TÜRK GIDA SEKTÖRÜNÜN ULUSLARARASI REKABETÇLK DÜZEYNN ANALZ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRK GIDA SEKTÖRÜNÜN ULUSLARARASI REKABETÇLK DÜZEYNN ANALZ"

Transkript

1 TÜRK GIDA SEKTÖRÜNÜN ULUSLARARASI REKABETÇLK DÜZEYNN ANALZ Yrd.Doç.Dr.Melih BULU *. Hakk ERASLAN * Doç.Dr.Mehmet BARCA ** ÖZET Günümüzün en önemli sosyo-ekonomik etkenine sahip olan endüstrilerden birisi olarak kabul edilen gda sektörü bir çok alt dallar bünyesinde barndran karmak bir faaliyet kolu olarak öne çkmakta olup ülkemizde de son yllarda büyük bir geliim göstermektedir. Bu gelimenin düzeyini, temel de"ikenlerini ve dinamiklerini anlamak ve sektörün sürdürülebilir rekabet üstünlü"üne katkda bulunmak, sektör ve ülke ekonomisi için önem tamaktadr. Bu çalmada Porter n elmas modeli kullanlarak Türk gda sektörünün uluslararas rekabetçilik analizi yaplmtr. Analiz do"rultusunda sektörün rekabetçilik düzeyi belirlenmi ve rekabet yapsnn temel özellikleri açklanarak, dünya arenasnda daha rekabetçi bir konuma gelebilmesi için stratejiler önerilmitir. Çalma esnasnda nitel aratrma yöntemi kullanlmtr. Anahtar Kelimeler: Türk Gda Sektörü, Elmas Modeli, Rekabetçilik. ABSTRACT The food industry is the complex, global collective of diverse businesses that together supply much of the food energy consumed by the world population. Today, food industry is one of the most important manufacturing industry. Turkish food industry experienced a good growth performance in last few years. This paper analysis the international competitiveness level of Turkish food industry by using * Uluslararas Rekabet Aratrmalar Kurumu Derne"i (URAK) ** Sakarya Üniversitesi, 99BF, 9letme Bölümü Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 311

2 Porter s diamond model. It is determined the current state, competitiveness level and explained main features of competitiveness structure of industry, also, a number of competitive strategies suggessted. To achieve the research purpose, secondary and primary research collection methods (in depth interviews, semi-structured questionnaire, and expert opinion) were used. Key Words: Turkish Food Industry, Diamond Model, Competitiveness. GR Beslenme, toplum sa"l"nn korunmasnda, ülke ekonomisinde ve kalknmada temel ilevlerden birisi olup, bu ilevi sa"layan maddeler besin elementleri, besin elementlerini içeren, ilenmi ve do"al haldeki hayvansal, bitkisel ve sentetik kökenli yenilebilir ve içilebilir karakterli maddeler de g#da olarak tanmlanmaktadr. 1 Tarm sektöründen sa"lad" bitkisel ve hayvansal hammaddeyi, uygulad" bir veya birden fazla ilemle, raf ömrü uzun ve tüketime hazr ürünlere dönütüren sanayi koluna ise g#da sektörü ad verilmektedir. Tarmsal üretimin mevsime ve yöreye ba"l de"ikenli"ine karlk gda gereksiniminin süreklili"i, çabuk bozulma e"ilimindeki tarmsal ürünlere belirli ileme ve muhafaza yöntemlerinin uygulanmasn zorunlu klmakta ve bu ilevi gda sanayi yerine getirmektedir. 2 Di"er bir deyile, gda sektörü hammaddesini tarm sektöründen almaktadr. Bu nedenle her ülkede tarm sektörü ile gda sanayi birbiri ile etkilemekte ve birbirine paralel gelimektedir. Etkileim derecesi, gelime düzeyine ba"l olarak artmakta ve/veya azalmaktadr. 3 1 E. HALAÇ Gda Kalitesi ve Gda Mevzuat 9le 9lgili Temel Kavramlar I"nda Türk ve AB Gda Mevzuatnn Karlatrlmas, Akdeniz Üniversitesi..B.F. Dergisi, Say: 4, 2002, s A. EKG9 Türkiye de Gda Sanayinin Durumu ve Gelece"i, G#da, Say: 17, No:1, 1992, ss: T. KIRAL ve H. AKDER Makroekonomik Göstergelerle Türkiye Tarm, ZMO V. Teknik Kongre, Ziraat Mühendisleri Odas Yayn, 2000, Ankara. E. GÜNEG, M. 312 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

3 Uluslararas Gda Standart Sanayi Snflandrma (ISIC 3) Sistemine göre gda sanayi balca 8 alt sektörden [(1) Et ve et ürünleri (2) Süt ve süt ürünleri (3) Su ürünleri mamulleri (4) Ni6asta mamulleri (5) Meyve ve sebze i6leme (6) Bitkisel ya: ve mamulleri (7) ;eker ve 6ekerli mamuller, ve (8) Yem sanayii] meydana gelmekte olup, gda sanayisi tarmsal hammaddelerin bir ya da birden fazla ileme tabi tutulmas ile elde edilen ürünleri kapsamaktadr. Emek yo"un bir sistem gerektiren gda sektörü, tarmsal ürünlerin de"erlendirilmesi, sanayiye hammadde temini, istihdama katks ve halkn dengeli beslenmesi ile do"rudan ilikili olup, dünyadaki tüm ülkelerde sosyo-ekonomik açdan stratejik bir öneme haizdir. Ayrca, tarmsal üretimin bir ksm do"rudan yani taze olarak tüketilirken, bir ksm da gda sanayinde hammadde olarak ilenmekte ve de"iik gdalara dönütürülmektedir. Tarmsal üretimin gdaya ilenen oran üründen ürüne farkldr. Bu oran bu"dayda, ya"l tohumda, eker pancarnda daha yüksek, et, süt, sebze ve meyvede daha düük olarak görülmektedir. I. TÜRKYEDE GIDA SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU Hammaddesinin büyük bir ksmn tarm sektöründen alan gda sanayii nin nerede ise tüm alt dallarnda imalat edilen ürünler ülkemiz snrlar dahilinde üretilmektedir. Çok büyük bir ksm küçük ve orta boy iletme (KOB9) olarak faaliyet gösteren sektör oyuncular, hem saysal hem de çeitlilik bakmndan ülkemizin hemen bütün illerinde faaliyet göstermektedir. Ancak, sektörün da"nk bir ekilde üretim yapmas ve çok çeitli dallar olmasndan dolay sektör hakknda sa"lkl istatistiklerin elde edilmesini zorlatrmaktadr. Kesin says tam olarak belirlenmemi olmasna ra"men gda endüstrisinde faaliyet gösteren firmalarn yaklak olarak (ekmek f#r#nlar# hariç) kadar oldu"u tahmin edilmektedir. Türkiye Odalar ve Borsalar Birli"i Sanayi Veritabanndan derlenerek oluturulan verilere göre gda ve içecek sanayinde faaliyet gösteren iletmelerin says Ocak 2007 itibari ile adettir. Bu iletmelerin ALBAYRAK ve B. GÜLÇUBUK Türkiye de G#da Sanayi, TEKGIDA 9G Yayn, 2002, Ankara. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 313

4 yaklak olarak %26,6 s ilenmi unlu ürünler alt sektöründe faaliyet göstermektedir. Bu sektörü srasyla %17,9 ile sebze ve meyve ileme ve %14,1 ile süt ve süt mamulleri alt sektörleri takip etmektedir. 9letme says en az olan alt sektör ise %0,4 ile gazoz sanayidir. Gda ve içecek sanayinde çalan yaklak 881 bin kiinin %21,7 si sebze ve meyve ileme alt sektöründe istihdam edilmekte olup, %15,7 si ise ilenmi unlu ürünler alt sektöründe çalmaktadr. 9letme saylar ile do"ru orantl olarak gazoz sanayi (%0,9), alkollü içecekler sanayi (%0,6) ve maden sular sanayi (%0,6) en az istihdamn oldu"u sektörler olarak dikkat çekmektedir li yllarda balayan liberalleme ve ihracat öncülü"ünde kalknma modeli stratejileri, Türk ekonomisinin ve Türk firmalarnn d pazarlara açlmasnda en büyük etkenlerden birisi olmutur. Kukusuz bu da açlma politikas, ülkenin hem ihracat hem de ithalat kapasitelerini ve kabiliyetlerini önemli ölçüde artrmtr. 9hracat a"rlkl kalknma politikalar kapsamnda, hemen her üründe oldu"u gibi, bu dönemde d ticaret rejiminde gda ürünlerini de kapsayan önemli de"iiklikler olmutur ylnda gda ürünlerinin ithalatnda uygulanan vergi ve harçlar önemli ölçüde düürülmü, do"al olarak bu durum ithalat rakamlarna do"rudan yansmtr. Rakamlar ayrntl olarak incelendi"inde, gda ithalatnn özellikle hayvansal ürünlerde, ette ve süt ürünlerinde yo"unlat" görülmektedir. Ancak, özellikle son yllarda gda teknolojisindeki gelimeler sonucu, gda sektörü do"rudan ihracata yönelik üretim oluturularak uluslararas piyasalarda rekabet edebilir konuma ulamtr. Ülkemizin tarm ve gda sanayi ürünleri ihracatnda özellikle 1980 li yllardan sonra özellikle ihracata yönelik modern gda sanayi tesislerinin kurulmasyla gda ihracat ivme kazanm olmakla birlikte, geleneksel tarm ürünleri hala ihracatmzda önemli paya sahiptir. 5 Bugün ülkemizde, bata makarna olmak üzere un ve unlu ürünler, 4 Türkiye Odalar ve Borsalar Birli"i (TOBB) Sektörel Raporlar. 2007, Ankara. Alnt: 5 9hracat Gelitirme Etüd Merkezi (9GEME), Tarm ve Gda Sektörü 9hracat Potansiyeli, 9GEME Aratrma ve Gelitirme Bakanl" Tarm Dairesi, Kasm, 2004, Ankara. 314 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

5 dondurulmu sebze ve meyveler, domates salças ve konserveler, çekirdeksiz kuru üzüm ve kuru kays gibi geleneksel gda ürünleri üretimi giderek artan ihraç ürünleri olarak göze çarpmaktadr. Bu ba"lamda, son yllarda ihracat oranndaki payn her yl artran gda sektörü, önemli ölçüde ülke ekonomisine döviz girdisi sa"lamaktadr. 6 II. ULUSLARARASI REKABETÇLK ANALZNDE ELMAS MODEL YAKLAIMI Porter 1990 ylnda yaynlad" Uluslar#n Rekabet Avantaj# adl kitabnda neden baz# ülkeler di:er ülkelere göre daha rekabetçidir sorusuna cevap verebilmek için elmas modeli olarak adlandrd" yeni bir model oluturmutur. Model, ulusal rekabet avantajlarnn belirleyicilerini sistematik olarak ortaya koymak için küresel rekabetin unsurlarn bir sistem yaklam içinde analiz etmektedir. 7 Elmas modeli, ayn zamanda, bir sektörün toplam rekabetçilik pozisyonunu da temsil etmektedir. Klasik 9ktisat Teorileri, ülkelerin gelecek nesillere brakabilecegi ülke topra", do"al kaynaklar ve nüfus gibi faktör havuzlarnn nisbi avantajlarn belirleyicisi oldu"unu ifade etmektedir. Sadece makro ekonomik de"ikenleri, ucuz veya yo"un igücünü, devlet politikalarn veya yönetim tekniklerini rekabet avantajlarnn belirleyicisi olarak görmek de do"ru sonuçlara ulamak için yeterli de"ildir. Porter, daha geçerli bir paradigmaya ulaabilmek için özelletirilmi (specific) endüstrilere yo"unlam ve rekabetçili"in yukarda saylan faktörlerden etkilendi"ini ancak baz durumlarda bu faktörlerin yo"un (abundant) olmasnn sürdürülebilir büyümenin önünde engel olabilece"ini ifade etmitir. Porter, uluslarn nitelikli igücü, güçlü teknoloji, bilgi birikimi ve kültür gibi kendi ileri faktör havuzlarn oluturabilece"ini ileri sürmü ve bunun özellemi koullar altnda gerçekleti"ini ifade etmitir. 8 6 F. BAGER ve B. AKGÜL Dahilde 9leme Rejiminde Tarm ve Gda Sanayii Ürünlerinin Yeri, D#6 Ticaret Dergisi, Nisan, M. BULU, 9.H. ERASLAN ve H. KAYA, Türk Elektronik Sektörünün Rekabetçilik Analizi, stanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Say 9, Yl 5, Bahar, M.E. PORTER The Competitive Advantage of Nations, The MacMillan Press Ltd., 1990, London and Basingstoke. D. NEVEN ve C.L.M. DROGE A Diamond for the Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 315

6 Elmas eklinde tasarmlanan model ile bir ülkenin, firmann veya organizasyonun rekabet avantajn etkileyen dört ana faktör belirlenmitir. Bu temel de"ikenlerr elmasn köelerini oluturan girdi koullar, firma stratejisi ve rekabet yaps, talep koullar, ilgili ve destekleyici kurululardr. Devlet ise bu dört faktörü dardan etkileyen bir baka de"iken olarak modelde yer almaktadr. Rekabet avantajn belirleyen elmas modeli bir sistem ortaya çkarmakta, bu nedenle temel de"ikenler tek tek de"il, birlikte rekabet avantajlarn belirlemektedirler. Di"er bir deyile, modelin dört köesinde yer alan faktörler birbirlerini etkilemektedirler. Dolaysyla sistem dinamik bir yap kazanmaktadr. 9 Devletin dsal bir etken olarak dört faktör üzerinde etkisi bulunmaktadr. Dolaysyla modelde on iki yönde içsel etkileim ba"lants bulunurken dört tane de dsal etki ba"lants bulunmaktadr. Bu etkileim ba"lantlarnn birbirlerine ve modelin bütününe etki derecesi bölgeden bölgeye, firmadan firmaya de"iiklik göstermektedir. Elmas modeli bir faktörün di"er üç faktör tarafndan nasl etkilendi"ini açklayarak, ülkelerin, sektörlerin rekabetçilik pozisyonlarn belirlemekte kullanlmaktadr. 10 Porter n Elmas Modeli nde sistem bütünü sürekli hareket halinde, olumlu ve olumsuz etkilerin olutu"u bir süreç olarak ortaya çkmaktadr. Bu süreçte rekabet avantajlar, yenilenme ve yeniliklerin hzna ba"ldr. Bir belirleyenden kaynaklanan etkinin yararl duruma Poor? Assessing Porter s Diamond Model for the Analysis of Agro-Food Clusters in the Developing Countries, Proceedings of the 11th Annual World Food and Agribusiness Forum and Symposium, June 2001, Australia. M. BULU, 9.H. ERASLAN ve Ö. GAH9N Elmas (Diamond) Modeli 9le Ankara Biliim Kümelenmesi Rekabet Analizi, 3. Ulusal Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Kongresi, Kasm 2004, Eskiehir. 9 M. BULU, 9.H. ERASLAN ve H. KAYA Türk Elektronik Sektörünün Rekabetçilik Analizi, stanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Say 9, Yl 5, Bahar, M. BULU, A. KARATAG ve 9.H. ERASLAN The Analysis of International Competitiveness Level of Turkish Leather Industry, III. International Strategic Management Conference, June, 2007, Antalya. 10 M. BULU, 9.H. ERASLAN ve H. KAYA Türk Elektronik Sektörünün Rekabetçilik Analizi, stanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Say 9, Yl 5, Bahar, Ö. ÖZ ve M.K. PAMUKSUZ Understanding Competitiveness: The Case Of The Turkish White Goods Industry, European Applied Business Research Conference, 2003, Italy, Venice. 316 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

7 gelebilmesi di"er belirleyenlerin durumuna ba"ldr. Her etken kendine yansyan etkiyi de"erlendirme durumunda oldu"u takdirde bundan olumlu olarak etkilenmektedir. Geni ve yaygn etkileimin ortaya çkmas, sistem bütünü içindeki karlkl etkileimin nitelik ve yo"unlu"una ba"l olup, tek bir etken, genelde yetersiz kalrken; yeni bilgi, yetenek ve oyuncularn sürekli devreye girdi"i dinamik ve rekabetçi bir ortamn varl" küresel rekabet avantajn ortaya çkarmaktadr. 11 III. ARATIRMANIN YÖNTEM Türk gda sektörünün rekebetçilik pozisyonunun Porter n Elmas Modeli kullanlarak belirlenmesi bu çalmann amacn oluturmaktadr. Di"er bir deyile, Türk gda sektörünün rekabetçilik pozisyonu Porter n elmas modeli kullanlarak analiz edilmitir. Aratrmann amacna ulaabilmek için, birincil ve ikincil aratrma yöntemleri kullanlmtr. A) VER9 TOPLAMA YÖNTEM9 Bu çalma için ikincil aratrma yönteminin yan sra birincil aratrma yöntemi de kullanlmtr. Birincil aratrma yöntemi olarak nitel aratrma (qualitative research) tekni"ine müracaat edilmitir. Birincil veri toplama tekni"i olarak derinlemesine mülakat ve anket yöntemine bavurulmutur. Derinlemesine mülakat yöntemi, sektörde faaliyet gösteren iletmelere, ilgili sivil toplum kurulularnn yönetici ve üyelerine, sektörde kanaat liderlerine literatür taramas ile elde edilen bulgular "nda sorular yöneltilerek gerçekletirilmitir. Yönlendirici olmaktan kaçnmak ve görümecinin yönlendirici ve eksik bilgi vermesine yol açmamak için mülakatlar sohbet havasnda ve soru yant eklinde gerçekletirilmitir. Aratrmada kullanlan di"er bir birincil veri toplama tekni"i anket yöntemidir. Anket yöntemi hzl, güvenilir ve sistematik veri elde edebilmenin önemli bir aracdr. Ankette sorulan sorular yapl (structured), yar yapl (semiunstructured) ve yaplandrlmam (unstructured) sorular eklinde dizayn edilmitir. Yaplandrlm sorular, Elmas Modeli nin temel ve 11 H. ERKAN ve C. ERKAN. Bilgi Ekonomisinde Teori ve Politika, 3. Ulusal Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Kongresi, Kasm, 2004, Eskiehir. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 317

8 alt de"ikenleri "nda hazrlanmtr. Anketin yaplandrlmam sorular ksmnda ise, ilgili kiinin sektör hakknda fikir ve görülerini aktarmas istenmitir. Anket sorular sektörde ana oyunculara (ilgili STK liderleri ve üyeleri, ilgili kamu kurum ve/veya kurulu6larda görevli ki6iler, kanaat önderleri, giri6imciler, uzmanlar) yöneltilmitir. Anket yaplacak kiiler ikincil veriler kullanlarak ve anket ve mülakat yaplan kiilerin tavsiyeleri ile belirlenmitir. Anketlerin bazlar yüz yüze görüülerek, bazlar ise elektronik posta aracl"yla yaplmtr. Aratrmann amacna ulamak için kullanlan ikincil veri toplama yönteminde ise sektörle ilgili yazl ve görsel kaynaklar (ilgili sivil toplum kurulu6lar#n#n, kamu kurum ve kurulu6lar#n#n ve gazetelerin sektörel raporlar#, dernek kay#tlar#, ilgili internet kaynaklar#, bilimsel makaleler, firma kataloglar# v.b.) incelenmitir. B) VER9LER9N ANAL9Z YÖNTEM9 Porter in bölgesel rekabetçili"i saptamak üzere gelitirdi"i Elmas Modeli, Türk gda sektörü için uygulanmtr. Uygulamada sektöre dair de"ikenler elmas modelinin faktörleri "nda incelenmitir. Elmas modelinin tüm ana de"ikenleri (girdi ko6ullar#, talep ko6ullar#, ilgili ve destekleyici kurumlar, firma stratejisi ve rekabet yap#s#) alt de"ikenlere ayrlarak, aratrmadan toplanan veriler ile uluslararas rekabetçilik kyaslamasna tabi tutulmutur. Bu ba"lamda, her bir de"iken, düük (-1), orta (0), ve yüksek (1) eklinde aral ölçüm kullanlarak de"erlendirilmitir. Bütün faktörlerin düzeyleri saptandktan sonra, ayn metodoloji, sektörün rekabetçilik pozisyonunu ortaya çkarmak için tekrarlanmaktadr. Faktörlerin rekabetçilik düzeyi için etkinlik dereceleri ulalacak sonucu belirlemektedir. 318 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

9 IV TÜRK GIDA SEKTÖRÜNÜN ELMAS MODEL LE REKABETÇLK ANALZ Birincil ve ikincil veri toplama teknikleri kullanlarak elde edilen veriler, yukarda ad geçen önem derecelerine (-1/0/1) göre de"erlendirilerek alt de"ikenler aa"daki Gekil de görüldü"ü üzere modele yerletirilmitir. DEVLET DEVLET Devlet (0/Orta) (1) Gda sektöründe görülen özelletirme çalmalar. (-1) Ulusal tarm politikasnn durumu. (0) AB müzakereleri kapsamnda yeni yasal uygulamalar. (0) Denetim Eksikli"i. Firma Stratejisi ve Rekabet Yap/s/ (0/Orta) (-1) Tarm ve gda sektörlerinin koordinasyonu. (0) Sözlemeli tarm. (0) Kapasite kullanm oran (0) Modern 9letmelerin Durumu ve KOB9 ler (-1) Firma stratejileri Talep Ko'ullar/ (1/Yüksek) Girdi Ko'ullar/ (0/Orta) (1) Türkiyenin 9klim koullar ve co"rafi yapya ba"l olarak tarmsal üretimdeki çeitlilik miktar. (-1) Gda Ürünlerinin çeitlendirilmesi ve 9hracata Yansmas (1) 9gücü potansiyeli (-1) Gda güvenli"i ve kalite sistemleri. (0) Organik gda üretiminin yaygnlamas. (0) Gda sektöründe Teknoloji kullanm (0) Nitelikli hammadde GRD KOULLARI GRD KOULLARI FRMA STRATEJS FRMAVE REKABET STRATEJS YAPISI VE REKABET YAPISI LGL VE DESTEKLEYC LGL VE KURULULAR DESTEKLEYC KURULULAR TALEP KOULLARI TALEP KOULLARI lgili ve Destekleyici Kurulu'lar (0/Orta) (0) STK lar. (0) Türk firmalarnn yapm oldu"u stratejik ortaklklar. (-1)Üniversite- sanayi arasndaki iletiim ve ibirli"i. (0) Lojistik alt yaps. (1) Büyük market zincirleri ve alveri merkezleri (0) E-ticaret ve do"rudan pazarlama. (1) Ambalaj sektörü. ekil 1: Türk G/da Sektörü Rekabetçilik Düzeyi (0/ Orta) (1) 9ç talep. (1) AB pazarna yaknlk (1) Yeni ve yakn pazarlarn gelimesi. (1) Gda tüketiminde görülen de"iim. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 319

10 A) G9RD9 KOGULLARI 1. Türkiyenin klim Ko'ullar/ ve Co>rafi Yap/ya Ba>l/ Olarak Tar/msal Üretimdeki Çe'itlilik Miktar/ 78 milyon hektar yüzölçümü ile Avrupa ülkeleri arasnda Türkiye, komu ve AB üyesi ülkeler ile kyasland"nda co"rafik yap ve uygun ekolojik koullar, tarmsal üretimde miktar ve ürün çeitlili"i yönünden büyük ve seçenekli bir potansiyele haizdir. Bu ba"lamda, gda üretiminin temel girdilerini tarmsal üretim oluturmaktadr. Yani, gda sektörünün ana hammadde girdileri tarm sektörüne dayanmaktadr. Türkiye gerek iklimsel özellikleri gerekse co"rafi konumu itibari ile tarma son derece elverili bir ülke olarak kabul edilmekte, ayn zamanda, ülke nüfusunun çalan kesiminin %30-35 gibi büyük bir oran tarm sektöründe istihdam edilmektedir. Bu ba"lamda tarmsal üretim gda sanayinin talep etti"i çeitlilikte ve miktardaki ürünün büyük bir bölümünü üretebilmektedir. 2. Ürün Çe'itlili>i ve hracat Yans/mas/ Tarm ve gda sanayi ürünleri ihracatmzda yllar itibariyle ürün çeitlendirmesine gidilememesi, ihracatmzn sa"lkl geliimi açsndan önemli bir sorun tekil etmektedir. Di"er bir deyile tarmsal üretimde görülen zengin çeitlilik ürün çeitlili"ine yansmamakta, ürün çeitlili"i sknts yaanmaktadr. Nitekim, ülkemizin, 2003 yl itibariyle toplam tarm ve gda sanayi ürünleri ihracatnn yaklak 1/3 ünden fazlasnn fndk, tütün ve kuru meyvelerden olumas, ihracatmzn söz konusu ürünlerde gerek iç, gerekse d piyasada meydana gelebilecek ani de"iimlere açk olmas sonucunu do"urmaktadr. Halbuki, tarm ve gda sanayi ürünleri, di"er sektörlere göre, düük maliyetli ürün gelitirme ve çeitlemesi açsndan daha fazla frsatlar sunan ürünlerdir 'gören Durumu Her ne kadar sektör teknoloji kullanmn son yllarda daha yo"un olarak kullanyor olsa bile, sektör emek-yo"un a"rlkl bir i kolu olarak üretim yapmaktadr. Sektörün ihtiyaç duydu"u niteliksiz 12 9hracat Gelitirme Etüd Merkezi (9GEME), Tarm ve Gda Sektörü 9hracat Potansiyeli, 9GEME Aratrma ve Gelitirme Bakanl" Tarm Dairesi, Kasm, 2004, Ankara. 320 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

11 ve nitelikli igören ihtiyac, genç ve kalabalk bir nüfusa sahip ülke kaynaklarndan kolaylkla karlanmaktadr. 4. G/da Güvenli>i ve Kalite Sistemi Uluslararas ticaretin gelimesi, tüketicinin bilinçlenmesi, gda ürünleri satn almada çeitlilik ve farkllk taleplerinin yan sra sa"lk ve çevre kaygsnn artmas üreticilerin ve karar alclarn konuya daha hassas ve bilinçli yaklamalarn sa"lamtr. Kamu ve özel teebbüsün bu konuda çalmalar yaygnlamtr. Kamu yönetimi, gerekli düzenlemeleri ve yasal mevzuat hazrlarken özel kurulular tarafndan gönüllük esas ile uygulanan sistemlerin baarsnn kantlanmas standartlarn kabulünü sa"lam ve belgelendirmeye dayand" için tüketici tarafndan da aranan garanti özellikleri olmaya balamtr. Son yllara kadar üreticiden tüketiciye kadar geçen süreçte ürünlerin üstün özelliklerinin korunmas olan kalite kontrolünün yerini, önce toplam kalite, daha sonra Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktalar (HACCP- Hazard Analysis Critical Control Point), 9yi Üretim Uygulamalar (GMP- Good Manufacturing Practice), GAP, GHP gibi sistemler almtr. 13 Türkiye da halihazrda gda sanayi ürünleri ihracatnda ivedi olarak çözüm bekleyen ve sonuçlarnn ksa/orta dönemde ihracatta art de"er getirisi oluturacak gündem maddelerinden en önemlilerinden birisini gda güvenli"i ve kalite sistemleri oluturmaktadr. Ancak, özellikle KOB9 niteli"indeki iletmelerin kalite güvenli"i konusunda yetersiz kald" ve yeterince bu belgelere sahip olmadklar görülmektedir. Bu belgeler gda ihracatnn en temel de"ikenlerinde biri olup, elde edildi"i taktirde ihracatçlara önemli bir rekabet avantaj sa"lamaktadr. 5. Organik G/da Üretiminin Yayg/nla'mas/ Türkiye de organik tarm üretimi, iç piyasadan çok ihracata yönelik olarak gerçekletirilmektedir. 9hracat firmalar, üreticiler ile yaptklar sözlemelerde organik tarm koullarnn yerine getirilmesi için organik tarm proje danmanlar ile çalmaktadrlar. Genellikle ziraat mühendislerinden oluan bu danmanlar üreticileri organik tarm konusunda bilgilendirmektedirler. Denetim ve kontrol organlar 13 C.Ö. DÖLEKOZLU Gdalarda Kalite Güvenlik Sistemleri, TAE Bak#6, Tarmsal Ekonomi Aratrma Enstitüsü, Say: 3, Nüsha: 2, 2003, Haziran. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 321

12 da, üretimden paketlemeye kadar Avrupa Birli"i nin ilgili yönetmeli"i ve Türk Organik Tarm yönetmeli"ine göre kontroller yapmaktadrlar. 14 Bugün, organik tarm yo"un olarak Ege Bölgesi bata olmak üzere, ürünlerin yetitirilme özelliklerine göre Türkiye nin her bölgesinde yaplmaktadr. Türkiye de üretilen organik ürünler, kurutulmu üzüm, incir, kays, erik, dut, vine, bu"day, arpa, çavdar gibi tahllar, fasulye, mercimek, nohut gibi kurutulmu baklagiller, antep fst", badem, fndk, ceviz; taze veya ilenmi sebzeler ve meyveler, bal, deniz tuzu, çay ve bitkisel çaylar, baharatlar; endüstri bitkileri; zeytin ve zeytinya" ve ilenmi ürünlerden olumaktadr. 9lenmi ürünlerin bazlar ise dondurulmu sebze ve meyveler ve reçeller, konsantre meyve sular olarak dikkati çekmektedir. Bu gelimelerin paralelinde, Türkiye de organik üretim yapan üretici says, üretim miktar, üretim alanlar ve ürün çeitlili"i yllar içinde art göstermitir. 15 Ancak, rakip ülkelere oranla bu miktarlar ve oranlar oldukça yetersiz görülmektedir. Örne"in, dünya ölçe"inde önemli bir arap, zeytinya", eker, pirinç ve turunçgiller üreticisi olan 9talya da, 1995 ylnda yaklak 200 bin hektarlk bir alanda organik tarm yaplrken, bu miktar 2001 ylnda 1 milyon 200 bin hektara yükselmitir. Bu alan AB ne üye ülkeler içerisinde organik tarma ayrlan alanlarn en büyü"ü olarak dikkati çekmektedir. 6. G/da Sektöründe Teknoloji Kullan/m/ Temel aratrmalarn yetersiz oluu, tarmsal aratrmalarn istenilen düzeyde olmamas ve Ar-Ge çalmalarna ayrlan kaynaklarn çok düük düzeylerde olmas nedeni ile tarm sektöründe teknoloji kullanm pek yaygnlaamamtr. Ancak, tarm da görülen bu durumunun aksine gda teknolojisinde son yllarda gelime sa"land" görülmektedir. Bu ba"lamda, gdalarn son tüketiciye 14 D. BOYACIOZLU Sa"lkl Beslenmede Organik Tarmn Önemi ve Organik Gdalarn Güvenli"i (Eds.) Eraslan, 9.H. ve Gelli, F. Organik Tar#m Sektörünün Sürdürülebilir Rekabet Avantaj# Elde Etmede Önemi: Uygulamalar ve Stratejiler, Uluslararas Rekabet Aratmalar Kurumu Derne"i (URAK) Yaynlar, Yayn No: 2006/1, 9stanbul. 15 Tarm ve Köyileri Bakanl" 9statistikleri, Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

13 ulalmas için gelitirilen yenilikler sektörün rekabet gücünü artrmtr. Öte yandan, TÜ9K in yapm oldu"u yllar arasn kapsayan ankete göre, gda ve içecek sanayinde faaliyet gösteren iletmelerin %29,45 inin üç yllk dönem içinde teknolojik yenilip yapt", %70,55 inin ise yapmad" ortaya çkmaktadr. Bu oranlar teknolojik yenilikler bakmndan gda ve içecek sanayinin gerek imalat sanayi gerekse genel sanayi sektöründen daha az teknolojik yenilik yapt"n göstermesi açsndan dikkat çekicidir. Ayn aratrmann önemli bir di"er göstergesi de yaplan teknolojik yeniliklerin çeitlerine göre da"lmdr. Gda ve içecek sanayinde yaplan teknolojik yeniliklerin %42,39 u üretim sürecine, %27.33 ü ürüne ve %29,88 i ise hem ürün hem de üretim sürecine dönük olarak yaplan yeniliklerdir. Gda ve içecek sanayinde yaplan teknolojik yeniliklerin en önemli bölümü sadece üretim sürecine dönük olarak yaplrken, genel sanayi ve imalat sanayinde yaplan teknolojik yeniliklerin en büyük dilimi ise hem ürüne hem de üretim sürecine dönük olarak yaplan yeniliklerdir 16. Günümüzde, gda sanayi, çok sayda alternatif teknolojinin birlikte uyguland" bir sektördür ve bunlar sektörün de"iik dallarnda önemli farkllklar göstermektedir. Örne"in, gda muhafazas için öteden beri uygulanan balca yöntemler; kurutma, so"utma, dondurma, pastörizasyon, sterilizasyon, nlama ve kimyasal katlmasdr. Bu alanda hzl bir de"iim yaanmakta ve bunlarn yerini yeni teknolojiler almaktadr. Bunun gibi, gda ileme alannda da; ters ozmoz, ekstrüzyon, süper kritik ekstraksiyon, ultrafiltrasyon, selektif hidrojenasyon, interesterifikasyon ve elektroplazmoliz gibi yeni teknolojiler, gda sanayinin de"iik dallarnda uygulama alan bulmaktadr Türkiye 9statistik Kurumu (TÜ9K), 2002, 2003, 2004, 2005, 9statistik Raporlar. Alnt: 17 F.J. SENORASANS, E. IBANEZ ve A. CIFUENTES New Trends in Food Processing, Critical Reviews in Food Science and Nutrition, Vol: 43, No: 5, 2003, ss: Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 323

14 Teknolojik ilerlemeler ve uygulamalar KOB9 tarz faaliyet gösteren firmalara da yansm ve teknolojinin nimetlerinden ileri düzeyde yararlanmaya balamlardr. 7. Nitelikli Hammadde Türkiye, gda sektörünün hammadde ihtiyacnn büyük bir bölümünü karlamasna ra"men, üretilen hammaddelerin niteli"inde ve kalitesinde k sorunlar yaamaktadr. B) F9RMA STRATEJ9S9 VE REKABET YAPISI 1. Tar/m ve G/da Sektörü Koordinasyonu Gda sanayi için tarm sektörü vazgeçilmez bir hammadde kayna" olup, bu oran rasyonel tarmn yapld" ülkelerde tarmsal ürünlerin %60 n, ülkemizde ise %25-30 u kapsamaktadr. 18 Bununla birlikte, firmalarn teknolojik açdan belirli bir eik de"erini amalarna ra"men, gda-tarm oyuncular arasnda önemli bir koordinasyon ve iletiim eksikli"i bulunmaktadr. Bu durum firmalarn rekabet yapsna olumsuz bir ekilde yansmaktadr. 2. Sözle'meli Tar/m Son yllarda sözlemeli tarm uygulamalarnda önemli art meydana gelmi olmakla birlikte, sa"lkl bir istatiksel veri bulunmamaktadr. Ancak, gda firmalarnn yava da olsa bünyelerinde ilgili birim oluturarak bu tür üretim ibirliklerine gittikleri görülmektedir. 3. Kapasite Kullan/m Oran/ Sektörün kapasite kullanm oran yllk ortalama ile düük düzeyde kalmaktadr. Özellikle, nitelikli hammadde yetersizli"i, teknik bilgi, sermaye eksikli"i ve üretim ve operasyonda karlalan aksaklklar temel nedenler arasnda gösterilmektedir. 4. Modern 'letmelerin Durumu ve KOB ler Küreselleme süreci, uluslararas anlamalar, tarm politikalar, tüketici talepleri, gda mevzuat ve çevre duyarll" her ne kadar 1980 ler den sonra sektörde önemli yapsal de"iimlere yol açmsada, 18 Türkiye Bilimsel ve Teknik Aratrma Kurumu (TÜB9TAK), V9ZYON 2023 Bilim ve Teknoloji Öngörüsü Projesi Tarm ve Gda Paneli, Son Rapor, Temmuz, Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

15 gda sanayiinde faaliyet gösteren kurulularn büyük bir ço"unlu"u küçük ve iptidai usullerle çalan iletmelerdir ve sektörde önemli miktarda küçük boy ve kayt d faaliyette bulunan iletmelere rastlanmaktadr. KOB9 ler çok büyük bir ksm profesyonel bir ekilde yönetilmemekte, geleneksel yöntemler tercih edilmektedir. 5. Firma Stratejisi Maliyet temelli strateji sektör oyuncularnn (iletme) büyük oranda tercih etti" strateji olarak ön plana çkmaktadr. Buna mukabil çok az iletme farkllatrma stratejisini uygulamaya çalmaktadr. Maliyet temelli fiyat stratejisi, birço"u için yönetim becerilerine dayanan maliyet tasarruflarna (verimlilik ve ölçek ekonomilerinden kaynaklanan) dayal maliyet liderli"i stratejisi anlamna gelmemektedir. Daha çok, vergi kaçakçl", kaçak ve ucuz içi çaltrma, ucuz ve kalitesiz girdi kullanma vb. yönetim ve örgütlenme becerileri ile ilikisi olmayan unsurlara dayanmaktadr. Bu da büyük ço"unlu"u gda kalitesi ve kalite yönetim sistemlerini oturtmam bir sektörün olumasna yol açmaktadr 19. C) TALEP KOGULLARI 1. ç Talep Durumu Yaklak 80 milyonluk genç nüfusu ile Türkiye Avrupa ülkeleri arasnda en kalabalk ülkelerden birisi konumundadr. Bu ba"lamda gda sektörünün potansiyel müterileri hali hazrda mevcut olup önemli bir talep kitlesini oluturmaktadr. 2. Avrupa Birli>i Pazar/na Yak/nl/k Co"rafi konum olarak Avrupa Birli"ine üye ülkelere yaknl" bakmndan oldukça avantajl bir konuma sahip olan Türkiye, üretilen ürünler çok ksa bir süre içerisinde Avrupa pazarna sunulabilmektedr. Bu durum, ülkede faaliyet gösteren gda firmalarna lojistik açsndan önemli bir rekabet üstünlü"ü sa"lamaktadr. 19 9stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: 52. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 325

16 3. Ba'ka Pazarlar/n Durumu Türkiye, Avrupa Birli"ine üye ülkelerin yan sra, Rusya Federasyonu, Orta Do"u ve Orta Asya ülkelerinin kavak noktasnda bulunmas nedeni ile önemli bir pazara sahiptir. Özellikle bu co"rafyada yer alan ülkelerin gda ihtiyaçlarnn önemli bir bölümünü dardan karlamalar, ülkemizin pazara giri rekabet avantajn artrmaktadr. 4. G/da Tüketiminde Görülen De>i'im Küreselleme ile birlikte, bilgi teknolojilerinin hzl bir geliim göstermesi, medyann aktif gücü ve tüketimin tevik edilmesi, geleneksel tüketici davranlarnn de"imesine yol açmtr. Do"al olarak tüketiciler daha özellikli ve nitelikli ürünler tercih etmektedirler. D) 9LG9L9 VE DESTEKLEY9C9 KURULUGLAR 1. Sektörel STK lar/n/n Yap/s/ Gda sektöründe faaliyet gösteren bir çok sivil toplum kuruluu bulunmaktadr. Bu derneklerin ço"unlu"u, Gda Dernekleri Federasyonu (GDF) çats altnda toplanm bulunmaktadr. Bu ba"lamda de"erlendirildi"inde, sektörde yeteri miktarda sivil toplum örgütlenmesi görülmektedir. Ancak bu dernekler, taleplerin belirlenmesi, izlenmesi ve gerçeklemesi açsndan gda sektörünü daha güçlü klaca" beklenmektedir Türk Firmalar/n/n Yapm/' Oldu>u Stratejik Ortakl/klar Türkiye yabanc sermayeyi çekme konusunda son yllarda büyük bir atlm göstermitir. Ancak, ülkemizde faaliyet gösteren gda firmalarnn, özellikle KOB9 türü iletmelerin, bu tür birlemeleri yeterince gerçekletirmedikleri görülmektedir. Ayrca, gda servislerinde (lokanta, okul, yurt vb.) pazarlanan gdalarn pay da art göstermektedir. Pazarlama yöntemi olarak marka kiralama nn (franchising) önemi artmaktadr stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: M. PAKSOY ve H. F9DAN Türkiye de Gda Sektöründe Franchising Uygulamalar, Türkiye V. Tar#m Ekonomisi Kongresi, 2002, Erzurum. 326 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

17 3. Üniversite-Sanayi Aras/ndaki 'birli>i Her ne kadar gda sektörünün gereksinim duydu"u nitelikli igücü bilgi üreten kurumlardan yeterince sa"lansa bile, gda sektöründe faaliyet gösteren firmalar ile üniversiteler arasnda zayf bir ibirli"i mevcuttur. Do"al olarak, gda sektöründe faaliyet gösteren firmalarn üniversitelerin sunmu olduklar Ar-Ge çalmalarndan kstl oranlarda faydalanmalar, hammadde açsndan sonsuz frsatlar sunan ülkemizin ürün gelitirme, yeni yatrmlar ve teknoloji gelitirme (özellikle gda ileme teknolojisi) alanlarnda dünyadaki rakiplerine oranla geride kalmasna neden olmaktadr Lojistik Altyap/s/ Hava, deniz ve kara ulamna oldukça elverili bir konumda bulunan Türkiye nin, özellikle, karayolu tamacl" çok gelimitir. Bu ba"lamda, gda sektöründe tamacl"n büyük bir ksm karayolu ile gerçekletirilmektedir. Yani sektör, çok avantajl bir konuma sahiptir. Yani, gda sektörü güçlü bir lojistik a"na ve teknolojisine sahiptir. Ancak, so"uk hava tamacl" gerektiren araçlarn ve depolarn eksikli"inin ve yetersizli"inin skntsn yaamaktadr. Ayn zamanda, Do"u Anadolu Bölgesinde yer alan gda firmalar elverisiz co"rafi yap nedeniyle k iklimi koullarnda lojistik sknts çekmektedir Büyük Market Zincirleri ve Al/'veri' Merkezleri Küreselleme, teknolojik gelime ve tüketici beklentisine ba"l olarak, gda pazarlama alannda da önemli de"imeler yaanmaktadr. Öncelikle de"ien pazarlama anlaydr. Eski anlay ürüne odakldr ve farkl sat araçlar ile maksimum kâr hedeflenmektedir. Buna 22 9stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: 59. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 327

18 karlk yeni pazarlama anlay tüketici odakldr ve öncelikle tüketici tatmini amaçlanmaktadr. 24 Bu nedenle, tüketici davrann son derece etkileyen kalite belgeli markalar, ürün çeitlili"i ve fiyat avantaj bunu pazarlayan firmalara rekabet avantaj sa"lamaktadr. Bu nedenle, gda sektöründe faaliyet gösteren küçük marketlerin pay azalmakta, süpermarket ve hipermarket gibi oligopollerin pay artmaktadr. 25 Türkiye de nüfusun yo"un oldu"u ehirlerde özellikle, gda üreticilerinin pazarlama faaliyetlerinin son dura" olarak kabul edilen güçlü bir marketler zinciri mevcuttur. Bu tür kurulular vastas ile gda sektörünün pazarlama alan daha da genilemi ve kurumsallamtr. 6. E-ticaret ve Do>rudan Pazarlama Biliim teknolojilerinde yaanan ilerlemelere paralel olarak gelitirilen pazarlama teknikleri gda sektörüne de yansm ve elektronik ticaret (e-ticaret) sistemini ortaya çkarmtr. Bu tür alveri ilemleri hem irketler aras hem de gda üreticilerinden son tüketiciye kadar gelime göstermektedir. Gelien di"er bir yöntem ise do"rudan pazarlama olarak tanmlanmaktadr. Bu yöntemde, sat yeri aradan çkarlarak katalog, broür, kapdan sat vb araçlarla do"rudan tüketiciye ulalmaktadr Ambalaj Sektörü Ambalaj Sektörü, ülkemizin gda maddeleri, boya, yap kimyasallar, madeni ya"lar ve tekstil gibi birçok ürün yurt içi ve yurt d satlarnda önemli bir rol oynamakta olup son yllarda büyük bir geliim göstermitir. Ambalaj sektörünün gelimi bir seviyede olmas 24 K. KURTULUG Pazarlama Ara6t#rmalar#, 9stanbul Üniversitesi 9letme Fakültesi Yayn, 1996, 9stanbul. 25 KIYMAZ, T. G#da Sanayi Raporu, Gda Mühendisleri Odas Yayn, 2003, Ankara. 26 9stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

19 dolaysyla, her türlü gda maddesi rahatlkla ambalajlanabilmekte ve tüketiciye sunulabilmektedir 27. E) DEVLET 1. G/da Sektöründe Görülen Özelle'tirme Çal/'malar/ Özellikle son yllarda yaplan özelletirme çalmalar ile birlikte bir çok gda sektöründe faaliyet gösteren Kamu 9ktisadi Teekkülleri (K9T) satlmtr. Ancak, özelletirmenin bir çok faydasnn yan sra, özellikle, Et ve Balk Kurumu (EBK) ve Türkiye Süt Endüstrisi Kurumu (TSEK) gibi gda sanayinin gelimesine öncülük eden balca kamu iletmeleri özelletirilmesi sektörü olumsuz yönde etkilemitir. 2. Ulusal Tar/m Politikas/n/n Durumu Gda sanayinin gelimesini belirleyen en önemli etkenlerden birisi, tarmdan yeterli miktarda ve uygun kalitede hammaddeyi sürekli olarak sa"layabilme fonksiyonunun icra edilmesidir. Bunun koulu ise, ürün deseninin ve üretim hedeflerinin belirlenmesi ve buna ulatracak araçlarn etkili bir biçimde kullanlmasdr. Ksaca, ulusal bir tarm politikasnn uygulanmasdr. Ancak, gda ve tarm sektörünün koordinasyonunu sa"layacak geni tabanl ulusal bir tarm politikas bulunmamaktadr AB Müzakereleri Kapsam/nda Yeni Yasal Uygulamalar AB müzakereleri öngörüleri do"rultusunda, özellikle türketiciyi korumaya yönelik yasalarn çkarlmas ve uygulanmas zorunlulu"u getirilmektedir. Bu durum, gda üreticilerini daha kaliteli ürün üretmeye sevkedecek, standartlama çabalar hz kazanaca" beklenmektedir. Yeni gda yasas, AB süreci gibi faktörler gda sanayisine olumlu bir etki yapacak görünümdedir. Ancak kamu nun, 27 9stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: 61. Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 329

20 sektörü bilgilendirme görevinin yansra gerekli alt yap ve mevzuat hazrlanmas konularnda da yava kald" görülmektedir Denetim Eksikli>i Haksz rekabet Türk gda sanayisindeki en önemli sorunlardan birisi olarak öngörülmektedir. Esas olarak denetim eksikli"i ve ceza uygulamasndaki eksiklere ba"l olarak sigortasz eleman çaltrma gibi kayt d yollara bavurma, yasa d hammadde ve/ veya katk maddesi ve/ veya koruyucu madde kullanma, artma sistemini çaltrmama gibi daha onlarca hatta yüzlerce örne"i verilebilecek ekillerde kurallara uyan ve uymayan sanayi kurulular arasnda asla küçümsenmeyecek düzeyde ve a"rlkl olarak iç pazara yönelik ürünlerin üretiminde haksz rekabet koullar mevcuttur 30. SONUÇ VE ÖNERLER Türkiyenin önemli kaynaklarn aktard", ayn zamanda stratejik sektör olarak da görülen gda sektörünün uluslararas rekabetçilik gücü orta olarak tespit edilmitir. Yukarda açklanan de"ikenler "nda Türk gda sektörünün yüksek seviyeli rekabetçi olabilmesi için aa"daki öneriler göz önüne alnmaldr. Öncelikle, sektörün sorunlarnn yakndan takip edebilecek, bunlara ksa sürede çözümler bulabilecek ve sektöre yön verecek bir Ulusal Gda Konseyi en ksa sürede kurulmaldr. Bu konsey, gda sanayinin fiilen içinde bulunan kiiler, üreticiler ve devleti temsil edecek olan bürokratlardan olumaldr. Ayrca bu konsey Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hazrlayarak hükümete sunabilme yetkisine de sahip olmaldr. Tüm kesimlerin, üretici, sanayici ve devlet temsilcilerinin mutabakat ile olumu ülkemizde uygulanabilir, ksa, orta ve uzun vadeyi kapsayan, gerçekçi ve gda sektörünün sorunlarna çözüm getirebilecek politikalar oluturulmal ve uygulamaya konulmaldr. 29 9stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas Pazarlarda Türk Gda Sektörünün Rekabet Gücü ve 9hracatta Aranan Kriterler/ Karlalan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

21 Gda sektörünün tüm alt dallarnda faaliyet gösteren üretim tesislerinde her düzeyde çalan personelin düzenli olarak e"itimden geçirilmesi, ara eleman yetitirilmesine yönelik programlar uygulanmas ve gda ve alt dallar bilimi ve teknolojisi konusunda e"itim alm eleman istihdamnn artrlmas gerekmektedir. Sektörde, özellikle gda teknolojilerini bilen eleman says çok az oldu"undan ciddi anlamda ara eleman eksikli"inin sknts çekilmektedir. Bilinçli üretimin yerlemesi açsndan gda ve hayvanclk konularn kapsayacak iki ayr program halinde; sektöre ara eleman yetitirecek Meslek Yüksek Okullarnn açlmas gerekmektedir. Bunun için devletin görevli birimleri, Milli E"itim Bakanl", Üniversiteler, Tarm ve Köyileri Bakanl" nn koordinasyonu içinde çalmaldrlar. Tüm gda ürünlerinin üretim süreci standartlara ba"lanmal, ürünün üretiminde nakline kadar geçen süre Tarm ve Köyiler Bakanl" tarafndan düzenli ve sürekli bir ekilde denetlenmelidir. Firmalarmzn bu bilinçle dünyada oluan son gelimeleri yakndan takip etmesi elzem olup, uluslararas geçerli"e sahip sistem ve ürün standartlarna sahip olunmas özendirilmelidir. Halk sa"l"n do"rudan ilgilendiren bu sektörde sa"lk artlarna uygun üretim yapan iletmeler uzun vadeli ve uygun finansal enstrümanlar ile desteklenmelidir. 9leri teknolojileri kullanacak iletmeler kurmak isteyen yatrmclara kolaylklar sa"lanmal, yatrmclar yatrm indirimleri ile tevik edilmelidir. Ayn zamanda, yerli hammadde ve yerli teknoloji öncelikli yaklamla, özellikle KOB9 lerdeki yapsal de"iimin hzlandrlmas gereklidir. Mevcut gda mevzuatnn uyumlu olmayan ksmlar AB mevzuat ile uyumlu hale getirilerek gelimeler takip edilip düzenlemeler ksa sürede yaplmal ve sektör bilgilendirilmelidir. Mevzuatn pratik uygulanabilir hale getirilmesi, yetkinin uygun ekilde da"tlmas ve denetim skl"nn artrlmas sa"lanmaldr. Sektör kendi oto kontrol sistemini kurmal, toplum sa"l" ve tüketicinin korunmasna yönelik yasal ve kurumsal düzenlemelerin uygulanmasnda özel sektör ve sektör ile ilgili bakanlklarn koordinasyonu sa"lanmaldr. Tüketici sa"l"n tehdit edebilecek Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 331

22 konularla ilgili gerekli kontroller ülke genelini kapsayacak bir program yaplarak en ksa sürede uygulamaya konulmaldr. Gda sanayinin en büyük sorunu olan hammadde probleminin çözümü açsndan tarm sektörünün örgütlenmesi tevik edilmelidir. Sektörün de"er zincirinde yer alan oyuncular arasndaki iletiim artrlmal, eksik oyuncular tamamlanmaldr. Sektörün en önemli sorunu olan düzenli ve nitelikli hammadde aknn sa"lanmas bir an önce çözüme kavuturulmaldr. Sektör ile ilgili istatistiki bilgiler ve kaytlar yeterli ve güvenilir de"ildir. Bu ba"lamda, sektördeki mevcut durumun tespiti, üretimin, talebin ve kapasitenin belirlenmesi, sektörde gelecek için yaplacak plan ve projelere k tutaca" öngörülmektedir. Gda sektörünün henüz tam anlam ile yüksek teknoloji kullanmayan bir sektör olmas sebebiyle Ar-Ge çalmalar desteklenmeli ve artrlmaldr. Böylelikle üretimde ileri teknolojiler kullanlarak maliyetler düürülebilecek ve et tüketimi artrlabilecektir. 9leri teknolojiler kullanlarak maliyetlerin düürülmesi neticesinde di"er rakip ihracatç ülkelere kar rekabet edebilecek konuma gelinmesi de mümkün olabilecektir. Önümüzdeki süreçte iç pazar tevik politikalar özellikle gelimekte olan ülkeler açsndan önem arzetmekte, rekabet avantaj elde etmek ba"lamnda alt yap sorunlarnn bu yolla çözümü gerekmektedir. 9ç pazar tevik politikalarnn çok iyi özümlenmesi ve ülkemiz koullarnda önceliklerin belirlenerek Ar-Ge destekli ihracata yönelik entegre alt yap projelerine dönütürülerek uygulanmaldr. KAYNAKÇA BAGER, F., ve AKGÜL, B., Dahilde 9leme Rejiminde Tarm ve Gda Sanayii Ürünlerinin Yeri, D#6 Ticaret Dergisi, Nisan, BOYACIOZLU, D., Sa"lkl Beslenmede Organik Tarmn Önemi ve Organik Gdalarn Güvenli"i (Eds.) Eraslan, I.H. ve Gelli, F. Organik Tar#m Sektörünün Sürdürülebilir Rekabet Avantaj# Elde Etmede Önemi: Uygulamalar ve Stratejiler, Uluslararas Rekabet Aratmalar Kurumu Derne"i (URAK) Yaynlar, Yayn No: 2006/1, 9stanbul. 332 Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

23 BULU, M., ERASLAN 9.H., ve GAH9N, Ö., Elmas (Diamond) Modeli 9le Ankara Biliim Kümelenmesi Rekabet Analizi, 3. Ulusal Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Kongresi, Kasm 2004, Eskiehir. BULU, M., ERASLAN, 9.H., ve KAYA, H., Türk Elektronik Sektörünün Rekabetçilik Analizi, stanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Say 9, Yl 5, Bahar, BULU, M., KARATAG, A., ve ERASLAN, I.H., The Analysis of International Competitiveness Level of Turkish Leather Industry, III. International Strategic Management Conference, June, 2007, Antalya. DÖLEKOZLU, C.Ö., Gdalarda Kalite Güvenlik Sistemleri, TAE Bak#6, Tarmsal Ekonomi Aratrma Enstitüsü, Say: 3, Nüsha: 2, Haziran EKG9, A., Türkiye de Gda Sanayinin Durumu ve Gelece"i, G#da, Say: 17, No: 1, 1992, ss: 3 6. ERKAN, H., ve ERKAN, C. Bilgi Ekonomisinde Teori ve Politika, 3. Ulusal Bilgi, Ekonomi ve Yönetim Kongresi, Kasm, 2004, Eskiehir. GÜNEG, E., ALBAYRAK, M. ve GÜLÇUBUK, B., Türkiye de G#da Sanayi, TEKGIDA 9G Yayn, Ankara, HALAÇ, E. Gda Kalitesi ve Gda Mevzuat 9le 9lgili Temel Kavramlar I"nda Türk ve AB Gda Mevzuatnn Karlatrlmas, Akdeniz Üniversitesi..B.F. Dergisi, Say: 4, 2002, ss: hracat Gelitirme Etüd Merkezi (9GEME), Tar#m ve G#da Sektörü hracat Potansiyeli, 9GEME Aratrma ve Gelitirme Bakanl" Tarm Dairesi, Kasm, 2004, Ankara. 9stanbul Ticaret Odas (9TO) Uluslararas# Pazarlarda Türk G#da Sektörünün Rekabet Gücü ve hracatta Aranan Kriterler/ Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 333

24 Kar6#la6#lan Engeller, 9stanbul Ticaret Odas Yaynlar, Yayn No: , 2006, 9stanbul, s: 52. KIRAL, T., ve AKDER, H. Makroekonomik Göstergelerle Türkiye Tar#m#, ZMO V. Teknik Kongre, Ziraat Mühendisleri Odas Yayn, 2000, Ankara. KIYMAZ, T. G#da Sanayi Raporu, Gda Mühendisleri Odas Yayn, 2003, Ankara. KURTULUG, K. Pazarlama Ara6t#rmalar#, 9stanbul Üniversitesi 9letme Fakültesi Yayn, 1996, 9stanbul. NEVEN, D., ve DROGE, C.L.M., A Diamond for the Poor? Assessing Porter s Diamond Model for the Analysis of Agro- Food Clusters in the Developing Countries, Proceedings of the 11th Annual World Food and Agribusiness Forum and Symposium, June 2001, Australia. ÖZ, Ö., PAMUKSUZ, M.K., Understanding Competitiveness: The Case Of The Turkish White Goods Industry, European Applied Business Research Conference, 2003, Italy, Venice. PAKSOY, M., ve F9DAN, H. Türkiye de Gda Sektöründe Franchising Uygulamalar, Türkiye V. Tar#m Ekonomisi Kongresi, 2002, Erzurum. PORTER, M.E. The Competitive Advantage of Nations, MacMillan Press Ltd., 1990, London and Basingstoke. The SENORASANS, F.J., IBANEZ, E., ve C9FUENTES, A. New Trends in Food Processing, Critical Reviews in Food Science and Nutrition, Vol: 43, No: 5, 2003, ss: Türkiye Odalar ve Borsalar Birli"i (TOBB), Sektörel Raporlar, Ankara. Alnt: Türkiye Bilimsel ve Teknik Aratrma Kurumu (TÜB9TAK), V9ZYON 2023 Bilim ve Teknoloji Öngörüsü Projesi Tarm ve Gda Paneli, Son Rapor, Temmuz, Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007)

25 Türkiye 9statistik Kurumu (TÜ9K), 2002, 2003, 2004, 2005, 9statistik Raporlar. Alnt: Afyon Kocatepe Üniversitesi,..B.F. Dergisi (C. IX,S.1, 2007) 335

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI)

MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) MER A YLETRME ve EROZYON ÖNLEME ENTEGRE PROJES (YENMEHMETL- POLATLI) I- SORUN Toprak ve su kaynaklarnn canllarn yaamalar yönünden tad önem bilinmektedir. Bu önemlerine karlk hem toprak hem de su kaynaklar

Detaylı

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan

novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon KalDer zmir ubesi 8. Mükemmellii Aray Sempozyomu zmir, 18 Nisan 2007 irin Elçi Technopolis Türkiye Direktörü Teknoloji Yönetim Dernei Bakan novasyon Ekonomik ve toplumsal fayda yaratmak için ürünlerde,

Detaylı

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007)

TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) EVOLUTION OF FOREIGN TRADE IN TURKEY (2000-2007) TÜRKYE DE DI TCARETN GELM (2000-2007) Yrd.Doç.Dr.Sevim AKDEMR * Ar.Gör.Fatih KONUR ** ÖZET Türkiye ekonomisinde 2001 y(l(ndan itibaren yüksek oranlarda büyüme gerçeklemitir. Ancak ekonomide yüksek büyüme

Detaylı

Eti de TPM ve Kazandrdklar ET RKETLER GRUBU ET RKETLER GRUBU Bisküvi, Kek ve Çikolata alannda 315 çeit ürün 5 ayr üretim tesisi 200.000 ton/yl üretim Toplam 580 milyon USD yllk sat cirosu 190.000 sat noktas

Detaylı

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET

OKUL ÖNCES E M KURUMLARINDA ÇALI AN ANASINIFI ÖZET OKUL ÖNCES EM KURUMLARINDA ÇALIAN ANASINIFI RETMENLERLE MÜZK ÖRETMENLERN MÜZK ÇALIMALARINA N TUTUM VE YETERLKLERN KARILATIRILMASI ÖZET r. Gör. Dr. lknur ÖZAL GÖNCÜ GÜMEF. ÇGEB.Okul Öncesi EABD. Okul öncesi

Detaylı

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN

KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR YÖNET M PROF. DR. HALUK GÜRGEN KURUMSAL T BAR tibar alglamalardan oluur. Kurumsal itibar, bir kuruma yönelik her türlü alglamann bütünüdür. Kurumsal itibar; sosyal ortaklarn kurulula ilgili

Detaylı

STRATEJK YÖNETM PERSPEKTFNDEN TÜRK MOBLYA SEKTÖRÜNÜN REKABET DURUMUNUN ANALZ VE DEERLENDRLMES

STRATEJK YÖNETM PERSPEKTFNDEN TÜRK MOBLYA SEKTÖRÜNÜN REKABET DURUMUNUN ANALZ VE DEERLENDRLMES STRATEJK YÖNETM PERSPEKTFNDEN TÜRK MOBLYA SEKTÖRÜNÜN REKABET DURUMUNUN ANALZ VE DEERLENDRLMES Ör. Gör.Dr. Koray GÜRPINAR * Ar. Gör. M. Said DÖVEN ** ÖZET Bu çalmann amac Türk mobilya sektörünün mevcut

Detaylı

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar:

1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 01/01/2005-30/06/2005 DÖNEMNE LKN YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU FAALYET RAPORU 1) Ekonominin Genel Durumu ve Piyasalar: 2005 yl gelimekte olan ülke

Detaylı

ASMOLEN UYGULAMALARI

ASMOLEN UYGULAMALARI TURGUTLU TULA VE KREMT SANAYCLER DERNE ASMOLEN UYGULAMALARI Asmolen Ölçü ve Standartlar Mart 2008 Yayn No.2 1 ASMOLEN UYGULAMALARINDA DKKAT EDLMES GEREKL HUSUSLAR Döeme dolgu tulas, kil veya killi topran

Detaylı

PORTER MODEL: ULUSLARARASI REKABET ÖZLEM ÖZ ODTÜ LETME BÖLÜMÜ

PORTER MODEL: ULUSLARARASI REKABET ÖZLEM ÖZ ODTÜ LETME BÖLÜMÜ : ULUSLARARASI REKABET ÖZLEM ÖZ ODTÜ LETME BÖLÜMÜ Genel Çerçeve Makroekonomik, Politik ve veyasal Çevre Rekabet Edebilirliliin Mikroekonomik Temelleri irket irket Stratejisi Stratejisi Mikroekonomik Mikroekonomik

Detaylı

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ

SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY. Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ SOSYAL GÜVENLK KURMUNUN YAPISI VE LEY Sosyal Güvenlik Kurumu Bakanl Strateji Gelitirme Bakan Ahmet AÇIKGÖZ KURUMUN AMACI ve GÖREVLER' Sosyal sigortalar ile genel salk sigortas bakmndan kiileri güvence

Detaylı

8.MÜKEMMELL ARAYI SEMPOZYUMU 17 Nisan 2007 / zmir

8.MÜKEMMELL ARAYI SEMPOZYUMU 17 Nisan 2007 / zmir 8.MÜKEMMELL ARAYI SEMPOZYUMU 17 Nisan 2007 / zmir Betül Faika SÖNMEZ Sa*l+k Bakanl+*+ Temel Sa*l+k Hiz.Gen. Md. Kalite E*itim ve Koor. Birimi Daire Ba3kan+ SA LIK HZMETNDE ARTAN TALEP Kaliteli, düük maliyette

Detaylı

5. Öneri ve Tedbirler

5. Öneri ve Tedbirler Öneri ve Tedbirler 5.ÖneriveTedbirler Kurumsal düzeyde hizmet kalitesinin artrlmas için Bütünleik Yönetim Sistemleri kapsamnda kalite güvence belgelerinin alnmas ve personel verimliliinin gelitirilmesine

Detaylı

BASIN YAYIN VE HALKLA L K LER UBE MÜDÜRLÜ Ü

BASIN YAYIN VE HALKLA L K LER UBE MÜDÜRLÜ Ü BASINYAYINVEHALKLALKLERUBEMÜDÜRLÜÜ ÝLÝÞKÝLER ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ Yetki,GörevveSorumluluklar YasalDayanak Büyükehirbelediyesininçalmalarnnbasn,yaynaraçlaryardmyla kamuoyunaetkilibirekildeduyuruluptantlmasnsalamakvehalkla

Detaylı

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir

KONUT FNANSMAN SSTEM. TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005. Dr.Önder Halisdemir KONUT FNANSMAN SSTEM TBB Gayrimenkul Çalma Grubu stanbul, 14.10.2005 Dr.Önder Halisdemir Genel Hatlar ile Tasar SPK nn hazrlad+ tasar 31 maddeden olumaktadr. Özel bir yasa de+il, de+iiklik yasasdr. TBB

Detaylı

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933)

TÜRK YE DE TARIMSAL MAK NELE ME (1923 1933) TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa:119136 THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page:119136 TÜRKYE DETARIMSALMAKNELEME(19231933)

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

ARTVN L GELME PLANI. Artvin l Geneli-2000. Bilinmeyen 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 ARTVN L GELME PLANI Artvin l Geneli-2000 Bilinmeyen Erkek 80+ 75-79 70-74 65-69 60-64 Kad n Y a Gruplar 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34. 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4 12 9 6 3 0 3 6 9 12 % NÜFUS

Detaylı

TARIM İSTATİSTİKLERİ

TARIM İSTATİSTİKLERİ TÜİK TARIM İSTATİSTİKLERİ TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU TÜİK 3169 MTB:2008-0473 - 50 Adet ISBN 978-975-19-4272-2 Önsöz ÖNSÖZ Türkiye statistik Kurumu karar alclarn, aratrmaclarn ve tüm istatistik kullanclarnn

Detaylı

AGRIEVOLUTION TANITIM DÖKÜMANI

AGRIEVOLUTION TANITIM DÖKÜMANI AGRIEVOLUTION TANITIM DÖKÜMANI MDR? Agrievolution (Global Alliance for Agriculture Equipment Manufacturing Associations Tarm Makineleri malatç Birlikleri Küresel ttifak); ABD, Hindistan, Brezilya, Türkiye,

Detaylı

Proje Döngüsünde Bilgi ve. Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1

Proje Döngüsünde Bilgi ve. Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 Proje Döngüsünde Bilgi ve letiim Turkey - EuropeAid/126747/D/SV/TR_ Alina Maric, Hifab 1 Proje Döngüsünde Bilgi ve letiim B: Ana proje yönetimi bilgi alan B: Tüm paydalara ulamak ve iletiim kurmak için

Detaylı

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye

TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES. Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil Mühendislii Bölümü, Adana/Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral'k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 TÜRK TEKSTL SANAYNDE ENERJ KULLANIMININ GENEL DEERLENDRLMES Emel KAPLAN ve Erdem KOÇ Ç.Ü., Tekstil

Detaylı

Sermaye Piyasas Faaliyetleri Temel Düzey Eitim Proram

Sermaye Piyasas Faaliyetleri Temel Düzey Eitim Proram Temel Düzey Eitim Proram Amaç : Sermaye Piyasas Kurumlarnda görev yapanlar veya bu görevlere atanacaklar, SPK nn düzenleyecei Lisanslama snavna hazrlama. Katlmclar Hisse Senetleri Piyasas Mü"teri Temsilcileri,Yatrm

Detaylı

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010

Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü. Aktüerler Derneği Nisan 2010 Sigorta irketlerinin Yaps ve Aktüerin Rolü Aktüerler Derneği Nisan 2010 Türkiye de sigortaclk ve bireysel emeklilik sektörü RKET SAYISI - NUMBER OF COMPANY 2006 2007 2008 Hayat D - Non Life (Alt adedi

Detaylı

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR

TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR TÜRKYE DE TARIM SEKTÖRÜNE YAPILAN DORUDAN YABANCI YATIRIMLAR ve GELM SEYR ÖZET Mustafa Terin 1 brahim Yldrm 1 Ülkelerin ekonomik kalknmasnda yatrmlar büyük önem tamaktadr. Sermaye birikiminin yetersiz

Detaylı

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN

ARTVN L GELME PLANI. TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN ARTVN L GELME PLANI TCARET, MAL YAPI ve BANKACILIK RAPORU (TASLAK) Yrd. Doç. Dr. Atakan ÖZTÜRK Y(lmaz OLGUN Artvin, 2005 ÇNDEKLER Sayfa no ÇNDEKLER...i TABLO LSTES... iii 1. TCARET...1 1.1 Giri...1 1.2

Detaylı

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr?

Keynesyen makro ekonomik modelin geçerli oldu(u bir ekonomide aa(daki ifadelerden hangisi yanltr? SORU 31: 3 / 4 Bir ekonomide kii ba üretim fonksiyonu y = 2k biçiminde verilmektedir. Nüfus art hz %2, teknik ilerleme hz %2 ve amortisman oran %6 iken tasarruf oran da %30 ise bu ekonomideki kii ba sermaye

Detaylı

3 1 x 2 ( ) 2 = E) f( x) ... Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln göstermek üzere, sigortal saysnn

3 1 x 2 ( ) 2 = E) f( x) ... Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln göstermek üzere, sigortal saysnn SORU : Aada tanm verilen f fonksiyonlarndan hangisi denklemini her R için salar? f + = f t dt integral e A) f = e B) f = e C) f D) f = E) f = e ( ) = e ( ) SORU : Bir sigorta portföyünde, t poliçe yln

Detaylı

TÜRKYE VE AVRUPA BRL TARIM SEKTÖRLERNN KARILATIRILMASI

TÜRKYE VE AVRUPA BRL TARIM SEKTÖRLERNN KARILATIRILMASI TÜRKYE VE AVRUPA BRL TARIM SEKTÖRLERNN KARILATIRILMASI Özlem Karahan Uysal 1 Erdoan Oktay 1 ÖZET Tarm alannda Türkiye AB etkileimi ve olas gelimeler, ileri saysal aratrma tekniklerinin kullanld etki analizi

Detaylı

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES

2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES 2000 L YILLARDA TÜRKYE DE UYGULANAN MALYE POLTKALARININ DEERLENDRLMES Yrd. Doç. Dr. Habib YILDIZ * ÖZET Bu çalmada, 2000 2006 döneminde Türkiye de uygulanan maliye politikalarnn ana çizgileri ortaya konulmu

Detaylı

Kamu Görevlileri Sendikalar Kanunu Kapsamna Giren Kurum ve Kurulularn Girdikleri Hizmet Kollarnn Belirlenmesine likin Yönetmelik

Kamu Görevlileri Sendikalar Kanunu Kapsamna Giren Kurum ve Kurulularn Girdikleri Hizmet Kollarnn Belirlenmesine likin Yönetmelik Kamu Görevlileri Sendikalar Kanunu Kapsamna Giren Kurum ve Kurulularn Girdikleri Hizmet Kollarnn Belirlenmesine likin Yönetmelik Resmi Gazete Tarih ve Says: 07.09.2001-24516 BRNC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl. T.C. Babakanlk Hazine Müstearl

T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl. T.C. Babakanlk Hazine Müstearl T.C. BABAKANLIK Hazine Müstearl BLGLENDRME TOPLANTISI 10.03.2010 Sunum Plan Tarihçe Görev ve Sorumluluklar Tekilat Yaps Dier Kurumlarla likiler Kariyer Olanaklar Soru Cevap Tarihçe Osmanl Devletinde; Hazine,

Detaylı

KIRSAL ÇEVRE ve ORMANCILIK SORUNLARI ARATIRMA DERNE The Research Association of Rural Environment and Forestry

KIRSAL ÇEVRE ve ORMANCILIK SORUNLARI ARATIRMA DERNE The Research Association of Rural Environment and Forestry KIRSAL ÇEVRE ve ORMANCILIK SORUNLARI ARATIRMA DERNE The Research Association of Rural Environment and Forestry 9 Mart 1998 Say* : F-1998/ Konu : Krsal Kalknmada Ekolojik Boyut Konulu Eitim TKV K*rsal Kalk*nma

Detaylı

'DARE PERFORMANS HEDEF' TABLOSU

'DARE PERFORMANS HEDEF' TABLOSU !nsanl"n Geliimine Yönelik Katma De"eri Yüksek Ürün ve Hizmet Yaratmak 2011 ylna kadar üretilen aratrmalara, projeleri ve alnan patent saylarn % 20 arttrmak üzere laboratuvarlar kurmak ve akreditasyonlarn

Detaylı

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas

EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas EKG Sinyallerinde Gürültü Gidermede Ayrk Dalgack Dönüümünde Farkl Ana Dalgacklarn Ve Ayrtrma Seviyelerinin Karlatrlmas Cengiz Tepe 1 Hatice Sezgin 1, Elektrik Elektronik Mühendislii Bölümü, Ondokuz May#s

Detaylı

TARMAKB R TANITIM DÖKÜMANI

TARMAKB R TANITIM DÖKÜMANI TARMAKBR TANITIM DÖKÜMANI TARMAKBR Türk Tarm Alet ve Makinalar malatçlar Birlii, 1978 ynda kurulmu olup, ülkemizde traktör ve tarm makinalar ana itigal konusu olan imalatç, ihracatç ve ithalatçlarn üye

Detaylı

YUNANSTAN LE TÜRKYE DE UYGULANAN TURZM YATIRIM TEVKLERNN KARILATIRILMASI

YUNANSTAN LE TÜRKYE DE UYGULANAN TURZM YATIRIM TEVKLERNN KARILATIRILMASI YUNANSTAN LE TÜRKYE DE UYGULANAN TURZM YATIRIM TEVKLERNN KARILATIRILMASI Doç. Dr. smail AYDOU * Yrd. Doç. Dr. H. Hüseyin SOYBALI ** Ör. Grv. Ahmet BAYTOK ** ÖZET Turizm sürekli büyüyen yapsyla dünyann

Detaylı

GENEL DURUM. GERÇEKLE T R LEN FAAL YETLER ve PROJELER 1. SOSYAL YARDIMLAR

GENEL DURUM. GERÇEKLE T R LEN FAAL YETLER ve PROJELER 1. SOSYAL YARDIMLAR GENELDURUM Türk Kzlay Sosyal Hizmetler Müdürlüü; olaan ve olaanüstü durumlarda, yerel, ulusal ve uluslararas düzeyde insan onurunu korumak amac ile toplumdaki savunmasz ve incinebilir nüfus gruplarnn sorunlarn

Detaylı

Çal ma, Türkiye de 2003 y l nda Sa l kta Dönü üm Program ile ba lat lan sa l k sektöründeki dönü ümü, Sa l k Bakanl n n ta ra örgütlenmesi üzerinden

Çal ma, Türkiye de 2003 y l nda Sa l kta Dönü üm Program ile ba lat lan sa l k sektöründeki dönü ümü, Sa l k Bakanl n n ta ra örgütlenmesi üzerinden Çalma, Türkiye de 2003 ylnda Salkta Dönüüm Program ile balatlan salk sektöründeki dönüümü, Salk Bakanl nn tara örgütlenmesi üzerinden inceleme ve analiz etme amacna yöneliktir. Çalmada, Salkta Dönüüm Program

Detaylı

MÜZ K Ö RETMENL PROGRAMLARININ KPSS SONUÇLARI

MÜZ K Ö RETMENL PROGRAMLARININ KPSS SONUÇLARI Bildiriler. Ulusal Müzik Eitimi Sempozyumu, Eylül 00, OMÜ MÜZK ÖRETMENL PROGRAMLARININ KPSS SONUÇLARI DORULTUSUNDA BRBRLERYLE VE EM FAKÜLTELERN DER RETMENLK PROGRAMLARI LE KARILATIRILMASI Doç. Enver TUFAN

Detaylı

TÜRK TEKSTL SEKTÖRÜ VE TÜRK TEKSTL FRMALARININ ETKNLK DÜZEYLERNN BELRLENMES

TÜRK TEKSTL SEKTÖRÜ VE TÜRK TEKSTL FRMALARININ ETKNLK DÜZEYLERNN BELRLENMES TÜRK TEKSTL SEKTÖRÜ VE TÜRK TEKSTL FRMALARININ ETKNLK DÜZEYLERNN BELRLENMES Yrd.Doç.Dr.Ali Cüneyt ÇETN ÖZET Türk tekstil sektörü, ülke ekonomisini dorudan etkileyen bir role sahiptir. Artan ticaret hacmine

Detaylı

DENZL TEKSTL SEKTÖRÜNDE HRACAT TEVKLERNN PAZARLAMA FAALYETLERNE ETKLER

DENZL TEKSTL SEKTÖRÜNDE HRACAT TEVKLERNN PAZARLAMA FAALYETLERNE ETKLER DENZL TEKSTL SEKTÖRÜNDE HRACAT TEVKLERNN PAZARLAMA FAALYETLERNE ETKLER Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi letme Anabilim Dal Üretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dal brahim

Detaylı

T.C KÜLTÜR VE TURZM BAKANLII Strateji Gelitirme Bakanl!"! (1. sayfa) ZEYLNAME

T.C KÜLTÜR VE TURZM BAKANLII Strateji Gelitirme Bakanl!! (1. sayfa) ZEYLNAME (1. sayfa) ZEYLNAME Türkiye Kültür Portal! Altyap!s!n!n Oluturulmas! ve Portal Uygulama Yaz!l!mlar!n!n Temin Edilmesi ihalesi 03/07/2009 Cuma gününe ertelenmitir. Teknik :artnamenin 6.(2). Maddesi Portal

Detaylı

AVRUPA BRL FONLARININ TÜRKYE EKONOMS NDEK YER Yeim IIK*

AVRUPA BRL FONLARININ TÜRKYE EKONOMS NDEK YER Yeim IIK* 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir -Türkiye AVRUPA BRL FONLARININ TÜRKYE EKONOMS NDEK YER Yeim IIK* Avrupa Birlii (AB) tarafndan salanan hibe nitelikli mali yardmlar

Detaylı

zmir Büyük ehir Belediyesi Ba kanl k Makam na ve belediyemizi ziyarete gelen yabanc ülke temsilcilerine gerekti inde tercümanl k hizmeti vermek.

zmir Büyük ehir Belediyesi Ba kanl k Makam na ve belediyemizi ziyarete gelen yabanc ülke temsilcilerine gerekti inde tercümanl k hizmeti vermek. ABVEDILKLERUBEMÜDÜRLÜÜ DIÞ ÝLÝÞKÝLER ÞUBE MÜDÜRLÜÐÜ Yetki,GörevveSorumluluklar zmirbüyükehirbelediyesi'ninuluslararaslikilerinidüzenlemek. zmirbüyükehirbelediyesibünyesindeyeralanbirimlereavrupabirliiveçeitli

Detaylı

2. Bölgesel Kalkınma ve Yönetiim Sempozyumu 25-26 Ekim 2007, zmir

2. Bölgesel Kalkınma ve Yönetiim Sempozyumu 25-26 Ekim 2007, zmir Türkiye de Bölgesel Kalkınmanın Aracı Olarak Kalkınma Ajansları: zmir Kalkınma Ajansı Örnei Ergüder Can zmir Kalkınma Ajansı Giri: Türkiye de dier ülkeler gibi bölgelerarası hatta bölgeler içinde kalkınma

Detaylı

PERFORMANS BLGLER GENEL SEKRETERLK PERFORMANS HEDEFLER TABLOSU

PERFORMANS BLGLER GENEL SEKRETERLK PERFORMANS HEDEFLER TABLOSU PERFORMANS BLGLER GENEL SEKRETERLK PERFORMANS HEDEFLER TABLOSU AMAÇ - 1 nsanln geliimine yönelik katma deeri yüksek ürün ve hizmet yaratmak HEDEF (1.6) 2009 ylna kadar deer yaratan bilimsel ara$trma ve

Detaylı

T.C. YALOVA ÜNİVERSİTESİ Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı. İÇ KONTROL ve RİSK YÖNETİMİ 1 İÇ İÇ KONTROL

T.C. YALOVA ÜNİVERSİTESİ Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı. İÇ KONTROL ve RİSK YÖNETİMİ 1 İÇ İÇ KONTROL T.C. YALOVA ÜNİVERSİTESİ Strateji Geliştirme Daire Başkanlğ İÇ KONTROL ve RİSK YÖNETİMİ 1 İÇ İÇ KONTROL EYLÜL 2015 1-) İç Kontrol Nedir? Üniversite varlklarnn korunmas, kurumsal ve yasal düzenlemelere

Detaylı

KAUÇUK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ

KAUÇUK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ KAUÇUK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ *BU RAPOR KAYNAKÇADA BELİRTİLEN GÖSTERGELERDEN VE YAYINLARDAN DERLENMİŞTİR. 1 İÇİNDEKİLER KAUÇUK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ SEKTÖR RAPORU 1.GENEL DURUM 2. SEKTÖR İHRACAT ORANLARI

Detaylı

TÜRKYE DE TARIM POLTKALARININ DEMOKRATKLEMES VE ALTERNATF TARIM POLTKALARI OLUTURULMASI SÜRECNDE BASKI GRUPLARI OLARAK ÜRETC ÖRGÜTLER

TÜRKYE DE TARIM POLTKALARININ DEMOKRATKLEMES VE ALTERNATF TARIM POLTKALARI OLUTURULMASI SÜRECNDE BASKI GRUPLARI OLARAK ÜRETC ÖRGÜTLER 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir -Türkiye ÖZET: TÜRKYE DE TARIM POLTKALARININ DEMOKRATKLEMES VE ALTERNATF TARIM POLTKALARI OLUTURULMASI SÜRECNDE BASKI GRUPLARI

Detaylı

ARSAN TEKST L T CARET VE SANAY ANON M RKET SER :XI NO:29 SAYILI TEBL E ST NADEN HAZIRLANMI YÖNET M KURULU FAAL YET RAPORU

ARSAN TEKST L T CARET VE SANAY ANON M RKET SER :XI NO:29 SAYILI TEBL E ST NADEN HAZIRLANMI YÖNET M KURULU FAAL YET RAPORU 1. Raporun Dönemi : 01.01.2009 31.03.2009 2. Konusu Arsan Tekstil Ticaret Ve Sanayi A.. (irket) 1984 ylnda Türkiye de kurulmu# olup faaliyet konusu; her türlü pamuk ipli)i üretimi, sentetik iplik üretimi,

Detaylı

Online Bilimsel Program Yönetici K lavuzu

Online Bilimsel Program Yönetici K lavuzu Online Bilimsel Program Yönetici Klavuzu Bu belgedeki bilgiler, ekiller ve program ilevi önceden haber verilmeksizin deitirilebilir. Tersi belirtilmedikçe, burada örnek olarak ad geçen kiiler, adresler,

Detaylı

Küresel E ilimler ve Tarm

Küresel E ilimler ve Tarm Küresel E ilimler ve Tarm smail U URAL Yeni Asr TV Programcs ve Yeni Asr Gazetesi Yazar Prof Dr.Ünal Evcim Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarm Makineleri Bölümü Ö)retim Görevlisi Uygar U+AR Türk Traktör

Detaylı

Özel t üket im t alebinin izlenmesinde kart lı alıveri: Yeni bir tüketim endeksi önerisi. (e.t.t.e) Er can Tür kan. (ercan. turkan@tcmb. gov.

Özel t üket im t alebinin izlenmesinde kart lı alıveri: Yeni bir tüketim endeksi önerisi. (e.t.t.e) Er can Tür kan. (ercan. turkan@tcmb. gov. Özel t üket im t alebinin izlenmesinde kart lı alıveri: Yeni bir tüketim endeksi önerisi (e.t.t.e) Er can Tür kan (ercan. turkan@tcmb. gov. t r) Tür kiye Bankalar Bir lii 28 Kasım 2007 Sunum içerii* Tüketim

Detaylı

TARIM ALANINDA YATIRIM FlRSATLARI. No:1

TARIM ALANINDA YATIRIM FlRSATLARI. No:1 TARIM ALANINDA YATIRIM FlRSATLARI No:1 1 Meyve ve sebze işleme tesisinin yenilenmesi "Rustami Doston"Ltd.Şti. Yeni teçhizat alnmas, ofis, labaratuvar ve yeni tesis binas inşa edilmesi, eski tesisin yenilenmesi

Detaylı

KURUMSAL TBARIN MÜTER TERCHLER ÜZERNE ETKLER: AFYON DA PERAKENDE SEKTÖRÜNDE FAALYET GÖSTEREN LETMELER ÜZERNE BR ARATIRMA

KURUMSAL TBARIN MÜTER TERCHLER ÜZERNE ETKLER: AFYON DA PERAKENDE SEKTÖRÜNDE FAALYET GÖSTEREN LETMELER ÜZERNE BR ARATIRMA KURUMSAL TBARIN MÜTER TERCHLER ÜZERNE ETKLER: AFYON DA PERAKENDE SEKTÖRÜNDE FAALYET GÖSTEREN LETMELER ÜZERNE BR ARATIRMA Ar.Grv.Nilüfer YÖRÜK KARAKILIÇ ÖZET Bu aratrmay gerçekletirme amacmz, bilinen pazarlama

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Organik Tarım

Dünyada ve Türkiye de Organik Tarım Dünyada ve Türkiye de Organik Tarım Organik tarım, dünyada yaklaşık 130 ülkede yapılmakta ve organik tarım üretim alanı giderek artmaktadır. 2011 yılı verilerine göre dünyada 37 milyon hektar alanda organik

Detaylı

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan.

Yavuz HEKM. Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve. Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. Yavuz HEKM Egekons Prefabrike Metal Yap San. Tic. Ltd.!ti. ve Hekim Gemi n$a A.!. Firmalarnn Kurucusu ve Yönetim Kurulu Ba$kan. 8. Mükemmelli+i Aray$ Sempozyumu Ana Tema, Yerellikten Küresellie EGE Oturum

Detaylı

K TAP TANITIMI. Döndü DÜ ÜNMEZ *

K TAP TANITIMI. Döndü DÜ ÜNMEZ * TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa:313317 THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page:313317 KTAPTANITIMI OyaDALAR,War,EpidemicsandMedicineintheLateOttomanEmpire(19121918),

Detaylı

ÜNVERSTE HASTENELERNDE ÖRGÜTSEL YAPIDAN KAYNAKLANAN SORUNLAR (HASTA HAKLARI ÖRNEK OLAYI)

ÜNVERSTE HASTENELERNDE ÖRGÜTSEL YAPIDAN KAYNAKLANAN SORUNLAR (HASTA HAKLARI ÖRNEK OLAYI) ÜNVERSTE HASTENELERNDE ÖRGÜTSEL YAPIDAN KAYNAKLANAN SORUNLAR (HASTA HAKLARI ÖRNEK OLAYI) Mustafa KÜÇÜKLHAN * Mustafa LAMBA ** ÖZET Günümüzün deien rekabet koullar içerisinde, salk kurumlar; müteri (hasta)

Detaylı

TÜRKYE DE KUYUMCULUK SEKTÖRÜNDE ÇALIMA KOULLARI (STANBUL KAPALIÇARI ÖRNENDE) uayp KAYA. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

TÜRKYE DE KUYUMCULUK SEKTÖRÜNDE ÇALIMA KOULLARI (STANBUL KAPALIÇARI ÖRNENDE) uayp KAYA. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü TÜRKYE DE KUYUMCULUK SEKTÖRÜNDE ÇALIMA KOULLARI (STANBUL KAPALIÇARI ÖRNENDE) uayp KAYA Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Lisansüstü Eitim, Öretim ve Snav Yönetmeliinin Çalma Ekonomisi ve

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

Kümelenme ile İlgili Kavramlar

Kümelenme ile İlgili Kavramlar Program 25 Ağustos 2014 Kümelenme Kümelenme İle İlgili kavramlar Türkiye de kümelenme politikaları Başarılı küme örnekleri Ostim Savunma ve Havacılık Kümelenmesi İnegöl Mobilya Kümelenmesi Yalova Saksılı

Detaylı

HACETTEPE ÜNVERSTES. l e t i i m. : H. Ü. Fen Fakültesi Aktüerya Bilimleri Bölümü Beytepe/Ankara. Telefon :

HACETTEPE ÜNVERSTES. l e t i i m. : H. Ü. Fen Fakültesi Aktüerya Bilimleri Bölümü Beytepe/Ankara. Telefon : l e t i i m Adres : H. Ü. Fen Fakültesi Aktüerya Bilimleri Bölümü 06800 Beytepe/Ankara Telefon : +90 312 297 6234 Faks : +90 312 297 7998 HACETTEPE ÜNVERSTES e-posta Web : aktuerya@hacettepe.edu.tr : www.aktuerya.hacettepe.edu.tr

Detaylı

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17

Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü. 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Mustafa ALTUNDAL DS 2. Bölge Müdürü 22-24 Mart 2010-AFYON DÜNYA SU GÜNÜ 1 / 17 Bilindii gibi, taknlar doal bir olay olmakla beraber ekonomi ve toplum yaam üzerinde olumsuz etkileri fazla olan doal bir

Detaylı

TÜRKİYE DE TARIMIN GELECEĞİ ve AVANTAJLAR

TÜRKİYE DE TARIMIN GELECEĞİ ve AVANTAJLAR TÜRKİYE DE TARIMIN GELECEĞİ ve AVANTAJLAR Halil AGAH Kıdemli Kırsal Kalkınma Uzmanı 22 Kasım 2016, İSTANBUL 1 2 SUNUM PLANI TARIMDA KÜRESELLEŞME TÜRK TARIM SEKTÖRÜ VE SON YILLARDAKİ GELİŞMELER TARIMDA

Detaylı

TÜRK PLASTİK SEKTÖRÜNÜN REKABETÇİLİK ANALİZİ

TÜRK PLASTİK SEKTÖRÜNÜN REKABETÇİLİK ANALİZİ İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:6 Sayı:11 Bahar 2007/2 s.203-219 TÜRK PLASTİK SEKTÖRÜNÜN REKABETÇİLİK ANALİZİ İ. Hakkı ERASLAN * Abdülmecit KARATAŞ** Hüseyin KAYA*** ÖZET Yaygın

Detaylı

Gıda Piyasalarının Değişen Dinamikleri. Türkiye Tarım/Gıda Sanayii nin Rekabet Gücü

Gıda Piyasalarının Değişen Dinamikleri. Türkiye Tarım/Gıda Sanayii nin Rekabet Gücü Gıda Piyasalarının Değişen Dinamikleri Türkiye Tarım/Gıda Sanayii nin Rekabet Gücü Uluslararası ve Ulusal Gıda Piyasalarının Değişen Dinamikleri Global Mal Ticareti, 2010 yılı itibariyle US$15 trilyon

Detaylı

n as Öngörülen Afyon Antalya Yüksek H zl Tren Hatt Güzergâh n n Hidrolojik Aç dan K smi De erlendirmesi

n as Öngörülen Afyon Antalya Yüksek H zl Tren Hatt Güzergâh n n Hidrolojik Aç dan K smi De erlendirmesi Takn ve Heyelan Sempozyumu / 24-26 Ekim 2013, Trabzon - 631 - nas Öngörülen Afyon Antalya Yüksek Hzl Tren Hatt Güzergâhnn Hidrolojik Açdan Ksmi Deerlendirmesi Yrd. Doç. Dr. N. Özgür BEZGN 1, Doç. Dr. Cevza

Detaylı

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme

Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme. 8lk Kullanc Tepkileri. Dört Çeit Ön Ürün. Ana Konular. Yamal Ön Ürün. Ön Ürün Gelitirme Bölüm 8 Ön Ürün ve Hzl Uygulama Gelitirme Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken 8lk Kullanc Tepkileri Kullanclardan tepkiler toplanmaldr Üç tip vardr Kullanc önerileri De0iiklik tavsiyeleri Revizyon planlar

Detaylı

malat Teknolojileri Dr.-Ing. Rahmi Ünal

malat Teknolojileri Dr.-Ing. Rahmi Ünal malat Teknolojileri Dr.-Ing. Rahmi Ünal GR 1 Dersin Amac malat teknolojisinin amac, teknik resimlerde veya baka tür bilgi ortamlarnda oluturulan parçalarn tasarmna uygun olarak ekonomik bir ekilde imal

Detaylı

E-DEVLET H ZMETLER NDEN YARARLANMA DERECES VE ALGILANAN H ZMET KAL TES : AMPR K B R ÇALIMA

E-DEVLET H ZMETLER NDEN YARARLANMA DERECES VE ALGILANAN H ZMET KAL TES : AMPR K B R ÇALIMA E-DEVLET H ZMETLER NDEN YARARLANMA DERECES VE ALGILANAN H ZMET KAL TES : AMPR K B R ÇALIMA Yrd. Doç. Dr. Naci Tolga SARUÇ * ÖZET E-devlet hizmetlerin vatandalar tarafndan nasl alglandn, hangi hizmetlerin

Detaylı

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr.

Kare tabanl bir kutunun yükseklii 10 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (2, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. SORU : Kare tabanl bir kutunun yükseklii 0 cm dir.taban uzunluunu gösteren X ise (, 8) arasnda uniform (tekdüze) dalmaktadr. Kutunun hacminin olaslk younluk fonksiyonu g(v) a%adakilerden hangisidir? v

Detaylı

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR

YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR YAPI KRED EMEKLLK A.. GELR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVZ) EMEKLLK YATIRIM FONU 2003 YILINA LKN YILLIK RAPOR BU RAPOR EMEKLLK YATIRIM FONLARININ KAMUYU AYDINLATMA AMACIYLA DÜZENLENEN YÜKÜMLÜLÜKLER

Detaylı

H20 PANEL S STEM Her tür projeye uygun, güvenilir, sa lam ekonomik kolon ve perde kal b

H20 PANEL S STEM Her tür projeye uygun, güvenilir, sa lam ekonomik kolon ve perde kal b H20 PANEL SSTEM Her tür projeye uygun, güvenilir, salam ekonomik kolon ve perde kalb 1 2 çindekiler H20 Panel Sistem 4 Kalp sistemleri içinde H20 Panel 6 Tamamlanm örnek projeler 8 Sistem Elemanlar 3 H20

Detaylı

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ

HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ 12. ULUSAL MAKNA TEORS SEMPOZYUMU Erciyes Üniversitesi, Kayseri 09-11 Haziran 2005 HAREKETL BASINÇ YÜKLEMES ALTINDAK HDROLK SLNDRN DNAMK ANALZ Kutlay AKSÖZ, Hira KARAGÜLLE ve Zeki KIRAL Dokuz Eylül Üniversitesi,

Detaylı

ç Ç Ğ Ç Ğ ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç Ç Ğ ç Ğ Ğ ç Ç ç ç ç ç» ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç ç Y DiT P "Frsat Yaratt'' 1_) GENEL ni,ci,nn so5e6 0

Detaylı

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r.

Mali Yönetim ve Denetim Dergisinin May s-haziran 2008 tarihli 50. say nda yay nlanm r. HURDAYA AYRILAN VARLIKLARIN MUHASEBELELMELER VE YAPILAN YANLILIKLAR Ömer DA Devlet Muhasebe Uzman info@omerdag.net 1.G Kamu idarelerinin kaytlarnda bulunan tarlar ile maddi duran varlklar doalar gerei

Detaylı

GIDA ARZI GÜVENLİĞİ VE RİSK YÖNETİMİ

GIDA ARZI GÜVENLİĞİ VE RİSK YÖNETİMİ GIDA ARZI GÜVENLİĞİ VE RİSK YÖNETİMİ Bekir ENGÜRÜLÜ Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarım Sigortaları ve Doğal Afetler Daire Başkanı Haziran 2016 SUNUM PLANI DÜNYADA TARIMIN GÖRÜNÜMÜ TÜRKİYE TARIMINA BAKIŞ

Detaylı

Samsun Tar m l Müdürlü ü Yay n d r Say 4, May s-haziran 2004. Edebiyat Kö esi... 31. ev hali... 35. t@rimnet... 36 Tüketici Kö esi...

Samsun Tar m l Müdürlü ü Yay n d r Say 4, May s-haziran 2004. Edebiyat Kö esi... 31. ev hali... 35. t@rimnet... 36 Tüketici Kö esi... Samsun Tarm l Müdürlüü Yayndr Say 4, Mays-Haziran 2004 Samsun Tarm l Müdürlüü Adna çindekiler Sayfa Sahibi Sadullah KRENC l Müdürü Yaz leri Müdürü Yener GÜNAY Çiftçi Eitim ve Yaym ube Müdürü Yayn Kurulu

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er;

Anketler ne zaman kullanlr? Ünite 6 Anketlerin Kullanm. Temel Konular. Soru Tipleri. Açk-uçlu ve kapal anketler. Anketler. Anketler de0erlidir, e0er; Ünite 6 Anketlerin Kullanm Sistem Analiz ve Tasarm Sedat Telçeken Anketler ne zaman kullanlr? Anketler de0erlidir, e0er; Organizasyonun elemanlar geni/ olarak da0lm/sa Birçok eleman projede rol almaktaysa

Detaylı

Rekabet Teorisi ve Politikalar

Rekabet Teorisi ve Politikalar Rekabet Teorisi ve Politikalar Berk KÜSBEC Bozok Üniversitesi berk.kusbeci@bozok.edu.tr 10 Aralk 2015 Berk KÜSBEC (Bozok) KT405 10 Aralk 2015 1 / 24 Overview Berk KÜSBEC (Bozok) KT405 10 Aralk 2015 2 /

Detaylı

DEM SÜRECNDE ÜRETM SSTEMLERNDE ORTAYA ÇIKAN YEN GLOBAL BOYUTLAR VE FNANSAL ETKLER Yrd.Doç.Dr.Ali ELEREN Yrd.Doç.Dr.Çetin BEKTA Yrd.Doç.Dr.

DEM SÜRECNDE ÜRETM SSTEMLERNDE ORTAYA ÇIKAN YEN GLOBAL BOYUTLAR VE FNANSAL ETKLER Yrd.Doç.Dr.Ali ELEREN Yrd.Doç.Dr.Çetin BEKTA Yrd.Doç.Dr. DEM SÜRECNDE ÜRETM SSTEMLERNDE ORTAYA ÇIKAN YEN GLOBAL BOYUTLAR VE FNANSAL ETKLER Yrd.Doç.Dr.Ali ELEREN Yrd.Doç.Dr.Çetin BEKTA Yrd.Doç.Dr.Ylmaz AKYÜZ ÖZET Çamzda her alanda çok youn bir rekabet ve deiim

Detaylı

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye

BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES. M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD Ç.Ü., naat Mühendislii Bölümü, Adana / Türkiye ISSN 1019-1011 Ç.Ü.MÜH.MM.FAK.DERGS CLT.19 SAYI.2 Aral,k December 2004 Ç.Ü.J.FAC.ENG.ARCH. VOL.19 NO.2 BAYINDIRLIK LER BRM FYAT ANALZLERNDEK GÜCÜ VERMLLKLERNN RDELENMES M.Emin ÖCAL, Ali TAT ve Ercan ERD

Detaylı

Belirli Gerilim Snrlar Dahilinde Kullanlmak Üzere Tasarlanm Elektrikli Teçhizat ile lgili Yönetmelik (73/23/AT)

Belirli Gerilim Snrlar Dahilinde Kullanlmak Üzere Tasarlanm Elektrikli Teçhizat ile lgili Yönetmelik (73/23/AT) Belirli Gerilim Snrlar Dahilinde Kullanlmak Üzere Tasarlanm Elektrikli Teçhizat ile lgili Yönetmelik (73/23/AT) BRNC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanmlar Amaç : Madde 1 Bu Yönetmeliin amac; Yönetmelik

Detaylı

2008 Yýlý Maliye Bakanlýðý Performans Esaslý Bütçesi

2008 Yýlý Maliye Bakanlýðý Performans Esaslý Bütçesi 2008 Yýlý Maliye Bakanlýðý Performans Esaslý Bütçesi BakanSunuu yi hazrlanm bir bütçe kötü yönetilebilir fakat kötü hazrlanm bir bütçe asla iyi yönetilemez. 2003 ylndan itibaren hazrladmz güçlü bütçeler

Detaylı

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi

Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi www.istatistikciler.org statistikçiler Dergisi 4 (2011) 57-68 statistikçiler Dergisi Sosyo-ekonomik göstergeler bakmndan illerin bölgesel bazda benzerliklerinin çok deikenli analizler ile incelenmesi brahim

Detaylı

irketlerde Kriz Yönetimi

irketlerde Kriz Yönetimi thinking growth * connected with client issues irketlerde Kriz Yönetimi Hüsnü Can Dinçsoy PricewaterhouseCoopers Dan manlk Hizmetleri, Ortak 18 Nisan 2007 *connectedthinking çindekiler PwC Kriz Yönetimi

Detaylı

BOSAD Boya Sanayicileri Dernei TÜRK BOYA SEKTÖRÜ. Dünya Boya Ticaretindeki Gelimeler

BOSAD Boya Sanayicileri Dernei TÜRK BOYA SEKTÖRÜ. Dünya Boya Ticaretindeki Gelimeler BOSAD Boya Sanayicileri Dernei Dünya Boya Ticaretindeki Gelimeler TÜRK BOYA SEKTÖRÜ Dünya ekonomisindeki gelimeyle paralel olarak dünya boya üretimi bugün 29,4 milyon ton civarında gerçeklemektedir ve

Detaylı

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*)

Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir -Türkiye ÖZET Rusya Federasyonu le Türkiye nin Ekonomik likilerinin Analizi Ö%r.Gör. P(nar Egeli (*) Türkiye ve SSCB aras(ndaki

Detaylı

ARSAN TEKST L T CARET VE SANAY ANON M RKET SER :XI NO:29 SAYILI TEBL E ST NADEN HAZIRLANMI YÖNET M KURULU FAAL YET RAPORU

ARSAN TEKST L T CARET VE SANAY ANON M RKET SER :XI NO:29 SAYILI TEBL E ST NADEN HAZIRLANMI YÖNET M KURULU FAAL YET RAPORU 1. Raporun Dönemi : 01.01.2008 31.03.2008 2. Faaliyet Konusu Arsan Tekstil Ticaret Ve Sanayi A.. (irket) 1984 ylnda Türkiye de kurulmu# olup faaliyet konusu; her türlü pamuk ipli)i üretimi, sentetik iplik

Detaylı

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1

TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 2. Ulusal ktisat Kongresi / 20-22 ubat 2008 / DEÜ BF ktisat Bölümü / zmir - Türkiye TÜRKYE EKONOMSNN MAKROEKONOMK DENGELERNN ANALZ (1990-2006) 1 Rahmi Ak n Türeli 2 ÖZET Çalmada ele alnan 1990-2006 dönemi,

Detaylı

T.C. EGE ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ letme Anabilim Dal SANAY N N ULUSLARARASI PAZARLARA AÇILMASI YÜKSEK L SANS TEZ.

T.C. EGE ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ letme Anabilim Dal SANAY N N ULUSLARARASI PAZARLARA AÇILMASI YÜKSEK L SANS TEZ. T.C. EGE ÜN VERS TES SOSYAL B L MLER ENST TÜSÜ letme Anabilim Dal AVRUPA B RL SÜREC NDE TÜRK BEYAZ E#YA SANAY N N ULUSLARARASI PAZARLARA AÇILMASI YÜKSEK L SANS TEZ Özge KOÇMAN DANI#MANI : Prof. Dr. REZAN

Detaylı

FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN

FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN FARKLI TÜRKYE MERMER TÜRLERNN TOPLAM ALFA VE TOPLAM BETA RADYOAKTVTE SEVYELERNN TAYN E. Songül KARAMAN, A. Beril TU RUL stanbul Teknik Üniversitesi-Enerji Enstitüsü Ayazaa Kampüsü, Maslak-STANBUL ÖZET

Detaylı

DOĞAKA- TR63 Bölgesi FOODEX 2014 Fuarı Hazırlık

DOĞAKA- TR63 Bölgesi FOODEX 2014 Fuarı Hazırlık DOĞAKA- TR63 Bölgesi FOODEX 2014 Fuarı Hazırlık DOĞAKA- TR63 Bölgesi FOODEX 2014 Fuarı Hazırlık DOĞAKA- TR63 Bölgesi FOODEX 2014 Fuarı Hazırlık Mevcut Durum Değerlendirmesi: Dünya ticaretinde gıda sektörü

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı

T.C. Kalkınma Bakanlığı T.C. Kalkınma Bakanlığı 2023 Vizyonu Çerçevesinde Türkiye Tarım Politikalarının Geleceği- Turkey s Agricultural Policies at a Crossroads with respect to 2023 Vision 2023 Vision, Economic Growth and Agricultural

Detaylı

Yaz m Testi Sürecine TEC in (Test Expert Committee) Katk lar TEC Contributions to the Software Testing Process

Yaz m Testi Sürecine TEC in (Test Expert Committee) Katk lar TEC Contributions to the Software Testing Process Yazm Testi Sürecine TEC in (Test Expert Committee) Katklar TEC Contributions to the Software Testing Process Mustafa Namdar Turkcell Teknoloji Ararma & Gelitirme A.. 41470, Gebze-KOCAEL mustafa.namdar@turkcellteknoloji.com.tr

Detaylı

Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması

Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması Giri Sosyo-Ekonomik Gelimilik Aratırması Taner Kavasolu Devlet Planlama Tekilatı Kalkınma Planlarımızda, ülke corafyasında ve kesimler arasında dengeli bir gelime salanması hedefi, ülke ekonomisi için

Detaylı

Ölçek Geli tirme Çal malarnda Kapsam Geçerlik ndeksinin Kullanm

Ölçek Geli tirme Çal malarnda Kapsam Geçerlik ndeksinin Kullanm Ölçek Geli tirme Çal malarnda Kapsam Geçerlik ndeksinin Kullanm Dr. Halil Yurdugül Hacettepe Üniversitesi Eitim Fakültesi yurdugul@hacettepe.edu.tr Motivasyon: Proje tabanl bir öretim sürecinde örencilerin

Detaylı

ELEKTRK MÜHENDSLER ODASI MESLEK Ç SÜREKL ETM MERKEZ YÖNETMEL

ELEKTRK MÜHENDSLER ODASI MESLEK Ç SÜREKL ETM MERKEZ YÖNETMEL ELEKTRK MÜHENDSLER ODASI MESLEK Ç SÜREKL ETM MERKEZ YÖNETMEL Amaç Madde 1: Bu Yönetmeliin amacı; meslekteki bilimsel, teknolojik gelimelerle ve uygulama alanları ile ilgili olarak Üye Mühendislere verilecek

Detaylı