TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ"

Transkript

1 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Dr. Özle GÖKTAŞ YILMAZ * Bu akale tarihinde alınış hake kontrolü sonrasında yayını uygun bulunuştur. Abstract The high uneployent rate has been one of the ost ajor arguent in Turkish econoy since 2002, in spite of the high growth rate. The ai of this study is to reveal the direction of relation between growth and uneployeent rate by using initially teohratical and subsequently econoetric analysises. To realise this, Granger causality test and Final Prediction Error will be key sectors in this study. Keywords:: Growth, Uneployent, Causality,Final Prediction Error,Granger,Hsiao JEL:C220, O150,E240 Özet Türkiye ekonoisinde özellikle 2002 yılından itibaren yüksek büyüe hızının oluşasına rağen eydana gelen yüksek işsizlik oranı çeşitli tartışalara yol açaktadır. Bu çalışa; bu tartışalara bilisel bir açıklık getirek aacıyla önce teorik olarak daha sonrada ekonoetrik analizler ile büyüe ve işsizlik oranları arasındaki ilişkinin yönünün Granger nedensellik testi ve Son tahin hata kriteri (FPE) ile belirleeye çalışaktadır. Anahtar Kelieler: Düzgün dağılı, ilerleyen tür tip-ii sağdan sansürlee, Jackknife tahin edicisi, sıra istatistikleri. * Adres: İ.Ü. İktisat Fakültesi Ekonoetri Bölüü Beyazıt/İstanbul Tel: /

2 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ GİRİŞ İşsizlik, Türkiye ekonoisinin her dönede en öneli sorunlarından biri ola özelliğini taşıaktadır. Bu nedenle Türk iktisat politikası stratejileri belirlenirken işsizlik sorunu, sosyal yönünün de önei ile birlikte diğer ekonoik sorunlar yanında ayrı bir yere sahip bulunaktadır. İşsizlik, he ekonoik he de sosyal etkileri bulunan çok yönlü bir sorun olarak karşııza çıkaktadır. Bu nedenle iktisat politikası içerisinde tek başına ele alınıp analiz edilesi bu sorunun giderilesini güçleştirektedir. Çalışanın aacı, işsizlikbüyüe ilişkisine önce teorik daha sonra da son yıllarda Türkiye ekonoisindeki gelişiini ekonoetrik olarak analiz ederek gelecek için politika önerileri yapaktır. 1. Büyüe ve İşsizlik Kavraları Bir ülkede üretilen al ve hizet iktarının zaan içinde artasına iktisadi büyüe denir. İktisadi büyüe, bir ülkede yaşayan insanların yaşa standartlarını sürekli biçide yükseltenin tek yoludur. Bu nedenle tü ülkelerin teel akro ekonoik hedeflerinden bir tanesi, hızlı bir iktisadi büyüe gerçekleştirektir (Ünsal, 2000:11). İktisadi büyüe; stok, akı ve değişkenlerde gövde ve haci olarak artışları ifade etektedir. Bu artışlar eydana gelirken beşeri ve fiziki seraye birikii, teknolojik gelişe iktisadi büyüeye kaynak oluşturaktadır. Büyüenin gerçekleşebilesi için bu üç kaynağın birlikte çalışası gerekektedir (Yılaz, 2004:17). Bu kaynakların birlikte çalışası verililik artışı teknolojik gelişe ilişkisi çerçevesinde büyüeye artan oranda etki yapaktadır. Çalışa yaşları arasında olan, çalışaya engel bir özrü bulunayan ve çalışa arzusuna sahip kişilerin iş bulaaası duruuna (Seyidoğlu, 1999:294) işsizlik denilektedir. Bir başka ifade ile işsizlik, çalışabilecek duruda olan kişilerin çalışaayı tercih etelerinden dolayı gönüllü işsiz olalarından kaynaklanayıp aksine gayri iradi bir duruu ifade etektedir. İşsizlik, bir ülkenin ekonoik yapısından doğakta ve ekonoik yapıda gelişiş veya az gelişiş ülke ekonoisi ola duruuna göre işsizliği farklı nedenlerle eydana getirektedir. Az gelişiş ülkelerde, daha çok seraye yetersizliğinden, gelişiş ülkelerde de teknolojik ilerlee nedeni ile işsizlik oluşaktadır. 2. Teoride Büyüe İşsizlik İlişkisi Büyüe; kişilerin reel gelirlerinin devalı ve sürekli artası olduğuna göre ve kişiler de topluu oluşturuyor ise büyüe hızları devalı ve sürekli artış gösteren toplularda işsizlik sorununun olaası gerekektedir. Fakat işsizlik sorunu çok boyutlu bir konu olası nedeni ile sadece ekonoide büyüe ile ilişkilendirek veya tek başına işsizlik sorununu ele alıp çözüleeye çalışak ekonoik bir politika yanlışı olarak karşııza çıkaktadır. Bu nedenle iktisat politikası odellerinde işsizlik tek başına analiz edileekte ve çözüleneeektedir. İstihda ancak ekonoik büyüe hızı ile yükseltilebilektedir (Kılıçbay, 1994:268) düşüncesi çok yaygın olakla birlikte kısen veya büyüenin içeriğine göre doğruluk 64

3 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: kazanaktadır. Bir başka ifade ile büyüenin nasıl oluştuğu, iç pazara ı veya dış pazara ı dönük olduğu, eek-yoğun veya seraye-yoğun bir büyüe i olduğu, üretide eekseraye bileşiinin yüzdesinin iktarının ne olduğu büyüenin sektördeki hızının ne olduğu öne arz etekte ve büyüe işsizlik ilişkisinin yönünü ve kuvvetini belirleektedir. Ayrıca, işsizlik büyüe oladan önlenebilir i veya büyüe söz konusu olduğunda işsizlik oranında da artışlar gözlelenebilir i gibi sorulara cevap aranası gerekektedir. Teoride, klasiklerden günüüze çeşitli büyüe odelleri geliştiriliş ve bu odellerde işsizliğe direkt veya dolaylı yer veriliş ve analiz ediliştir. Bu odellerin ilki klasik büyüe odelidir. Fakat klasik büyüe odeli realitelere uyduğu için değil, sadece ilk sisteli büyüe teorisi olası bakıından öne (Hiç, 1988:2) arz etektedir. Klasik büyüe odelinin kurulasında en öneli katkıyı D.Ricardo nun yapası nedeni ile odel Ricardo nun büyüe odeli olarak anılaktadır. Klasik teoriye göre yüksek tasarruflar yüksek yatırılara öncülük ederler ve yüksek yatırılar da yüksek büyüeye dönüşektedirler. Buradaki varsayı, yüksek tasarrufların ekonoik büyüeye öncelik tanıası ve yine yüksek tasarrufların ekonoik büyüe ile sonuçlanasıdır (Dıpendra, 1999:79-86). Klasik teoride; yatırı-tasarruf eşitliğinden hareketle, tasarrufların azalası yatırıları azaltakta dolayısıyla büyüe hızı azalaktadır veya tasarrufların artası yatırıları arttırakta ve büyüe hızı artaktadır. Bu ilişki aynı zaanda Malthus un nüfus kuraı çerçevesinde nüfusa bağlı olup, nüfus artış hızının çok yüksek olası duruunda kişi başına düşen gelir azalacak ve tasarruf iktarı düşecek ve büyüe hızı azalacaktır. Nüfus artışı ile gelir arasında doğrusal bir ilişki bulunakta, kişisel gelirin azalası ile nüfus artış hızı yavaşlayacaktır. Bir başka ifade ile klasik teoride eek piyasasında ücretlerin esnek ola özelliğinden dolayı büyüe hızı ile işsizlik arasında doğrudan bir ilişki bulunaaktadır. İşsizlik, bir tercih olarak kabul edilip, ekonoik sorun olarak ele alınaaktadır (Paya, 1998:181). Eek arzı ile eek talebi, ücretlerin esnekliği özelliğinden dolayı daia dengeye varaktadır. İkinci odel ise Karl Marx ın büyüe odelidir. Bu odel eek değer teorisine dayanaktadır. Marx, eek değerini üç bölüe ayıraktadır. Bunlar sabit seraye (üretide kullanılan seraye), değişken seraye (beşeri eek girdisi) ve artı değerdir (üreti sürecinde kullanılan eek ve serayenin üstündeki ve ötesindeki aşırı değer). Artı değerin olduğu yerde, tü girdi değerinden daha az ödendiği için eek girdisinin söürüldüğü (Parasız, 1999:173) belirtilektedir. Bir başka ifade ile seraye birikii sağlandıkça, üretide seraye birikii artacak ve beşeri serayesi yüksek eek ile üreti gerçekleştirilecektir. Bu sonuç da eeğin üreti verililiğini arttıracak ve üreti daha az eek ile yapılacak dolayısı ile eek talebi azalacaktır. Girişici üretide az sayıda fakat verii yüksek eekle bir başka deyişle daha az aliyetle daha çok kar elde etiş olacaktır. Bu duruda ekonoide işsizlik oranını yükseltecektir. İşsizlik oranının yükselesi Marx ın büyüe odelinde, çalışan eeğin karının yükselesine yol açtığı belirtilirken seraye birikiinin zaanla daha az kişinin elinde toplanacağını uzun dönede bu duruun topla talep yetersizliği nedeni ile ekonoik ve sosyal krizlere neden olacağı belirtilektedir. Üçüncü ise bir büyüe odeli olayıp, Keynes in büyüe ile ilgili görüşlerini içerekte ve statik bir içerik taşıaktadır Ekonoik krizinden sonra; 1936 yılında Keynes, ekonoik teori ve politika sorunlarının çözüü için Genel Teori eserini yayınlaıştır (Hıggıns-Wrıgt, 1998:82-90). Keynes in bu yılda sunduğu analizlerin çoğu istihdaın genel teorisi, faiz ve para ile ilgilidir (Wıllıa, 1993: ). Keynes in iktisadi 65

4 Türkiye Ekonoisinde Büyüe İle İşsizlik Oranları Arasındaki Nedensellik İlişkisi analizi; işsizlik, durgunluk ve enflasyona neden olan topla yurtiçi üretiin satın ala iktarındaki dalgalanalar üzerinde yoğunlaşaktadır (Hyan, 1997:598). Keynes e göre ekonoide eksik istihda söz konusudur. Ekonoinin eksik istihda halinden kurtulabilesi için ekonoinin durgunluk duruundan çıkası yani topla talebin arttırılası gerekektedir. Topla talebin arttırılası ile yatırı harcaaları artacak ve ekonoide büyüe sağlanacaktır. Büyüenin hızlanası ile birlikte ekonoide ta istihda dengesine doğru yaklaşılacaktır. Fakat Keynes, genel teori eserinde ta istihda dengesinin özel bir duru olduğunu belirtektedir (Arestis-Dunn-Sawyer, 1999: ). Bir başka ifade ile Keynes in iktisat politikasındaki asıl aacı ekonoinin büyüesi olayıp, ekonoiyi durgunluktan kurtarıp işsizliği önleektir. Dördüncü odel Harrod-Doar büyüe odelidir. Post-keynesyen büyüe odeli olarak da adlandırılaktadır. Harrod ve Doar birbirlerinden bağısız olarak geliştirdikleri bu büyüe odeli, teoride büyüeyi ilk kez sisteatik olarak ele alan odel konuundadır. Model; Keynes in büyüe ile ilgili statik görüşlerinin, dinaik hale getirilesidir. Keynes in göz ardı ettiği yatırıları kapasite arttırıcı etkisi odele dahil ediliştir. Modelde otono yatırılara yer verileiş, tü yatırıların uyarılış yatırılar olduğu varsayılıştır (Unay, 1999:392). Harrod-Doar büyüe teorisi topla talep, üreti ve istihda arasındaki ilişkileri açıklayarak ekonoinin büyüe hızını belirlerken, iki kavraa dayanaktadır. Bu kavralar arjinal tasarruf oranı ile seraye-hasıla katsayısıdır. Bir ekonoide büyüe oranı arjinal tasarruf oranı ile pozitif, seraye-hasıla katsayısı ile negatif yönlü ilişki içindedir. Yani bir ekonoide arjinal tasarruf oranı ne kadar büyük ise ve seraye-hasıla katsayısı ne kadar küçükse, o ekonoinin büyüe hızı o derecede büyük olacaktır. Bir başka ifade ile, bir ekonoide yatırı iktarı tasarruf hacine eşit olduğunda arjinal tasarruf eğilii ile seraye-hasıla katsayısı tarafından belirlenen oranda ekonoi büyüyecektir (Dinler, 2000: ). Harrod-Doar büyüe odelleri gelişiş ekonoiler için kuruluşlardır. Modellerin teel aacı; ekonoiyi, işsizlik ve enflasyon ortaına sokadan yürütebilektir. Gelişekte olan ülkelerde tek aaç bu olayıp aynı zaanda ekonoinin yeterli bir hızla büyüesi de öne taşıaktadır. Harrod-Doar ise odellerinde işin bu yönü üzerinde hiç duraışlardır (Acar, 2002:92). Beşinci odel ise Neo-klasik büyüe odelidir. Bu odel bir çok iktisatçının çalışaları sonucu doğasına karşılık Robert Solow diğerlerine göre öne çıkaktadır. Solow neo-klasik büyüe odelinde, eek hacindeki değişeleri dikkate alarak eek ve serayenin birbirlerine ikae olabileceklerini belirtektedir. Solow, büyüenin değişken faktör oranları ve esnek faktör fiyatları nedeni ile istikrarsız olaayacağını kanıtlaaktadır. Bu odele göre nüfus artışı ve teknolojik ilerlee büyüenin kaynağını oluşturaktadır. Solow; iş gücünün, dışsal bir faktör olduğunu ve nüfus artışına bağlı olarak arttığını düşünektedir (Savaş, 1999:853). Çünkü illi gelir büyüe oranı, eek büyüe oranından etkilenektedir. Seraye stoku büyürken eek stoku artazsa, serayenin arjinal verii ve illi gelir büyüe oranı azalarak sıfıra düşektedir (Şahin, 1997:555). Özellikle iş gücüne katılan nüfustaki artış seraye arzında eydana gelen artıştan daha büyük olursa, ekonoide faiz oranları yükselecek ve reel ücret oranlarında gerileeler kaydedilecektir. Seraye birikiindeki büyüe eek arzındaki büyüeden fazla gerçekleşirse de bu takdirde faizlere oranla ücretler genel seviyesi yükselecektir. Solow, eek ve serayenin farklı oranlarda gelişebileceğini belirterek odelini Cobb-Douglas üreti fonksiyonuna dayandırarak açıklaaya çalışaktadır. 66

5 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: Altıncı odel ise İçsel büyüe teorisidir. İçsel büyüe teorisinin öncülüğünü P.Roer ve R.Lucas yapaktadır. İçsel büyüe teorisinde serayenin he fiziksel serayeyi he de eek girdisinin var olan serayeyi veya kısaca beşeri serayeyi kapsadığı kabul edilektedir. Bir başka ifade ile içsel büyüe teorisi bilgiyi ve beşeri serayeyi ön plana çıkaran bir odel (Ünsal, 2000:283) olaktadır. Lucas a göre, eğiti sektörüne yapılan yatırılarla oluşan beşeri seraye iktisadi büyüeyi belirleyen teel faktörü oluşturaktadır. Çünkü eğitie yapılan yatırılar üretide verii arttıraktadır. Modele göre eğitiin yarattığı olulu dışsallıklar nedeni ile büyüe sürecinde azalan veriler kanunu işleeektedir. Bu nedenlerle bir ekonoide tasarruf eğilii yükselirse, ardından seraye stoku ve büyüe hızı yükselecektir (Unay, 1999:413). Bir başka ifade ile fiziksel serayenin artası aynı zaanda fiziksel ve beşeri serayenin artası olacağından azalan veriler kanunu işleeyecektir. 3. Türkiye Ekonoisinde Büyüe ve İşsizlik Oranları Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Ekonoetrik Analizi Uygulaalı ekonoetrik bir çalışa yapılırken odelde yer alan değişkenler arasındaki nedensel ilişkisinin yönü iktisat teorisinden elde edilen teorik bilgiye göre belirlenektedir. Klasik regresyon analizi, kullanılan odelin doğru olduğu varsayıına dayanakta olup nedenselliğin yönü odelde belirlenektedir. Bazı durularda da iktisat teorisinde yer alan değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri araştırılarak, teorinin geçerli olup oladığının belirlenesi gerekektedir. Büyüe ve işsizlik arasındaki ilişkiye ait teorik yapı incelendiğinde nedensellik açısından farklı görüşlerin olduğu görülektedir. Bu çalışada Türkiye ekonoisinde dönei içinde iki değişken arasındaki ilişkinin yönü nedensellik analizi ile tespit edileye çalışacaktır. Uygulaalı ekonoetrik çalışalarda nedenselliğin yönünü belirleek aacıyla kullanılan farklı testler bulunaktadır (Granger, Sis, Haugh.vb.). Bu çalışada büyüe ve işsizlik oranı arasındaki nedenselliğin yönü ile ilgili hipotezleri test etek için Granger (1969) nedensellik testi ve Hsiao (1981) tarafından geliştirilen Son Tahin Hata Kriteri (Final Prediction Error) kullanılacaktır. Nedenselliğin yönü değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü belirleekte olup Granger nedensellik testinde üç farklı duru bulunaktadır. Bunlar; * Tek yönlü nedensellik: Y=f(x) biçideki tek denkleli bir odelde Y bağılı değişken, X ise bağısız değişkendir. Burada X ten Y ye doğru bir nedensellik ilişkisi bulunaktadır (X Y). Bağısız değişken, neden konuunda olup bağılı değişken üzerinde bir sonuç etkisi yarataktadır. Bu tek yönlü bir sonuç oluşturaktadır. Bu tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin varlığını gösterekte olup bu ilişki (Y X) olarak da belirlenebilektedir. * Çift yönlü nedensellik: Değişkenler arasında karşılıklı bir etki olabilir (X Y). 67

6 Türkiye Ekonoisinde Büyüe İle İşsizlik Oranları Arasındaki Nedensellik İlişkisi * Bu iki değişkenin birbirini etkileeesi yani birbirinden bağısız olasıdır. Kısaca değişkenler arasında bir ilişki bulunadığı söylenebilir. Çalışaızda yılları arasında büyüe oranı ile işsizlik oranı arasındaki nedensellik ilişkisinin yönünün belirlenesi için çeşitli analizler yapılacaktır. Bu değişkenlerin grafikleri (grafik-1-büyüe oranı ve grafik-2-işsizlik oranı) aşağıdaki gibidir. Grafik BY Grafik IS yılları arasındaki dönede bu iki değişken arasındaki ilişkinin yönünü belirleek için önce Granger nedensellik testi uygulanacaktır. Uygulaada nedensellik testlerinin yapılabilesi için öncelikle bu değişkenlere ait serilerin durağan olası gerekektedir. Bu nedenle de öncelikle bu iki değişkene ait serilerin durağan olup oladıkları araştırılacaktır. 68

7 p Δ Y = α + γ Y + β t + β Δ Y + ε ( ) t 0 t 1 i t i + 1 t i = 2 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: Durağanlık Analizi Eğer bir zaan serisi durağansa, ortalaası, varyansı ve kovaryansı zaan içerisinde değişeektedir. Bir zaan serisinin ortalaasının, varyansının ve kovaryasının zaan içerisinde sabit kalası zayıf durağanlık olarak tanılanakta olup kovaryans durağanlık veya ikinci ertebeden durağanlık olarak da ifade edilektedir (Darnell, 1994:386). Bu aynı zaanda geniş anlada durağanlık olarak da bilinektedir. Bir stokastik sürecin ortak ve koşullu olasılık dağılıı zaan içinde değişiyorsa bu seri güçlü anlada durağan olarak isilendirilir (Chareza-Deadan, 1993:118). Genelde uygulaa yapılırken kovaryans durağanlık kavraı yeterli olaktadır. Makroekonoik zaan serileri genellikle durağan değildir. Bu özelliğe sahip olan seriler birinci veya ikinci farkları ya da logaritaları alınarak durağan hale getirilektedir. Durağanlığın saptanabilesi için kullanılan pek çok test bulunaktadır. Bu çalışada değişkenlere ait verilerin durağanlığı Genişletiliş Dickey-Fuller biri kök testi (ADF) kullanılarak test edilecektir. Dickey-Fuller testi, hata terilerinin otokorrelasyon içeresi halinde kullanılaaaktadır. Zaan serisinin gecikeli değerleri kullanılarak hata teriindeki otokorrelasyon ortadan kaldırılabilektedir. Dickey-Fuller bağılı değişkenin gecikeli değerlerini, bağısız değişken olarak odele dahil eden yeni bir test geliştiriştir. Bu test Genişletiliş Dickey-Fuller testidir. Burada gecikeli değişkene ait uygun gecike ertebesi belirlenirken Akaike ve Schwarz kriterlerinden yararlanılaktadır. Bu test için önerilen odeller aşağıda gösterilektedir (Enders,1995;225). Δ Yt = γ Yt 1 + β iδy t i+ 1 + ε t (3.1) i= 2 Δ Yt = α 0 + γyt 1 + β iδy t i+ 1 + ε t (3.2) i= 2 Δ t 0 t 1 i t i+ 1 i= 2 Y = α + γy + β t + β ΔY + ε t (3.3) Bu testin sonucunda elde edilen τ değeri Dickey-Fuller tarafından hesaplanan (Mac Kinnon tarafından yeniden düzenlenen) tablo değerleri ile karşılaştırarak γ=0 hipotezi test edilektedir (Enders,1995,221). Sıfır hipotezi serinin durağan oladığını ve biri köke sahip olduğunu (Ho:γ=0), alternatif hipotez ise serinin durağan olduğunu gösterektedir. Diğer biri kök testleri içinde etkin bir test olan Genişletiliş Dickey-Fuller testi uygulaada yaygın olarak kullanılaktadır. 69

8 Türkiye Ekonoisinde Büyüe İle İşsizlik Oranları Arasındaki Nedensellik İlişkisi Aşağıda verilen sonuçlar incelendiğinde (tablo-1) işsizlik oranına (İŞ) ait serinin düzey değerinde durağan oladığı, birinci farkı alındığında durağan hale geldiği görülektedir. Büyüe oranına ait seri ise (BÜ) durağan özellik gösterektedir. Tablo:1 Değişkenler için Genişletiliş Dickey-Fuller (ADF) Testi Sonuçları Değişkenler Düzey Değeri Birinci Farklar İS BÜ *%5 için tablo değeri:-2.98 *ADF testi için uygun gecike uzunluğu Schwarz kriteri yardııyla 1 olarak belirleniştir. *Burada sabit terili seçenekler üzerinden ADF biri kök testi yapılıştır. Çünkü burada yer alan 2 seri öneli bir trend etkisi içerez (Kadılar, 2000:33). *Eğer τ istatistiğinin hesaplanan utlak değeri, kritik değerlerinin utlak değerinden büyükse serinin durağan olduğunu gösteren hipotezi reddedeeyiz. Diğer yandan bu değer kritik değerin altında ise zaan serisi durağan değildir (Gujarati,1995:719). 3.2 Granger Nedensellik Testi Değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü belirleek aacıyla Granger nedensellik testi (Granger,1969; ) yapılıştır. Granger in nedensellik testi aşağıdaki denkleler yardıı ile yapılaktadır. X Y t t = = iyt i + B j X t j + i= 1 j= 1 α u ( 3.4) i X t i + δ jyt j + i= 1 j= 1 λ u (3.5) 1t 2t Burada gecike uzunluğunu gösterekte olup, u 1t ve u 2t hata terilerinin birbirinden bağısız oldukları (white noise) varsayılaktadır (Granger, 1969:431). (3.1) nuaralı denkle X ten Y ye doğru nedenselliği, (3.2) nuaralı denkle ise Y den X e doğru nedenselliği gösterektedir. (3.1) nuaralı denklede önce bağılı değişken uygun gecike sayısı ile odele dahil edilekte ve sonra diğer değişkende aynı gecike sayısı ile odele katılaktadır. Bu odellere ait hata kareler toplaları bulunaktadır. Daha sonra Wald tarafından geliştirilen F istatistiği hesaplanaktadır (Işığıçok, 1994:94). 70

9 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: F ( ; n 2) ( ESS r ESS ur ) = ( ESS ) n 2 ur (ESS:Hata kareler toplaını, ur:sınırlandırılaış odeli r:sınırlandırılış odeli gösterektedir). Hesaplanan F istatistiği (;n-2) serbestlik derecesindeki α anlalılık düzeyindeki tablo değerinden büyükse sıfır hipotezi reddedilektedir. Bu hipotezin reddedilesi odelde yer alan katsayıların anlalı olduğunu ifade etektedir. Örneğin Xt değişkeninden Yt değişkenine doğru nedenselliğin olası duruunda (3.4) nuaralı denklee dahil edilen değişkenlerin katsayıları istatistiksel anlalı olacaktır (Granger,1969:431). Durağanlık analizi yapılan bu iki veri arasındaki gecike genişliğinin çeşitli değerleri için yapılan Granger nedensellik testinin sonuçları aşağıdaki (tablo-2, tablo-3, tablo- 4) gösterilektedir. Granger nedensellik testi yapılırken gecike uzunluğunun belirlenebilesi için bir ön bilgi bulunaaktadır. Gecike sayıları genellikle araştıracılar tarafından belirlenektedir. Literatürde gecike değerleri aylık veriler kullanılan çalışalarda 12 yada 24, evsisel veriler kullanılan çalışalarda ise 4 ve 8 yada 12 olak üzere çoğunlukla aynı büyüklükte ele alınaktadır (Kadılar, 2000:54). Çalışaızda yıllık veriler kullanıldığı için gecike uzunlukları 1, 2 ve 3 olarak alınış olup bu gecike uzunluklarına ait sonuçlar aşağıdaki tablolarda gösteriliştir. Tablo: 2 Gecike için Granger Nedensellik Testi Sonuçları Nedenselliğin Yönü F değeri Olasılık Değeri Karar BY DIS Reddedin DIS BY Reddedin Tablo: 3 Gecike için Granger Nedensellik Testi Sonuçları Nedenselliğin Yönü F değeri Olasılık Değeri Karar BY DIS Reddedin DIS BY Reddedin Tablo: 4 Gecike için Granger Nedensellik Testi Sonuçları Nedenselliğin Yönü F değeri Olasılık Değeri Karar BY DIS Reddedin DIS BY Reddeteyin *Tablolardaki işsizlik oranının başındaki D harfi bu serinin durağan hala gelebilesi için bir farkının alındığını gösterektedir. Her üç gecike için ayrı ayrı elde edilen test sonuçları incelendiğinde (Tablo:2 ;3 ;4); Büyüe oranı,işsizlik oranının Granger nedeni değildir sıfır hipotezi %5 anlalılık 71

10 Türkiye Ekonoisinde Büyüe İle İşsizlik Oranları Arasındaki Nedensellik İlişkisi düzeyinde reddedileez. Kısaca büyüe oranından işsizlik oranına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi evcut değildir (BY / DİS). İşsizlik oranı, büyüe oranının granger nedeni değildir sıfır hipotezi ise %5 anlalılık düzeyinde 1. ve 2. gecikelerde reddedileez. Fakat 3. gecikede ise bu hipotez reddedilir. Yani işsizlik oranından büyüe oranına doğru (DİS BY) şeklinde tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olup oladığı konusunda ta bir karar verileeektedir. Yukarıdaki analizin sonuçlarından da anlaşıldığı gibi Granger nedensellik testi çözüleede kullanılan gecike sayısına duyarlı olup nedenselliğin yönü gecikeli teri sayısına öneli ölçüde bağlı bulunaktadır. Bu nedenle Davidson-Mac Kinnon fazla sayıda gecike kullanayı önerektedirler (Gujarati,1995: ). 3.3 Hsiao nun Granger Nedensellik Testi Daha öncede belirttiğiiz gibi Granger nedensellik testinde uygun gecike sayısının () belirlenebilesi için bir ön bilgi bulunaaktadır Bu teste gecike sayısı, tü değişkenler için aynı büyüklükte olup uygulaacı tarafından belirlenektedir. Granger nedensellik testinde gecike uzunluğunun keyfi olarak belirlenesi yukarıdaki analizde de görüldüğü gibi test sonuçlarının yoruunda farklılıklara neden olaktadır. Hsiao (1979), (1981) ve (1982) yıllarındaki çalışalarında uygun gecike uzunluğunu belirleek aacıyla Akaike nin FPE (son tahin hata) kriterini kullanıştır. Uygun gecike uzunluğu bu kriterin çeşitli gecike sayılarında aldığı en küçük değere göre belirlenektedir. Bütün değişkenler içsel olarak ele alınırken %1 ve %5 anlalılık düzeyleri dikkate alınaaktadır. Ayrıca bu kriter ikiden çok değişkenli durular da nedensellik testi yapak içinde kullanılaktadır (Işığıçok,1994:104). Thornton ve Batten (1985), Hwang (1991), Chang-Lai (1997) tarafından yapılan çalışalarda Hsiao nun geliştirdiği ve son tahin hata kriterine dayanan yöntein gecike uzunluğu seçii ve saptanasında daha sağlıklı sonuçlar sağladığı bulunuştur. Hsiao nun yöntei iki aşaadan oluşaktadır. İlk aşaada; bağılı değişkenin gecikeli değerlerinin bağısız değişken olarak kabul edildiği otoregresif regresyon odelleri oluşturularak tahin edilektedir. d( Yt ) = α + βd( Yt i ) + ε1 t i= 1 (3.6) Gecike uzunluğu i=1... e kadar olup örnek büyüklüğüne ve ekonoik sürece bağlı bulunaktadır. Bu değeri örnek büyüklüğüne bağlı olarak ükün olduğunca geniş tutakta fayda vardır. Bağılı değişkenin kendi gecikeli değerlerine bağlı olarak oluşturulan regresyon odellerine ait son tahin hata kriterleri hesaplanaktadır. Bu kriterin en küçük olduğu gecike sayısı bu değişkenin gecike sayısı olarak belirlenektedir (*). 72

11 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: FPE T ( ) = T 1 ESS ( T ) T; örnek büyüklüğünü ve ESS; hata kareler toplaını gösterektedir. İlk değişkene ait gecike uzunluğu saptandıktan sonra ikinci aşaada bu gecike değeri korunarak diğer değişkenin gecikeli değerleri regresyon denkleine eklenektedir (Aqeel-Butt, 2001:105). * n d( Yt ) = α + βd( Yt i ) + γd( X t j) + ε 2t i= 1 J = 1 (3.7) Bütün regresyon denkleleri için son tahin hata kriterleri FPE (;n) hesaplanır. En küçük son tahin hata kriterine sahip olan odeldeki gecike sayısı diğer değişkenin gecike uzunluğunu gösterektedir (n*). Eğer FPE (*)<FPE (*;n*) ise X t Y t nin granger nedeni değildir. Diğer yandan FPE(*) > FPE (*;n*) ise X t Y t nin granger nedenidir ( Aqeel-Butt, 2001:106).Bu yönte her denkle için tekrarlanır(sıfır hipotezi nedenselliğin yönü geçersiz şeklinde kurulur). Çalışaızın bu kısında ise büyüe ve işsizlik arasındaki nedensellik ilişkisi FPE kriteri yardııyla araştırılacaktır.. Bağılı Değişkenler Tablo5:En Küçük FPE Değerlerinin Hesaplanasıyla Elde Edilen Nedensellik Test Sonuçları Bağısız Değişkenler FPE BY(1) BY BY(1) DİS(3) DİS DİS(1) 0.83 DİS(1) BY(1) 0.90 Nedensellik Test Sonuçları > DİS BY 0.83 < 0.90 BY / DİS *Parantez içinde olan değerler en küçük FPE değeri için uygun gecike sayısını gösterektedir. Tablo-5 incelendiğinde büyüe oranının bağılı değişken olarak alındığı,iki bağısız değişkenli denklein en küçük FPE değeri,tek bağısız değişkenli denklein en küçük FPE değerinden küçüktür (22.91<29.36). Bunun sonucunda işsizlik oranının büyüe oranının nedeni olduğu belirlenektedir (DİS BY). 73

12 Türkiye Ekonoisinde Büyüe İle İşsizlik Oranları Arasındaki Nedensellik İlişkisi İşsizlik oranının bağılı değişken olarak alındığı denklee ait sonuçlar incelendiğinde büyüe oranının işsizlik oranının nedeni oladığı görülektedir (BY / DİS). Büyüe ve işsizlik oranları arasındaki nedensellik ilişkisi, en küçük son tahin hata kriterine (FPE) dayanarak incelendiğinde işsizlik oranından büyüe oranına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğu görülektedir SONUÇ Bu çalışada büyüe oranı ile işsizlik oranı arasındaki ilişkinin yönü Granger ve Hsiao nun nedensellik testleri yardııyla araştırılıştır. Yukarıda da belirttiğiiz gibi Granger nedensellik testinde gecike uzunluğunun uygulaayı yapan tarafından keyfi olarak ve tü değişkenler için aynı sayıda belirlenesi bu teste gelen en öneli eleştirilerdendir. Yaptığıız çalışada da bu tespit ediliş olup, uygun gecike uzunluğunun seçii literatürde bu uzunluğu belirleek için kullanılan diğer kriterlere göre daha iyi sonuç veren Akaike tarafından geliştirilen ve Hsiao tarafından kullanılan son tahin hata (FPE) kriteri ile belirlenerek nedenselliğin yönü tespit ediliştir. Türkiye ekonoisi tarihi incelendiğinde ekonoinin daia büyüe eğiliinde olduğu fakat sürdürülebilir bir büyüenin sağlanaadığı ve işsizlik sorununun da önleneediği görülektedir. Türkiye ekonoisinde sürdürülebilir bir büyüenin sağlanaaasının ve işsizlik sorununun giderileeesinin bir çok ekonoik ve sosyal nedeni bulunaktadır. Yapılan araştıra sonucu Türkiye ekonoisinde büyüe oranı ile işsizlik oranı arasında karşılıklı bir nedensellik ilişkisi bulunaaktadır. Nedensellik ilişkisinin yönü sadece işsizlik oranından büyüe oranına doğru bulunakta, büyüe oranından işsizlik oranına doğru bir nedensellik ilişkisi ise bulunaaktadır. Bir başka ifade ile Türkiye ekonoisinde işsizlik, iktisadi büyüeyi etkileyen faktörler içinde yer alakta da fakat iktisadi büyüenin yüksek veya düşük oranda gerçekleşesi işsizliğin oluşasında veya işsizliğin önlenebilesinde her hangi bir etkiye sahip bulunaaktadır. Bu sonuç da bize özellikle son yıllarda Türkiye ekonoisinde büyüe oranının yüksek seviyede gerçekleşesine rağen işsizlik oranında gerçekleşen yüksek oranları açıklaaktadır. Bir başka ifade ile işsizlik oranında gerçekleşen yüksek seviyenin nedenlerinin büyüe oranı ile ilişkisinin bulunadığını işsizliğin oluşasının başka faktörlere bağlı bulunduğunu açıklaaktadır. Bu sonuç aynı zaanda Türkiye ekonoisinde yüksek büyüe oranı gerçekleştirerek işsizliği önlee aaçlı uygulanan iktisat politikalarının yanlışlığını ortaya koyaktadır. Çünkü Türkiye ekonoisinde gerçekleşen iktisadi büyüe seraye-yoğun bir büyüe olup üretide eek-seraye bileşi yüzdesi de seraye lehine gerçekleşektedir. Böyle bir gelişe aynı zaanda üretide teknolojinin etkisinin yüksek seviyede görülesine bağlı bulunaktadır. Bu teknolojiye uygun eek arzının Türkiye de olaası da işsizlik oranı üzerinde etkili olusuz bir etkiye neden olaktadır. Burada göz ardı edilen öneli nokta ise içsel büyüe teorisinde de belirtildiği gibi beşeri serayenin iktisadi büyüe ile arasındaki 74

13 Ekonoetri ve İstatistik Sayı: ilişkidir. Türkiye deki beşeri seraye yatırılarının yetersiz olası ve bu yatırıları arttırıcı politikaların geliştirileesi iktisadi büyüe ve dolaylı olarak da işsizlik üzerinde olusuz etkiler de bulunaktadır. Türkiye ekonoisinde nedensellik ilişkisinin yönünün sadece işsizlik oranından büyüe oranına doğru olası Solow büyüe odeli ile çakışaktadır. Solow; iş gücünün, dışsal bir faktör olduğunu ve nüfus artışına bağlı olarak arttığını belirtektedir. Çünkü iktisadi büyüe oranı, işsizlik oranından etkilenektedir. Türkiye de reel yatırıların hızlı nüfus artışı ile birlikte son yıllarda artış gösteresine rağen, reel yatırıların bu nüfus artışını karşılayabilecek iktara yükseleeesi, işgücüne katıla oranını arttıraaıştır. Bir başka ifade ile Türkiye deki nüfus iktarı artakta aynı zaanda işsizlik oranı da yükselekte yani iktisadi büyüe eek arzı fazlalığını assedeeektedir. Bu assedeeenin en öneli nedeni ise yukarıda belirtilen beşeri seraye yatırılarının yetersizliği, eeğin üretideki verililik artışının sağlanaaası ve eeğin beşeri olarak niteliğinin arttırılaaasıdır. Türkiye ekonoisindeki iktisadi büyüe politikaları, beşeri seraye yatırılarını dikkate alarak geliştirilip reel anlada ekonoinin büyüesine yönelik olalıdır. Ancak bu tür iktisat politikalarının uygulanası ile sürdürülebilir bir iktisadi büyüe sağlanabilecek ve işsizlik oranı düşük seviyelere inebilecektir. KAYNAKÇA *ACAR, Yalçın; İktisadi Büyüe ve Büyüe Modelleri, 4.Baskı, Vipaş A.Ş., Bursa-2002 *ARESTIS, Philip-DUNN, Stephen P.-SAWYER, Malcol; Post Keynesian Econoics And Its Crities, Journal Of Post Keynesıan Econoics, Suer 99, Vol.21, Issue 4 *AQEEL, A.-BUTT, M.S.; The Relationship Between Energy Costuption and Econoic Growth in Pakistan, Asia-Pacific Developent Journal, Deceber-2001, Vol.8, No:2 *CHAREMZA, W.W.-DEADMAN, D.F.; New Directions In Econoetric Practice, Edward Elgar Publishing Liitted, England-1993 *DARNELL, A.C.; A Dictionary Of Econoetrics, Printed and Bound In Great Britain By Hartnolls Liited, Bodin-Cornwall, England-1994 *DIPENDRA, Sinha; The Role Saving In Pakistan s Econoic Growth, Journal Of Applied Business Research, Winter 98/99, Vol.15, Issue 1 *DİNLER, Zeynel;.İktisada Giriş, 6.Baskı, Ekin Kitabevi Yayınları, Bursa-2000 *ENDERS, W.; Applied Econoetric Tie Series, Jonh Wiles and Sons, Canada-1995 *GRANGER, C.W.J.; Investigating Causal Relations By Econoetric Models and Cross- Spectral Methods, Econoetrica, (37) 1969 *GUJARATI, D.N.; Basic Econoetrics, Mc Graw-Hill, Literatür Yayıncılık, Third Edition, İstanbul-1995 *HIGGINS, Anthony-WRIGT, J.W.; Keynes Antagonist: Correspondence Between Alvin Hansen And Dennis Hole Robertson, Aerican Econoist, Spring 98, Vol.42 Issue 1 *HİÇ, Mükerre; Büyüe ve Gelişe Ekonoisi, Menteş Kitabevi, İstanbul-1988 *HYMAN, David V.; Econoics, Irwin, North Carolina State University

14 Türkiye Ekonoisinde Büyüe İle İşsizlik Oranları Arasındaki Nedensellik İlişkisi *IŞIĞIÇOK, E.; Zaan Serilerinde Nedensellik Çözüleesi, Uludağ Üniversitesi Basıevi, Bursa-1994 *KADILAR, C.; Uygulaalı Çok Değişkenli Zaan Serileri Analizi, Büro Basıevi, Ankara-2000 *KILIÇBAY, Ahet; Türk Ekonoisi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Yayın No:263, 5.Baskı, İstanbul-1994 *PARASIZ, İlker; Ekonoi Sözlüğü, Ezgi Kitabevi, Bursa-1999 *PAYA, Merih; Para Teorisi ve Para Politikası, Filiz Kitabevi, 2.Baskı, İstanbul-1998 *SAVAŞ, Vural Fuat; İktisadın Tarihi, 3.Baskı, Siyasal Kitabevi, Ankara-1999 *SEYİDOĞLU, Halil; Ekonoik Teriler, Güze Can Yayınları, İstanbul-1999 *ŞAHİN, Hüseyin; İktisada Giriş, 5.Baskı, Ezgi Kitabevi, Bursa 1997 *UNAY, Cafer; Makro Ekonoi, 7.Baskı, Vipaş A.Ş., Bursa-1999 *ÜNSAL, Erdal M.; Makro İktisat, İaj Yayıncılık, Ankara-2000 *WILLIAM, Milberg; Natural Order And Postodernis In Econoic Thought, Socıal Research, Suer 93, Vol.60, Issue 2 *YILMAZ, Selan; Makroekonoik Teoride Yatırı, Büyüe ve Enflasyon, Beşir Kitabevi, İstanbul

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract SESSION 1 Turiz Gelirlerinin Ekonoik Büyüe Üzerine Etkileri: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Affects of Touris Revenues on Econoic Growth: A Panel Cointegration and Causality Analysis Ahet

Detaylı

Ekonomik Büyüme İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşımı 1

Ekonomik Büyüme İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşımı 1 Ekonoik Büyüe İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşıı 1 Öğr.Gör. İset Göçer Adnan Menderes Üniversitesi Arş.Gör. Mehet Mercan Hakkari Üniversitesi Öğr.Gör. Şahin Bulut Adnan Menderes

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 Dulupınar Üniversitesi Sosyal Bililer Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 TÜRKİYE DE PARA TALEBİ İSTİKRARLILIĞININ TESTİ: KAYAN PENCERELERDE SINIR TESTİ YAKLAŞIMI Veli Yılancı, Arş.Grv., İstanbul Üniversitesi,

Detaylı

Finansal Varlık Fiyatlama Modelleri Çerçevesinde Piyasa Risklerinin Hesaplanması: Parametrik Olmayan Yaklaşım

Finansal Varlık Fiyatlama Modelleri Çerçevesinde Piyasa Risklerinin Hesaplanması: Parametrik Olmayan Yaklaşım Bankacılar Dergisi, Sayı 6, 007 Finansal Varlık Fiyatlaa Modelleri Çerçevesinde Piyasa Risklerinin Hesaplanası: Paraetrik Olayan Yaklaşı Yrd. Doç. Dr. Kutluk Kağan Süer Aycan Hepsağ Bu çalışada, 05/01/000

Detaylı

KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr

KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr 29 KMÜ Sosyal ve Ekonoik Araştıralar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.ku.edu.tr Karaanoğlu Mehetbey Üniversitesi (KMÜ) Öğrencilerinin Barına Sorunlarının Tespiti ve Değerlendirilesi *

Detaylı

DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME

DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME Cilt, Sayı 1, 1 ISSN: 139-8 (Online) DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME Aslı YENIPAZARLI Adnan Menderes Üniversitesi Nazilli İ.İ.B.F. İktisat Bölüü İsabeyli Yerleşkesi- Nazilli E-posta: ayenipazarli@adu.edu.tr

Detaylı

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:211 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Kau Harcaaları ve Ekonoik Büyüe İlişkisi: Türkiye ye İlişkin Apirik Kanıtlar Yrd. Doç. Dr. Öer Faruk ALTUNÇ Muş Alparslan

Detaylı

İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve İşsizlik: Türkiye Örneği*

İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve İşsizlik: Türkiye Örneği* Volue 4 Nuber 1 2013 pp. 103-120 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.co İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği* İset Göçera Mehet Mercanb Osan Pekerc Özet: 2008 küresel ekonoik krizinin

Detaylı

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Atatürk Ü. İİBF Dergisi, 10. Ekonoetri ve İstatistik Sepozyuu Özel Sayısı, 2011 243 MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Fata GÜNDOĞDU 1 Hayati

Detaylı

sonucu kamu harcamaları artırıldığı zaman faiz oranı ne kadar çok yükseliyorsa, her bir durumda maliye politikasının dışlama etkisi o kadar büyük

sonucu kamu harcamaları artırıldığı zaman faiz oranı ne kadar çok yükseliyorsa, her bir durumda maliye politikasının dışlama etkisi o kadar büyük Uluslararası Sosyal Araştıralar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 8 Sayı: 39 Volue: 8 Issue: 39 Ağustos 215 August 215 www.sosyalarastiralar.co Issn: 137-9581 PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract.

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract. SESSION 1 Enflasyon ile İşsizlik Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Test Edilesi: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Causal Relationship between Inflation and Uneployent: A Panel Cointegration

Detaylı

KUŞADASI YÖRESİ RÜZGAR VERİLERİNİN DENİZ YAPILARININ TASARIMINA YÖNELİK DEĞERLENDİRİLMESİ

KUŞADASI YÖRESİ RÜZGAR VERİLERİNİN DENİZ YAPILARININ TASARIMINA YÖNELİK DEĞERLENDİRİLMESİ KUŞADASI YÖRESİ RÜZGAR VERİLERİNİN DENİZ YAPILARININ TASARIMINA YÖNELİK DEĞERLENDİRİLMESİ Gündüz GÜRHAN Dokuz Eylül Üniversitesi, Deniz Bilileri ve Teknolojisi Enstitüsü İnciraltı/İzir E-Posta:gunduz.gurhan@deu.edu.tr

Detaylı

TOA27 KOPOLİİMİD MEMBRAN MALZEMELERİNİN AYIRMA ÖZELLİKLERİNİN GRUP KATKISI YÖNTEMLERİ İLE TEORİK OLARAK HESAPLANMASI

TOA27 KOPOLİİMİD MEMBRAN MALZEMELERİNİN AYIRMA ÖZELLİKLERİNİN GRUP KATKISI YÖNTEMLERİ İLE TEORİK OLARAK HESAPLANMASI TOA27 KOPOLİİMİD MEMBRAN MALZEMELERİNİN AYIRMA ÖZELLİKLERİNİN GRUP KATKISI YÖNTEMLERİ İLE TEORİK OLARAK HESAPLANMASI Sadiye Halitoğlu, Ş. Birgül Tantekin-Ersolaz İstanbul Teknik Üniv., Kiya-Metalurji Fak.,

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

Kamu Yatırımları ve Yeni Firma Oluşumu Arasındaki edensel Đlişkiler: Türkiye nin Đlleri Üzerine Dinamik Panel Veri Analizleri *

Kamu Yatırımları ve Yeni Firma Oluşumu Arasındaki edensel Đlişkiler: Türkiye nin Đlleri Üzerine Dinamik Panel Veri Analizleri * Kau Yatırıları ve Yeni Fira Oluşuu Arasındaki edensel Đlişkiler: Türkiye nin Đlleri Üzerine Dinaik Panel Veri Analizleri * Đbrahi Al ** - M. Keal Değer *** - Murat Can Genç **** Özet: Bu çalışa, Türkiye

Detaylı

Sulamada Kullanılan Santrifüj Pompalarda Kavitasyon Karakteristiklerinin Belirlenmesi*

Sulamada Kullanılan Santrifüj Pompalarda Kavitasyon Karakteristiklerinin Belirlenmesi* Tarısal Mekanizasyon 23. Ulusal Kongresi, 6-8 Eylül 2006, Çanakkale 205 Sulaada Kullanılan Santrifüj Popalarda Kavitasyon Karakteristiklerinin Belirlenesi* Tanzer Eryılaz (1) Sedat Çalışır (1) (1) S.Ü.Ziraat

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

2. Kütlenin korunumu ve Endüstriyel fırınlarda uygulanması

2. Kütlenin korunumu ve Endüstriyel fırınlarda uygulanması ENDÜSTRİYEL FIRINLARDA KÜTLE VE ENERJİ ANALİZİ Endüstriyel Fırınlar Endüstriyel fırınlar ergite, ısıl işle, pişire, kuruta, teperlee ve benzeri işleleri gerçekleştirek için sanayide yaygın bir biçide kullanılaktadır

Detaylı

The Impact of Custom Union on the Foreign Trade of Between Turkey and EU (15)

The Impact of Custom Union on the Foreign Trade of Between Turkey and EU (15) GOÜ. Ziraa Fakülesi Dergisi, 7, 4 (), 43-49 Gürük Birliğinin Türkiye nin Avrupa Birliği (5) İle Dış Ticarei Üzerine Ekileri Orhan Gündüz Keal Esengün - Tarı İl Müdürlüğü, Proje ve İsaisik Şubesi, Malaya

Detaylı

BÖLÜM HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI AMAÇ

BÖLÜM HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI AMAÇ BÖLÜM HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI AMAÇ Havalandıra kanallarını tasarlayabile ve fan seçiine esas olacak basınç kaybı ve debi değerlerini esaplayabile.. HAVALANDIRMA KANALLARININ TASARIMI.1. Standart

Detaylı

ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ

ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ The Journal of Acadeic Social Science Studies International Journal of Social Science Volue 6 Issue 3, p. 1217-1230, March 2013 ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ THE SIGNIFICANCE

Detaylı

BİR İMALAT ŞİRKETİNİN İYİLEŞTİRME PROJESİ SEÇİMİNDE BULANIK ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİNİN UYGULANMASI

BİR İMALAT ŞİRKETİNİN İYİLEŞTİRME PROJESİ SEÇİMİNDE BULANIK ANALİTİK HİYERARŞİ SÜRECİNİN UYGULANMASI Süleyan Deirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bililer Fakültesi Dersi Y.05, C.0, S.3, s.39-340. Suleyan Deirel University The Journal of Faculty of Econoics and Adinistrative Sciences Y.05, Vol.0, No.3,

Detaylı

ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI

ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ AYNALARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI Ali eal YAUT Erkan DİMEN Aet ABUL ÖZET Yapılan bu çalışayla, örtüaltı tarısal üretiinde Türkiye'de ilk

Detaylı

TAMSAYILI PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY ÇEŞİTLENDİRME PROBLEMİNİN ÇÖZÜMÜ

TAMSAYILI PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY ÇEŞİTLENDİRME PROBLEMİNİN ÇÖZÜMÜ V. Ulusal Üreti Araştıraları Sepozyuu, İstanbul Ticaret Üniversitesi, - Kası 0 TAMSAYILI PROGRAMLAMA İLE PORTFÖY ÇEŞİTLENDİRME PROBLEMİNİN ÇÖZÜMÜ Ein Başar BAYLAN İstanbul Ticaret Üniversitesi Özet Portföy

Detaylı

Taşıtın hareket etmesi, üretilen tahrik kuvvetinin zemine

Taşıtın hareket etmesi, üretilen tahrik kuvvetinin zemine MAKALE TİCARİ KARAYOLU TAŞITLARINDA KULLANILAN YAVAŞLATICI (RETARDER) FRENLERİN ARACIN TAHRİK SİSTEMİNE DİNAMİK ETKİSİNİN İNCELENMESİ Zafer Güler * BMC San. ve Tic. A.Ş. Pınarbaşı, İzir zafer-guler@hotail.co

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 193

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 193 C.Ü. İkisadi ve İdari Bililer Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 21 193 TÜRKİYE DE KONSOLİDE BÜTÇE AÇIKLARIYLA-İÇ BORÇLANMA FAİZ ORANLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ 1 Osan PEKER * ve Yasin ACAR **

Detaylı

KALİTE STANDARTLARI VE ŞANLIURFA İLİNDEKİ TÜKETİCİLERİN KALİTE STANDARTLARINI ÖNEMSEME DÜZEYLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

KALİTE STANDARTLARI VE ŞANLIURFA İLİNDEKİ TÜKETİCİLERİN KALİTE STANDARTLARINI ÖNEMSEME DÜZEYLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Akadeik Araştıralar ve Çalışalar Dergisi / Journal of Acadeic Researches and Studies Yıl 6 - Sayı 11 Kası 2014 / Volue 6 - Nuber 11 Noveber 2014 Alınış Tarihi: 10.09.2014 Kabul Ediliş Tarihi: 31.10.2014

Detaylı

11. Üretim Bölgeleri Yönünden Karşılaştırma ve Değerlendirme

11. Üretim Bölgeleri Yönünden Karşılaştırma ve Değerlendirme 11. Üreti Bölgeleri Yönünden Karşılaştıra ve Değerlendire Üreti bölgeleri yönünden tuz üreti ve tüketii ile ilgili yapacağıız kısa bir çözülee ile, gelecekteki üreti stratejisine ilişkin birtakı ipuçları

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2005/14 http ://www.tek. org.tr

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2005/14 http ://www.tek. org.tr TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 5/14 hp ://www.ek. org.r TÜRKİYE DE FAİZ ORANI İLE DÖVİZ KURU ARASINDAKİ İLİŞKİ:FAİZLERİN DÜŞÜRÜLMESİ KURLARI YÜKSELTİR Mİ? Orhan Karaca Eki, 5 TÜRKİYE DE FAİZ ORANI

Detaylı

Türkiye de Özel Yatırımlar ve Kamu Yatırımları Arasındaki İlişkinin Ampirik Analizi: Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de Özel Yatırımlar ve Kamu Yatırımları Arasındaki İlişkinin Ampirik Analizi: Sınır Testi Yaklaşımı Ö.F. ALTUNÇ, B. ŞENTÜRK Türkiye de Özel Yatırılar ve Kau Yatırıları Arasındaki İlişkinin Apirik Analizi: Sınır Testi Yaklaşıı Öer Faruk ALTUNÇ * Bilge ŞENTÜRK ** Özet Son yıllarda gelişekte olan ülkelerde

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

DERS ÖĞRETİM PLANI. Dersin Kodu

DERS ÖĞRETİM PLANI. Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Kodu DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 4 Haftalık Uygulama Saati

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI

3 KESİKLİ RASSAL DEĞİŞKENLER VE OLASILIK DAĞILIMLARI ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 İSTATİSTİK ve SAYISAL BİLGİ 11 1.1 İstatistik ve Önemi 12 1.2 İstatistikte Temel Kavramlar 14 1.3 İstatistiğin Amacı 15 1.4 Veri Türleri 15 1.5 Veri Ölçüm Düzeyleri 16 1.6

Detaylı

Ayçiçeğinde (Helianthus annuus L.) Kısıntılı Sulama Analizi

Ayçiçeğinde (Helianthus annuus L.) Kısıntılı Sulama Analizi KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi 8()-005 38 KSU Journal of Siene and Engineering 8()-005 Ayçiçeğinde (Helianthus annuus L.) Kısıntılı Sulaa Analizi Cafer GENÇOĞLAN, Serpil GENÇOĞLAN, Cua AKBAY 3, Kenan UÇAN

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences Paukkale Üniversitesi Mühendislik Bilileri Dergisi Paukkale University Journal of Engineering Sciences ÇOK KRİTERLİ ABC ANALİZİ PROBLEMİNE FARKLI BİR BAKIŞ AÇISI: BULANIK ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ - İDEAL

Detaylı

ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ Aralık 2010

ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ Aralık 2010 EK 7: ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ T. C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİMDE KALİTE ÇALIŞMALARI KOORDİNATÖRLÜĞÜ KALİTE GÜVENCESİ ÇALIŞMALARI: AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI ÖĞRENCİ MEMNUNİYET

Detaylı

İktisat Bölümü Ders Tanımları

İktisat Bölümü Ders Tanımları İktisat Bölümü Ders Tanımları ECON 102 İktisat Sosyolojisi (3,0,0,3,8) İktisat sosyolojisinin temel prensiplerinin sunumu; iktisat sosyolojisinin ekonomik dinamikler üzerindeki etkisinin aktarılması; temel

Detaylı

Ayrım I. Genel Çerçeve 1

Ayrım I. Genel Çerçeve 1 İçindekiler Önsöz İçindekiler Ayrım I. Genel Çerçeve 1 Bölüm 1. Makro Ekonomiye Giriş 3 1.1. Ekonominin Tanımlanması ve Bir Bilim Olarak Ekonomi 4 1.2. Ekonomi Teorisi ve Politikası 5 1.3. Makro Ekonomi

Detaylı

BÖLÜM 5 SPRİNKLER SİSTEMLERİNDE SU İHTİYACI

BÖLÜM 5 SPRİNKLER SİSTEMLERİNDE SU İHTİYACI BÖLÜM 5 SPRİNKLER SİSTEMLERİNDE SU İHTİYACI 5.1 Sprinkler Sistei Su İhtiyacının Belirlenesi 5.2 Tehlike Sınıfına Göre Su İhtiyacının Belirlenesi 5.2.1 Ön Hesaplı Boru Sistelerinde Su İhtiyacı 5.2.2 Ta

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ Rüstem YANAR Yrd.Doç.Dr., Gaziantep Üniv. İİBF, İktisat Bölümü E-posta: yanar@gantep.edu.tr Güldem KERİMOĞLU Gaziantep Üniv. SBE E-posta:

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden

A İKTİSAT KPSS-AB-PS / 2008 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli nedeni aşağıdakilerden 1. Her arz kendi talebini yaratır. şeklindeki Say Yasasını aşağıdaki iktisatçılardan hangisi kabul etmiştir? A İKTİSAT 5. Mikroiktisadi analizde, esas olarak reel ücretlerin dikkate alınmasının en önemli

Detaylı

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 9 () 2009: 25-259 TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ ANALYSIS OF THE CASUAL RELATIONSHIP BETWEEN R&D EXPENDITURES

Detaylı

Bilimsel Süreç Becerilerinin Ortaöğretim 10., 11., 12. Sınıf Kimya Dersi Öğretim Programlarında Temsil Edilme Durumları

Bilimsel Süreç Becerilerinin Ortaöğretim 10., 11., 12. Sınıf Kimya Dersi Öğretim Programlarında Temsil Edilme Durumları Bilisel Süreç Becerilerinin Ortaöğreti 10., 11., 12. Sınıf Kiya Dersi Öğreti Progralarında Tesil Edile Duruları Yrd. Doç. Dr. Abdullah AYDIN Ahi Evran Üniversitesi, Eğiti Fakültesi, Fen Bilgisi Öğretenliği

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

GPS AĞLARINDA DUYARLIK VE GÜVEN OPTĐMĐZASYONU. Orhan KURT * Haluk KONAK ** Aslan DĐLAVER *** ÖZET

GPS AĞLARINDA DUYARLIK VE GÜVEN OPTĐMĐZASYONU. Orhan KURT * Haluk KONAK ** Aslan DĐLAVER *** ÖZET GS ğlarında Duyarlık ve Güven Optiizasyonu, 7.ürkiye Harita ilisel ve eknik Kurultayı, s.135, nkara, 1999. 1 / 18 GS ĞLRIND DURLIK VE GÜVEN OĐMĐSONU Orhan KUR * Haluk KONK ** slan DĐLVER *** ÖE Jeodezik

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Ortak Doktora Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Ortak Doktora Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Ortak Doktora Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD

Detaylı

PKA. Serisi. Duvar Tipi. Düz Panel & Saf Beyaz Yüzey. Kompakt İç Üniteler

PKA. Serisi. Duvar Tipi. Düz Panel & Saf Beyaz Yüzey. Kompakt İç Üniteler Duvar Tipi PK Serisi Kopakt, duvar tipi iç ünite, kolay ontajı ile rahatlık sağlarken, geniș ürün gaı ile (RP35-RP1) tü ekanlara en iyi uyuu sağlar. Yüksek enerji verililiği için tasarlanıș PK Serisi ürünler,

Detaylı

EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 10 th International Conference on Knowledge, Econoy and Manageent; 11 th International Conference of the ASIA EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ / TOTAL QUALITY MANAGEMENT OF EDUCATION Bilal Çankır / Kırklareli

Detaylı

5. MODEL DENEYLERİ İLE GEMİ DİRENCİNİ BELİRLEME YÖNTEMLERİ

5. MODEL DENEYLERİ İLE GEMİ DİRENCİNİ BELİRLEME YÖNTEMLERİ 5. MODEL DENEYLEİ İLE GEMİ DİENİNİ BELİLEME YÖNTEMLEİ Gei projeinin değişik erelerinde iteatik odel deneylerine dayalı yaklaşık yöntelerle gei topla direnci e dolayııyla gei ana akine gücü belirlenektedir.

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 MATEMATİKSEL İKTİSADA GİRİŞ 11 1.1.İktisat Hakkında 12 1.2.İktisatta Grafik ve Matematik Kullanımı 13

İÇİNDEKİLER. Bölüm 1 MATEMATİKSEL İKTİSADA GİRİŞ 11 1.1.İktisat Hakkında 12 1.2.İktisatta Grafik ve Matematik Kullanımı 13 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MATEMATİKSEL İKTİSADA GİRİŞ 11 1.1.İktisat Hakkında 12 1.2.İktisatta Grafik ve Matematik Kullanımı 13 Bölüm 2 STATİK DENGE ANALİZİ 19 2.1 İktisatta Denge Kavramı 20 2.1.1.

Detaylı

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ DERS NOTU 06 IS/LM EĞRİLERİ VE BAZI ESNEKLİKLER PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ TOPLAM TALEP (AD) Bugünki dersin içeriği: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 2. LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİNİN

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

A Statistical Study for Determination of Surface Roughness of AISI 304 Stainless Steel and EN 5754 Aluminum Alloy Machined by Fiber Laser

A Statistical Study for Determination of Surface Roughness of AISI 304 Stainless Steel and EN 5754 Aluminum Alloy Machined by Fiber Laser Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt: 8, o:, 0 7-6 Electronic Journal of Machine Technologies Vol: 8, o:, 0 7-6 TEKOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastiralar.co e-i:04-44 Makale Article AII

Detaylı

B. Sermaye stoğunun durağan durum değerini bulunuz. C. Bu ekonomi için altın kural sermaye stoğu ne kadardır?

B. Sermaye stoğunun durağan durum değerini bulunuz. C. Bu ekonomi için altın kural sermaye stoğu ne kadardır? A.Ü. SBE 2015-2016 Bahar Dönemi Makro İktisat - II Çalışma Soruları - 2 1. Nüfus artışı veya teknolojik ilerlemenin olmadığı Solow Modeli nde bazı parametreler şu şekilde olsun: s = 0.2(tasarruf oranı)

Detaylı

Ortam ve Hava Şartlarının Alınan Sinyal Gücüne Etkisinin İncelenmesi

Ortam ve Hava Şartlarının Alınan Sinyal Gücüne Etkisinin İncelenmesi Orta ve Hava Şartlarının Alınan Sinyal Gücüne Etkisinin İncelenesi Uğur Bekçibaşı 1, Kubilay Taşdelen 2 1 Süleyan Deirel Üniversitesi, ElektronikHaberleşe Mühendisliği Bölüü, Isparta 2 Süleyan Deirel Üniversitesi,

Detaylı

INFLATIONARY EFFECTS OF EXCHANGE RATE S IN TURKEY

INFLATIONARY EFFECTS OF EXCHANGE RATE S IN TURKEY Sülean Deirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bililer Fakültesi Dergisi Y.2008, C.13, S.2 s.187-202. Sulean Deirel Universit The Journal of Facult of Econoics and Adinistrative Sciences Y.2008, vol.13,

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2010/10 http ://www.tek. org.tr

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2010/10 http ://www.tek. org.tr TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2010/10 http ://www.tek. org.tr GELİŞMEKTE OLAN EKONOMİLERDE YENİDEN YAPILANMA STRATEJİSİ OLARAK ÖZELLEŞTİRME: TÜRKİYE ÖRNEĞİNİ REFERANS ALAN BİR DENEME Recep Kök,

Detaylı

AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE KATKILARı

AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE KATKILARı Türk Dünyası İnceleeleri Dergisi / JournalofTurkish World Studies, Cilt: VI, Sayıl, Sayfa: 151-167, İZMİR 2006. AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE

Detaylı

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır.

Ders Notları Dr. Murat ASLAN. Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. Ders Notları Dr. Murat ASLAN Bu notlar; Prof. Dr. ABUZER PINAR ın MALĠYE POLĠTĠKASI ders kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır. genişleme trend Daralma Kriz, küçülme 12,00 Reel Büyüme Hızı Oranı 1950-2008

Detaylı

ÖĞRETİM ELEMANLARININ BİLGİSAYAR PROGRAMLARINI VE İNTERNETİ BİLME VE KULLANMA AMAÇLARI (PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ)

ÖĞRETİM ELEMANLARININ BİLGİSAYAR PROGRAMLARINI VE İNTERNETİ BİLME VE KULLANMA AMAÇLARI (PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ) ÖĞRETİM ELEMANLARININ BİLGİSAYAR PROGRAMLARINI VE İNTERNETİ BİLME VE KULLANMA AMAÇLARI (PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ) Sadettin SARI Yrd. Doç. Dr., Paukkale Üniversitesi, Eğiti Fakültesi, Güzel Sanatlar

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM FİNANSAL KRİZ KAVRAMI VE FİNANASAL KRİZLERİN TEORİK ÇERÇEVESİ

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM FİNANSAL KRİZ KAVRAMI VE FİNANASAL KRİZLERİN TEORİK ÇERÇEVESİ Sosyal Bililer Dergisi 2007, (2), 35-60 Araş. Gör. M. Büşra ENGİN İstanbul Üniversitesi Sosyal Bililer Meslek Yüksek kulu Dış Ticaret ve Avrupa Birliği Prograı ÖZET 1980'li yıllardan ifibaren uygulanan

Detaylı

Türkiye de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Temel Belirleyicileri: 1990-2006 Dönemine Đlişkin Ekonometrik Analiz

Türkiye de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Temel Belirleyicileri: 1990-2006 Dönemine Đlişkin Ekonometrik Analiz Türkiye de Doğrudan Yabancı Seraye Yaırılarının Teel Belirleyicileri: 199-26 Döneine Đlişkin Ekonoerik Analiz Recep TARI Hanife BIDIRDI Öze: Bu çalışanın eel aacı, 199-26 döneine ilişkin Türkiye de doğrudan

Detaylı

MURAT EĞİTİM KURUMLARI

MURAT EĞİTİM KURUMLARI 2013 KPSS de Testlerin Kapsamları Değişti ÖSYM tarafından yapılan açıklamaya göre 2013 KPSS de uygulanacak testlerin içeriğinde bir takım değişiklikler yapıldı. Bu değişikler başta Genel Yetenek - Genel

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MAKRO İKTİSAT TEORİSİ MAK214 4 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MAKRO İKTİSAT TEORİSİ MAK214 4 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS MAKRO İKTİSAT TEORİSİ MAK214 4 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

Investigation of Power Quality Impact on the Textile Factories

Investigation of Power Quality Impact on the Textile Factories Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi Cilt:, No:, 009 (-) Electronic Journal of Textile Technologies ol:, No:, 009 (-) TEKNOLOJĐK ARAŞTRMALAR www.teknolojikarastiralar.co e-ssn: 09-99 (Hake Onaylı Makale)

Detaylı

KAYITDIŞI EKONOMİ: ANKET ÇALIġMASI ve BULGULAR. C C Aktan & Fatih Savaşan

KAYITDIŞI EKONOMİ: ANKET ÇALIġMASI ve BULGULAR. C C Aktan & Fatih Savaşan KAYITDIŞI EKONOMİ: ANKET ÇALIġMASI ve BULGULAR C C Aktan & Fatih Savaşan ANKET : KAPSAM VE YÖNTEM ARAŞTIRMA YÖNTEMİ ÇalıĢada noinal (üreti yapısı, cinsiyet,eğiti düzeyi gibi) ve sıralı (bir önerenin katılıcı

Detaylı

ÜRETİM VE MALİYETLER

ÜRETİM VE MALİYETLER ÜRETİM VE MALİYETLER FİRMALARIN TEMEL AMACI Mal ve hizmet üretimi firmalar tarafından gerçekleştirilir. Ekonomi teorisine göre, firmaların mal ve hizmet üretimindeki temel amacı kar maksimizasyonu (en

Detaylı

SONLU ELEMANLAR TEKNİĞİYLE ELDE EDİLEN AKILLI KİRİŞ

SONLU ELEMANLAR TEKNİĞİYLE ELDE EDİLEN AKILLI KİRİŞ SONLU ELEMANLAR EKNİĞİYLE ELDE EDİLEN AKILLI KİRİŞ MODELİNİN HASSASİYEİNİN İYİLEŞİRİLMESİ arkan Çalışkan 1 Volkan Nalbantoğlu 2 Deet Ülker 1 Yavuz Yaan 1 tarkan@ae.etu.edu.tr vnalbant@geo.aselsan.co dulker@ae.etu.edu.tr

Detaylı

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis SESSION 2B: Kalkına 323 Yükseköğreiin Büyüeye Ekisi: Eşbüünleşe Analizi The Effec of Higher Educaion on Growh: A Coinegraion Analysis Ass. Prof. Dr. Mura Musafa Kuluürk (Çankırı Karaekin Universiy, Turkey)

Detaylı

TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ

TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ. AMAÇ Klia sistelerini sınıflandırarak, tipik bir klia tesisatında kullanılan eleanların incelenesi, yaz ve kış kliasına etki eden paraetrelerin deneysel ve teorik olarak gözlenesidir.

Detaylı

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi, marjinal maliyet düzeyini etkilemeden, oluşturulan yeni fiyat düzeyi ile monopolün sosyal maliyetini gidermeye yönelik bir politikadır? A)

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (32) 2015, 53-65

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (32) 2015, 53-65 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (32) 2015, 53-65 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİ İÇİN YENİ BİR MODEL: ARAÇ VE HİZMET ROTALAMA PROBLEMİ (AHRP) VE AMPİRİK UYGULAMASI A NEW MODEL FOR OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi THE FUZZY ANALYTIC HIERARCHY PROCESS FOR SOFTWARE SELECTION PROBLEMS

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi THE FUZZY ANALYTIC HIERARCHY PROCESS FOR SOFTWARE SELECTION PROBLEMS Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilileri Dergisi Siga 2005/3 THE FUZZY ANALYTIC HIERARCHY PROCESS FOR SOFTWARE SELECTION PROBLEMS Hüseyin BAŞLIGİL * Yıldız Teknik Üniversitesi,

Detaylı

GPS Ölçüleriyle Farklı Modeller Kullanarak Yoğuşabilir Su Buharı Miktarının Hesaplanması

GPS Ölçüleriyle Farklı Modeller Kullanarak Yoğuşabilir Su Buharı Miktarının Hesaplanması MMOB Harita ve Kadatro Mühendileri Odaı, 14. ürkiye Harita Biliel ve eknik Kurultayı, 14-17 Mayı 013, Ankara. GPS Ölçüleriyle Farklı Modeller Kullanarak Yoğuşabilir Su Buharı Miktarının Heaplanaı İlke

Detaylı

Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Daire Başkanlığı Tüneller Şubesi Müdürlüğü OCAK 2013

Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Daire Başkanlığı Tüneller Şubesi Müdürlüğü OCAK 2013 Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Daire Başkanlığı Tüneller Şubesi Müdürlüğü OCAK 2013 TÜNELLER ŞUBESİ MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ AMACI 1-Yapılacak tünellerin, projelendire kriterlerini belirleek ve teknik

Detaylı

TRABZON VE BAZI İLÇELERİNDE KENT DOKUSUNDAKİ BİTKİLENDİRME TASARIMLARININ ÖLÇÜ-FORM AÇISINDAN İRDELENMESİ

TRABZON VE BAZI İLÇELERİNDE KENT DOKUSUNDAKİ BİTKİLENDİRME TASARIMLARININ ÖLÇÜ-FORM AÇISINDAN İRDELENMESİ Bartın Oran Fakültesi Dergisi 2012, Cilt: 14, Özel Sayı, 1-11 ISSN: 1302-0943 EISSN: 1308-5875 TRABZON VE BAZI İLÇELERİNDE KENT DOKUSUNDAKİ BİTKİLENDİRME TASARIMLARININ ÖLÇÜ-FORM AÇISINDAN İRDELENMESİ

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

www.aycicekmakina.net

www.aycicekmakina.net Ayçiçek; Tarı Makinaları İalat Sanayi ; Tarı akinaları ialat sektöründe faaliyet gösterektedir. Firaız; Tarı akinaları alanında üşteri beklentilerine en iyi hizeti sunak, gelişen tarı sektöründe akineye

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 2 1. A malının fiyatındaki bir artış karşısında B malına olan talep azalıyorsa A ve B mallarının özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) A ve B

Detaylı

Açık Ekonomi Makroiktisatı

Açık Ekonomi Makroiktisatı Dersin Adı DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Kodu ECO 815 Dersin Türü Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Açık Ekonomi Makroiktisatı

Detaylı

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi

14 Ekim 2012. Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge. 1 Yıldız Teknik Üniversitesi ÇOK DEĞİŞKENLİ REGRESYON ANALİZİ: ÇIKARSAMA Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge 14 Ekim 2012 Ekonometri

Detaylı

ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE

ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE Bu ünite tamamlandığında; Büyümenin kaynaklarının neler olduğunu belirtebileceğiz Büyüme teorilerini açıklayabileceğiz Hızlı büyüme için nelerin

Detaylı

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur.

İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 1-John Maynard Keynes in en önemli eseri ve bu eserin içeriği nedir? İstihdam Faiz ve Paranın Genel Teorisi, makro iktisadın kökenini oluşturur. 2-Keynes in geliştirdiği görüş nedir? Toplam talebin istihdamı

Detaylı

BİYOCAĞRAFYA TABANLI OPTİMİZASYON METODU KULLANARAK ASENKRON MOTOR PARAMETRE TAHMİNİ

BİYOCAĞRAFYA TABANLI OPTİMİZASYON METODU KULLANARAK ASENKRON MOTOR PARAMETRE TAHMİNİ İleri Teknoloji Bilileri Dergisi Cilt, Sayı, 46-54, 03 Journal of Advanced Technology Sciences Vol, No, 46-54, 03 BİYOCAĞRAFYA TABANLI OPTİMİZASYON METODU KULLANARAK ASENKRON MOTOR PARAMETRE TAHMİNİ Bilal

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu bölümde faiz oranlarının belirlenmesi ile faizin denge milli gelir düzeyinin belirlenmesi üzerindeki rolü incelenecektir. IS LM modeli, İngiliz iktisatçılar John

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI İKTİSAT I UİK317 5 2 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler

Detaylı

PEM Tipi Yakıt Hücresi Sisteminde Kullanılan Kompresör Modelinin Adaptif Denetleyici ile Kontrolü

PEM Tipi Yakıt Hücresi Sisteminde Kullanılan Kompresör Modelinin Adaptif Denetleyici ile Kontrolü PEM ipi Yakıt Hüresi Sisteinde Kullanılan Kopresör Modelinin Adaptif Denetleyii ile Kontrolü Yavuz Eren, Levent Uun, Haluk Görgün, İbrahi Beklan Küçükdeiral, Galip Cansever Elektrik Mühendisliği Bölüü

Detaylı

Ch. 1: Giriş, Temel Tanımlar ve Kavramlar

Ch. 1: Giriş, Temel Tanımlar ve Kavramlar Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ekonometri I Ders Notları Ders Kitabı: J.M. Wooldridge, Introductory Econometrics A Modern Approach, 2nd. edition, Thomson Learning Ch. 1: Giriş, Temel Tanımlar

Detaylı

EKSANTRİK YÜK ALTINDA ÖNGERİLMELİ BETON KOLONLARIN ANALİZİ

EKSANTRİK YÜK ALTINDA ÖNGERİLMELİ BETON KOLONLARIN ANALİZİ ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MİM.FK.DERGİSİ CİLT.25 SYI.1-2 Haziran/ralık June/Deceber 2010 Ç.Ü.J.FC.ENG.RCH. VOL.25 NO.1-2 EKSNTRİK YÜK LTIND ÖNGERİLMELİ BETON KOLONLRIN NLİZİ Serkan TOKGÖZ M.Ü., İnşaat Mühendisliği

Detaylı

1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER. 1.1. Sosyal Bilimlerde Nedensel Açıklamalar

1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER. 1.1. Sosyal Bilimlerde Nedensel Açıklamalar 1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER Daha önceki derslerimizde anlatıldığı bilimsel araştırmalar soruyla başlamaktadır. Ancak sosyal bilimlerde bu soruların cevaplarını genel geçerli sonuçlar

Detaylı

harald@bilgi.edu.tr Vehbi Sinan Tunalıoğlu vst@bilgi.edu.tr 8 Kasım 2006

harald@bilgi.edu.tr Vehbi Sinan Tunalıoğlu vst@bilgi.edu.tr 8 Kasım 2006 Türkiye deki Üniversiteleri İnternet te Daha Görünür Kılan Faktörler Harald Schidbauer İstanbul Bilgi Üniversitesi İşlete Bölüü harald@bilgi.edu.tr Vehbi Sinan Tunalığlu İstanbul Bilgi Üniversitesi Bilgisayar

Detaylı

Mühendislikte İstatistik Yöntemler

Mühendislikte İstatistik Yöntemler .0.0 Mühendislikte İstatistik Yöntemler İstatistik Parametreler Tarih Qma.3.98 4..98 0.3.983 45 7..984 37.3.985 48 0.4.986 67.4.987 5 0.3.988 45.5.989 34.3.990 59.4.99 3 4 34 5 37 6 45 7 45 8 48 9 5 0

Detaylı

HAVA ARACI KABLOLARINDA ÇAPRAZ KARIŞMA ÖLÇÜMLERİ VE KABLO AYRIM KURALLARI

HAVA ARACI KABLOLARINDA ÇAPRAZ KARIŞMA ÖLÇÜMLERİ VE KABLO AYRIM KURALLARI Hava Aracı Kablolarında Çapraz Karışa Ölçüleri ve Kablo Ayrı Kuralları HAVAIIK VE UZAY TEKNOOJİEİ DEGİİ TEMMUZ 2009 İT 4 AYI 2 (29-37) HAVA AAI KABOAINDA ÇAPAZ KAIŞMA ÖÇÜMEİ VE KABO AYIM KUAAI Fatih ÜTÜ*

Detaylı