İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve İşsizlik: Türkiye Örneği*

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve İşsizlik: Türkiye Örneği*"

Transkript

1 Volue 4 Nuber pp ISSN: İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği* İset Göçera Mehet Mercanb Osan Pekerc Özet: 2008 küresel ekonoik krizinin de etkisiyle hızla artan işsizlik oranları, pek çok ülkede, en öneli akroekonoik sorunlardan biridir. Bu sorun, iç talepte darala ve ekonoik büyüede yavaşlaayı da beraberinde getirektedir. Çözü bulunadığı takdirde, uzun süren yüksek işsizlik oranlarının, öneli sosyal ve ekonoik aliyetleri olabilektedir. Bu sorunu çözebilek için ülkeler, farklı polikalar geliştireye ve uygulaaya çalışaktadırlar. İhracat ve doğrudan yabancı yatırılar, işsizliğin azaltılasında öneli birer çözü aracı olabilir. Bu çalışada, Türkiye de ihracat ve doğrudan yabancı yatırıların işsizlik üzerindeki etkisi, 2000:Q1-2011:Q1 dönei verileri kullanılarak, sınır testi yaklaşııyla, üç farklı odelle analiz ediliştir. Analiz sonucunda, serilerin eş-bütünleşe ilişkisi içinde olduğu görülüştür. Elde edilen apirik bulgulara göre, uzun dönede, ihracat ve doğrudan yabancı yatırılar, işsizliği azaltıcı etkiye sahiptir ve ihracatın etkisi daha yüksektir. Kısa döne analizinde, odellerin hata düzelte terileri çalışakta, yani seriler arasında kısa dönede eydana gelen sapalar, uzun dönede ortadan kalkaktadır. Anahtar Sözcükler: İşsizlik, İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar, Türkiye JEL Sınıflandırası: E24, F16, F21, F23 Export, Foreign Direct Investent and Uneployent: The Case of Turkey Abstract: Uneployent rates, also swiftly rising by the effect of 2008 crisis, are one of the ost iportant acro-econoic probles in ost of the countries. This proble brings about doestic deand constriction and slowdown in econoic growth. Unless a solution is found, longlasting high uneployent rates ay result in soe significant social and econoic costs. In order to solve this proble, states try to develop and apply different policies. Exports and foreign direct investents ay be iportant solution instruents to decline uneployent. In this study, the effect of export and foreign direct investents on uneployent was analysed by boundary test approach wh three different odels by using the data of the period 2000:Q1-2011:Q1. As a result of the analysis, was seen that series are in co-integrated relationship. According to the epirical evidences, in long ter, export and foreign direct investents have a declining effect on uneployent and the influence of export is higher. In short ter analysis, error correction ters of the odels was found statistically significant and negative, that is, the deviation in short ter aong the series disappears in long ter. Keywords: Eployent, Exportation, Foreign Direct Investent, Turkey JEL Classification: E24, F16, F21, F23 * Bu çalışa, Haziran 2011 tarihleri arasında Anadolu Üniversesi tarafından Eskişehir de düzenlenen Anadolu Uluslararası İktisat Kongresi: EconAnadolu 2011 de, aynı isile sunuluş olan çalışanın, yeniden düzenleniş ve geliştiriliş şeklidir. a b c PhD., Adnan Menderes Universy, Faculty of Econoics and Adinistrative Sciences, Departent of Econoics, Aydin, Turkiye, PhD., Hakkari Universy, Faculty of Econoics and Adinistrative Sciences, Departent of Econoics, Hakkari, Turkiye, Assoc. Prof., Adnan Menderes Universy, Faculty of Econoics and Adinistrative Sciences, Departent of Econoics, Aydin, Turkiye,

2 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği 1. Giriş Ülke ekonoileri açısından doğrudan yabancı yatırılar (DYY) ve ihracat artışının pek çok faydası olduğu kabul edilektedir. Birleşiş Milletlerin dünya yatırı raporunda, DYY nin etkileri; ali kaynakların ve yatırıların arttırılası, teknolojik gelişenin sağlanası, ihracat olanaklarının artırılası, istihda oluştura ve iş gücü becerisinin geliştirilesi olarak ifade edilektedir (WIR, 1998). İktisat yazınınında; DYY ile teknoloji transferinin artacağı, sanayi sektöründe verililik ve rekabet artışı sağlanacağı, bunların yüksek kaleli ürünlerin üreti aliyetini düşürerek üreti düzeyini uyaracağı, hizet ve bilgi paylaşıının kolaylaşacağı, bu sürecin ihracat perforansını arttıracağını ve bütün bunların istihdaı olulu yönde etkileyeceğini ifade edilektedir (Sun 1996; Barrell ve Pain, 1997; Sun,1998; Jayaraan, 1998; Borensztein vd., 1998; Javorcik, 2004). Ayrıca DYY nin, ihracata dönük sanayileşe stratejisi izleyen ülkelerin ekonoik büyüelerine daha fazla katkı sağlayacağı ifade edilektedir (Balasubraanyan vd., 1996). İhracatın da ülkede üreti ölçeğini büyüteceği, dış dünya ile olan rekabeti ve kaleli üretii arttıracağı, bütün bunların ülkede verililiği ve karlılığı arttırıp, istihda hacinin genişleesine katkı sağlayacağı kabul edilektedir (Sh, 1776; Lewis, 1954; Chabers ve Gordon, 1966). Bu bağlada, vent for surplus 1 (artık-kapağı) teorisine göre, açık bir ekonoide, uluslararası ticaret ve DYY, yeni yatırı ve pazar olanaklarını büyüterek; atıl üreti faktörlerinin harekete geçirilesini ve istihdaın artasını sağlayacaktır. DYY ve ihracatın, istihda ve toplusal refah artışına etki süreci, Grafik 1 de yer alaktadır. 2 Grafik 1: İhracat ve DYY ile İstihda Artışı Grafik 1 de başlangıçta, ülkenin üreti olanakları eğrisi aa, bütçe veya ödeeler bilançosu doğrusu B1, toplusal fayda düzeyi U1 iken, üreti A noktasında gerçekleşekte ve ülkede yerleşik kişilerin tüketii D noktasında dengeye gelektedir. Ekonoi bu düzeydeyken, ülkeye DYY girişi olduğu ve gelen yatırıların seraye yoğun üreti yapacağı varsayılsın. Bu duruda Rybczynski teoreine 3 göre; seraye yoğun alların üretii ve ihracatı artarken, eek yoğun alların üretii, (eğer eek arzı değişez ve eeğin ta istihdaı söz konusu olursa) azalır. Bu duruda, üreti olanakları eğrisi bb konuuna gelir 104

3 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker ve üreti B noktasında yapılaya başlanır. Grafik 1 den de görüleceği üzere, Y alı üretii artasına karşın, X alı üretii ve dolayısıyla eek istihdaı azalıştır. Üreti utlak anada arttığı için, topluun fayda düzeyi U2 ye yükseliştir. DYY girişiyle ortaya çıkan eek arzı fazlası, reel ücretlerin düşesine neden olur. Bu kez yerli ve yabancı firalar, bu ucuz işgücünü istihda ederek, ihracata yönelik üreti yapaya yönelirler. İstihda ve ücretlerin artışını takip eden bu süreçte, üreti olanakları eğrisi, cc konuuna, üreti C noktasına, ülkede yerleşik kişilerin tüketii F noktasına ve toplusal fayda düzeyi de U3 seviyesine yükselir. Böylece, DYY ve ihracat, ülkede istihda ve refah artışına ikân sağlaış olur. Bu bağlada, bu çalışanın aacı; Türkiye de DYY, ihracat ve işsizlik arasındaki ilişkinin, sınır testi yaklaşııyla araştırılasıdır. Çalışada, DYY ve ihracatın işsizlik üzerindeki etkileri, Türkiye de güçlü ekonoiye geçiş prograının uygulandığı 2000 yılı sonrası dönei verileri kullanılarak, üç farklı odelle analiz edilektedir. Bu yönüyle diğer çalışalardan ayrılakta ve leratüre bir katkı sağlayacağı düşünülektedir. Çalışa topla beş bölüden ve sonuç ve değerlendire kısından oluşaktadır. Birinci bölüde teorik çerçeve veriliş, ikinci bölüde ekonoetrik odele uygun ateatik çözülee yapılıştır. Üçünü bölüde leratür taraası yapılış, dördüncü bölüde ise, Türkiye de DYY, ihracat ve işsizlik arasındaki ilişki, tablo ve grafiklerle inceleniştir. Beşinci bölüde, apirik analize yer veriliş, sonuç ve değerlendire bölüüyle çalışa taalanıştır. 2. Mateatiksel Çözülee İhracat ve DYY nin istihda üzerindeki etkisini inceleek için, Milner ve Wright (1998) ile Greenaway vd. (1999) tarafından kullanılan yaklaşı takip ediliştir. Modele, Cobb- Douglas üreti fonksiyonu ile başlanaktadır. Y A K L (1) Burada, i ; bölgeyi, t; zaanı, Y ; reel çıktıyı, A; teknolojik gelişeyi, K ; seraye stokunu, L; işgücü girdisini, α ve β faktör paylaşı katsayılarını, ƴ da üreti sürecinde etkinliğin (verililiğin) büyüesini ifade etektedir. Kârını aksiize etek isteyen fira, serayenin arjinal getirisi, seraye kullanı aliyetine (r) eş oluncaya kadar, seraye; işgücünün arjinal getirisi, ücrete (w) eş oluncaya kadar da eek istihda eder. Bunun için denkle (1) in K ve L ye göre türevi alınıp, r ve w ye eşlendiğinde; Y K A K L r 1 (2) Denkle (2), daha açık ifade edilirse; Y L 1 A K L w (3) şeklinde yazılabilir. Denkle (3) ten K çekilip; 1 A K K L r (4) 105

4 Elde edilen İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği K değeri, denkle (4) de yerine yazılırsa; K w A L 1 (5) A w K L r 1 (6) 1 A L elde edilir. Bu eşlikte K yalnız bırakılırsa; K L w * (7) r bulunur. Bu değer (1) nolu denklede yerine yazıldığında; L w Y A * L (8) r ifadesine ulaşılır. Eşliğin her iki tarafının logarası alınarak, işgücü talebi yalnız bırakıldığında; L w LnY LnA Ln * LnL (9) r w LnY LnA Ln LnL Ln LnL r w LnY LnA Ln LnL Ln LnL r w LnY LnA Ln Ln ( ) LnL (12) r sonucuna ulaşılır. Milner-Wright-Greenaway odeli, DYY ve ihracatın istihdaa etkisini gösterecek şekilde genişletilebilir. Bunun için odele teknolojik gelişe paraetresini eklenecektir. İhracat ve DYY ile teknoloji transferi gerçekleşir ve üreti süreci etkinlik kazanır. Böylece, ülkenin dış ticarette rekabet gücü artar. Bu yüzden teknolojik gelişe paraetresinin (A) zaanla aşağıdaki gibi değişeceği varsayılabilir; (10) (11) A e X DYY 0 1 2,, 0 (13) Bu eşliğin her iki tarafının logarası alındığında; LnA 0 1LnX 2 LnDYY (14) 106

5 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker teknololoji paraetresi ihracata ve DYY ye bağlı yazılabilir. Bu ifade, (12) nolu işgücü talep denkleinde yerine yazıldığında; w LnY ( 0 1LnX 2LnDYY ) Ln Ln ( ) LnL (15) r ve buradan LnL yalnız bırakılırdığında; w LnL Ln Ln LnY LnX LnDYY r /( ) (16) denkleine ulaşılır. Burada; w 0 0 Ln Ln LnY / ( ); r 1 ve alınırsa, işgücü talep denklei ihracata ve DYY ye bağlı olarak Denkle 17 deki gibi yazılabilir. LnL 0 1LnX 2 LnDYY (17) 3. Leratür Özeti Leratürde; DYY, ihracat ve istihda arasındaki ilişkiyi araştıran apirik çalışalar, DYY nin istihdaı ve ihracatı olulu yönde etkilediğini belirtse de, bu değişkenler arasında ilişki oladığını ifade eden çalışalarda vardır. Sachs ve Shatz (1994), ABD nin gelişekte olan ülkelerle olan dış ticaretinin, ilgili ülkelerde, vasıfsız işçilerin çalıştığı sektörlerde istihda azalasına, vasıflı işçilerin çalıştığı sektörlerde ise istihda artışına yol açtığı sonucuna ulaşıştır. Milner ve Wright (1998), gelişekte olan ülkelerde ihracatın istihdaa olan etkisini, dinaik panel veri yönteiyle inceleiş ve uzun dönede, ihracatın istihdaı artırdığı bulgusunu elde etiştir. Andersen ve Hainaut (1998), OECD ülkeleri için, DYY ile istihda arasındaki ilişkiyi, panel regresyon yöntei ile kaynak ülke açısından inceleiş ve DYY nin istihdaı arttırdığına ilişkin bulgular elde etiştir. Hunya ve Geishecker (2005), AB ye üye olan Doğu Avrupa Ülkeleri nde DYY nin nelikli işgücünde daha fazla istihda artırıcı etkisi olduğunu tesp etiştir. Jayaraan ve Singh (2007), Fiji ekonoisinde, DYY ile istihda arasındaki uzun döne ilişkisini inceleiş ve DYY nin istihdaı olulu yönde etkilediği bulgusuna rastlaıştır. Kiyota (2010), Japon ekonoisinde, ihracat ile istihda arasındaki ilişkiyi, girdi-çıktı yaklaşııyla analiz etiş ve ialat sektöründeki istihdaın, yaklaşık yüzde otuzunun ihracat sayesinde olduğuna ilişkin kanıtlar elde etiştir. Türkiye için yapılan çalışalarda ise şu sonuçlara ulaşılıştır: Erlat (2000), Türkiye ekonoisinde, ihracata dayalı büyüe stratejisine geçildiği 1980 yılından sonra, dış ticaretin, istihdaı etkilediğine işaret etiştir. Sunal ve Aykaç (2005), Türk ialat sanayinde istihda, kapase kullanı oranları ve ihracat arasındaki ilişkiyi, panel eş-bütünleşe yönteiyle analiz etiş ve uzun dönede seriler arasında bir ilişki oladığı sonucuna ulaşıştır. Karagöz (2007), Türkiye de DYY ile istihda arasında anlalı bir ilişki bulunadığı sonucunu elde etiştir. Vergil ve Ayaş (2009), Türkiye de DYY nin istihda üzerindeki etkisini dört sektör bazında, panel eş-bütünleşe yönteiyle analiz etiştir. Türkiye ye son dönede gelen 107

6 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği DYY nin, çoğunlukla şirket evliliği ve şirket satın alıı biçiinde olasından dolayı, istihdaın DYY den olusuz etkilendiği sonucuna ulaşıştır. Aktar ve Öztürk (2009), Türkiye de DYY nin istihdaı arttırada herhangi bir katkısının oladığı bulgusuna ulaşıştır. Kalkan ve Başdaş, (2009), küresel ekonoiye entegre oluş, ihracat odaklı ülkelerin veya illerin, ihracatlarını gerçekleştirdikleri ülkelerde eydana gelen ekonoik krizlerden çok etkilendiğini, bunun da istihda kayıplarına neden olduğunu belirtiştir. Hisarcıklılar vd. (2009) çalışasında, DYY nin istihda üzerindeki etkisini dönei verileriyle, düşük, orta ve yüksek teknolojili endüstri sınıflaası yaparak dinaik panel veri yönteiyle inceleiştir. Analiz sonucunda DYY nin istihda üzerinde negatif etkisi olduğu bulgusunu elde etiş, bunun sebebinin Türkiye ye gelen DYY nin şirket alıları ve birleşeler şeklinde olasından kaynaklanabileceğini belirtiştir. Ayrıca DYY nin düşük teknolojili endüstrilerden orta ve yüksek teknolojili endüstrilere kayasının da işgücü piyasasını olusuz etkileyeceğini ifade etiştir. Polat ve Uslu (2010), Türkiye ialat sanayinde dış ticaretle istihda arasındaki ilişkiyi incelediği çalışasında, uzun dönede dış ticaretin istihda üzerinde anlalı bir etkiye sahip oladığını, kısa dönede ise istihda üzerinde pozif ve anlalı bir etkiye sahip olduğunu görüştür sonrası döneini sınır testi yaklaşııyla araştıran Peker ve Göçer (2010) ise, DYY nin işsizlik üzerinde anlalı bir etkisinin oladığı bulgusunu elde etiştir. 4. Türkiye de DYY ve İhracatın İstihda ile İlişkisi Çalışanın bu bölüünde Türkiye ekonoisinde DYY ile ilgili bilgiler verilecek, yapılan yasal düzenleeler ve Türkiye ye gelen DYY türleri gözden geçirilecek ve yıllar ibariyle gelen DYY iktarları grafik yardııyla incelenecektir. Ayrıca ihracat ve işsizlik oranlarının yıllara göre değişii grafikler ve tablolar yardııyla anlatılacaktır Türkiye de DYY Türkiye de DYY nin ekonoi açısından öneli olduğu fikri, 1923 İzir İktisat Kongresi ne kadar dayanaktadır. Kongre nin açış konuşasında Atatürk, DYY nin faydalarına inandığını ifade etekte ve yabancı seraye sahiplerini Türkiye de yatırı yapaya davet etektedir yılında, 6224 sayılı Yabancı Seraye Kanun unu yürürlüğe koyan Türkiye, 1980 li yıllarda yeni ekonoik odelle birlikte uygulaaya başladığı liberalizasyon polikaları ve kabiyo evzuatı değişiklikleriyle, yabancı serayeyi ve serbest dış ticareti destekleiştir (DPT, 2000: 8). Bu destek, 1990 lı yıllarda dışa açıla polikaları, Avrupa Birliği (AB) üyelik çalışaları ve 1996 Gürük Birliği (GB) süreciyle daha da güçlendiriliştir yılında kabul edilen 4875 sayılı kanunla 4, DYY yeni bir çerçeveye oturtuluştur yılında AB adaylığının resiyet kazanasıyla birlikte Türkiye, yabancı yatırıcılar için, daha güvenilir bir ülke haline geliştir. Bütün bu gelişelere paralel olarak, Türkiye ye giren DYY iktarı hızla artaya başlaıştır yılında sadece 99 ilyon dolar olan DYY iktarı, 2007 yılında 22 ilyar doları aşıştır. Türkiye ye gelen DYY nin yıllar ibariyle dağılıı Grafik 2 de yer alaktadır. Grafik 2 incelendiğinde, Türkiye ye yönelik DYY nin 2000 yılına kadar bir ilyar doların altında kaldığı, 2001 deki canlananın, krizle birlikte kesintiye uğradığı görülektedir den ibaren, dünyadaki likide bollaşasına paralel olarak, hızlı bir şekilde artaya başlayan DYY, 2007 de 22 ilyar dolara ulaşıştır küresel ekonoik kriziyle birlikte azalaya başlayan DYY, 2011 de 15 ilyar doları aşıştır ve daha da artacağı yönünde, öneli dinaiklerin var olduğu düşünülektedir. 108

7 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker DYY nin geliş biçiine göre, istihda üzerindeki etkileri de farklı olabilektedir. Mevcut bir firayı satın ala 5 veya serayesine ortak ola biçiinde gelen DYY, istihdaı çok fazla arttırazken, yeni fabrika vb. kura biçiinde gelen DYY nin istihdaı daha çok artıracağı öngörülebilir. Bu bağlada, Türkiye ye gelen DYY türleri Tablo 1 de veriliştir. Grafik 2: Doğrudan Yabancı Yatırıları (Milyar Dolar) Kaynak: TCMB-EVDS- Ödeeler Dengesi Analik Sunu;C-9 Tablo 1: Kuruluş Türlerine Göre Türkiye ye Gelen DYY li Şirket Sayısı Yıl Yeni İştirak Şube Topla /Mart Genel Topla Kaynak: Ekonoi Bakanlığı - Uluslararası Doğrudan Yatırı Verileri Bülteni-Mayıs Tablo 1 incelendiğinde, Türkiye ye gelen DYY nin ortalaa %80 inin yeni fira kuruluu şeklinde olduğu görülektedir. Bunun istihda açısından olulu neticelerinin olası beklenebilir Türkiye de İhracat 24 Ocak 1980 kararları ile Türkiye, hal ikaesine dayalı sanayileşe stratejisini terk ederek; ihracata dayalı bir sanayileşe polikası beniseiştir. Bunun sonucu olarak, ihracat hızla artaya başlaıştır. Türkiye de ihracatın gelişii, Grafik 3 te veriliştir. Buna göre, 1985 yılında 8 ilyar dolar olan ihracatın, 2008 de 132 ilyar dolara yükseldiği görülektedir. Küresel ekonoik krizin etkisiyle, 2009 da 102 Milyar dolara gerileyen ihracat, 2010 da tekrar yükseleye başlaış ve 2011 de 134,6 Milyar dolar ile en yüksek değerine ulaşıştır

8 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği Grafik 3: İhracatın Yıllara Göre Değişii (Milyar Dolar) Kaynak: TCMB, EVDS- Dış Ticaret Geniş Ekonoik Kategorileri Sınıflaasına Göre Türkiye de İşsizlik Oranları İşsizlik, Türkiye nin her dönede en önde gelen ekonoik sorunları arasında yer alıştır ekonoik krizi sonrası genelde %10 civarında olan işsizlik oranları, 2008 küresel ekonoik krizinin de etkisiyle, Şubat 2009 da %16,1 e yükseliştir. Kriz döneinde işsizlik oranının daha fazla artasını önleek ve yeni istihda oluşturabilek için hüküet; işverenlerin SGK (Sosyal Güvenlik Kuruu) paylarında 5 puanlık indiri yapış, özel sektörde çalışanların sigorta prilerinin yarısını üstleniş, işçi çıkartaksızın yeni kişileri istihda edenlerin sigorta prilerini 6 ay süreyle kendisi ödeeyi taahhüt etiş, nelikli (esleki eği sertifikalı) ve yaş arası yeni istihdalarda, bu kişilerin sigorta prilerin 36 ay süreyle devlet tarafından ödeneceğini bildiriştir. Ayrıca, iç talebi canlandırak için özel tüketi vergilerinde öneli indirilere giştir. Alınan bu tedbirler sonucu Türkiye de işsizlik oranı, düşe eğiliine giriştir. İşsizlik oranları Grafik 4 te yer alaktadır. Grafik 4: Türkiye de İşsizlik Oranları (%) Kaynak: TUİK-İşgücü İstatistikleri Grafik 4 ten görülebileceği gibi, Türkiye de işsizlik oranları 2001 kriziyle birlikte %10 un üzerine çıkış, 2008 küresel ekonoik krizin etkisiyle %14 e yükseliş, 2011 sonunda tekrar %10 un altına iniştir. 110

9 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker 5. Analiz 5.1. Veri Seti ve Yönte 2000:Q1 2011:Q1 döneini kapsayan bu çalışada, topla üç değişken kullanılıştır. Değişkenler için kullanılan harf sebollerinde, U; işsizlik oranını (%), DYY; net doğrudan yabancı yatırı girişlerini (Milyon $), X; ihracatı (Milyon $) gösterektedir. Bütün değişkenleri aynı düzeye getirek için doğrudan yabancı yatırı ve ihracat değişkenlerinin de yüzde değişileri alınarak analizde kullanılıştır. DYY ve X değişkenleri, Türkiye Cuhuriyet Merkez Bankası web sayfasından (http://evds.tcb.gov.tr/), U değişkeni ise, Türkiye İstatistik Kuruu web sayfasından (http://www.tuik.gov.tr/) tein ediliştir. Bu çalışada, değişkenler arası ilişkiyi araştırak aacıyla, Pesaran vd. (2001) tarafından geliştirilen sınır testi yaklaşıı kullanılıştır. Bu yaklaşı Engle-Granger (1987), Johansen (1988) ve Johansen ve Juselius (1990) tarafından geliştirilen eş-bütünleşe yönteleriyle karşılaştırıldığında, daha kullanışlı olduğu kabul edilektedir. Söz konusu yöntelerde analize dâhil edilen bütün serilerin, düzeyde biri kökünün olası ve birinci farkı alındığında, durağan hale geleleri gerekektedir. Dolayısıyla serilerden biri ya da bir kısı düzeyde durağan ise eş-bütünleşe ilişkisi araştırılaaaktadır. Oysa sınır testi yaklaşıında böyle bir kısıtlaa yoktur. Serilerin durağanlık düzeyleri farklı olsa da, eşbütünleşe ilişkisinin varlığı test edilebilektedir. Sınır testi yaklaşıının diğer bir avantajı ise düşük sayıda gözle içeren verilerle de odel tahinin ükün olasıdır (Narayan ve Narayan, 2004). Bu çalışada, bir teel odel (U=f(X, DYY)), ve iki alt odel (U=f(X) ve U=f(DYY)) olak üzere, üç farklı odel tahin edilecektir Biri-Kök Testi Bir zaan serisinin durağan olabilesi için ortalaası ile varyansının zaan içinde değişeesi ve iki döne arasındaki kovaryansının, bu kovaryansın hesaplandığı dönee değil, sadece iki döne arasındaki uzaklığa bağlı olası gerekektedir (Gujarati, 1999: 713). Durağan olayan zaan serileriyle tahin edilen odellerde, sahte regresyon sorunuyla karşılaşılası nedeniyle (Granger ve Newbold, 1974), elde edilen sonuçlar gerçek ilişkiyi yansıtaz. Böyle bir duruda t ve F testleri, geçerliliğini kaybeder (Gujarati, 1999: 725, 726). Serilerin durağanlık dereceleri, önce genişletiliş Dickey Fuller (Augented Dickey Fuller: ADF) testiyle araştırılıştır. Dickey-Fuller (DF) testi, üç regresyon denkleine dayalı olarak yapılaktadır: Yalın hali: Sab terili hali: Sab terili ve trendli hali: Yt Yt 1 ut (18) Yt 0Yt 1 ut (19) Yt 0 1 t Yt 1 ut (20) Bu testlerin sonucunda elde edilen DF istatistikleri, MacKinnon (1996) krik değerleriyle karşılaştırılarak; sıfır hipotezi (H 0 :ƴ=0), alternatif hipoteze karşı (H 1 :ƴ 0) test edilektedir. Sıfır hipotezi serinin durağan olaası duruunu, yani biri köke sahip olduğunu, alternatif hipotez ise serinin durağan olduğunu gösterektedir. Burada eğer hata terii u t içsel bağıntılı ise denkle (20) şu şekilde yeniden düzenlenektir: 111

10 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği Y 0 1 t Yt 1 i Yt i ut (21) i 1 Burada, ; gecike uzunluğunu, Δ; fark operatörünü belirtektedir. Gecike sayısı, içsel bağıntısız odelin elde edilesine bağlıdır. Bu şekilde yapılan test, genişletiliş DickeyFuller (Augented Dickey Fuller: ADF) testi olarak bilinektedir. Yapılacak olan analiz, serilerin durağanlık derecesine duyarlı olduğu için, çalışa Phillips -Perron (1988) (PP) biri kök testiyle genişletiliştir. PP testi, özellikle trend içeren serilerde, ADF testinden daha güçlüdür (Perron, 1990). Bu testte MA (Moving Average: Hareketli Ortalaa) sürecinin kullanılaya başlanası, trend durağanlık kavraının testinin daha güçlü yapılasına ikân sağlaıştır (Peron, 1990). ADF testi, hata terilerinin istatistikî olarak bağısız olduklarını ve sab varyansa sahip olduklarını varsayaktadır. Phillips ve Perron (1988), hata terileri ile ilgili olan bu varsayıı genişletiş ve paraetrik olayan bir biri kök testi geliştiriştir. PP testi, yine Dickey-Fuller testindeki denkleleri kullanakta, ancak denkledeki, bir önceki terie a paraetrenin τ istatistiğinde, paraetrik olayan düzelte yaparak, ardışık içsel bağılılık sorununu çözektedir. ADF ve PP test sonuçları Tablo 2 de veriliştir. Tablo 2: ADF ve PP Biri Kök Test Sonuçları Değişkenler U ΔU DYY ΔDYY X ΔX ADF Testi PP Testi -2.80[5] -2.99[9] -2.67[7] [6] -1.68[2] -3.73[7] -3.71[6] [1] -2.40[4] [1] -2.56[1] -6.07[4] Krik Değerler % % Not: Δ sebolü, değişkenlerin birinci farkının alındığını belirtir. [ ] içindeki değerler; ADF testi için Akaike bilgi ölçütüne (Akaike Inforation Crerion: ) göre belirleniş optial gecike uzunluğunu, PP testinde Barlett kernel band genişliğini gösterektedir. Tablo 2 de U, PP testine göre düzeyde durağan, yani I(0), diğer seriler, birinci farkları alındığında durağan, yani I(1) dir. Bu duruda, diğer eş-bütünleşe testleri kullanılaazken, sınır testi yaklaşıı kullanılabilecektir Eş-Bütünleşe Testi Birçok akroekonoik değişkenin düzey değerleri durağan değildir. Eğer seriler arasında bir eş-bütünleşe ilişkisi varsa, yani seriler uzun dönede birlikte hareket ediyorsa, düzey değerleriyle yapılacak analizde sahte regresyon probleiyle karşılaşılayacaktır (Pesaran vd. 2001; Gujarati, 1999: 802). Ancak, uzun dönede birlikte hareket eden değişkenlerin dinaik davranışları, denge ilişkisinden bazı sapalar gösterebilir (Enders, 1996: 151). Bu, eş-bütünleşiş değişkenlerin teel bir özelliği olup, kısa döne dinaiği üzerinde belirleyici bir rol oynar. Bu süreçle ortaya çıkan dinaik odel, hata düzelte odeli olarak adlandırılır (Enders, 1995: 365). Sınır testi yaklaşıının uygulanası için önce, kısıtlanaış hata düzelte odelleri (unrestricted error correction odel: UECM) kuruluştur. Modellerin bu çalışaya uyarlanış biçileri şu şekildedir: 112

11 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker Teel. Model: U t 0 i 1 i 0 i 0 1i U t i 2i X t i 3i DYYt i 4U t 1 5 X t 1 6 DYYt 1 1t Model 1: Model 2: i 1 i 0 i 1 i 0 U t 0 1i U t i 2i X t i 3U t 1 4 X t 1 2t (22) U t 0 1i U t i 2i DYYt i 3U t 1 4 DYYt 1 3t Burada, ; optiu gecike uzunluğunu, ; fark operatörünü, Ɛ; hata teriini, diğer harf kısaltalarıyla verilenler ise, değişken tanıındaki anlaları ifade etektedir. Bu çalışada optiu gecike uzunluğu, Kaas ve Joyce ye (1993) izlenerek, Akaike bilgi ölçütü yardııyla belirleniştir. Kaas ve Joyce ye göre, testin sağlıklı sonuçlar verebilesi için, optiu gecike uzunluğundaki odelin hata terileri arasında, ardışık bağılılık sorununun olaası gerekektedir. nin en küçük olduğu gecike uzunluğunda ardışık bağılılık sorunu çıktığında, bir büyük değerinin olduğu gecike uzunluğu, optiu gecike uzunluğu olarak alınır. Gecike uzunluğuna ilişkin test sonuçları, Tablo 3 te sunuluştur. Tablo 3: Sınır Testi İçin Gecike Uzunluğu Testi Teel odel Model Model Not: ; Lagrange-Multiplier ardışık bağılılık testi olasılık değerleridir. Maksiu gecike uzunluğunun sekiz alındığı tabloda, sınır testi için optiu gecike uzunluğunun; teel ve birinci odelde sekiz, ikinci odelde beş olduğu tesp ediliş ve bu gecike uzunluklarında, ardışık bağılılık sorununun oladığı gözleleniştir. Gecike uzunluğunun belirlenesinden sonra, değişkenler arasındaki eş-bütünleşe ilişkisinin test edilesi sürecine geçiliştir. Sınır testi yaklaşıda değişkenler arasındaki eşbütünleşe ilişkisi, sıfır hipotezinin (H0:α4=α5=α6=0) test edilesi yoluyla yapılaktadır. Sıfır hipotezinin kabulü veya reddine F testi ile karar verilektedir. Hesaplanan F istatistik değeri, Pesaran vd. (2001) deki tablo alt ve üst krik değerleriyle karşılaştırılır. Hesaplanan F istatistik değeri tablo alt krik değerden küçük olduğunda, seriler arasında eş-bütünleşe ilişkisi oladığına karar verilektedir. Hesaplanan F istatistik değeri, tablo alt ve üst krik değer arasında kaldığında, kesin bir yoru yapılaaakta, kararsız kalınaktadır. Bu duruda alternatif eş-bütünleşe yönteleri denenelidir. Hesaplanan F istatistik değeri, tablo üst 113

12 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği krik değerinden büyük olduğunda, seriler arasında eş-bütünleşe ilişkisinin olduğuna karar verilektedir. Buna göre, H0 hipotezini sınaak için, hesaplanan F istatistik değeri, Pesaran vd. den (2001) alınan krik değerlerle, Tablo 4 te karşılaştırılıştır. Bu krik değerler, teel odel için; iki bağısız değişken ve %1 anlalılık düzeyi, diğer odeller için; bir bağısız değişken ve %10 anlalılık düzeyi için veriliştir. Tablo 4: Sınır Testi Sonuçları Tabloda her üç odel için hesaplanan F istatistiğinin, üst krik değerden yüksek olduğu görülektedir. Bu duruda H 0 hipotezi reddedilekte ve değişkenler arasında eşbütünleşe ilişkisinin olduğu sonucuna ulaşılaktadır. Bu şekilde, eş-bütünleşe ilişkisi tesp edildiği için, seriler arasındaki uzun ve kısa döne ilişkilerinin araştırılası aacıyla, sınır testine dayalı, gecikesi dağıtılış otoregresif (Autoregressive Distributed Lag: ARDL) odellerin tahin edilesi sürecine geçiliştir Uzun Döne Analizi k F Hesaplanan Alt Sınır Üst Sınır Karar Teel Model Eş-Bütünleşe Var Model Eş-Bütünleşe Var Model Eş-Bütünleşe Var Not: k, bağısız değişken sayısını tesil etektedir. Krik değerler Pesaran vd deki. (2001: 300) Tablo CI(iii) den alınıştır. Uzun döne ilişkisinin incelenesi aacıyla kurulan ARDL odelleri şu şekildedir: t 0 1i ti 2i ti 3i ti 1t i1 i0 i0 t 0 1i ti 2i ti 2t i1 i0 t 0 1i ti 2i ti 3t i1 i0 p n U U X DYY U U X U U DYY n p (23) Burada, n ve p gecike uzunlukları olup, kullanılarak belirleniştir. Bu işle, Kaas ve Joyce un (1993) nedensellik analizlerinde gecike uzunluğunun belirlenesi için önerdiği yöntele yapılıştır. Buna göre, önce bağılı değişkenin kendi gecikeli değerlerine göre regresyonu yapılış ve en küçük değerini veren, içsel bağıntısız odelin gecike uzunluğu bulunuştur. Daha sonra, bağılı değişkenin belirlenen gecike uzunluğu sab tutulup, birinci bağısız değişkeninin olası tü gecikeleri ile regresyon odelleri oluşturuluş ve en küçük değeri dikkate alınarak, bu bağısız değişkenin gecike sayısı belirleniştir. Benzer işleler diğer bağısız değişken için de tekrarlanarak optiu gecike sayıları elde ediliştir. Bu işlelere ilişkin test sonuçları, Tablo 5 te sunuluştur. 114

13 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker Tablo 5: Uzun Döne Analizi İçin Gecike Uzunluğu Tesp Sonuçları (U) Teel Model n(x) p(dyy) (U) Model 1 n(x) (U) Model 2 n(dyy) Tablo 5 e göre, tahin edilecek uzun döne odellerinin sırasıyla ARDL(6,8,0), ARDL (6,5) ve ARDL(6,8) olduğuna karar veriliştir. İlgili ARDL odelleri tahin ediliş ve bu katsayılar kullanılarak hesaplanan uzun döne katsayıları Tablo 6 da sunuluştur.7 Tablo 6: Uzun Döne Katsayıları ve Model Doğrulaa Test Sonuçları Uzun Döne Katsayıları Döneler Teel Model Model 1 Model 2 Tanısal Testler X DYY R R2 DW Fist 2BGAB 2WDV 2RRMKH [2.02] 0.004[0.09] [2.51] [2.02] Not: Burada, sırasıyla Breusch-Godfrey ardışık bağılılık, Whe değişen varyans ve Rasey regresyonda odel kura hatası olasılık değerlerini, [ ] içindeki değerler, t istatistiklerini gösterektedir. 2 2 BGAB, WDV ve 2 2RRMKH Tanısal test sonuçları tahinlerin başarılı olduğunu gösterektedir. Tahin sonuçları incelendiğinde, teel odelde, ihracattaki % 100 lük artışın işsizliği %8.7 azalttığı, DYY nin işsizlik üzerindeki etkisinin istatistiki olarak anlasız olduğu; odel 1 de, ihracattaki %100 lük artışın işsizliği %15 azalttığı; odel 2 de, DYY deki %100 lük artışın işsizliği %1.5 azalttığı görülektedir Kısa Döne Analizi: Hata Düzelte Modeli Değişkenler arasındaki kısa döne ilişkisi, yine sınır testi yaklaşıına dayalı ARDL hata düzelte odelleriyle araştırılıştır. Buna göre, odellerin bu çalışaya uyarlanış biçileri şu şekildedir: n p i 1 i 0 i 0 n i 1 i 0 n i 1 i 0 U t 0 1 ECt 1 2i U t i 3i X t i 4i DYYt i 1t U t 0 1 ECt 1 2i U t i 3i X t i 2t U t 0 1 ECt 1 2i U t i 3i DYYt i 3t 115 (24)

14 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği Burada, EC t-1 ; hata düzelte terii olup, uzun döne ilişkisinden elde edilen hata terileri serisinin bir döne gecikelisini tesil etektedir. Bu değişkenin katsayısı, kısa dönedeki sapaların ne kadarının bir döne sonra düzeleceğini belirtektedir. Bu katsayının işaretinin negatif olası, seriler arasında eydana gelen sapaların, uzun dönede ortadan kalkacağını ve serilerin tekrar uzun döne denge değerine yakınlaşacağını, pozif olası ise uzun döne denge değerinden uzaklaşacağını ifade etektedir (Tarı, 2008: 417). Değişkenlerin gecike uzunlukları belirlenirken, uzun döne ARDL odellerinin belirlenesinde uygulanan işleler tekrar ediliştir. Kısa döne sınır testi için gecike uzunluğu test sonuçları, Tablo 7 de sunuluştur. Tablo 7: Hata Düzelte Modeli İçin Gecike Uzunluğu Test Sonuçları Teel Model Model 1 Model 2 (U) n(x) p(dyy) (U) n(x) (U) n(dyy) Tablo 7 deki bulgulara göre, kısa döne hata düzelte odellerinin sırasıyla ARDL (5,6,8); ARDL(8,0) ve ARDL(8,0) olduğu tesp ediliştir. Tahin edilen kısa döne ARDL odellerinden elde edilen hata düzelte terileri ve odel doğrulaa test sonuçları Tablo 8 de sunuluştur. Tablo 8: Hata Düzelte Modeli Katsayıları ve Model Doğrulaa Test Sonuçları Döneler Hata Düzelte Terii Katsayıları Tanısal Testler R 2 2 R DW F ist 2 BGAB 2 WDV 2 RRMKH Teel Model [-1.95] Model [-2.33] Model [-1.78] Not: Burada, 2 BGAB, 2 WDV ve 2 RRMKH sırasıyla Breusch-Godfrey ardışık bağılılık, Whe değişen varyans ve Rasey regresyonda odel kura hatası olasılık değerlerini gösterir. [ ] içindeki değerler, t istatistiklerini gösterektedir. 116

15 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker Tablo 8 e göre, tanısal test sonuçları, tahinlerin başarılı olduğunu gösterektedir. Bütün odellerin hata düzelte terileri, negatif işaretli ve istatistikî olarak anlalıdır. Yani, uzun dönede birlikte hareket eden seriler arasında, kısa dönede eydana gelen sapalar, ortadan kalkakta ve seriler tekrar uzun döne denge değerine yakınsaaktadır. 6. Sonuç ve Değerlendire Bu çalışada, Türkiye de ihracat ve doğrudan yabancı yatırıların işsizliğe etkisi, dönei üç aylık verileri kullanılarak, sınır testi yaklaşııyla, üç odel yardııyla inceleniştir. Tü odellerde, değişkenler arasında eş-bütünleşe ilişkisinin var olduğu görülüş ve buna dayanarak uzun ve kısa döne ARDL odelleri oluşturuluştur. Teel odelin tahininden elde edilen apirik kanıtlara göre; ihracat işsizliği azaltırken, doğrudan yabancı yatırıların işsizlik üzerinde anlalı bir etkisinin oladığı tesp ediliştir. İhracatın işsizlik üzerindeki etkisinin araştırıldığı Model 1 de, ihracattaki %100 luk bir artış, işsizliği %15 oranında azaltırken; doğrudan yabancı yatırıların işsizlik üzerindeki etkisinin araştırıldığı Model 2 de ise, doğrudan yabancı yatırılardaki %100 lük artış, işsizliği % 1,5 oranında azaltaktadır. Ortaya çıkan sonuçların genel olarak, teorik beklentilerle uyulu olduğu görülektedir. Kısa döne analizinde, odellerin hata düzelte terii katsayıları, negatif ve istatistiksel olarak anlalı bulunuştur. Dolayısıyla, kısa dönede ortaya çıkan sapalar, uzun döne denge değerlerine yakınsaaktadır. Ayrıca, hata düzelte teriinin işaretinin negatif ve t istatistiğinin anlalı olası, ihracat ve DYY nin, istihdaın nedenseli olduğuna ilişkin bir bulgu olarak da yorulanabilir (Granger, 1988). Bu çalışadan elde edilen sonuçlara göre; Türkiye de işsizliğin azaltılası açısından, doğrudan yabancı yatırılara göre, ihracatın daha etkin olduğu görülektedir. Bu nedenle ülkede işsizliğin azaltılabilesi için öncelikle ihracat teşvik edilelidir. Bu kapsada ihracatçıların uluslararası piyasalarda rekabet gücünü arttıracak şekilde haadde ve enerji aliyetleri azaltılalı, uygun döviz kuru polikaları belirlenelidir. Haadde ve sebzeeyve yerine, kata değeri yüksek, teknoloji ve seraye yoğun alların üreti ve ihracatı teşvik edilelidir. DYY konusunda ise (Çin in uyguladığı gibi), yabancı firaların yerli şirketleri satın alası veya serayesine ortak olasından çok, yeni tesis kurası sağlanalıdır. Ayrıca işletelere, istihda ettikleri işgücü sayısına göre teşviklerin uygulanası, uygun bir polika seçeneği olarak görülebilir. Açıklayıcı Notlar 1. Dış ticaretin, ülkedeki atıl kaynakların kullanılasına ikân sağlayan bir pazar oluştura aracı olduğunu belirten teoridir. Ada Sh e göre dışsatı bir tür dışarıya ata kapağı (vent) rolü oynar ve faktörlerin ta istihdaını sağlar. Ada Sh in bu yaklaşıı, önce Mill (1909: ) ve onu izleyerek de Willias (1929: 203) ve Myint (1958: 318) tarafından artık-kapağı (vent for surplus) yaklaşıı olarak adlandırılıştır (Kibrçioğlu, 2007). 2. Grafiğin oluşturulasında ve açıklanasında, Fu ve Balasubraanya (2005) teel alınış, grafik yazarlar tarafından yeniden düzenlenip, yorulanıştır. 117

16 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği 3. Rybczynski teoreine göre, bir ülkede üreti faktörlerinden biri sürekli artarken diğeri sab kalıyorsa, bu üreti faktörünü yoğun olarak kullanan alın üretii artarken, sab kalan üreti faktörünü yoğun olarak kullanan alın üretii, utlak anlada azalır (Çelik, 2008: 112) Haziran 2003 te yürürlüğe giren 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırılar Kanunu ile tarih ve 6224 sayılı Yabancı Serayeyi Teşvik Kanun unu yürürlükten kaldırılarak; doğrudan yabancı yatırıların özendirilesi ve artırılası, yabancı yatırıcının haklarının korunası, yabancı yatırıların gerçekleşesinde izin ve onay sisteinin, bilgilendire sisteine dönüştürülesi aaçlarıyla yeni esaslar getiriliştir. 5. Özelleştire dâhil. 6. TİM, 24 Mart 2011 de, 24 sektör ve 61 ihracatçı birliğin katılııyla hazırladıkları, ihracatçı sektörlerin 2023 projeksiyonlarına göre, 2023 yılı ihracat hedefini 545 ilyar dolar olarak açıklaıştır (TİM, 2023 Strateji Raporu). 7. Uzun döne katsayıları, bağısız değişkenlerin katsayısının ya da katsayılarının (örneğin bir gecike varsa he kendi değerinin he de gecikeli değerinin) toplaının, bağılı değişkenin katsayıları toplaının 1 den farkına bölünesiyle hesaplanıştır (Johnston ve Dinardo, 1997: 245). Kaynaklar Aktar, I. & Ozturk, L. (2009). Can uneployent be cured by econoic growth and foreign direct investent in Turkey? International Research Journal of Finance and Econoics, 27, Anderson, P. ve Hainaut, P. (1998). Foreign direct investent and eployent in the industrial countries, BIS Working Paper, No. 61. Balasubraanyan, V. N., Salisu, M. & Sapsford, D. (1996). Foreign direct investent and growth in EP and IS countries. Econoic Journal, 106(434), Barrell, R. & Pain, N. (1997). Foreign direct investent, technological change, and econoic growth whin Europe. The Econoic Journal, 107(445), Borensztein, E., Gregoria, J. D. & Lee, J. W. (1998). How does foreign direct investent afect econoic growth? Journal of International Econoics, 45(1), Chabers, E. J. & Gordon, D. F. (1966). Priary products and econoic growth: An epirical easureent. Journal of Polical Econoy, 74(4), Çelik, Kenan. (2008). Uluslararası iktisat, 4. Baskı, Murathan Yayınevi, Trabzon. DPT. (2000). Sekizinci beş yıllık kalkına planı. Doğrudan yabancı seraye yatırıları özel ihtisas koisyonu raporu. 532, Ankara. Enders, W. (1995). Applied econoetric tie series. 1 rd edion, Wiley, New York. Enders, W. (1996). Rats handbook for econoetric tie series, John Willey and Song Inc. Engle, R. & Granger, C.W.J. (1987). Co-integration and error correction: Represention, estiation and testing. Econoetrica, 55(2), Erlat, G. (2000). Measuring the ipact of trade flows on eployent in the Turkish anufacturing industry. Applied Econoics, 32, Fu, Xiaolan & Balasubraanya, V. N. (2005). Exports, foreign direct investent and eployent: The case of China. The World Econoy, 28(4),

17 I. Gocer - M. Mercan - O. Peker Granger, C. W. J. & Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econoetrics. Journal of Econoetrics, 2(2), Granger, C.W.J. (1988). Soe recent developents in a concept of causaly. Journal of Econoetrics, 39, Greenaway, D., Hine, R. and Wright, P. (1999). An Epirical Assessent of the Ipact of Trade on Eployent in the Uned Kingdo, European Journal of Polical Econoy, 15, Gujarati, D, N. (1999). Basic econoetrics, 4 th Edion, Mc Graw Hill. Hisarcıklılar, M., Karakaş, D.G., Aşıcı, A. C. (2009). Can FDI Be A Panacea For Uneployent? The Turkish Case (Istanbul Technical Universy), Workshop on Labour Markets, Tade and FDI, Istanbul Technical Universy, Istanbul, October 1-2, 2009 Hunya, G. & Geishecker, I. (2005). Efects of foreign direct investent in Central and Eastern Europe. Research Reports, 321. Javorcik, B. S. (2004). Does foreign direct investent increase the productivy of doestic firs? In search of spillovers through backward linkages. The Aerican Econoic Review, 94(3), Jayaraan, T. K. (1998). Foreign direct investent as an alternative to foreign aid to South Pacific Island Countries. Journal of the South Pacific Society, 21(3), Jayaraan, T. K. & Singh, B. (2007). Ipact of foreign direct investent on eployent in Pacific Island Countries: An eprical study of Fiji. Asia-Pacific Research and Training Network on Trade, Working Paper Series, 35. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Econoic Dynaic and Control, (12), Johansen, S. & Juselius, K. (1990). Maxiu likelihood estiation and inference on cointegration wh application to the deand for Money. Oxford Bulletin of Econoicand Statistics, (52), Johnston, J. & Dinardo, J. (1997). Econoetric ethods, Fourth Edion, McGraw-Hill Copanies, Uned States. Kalkan, Sarp & Başdaş, Ülke. (2009). Kriz döneinde ihracat yapısının işsizlik üzerindeki etkileri, TEPAV Polika Notu, Eylül. Kaas, L. & Joyce, J. P. (1993). Money, incoe and prices under fixed exchange rates: Evidence fro causaly tests and VARs. Journal of Macroeconoics, 15(4), Karagöz, K. (2007). Doğrudan yabancı yatırıların istihdaa etkisi: Türkiye örneği, 8. Türkiye Ekonoetri ve İstatistik Kongresi, Malatya. Kibrçioğlu, Aykut. (2007). On Ada Sh's Contributions to the International Trade Theory. Munich Personal RePEc Archive (MPRA), MPRA_paper_2595.pdf. Kiyota, Kozo. (2010). Japan's exports and eployent. Yokohaa National Universy, Discussion Papers, Japanese, 04. Lewis, W. A. (1954). Econoic developent wh unlied supplies of labour. The Manchester School, 22,

18 İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği MacKinnon, J. G. (1996). Nuerical distribution functions for un root and cointegration tests, Journal of Applied Econoetrics, 11, Milner, C. & Wright, P. (1998). Modeling labour arket adjustent to trade liberalization in an industrializing econoy. Econoic Journal, 108, Narayan, P. & Narayan, S. (2004). Estiating incoe and price elasticies of iports for Fiji in a cointegration fraework. Econoic Modelling, 22, Peker, Osan & Göçer, İset. (2010). Yabancı doğrudan yatırıların Türkiye deki işsizliğe etkisi: Sınır testi yaklaşıı. Ege Akadeik Bakış, 10(4), Perron, P. (1990). Testing for a un root in a tie series wh a changing ean. Journal of Business and Econoic Statistics, 8, Pesaran, M., Shin Y. & Sh, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econoetrics, 16, Phillips, P.C.B, & Perron, P. (1988). Testing for a un root in tie series regressions. Bioetrika 75, Polat, Özgür & Uslu, Enes Ertad. (2010). Türkiye ialat sanayinde dış ticaretin istihda üzerindeki etkisi. Gaziantep Üniversesi Sosyal Bililer Dergisi, 9(3), Sachs, Jeffrey D. & Shatz, Howard J. (1994). Trade and jobs in US anufacturing. Brookings Papers on Econoic Activy, 1,1-84. Sh, A. (1776). An inquiry into the nature and causes of the wealth of nations. Eded by Edwin Cannan (London: Methuen & Co., Ltd.), (Reprint in 1904). Sun, H. (1996). Direct foreign investent and linkage efects: The experience of China. Asian Econoies, 25(1), Sun, H. (1998). Macroeconoic ipact of direct foreign investent in China: The World Econoy, 21(5), Sunal, Seçkin & Aykaç, Elçin. (2005). Türk ialat sanayinde istihda, ihracat ve kapase kullanı oranı ilişkisi: Panel koentegrasyon. VII. Ulusal Ekonoetri ve İstatistik Sepozyuu, Mayıs, İstanbul. Tarı, Recep. (2008). Ekonoetri, 8. Baskı, Avcı Ofset, İstanbul. TCMB, [ ]. TUİK, [ ]. TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi), 2023 Strateji raporu, [ ]. Vergil, H. & Ayaş, N. (2009). Doğrudan yabancı yatırılarının istihda üzerindeki etkileri: Türkiye örneği. İktisat İşlete ve Finans Dergisi, 275, World Investent Report (1998). Trends and Deterinants. UNCTAD/WIR/

Ekonomik Büyüme İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşımı 1

Ekonomik Büyüme İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşımı 1 Ekonoik Büyüe İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşıı 1 Öğr.Gör. İset Göçer Adnan Menderes Üniversitesi Arş.Gör. Mehet Mercan Hakkari Üniversitesi Öğr.Gör. Şahin Bulut Adnan Menderes

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 Dulupınar Üniversitesi Sosyal Bililer Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 TÜRKİYE DE PARA TALEBİ İSTİKRARLILIĞININ TESTİ: KAYAN PENCERELERDE SINIR TESTİ YAKLAŞIMI Veli Yılancı, Arş.Grv., İstanbul Üniversitesi,

Detaylı

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract SESSION 1 Turiz Gelirlerinin Ekonoik Büyüe Üzerine Etkileri: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Affects of Touris Revenues on Econoic Growth: A Panel Cointegration and Causality Analysis Ahet

Detaylı

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:211 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Kau Harcaaları ve Ekonoik Büyüe İlişkisi: Türkiye ye İlişkin Apirik Kanıtlar Yrd. Doç. Dr. Öer Faruk ALTUNÇ Muş Alparslan

Detaylı

sonucu kamu harcamaları artırıldığı zaman faiz oranı ne kadar çok yükseliyorsa, her bir durumda maliye politikasının dışlama etkisi o kadar büyük

sonucu kamu harcamaları artırıldığı zaman faiz oranı ne kadar çok yükseliyorsa, her bir durumda maliye politikasının dışlama etkisi o kadar büyük Uluslararası Sosyal Araştıralar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 8 Sayı: 39 Volue: 8 Issue: 39 Ağustos 215 August 215 www.sosyalarastiralar.co Issn: 137-9581 PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME

DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME Cilt, Sayı 1, 1 ISSN: 139-8 (Online) DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME Aslı YENIPAZARLI Adnan Menderes Üniversitesi Nazilli İ.İ.B.F. İktisat Bölüü İsabeyli Yerleşkesi- Nazilli E-posta: ayenipazarli@adu.edu.tr

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Ekonoetri ve İstatistik Sayı:2 2005-11-29 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Dr.

Detaylı

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Atatürk Ü. İİBF Dergisi, 10. Ekonoetri ve İstatistik Sepozyuu Özel Sayısı, 2011 243 MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Fata GÜNDOĞDU 1 Hayati

Detaylı

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract.

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract. SESSION 1 Enflasyon ile İşsizlik Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Test Edilesi: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Causal Relationship between Inflation and Uneployent: A Panel Cointegration

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2005/14 http ://www.tek. org.tr

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2005/14 http ://www.tek. org.tr TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 5/14 hp ://www.ek. org.r TÜRKİYE DE FAİZ ORANI İLE DÖVİZ KURU ARASINDAKİ İLİŞKİ:FAİZLERİN DÜŞÜRÜLMESİ KURLARI YÜKSELTİR Mİ? Orhan Karaca Eki, 5 TÜRKİYE DE FAİZ ORANI

Detaylı

Finansal Varlık Fiyatlama Modelleri Çerçevesinde Piyasa Risklerinin Hesaplanması: Parametrik Olmayan Yaklaşım

Finansal Varlık Fiyatlama Modelleri Çerçevesinde Piyasa Risklerinin Hesaplanması: Parametrik Olmayan Yaklaşım Bankacılar Dergisi, Sayı 6, 007 Finansal Varlık Fiyatlaa Modelleri Çerçevesinde Piyasa Risklerinin Hesaplanası: Paraetrik Olayan Yaklaşı Yrd. Doç. Dr. Kutluk Kağan Süer Aycan Hepsağ Bu çalışada, 05/01/000

Detaylı

ENFLASYON VE NOMİNAL FAİZ ORANLARI ARASINDAKİ UZUN DÖNEM İLİŞKİNİN FİSHER HİPOTEZİ ÇERÇEVESİNDE TEST EDİLMESİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1

ENFLASYON VE NOMİNAL FAİZ ORANLARI ARASINDAKİ UZUN DÖNEM İLİŞKİNİN FİSHER HİPOTEZİ ÇERÇEVESİNDE TEST EDİLMESİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1 Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 4, 013 368 ENFLASYON VE NOMİNAL FAİZ ORANLARI ARASINDAKİ UZUN DÖNEM İLİŞKİNİN FİSHER HİPOTEZİ ÇERÇEVESİNDE TEST EDİLMESİ: TÜRKİYE

Detaylı

Doğrudan Yabancı Yatırımların Türkiye nin Đhracat Performansına Etkileri: Ekonometrik Bir Analiz*

Doğrudan Yabancı Yatırımların Türkiye nin Đhracat Performansına Etkileri: Ekonometrik Bir Analiz* Volume 3 Number 2 2012 pp. 21-40 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Doğrudan Yabancı Yatırımların Türkiye nin Đhracat Performansına Etkileri: Ekonometrik Bir Analiz* Ismet Gocer a Sahin Bulut b M. Metin

Detaylı

Türkiye de Özel Yatırımlar ve Kamu Yatırımları Arasındaki İlişkinin Ampirik Analizi: Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de Özel Yatırımlar ve Kamu Yatırımları Arasındaki İlişkinin Ampirik Analizi: Sınır Testi Yaklaşımı Ö.F. ALTUNÇ, B. ŞENTÜRK Türkiye de Özel Yatırılar ve Kau Yatırıları Arasındaki İlişkinin Apirik Analizi: Sınır Testi Yaklaşıı Öer Faruk ALTUNÇ * Bilge ŞENTÜRK ** Özet Son yıllarda gelişekte olan ülkelerde

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 193

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 193 C.Ü. İkisadi ve İdari Bililer Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 21 193 TÜRKİYE DE KONSOLİDE BÜTÇE AÇIKLARIYLA-İÇ BORÇLANMA FAİZ ORANLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ 1 Osan PEKER * ve Yasin ACAR **

Detaylı

Kamu Yatırımları ve Yeni Firma Oluşumu Arasındaki edensel Đlişkiler: Türkiye nin Đlleri Üzerine Dinamik Panel Veri Analizleri *

Kamu Yatırımları ve Yeni Firma Oluşumu Arasındaki edensel Đlişkiler: Türkiye nin Đlleri Üzerine Dinamik Panel Veri Analizleri * Kau Yatırıları ve Yeni Fira Oluşuu Arasındaki edensel Đlişkiler: Türkiye nin Đlleri Üzerine Dinaik Panel Veri Analizleri * Đbrahi Al ** - M. Keal Değer *** - Murat Can Genç **** Özet: Bu çalışa, Türkiye

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

İmalat Sanayinde Dış Ticaret ve İstihdamın Panel Veri Analizi

İmalat Sanayinde Dış Ticaret ve İstihdamın Panel Veri Analizi Volume 2 Number 3 2011 pp. 161-171 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com İmalat Sanayinde Dış Ticaret ve İstihdamın Panel Veri Analizi Ozgur Polat a Enes E. Uslu b Cah Aydemir c Özet: İşsizliğin dünya ekonomilerindeki

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI İLE İSTİHDAM ARASINDAKİ İLİŞKİ: 1989-2011 DÖNEMİ İÇİN TÜRKİYE ÖRNEĞİ

DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI İLE İSTİHDAM ARASINDAKİ İLİŞKİ: 1989-2011 DÖNEMİ İÇİN TÜRKİYE ÖRNEĞİ DOĞRUDAN YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI İLE İSTİHDAM ARASINDAKİ İLİŞKİ: 1989-2011 DÖNEMİ İÇİN TÜRKİYE ÖRNEĞİ Gülbahar Üçler Ahi Evran Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü Yrd. Doç. Dr. gulbahar_boyaci@hotmail.com

Detaylı

KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr

KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr 29 KMÜ Sosyal ve Ekonoik Araştıralar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.ku.edu.tr Karaanoğlu Mehetbey Üniversitesi (KMÜ) Öğrencilerinin Barına Sorunlarının Tespiti ve Değerlendirilesi *

Detaylı

DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ UZUN DÖNEMLİ NEDENSELLİK ANALİZİ: 2000-2013 DÖNEMİ

DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ UZUN DÖNEMLİ NEDENSELLİK ANALİZİ: 2000-2013 DÖNEMİ İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi Journal of Economic Policy Researches Cilt/Volume:2, Sayı/Issue:1, Yıl/Year: 2015, 32-38 DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ

Detaylı

KUŞADASI YÖRESİ RÜZGAR VERİLERİNİN DENİZ YAPILARININ TASARIMINA YÖNELİK DEĞERLENDİRİLMESİ

KUŞADASI YÖRESİ RÜZGAR VERİLERİNİN DENİZ YAPILARININ TASARIMINA YÖNELİK DEĞERLENDİRİLMESİ KUŞADASI YÖRESİ RÜZGAR VERİLERİNİN DENİZ YAPILARININ TASARIMINA YÖNELİK DEĞERLENDİRİLMESİ Gündüz GÜRHAN Dokuz Eylül Üniversitesi, Deniz Bilileri ve Teknolojisi Enstitüsü İnciraltı/İzir E-Posta:gunduz.gurhan@deu.edu.tr

Detaylı

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi http://dergi.siirt.edu.tr/index.php/ziraat Araştırma Makalesi / Research Article Turk J Agric Res (2014) 1: 196-202 TÜTAD ISSN: 2148-2306 Sığır Sayısı, Süt Üretimi

Detaylı

TAMSAYILI PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY ÇEŞİTLENDİRME PROBLEMİNİN ÇÖZÜMÜ

TAMSAYILI PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY ÇEŞİTLENDİRME PROBLEMİNİN ÇÖZÜMÜ V. Ulusal Üreti Araştıraları Sepozyuu, İstanbul Ticaret Üniversitesi, - Kası 0 TAMSAYILI PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY ÇEŞİTLENDİRME PROBLEMİNİN ÇÖZÜMÜ Ein Başar BAYLAN İstanbul Ticaret Üniversitesi Özet Portföy

Detaylı

EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 10 th International Conference on Knowledge, Econoy and Manageent; 11 th International Conference of the ASIA EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ / TOTAL QUALITY MANAGEMENT OF EDUCATION Bilal Çankır / Kırklareli

Detaylı

TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ: ARDL MODELLEME YAKLAŞIMI İLE EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ

TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ: ARDL MODELLEME YAKLAŞIMI İLE EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, Cilt 9, Sayı 18, 2013 Int. Journal of Management Economics and Business, Vol. 9, No. 18, 2013 TÜRKİYE NİN NET PETROL İTHALATININ FİYAT VE GELİR ESNEKLİKLERİ:

Detaylı

ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ

ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ The Journal of Acadeic Social Science Studies International Journal of Social Science Volue 6 Issue 3, p. 1217-1230, March 2013 ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ THE SIGNIFICANCE

Detaylı

Ekonomik Büyümenin Belirleyicileri: Sınır Testi Yaklaşımı. Determinants of Economic Growth: Bounds Testing Approach

Ekonomik Büyümenin Belirleyicileri: Sınır Testi Yaklaşımı. Determinants of Economic Growth: Bounds Testing Approach Özet Ekonomik Büyümenin Belirleyicileri: Sınır Testi Yaklaşımı Dr. İsmet GÖÇER Adnan Menderes Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü igocer@adu.edu.tr Bu çalışmada, yabancı doğrudan yatırımlar ve ihracatın,

Detaylı

Türkiye de Turizm ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa ve Uzun Dönemli İlişkiler

Türkiye de Turizm ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa ve Uzun Dönemli İlişkiler Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, Cilt 19, Sayı 1, Bahar: 37-44, 2008, Copyright 2008 anatolia Bütün hakları saklıdır ISSN: 1300-4220 (1990-2008) Türkiye de Turizm ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Kısa

Detaylı

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2009, C.14, S.3 s.289-299. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2009,

Detaylı

DOLAR/EURO PARİTESİNİN TÜRKİYE NİN İHRACATINA ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ

DOLAR/EURO PARİTESİNİN TÜRKİYE NİN İHRACATINA ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ Niğde Üniversiesi İ.İ.B.F Dergisi, 1, Cil:3, Sayı:, s.16-118. 16 DOLAR/EURO PARİTESİNİN TÜRKİYE NİN İHRACATINA ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ Ce SAATCİOĞLU * Orhan KARACA ** ÖZET Türkiye ihracaını ağırlıklı

Detaylı

TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ

TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ. AMAÇ Klia sistelerini sınıflandırarak, tipik bir klia tesisatında kullanılan eleanların incelenesi, yaz ve kış kliasına etki eden paraetrelerin deneysel ve teorik olarak gözlenesidir.

Detaylı

Sulamada Kullanılan Santrifüj Pompalarda Kavitasyon Karakteristiklerinin Belirlenmesi*

Sulamada Kullanılan Santrifüj Pompalarda Kavitasyon Karakteristiklerinin Belirlenmesi* Tarısal Mekanizasyon 23. Ulusal Kongresi, 6-8 Eylül 2006, Çanakkale 205 Sulaada Kullanılan Santrifüj Popalarda Kavitasyon Karakteristiklerinin Belirlenesi* Tanzer Eryılaz (1) Sedat Çalışır (1) (1) S.Ü.Ziraat

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

Bilimsel Süreç Becerilerinin Ortaöğretim 10., 11., 12. Sınıf Kimya Dersi Öğretim Programlarında Temsil Edilme Durumları

Bilimsel Süreç Becerilerinin Ortaöğretim 10., 11., 12. Sınıf Kimya Dersi Öğretim Programlarında Temsil Edilme Durumları Bilisel Süreç Becerilerinin Ortaöğreti 10., 11., 12. Sınıf Kiya Dersi Öğreti Progralarında Tesil Edile Duruları Yrd. Doç. Dr. Abdullah AYDIN Ahi Evran Üniversitesi, Eğiti Fakültesi, Fen Bilgisi Öğretenliği

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (32) 2015, 53-65

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (32) 2015, 53-65 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (32) 2015, 53-65 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİ İÇİN YENİ BİR MODEL: ARAÇ VE HİZMET ROTALAMA PROBLEMİ (AHRP) VE AMPİRİK UYGULAMASI A NEW MODEL FOR OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY

Detaylı

KALİTE STANDARTLARI VE ŞANLIURFA İLİNDEKİ TÜKETİCİLERİN KALİTE STANDARTLARINI ÖNEMSEME DÜZEYLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

KALİTE STANDARTLARI VE ŞANLIURFA İLİNDEKİ TÜKETİCİLERİN KALİTE STANDARTLARINI ÖNEMSEME DÜZEYLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Akadeik Araştıralar ve Çalışalar Dergisi / Journal of Acadeic Researches and Studies Yıl 6 - Sayı 11 Kası 2014 / Volue 6 - Nuber 11 Noveber 2014 Alınış Tarihi: 10.09.2014 Kabul Ediliş Tarihi: 31.10.2014

Detaylı

YÖNETĠM VE EKONOMĠ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi Ġ.Ġ.B.F. MANĠSA

YÖNETĠM VE EKONOMĠ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi Ġ.Ġ.B.F. MANĠSA YÖNETĠM VE EKONOMĠ Yıl:20 Cilt:8 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi Ġ.Ġ.B.F. MANĠSA Dış Ticaret ile Sanayi Sektörü İstihdam Oranı Arasındaki Kısa ve Uzun Dönem İlişkisi: Türkiye Örneği (963-2009) Doç. Dr.

Detaylı

TOA27 KOPOLİİMİD MEMBRAN MALZEMELERİNİN AYIRMA ÖZELLİKLERİNİN GRUP KATKISI YÖNTEMLERİ İLE TEORİK OLARAK HESAPLANMASI

TOA27 KOPOLİİMİD MEMBRAN MALZEMELERİNİN AYIRMA ÖZELLİKLERİNİN GRUP KATKISI YÖNTEMLERİ İLE TEORİK OLARAK HESAPLANMASI TOA27 KOPOLİİMİD MEMBRAN MALZEMELERİNİN AYIRMA ÖZELLİKLERİNİN GRUP KATKISI YÖNTEMLERİ İLE TEORİK OLARAK HESAPLANMASI Sadiye Halitoğlu, Ş. Birgül Tantekin-Ersolaz İstanbul Teknik Üniv., Kiya-Metalurji Fak.,

Detaylı

A Statistical Study for Determination of Surface Roughness of AISI 304 Stainless Steel and EN 5754 Aluminum Alloy Machined by Fiber Laser

A Statistical Study for Determination of Surface Roughness of AISI 304 Stainless Steel and EN 5754 Aluminum Alloy Machined by Fiber Laser Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt: 8, o:, 0 7-6 Electronic Journal of Machine Technologies Vol: 8, o:, 0 7-6 TEKOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastiralar.co e-i:04-44 Makale Article AII

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI STANDARTLARI

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI STANDARTLARI art Kau İç Kontrol Standardı ve Genel Şartı İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI STANDARTLARI Mevcut Duru Öngörülen veya ler veya Taala Açıklaa Uygulaa Sonucu (*),

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2010/10 http ://www.tek. org.tr

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2010/10 http ://www.tek. org.tr TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2010/10 http ://www.tek. org.tr GELİŞMEKTE OLAN EKONOMİLERDE YENİDEN YAPILANMA STRATEJİSİ OLARAK ÖZELLEŞTİRME: TÜRKİYE ÖRNEĞİNİ REFERANS ALAN BİR DENEME Recep Kök,

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

The testing of efficient market hypothesis in the Istanbul Stock Exchange by using long memory models: a sector-specific analysis

The testing of efficient market hypothesis in the Istanbul Stock Exchange by using long memory models: a sector-specific analysis MPRA Munich Personal RePEc Archive The testing of efficient arket hypothesis in the Istanbul Stock Exchange by using long eory odels: a sector-specific analysis Erah Isail Cevik Naık Keal University 01

Detaylı

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis SESSION 2B: Kalkına 323 Yükseköğreiin Büyüeye Ekisi: Eşbüünleşe Analizi The Effec of Higher Educaion on Growh: A Coinegraion Analysis Ass. Prof. Dr. Mura Musafa Kuluürk (Çankırı Karaekin Universiy, Turkey)

Detaylı

Vergi Yükü ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1988-2011 Türkiye Örneği

Vergi Yükü ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1988-2011 Türkiye Örneği Vergi Yükü ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1988-2011 Türkiye Örneği Vergi Yükü ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1988-2011 Türkiye Örneği Fatih MANGIR * Hasan Murat ERTUĞRUL ** Özet Bu çalışmada Türkiye de vergi

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013 FİNANSAL DIŞA AÇIKLIĞIN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1 Mehmet MERCAN Yrd. Doç. Dr., Hakkari Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü, mercan48@gmail.com, mehmetmercan@hakkari.edu.tr Osman PEKER Doç.

Detaylı

Türkiye de Araştırma Geliştirme Harcamaları ile Doğrudan Yabancı Yatırım İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de Araştırma Geliştirme Harcamaları ile Doğrudan Yabancı Yatırım İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi Cilt:18. Sayı:1. Haziran 2014 ss.77-87 Türkiye de Araştırma Geliştirme Harcamaları ile Doğrudan Yabancı Yatırım İlişkisi: Sınır Research and Development and Foreign Direct

Detaylı

KONUT ELEKTRiK TALEP DENKLEMiNiN TAHMiNi: Türkiye Örneği, 1950-1991 (*)

KONUT ELEKTRiK TALEP DENKLEMiNiN TAHMiNi: Türkiye Örneği, 1950-1991 (*) EKONOMİK YAKLAŞlM 71 KONUT ELEKTRiK TALEP DENKLEMiNiN TAHMiNi: Türkiye Örneği, 1950-1991 (*) Rahmi YAMAK* * Bayram GÜNGÖR * * * GiRiŞ Bir çok ülkede olduğu gibi, Türkiye'de de konut elektrik tüketiminin

Detaylı

BÖLÜM HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI AMAÇ

BÖLÜM HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI AMAÇ BÖLÜM HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI AMAÇ Havalandıra kanallarını tasarlayabile ve fan seçiine esas olacak basınç kaybı ve debi değerlerini esaplayabile.. HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI.1. Standart

Detaylı

ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ Aralık 2010

ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ Aralık 2010 EK 7: ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ T. C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİMDE KALİTE ÇALIŞMALARI KOORDİNATÖRLÜĞÜ KALİTE GÜVENCESİ ÇALIŞMALARI: AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI ÖĞRENCİ MEMNUNİYET

Detaylı

The effects of exchange rate volatility on the turkish export: an empirical investigation

The effects of exchange rate volatility on the turkish export: an empirical investigation MPRA Munich Personal RePEc Archive The effects of exchange rate volatility on the turkish export: an empirical investigation Ilhan Ozturk and Ali Acaravcı 2006 Online at http://mpra.ub.uni-muenchen.de/332/

Detaylı

2. Kütlenin korunumu ve Endüstriyel fırınlarda uygulanması

2. Kütlenin korunumu ve Endüstriyel fırınlarda uygulanması ENDÜSTRİYEL FIRINLARDA KÜTLE VE ENERJİ ANALİZİ Endüstriyel Fırınlar Endüstriyel fırınlar ergite, ısıl işle, pişire, kuruta, teperlee ve benzeri işleleri gerçekleştirek için sanayide yaygın bir biçide kullanılaktadır

Detaylı

Avrupa Birliği ndeki Ekonomik Yavaşlamanın Türkiye nin Sektörel İhracatı Üzerindeki Etkisi

Avrupa Birliği ndeki Ekonomik Yavaşlamanın Türkiye nin Sektörel İhracatı Üzerindeki Etkisi Kalkınma Bakanlığı Ekonomi Çalışma Tebliğleri Serisi No: 2015/2 Avrupa Birliği ndeki Ekonomik Yavaşlamanın Türkiye nin Sektörel İhracatı Üzerindeki Etkisi Adile Gülin ÖZSAN Ekim 2015 Burada yer alan görüşler

Detaylı

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Güz 2013, Cilt:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:65-77 TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Şahabettin GÜNEŞ * AN ANALYSIS ON THE EXCHANGE

Detaylı

Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009 13 (1): 301-314 Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı Selim BAŞAR (*) Hayati AKSU (**) M. Sinan TEMURLENK (***)

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU-ÖZEL İMALAT SANAYİNDE ÜCRET VE İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE KAMU-ÖZEL İMALAT SANAYİNDE ÜCRET VE İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ İLİŞKİSİ Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,10(1) TÜRKİYE DE KAMU-ÖZEL İMALAT SANAYİNDE ÜCRET VE İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ İLİŞKİSİ Salih Türedi Karadeniz Teknik Üniversitesi SBE-İktisat Harun TERZİ

Detaylı

11. Üretim Bölgeleri Yönünden Karşılaştırma ve Değerlendirme

11. Üretim Bölgeleri Yönünden Karşılaştırma ve Değerlendirme 11. Üreti Bölgeleri Yönünden Karşılaştıra ve Değerlendire Üreti bölgeleri yönünden tuz üreti ve tüketii ile ilgili yapacağıız kısa bir çözülee ile, gelecekteki üreti stratejisine ilişkin birtakı ipuçları

Detaylı

Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Enflasyon, Kointegrasyon,Granger Nedensellik Analizi

Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Enflasyon, Kointegrasyon,Granger Nedensellik Analizi TÜRKĐYE DE ENFLASYON ĐLE GSYĐH ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN KOĐNTEGRASYON YÖNTEMĐYLE ĐNCELENMESĐ * ÖZET Bu çalışmada, Türkiye de enflasyon ile GSYĐH arasındaki ilişki kointegrasyon yöntemi kullanılarak 987:2004:3

Detaylı

BİR İMALAT ŞİRKETİNİN İYİLEŞTİRME PROJESİ SEÇİMİNDE BULANIK ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİNİN UYGULANMASI

BİR İMALAT ŞİRKETİNİN İYİLEŞTİRME PROJESİ SEÇİMİNDE BULANIK ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİNİN UYGULANMASI Süleyan Deirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bililer Fakültesi Dersi Y.05, C.0, S.3, s.39-340. Suleyan Deirel University The Journal of Faculty of Econoics and Adinistrative Sciences Y.05, Vol.0, No.3,

Detaylı

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ Rüstem YANAR Yrd.Doç.Dr., Gaziantep Üniv. İİBF, İktisat Bölümü E-posta: yanar@gantep.edu.tr Güldem KERİMOĞLU Gaziantep Üniv. SBE E-posta:

Detaylı

TÜRKİYE DE PARA TALEBİNİN İSTİKRARI VE SINIR TESTİ YAKLAŞIMIYLA ÖNGÖRÜLMESİ: 1985 2006

TÜRKİYE DE PARA TALEBİNİN İSTİKRARI VE SINIR TESTİ YAKLAŞIMIYLA ÖNGÖRÜLMESİ: 1985 2006 16 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bililer Fakülesi Dergisi, Sayı: 3, Ocak-Haziran 8, ss.15-46 TÜRKİYE DE PARA TALEBİNİN İSTİKRARI VE SINIR TESTİ YAKLAŞIMIYLA ÖNGÖRÜLMESİ: 1985 6 ÖZ Halil ALTAŞ *

Detaylı

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 29, Sayı 1, 2011, s. 1-19 AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ Seymur AGHAYEV Öz Çalışmada 1995: 01 2010: 04 dönemine ait aylık

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA HESAPLANAN ENDEKSLER ARASI İLİŞKİLER

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA HESAPLANAN ENDEKSLER ARASI İLİŞKİLER İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA HESAPLANAN ENDEKSLER ARASI İLİŞKİLER INTRA-INDEX CORRELATIONS CALCULATED IN ISTANBUL STOCK EXCHANGE Bekir ELMAS * Öz Hisse senedi endeksleri, borsada işlem gören hisse

Detaylı

Ortam ve Hava Şartlarının Alınan Sinyal Gücüne Etkisinin İncelenmesi

Ortam ve Hava Şartlarının Alınan Sinyal Gücüne Etkisinin İncelenmesi Orta ve Hava Şartlarının Alınan Sinyal Gücüne Etkisinin İncelenesi Uğur Bekçibaşı 1, Kubilay Taşdelen 2 1 Süleyan Deirel Üniversitesi, ElektronikHaberleşe Mühendisliği Bölüü, Isparta 2 Süleyan Deirel Üniversitesi,

Detaylı

Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini

Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi Cilt:16.Sayı:2.Aralık 2012 ss.95-110 Türkiye nin Fasıllara Göre İthalat Talep Fonksiyonunun Ekonometrik Tahmini Econometric Estimation of Sectoral Import Demand Function

Detaylı

ENFLASYON, FAĠZ ORANI VE BÜYÜMENĠN YURTĠÇĠ TASARRUFLAR ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠ

ENFLASYON, FAĠZ ORANI VE BÜYÜMENĠN YURTĠÇĠ TASARRUFLAR ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠ Marmara Üniversitesi Ġ.Ġ.B.F. Dergisi YIL 26, CĠLT XXI, SAYI 1 Özet ENFLASYON, FAĠZ ORANI VE BÜYÜMENĠN YURTĠÇĠ TASARRUFLAR ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠ Yrd. Doç. Dr. Ebru ÇAĞLAYAN Bu çalışmada enflasyon oranı,

Detaylı

Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Turizm İlişkisi Üzerine Ekonometrik Analiz

Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Turizm İlişkisi Üzerine Ekonometrik Analiz MPRA Munich Personal RePEc Archive Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Turizm İlişkisi Üzerine Ekonometrik Analiz Alper Aslan Erciyes Üniversitesi, İİBF, İktisat Bölümü 2008 Online at http://mpra.ub.uni-muenchen.de/10611/

Detaylı

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ

PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ PETROL FİYATLARI İLE BIST 100 ENDEKSİ KAPANIŞ FİYATLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ Arzu ÖZMERDİVANLI Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu, Muhasebe ve Vergi Bölümü Özet: Hisse

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences Paukkale Üniversitesi Mühendislik Bilileri Dergisi Paukkale University Journal of Engineering Sciences ÇOK KRİTERLİ ABC ANALİZİ PROBLEMİNE FARKLI BİR BAKIŞ AÇISI: BULANIK ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ - İDEAL

Detaylı

Petrol Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Panel Veri Analizi İle İncelenmesi: Avrupa Birliği Ülkeleri Ve Türkiye Örneği

Petrol Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Panel Veri Analizi İle İncelenmesi: Avrupa Birliği Ülkeleri Ve Türkiye Örneği Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi International Journal of Alanya Faculty of Business Yıl:014, C:6, S:3, s. 47-58 Year:014, Vol:6, No:3, s. 47-58 Petrol Tüketiminin Ekonomik Büyüme Üzerindeki

Detaylı

ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI

ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ AYNALARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI Ali eal YAUT Erkan DİMEN Aet ABUL ÖZET Yapılan bu çalışayla, örtüaltı tarısal üretiinde Türkiye'de ilk

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Fındık Fiyatları ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi *

Türkiye ve Avrupa Fındık Fiyatları ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi * U. Ü. ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 2008, Cilt 22, Sayı 2, 47-56 (Journal of Agricultural Faculty of Uludag University) Türkiye ve Avrupa Fındık Fiyatları ve Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi * Gülistan

Detaylı

The Impact of Custom Union on the Foreign Trade of Between Turkey and EU (15)

The Impact of Custom Union on the Foreign Trade of Between Turkey and EU (15) GOÜ. Ziraa Fakülesi Dergisi, 7, 4 (), 43-49 Gürük Birliğinin Türkiye nin Avrupa Birliği (5) İle Dış Ticarei Üzerine Ekileri Orhan Gündüz Keal Esengün - Tarı İl Müdürlüğü, Proje ve İsaisik Şubesi, Malaya

Detaylı

AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE KATKILARı

AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE KATKILARı Türk Dünyası İnceleeleri Dergisi / JournalofTurkish World Studies, Cilt: VI, Sayıl, Sayfa: 151-167, İZMİR 2006. AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE

Detaylı

2016 YILLIK İŞ PLANI

2016 YILLIK İŞ PLANI YILLIK İŞ PLANI Sayfa No: / 3 SU AMAÇ HEDEF. HİZMET ALANIMIZDA BULUNAN EDREMİT, AKÇAY, ALTINOLUK VE HAVRAN İLÇELERİNDE ÜYELERİMİZ VE HALKLA İLETİŞİMİMİZİ GÜÇLENDİRMEK ÜYELERİMİZİN ODAMIZA BAKIŞ AÇILARINI

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi THE FUZZY ANALYTIC HIERARCHY PROCESS FOR SOFTWARE SELECTION PROBLEMS

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi THE FUZZY ANALYTIC HIERARCHY PROCESS FOR SOFTWARE SELECTION PROBLEMS Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilileri Dergisi Siga 2005/3 THE FUZZY ANALYTIC HIERARCHY PROCESS FOR SOFTWARE SELECTION PROBLEMS Hüseyin BAŞLIGİL * Yıldız Teknik Üniversitesi,

Detaylı

TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi: 15 Mart 2015

TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi: 15 Mart 2015 Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 29, Sayı: 2, 2015 407 TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Cüneyt KILIÇ Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi:

Detaylı

KISA VADELİ SERMAYE AKIMLARININ BELİRLEYİCİLERİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

KISA VADELİ SERMAYE AKIMLARININ BELİRLEYİCİLERİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ KISA VADELİ SERMAYE AKIMLARININ BELİRLEYİCİLERİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Filiz ERATAŞ Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü Uncubozköy Kampüsü / MANİSA E-posta: filizeratas@gmail.com

Detaylı

www.aycicekmakina.net

www.aycicekmakina.net Ayçiçek; Tarı Makinaları İalat Sanayi ; Tarı akinaları ialat sektöründe faaliyet gösterektedir. Firaız; Tarı akinaları alanında üşteri beklentilerine en iyi hizeti sunak, gelişen tarı sektöründe akineye

Detaylı

Nominal Faiz Oranı-Genel Fiyat Düzeyi İlişkisinin Gibson Paradoksu Çerçevesinde Analizi

Nominal Faiz Oranı-Genel Fiyat Düzeyi İlişkisinin Gibson Paradoksu Çerçevesinde Analizi Nominal Faiz Oranı-Genel Fiyat Düzeyi İlişkisinin Gibson Paradoksu Çerçevesinde Analizi Banu TANRIÖVER * Nebiye YAMAK ** Öz Çalışmada Türkiye ekonomisi için Gibson paradoksunun varlığının sınanması ve

Detaylı

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1. ULUSLARARASI TÜRK DÜNYASI SOSYAL BİLİMLER KONGRESİ / 8 AĞUSTOS EYLÜL 1 GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Yrd. Doç. Dr. Nuraydın TOPÇU * Yrd. Doç. Dr. Mine AKSOY

Detaylı

REEL DÖVİZ KURUNDAKİ DEĞİŞKENLİĞİN TÜRKİYE NİN TEKSTİL VE KONFEKSİYON İHRACATI ÜZERİNE ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI *

REEL DÖVİZ KURUNDAKİ DEĞİŞKENLİĞİN TÜRKİYE NİN TEKSTİL VE KONFEKSİYON İHRACATI ÜZERİNE ETKİSİNİN ARAŞTIRILMASI * ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cilt/Vol. : 10 - S ayı/no: 2 : 41 54 (2010) REEL DÖVİZ KURUNDAKİ DEĞİŞKENLİĞİN TÜRKİYE NİN TEKSTİL VE KONFEKSİYON

Detaylı

TÜRKİYE DE CARRY TRADE YATIRIM STRATEJİSİ VE BELİRLEYİCİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ: 2001 2007

TÜRKİYE DE CARRY TRADE YATIRIM STRATEJİSİ VE BELİRLEYİCİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ: 2001 2007 TÜRKİYE DE CARRY TRADE YATIRIM STRATEJİSİ VE BELİRLEYİCİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ: 2001 2007 Bilecik Üniversitesi Bozüyük Meslek Yüksekokulu Özet Son zamanlarda uluslararası finansal piyasalar carry trade

Detaylı

Eleco 2014 Elektrik Elektronik Bilgisayar ve Biyomedikal Mühendisliği Sempozyumu, 27 29 Kasım 2014, Bursa

Eleco 2014 Elektrik Elektronik Bilgisayar ve Biyomedikal Mühendisliği Sempozyumu, 27 29 Kasım 2014, Bursa ep Telefonu SAR Değerinin İnsan Kulak ve Etrafında Sebep Olduğu Sıcaklık Artışının Teral Görüntülee Tekniği ve Bulanık -Ortalaa Algoritası ile Analizi Analysis of SAR Value of Mobile Phone aused Teperature

Detaylı

TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIK VE MAKRO EKONOMİK DEĞİŞKENLERLE İLİŞKİSİ

TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIK VE MAKRO EKONOMİK DEĞİŞKENLERLE İLİŞKİSİ TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜNDE KARLILIK VE MAKRO EKONOMİK DEĞİŞKENLERLE İLİŞKİSİ Canan DAĞIDIR Marmara Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü Göztepe Kampüsü İbrahim Üzümcü Binası Kadıköy/İstanbul

Detaylı

INFLATIONARY EFFECTS OF EXCHANGE RATE S IN TURKEY

INFLATIONARY EFFECTS OF EXCHANGE RATE S IN TURKEY Sülean Deirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bililer Fakültesi Dergisi Y.2008, C.13, S.2 s.187-202. Sulean Deirel Universit The Journal of Facult of Econoics and Adinistrative Sciences Y.2008, vol.13,

Detaylı

İmalat Sektöründe Verimlilik ve Reel Ücret İlişkisi: Bir Koentegrasyon Analizi

İmalat Sektöründe Verimlilik ve Reel Ücret İlişkisi: Bir Koentegrasyon Analizi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2007 Cilt:14 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA İmalat Sektöründe Verimlilik ve Reel Ücret İlişkisi: Bir Koentegrasyon Analizi Yrd. Doç. Dr. Şahabettin GÜNEŞ Abant İzzet

Detaylı

KONUT SEKTÖRÜNÜN ELEKTRİK TALEBİ: TÜRKİYE İÇİN TALEP TAHMİNİ VE ÖNGÖRÜ. Prof. Dr. Muammer YAYLALI. Yrd. Doç. Dr. Fuat LEBE

KONUT SEKTÖRÜNÜN ELEKTRİK TALEBİ: TÜRKİYE İÇİN TALEP TAHMİNİ VE ÖNGÖRÜ. Prof. Dr. Muammer YAYLALI. Yrd. Doç. Dr. Fuat LEBE 119 KONUT SEKTÖRÜNÜN ELEKTRİK TALEBİ: TÜRKİYE İÇİN TALEP TAHMİNİ VE ÖNGÖRÜ Prof. Dr. Muammer YAYLALI Erzurum Teknik Üniversitesi, muammer.yaylali@erzurum.edu.tr Yrd. Doç. Dr. Fuat LEBE Adıyaman Üniversitesi,

Detaylı

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma YAPISAL KIRILMA ALTINDA PARA TALEBİNİN İSTİKRARI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ A. Nazif Çatık Working Paper No: 06 / December

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ ÇEŞİTLERİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK BİR ANALİZİ Doç.Dr. Muhsin KAR * Arş.Grv. Esra KINIK ** Özet Enerji ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki araştırmacıların

Detaylı

DÖVİZ KURUNDAKİ DEĞİŞİMİN TÜRKİYE-KIRGIZİSTAN DIŞ TİCARETİNE ETKİSİ: VAR ANALİZİ 1

DÖVİZ KURUNDAKİ DEĞİŞİMİN TÜRKİYE-KIRGIZİSTAN DIŞ TİCARETİNE ETKİSİ: VAR ANALİZİ 1 Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Temmuz 2015, Sayı:8 DÖVİZ KURUNDAKİ DEĞİŞİMİN TÜRKİYE-KIRGIZİSTAN Özet: DIŞ TİCARETİNE ETKİSİ: VAR ANALİZİ 1 Hayrettin KESGİNGÖZ * Bilindiği

Detaylı

Investigation of Power Quality Impact on the Textile Factories

Investigation of Power Quality Impact on the Textile Factories Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt:, No:, 009 (-) Electronic Journal of Textile Technologies ol:, No:, 009 (-) TEKNOLOJĐK ARAŞTRMALAR www.teknolojikarastiralar.co e-ssn: 09-99 (Hake Onaylı Makale)

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

KAYMA MOD DENETLEYİCİ KULLANILARAK AKTİF GÜÇ FAKTÖRÜ DÜZELTİMİ

KAYMA MOD DENETLEYİCİ KULLANILARAK AKTİF GÜÇ FAKTÖRÜ DÜZELTİMİ P A M U K K A E Ü N İ E R İ T E İ M Ü H E N D İ İ K F A K Ü T E İ P A M U K K A E U N I E R I T Y E N G I N E E R I N G F A U T Y M Ü H E N D İ İ K B İ İ M E R İ D E R G İ İ J O U R N A O F E N G I N E

Detaylı

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu

Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Avrasya Ekonomik Birliği Elektrik Piyasası Entegrasyonu Kapsamında Kırgızistan ın Enerji Tüketim Projeksiyonu Prof. Dr. Ahmet BurçinYERELİ Hacettepe Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi,

Detaylı

Geçmişten günümüze tekstillerin kurutulması sadece

Geçmişten günümüze tekstillerin kurutulması sadece MAKALE Muaer Duruş, Keal Bilen, İbrahi Uzun ISI POMPALI TEKSTİL KURUTMA MAKİNELERİNDE KURUTMA HAVASI DEBİSİNİN KURUTUCU PERFORMANSINA ETKİSİNİN DENEYSEL ANALİZİ Muaer Duruş Kırıkkale Üniversitesi, Fen

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM FİNANSAL KRİZ KAVRAMI VE FİNANASAL KRİZLERİN TEORİK ÇERÇEVESİ

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM FİNANSAL KRİZ KAVRAMI VE FİNANASAL KRİZLERİN TEORİK ÇERÇEVESİ Sosyal Bililer Dergisi 2007, (2), 35-60 Araş. Gör. M. Büşra ENGİN İstanbul Üniversitesi Sosyal Bililer Meslek Yüksek kulu Dış Ticaret ve Avrupa Birliği Prograı ÖZET 1980'li yıllardan ifibaren uygulanan

Detaylı

DÖVİZ KURU-TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1

DÖVİZ KURU-TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1 ZKU Journal of Social Sciences, Volume 5, Number 9, 2009, pp. 35 57 35 DÖVİZ KURU-TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1 Doç.Dr. Hasan VERGİL Zonguldak Karaelmas Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü hvergil@karaelmas.edu.tr

Detaylı