. Para ikamsinin n önmli blirlyicilri nflasyon oranındaki v rl döviz kurundaki artışlardır. - Johansn-Juslius ş-bütünlşm tsti. Para talbi il rl döviz kuru v glir arasında pozitif; faiz oranları il ngatif ilişki tspit dilmiştir. - Johansn-Juslius ş-bütünlşm tsti. Rl para talbinin nflasyon v döviz kuru il trs yönd ilişkili olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca Güçlü Ekonomiy Gçiş programı il birlikt para talbinin arttığı v para ikamsinin trsin döndüğü sonucuna varılmıştır.

13 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 211 Tablo 1 in dvamı: Çalışmanın Künysi Taşçı vd. (2009) Bağımlı v Bağımsız Dğişknlr - Yurtiçi yrlşiklrin döviz cinsindn mvduatlarının M2 para arzına oranı, - Ulusal bono talbi, - Ulusal bono faiz oranı, - Yabancı bono faiz oranı, - Döviz kurundaki bklnn dğr kaybı, - Rl glir. Not: İtalik olarak blirtiln dğişknlr bağımlı dğişknlri göstrmktdir. Kullanılan Mtot v Sonuç - Sınır Tsti Döviz kurundaki aşırı dalgalanma il para ikamsi arasında trs yönlü ilişki söz konusudur. B. MODEL VE VERİLER Para ikamsi il ilgili litratürd kurulan modllr ikiy ayrılmaktadır. Bunların ilkind para talp fonksiyonundan (yani, portfolyo dngsi modllrindn) harkt dilmktdir. İkinci grup modllmlr is, yabancı para cinsindn varlıklardan harktl kurulmaktadır (Giovannini v Turtlboom, 1992: 22 23; Fritas 2003, 8; Fritas v Viga, 2006: ). Bu çalışmada ikinci grup modllmlr sas alınacaktır. Çalışmanın orijinal bir nitlik kazanması için uluslararası litratürd kullanılan dışa açıklığa v mrkz bankasının brüt rzrvlrin ilişkin dğişknlr d analiz dâhil dilmiştir. Blirtiln dğişknlrdn mrkz bankasının döviz rzrvlrindki artış iki açıdan dğrlndirilbilir. Bunlardan birincisi rzrvlrin artması halind döviz piyasalarında yaşanabilck istikrarsızlıkların önün gçilbilcği v böylsi bir durumun da iktisadî birimlrd güvn yaratması anlamına glbilir. Bunun yanında mrkz bankasının brüt döviz rzrvlrinin boyutu, uygulanan kur politikasının başarısını da göstrmktdir. Zatn, bu dğişkn 2001 krizindn itibarn d tml prformans göstrglrindn biri halin glmiştir (Sarı, 2007: 31). MB rzrvlrindki artışın ikinci anlamı is, para ikamsinin rzrvlr üzrindn kolaylaşabilcği v bunun da para ikamsin katkıda bulunabilcğidir. Diğr yandan, konominin ticarî olarak dışa açılması il birlikt artan döviz arzı v talbi para ikamsini artıran bir unsur olabilmktdir. Söz konusu modl (1) numaralı kapalı fonksiyonda göstrildiği gibidir: d f PI = f [ s, ( r r ), π, BR, DA] Bu modld yr alan ( PI ), para ikamsini; ( s ) d f ( r ), yurtiçi rl faiz oranlarını; ( ) açıklık düzyini; ( BR ), mrkz bankasının brüt döviz rzrvlrini; ( π ) (1), bklnn döviz kurunu; r, yurtdışı rl faiz oranlarını; ( ) DA, dışa, yurtiçi

14 212 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss nflasyon oranını tmsil tmktdir. Bu dğişknlrin ld dilmsind Tablo 2 d yr alan vrilr kullanılmıştır. Tablo 2 d yr alan ABD Doları cinsindn srilr nominal kur düzyi sas alınarak TL y çvrilmiştir. Tüm vrilrin rllştirm işlmlrind 2005 bazlı dflatör kullanılmıştır. Para ikamsin ( PI ) ilişkin dğişknin ld dilmsind yurtiçi yrlşiklrin döviz mvduatının rl düzyinin rl GSYİH y oranı kullanılmıştır. Dışa açıklık ( DA ) oranı is, ihracat v ithalat toplamının (yani dış ticart hacminin) rl GSYİH y oranından yola çıkılarak hsaplanmıştır. Blirtiln iki dğişkn bnzr şkil mrkz bankasının brüt döviz rzrvlri ( BR ) d nominal kur düzyindn yararlanılarak TL y çvrilmiş, dflatörl rllştirilmiş v rl GSYİH y oranlanmıştır. Tablo 2: Analizlrd El Alınan Vrilr, Bunların Açıklaması v Kaynakları Vrinin Adı Vrinin Açıklaması Vrinin Kaynağı Nominal GSYİH Milyon TL IMF-IFS 2009 GSYİH Dflatörü 2005=100 IMF-IFS 2009 İhracat Milyon ABD Doları IMF-IFS 2009 İthalat Milyon ABD Doları IMF-IFS 2009 Rl fktif kur ndksi TÜFE bazlı (1995=100) TCMB-EVDS TL/Dolar kuru Dönm sonu dğrlr IMF-IFS 2009 Yurtdışı faiz oranları ABD üç aylık mvduat srtifikası faiz oranı IMF-IFS 2009 Yurtdışı fiyat sviysi ABD tüktici fiyat indksi IMF-IFS 2009 Yurtiçi faiz oranları Üç aylık vadli mvduat faiz oranı IMF-IFS 2009 Yurtiçi fiyat sviysi TÜFE bazlı indks, 2005=100 IMF-IFS 2009 Yurtiçi yrlşiklrin döviz mvduatı Bin TL TCMB-EVDS Nominal kur düzyi TL/Dolar, piyasa dğrlri v dönm sonu dğrlr IMF-IFS 2009 Dnklm (1) d sunulan dğişknlrdn döviz kurunda bklnn dğişmy ( s ) ilişkin srinin ölçümü için uygulamalı litratürü takibn bir öncki dö- nm döviz kurunun bklnn döviz kuruna şit olduğu varsayılmıştır. Bnzr şkild, bklnn nflasyon oranının ( π ) üç aylık dğişmlr itibariyl öncki dönm dğrinin cari dönmd bklnn dğrin şit olduğu varsayılmıştır. Bu surtt hm Türkiy y hm d ABD y ilişkin nflasyon dğrlri, Tablo 2 dki ilgili indkslrdn yola çıkılarak hsaplanmıştır. Yurtiçi v yurtdışı rl d f faiz oranları ( r v r ) is, Fischr dnklmi grği nominal faiz oranından bklnn nflasyon oranı çıkarılarak ld dilmiştir.

15 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 213 El alınan vrilr, üç aylık frkansta olmaları ndniyl, harktli ortalama (toplamsal) yöntmiyl mvsimslliktn arındırılmış v bklnn nflasyon düzyi hariç tüm dğişknlr logaritmik düzyd analiz dahil dilmiştir. Tüm vrilr 1998:4 2009:2 dönmlrini kapsamaktadır. C. METODOLOJİ Bu çalışmada ilk olarak saht rgrsyon sorununu önlmk için l alınan dğişknlrin durağanlıkları analiz dilcktir. Böylc, vrilrin ş-bütünlşm analizin uygunluğu araştırılacaktır. Bir (y t ) zaman srisi için Gliştirilmiş Dicky-Fullr (GDF) tstin ilişkin dnklmlr sabitsiz-trndsiz, sabitli-trndsiz v sabitli-trndli vrsiyonları sırasıyla (2), (3) v (4) numaralı dnklmlrd göstrildiği gibidir (Endrs, 1995: ; Astriou v Hall, 2007: 297; Svüktkin v Narglçknlr, 2007: ). Δy t Δy t Δy t = δy p t 1 + φiδyt i + ε t i= 1 = β + δy = β + αt + δy p t 1 + φiδyt i + ε t i= 1 n t 1 + φδyt i + ε t i= 1 2, ε ~ WN( 0, σ ) t (2) 2 ( 0, ) ε t ~ WN σ (3) 2 ( 0, ) ε t ~ WN σ (4) δ, dnklmlr ilişkin kat- (2), (3) v (4) numaralı dnklmlrd ( α ) v ( ) sayıları; ( Δ ), birinci fark işlmcisini, ( T ), doğrusal zaman trndini; ( ε ) t, klasik doğrusal rgrsyon modlinin varsayımlarına uyan durağan tsadüfî hata trimini göstrmktdir. ( WN ) trimi is, sıfır ortalamaya v sabit varyansa sahip byaz gürültü sürcini tmsil tmktdir. GDF istatistiklrinin mutlak dğrlri, sçiln anlamlılık düzylrindki kritik dğrlrin mutlak dğrlrindn büyük olduğunda ilgili srinin durağan olduğu sonucuna ulaşılmaktadır (Astriou v Hall, 2007: ; Svüktkin v Narglçknlr, 2007: ). Uygulamanın ikinci aşamasında is, l alınan dğişknlrin yapısal kırılmalarının varlığı altında hangi sviyd durağan olduğu araştırılacaktır. Nitkim, yapısal kırılmalar dikkat alınmadığında bir dğişkn farkında durağan gibi gözükürkn, yapısal kırılmalar dikkat alındığında sviysind durağan olabilir. Bu amaçla L v Strazicich (2001, 2003) tarafından gliştiriln LM tstlrindn yararlanılacaktır. Bu tstt Schimidt v Phillips (1992) tarafından önriln Lagrang çarpanı birim kök tstlri sas alınmakta v Prron (1989) da l alınan Modl A v C y gör sabit il sabit v trndd kırılmaları dikkat alarak durağanlık tst dilmktdir. L-Strazicich tstind kırılmalar içsl olarak blirlnmkt v kırılma tarihlri ızgara taraması il tspit dilmktdir.

16 214 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Tstt vri ürtm sürci (5) numaralı dnklm vasıtasıyla açıklanabilir (L v Strazicich, 2003: 1082). Y t = δ Z t + ε t ε t = βε t 1 + ut (5) numaralı dnklmd yr alan ( Y t ), bağımlı dğişkn vktörünü; ( Z t ) 2 is, dışsal dğişkn vktörünü göstrmktdir. Ayrıca ~ i. i. d. N( 0, σ ) tanımlanmaktadır. Modl A için Z = [ ] t, t, D1 t, D2t Z = [ ] t, t, D1 t, D2t, DT1t, DT2t alan ( D ) 1 t v ( ) t dğişknlri göstrirkn, ( DT 1 t ) v ( t ) (5) u t olarak 1 vktörü v Modl C için 1 vktörü sas alınmaktadır. Bu vktörlrd yr D 2 sabit dğrdki kırılmaları araştırmak için kullanılan kukla DT 2 trndd kırılmayı araştırmak için kullanılan kukla dğişknlri tmsil tmktdir. Modl A ya ilişkin yokluk v altrnatif hipotzlri sırasıyla Dnklm (6) v (7) d göstrildiği gibidir: H 0 : Yt = μ0 + d1b1t + d 2B2t + yt 1 + v1t : = μ + γ H A Yt 1 t d1d1t d 2D2t v2t Modl C y ilişkin yokluk v altrnatif hipotzlr is, sırasıyla Dnklm (8) v (9) da göstrildiği gibidir: 0 : = α η (8) H Yt 0 d1b1t d 2B2t yt 1 d3b1t d 4D2t 1t H A : Yt α 1 + γt + d1d1t + d 2D2t + yt 1 + d3b1t + d 4D2t + η 2t = (9) η modllr ilişkin durağan hata trimlrini göstrmktdir. j =1, 2 olduğunda Dnklm (6), (7), (8) v (9) da yr alan ( v 1 t ), ( v 2 t ), ( η 1t ) v ( 2t ) t = T Bj + 1 için B jt = 1 olduğu; diğr durumlarda is, sıfıra şit olduğu varsayılmaktadır. Kukla dğişknlr ilişkin katsayı matrisi is, ( d ) 1, d d = 2 olarak tanımlanmaktadır. Hr iki modl için d kritik dğrlr L v Strazicich (2001, 2003) d sunulmuştur. Hsaplanan tst istatistiğin gör yokluk hipotzinin rt dilmsi durumunda sabitt v/vya sabit v trndd kırılmanın varlığı altında srinin sviysind durağan olduğu kabul dilmktdir (L v Strazicich, 2001: 537; L v Strazicich, 2003: 1082). İki kırılmalı LM birim kök tst istatistiği is, Dnklm (10) dan yola çıkılarak ld dilmktdir. ~ Δy t = δ Δ Z t + φs t 1 + ut (10) ~ ~ ~ St = yt Ψ Z tδ t = 2,... T (6) (7)

17 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 215 Birim kök hipotzi φ = 0 yokluk hipotzin gör kurulmakta v srinin kırılmalarla birlikt durağan olup olmadığına LM tst istatistiği il hsaplanan t istatistiğin gör karar vrilmktdir (L v Strazicich, 2003: 1083). Durağanlık analizlri sonucunda modlin tahminind kullanılabilck n uygun yöntmin Psaran v Shin (1997) il Psaran vd. (2001) tarafından gliştiriln gcikmsi dağıtılmış oto-rgrsif modli (ARDL) vya sınır tsti olduğu göstrmktdir. Bu yaklaşım sviysind vya farkında durağanlaşan farklı dğişknlrin birlikt analizin olanak vrmkt, dğişknlr arasındaki şbütünlşm ilişkisini ortaya çıkarmakta v buradan harktl kısa dönmli ilişkilr dğrlndirilmktdir (Psaran vd., 2001: ). Bu amaçla ilk olarak dğişknlr arasındaki ş-bütünlşm ilişkisinin tspiti grkmktdir. Eşbütünlşm ilişkisinin tspitind kullanılan modl sabitin v tk açıklayıcı dğişknin olduğu varsayımıyla (11) numaralı dnklmdn yararlanılarak göstrilbilir. Δz t = a p p 0 + Γi Δzt i + iδxt i + γzt 1 + σxt 1 + i= 1 i= 0 δ u (11) (11) numaralı dnklm dğişkn sayısı açısından gnişltilbilir v şbütünlşm ilişkisinin tspitind tml olarak H 0 : γ = σ = 0 yokluk hipotzin karşı H A : γ = σ =/ 0 hipotzi F tsti il sınanmaktadır. Tst dilck modlin uygun gcikm uzunluğu is, AIC vya SC kritrin gör tspit dilmktdir. Modldn ld diln F dğri Pasran (2001) d sunulan alt v üst sınır dğrlri il karşılaştırılmakta v F dğri üst sınır dğri gçtiğind dğişknlr arasında ş-bütünlşmnin varlığı kabul dilmktdir. Blirtiln alt v üst sınırlar Narayan (2005) d küçük örnklr için tkrar ld dilmiş v son dönm uygulamalı litratürd bu dğrlr kullanılmaya başlanmıştır. Analizin sonraki aşamasında ş-bütünlşm ilişkisi tspit dildiktn sonra kısa v uzun dönm rgrsyon katsayıları ld dilmkt v klasik tanısal tstlrl modl dğrlndirilmktdir. D. UYGULAMA SONUÇLARI, BULGULAR VE YORUMLAR Analiz için ld diln dğişknlrin ilk olarak grafiksl analizlri yapılmıştır. Para ikamsi il ilgili grafiktn görülcği üzr, yüksk nflasyonun, makro konomik v politik istikrarsızlıkların v blirsizliklrin, yüksk kamu açıklarının kronik sorunlar halin gldiği 1990 lı yıllarda para ikamsinin boyutu da artmıştır yılında yaşanan krizd döviz cinsindn borçlanan konomik birimlrin yaşadığı kayıplar para ikamsi histrsisind tkn faktör olmuştur. Para ikamsi sürci 2000 yılında uygulanmaya başlanan döviz kuruna dayalı istikrar programı il birlikt yin artış ğilimini sürdürmüştür. Blirtiln artışın sürmsi sasn halkın programa çok fazla güvninin olmadığının da bir işartidir. Blirtiln durum, 2000 yılı programının zayıf noktalarından biri olmuş v 2001 krizinin tkisiyl para ikamsindki artış trndi sürmüştür Ancak, 2003 t

18 216 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss tarihindn sonra konomik dnglrin tkrar yrin oturması il birlikt para ikamsinin düşüş ğilimin girdiği görülmktdir. Bu tarihtn itibarn nflasyon hdflm stratjisinin uygulanması il birlikt nflasyondaki azalmanın trs para ikamsin yol açtığı iddia dilbilir (Mtin-Özcan v Us, 2006: 103; Taşçı v Darıcı, 2008: 91; Taşçı vd., 2009: 104). Modlin açıklayıcı dğişknlrinin istikrarsızlık dönmlrind çarpıcı dalgalanmalar göstrmsi grafiklrdn çıkarılabilck diğr bir bulgudur. Ayrıca bklnn nflasyon oranı il yurtiçi v yurtdışı rl faiz farkına ilişkin dğişknd d 2002 yılından sonra blirgin bir düşüş ğilimi v istikrar da görülmüştür. Diğr yandan 1998 yılındaki blirgin düşüş göz ardı dilirs dışa açıklık oranı görcli olarak istikrarlı bir syir izlmktdir. Mrkz bankası döviz rzrvlrin ilişkin dğişkn d 1994 v krizlrind aşırı düşüşlr göstrmkt, ancak diğr dönmlrd görli olarak istikrarını korumaktadır.

19 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 217 Grafik 1: Türk Ekonomisind Para İkamsi (Yurtiçi Yrlşiklrin Döviz Tvdiat Hsaplarının GSYİH y Oranının) v Para İkamsini Etkilyn Dğişknlrin Glişimi ( )

20 218 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Tablo 2 dn yola çıkılarak ld diln v (1) numaralı dnklmd sunulan dğişknlr ilişkin GDF birim kök tst sonuçları Tablo 3 d sunulmuştur. Tablo 3 dn görülcği üzr modld kullanılan dğişknlrin özllikl sabit v trndin olduğu varsayımında farklı sviylrd durağan olduğu görülmktdir. Tablo 3: El Alınan Dğişknlr İlişkin GDF Tst İstatistiklri Dğişknin Simgsi Sabit trimli Sabit v trnd mvcut Yurtiçi yrlşiklrin döviz mvduatının GSYİH y oranı ( PI ) ( PI ) -1.53(2) -1.43(2) Δ ( PI ) (1)* (1)* d f Yurtiçi v yurtdışı rl faiz oranı arasındaki fark ( r r ) d f ( r ) d f ( r r ) Bklnn rl fktif döviz kuru ( s ) r -2.12(0) -2.96(0) Δ (0)* (0)* ( s ) -1.85(0) -3.19(0)*** ( s ) Δ -9.35(0)* -9.30(0)* Dışa açıklık oranı ( DA ) ( DA ) -2.69(0)*** -3.79(0)** Δ ( DA) -9.96(1)* -9.89(1)* Mrkz Bankasının brüt döviz rzrvlrinin GSYİH y oranı ( BR ) ( BR ) -1.96(0) -2.30(0) Δ ( BR) (0)* (0)* Bklnn nflasyon oranı ( π ) ( π ) -1.80(1) -3.51(1)** Δ ( π ) (1)* (1)* Not: GDF tstind %1, %5 v %10 anlamlılık düzyind sabit trimli modl için sırasıyla -3.51, -2.89, -2.58; sabit v trndli modl için -4.07, -3.46, kritik tst dğrlrlri söz konusudur. (*), (**) v (***) işartlri sırasıyla %1, %5 v %10 anlamlılık düzyind l alınan dğişknin durağan olduğunu göstrmktdir. GDF tstind uygun gcikm uzunluğu için 11 gcikm üzrindn Schwarz bilgi kritri kullanılmıştır. Parantz içrisindki rakamlar Schwarz bilgi kritrin gör blirlnn gcikm uzunluklarıdır. Tabloda yr alan ( Δ ) işarti is, ilgili dğişknin birinci farkının alındığını göstrmktdir. GDF tst sonuçlarının tyit dilmsi v dğişknlrdki yapısal kırılmaların da dikkat alınması için L-Strazicich birim kök tstlri uygulanmış v sonuçlar Tablo 4 d sunulmuştur.

21 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 219 Tablo 4: L-Strazicich Birim Kök Tst Sonuçları Dğişknlr λ Dğri Modl Gcikm ( PI ) d f ( r r ) ( s ) ( DA ) ( BR ) ( π ) λ : 0.2 A 5 1 λ2 : 0.8 C 8 λ1 : 0.2 : A 0 λ2 0.8 C 0 λ : 0.2 A 1 1 λ2 : 0.6 C 1 λ : 0.4 A 8 1 λ2 : 0.6 C 8 λ1 : 0.2 : A 2 λ2 0.4 C 1 λ : 0.2 A 0 1 λ2 : 0.6 C 8 Kırılma Tarihlri 1993:4 2001:3 1991:1 2004:3 1994:1 2002:3 1991:2 2003:3 1994:1 2004:1 1994:3 2001:3 1999:1 2006:3 1995:2 1999:1 1994:2 1994:4 1994:3 1998:1 1992:4 2002:2 1994:1 2002:2 Hsaplanan t İstatistiği Kritik t Dğri -4.00* * * * * * * Not: Modl A sabitt kırılmayı Modl C hm sabitt hm d trndd kırılmayı dğrlndirmktdir. Kritik dğrlr %5 anlamlılık düzyind sunulmuş v bu dğrlr L v Strazicich (2001; 2003) dn alınmıştır. (*) işarti sıfır hipotzinin rt dildiğini; yani, kırılmalarla birlikt ilgili dğişknin sviysind durağan olduğunu göstrmktdir. Analizin uygulanmasında Junsoo L tarafından yazılan Gauss program kodları kullanılmıştır. Tablo 4 dn görülcği üzr yurtiçi v yurtdışı rl faiz oranı arasındaki farka ilişkin dğişkn il para ikamsi dğişkni dışında kalan tüm dğişknlr sabit v trnd itibariyl yapısal kırılmalar dikkat alındığında sviylrind durağandır. Esasında bu durum GDF tstlrin ilişkin bulguları da büyük ölçüd tyit tmktdir. Tablo 4 dn yola çıkılarak ld dilbilck önmli bir bulgu da dğişknlrin önmli bir kısmının sabit v trnd itibariyl ilk kırılmalarının 1994 krizind görülmsidir. Ayrıca litratürd para ikamsinin ndnlrin ilişkin dğişknlrdn bklnn nflasyonda, bklnn rl döviz kurunda v yurtiçi-yurtdışı rl faiz oranı farkında Güçlü Ekonomiy Gçiş Programının uygulanması il birlikt sabit v trndd kırılmanın grçklştiği v bunun ardından da para ikamsind d aynı kırılmanın grçklştiği görülmktdir. Kırılma dönmlrinin yakın tarihlr olması l alınan dğişknlr arasında bir ilişki olduğu yönündki kanıyı da güçlndirmktdir.

22 220 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Birim kök tstlrinin ardından l alınan dğişknlrin farklı sviylrd durağan olması itibariyl gcikmsi dağıtılmış oto-rgrsif modllrin (ARDL vya sınır tsti yaklaşımının) kullanılmasının uygun olacağı görülmüştür. Sınır tstind is, ilk olarak kısıtlanmamış hata düzltm modlindn yararlanılarak ş-bütünlşmnin varlığı araştırılmaktadır. Bu çalışmaya ilişkin söz konusu modl Dnklm (12) d göstrildiği gibidir. Δ + + p p p f ( PI ) t = α 0 + α 2i ( PI ) t i + α 3i ( r r ) t i + α 4i ( s ) t p α 5i ( DA) t i + α 6i ( BR) t i + α 7i ( π ) t i + α 8 ( PI ) t 1 i= 0 i= 0 i= 0 r α 9 ( r r ) + α10 ( s ) + α11( DA) + α12 ( BR) + α13 ( π ) + ut t 1 i= 1 p t 1 i= 0 p t 1 i= 0 t i i t i (12) Dnklm (12) dn yola çıkılarak ş-bütünlşm ilişkisinin blirlnmsi için uygun gcikm sviysinin tspitind altı gcikmy kadar AIC v SC dğrlri ld dilmiş v hr gcikm sviysind modlin hata trimlrind ardışık bağıntının varlığı tst dilmiştir. İlgili sonuçlar Tablo (5) d sunulmaktadır. Tablo 5: Sınır Tstin İlişkin Uygun Gcikm Uzunluğu Gcikm AIC SC LM(1) LM(4) Sayısı (p) ** *** Not: Hata trimlrindki ardışık bağıntıyı sınamak için Brusch-Godfry LM tsti ( ) χ BG uygulanmıştır. (*) işarti %1, (**) işarti %5 v (***) işarti %10 anlamlılık düzyind sıfır hipotzinin rt dildiğini; yani, hata trimlrinin ardışık bağıntıya sahip olduğunu göstrmktdir. Koyu rakamlar, blirtiln gcikmlr için n düşük AIC v SC kritrinin sağlandığı modli göstrmktdir. Tablo (5) d AIC kritrin gör n uygun modlin altı gcikmli modl olduğu görülmktdir. Bu gcikm sviysind ardışık bağıntının söz konusu olmadığı da görülmktdir. Tablo (6) da is, altı gcikmli modl tml alınarak ş-bütünlşm tsti yapılmış v F dğri ld dilmiştir. Tablo (6) da görülcği üzr hsaplanan F istatistiği hm Pasran (2001) d hm d Narayan (2005) d sunulan alt v üst sınırların üzrinddir. Bu durum dğişknlr arasında bir şbütünlşm ilişkisinin varlığını göstrmktdir.

23 Türk Ekonomisind Para İkamsinin Blirlyicilrinin Sınır Tsti Yaklaşımı İl Eş-Bütünlşm Analizi 221 Tablo 6: Türk Ekonomisin İlişkin ARDL Modli İçin Hsaplanan F Dğri v Kritik Dğrlr k F İstatistiği Kritik Dğrlrin Esas Alındığı Çalışma %5 Anlamlılık Düzyind Kritik Dğrlr Alt Sınır Üst Sınır Psaran (2001) Narayan (2005) Not: Tabloda yr alan (k) açıklayıcı dğişkn sayısını göstrmktdir. Sınır tstin ilişkin kritik dğrlr Psaran vd. (2001) v Narayan (2005) d yr alan Durum III dn alınmıştır (Psaran vd., 2001: 300; Narayan, 2005: 1988). Tablo (7) d is, yin altı gcikm tml alınarak tahmin diln ARDL modlinin sonuçları sunulmuştur. Tablo 7: ARDL(1,0,3,0,3,0) Modlinin Sonuçları Hsaplanan t dğrlri v Dğişknlr Katsayılar Standart Hata Olasılıklar PI * [0.000] ( ) t 1 d f ( r ) t r ** [0.016] ( DA ) t * [0.000] ( DA ) t * [0.000] ( ) 2 t DA * [0.001] ( ) 3 t DA ** [0.015] ( π ) t * [0.00] ( s ) t [0.666] ( s ) t [0.832] ( ) t 2 ( ) t 3 s [0.874] s ** [0.040] ( ) BR [0.155] SABİT (C) * [0.000] Not: Gcikm uzunluklarının blirlnmsin Hannan-Quinn kritri kullanılmıştır. Köşli parantz içrisindki rakamlar olasılık dğrlrini göstrmktdir. Tablo (8) dn görülcği üzr kurulan modl tanısal tstlrdn gçmiştir. Son olarak Grafik (2) d d ardışık artıkların kümülatif toplamından harktl modlin yapısal kırılmaya sahip olup olmadığı dğrlndirilmiştir. Grafiklr gör modld yapısal kırılmanın olmadığı görülmktdir.

24 222 Erciys Ünivrsitsi İktisadi v İdari Bilimlr Fakültsi Drgisi, Sayı: 35, Ocak-Tmmuz 2010 ss Tablo 8: ARDL(1,0,3,0,3,0) Modlin İlişkin Tanısal Tstlr 2 R R 0.95 DW 2.05 F İstatistiği [0.000] Whit Dğişn Varyans Tsti 1.58[0.207] Brusch-Godfry Ardışık Bağıntı LM Tst Dğri (1) 0.07[0.78] Jarqua-Brra Normallik Tsti 0.41[0.81] Ramsy-Rst Rgrsyonda Modl Kurma Tsti 0.57[0.45] Not: Köşli parantz içrisindki rakamlar olasılık dğrlrini göstrmktdir. Grafik 2: ARDL(1,0,3,0,3,0) Modlinin Yapısal Kırılmalarına İlişkin CUSUM Tstlri CUSUM 5% CUSUM Kar 5% Tablo (9) d is, Tablo (7) dn harktl ld diln uzun dönm katsayılar sunulmuştur. Tablo (9) dan görülcği üzr yurtiçi v yurtdışı faiz oranları arasındaki fark, bklnn rl döviz kuru, mrkz bankası döviz rzrvlri v bklnn nflasyon il para ikamsi arasında pozitif v istatistiki olarak anlamlı ilişkilr söz konusudur. Eld diln katsayıların işartlri torik bklntilrl uyumludur. Dışa açıklığa ilişkin dğişknin katsayısı da pozitif işartli olmakla brabr istatistiki olarak anlamlı bulunmamıştır. Ayrıca yurtiçi v yurtdışı rl faiz oranları arasındaki fark logaritmik düzydki diğr dğişknlr gör n yüksk dğr sahip olduğu da görülmktdir.

Anaparaya Dönüş (Kapitalizasyon) Oranı

Anaparaya Dönüş (Kapitalizasyon) Oranı Anaparaya Dönüş (Kapitalizasyon) Oranı Glir gtirn taşınmazlar gnl olarak yatırım aracı olarak görülürlr. Alıcı, taşınmazı satın almak için kullandığı paranın karşılığında bir gtiri bklr. Bundan ötürü,

Detaylı

IKTI 102 25 Mayıs, 2010 Gazi Üniversitesi-İktisat Bölümü

IKTI 102 25 Mayıs, 2010 Gazi Üniversitesi-İktisat Bölümü DERS NOTU 10 (Rviz Edildi, kısaltıldı!) ENFLASYON İŞSİZLİK PHILLIPS EĞRİSİ TOPLAM ARZ (AS) EĞRİSİ TEORİLERİ Bugünki drsin içriği: 1. TOPLAM ARZ, TOPLAM TALEP VE DENGE... 1 1.1 TOPLAM ARZ EĞRİSİNDE (AS)

Detaylı

Günlük Bülten. Günlük Bülten

Günlük Bülten. Günlük Bülten 0 Oak 203 Prşmb Günlük Bültn İMKB vrilri İMKB 00 8,49. Piyasa Dğri-TÜM ($m) 320,064.6 Halka Açık Piyasa Dğri-TÜM ($m) 92,060.8 Günlük İşlm Hami-TÜM ($m) 2,046.97 Yurtdışı piyasalar Borsalar Kapanış % Dğ.

Detaylı

VOLEYBOLCULARIN FARKLI MAÇ PERFORMANSLARI İÇİN TEKRARLANAN ÖLÇÜMLER YÖNTEMİNİN KULLANILMASI

VOLEYBOLCULARIN FARKLI MAÇ PERFORMANSLARI İÇİN TEKRARLANAN ÖLÇÜMLER YÖNTEMİNİN KULLANILMASI 96 OLEBOLCULAIN FAKLI MAÇ PEFOMANSLAI İÇİN TEKALANAN ÖLÇÜMLE ÖNTEMİNİN KULLANILMASI ÖET Gürol IHLIOĞLU Süha KAACA Farklı yr, zaman v matryallr üzrind tkrarlanan dnylr il bir vya birdn fazla faktörün tkisi

Detaylı

Günlük Bülten. 27 Aralık 2012. Merkez Bankası Baş Ekonomisti Hakan Kara 2012 yılının %6 civarında enflasyonla tamamlanacağını düşündüklerini söyledi

Günlük Bülten. 27 Aralık 2012. Merkez Bankası Baş Ekonomisti Hakan Kara 2012 yılının %6 civarında enflasyonla tamamlanacağını düşündüklerini söyledi 27 Aralık 2012 Prşmb Günlük Bültn İMKB vrilri İMKB 100 77,991.1 Piyasa Dğri-TÜM ($m) 304,387.4 Halka Açık Piyasa Dğri-TÜM ($m) 87,677.3 Günlük İşlm Hami-TÜM ($m) 1,243.42 Yurtdışı piyasalar Borsalar Kapanış

Detaylı

DERS 9. Grafik Çizimi, Maksimum Minimum Problemleri

DERS 9. Grafik Çizimi, Maksimum Minimum Problemleri DERS 9 Grafik Çizimi, Maksimum Minimum Problmlri Bundan öncki drst bir fonksiyonun grafiğini çizmk için izlnbilck yol v yapılabilck işlmlr l alındı. Bu drst, grafik çizim stratjisini yani grafik çizimind

Detaylı

Bağımsızlığının 20. Yılında Azerbaycan

Bağımsızlığının 20. Yılında Azerbaycan Bağımsızlığının 20. Yılında Azrbaycan Dr. Ali ASKER* 1980 lrin ortalarından itibarn Sovytlr Birliğind uygulanan ynidn yapılanma v saydamlık politikalarının amacı (n azından sözd), dmokratiklşm yoluyla

Detaylı

Günlük Bülten. 27 Şubat 2013. TCMB, Şubat ayı PPK toplantısı özetini yayınladı

Günlük Bülten. 27 Şubat 2013. TCMB, Şubat ayı PPK toplantısı özetini yayınladı 27 Şuat 2013 Çarşama Günlük Bültn İMKB vrilri İMKB 100 77,514.3 Piyasa Dğri-TÜM ($m) 302,886.2 Halka Açık Piyasa Dğri-TÜM ($m) 86,403.0 Günlük İşlm Hacmi-TÜM ($m) 1,629.94 Yurtdışı piyasalar Borsalar Kapanış

Detaylı

DERS 9. Grafik Çizimi, Maksimum-Minimum Problemleri. 9.1. Grafik çiziminde izlenecek adımlar. y = f(x) in grafiğini çizmek için

DERS 9. Grafik Çizimi, Maksimum-Minimum Problemleri. 9.1. Grafik çiziminde izlenecek adımlar. y = f(x) in grafiğini çizmek için DERS 9 Grafik Çizimi, Maksimum-Minimum Problmlri 9.. Grafik çizimind izlnck adımlar. y f() in grafiğini çizmk için Adım. f() i analiz diniz. (f nin tanım kümsi, f() in tanımlı olduğu tüm rl sayıların oluşturduğu

Detaylı

TANITIM ve KULLANIM KILAVUZU. Modeller UBA4234-R. Versiyon : KK_UBA_V3.0210

TANITIM ve KULLANIM KILAVUZU. Modeller UBA4234-R. Versiyon : KK_UBA_V3.0210 SAT-IF / CATV Ultra Gniş Bantlı Dağıtım Yükslticilri (UBA-Srisi) TANITIM v KULLANIM KILAVUZU Modllr UBA4234-R Vrsiyon : KK_UBA_V3.0210 1.Gnl Tanıtım UBA Srisi Dağıtım Yükslticilri, uydu (950-2150MHz) v

Detaylı

ORTAM SICAKLIĞININ SOĞUTMA ÇEVRİMİNE ETKİSİNİN SAYISAL OLARAK MODELLENMESİ

ORTAM SICAKLIĞININ SOĞUTMA ÇEVRİMİNE ETKİSİNİN SAYISAL OLARAK MODELLENMESİ ORTAM SICAKLIĞININ SOĞUTMA ÇEVRİMİNE ETKİSİNİN SAYISAL OLARAK MODELLENMESİ Srkan SUNU - Srhan KÜÇÜKA Dokuz Eylül Ünivrsitsi Makina Mühndisliği Bölümü -posta: srhan.kuuka@du.du.tr Özt: Bu çalışmada, komprsör,

Detaylı

Günlük Bülten. 26 Aralık 2012. Merkez Bankası Erdem Başçı 2013 Yılı Para ve Kur Politikası nı açıkladı

Günlük Bülten. 26 Aralık 2012. Merkez Bankası Erdem Başçı 2013 Yılı Para ve Kur Politikası nı açıkladı 26 Aralık 2012 Çarşamba Günlük Bültn İMKB vrilri İMKB 100 77,596.2 Piyasa Dğri-TÜM ($m) 302,542.1 Halka Açık Piyasa Dğri-TÜM ($m) 87,060.7 Günlük İşlm Hami-TÜM ($m) 976.12 Yurtdışı piyasalar Borsalar Kapanış

Detaylı

MENKUL KIYMET DEĞERLEMESİ

MENKUL KIYMET DEĞERLEMESİ MENKUL KIYMET EĞERLEMESİ.. Hiss Sdii Tk ömlik Gtirisii Hsaplaması Bir mkul kıymti gtirisi, bkl akit akımlarıı, şimdiki piyasa fiyatıa şitly iskoto oraıdır. Mkul kıymti özlliği gör bu akit akımları faiz

Detaylı

ALTI TEKERLEKLİ TAŞITIN DİNAMİK ANALİZİ

ALTI TEKERLEKLİ TAŞITIN DİNAMİK ANALİZİ Altı krlkli aşıtın Dinamik Analizi HAVACILIK VE UZAY EKNOLOJİLERİ DERGİSİ EMMUZ 5 CİL SAYI (1-14) ALI EKERLEKLİ AŞIIN DİNAMİK ANALİZİ Cihan DEMİR Yıldız knik Ünivrsitsi, Makin Fakültsi, Makin Mühndisliği

Detaylı

Kayıplı Dielektrik Cisimlerin Mikrodalga ile Isıtılması ve Uç Etkileri

Kayıplı Dielektrik Cisimlerin Mikrodalga ile Isıtılması ve Uç Etkileri Kayıplı Dilktrik Cisimlrin Mikrodalga il Isıtılması v Uç Etkilri Orhan Orhan* Sdf Knt** E. Fuad Knt*** *Univrsity of Padrborn, Hinz ixdorf Institut, Fürstnall, 3302 Padrborn, Almanya orhan@hni.upb.d **Istanbul

Detaylı

Hizmet Kalitesinin Servqual Metodu İle Ölçümü ve Sonuçların Yapısal Eşitlik Modelleri İle Analizi: Öğretmen Evi Uygulaması

Hizmet Kalitesinin Servqual Metodu İle Ölçümü ve Sonuçların Yapısal Eşitlik Modelleri İle Analizi: Öğretmen Evi Uygulaması 19 Hizmt Kalitsinin Srvqual Mtodu İl Ölçümü v Sonuçların Yapısal Eşitlik Modllri İl Analizi: Öğrtmn Evi Uygulaması Sülyman Ersöz, Mhmt Pınarbaşı, A.Kürşad TÜRKER, Mustafa YÜZÜKIRMIZI Endüstri Mühndisliği

Detaylı

GİRİŞİMCİ WEB SAYFALARININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE BULANIK BİLİŞSEL HARİTALAMA YÖNTEMİNİN KULLANIMI

GİRİŞİMCİ WEB SAYFALARININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE BULANIK BİLİŞSEL HARİTALAMA YÖNTEMİNİN KULLANIMI EKEV AKADEİ DERGİSİ Yıl: 14 Sayı: 44 (Yaz 2010) 335 GİRİŞİCİ WEB SAYFALARININ DEĞERLENDİRİLESİNDE BULANIK BİLİŞSEL HARİTALAA YÖNTEİNİN KULLANII. Dursun KAYA (*) A. Samt HAŞILOĞLU (**) Slçuk Burak HAŞILOĞLU

Detaylı

Bilgi Tabanı (Uzman) Karar Verme Kontrol Kural Tabanı. Bulanık. veya. Süreç. Şekil 1 Bulanık Denetleyici Blok Şeması

Bilgi Tabanı (Uzman) Karar Verme Kontrol Kural Tabanı. Bulanık. veya. Süreç. Şekil 1 Bulanık Denetleyici Blok Şeması Bulanık Dntlyicilr Bilgi Tabanı (Uzman) Anlık (Kskin) Girişlr Bulandırma Birimi Bulanık µ( ) Karar Vrm Kontrol Kural Tabanı Bulanık µ( u ) Durulama Birimi Anlık(Kskin) Çıkış Ölçklm (Normali zasyon) Sistm

Detaylı

İŞLEM KURALLARI BİLDİRİM FORMU

İŞLEM KURALLARI BİLDİRİM FORMU İŞLEM KURALLARI BİLDİRİM FORMU SERMAYE PİYASASI KURULU'NUN YAPTIĞI DEĞERLENDİRME SONUCUNDA, BORSA İSTANBUL A.Ş. DE İŞLEM GÖREN PAYLAR A, B, C v D GRUBU OLMAK ÜZERE DÖRT GRUBA AYRILMIŞ OLUP, GRUPLAR İLE

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI AÇISINDAN RÜZGAR ENERJİSİNİN TÜRKİYE DEKİ KAPASİTESİ ÖZET

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI AÇISINDAN RÜZGAR ENERJİSİNİN TÜRKİYE DEKİ KAPASİTESİ ÖZET YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI AÇISINDAN RÜZGAR ENERJİSİNİN TÜRKİYE DEKİ KAPASİTESİ LEVENT YILMAZ Istanbul Tknik Ünivrsitsi, İnşaat Fakültsi, Hidrolik v Su Yapıları Kürsüsü, 8626, Maslak, Istanbul. ÖZET

Detaylı

BULANIK MANTIK KONTROLLÜ TERMOELEKTRİK BEYİN SOĞUTUCUSU

BULANIK MANTIK KONTROLLÜ TERMOELEKTRİK BEYİN SOĞUTUCUSU BULANIK MANIK KONROLLÜ ERMOELEKRİK BEYİN SOĞUUCUSU A.Hakan YAVUZ 1, Raşit AHISKA 2,Mahmut HEKİM 3 1Niksar Mslk Yükskokulu,Gaziosmanpaşa Ünivrsitsi Niksar,okat 2knik Eğitim Fakültsi,Elktronik Bilgisayar

Detaylı

HR.Ü.Z.F.Drgisi, 2008, 12(4):65-71 J.Agric.Fac.HR.U., 2008, 12(4):65-71 SÜNE MÜCADELESİNDE ÇİFTÇİ DAVRANIŞLARI: ADIYAMAN- DİYARBAKIR-MARDİN-ŞANLIURFA ÖRNEĞİ Mhmt DUMAN Clalttin GÖZÜAÇIK Vdat KARACA Çtin

Detaylı

FARKLI SICAKLIKLARDAKİ GÖZENEKLİ İKİ LEVHA ARASINDA AKAN AKIŞKANIN İKİNCİ KANUN ANALİZİ

FARKLI SICAKLIKLARDAKİ GÖZENEKLİ İKİ LEVHA ARASINDA AKAN AKIŞKANIN İKİNCİ KANUN ANALİZİ FARKLI ICAKLIKLARDAKİ GÖZEEKLİ İKİ LEVHA ARAIDA AKA AKIŞKAI İKİCİ KAU AALİZİ Fthi KAMIŞLI Fırat Ünivrsit Mühndislik Fakültsi Kimya Mühndisliği Bölümü, 39 ELAZIĞ, fkamisli@firat.du.tr Özt Farklı sıcaklıklara

Detaylı

AISI 316L ÇELİĞİNİN İŞLENMESİNDE TAKIM RADYÜSÜ VE KESME PARAMETRELERİNİN TAGUCHİ YÖNTEMİYLE OPTİMİZASYONU

AISI 316L ÇELİĞİNİN İŞLENMESİNDE TAKIM RADYÜSÜ VE KESME PARAMETRELERİNİN TAGUCHİ YÖNTEMİYLE OPTİMİZASYONU Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Dr. Journal of th Faculty of Enginring and Architctur of Gazi Univrsity Cilt 28, No 3, 437-444, 2013 Vol 28, No 3, 437-444, 2013 AISI 316L ÇELİĞİNİN İŞLENMESİNDE TAKIM RADYÜSÜ

Detaylı

KURA DAYALI ĠSTĠKRAR PROGRAMI SENDROMU: TÜRKĠYE ÖRNEĞĠ 1

KURA DAYALI ĠSTĠKRAR PROGRAMI SENDROMU: TÜRKĠYE ÖRNEĞĠ 1 KURA DAYALI ĠSĠKRAR PROGRAMI SEDROMU: ÜRKĠYE ÖREĞĠ MÜBARĠZ HASAOV Hap Ünivrsisi, İİBF, İkisa Bölümü, Byp, Ankara. E-Mail: muhasn@yahoo.om DOÇ. DR. ALÖVSA MÜSLÜMOV Doğuş Ünivrsisi, İİBF, Ekonomi v Finans

Detaylı

Günlük Bülten. 05 Mart 2013. Şubat ayında TÜFE %0.30 arttı, ÜFE %0.13 azaldı. Şubat ayında elektrik tüketimi %6 düşüş gösterdi

Günlük Bülten. 05 Mart 2013. Şubat ayında TÜFE %0.30 arttı, ÜFE %0.13 azaldı. Şubat ayında elektrik tüketimi %6 düşüş gösterdi XU 100 U SD /TR Y (S ağ taraf) 05 Mart 2013 Salı Günlük Bültn İMKB vrilri İMKB 100 80,612.2 Piyasa Dğri-TÜM ($m) 315,101.9 Halka Açık Piyasa Dğri-TÜM ($m) 89,968.2 Günlük İşlm Hacmi-TÜM ($m) 1,595.93 Şuat

Detaylı

Infrared Kurutucuda Ayçiçeği Tohumlarının Kuruma Davranışı ve Kuruma Modellerine Uyum Analizi

Infrared Kurutucuda Ayçiçeği Tohumlarının Kuruma Davranışı ve Kuruma Modellerine Uyum Analizi Fırat Üniv. Mühndislik Bilimlri Drgisi Fırat Univ. Journal of Enginring 7(1), 51-56, 015 7(1), 51-56, 015 Infrard Kurutucuda Ayçiçği Tohumlarının Kuruma Davranışı v Kuruma Modllrin Uyum Analizi Özt * Mhmt

Detaylı

SÜLFÜRİK ASİTLE DEHİDRATE EDİLEN BUĞDAY KEPEĞİ İLE Cu(II) İYONLARININ ADSORPSİYONU

SÜLFÜRİK ASİTLE DEHİDRATE EDİLEN BUĞDAY KEPEĞİ İLE Cu(II) İYONLARININ ADSORPSİYONU SÜLFÜRİK ASİTLE DEHİDRATE EDİLEN BUĞDAY KEPEĞİ İLE Cu(II) İYONLARININ ADSORPSİYONU A. ÖZER, D.ÖZER Fırat Ünivrsitsi, Mühndislik Fakültsi, Kimya Mühndisliği Bölümü. 23279-ELAZIĞ ÖZET Bu çalışmada, sülfürik

Detaylı

Günlük Bülten. 06 Mart 2013. Merkez Bankası, Şubat Ayı Fiyat Gelişmelerini açıkladı. Yurtiçi otomotiv satışları Şubat ta geçen yıla göre %17 arttı

Günlük Bülten. 06 Mart 2013. Merkez Bankası, Şubat Ayı Fiyat Gelişmelerini açıkladı. Yurtiçi otomotiv satışları Şubat ta geçen yıla göre %17 arttı XU 100 US D/TRY (Sağ taraf) 06 Mart 2013 Çarşama Günlük Bültn İMKB vrilri İMKB 100 81,051.2 Piyasa Dğri-TÜM ($m) 318,088.0 Halka Açık Piyasa Dğri-TÜM ($m) 90,822.1 Günlük İşlm Hacmi-TÜM ($m) 1,695.51 Yurtdışı

Detaylı

Kamuoyuna, Emek Taşınmaz Değerleme ve Danışmanlık A.Ş. İstanbul, 5 Ocak 2015

Kamuoyuna, Emek Taşınmaz Değerleme ve Danışmanlık A.Ş. İstanbul, 5 Ocak 2015 Emk Taşınmaz Dğrlm v Danışmanlık A.Ş. İstanbul, 5 Ocak 2015 Kamuoyuna, Ektki rapor Bankacılık Düznlm v Dntlm Kurumu tarafından 1 Kasım 2006 tarih v 26333 sayılı Rsmi Gazt d yayımlanan Bankalara Dğrlm Hizmti

Detaylı

Ruppert Hız Mekanizmalarında Optimum Dişli Çark Boyutlandırılması İçin Yapay Sinir Ağları Kullanımı

Ruppert Hız Mekanizmalarında Optimum Dişli Çark Boyutlandırılması İçin Yapay Sinir Ağları Kullanımı Makin Tknolojilri Elktronik Drgisi Cilt: 6, No: 2, 2009 (-8) Elctronic Journal of Machin Tchnologis Vol: 6, No: 2, 2009 (-8) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.tknolojikarastirmalar.com -ISSN:304-44 Makal (Articl)

Detaylı

Çay Atıklarından Aktif Karbon Üretimi ve Adsorpsiyon Proseslerinde Kullanımı

Çay Atıklarından Aktif Karbon Üretimi ve Adsorpsiyon Proseslerinde Kullanımı ÖZET Çay Atıklarından Aktif Karbon Ürtimi v Adsorpsiyon Prosslrind Kullanımı Mrym OZMAK a, Işıl Gürtn b, Emin YAĞMUR b, Zki AKTAŞ b a DSİ Gn.Md. TAKK Dairsi Başkanlığı, Ankara, 61 b Ankara Ünivrsitsi Mühndislik

Detaylı

İyon Kaynakları ve Uygulamaları

İyon Kaynakları ve Uygulamaları İyon Kaynakları v Uygulamaları E. RECEPOĞLU TAEK-Sarayköy Nüklr Araştırma v Eğitim Mrkzi rdal.rcpoglu rcpoglu@tak.gov.tr HPFBU-2012 2012-KARS KONULAR İyon kaynakları hakkında gnl bilgi İyon kaynaklarının

Detaylı

OLASILIK ve ÝSTATÝSTÝK ( Genel Tekrar Testi-1) KPSS MATEMATÝK. Bir anahtarlıktaki 5 anahtardan 2 si kapıyı açmak - tadır.

OLASILIK ve ÝSTATÝSTÝK ( Genel Tekrar Testi-1) KPSS MATEMATÝK. Bir anahtarlıktaki 5 anahtardan 2 si kapıyı açmak - tadır. OLASILIK v ÝSTATÝSTÝK ( Gnl Tkrar Tsti-1) 1. Bir anahtarlıktaki 5 anahtardan si kapıyı açmak - tadır. Açmayan anahtar bir daha dnnmdiğin gör, bu kapının n çok üçüncü dnmd açılma olasılığı kaçtır? 5 6 7

Detaylı

- BANT TAŞIYICILAR -

- BANT TAŞIYICILAR - - BANT TAŞIYICILAR - - YAPISAL ÖZELLİKLER Bir bant taşıyıcının nl örünümü aşağıdaki şkild vrilmiştir. Bant taşıyıcıya ismini vrn bant (4) hm taşınacak malzmyi için alan bir kap örvi örn, hm d harkt için

Detaylı

Malzeme Güvenliği Bilgi Formu (EC) No. 1907/2006 (REACH) Düzenlemesi ile uyumludur Hazırlandığı tarih: 02/03/09 Revize edildiği tarih: 12/11/12

Malzeme Güvenliği Bilgi Formu (EC) No. 1907/2006 (REACH) Düzenlemesi ile uyumludur Hazırlandığı tarih: 02/03/09 Revize edildiği tarih: 12/11/12 BÖLÜM 1. MADDENİN/KARIŞIMIN VE FİRMANIN/İŞLETMENİN TANIMI 1.1 Ürün kimliği: EB25SS Ticari isim: Ekstra Güçlü Pisuar Kapakları 1.2 Maddnin vya karışımın blirtiln ilgili kullanımları v blirtiln kullanımlara

Detaylı

Çelik. Her şey hesapladığınız gibi!

Çelik. Her şey hesapladığınız gibi! Çlik Hr şy hsapladığınız gibi! idyapi Bilgisayar Dstkli Tasarım Mühndislik Danışmanlık Taahhüt A.Ş. Piyalpaşa Bulvarı Famas Plaza B-Blok No: 10 Kat: 5 Okmydanı Şişli 34384 İstanbul Tl : (0212) 220 55 00

Detaylı

Yuvarlakada Kavşakların Kapasiteleri Üzerine Bir Tartışma *

Yuvarlakada Kavşakların Kapasiteleri Üzerine Bir Tartışma * İMO Tknik Drgi, 21 4935-4958, Yazı 323 Yuvarlakada Kavşakların Kapasitlri Üzrin Bir Tartışma * Srhan TANYEL* Nadir YAYLA** ÖZ Çalışmada, İzmir d bulunan dört kavşağa ait gözlmlrdn yararlanılarak, çok şritli

Detaylı

Geleneksel Devlet Anlayışından e-devlete: Türkiye ve Irak e- devlet Algısı Karşılaştırması

Geleneksel Devlet Anlayışından e-devlete: Türkiye ve Irak e- devlet Algısı Karşılaştırması BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 7, SAYI: 3, EYLÜL 214 21 Glnksl Dvlt Anlayışından -dvlt: Türkiy v Irak - dvlt Algısı Karşılaştırması Wadullah Majd FADHIL 1, Alptkin SÖKMEN 2, Emr Burak EKMEKÇİOĞLU

Detaylı

LYS Matemat k Deneme Sınavı

LYS Matemat k Deneme Sınavı LYS Matmatk Dnm Sınavı. Bir saıı,6 il çarpmak, bu saıı kaça bölmktir? 6. a, b, c saıları sırasıla,, saıları il trs orantılı a b oranı kaçtır? a c 7. v pozitif tamsaılardır.! ifadsi bir asal saıa şittir.

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences Pamukkal Ünivrsitsi Mühndislik Bilimlri Drgisi, Cilt 19, Sayı 6, 013, Sayfalar 66-74 Pamukkal Ünivrsitsi Mühndislik Bilimlri Drgisi Pamukkal Univrsity Journal of Enginring Scincs DIŞ MERKEZ ÇAPRAZLI BİR

Detaylı

DERS 7. Türev Hesabı ve Bazı Uygulamalar II

DERS 7. Türev Hesabı ve Bazı Uygulamalar II DERS 7 Türv Hsabı v Bazı Uygulamalar II Bu rst bilşk fonksiyonlarının türvi il ilgili zincir kuralını, üstl v logaritmik fonksiyonların türvlrini, ortalama v marjinal ortalama ğrlri; rsin sonuna oğru,

Detaylı

IKTI Mayıs, 2012 Gazi Üniversitesi-İktisat Bölümü DERS NOTU 08

IKTI Mayıs, 2012 Gazi Üniversitesi-İktisat Bölümü DERS NOTU 08 DERS NOTU 08 TOPLAM ARZ EĞRİSİ (AS) VE DENGE ENFLASYON- İŞSİZLİK VE PHILLIPS EĞRİSİ TOPLAM ARZ (AS) EĞRİSİ TEORİLERİ Bugünki drsin içriği: 1. TOPLAM ARZ, TOPLAM TALEP VE DENGE... 1 1.1 TOPLAM ARZ EĞRİSİNDE

Detaylı

Asenkron Makinanın Alan Yönlendirme Kontrolünde FPGA Kullanımı ALAN İ., AKIN Ö.

Asenkron Makinanın Alan Yönlendirme Kontrolünde FPGA Kullanımı ALAN İ., AKIN Ö. Asnkron Makinanın Alan Yönlndirm Kontrolünd FPGA Kullanımı ALAN İ., AKIN Ö. ABSTRACT In this study, th fasibility of usag of fild programmabl gat arrays (FPGA) in th fild orintd control (FOC) of induction

Detaylı

NOKTASAL KAYNAKLI TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

NOKTASAL KAYNAKLI TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar NOKTASAL KAYNAKLI TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak v Tanımlar MADDE 1 Bu Yöntmliğin amacı; alıcı ortam olarak toprağın kirliliktn korunması, noktasal kaynaklı

Detaylı

DESTEK DOKÜMANI. Mali tablo tanımları menüsüne Muhasebe/Mali tablo tanımları altından ulaşılmaktadır.

DESTEK DOKÜMANI. Mali tablo tanımları menüsüne Muhasebe/Mali tablo tanımları altından ulaşılmaktadır. Mali Tablolar Mali tablo tanımları mnüsün Muhasb/Mali tablo tanımları altından ulaşılmatadır. Mali tablolarla ilgili yapılabilc işlmlr ii gruba ayrılır. Mali Tablo Tanımları Bu bölümd firmanın ullanacağı

Detaylı

KANUN TOHUMCULUK KANUNU. Kanun No. 5553 Kabul Tarihi : 31/10/2006 BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam ve Tanımlar

KANUN TOHUMCULUK KANUNU. Kanun No. 5553 Kabul Tarihi : 31/10/2006 BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam ve Tanımlar 8 Kasım 2006 ÇARŞAMBA Rsmî Gazt Sayı : 26340 KANUN TOHUMCULUK KANUNU Kanun No. 5553 Kabul Tarihi : 31/10/2006 Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam v Tanımlar MADDE 1 Bu Kanunun amacı; bitkisl ürtimd vrim v

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

Günlük Bülten. 26 Şubat 2013. İtalya da seçim sonuçları belli oldu

Günlük Bülten. 26 Şubat 2013. İtalya da seçim sonuçları belli oldu 26 Şuat 2013 Salı Günlük Bültn İMKB vrilri İMKB 100 76,670.3 Piyasa Dğri-TÜM ($m) 302,093.4 Halka Açık Piyasa Dğri-TÜM ($m) 86,034.3 Günlük İşlm Hacmi-TÜM ($m) 1,341.46 Yurtdışı piyasalar Borsalar Kapanış

Detaylı

MANYEZİT ARTIĞI KULLANILARAK SULU ÇÖZELTİLERDEN Co(II) İYONLARININ GİDERİMİ

MANYEZİT ARTIĞI KULLANILARAK SULU ÇÖZELTİLERDEN Co(II) İYONLARININ GİDERİMİ Onuncu Ulusal Kimya Mühndisliği Kongrsi, 3-6 Eylül 1, Koç Ünivrsitsi, İstanbul MANYEZİT ARTIĞI KULLANILARAK SULU ÇÖZELTİLERDEN Co(II) İYONLARININ GİDERİMİ İlkr KIPÇAK, Turgut Giray ISIYEL Eskişhir Osmangazi

Detaylı

GERİ ÖDEME TALEP FORMU T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİNE, Sort Kod : Hesap No : İmzası E-posta : Telefon Nu :

GERİ ÖDEME TALEP FORMU T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİNE, Sort Kod : Hesap No : İmzası E-posta : Telefon Nu : T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİ GERİ ÖDEME TALEP FORMU B-1 T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİNE, 1416 Sayılı Kanuna gör MEB (... Ünivrsitsi) adına rsmi burslu statüd öğrnim görmk

Detaylı

metal (bakır) metaloid (silikon) metal olmayan (cam) iletken yar ı iletken yalıtkan

metal (bakır) metaloid (silikon) metal olmayan (cam) iletken yar ı iletken yalıtkan 1 YARI İLETKENLER Enstrümantal Analiz ir yarı iltkn, iltknliği bir iltkn il bir yalıtkan arasında olan kristal bir malzmdir. Çok çşitli yarıiltkn malzm vardır, silikon v grmanyum, mtalimsi bilşiklr (silikon

Detaylı

I. Uluslararası Parasal Ortam 1

I. Uluslararası Parasal Ortam 1 İÇİNDEKİLER Ön Söz Teşekkür Öğrenciye Editör ün Notu XI XIII XV XIX I. Uluslararası Parasal Ortam 1 1. Döviz Piyasası 3 Döviz İşlem Hacmi 3 Coğrafi Döviz Kuru İşlemi 4 Spot Döviz Kurları 7 Döviz Arbitrajı

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI. Dersin Kodu

DERS ÖĞRETİM PLANI. Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Kodu DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 4 Haftalık Uygulama Saati

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

YÜK KANCALARI VİDALI BAĞLANTILARINDA KULLANILAN FARKLI VİDA DİŞ PROFİLLERİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ GERİLME ANALİZİ

YÜK KANCALARI VİDALI BAĞLANTILARINDA KULLANILAN FARKLI VİDA DİŞ PROFİLLERİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ GERİLME ANALİZİ . Ulusal Tasarım İmalat v Analiz Kongrsi 11-1 Kasım 010- Balıksir YÜK KANCALARI VİDALI BAĞLANTILARINDA KULLANILAN FARKLI VİDA DİŞ PROFİLLERİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ GERİLME ANALİZİ Aydın DEMİRCAN*, M. Ndim

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 23.Uluslararası Finans Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 23.Uluslararası Finans 23.1.Dış Ödemeler

Detaylı

PARA VE BANKA I.BÖLÜM. PARANIN TEMEL KAVRAMLARI ve TARİHSEL GELİŞİMİ

PARA VE BANKA I.BÖLÜM. PARANIN TEMEL KAVRAMLARI ve TARİHSEL GELİŞİMİ PARA VE BANKA I.BÖLÜM PARANIN TEMEL KAVRAMLARI ve TARİHSEL GELİŞİMİ Paranın Tanımı:Parayı en basit anlamıyla tanımlayacak olursak Bir toplumun ödeme aracı olarak kabul ettiği, herkes tarafından kullanılan

Detaylı

SÜLFÜRİK ASİTLE MUAMELE EDİLEN FISTIK KABUKLARI İLE Cr(VI) İYONLARININ ADSORPSİYONU

SÜLFÜRİK ASİTLE MUAMELE EDİLEN FISTIK KABUKLARI İLE Cr(VI) İYONLARININ ADSORPSİYONU SÜLFÜRİK ASİTLE MUAMELE EDİLEN FISTIK KABUKLARI İLE Cr(VI) İYONLARININ ADSORPSİYONU Vyis SELEN, Ali YARAŞ 2, Cansu YILMAZ 3, M. Şaban TANYILDIZI 4, Dursun ÖZER 5 Fırat Ünivrsitsi Mühndislik Fakültsi Kimya

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİ. FED in faiz artırımı sürecine yönelik zamanlamayı fiyatlandırmakla güçlük çeken küresel piyasalar,

DÜNYA EKONOMİSİ. FED in faiz artırımı sürecine yönelik zamanlamayı fiyatlandırmakla güçlük çeken küresel piyasalar, AĞUSTOS 2015 DÜNYA EKONOMİSİ 2015 yılının Ağustos ayında; küresel ekonomiye olan güvensizlik ortamının sürdüğü ve buna bağlı olarak riskten kaçınma eğiliminin artış gösterdiği görülmektedir. 2008 krizi

Detaylı

doldurulması sırasında yayınlanan karakteristik X-ışınlarını bulması

doldurulması sırasında yayınlanan karakteristik X-ışınlarını bulması BETA () BOZUNUMU Çkirdklrin lktron yayınlamaları yy ilk gözlnn radyoaktif olaylardan birisidir. Çkirdğin atom lktronlarından birisini yakalaması, 1938 d Amrikalı fizikci Luis Waltr Alvarz in çkirdk k tarafından

Detaylı

Giriş İktisat Politikası. İktisat Politikası. Bilgin Bari. 28.Eylül.2015

Giriş İktisat Politikası. İktisat Politikası. Bilgin Bari. 28.Eylül.2015 28.Eylül.2015 1 Giriş Temel Kavramlar Politika Etkilerinin Analizi 2 nın Yürütülmesi Tanımlar Giriş Temel Kavramlar Politika Etkilerinin Analizi İktisat kıt kaynakların etkin dağılımı üzerine çalışır.

Detaylı

Makine Öğrenmesi 4. hafta

Makine Öğrenmesi 4. hafta ain Öğrnmsi 4. hafta Olasılı v Koşullu Olasılı ays Tormi Naïv ays Sınıflayıcı Olasılı Olasılı ifadsinin birço ullanım şli vardır. Rasgl bir A olayının hrhangi bir olaydan bağımsız olara grçlşm ihtimalini

Detaylı

TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK (1)

TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK (1) Rsmi Gazt Tarii: 08.06.2010 Rsmi Gazt Sayısı: 27605 TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak v Tanımlar Amaç MADDE 1

Detaylı

TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK (1)

TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK (1) Rsmi Gazt Tarii: 08.06.2010 Rsmi Gazt Sayısı: 27605 TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak v Tanımlar Amaç MADDE 1

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 18 Temmuz 2016, Sayı: 28. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 18 Temmuz 2016, Sayı: 28. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 28 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

IŞINIM VE DOĞAL TAŞINIM DENEYİ

IŞINIM VE DOĞAL TAŞINIM DENEYİ IŞINIM VE DOĞAL TAŞINIM DENEYİ MAK-LAB005 1. DENEY DÜZENEĞİNİN TANITILMASI Dny düznği, şkild görüldüğü gibi çlik bir basınç kabının içind yatay olarak asılı duran silindirik bir lman ihtiva dr. Elman bakırdan

Detaylı

Enerji Dönüşüm Temelleri. Bölüm 3 Bir Fazlı Transformatörler

Enerji Dönüşüm Temelleri. Bölüm 3 Bir Fazlı Transformatörler Enrji Dönüşüm Tmllri Bölüm 3 Bir Fazlı Transformatörlr Birfazlı Transformatorlar GİRİŞ Transformatörlrin grçk özllik v davranışlarını daha kolay anlamak için ilk aşamada idal transformatör üzrind durulacaktır.

Detaylı

Farklı Kural Tabanları Kullanarak PI-Bulanık Mantık Denetleyici ile Doğru Akım Motorunun Hız Denetim Performansının İncelenmesi

Farklı Kural Tabanları Kullanarak PI-Bulanık Mantık Denetleyici ile Doğru Akım Motorunun Hız Denetim Performansının İncelenmesi Ahmt GANİ/APJES II-I (24) 6-23 Farklı Kural Tabanları Kullanarak PI-Bulanık Mantık Dntlyici il Doğru Akım Motorunun Hız Dntim Prformansının İnclnmsi * Ahmt Gani, 2 Hasan Rıza Özçalık, 3 Hakan Açıkgöz,

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ekim 2016, Sayı: 40. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ekim 2016, Sayı: 40. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 40 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Deniz Bayram 1 DenizBank

Detaylı

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç)

M2 Para Tanımı: M1+Vadeli ticari ve tasarruf mevduatları (resmi mevduatlar hariç) PARA ARZI Dar tanımlı para arzı dolaşımdaki nakit ile bankacılık sisteminde vadesiz mevduatların toplamından oluşmakta, geniş tanımlı para arzı ise bu toplama bankacılık sistemindeki vadeli mevduatların

Detaylı

B OSC2 VOD PIC16F84 MİKRODENETLEYİCİSİ KULLANILARAK CİHAZLARIN TELEFON İLE KONTROLÜNE BİR UYGULAMA. Rabman YAKAR, Etem KÖKLÜKAYA.

B OSC2 VOD PIC16F84 MİKRODENETLEYİCİSİ KULLANILARAK CİHAZLARIN TELEFON İLE KONTROLÜNE BİR UYGULAMA. Rabman YAKAR, Etem KÖKLÜKAYA. SAU Fn Bilimlri Enstitüsü Drgisi PIC16F84 Mikrodntlcisi Kullanılarak Ciaziarın Tlfon D Kontrolün Bir Uygulama PIC16F84 MİKRODENETLEYİCİSİ KULLANILARAK CİHAZLARIN TELEFON İLE KONTROLÜNE BİR UYGULAMA Rabman

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

Mühendisler İçin DİFERANSİYEL DENKLEMLER

Mühendisler İçin DİFERANSİYEL DENKLEMLER Mühndislr İçin DİFERANSİYEL DENKLEMLER Doç. Dr. Tahsin Engin Prof. Dr. Yunus A. Çngl Sakara Ünivrsitsi Makina Mühndisliği Bölümü Elül 8 SAKARYA - - Mühndislr İçin Difransil Dnklmlr İÇİNDEKİLER BÖLÜM BİRİNCİ

Detaylı

Türkiye Ekonomisi 2000 li yıllar

Türkiye Ekonomisi 2000 li yıllar Türkiye Ekonomisi 2000 li yıllar Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü TÜRKİYE EKONOMİSİ DERS NOTLARI 1 1999 17 Ağustos 1999 depremi Marmara bölgesinde Üretim,

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

ETİL ASETAT ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ DAMITMA KOLONUNUN AYIRIMLI ( DECOUPLING ) PID KONTROLÜ

ETİL ASETAT ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ DAMITMA KOLONUNUN AYIRIMLI ( DECOUPLING ) PID KONTROLÜ Onuncu Ulual Kimya Mühndiliği Kongri, 3-6 Eylül 2012, Koç Ünivriti, İtanbul ETİL ASETAT ÜRETİMİNİN YAPILDIĞI TEPKİMELİ DAMITMA KOLONUNUN AYIRIMLI ( DECOUPLING ) PID KONTROLÜ Abdulwahab GIWA, Sülyman KARACAN

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

08 Haziran 2010 Resmî Gazete Sayı : 27605 YÖNETMELİK TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK

08 Haziran 2010 Resmî Gazete Sayı : 27605 YÖNETMELİK TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK 08 Haziran 2010 Rsmî Gazt Sayı : 27605 YÖNETMELİK Çvr v Orman Bakanlığından: TOPRAK KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ VE NOKTASAL KAYNAKLI KİRLENMİŞ SAHALARA DAİR YÖNETMELİK Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

Kirişli döşemeler (plaklar)

Kirişli döşemeler (plaklar) Kirişli döşmlr (plaklar) Dört tarafından kirişlr oturan döşmlr Knarlarının bazıları boşta olan döşmlr Boşluklu döşmlr Düznsiz gomtrili döşmlr Üç tarafı kirişli bir tarafı boşta döşm Bir tarafı kirişli

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2011 Yılı Nisan Ayı Ödemeler Dengesi Göstergeleri Merkez Bankası tarafından tarihinde yayımlanan 2011 yılı Nisan ayına ilişkin Ödemeler Dengesi bültenine göre; 2010 yılı

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

e sayısı. x için e. x x e tabanında üstel fonksiyona doğal üstel fonksiyon (natural exponential function) denir. (0,0)

e sayısı. x için e. x x e tabanında üstel fonksiyona doğal üstel fonksiyon (natural exponential function) denir. (0,0) DERS 4 Üstl v Logaritik Fonksionlar 4.. Üstl Fonksionlar(Eponntial Functions). > 0, olak üzr f ( ) = dnkli il tanılanan fonksiona taanında üstl fonksion (ponntial function with as ) dnir. Üstl fonksionun

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Standart Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2015-30.06.2015

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

GEBAM BÜLTENİ. Hacettepe Üniversitesi GERİATRİK BİLİMLER Araştırma ve Uygulama Merkezi. Geriatri ve Gerontoloji Kursu

GEBAM BÜLTENİ. Hacettepe Üniversitesi GERİATRİK BİLİMLER Araştırma ve Uygulama Merkezi. Geriatri ve Gerontoloji Kursu 2007 www.gbam.hacttp.du.tr GEBAM BÜLTENİ Hacttp Ünivrsitsi GERİATRİK BİLİMLER Araştırma v Uygulama Mrkzi Griatri v Grontoloji Kursu Ülkmizd hr yıl Mart ayında çşitli tkinliklrin grçklştiği Ulusal Yaşlılar

Detaylı

SAĞLIK İLE BÜYÜME GİRİŞ ÖZET ABSTRACT. Yrd. Doç. Dr. İ. Hakan YETKİNER İzmir Ekonomi Üniversitesi

SAĞLIK İLE BÜYÜME GİRİŞ ÖZET ABSTRACT. Yrd. Doç. Dr. İ. Hakan YETKİNER İzmir Ekonomi Üniversitesi SAĞLIK İLE BÜYÜME Yrd. Doç. Dr. İ. Hakan YETKİER İzmir Ekonomi Ünivrsitsi hakan.ytkinr@iu.du.tr ÖZET Bu çalışma sağlığın konomik büyüm üzrindki tkilrini inclmktdir. Emğin ürtim katılma tkinliğini blirlyn

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

Fon Bülteni Eylül Önce Sen

Fon Bülteni Eylül Önce Sen Fon Bülteni Eylül 216 Önce Sen Fon Bülteni Eylül 216 NN Hayat ve Emeklilik Fonları Sektör Karşılaştırmaları Yüksek Getiri! Son 1 Yıl - 31/8/21-31/8/216 2 2 1 1-11,1 11,34 1,43 11,47 1,2 11,31 12,1 8,72

Detaylı

CİRO VE KARLAR AZALMIŞ, İHRACAT ARTMIŞTIR. Erol İyibozkurt Uludağ Üniversitesi İ.İ.B.F. ÖğretimÜyesi

CİRO VE KARLAR AZALMIŞ, İHRACAT ARTMIŞTIR. Erol İyibozkurt Uludağ Üniversitesi İ.İ.B.F. ÖğretimÜyesi CİRO VE KARLAR AZALMIŞ, İHRACAT ARTMIŞTIR Erol İyibozkurt Uludağ Üniversitesi İ.İ.B.F. ÖğretimÜyesi Bursa Ticaret ve Sanayi Odası 1997 yılında başlattığı 500 Büyük Firma Araştırmasını 2001 yılında 250

Detaylı

ORTA VADELİ PROGRAM ( ) 8 Ekim 2014

ORTA VADELİ PROGRAM ( ) 8 Ekim 2014 ORTA VADELİ PROGRAM (2015-201) 8 Ekim 2014 DÜNYA EKONOMİSİ 2 2005 2006 200 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 T 2015 T Küresel Büyüme (%) Küresel büyüme oranı kriz öncesi seviyelerin altında seyretmektedir.

Detaylı

İKTİSADİ GÖRÜNÜM VE PARA POLİTİKASI. 25 Mayıs 2016 Ankara

İKTİSADİ GÖRÜNÜM VE PARA POLİTİKASI. 25 Mayıs 2016 Ankara İKTİSADİ GÖRÜNÜM VE PARA POLİTİKASI 25 Mayıs 2016 Ankara Özet: Makroekonomik Görünüm ve Para Politikası Dış ticaret hadlerindeki olumlu gelişmeler ve tüketici kredilerinin ılımlı seyri cari dengedeki iyileşmeyi

Detaylı