İÇİNDEKİLER GİRİŞ. 1. BÖLÜM 1: ETKİNLİK ÖLÇÜMLERİ ve TANIMLAR Kavramlar ve Metodoloji... 2

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İÇİNDEKİLER GİRİŞ. 1. BÖLÜM 1: ETKİNLİK ÖLÇÜMLERİ ve TANIMLAR.. 2. 1.1. Kavramlar ve Metodoloji... 2"

Transkript

1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ. 1 BÖLÜM 1: ETKİNLİK ÖLÇÜMLERİ ve TANIMLAR Kavramlar ve Meodoloji Ekinlik Ölçüm Yönemleri; Avanaj ve Dezavanajları Ölçeğe göre geiri varsayımlarının farkları Malmquis Toplam Fakör Verimlilik İndeksi... 9 BÖLÜM 2. TÜRK ŞEKER FABRİKALARI Tarihçe ve sermaye kompozisyonu Şeker fabrikalarının belli gösergeler bakımından incelenmesi.. 15 BÖLÜM 3: VERİ ve ARAŞTIRMA BULGULARI Şeker Fabrikalarında Ekinlik Değerleri Malmquis Toplam Fakör Verimliliği İndeks Değerleri Fabrikalar bazında TFP ve verimlilik kaynakları. 27 BÖLÜM 4. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ. 40 EKLER KAYNAKÇA. 49 i

2 Tablolar Tablo 1. Beş fabrikaya ai sermaye kompozisyonu (TŞFAŞ ve PANKOBİRLİK bazında hisse oranları, %) Tablo 2. %16 ve + şeker içerikli pancar işleyen fabrikalar ( yılı) Tablo 3. Pancardan %14 ve üsü şeker elde eden fabrikalar (fabrika randımanı) ( yılı) Tablo 4. Günlük pancar işleme kapasiesi 5000 on/gün ve üsü olan fabrikalar ( yılı) Tablo 5. Günlük pancar işleme kapasiesi 3000 on/gün ve alında olan fabrikalar ( yılı) Tablo 6. Ölçege göre aran geiride üreim yapmakan kaynaklanan üreim kaybı (on) Tablo 6.1. Ölçege göre aran geiride üreim yapmakan kaynaklanan üreim kaybı (%) Tablo 6.2. Ölçege göre azalan geiride üreim yapmakan kaynaklanan üreim kaybı (on) Tablo 7. Şeker fabrikalarının Mülkiye yapısına göre verimlilik karşılaşırılmaları ( ) (yöneime göre) Tablo 8. Malmquis TFP ve bileşenlerine ai indekslerin yıllık oralama değişimleri ( ) Ek Tablolar Ek Tablo Şeker fabrikalarının eknik ekinlik indeksi (ekinlik skorları) ölçeğe göre değişen geiri (VRS) varsayımında Ek Tablo 2. Saf Teknik Ekinlik Değerleri Ek Tablo Ölçek ekinlik değerleri ve ölçek geirilerinin yönü Ek Tablo 4. Malmquis oplam fakör verimliliği indeksi Ek Tablo 5. Ekinlikeki Değişme Ek Tablo 6. Teknolojik Değişme Şekiller Şekil 1: Girdi ve çıkı bazlı ekinlik ipleri... 3 Şekil 1.1: Ölçek geirilerinin yönü... 4 Şekil 2: DEA ile ölçek ekonomilerinin göserimi... 8 Şekil 3. Malmquis TFP İndeksi ii

3 ÖNSÖZ Sraejik ürünlerimizden şekerpancarı ve dolayısıyla şeker ilk kurulan fabrikalardan iibaren günümüze değin aran öneme sahip olarak ilerlemişir. 29 şeker fabrikasının bulunduğu sekörde pancar sözleşmeli olarak çifçiden alınmaka ve bu fabrikalarda işlenmekedir. Yeni Şeker Kanunu ile bu seköre alepler ve yeni düzenlemelerin ışığında fabrikalara ai ölçümlerin bilinmesi de önem kazanmışır. Şeker fabrikalarının mevcu durumu hakkında performanslarının değerlendirilmesinde verimlilik değerleri önemlidir. Ekinlik ve verimliliğin ölçüldüğü bu çalışma ve bundan sonra devam edecek diğer çalışmaların geleceğe ışık uacağı emennisiyle proje yöneicisine ve araşırma raporunu inceleyerek, sonuçları arışan, eleşiri ve yorumları ile çalışmayı yönlendirerek kakıda bulunanlara eşekkür ediyorum. Doç. Dr. Ahme BAYANER Müdür Vekili Tarımsal Ekonomi Araşırma Ensiüsü iii

4 YÖNETİCİ ÖZETİ Şeker sekörü, 1956 yılından beri Şeker Kanunu na dayalı olarak düzenlenmekedir. Pancar ve şeker üreiminin ülke çapında ek elden planlanması ve programlanması, pancar ve şeker fiyalarının espii, fabrika kurma izni, şeker fabrikalarına maliyee göre %10 kâr garanisi, şekerin ihal ve ihracı bu kanunla uygulanmakadır. Şeker üreiminin %75 i kamunun elinde olup geriye kalan %25 i ise özel ve bağlı oraklık fabrikaları arafından yürüülmekedir. TŞFAŞ in KİT olması ve yuriçindeki üreicilere ihraç kaydıyla dünya borsa fiyaından şeker saıp, aradaki farkın Hazine den karşılanması sebebiyle iç saışların büyük bir kısmı da kamu arafından yapılmakadır. PANKOBİRLİK ve bağlı oraklıkların fiya belirleme yekileri var olmakla birlike uygulanabilirliği bu anlamda mümkün olamamakadır. TŞFAŞ aynı zamanda dış icaree de Bakanlar Kurulu görevlendirmesiyle şeker ihraca ve ihalaı yapabilmeke ve bundan doğan görev zararı Hazine ce karşılanabilmekedir. Özel seköre şeker ihal izni, üreimin düşük ve sorunlu yıllarda verilmekedir. Bundan başka özel fabrikaların kuruluşlarından 1991 yılı sonuna kadar, kendi yöneim kurulu kararları ile her yıl TŞFAŞ arafından yöneim, deneim ve finansman işlevi yürüülmüşür. Şeker sekörünü düzenlerek yeni poliikalara yön verecek yeni Şeker Kanunu ile yapılan belli başlı değişikliklerden en önemlisi de şeker fabrikalarının özelleşirlmesinin önünün açılmış olmasıdır. Ayrıca şeker fabrikası kurma ile ilgili kısılamanın kaldırılmış olmasıdır. Bundan başka pancar ve şekerdeki ek fiya uygulaması kaldırılarak, şeker saış fiyalarının serbes piyasada belirlenmesi amaçlanmakadır. Uygulamayı yürüecek Şeker Kurulu; idari yönden Sanayi ve Ticare Bakanlığı na, mali yönden ise Yüksek Deneleme Kuruluna bağlı olacakır. İhal edilecek şeker için Kurul, Müseşarlığa görüş bildirecekir. Kurul; şeker fabrikaları için arz koası koyacak koa, yuriçi şeker alebi ve fabrikaların işleme-şeker üreim kapasieleri gözönünde uularak 5 er yıllık belirlenecekir. Çalışmada incelenen dönem iibariyle fabrikaların mülkiyei ile ekinlik ve verimlilikleri arasında ilişkinin varlığını söylemek güçür. Bu güçlüğün nedenlerinden biri de özel şeker fabrikalarının; üreim ve saış poliikaları, pancar alım fiyaı ve şeker saış fiyaı açısından TŞFAŞ nin yani kamunun belirlediği oranları akip eiğidir. Bu yüzden Şeker seköründe mülkiye, ekinlik için belirgin bir yapı oraya çıkarmamakadır. Özel fabrikalardan Konya dönem iibariyle ve her yıl ekin, Kayseri fabrikası içinde yöneimde özelleşiken sonra ekinliği armışır. Çoğunluğu Doğu da olan kamu fabrikaların ekinlik kayıpları diğerlerine göre daha yüksekir. Bunun nedenlerinden birisi de bu fabrikaların iki iyi amacı da gerçekleşirme kaygılarından kaynaklanabilir. Çünkü bunlardan; Ağrı, Elbisan, Muş, Malaya fabrikaları yöredeki kırsal iv

5 kalkınmaya kakı ve isihdam yaraıcı, sosyal amaçlı kurulmuş ve aynı zamanda şeker üreme amacını da yürümeye çalışmışlardır. Türk şeker fabrikaları ve özelleşirmenin KİT lerin verimliliği üzerindeki ekilerinin incelendiği bir araşırmada (Ünal, 1998), dönemi için özel şeker fabrikalarının üreim, saış ve personel gibi konularda kamuya göre daha üsün başarı göserdikleri, yöneimlerinin de kendilerine geçmesi ile verimliliklerini önemli ölçüde arırdıkları belirlenmişir. Ancak çalışma sonucunda; özelleşirmenin KİT ler için ek çözüm olmadığı ve kuruluşların kuruldukları yer, kullandıkları eknoloji ve çalışmalarını düzenleyen mevzuaan başlayarak düzenlemeye gidilmesi, durum değerlendirmesinden sonra alernaif yönemler üreilerek özelleşirilmeye ya da kamuda kalmasına karar verilmesi ne dikka çekilmişir. Teorik anlamda eğer piyasada rekabe yaraıcı ve gelişirici poliikalar yoksa mülkiyein el değişirmesinin anlamlı sonuçlar doğuracağı beklenemez. Teorik anlamda uygun görülen özelleşirmenin, uygulamada daha önemli olduğu Türkiye deki özelleşirme deneyimlerinden çıkarılabilir. Durum değişikliği, uygulanacak yeni yönemin eskisinden daha ekonomik ve başarılı olma iseği ile gerçekleşir. Ancak Türkiye deki yılı için özelleşirme uygulamalarından 4,4 milyar $ gelire karşın, 3,9 milyar gider hesaplanmış ve sadece 958 milyon $ ne gelir elde edilmişir (bkz Kilci, 2001). Bu da özelleşirme kapsamındaki kuruluşların borç finansmanında ve diğer özelleşirme fonlarında kullanılmışır. Buradan harekele özelleşirmenin; manığına uygun ve elde edilecek gelirin borç finansmanında sarfedilmeyeceği ve uygulamanın seköre iyileşirme geireceği ve rekabe yaraıcı ve gelişirici poliikalarıda içeren bir sisemler büününde yapılması, bir ehdi değil, zarar eden kuruluşlar ya da iyi yöneilmeyen iyi hizme sunamayan kuruluşlar için alernaif olabileceği arışılmalıdır. Sevinç Demirci v

6

7 GİRİŞ Ekonomide liberalleşme ve KİT ler içinde de bu eğilimin arırılma çalışmaları verimlilik ve ekinlik konusunu da gündeme geirmişir. Liberalleşme eğilimlerinin sanayi kuruluşlarında gelişmesi ve küreselleşme ile birlike rekabe gücü ve verimlilik üzerinde önemle durulması gerekliliğini oraya çıkarmışır. Küreselleşme ile kurumların verimlilik, kurumsal müdahale ve girişimlerin yönü ve çapı, kuruluşların mülkiye yapısı ile eknolojik ve ölçek bazında değişmelerin espii önem kazanmışır. Bu nedenle rekebeçi piyasalara giriş küreselleşme olgusu ile birlike firma düzeyinde çok yönlü ölçüm ekniklerinin kullanımı ve ekinliklerinin bilinmesini zorunlu kılmışır (Cingi vd, 2000). Buradan harekele Türk Şeker piyasasında şeker fabrikalarının eknik ekinlik ölçümleri ve fabrikaların özelleşirme durumunda rekabe güçlerinin ne olabileceğine ai ahminlerin elde edilmesi amacıyla çalışma başlaılmışır. Çalışma özelleşirilme öncesinde şeker fabrikalarının verimliliğini ve ekin çalışıp çalışmadığını incelemekedir. Şeker fabrikalarının dönemindeki göreli ekinliği (saik ekinlik) Veri zarflama yönemiyle (Daa Envelopmen Analysis (DEA)), ekinliğin zaman içindeki değişiminin incelendiği dinamik ekinlik ya da verimlilikeki büyüme ise Malmquis Toplam fakör verimliliği (Toal Facor Produciviy, TFP) yönemi kullanılarak ölçülmüşür. Çalışma 4 bölümden oluşmakadır. İlk bölümde ekinlik ölçümü ile ilgili kavramlar ve ekinlik ölçüm yaklaşımı olan Veri Zarflama Analizi ve ekinliğin zaman içindeki değişiminin ölçümünde kullanılan Malmquis TFP indeksi anıılmaya çalışılmışır. Ayrıca bu bölümde ölçeğe göre geirilerin yönü ve üreim eknolojisindeki ekin sınırı ifade eden şekillerle Malmquis indeksi ve bileşenlerinin doğrusal programlama problemiyle çözümünde kullanılan noasyonlar verilmişir. İkinci bölümde, Türk şeker fabrikaları arihçesi ve sermaye kompozisyonu kısaca anıılmışır. İkinci kısımda çalışma kapsamına alınan şeker fabrikalarının belli verilere göre performansları incelenmişir. Üçüncü bölümde Türk şeker fabrikaları, bağlı oraklık (karma) ve özel fabrikalar; dönemi ekinlik ve verimlilik ölçüm değerleri verilmişir. Ekinlik ve verimlilik ölçümünde Veri Zarflama Bilgisayar Programı (Daa Envelopmen Analysis Compuer Program, DEAP) kullanılmışır. Fabrikaların oralama eknik ekinlik ve her yıl için fabrika düzeyinde eknolojik değişme ve verimlilik ölçümü bu program yardımıyla yapılmışır. Dördüncü bölümde sonuç ve değerlendirme arışılmışır. Araşırma bulgularından harekele şeker fabrikalarının özelleşirme öncesi ekinliği, kamu, karma ve özel mülkiye yapısında ekinlik farkları ve özelleşirme sonrası rekabe edebilecek fabrikalar ile ilgili ipuçları oraya konulmaya çalışılmışır. 1

8 BÖLÜM 1: ETKİNLİK ÖLÇÜMLERİ ve TANIMLAR 1.1. Kavramlar ve Meodoloji Üreici birimlerin performansı verimlilik indeksi ile hesaplanmakadır. Verimlilik=Çıkı/Girdi olarak anımlanmakadır. İşlemelerin verimliliğinin ölçülmesinde en basi yönemlerden biri kısmi verimlilik ölçüleridir. Bu ölçülerle verimlilik ek girdi ve ek çıkıya göre ölçülmekedir. Verimliliği; ek boyulu ve ek girdiyi ele alarak ölçmenin bazı sakıncaları mevcuur. Tek girdili ölçümler bazı işlemeleri başarılı, bazılarını da başarısız olarak göserebilirler (Akürk, 2000). Girdiler arasındaki ikame gözardı edildiği için de, ölçeğe göre azalan geiri olduğu durumlarda sonuçların yanlış yorumlanmasına neden olabilirler (Zaim vd, 1998). Bunun dışında üreici birimin birden fazla çıkısı ve birden fazla girdisi olmakadır. İşe ekonomik birimlerin performans gösergelerinden biri olan oplam fakör verimliği -TFP ile birden fazla girdi ve çıkıya sahip üreici birimlerin verimliliği ölçülmeke ve üm girdi ve çıkılar birarada değerlendirilebilmekedir (Kalirajan vd., 1996). TFP deki büyüme, üreici birimlerin performansı için önemli bir ölçümdür. TFP yardımıyla eknolojik gelişme ve girdi kullanımındaki değişme ile oraya çıkan oplam verimlilik arışı kolayca yansıılabilmekedir. Ancak TFP, verimliğin ne kadarının eknik ekinlikeki değişim ve eknolojik değişimden ileri geldiğini ayrışıramama dezavanajına sahipir. Bu sakıncayı oradan kaldıran yönemlerle, verimlilikeki arış bileşenlerine ayrışırılabilmekedir (Zaim vd, 1997). Verimlilik, kısmi ve TFP ölçülerin dışında ekinlik ölçüleriyle de ölçülebilir. Ekinlik: işlemenin üreim fakörleri için belirlenmiş olan programın gerçekleşirilebilme derecesinin bir ölçüsüdür (Oluç, 1969). Ekinlik=Erişilen durum/amaç*100 Ekinlik, verimlilik değişimini sağlayan bileşenlerden yalnızca birisidir. Gerçeken de ekin üreim yapan bir işlemenin verimliliğinde her zaman bir arış beklenemeyeceği gibi verimliliği aran her işleme de ekin olmayabilir (Günden vd., 1999). Üç ip ekinliken bahsedilir. Girdi bileşiminin en uygun biçimde kullanılmasıyla mümkün olan maksimum çıkıyı üreme başarısı eknik ekinlik, girdi ve çıkı fiyaları gözönüne alınarak en uygun girdi kombinasyonunun seçilmesindeki başarı fiya ekinliği ve uygun ölçeke üreim yapma başarısı da ölçek ekinliği dir. Toplam ekinlik ise eknik ekinlik ile ölçek ekinliği çarpımından oluşmakadır (Cingi vd, 2000). Ekinlik, girdi ve çıkı bazlı ölçülmekedir. Girdiye dayalı ölçümde; herhangi bir çıkı düzeyi için ekin olmayan üreici birimlerin girdilerini ne kadar azalmaları gerekiği sorgulanırken, çıkı bazlı ölçümler; herhangi bir girdi bileşimi için ekin : ölçege göre geiri akip eden bölümde açıklanmışır. 2

9 olmayan karar birimlerinin ekin duruma geirilmesi için çıkılarını ne kadar arırabileceklerini araşırır (Yolalan, 1993), (Zaim, 2001). Ekinlik ipleri ve üreici birimlerin ekinlik ölçümlerine değinilmeden önce Ölçeğe göre geiri kavramını açıklamaka yarar vardır. Ölçeğe göre geiri; uzun dönemde girdiler ya da üreim fakörlerindeki değişimin, üreim mikarında yaraığı değişimi içeren bir bağınıdır (Akürk, 00). Girdiler %1 arırılırken, üreim mikarı da %1 arıyorsa ölçeğe göre sabi geiri (Consan Reurn o Scale, CRS), üreimdeki %1 lik arış, %1 den daha az girdi ile sağlanıyorsa ölçege göre aran (Increasing Reurn Scale, IRS) ve nihaye üreimdeki %1 lik arış, %1 den daha fazla girdi ile sağlanıyorsa ölçege göre azalan geiri (Decreasing Reurn o Scale, DRS) durumu sözkonusudur (Zaim, 2001), (Walers, 1960). Ekinlik ipleri ve üreici birimlerin ekinlik ölçümleri ek girdi ve ek çıkı için Şekil 1 de grafik yardımıyla anlaılmaya çalışılmışır. Şekil 1: Girdi ve çıkı bazlı ekinlik ipleri Y:Çıkı R Y d22 d22 C Y d11 d11 B Y d d2 d1 d A X: Girdi X d2 X d1 X d Şekildeki R dogrusu ölçege göre sabi geirili üreim eknolojisi ile oluşurulmuş ekin sınırı ifade eder. Bu dogruya, girdi ve çıkı dış bükey bileşimiyle elde edilen d1 ile d11 vekörlerin ölçeğe göre değişen eknoloji varsayımıyla ekin sınırı oluşurdukları varsayıldığında d nokasının bu iki üreim referans nokasına uzaklığına göre ekinliğinin ölçümü mümkün hale gelir. R dogrusunun alındaki alan ekin alan olup, eknik ekinlik alanı içinde; d nokasının oplam ekinliği; eknik ekinlik, ölçek ekinliği olarak ayrışırılabilir (Yolalan, 1993), (Zaim, 2001). d nokası için girdi bazlı eknik ekinlik; X d1 / X d oranıyla bulunurken, çıkı bazlı eknik ekinlik Y d / Y d11 oranı dır. Ölçek ekinliği; girdi bazlı ölçüme göre; X d2 / X d1 oranına eşi iken, çıkı bazlı ölçümle Y d11 / Y d22 oranıyla hesaplanmakadır. 3

10 Toplam ekinlik ise; girdi bazlı ölçümde (X d2 /X d )=(X d1 /X d )*(X d2 /X d1 ) eknik ve ölçek ekinliği bileşiminden hesaplanmakadır. Çıkı bazlı ölçümde ise; (Y d /Y d22 ) = (Y d /Y d11 )*(Y d11 /Y d22 ) oranıyla hesaplanmakadır (Zaim, 2001). Şekil de sadece B nokası ölçeğe göre sabi geiri varsayımında opimal ölçeke olup ekinliği 1 dir ya da amdır. A ve C üreici birimleri ise eknik olarak ekin ancak ölçek olarak ekin değillerdir. Bu üç nokaya göre ölçek geirilerinin yönü kısaca aşağıdaki şekille ifade edilirse; Y:Çıkı R C: DRS B:CRS A: IRS X: Girdi Şekil 1.1: Ölçek geirilerinin yönü Şekildeki DRS, ölçege göre azalan geiri, IRS ise ölçege göre aran geiriyi anımlar. Şekil de A ve C nokaları ekin alan içinde olup ölçek ekinsizliği sorunuyla karşı karşıyadırlar. C nokası ölçeğe göre azalan geiride ve A nokası ise ölçeğe göre aran geiri nokasındadır. B nokası Banker (1984) arafından anımlandığı şekliyle en verimli ölçek büyüklüğüne sahip olup, opimal nokadadır. Ölçeğe göre sabi geiri sözkonusu iken, B gözlemi doğrusal bir üreim fonksiyonu olan eknoloji R de bulunmakadır. R eknoloji doğrusu üzerindeki nokalar hem eknik ve hem de ölçek olarak ekin oldukları için ölçek ekinliğini ölçmede referans olarak kullanılalabilir (bkz. Cingi vd, 2000; Zaim vd, 1997). Buradan harekele; eknoloji R alında B den daha az ya da daha çok girdi kullanmak diğer bir ifade ile ölçeği küçülmek veya büyülmek verimliliği azalmakadır. A ve C nokaları üreici birimlere ai bir gözlem olarak ele alındığında; Şekil deki A nokası; üreimdeki %1 lik arışı, %1 den daha az girdi ile sağladığı için üreici birimin uygun ölçeğe (B) ulaşabilmesi için büyümesi gerekiği önerisi, C nokası ise %1 lik çıkı arışı için %1 den daha fazla girdi kullandığı için opimum nokaya gelebilmesi için küçülmesi avsiye edilebilir (Zaim, 2001). : daha fazla bilgi için bkz. Yolalan, (1993). 4

11 1.2. Ekinlik Ölçüm Yönemleri; Avanaj ve Dezavanajları Şekil 1, ek girdi ve çıkı için ekinlik ölçümünü yansımakadır. Çok girdi ve çıkılı üreici birimlerin ekinliğinin ölçümü daha karmaşık hesapların daha doğrusu maemaiksel ve ekonomerik modellerin çözümüyle mümkündür. Maemaiksel programlamaya yönelik ekinlik ölçümü; ilk kez Farrel (1957) arafından yapılmışır. Farrel, üreici birimin ekinliğini eknik ve ölçeği birarada, fiya ekinliğini ise ayrı ele almış ve bu üçünün bileşimini de ekonomik ekinlik olarak anımlamışır. Farrel; üreici birimin ekin sınırının bulunmasında radyal uzaklıkların kullanılarak, ölçümün maemaiksel ve ekonomerik programlarla yapılacabileceği fikrinin emellerini amışır. Ekinlik ölçüm meoları; rasyo analizi, paramerik ve paramerik olmayan yönemler olarak üçe ayrılır. Burada rasyo analizi ve paramerik yönemlerden bahsedilmeyerek sadece paramerik olmayan yönemler ele alınmışır. Veri Zarflama Yönemi (Daa Envelopmen Analysis, DEA): Paramerik olmayan ekinlik ölçüm meodlarından en yaygın kullanılanı DEA dır (İnan, 2000). Yönem ilk olarak Charnes, Cooper ve Rhodes arafından 1978 yılında Farrel in 1957 deki ekinlik kavramı gelişirilerek oluşurulmuşur. Banker, Charnes ve Cooper (1984) ve Fare, Groskopf ve Lovell (1985,1994), DEA yaklaşımının anımlanması ve gelişirilmesini sağlamışlardır. Charnes vd. leri (1979); birden fazla girdi ve çıkı için gözlemlerden harekele ekin sınırın bulunması ve ekin sınır içinde kalan ekin olmayan nokaların merkeze olan radyal uzaklıklarının hesaplanmasını girdi bazlı ve ölçege göre sabi geiri varsayımında maemaiksel program abanlı çözmüşlerdir ve buna da DEA yaklaşımı adını vermişlerdir. DEA sayesinde birden çok ve farklı ölçeklerle ölçülmüş veya farklı ölçü birimlerine sahip girdi ve çıkılarla üreici birimlerin ekinlik karşılaşırmasının zorlaşırdığı durumlarda, üreici birimlerinin göreli performansı, Farrell'in yaklaşımı çerçevesinde ölçmek mümkün hale gelmişir. DEA, Charnes vd leri arafından oraya aıldığı 1978 yılından beri giikçe genişleyen bir uygulama alanına sahip olmuşur (Cingi vd, 2000). Kısacası bu yaklaşımla; birden çok ve farklı ölçeke ölçülmüş girdi ve çıkılarla, ekinliği ölçülecek birimlerin göreli ekinlikleri kolayca ölçülebilir hale gelmişir. Bundan başka yine Farrel in ölçeğe göre sabi geiri varsayımı değişirilerek, ölçek ekinliğinin de ölçülebilir duruma geirilmesine olanak vermişir (Yolalan, 1993). DEA, bir üreici biriminin göreli ekinliğini, oplam ağırlıklı çıkıların oplam ağırlıklı girdilere oranı olarak ölçer. Yönem; her üreici birimin, kendi ekinlik skorunu maksimize edecek şekilde girdi ve çıkı ağırlıklarını seçeceği varsayımına dayanmakadır. DEA ile incelenen seeki her üreici biriminin diğerlerine göre ekinliği ölçülerek, ekinliği düşük olan üreici birimler belirlenir ve bunların ekinliklerinin ne ölçüde arabileceğine ilişkin veriler elde edilir (Cingi vd., 2000). Homojen oldukları varsayılan üreim birimlerini kendi aralarında karşılaşırarak; en iyi gözlemi, ekinlik sınırı olarak alır ve diğer gözlemler bu referans nokasına göre değerlendirilir. Bu sayede 5

12 ekinlik sınırı varsayılan değil gerçekleşen bir gözlem olur (Zaim vd, 1998). Ekinlik sınırı bir referans sınır ile emsil edildiği için de paramerik meolardaki gibi rassal haa kullanılmaz. DEA yaklaşımının avanajları: a) Çok sayıda girdi ve çıkı için kullanılabilir, b) Girdi ve çıkı ölçüm birimlerinden bağımsız olup üreici birimlerin değişik boyularının aynı anda ölçümüne imkan verirler, c) Her bir üreici birimin üreim fonksiyonun analiik yapısında varsayım gerekirmediğinden, daha esnek bir yönemdir, d) Her bir üreici birimi ekin olan ve olmayan diye iki gruba ayırarak; ekin olmayanların ekin hale geirilmesi yönünde karar vericilere yol göserici olmakadır. DEA ile TFP deki verimlilik arışın kaynağının esbi edilebilmesini önemlidir. Çünkü eknolojik değişim ya da eknik ilerleme ile eknik ekinlikeki değişimin verimlilik arışı yaraması ekonomisler ve karar vericiler açısından farklı poliika uygulamaları gerekirir. Eger üreici birimde ekinsizlik ölçülmüşse bunun eknik gerilemeden mi yoksa ekinlikeki yavaşlamadan mı kaynaklandığı bilgisi, uygulanacak çözüm poliikalarının espiinde yol göserir (Grosskopf, 1993). Bu yüzden de oplam fakör verimliliği arışının ayrışırılmasıyla; incelenen üreici birimin üreim eknolojisi hakkında, belli bir eknoloji düzeyini yakalayıp yakalayamadığı ve poansiyel kapasiesini kullanıp kullanamadığını içeren bilgiler elde edilmekedir (Yoalan, 1993), (İnan, 2000). Dezavanajları: a) Paramerik yönemlerdeki gibi rassal haa içermediğinden ölçme haası ya da verilerdeki haalar ölçüm sonuçlarına kaılır. Seçilen girdi ve çıkı bileşenlerinin üreimi en iyi şekilde emsil ememesi halinde ekinlik ölçümü başarısız olabilmekedir. b) İsaisiki hipoez esleri için uygun olmadığından yönemin sonuçları es emek paramerik yönemlere göre daha sınırlıdır. e) Yönemle, üreici birimler ekin olan ve olmayan diye ayrılsa da ölçüm sonuçlarının göreli olduğu ve veri seine dayalı olduğu unuulmamalıdır (Yoalan, 1993), (İnan, 2000) yılında ilk kez oraya aıldığı haliyle DEA yaklaşımında girdi bazlı ve ölçeğe göre sabi geiri varsayımı kullanılarak, eknik ekinlik bulunmuşur. Ancak, ölçek ekinliği nden ve üreimin izlenmesi ya da gözlemini içeren deneim ve izleme ekinliği nden ayrışırılmış bir eknik ekinlik ölçümü yapılamamışır. Bu da üreici birimlerin karşılaşırılmasını yanlış yorumlara açık hale geirmişir. Öyleki; ölçeğe göre sabi geiri, büün üreici birimler opimal ölçeke çalışıklarında geçerlidir. Ancak rekabe ve finansman gibi kısılarla üreici birimler opimal ölçeke faaliyee bulunmayabilir. Ekinliğin ya da ekinsizliğin ölçek ve deneleme ekinliği olarak bileşenlerine 6

13 ayrışırılabilme gerekliliğinden harekele Banker, Charles ve Cooper (1984); ölçege göre sabi geiri yerine, ölçeğe göre değişen geiri varsayımını ekleyerek ölçek ekinliğinden ayrışırılmış ve ekinsizliğin kaynaklarının bulunabildiği bir eknik ekinlik ölçümüne olanak sağlamışlardır. Ölçeğe göre sabi geiriden değişen geiriye dönüşümünün nasıl yapıldığı noasyon yardımıyla aşağıda açıklanmaya çalışılmışır. Önce girdi bazlı ve ölçeğe göre sabi geiri varsayımındaki noasyon göserilmişir. N sayıda üreici birim için K girdi ve M çıkıya ilişkin veri olduğu varsayılsın. ί.üreici birimi, ί. üreici birimin kullandığı girdi mikarını x ί ve y ί ise çıkıyı gösersin. KxN girdi marisi, X, MxN çıkı marisi Y, N kadar üreici birime ai verileri emsil esin (Coelli, 1999). Girdiye dayalı eknik ekinsizlik; çıkı mikarı sabi uulduğunda girdide oransal azalma olarak ölçüldüğü için girdi minimizasyon kısıına göre noasyon yazılmakadır. min θ,λ θ, s. y ί + Yλ 0 θx ί Xλ 0 λ 0, θ bir skaler ve λ ise Nx1 sabiler vekörüdür. Elde edilen θ değeri ί.üreici birimin ekinlik derecesini göserir. Farrel (1957) anımına göre bu değer; 0 ile 1 arasındadır. 1 olarak ölçülmüşse ekin sınır üzerinde bir nokayı gösererek sözkonusu üreici birimin eknik açıdan ekin olduğunu oraya koyacakır. Doğrusal Programlama problemi her üreici birim için N defa çözülerek, her bir birim için θ değeri yani eknik ekinlik dereceleri ölçülmekedir (Coelli, 1999). Toplam ekinliğin ayrışırılması ve ekinsizliğin bulunabilmesi amacıyla ölçege göre sabi geiri varsayımlı noasyona dış bükeylik kısıı eklenmesiyle ölçeğe göre değişen geiri noasyonuna dönüşüm gerçekleşir. Yukarıdaki girdi minimizasyon noasyonuna dış bükeylik kısıı eklenince N1 λ=1 olur. Çalışmada şeker fabrikalarının ekinlik ölçümü çıkı bazlı yapıldığı için, girdiye dayalı ölçüm noasyonu daha fazla deaylandırılmamış ve çıkı bazlı noasyonda ölçege göre sabien, değişen geiriye dönüşüme ağırlık verilmişir. Çıkıya dayalı eknik ekinlik girdi mikarı sabi uulduğunda, çıkıda oransal arış olarak ölçüldüğü için çıkı bazlı ölçümde kâr maksimizasyon kısıı kullanılmakadır. max Φ, λ Φ s. Φy 1+ Yλ 0 x 1 Xλ 0 λ 0, 7

14 Bu doğrusal proğramlama problemine dışbükeylik kısıı eklendiğinde ölçeğe göre değişen ve çıkı bazlı DEA modeli elde edilmiş olur. max Φ, λ Φ s. Φy 1+ Yλ 0 x 1 Xλ 0 A1 λ=1 λ 0, Ekinlik ölçümlerinin girdi ve çıkı bazlı ölçülebildiği daha önce bahsedilmişi. Girdiye dayalı ölçümlerde çıkı mikarını değişirmeksizin girdilerin oransal olarak azalılması, çıkı bazlı ölçümlerde de kullanılan girdi mikarında değişiklik yapmaksızın çıkıların oransal olarak ne kadar arırılacağı sorgulanmakadır (Zaim, 2001). Her iki ölçüm yöneminde ölçeğe göre sabi geiri varsayımı (Consan Reurn Scale-CRS) kullanıldığında bulunan ekinlik değeri aynıdır. Ancak ölçeğe göre geiri değişiğinde farklı ekinlik skorları bulunmakadır (Coelli, 1996). Ölçege göre değişen geiri (Variable Reurn Scale-VRS) varsayımlı ekinlik ölçümleri 1990 lı yılların başından iibaren armışır. VRS ve CRS arasındaki yaklaşım farkı olarak; CRS, daayı biri koni biçiminde sararken, VRS dışbükey olarak sarmak sureiyle üreici birimin referans üreim nokasına uzaklığını daha iyi zarflar ya da sarar (Coelli, 1997), (Zaim vd, 1991). VRS varsayımıyla ölçülen eknik ekinlik skorları, CRS den elde edilenlere eşi ya da daha büyük çıkmakadır. DEA ekinlik ölçümü sonucunda iki ekinlik ölçülür. Üreici biriminin hangi ölçeke üreim yapığı; ölçege göre sabi geiri/ölçeğe göre değişen geiri oranınından elde edilerek, ölçek ekinliğiekinsizliği bulunmakadır. CRS ve VRS arasındaki ölçek ekinliği farkının daha iyi anlaşılması için Şekil 2 deki grafik çizilmişir. Şekil de DEA yaklaşımıyla ek girdi ve ek çıkıya ai üreici birimin CRS ve VRS deki ekinlikleri göserilmişir. Çıkı CRS VRS B E 2 E 1 E 0 Girdi Şekil 2: DEA ile ölçek ekonomilerinin göserimi 8

15 Ölçeğe göre değişen varsayımında (VRS) E nokasının eknik ekinsizliği EE 1, ölçeğe göre sabi geiride (CRS) ise EE 2 kadardır. E 1 E 2 nokaları arasındaki fark ölçek ekinsizliğinin ölçüsüdür. Sonuça; CRS koşulunda eknik ekinlik, BE 2 /BE VRS koşulunda eknik ekinlik, BE 1 /BE Ölçek ekinliği ise; BE 2 /BE 1 oranından bulunmakadır. Büün bu ölçümler 0 ile 1 arasında değer almakadır Ölçeğe göre geiri varsayımlarının farkları Bir önceki kısımda; ölçeğe göre geiri varsayımı (CRS) ile ölçüm yapıldığında girdi ve çıkı bazlı oplam ekinlik ölçümünün aynı değerlere sahip olduğu, ölçege göre değişen geiri (VRS) de ise girdi ve çıkı bazlı ölçüm yönemlerinden elde edilen ekinlik değerlerinin farklı olduğu belirilmişi. Kısacası CRS, firmaların opimal ölçeke üreim yapığını, VRS ise eksik rekabe, finansal kısı v.b. nedenlerle firmaların ya da üreici birimlerin opimal ölçeği yakalayamadığını esas almakadır. DEA ile ekinliği-ekinsizliği; ölçek ekinliği ve saf eknik ekinlik olarak ayrışırmak mümkündür. Ölçek ekin/liği-sizliği; CRS de ölçülen eknik ekinliğin, VRS de ölçülen eknik ekinliğe oranı olarak hesaplanmakadır. Ölçek ekinsizliği dışında deneim ya da izleme ekinsizliği de saf eknik ekinliken okunabilmekedir. Saf eknik ekinlik, VRS varsayımlı eknik ekinlik değerleri olup, bu değerlerle firmaların deneim ekinsizliği içinde olup olmadıkları belirlenebilir. Ekinliğin girdi ve çıkı bazlı ölçümle farklılığı; girdi bazlı modellerle ekinlik girdi kullanımındaki oransal azalmayı, çıkı bazlı da ise çıkıdaki oransal bir arışı yansımasında görülmekedir. Çoğu araşırıcıda eknik ekinliği, girdi bazlı ölçme eğilimi vardır. Çünkü, üreici birimlerin girdi mikarları üzerinde değişim imkanı bulunmakadır. Ancak bu durum; endüsrideki büün üreici birimler için sözkonusu olmamaka, kaynakların sabi kullanımı ya da mümkün olan çıkı seviyesini dikkae alan yaklaşımlar daha ekili olmakadır. Böylece üreim fakörlerinin yeerli ve alebin fazla olduğu, ancak üreimin yeersiz olduğu sekörlerde, eknik ekinliğin çıkı bazlı ölçümü daha doğru elde edilebilmekedir (Zaim, 2001), (Coelli, 1999) Malmquis Toplam Fakör Verimlilik İndeksi Malmquis TFP indeksi; Farrel eknik ekinlik ölçüüne uzaklık fonksiyonları dahil edilerek elde edilmişir. İndeks; iki gözlemin TFP sindeki değişmeyi orak bir eknolojiye olan uzaklıkların oranı olarak ölçer. Bu ölçüm için "uzaklık fonksiyonu" kullanılmakadır. Caves vd leri arafından : daha fazla bilgi için bkz Akürk,

16 gelişirilen bu endekse, uzaklık fonksiyonları yardımıyla indeks kurma fikrini ilk oraya aan Sen Malmquis'in ardından, Malmquis ismi verilmişir. İndeksin geleneksel oplam fakör verimliliği indekslerinden üsünlüğü; mikarlara ilişkin verileri kullanması, daha az varsayım gerekirmesi, ekinsizliği de ölçmesi, ekonomerik ahmin gerekirmemesi ve uygulanmasının daha basi olmasıdır (Günden vd., 1998). Uzaklık fonksiyonu; çok-girdili çok-çıkılı üreim eknolojilerini, maliye minimizasyonu veya kâr maksimizasyonu gibi hedefleri belirmeden anımlamada kullanılmakadır (Cingi vd, 2000). Bu uzaklık fonksiyonlarını ahmin emek için farklı yönemler kullanılmakadır. En sık kullanılan yönem DEA olup, verimliklikeki değişmeyi ve değişimin eknolojik ya da eknik ekinliken kaynaklanıp kaynaklanmadığı sorgusuna imkan anır (bkz. Blm. 1). Üreim eknolojisinin fonksiyonel göserimi Shephard s (1970) arafından uzaklık fonkisyonu olarak anımlanmışır (Dias, 1998). Çıkıya göre uzaklık fonksiyonu basice d( x, y) = min{ δ : ( y / δ ) S} olarak anımlanır. Uzaklık fonksiyonu d(x,y)'nin alacağı değerler, y vekörü S sınırı (üreim sınırı) üzerinde ise 1; y vekörü S içindeki eknik ekin olmayan bir nokayı anımlıyorsa >1; ve y vekörü S dışındaki mümkün olmayan bir nokayı anımlıyorsa <1'dir. Uzaklık fonksiyonu ek dönemli olarak d Y, X ) ile anımlanır (Fare, Griffel, Groskopf ve ( + 1 Lovell, 1995). Bir sonraki dönem ise d Y, X ) çıkı uzaklık fonksiyonuyla anımlanır. Daha ( sonra dönemi ve izleyen +1 döneminin uzaklık fonksiyonları ile Malmquis verimlilik indeksi anımlanabilir ve ayrışırılabilir forma geirilmişir. T dönemine ai çıkı bazlı Malmquis indeksi aşağıdaki gibi hesaplanır. m( Y, X, Y + 1, X + 1) = d( Y + 1, X d( Y, X) ) + 1 dönemini izleyen +1 dönemi için çıkı bazlı Malmquis indeksi aşağıdaki gibi göserilebilir. m + 1( Y, X, Y + 1, X + 1) = d + 1( Y + 1, X d + 1( Y, X) ) + 1 Farklı dönemlerdeki referans nokaları, farklı eknolojileri göserdiği için bu ölçümler mikar ve kalie olarak farklı ampirik sonuçlarla verimlilik değişimini belirirler (Dias, 1998). Her iki döneme ai Malmquis indeks değişiminin ölçümü için, Fare v.d leri (1995) yukarıdaki m Y, X, Y, X ) ve m + 1 Y, X, Y, X ) dönemi arasındaki uzaklığın geomerik ( ( oralamasını almışlardır. Sonuça; Fare vd lerini izleyerek, esas alınan dönemi ve izleyen +1 10

17 11 dönemi arasındaki çıkıya göre Malmquis TFP değişim indeksi uzaklık fonksiyonu çerçevesinde aşagıdaki eşiliken hesaplanmakadır (Mao, 1996). = ), ( ), ( ), ( ), ( ),,, ( X Y d X Y d X Y d X Y d X Y X Y m Bu göserimde ), ( X Y d, +1 dönemi gözleminin dönemi eknolojisinden olan uzaklığını ifade eder. m(.) fonksiyonunun değerinin 1'den büyük olması döneminden +1 dönemine TFP'de büyüme olduğunu, 1'den küçük olması ise aynı dönemler dikkae alındığında TFP'de azalma olduğunu gösermekedir (Cingi vd, 2000). Yukarıdaki eşilik, indeksin eknolojik değişim ve eknik ekinlik değişimi gibi iki bileşene ayrışırılması için aşağıdaki gibi yazılabilir. = ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ), ( ),,, ( 1) ( X Y d X Y d X Y d X Y d X Y d X Y d X Y X Y m Eşiliğin sağ arafındaki ilk erim dönem ve dönem +1 arasındaki Farrell'in oplam eknik ekinlik değişmesinin ölçüsüdür. Paranez içindeki ifade ise eknik değişmeyi ifade eder. Bu yaklaşım grafik üzerinde Şekil 3 e açıklanmışır Şekil 3. Malmquis TFP İndeksi l 2 l 1 A 1 A Çıkı Girdi A 11 B 11 B B 1

18 Şekil de ölçeğe göre sabi geiri (CRS) de ek-girdi ek-çıkı durumu incelenmişir. döneminde eknoloji l 1 alında A gözlemi yapılmışken, +1 döneminde eknoloji l 2 alında B gözlemi yapılmışır. Şekil yardımıyla Malmquis verimlilik indeksinin geomerik bir açıklaması yapılırsa; A nokası dönemindeki üreim eknolojisiyle üreilebilir çıkılar vekörünü göserirken, B nokası da +1 için döneminde üreilebilir çıkılar vekörünü gösermekedir. l 1 ve l 2 doğruları sırasıyla ve +1 dönemine ai girdi ve çıkı vekörleri ile oluşmuş ölçeğe göre sabi geirili iki üreim sınırı ya da referans eknolojilerini gösermekedir. İki dönem arasındaki üreici birimin bu referans eknoloji sınırını yakalayıp yakalamadığı eknik ekinlik değişimi ile belirlenir. İşe Malmquis indeksinin ilk bileşeni olan eknik ekinlikeki değişim yukarıda (1) no lu eşilikeki ilk erimdir ve geomerik göserimi de Şekil 3 yardımıyla aşağıdaki gibi oluşurulur (Cingi vd., 2000). eknik ekinlik değişimi = y y B A / y B / y A 11 1 eknolojik değişme = y y B B / y / y B B 1 11 y y A A / y / y A A Benzer şekilde (1) nolu eşiliğin karekök içindeki erimi de ikinci bileşeni oluşuran eknolojik değişim (eknik ilerleme) in geomerik göserimidir. Eşilik, iki referans üreim dönemindeki uzaklığın çarpımı ve geomerik oralamasının alınmasından oluşmakadır (Zaim, 2001). Kısacası bir ampirik çalışmada ardışık iki dönem için hesaplama yapabilmek, dör uzaklık fonksiyonunun bulunması gerekirmekedir. Bu hesaplama ise maemaiksel programla veya ekonomerik ekniklerle gerçekleşirilebilir. Bu ekonomerik programlardan DEAP yardımıyla eknik ekinlik ve Malmquis TFP değerleri hesaplanabilmekedir. Malmquis-DEA indeksi ile eknik ekinlikeki değişim, eknolojik değişim, saf eknolojik değişim, ölçek ekinliğindeki ve son olarak a oplam fakör verimliliğindeki değişim analiz sonucu espi edilebilmekedir (Coelli, 1996). DEAP yardımıyla; 1) eknik ekinlikeki değişim (göreceli olarak CRS de üreimi baz alan) 2) eknolojik değişim 3) saf eknik ekinlikeki değişim (VRS de üreimi baz alan) 4) ölçek ekinliğindeki değişim 5) oplam fakör verimliliğindeki (TFP) değişim, her yıl ve üreici birim için çözülmekedir. 12

19 BÖLÜM 2. TÜRK ŞEKER FABRİKALARI 2.1.Tarihçe ve sermaye kompozisyonu Türkiye'de ilk şeker fabrikası 1926 da Alpullu da kurulmuşur. Bunu aynı yıl Uşak fabrikası izlemişir. Sırasıyla 1933 ve 1934 yılında Eskişehir ve Turhal fabrikalarının kurulduğu görülmekedir yılında bu dör fabrika; Sümerbank, İş ve Ziraa Bankaları nın sermaye kaılımıyla Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirkei (TŞFAŞ) ni oluşurmuşur. Aran şeker ihiyacının karşılanabilmesi için yeni fabrika açma girişimleriyle, 1953 yılında Adapazarı Şeker fabrikası kurulmuşur. Diğer arafan da pancar ekicilerinin eşkilalandırılması amacı ile 1163 sayılı Kooperaifler Kanunu uyarınca; 1972 yılında Pancar Ekici Kooperaifleri Birliği (PANKOBİRLİK) kurulmuşur (TŞFAŞ, 1993) den 1980 e kadar 14 fabrika ve 1982 den iibaren de 11 yeni fabrika kurulmuşur. Bugüne kadar kurulan şeker fabrikaları sayısı oplam 29 u bulmuşur (TŞFAŞ, web). TŞFAŞ, 1984 yılında Sanayi ve Ticare Bakanlığı na bağlı İkisadi Devle Teşekkülüne dönüşürülmüş, üzel kişiliğe sahip olarak, faaliyelerinde özerk ve sorumluluğu da sermayesi ile sınırlı hale geirilmişir (Güney, 1994). TŞFAŞ e ai 24 şeker fabrikası dışında, 5 makina, 4 eil alkol ve 1 donanım fabrikası bulunmakadır (Tanrıvermiş. vd, 2000). Makina ve esislerinin bakımonarımı ve gerekli yedek parçaların imala ve amirinin yapıldığı makina fabrikaları; Ankara, Afyon, Eskişehir, Erzincan, Turhal da kurulmuşur (Demirci, 1999). TŞFAŞ ayrıca; kimyasal gübre dağıımı, ohum, ekim makinaları ile seyyar pancar boşalma emizleme ve yükleme makinalarının ucuz fiyala kiralandırılması, pancar karşılığı şeker verme, sondaj faaliyeleri, avans ödemeleri (ekim, çapa, sulama ve söküm için), pancar posası dağıımı ve melas saışı gibi üreici desekleri de yapmakadır lı yıllarda 29 fabrika içinde beş şeker fabrikasının sermaye kompozisyonları ile yöneimleri değişmeye başlamışır. Adapazarı ve Küahya daki TŞFAŞ nin hisse payı arırılarak bağlı oraklığa dönüşürken; en büyük hissedarı PANKOBİRLİK (Birlik) olan özel fabrikaların (Konya, Kayseri ve Amasya) yöneimi Birliğe geçmişir. TŞFAŞ bu beş fabrikanın en büyük hissedarı olmamasına rağmen edvir yekisi çerçevesinde 1991 e değin fabrikaları yönemişir. Bu yeki, hisse sahiplerinin her yıl aldıkları kararlarla ve yöneimin kamuda kalması alepleri çerçevesinde oluşmuşur. Başka bir ifadeyle; pancar ve şeker üreiminin ülke çapında ek elden planlanması ve programlanması, pancar ve şeker fiyalarının espii, şeker fabrikalarına maliyee göre %10 kâr garanisi, şekerin ihal ve ihracı 1956 arihli 6747 sayılı Şeker Kanunu hükümlerine göre düzenlenmesiyle; özel fabrikaların yöneim, deneim ve finansman işlevi; kuruluşlarından 1991 yılı sonuna kadar, kendi yöneim kurulu kararları ile her yıl TŞFAŞ arafından kamu fabrikaları gibi yöneilmişir (PANKOBİRLİK, web) de Amasya fabrikası ve 1992 de ise Konya ve Küahya şeker fabrikaları yöneimleri, sermaye kompozisyonlarına göre oluşurulmuş ve en büyük hisse 13

20 sahibi olan PANKOBİRLİK ce yürüülmeye başlanmışır. Bağlı oraklık fabrikalarında ise yöneim el değişirmemiş; edvir yekisi çerçevesindeki yöneim kararı, de iibaren Adapazarı ve Küahya daki Ziraa ve İş Bankası nın hisselerini de alarak ve en büyük hisseye sahip olması dolayısıyla kamu (TŞFAŞ) arafından yürüülmüşür. İlk özelleşirme işlemi; Konya şeker fabrikasında 1991 de başlamış, TŞFAŞ nin Konya fabrikası üzerindeki hissesi özelleşirilerek Kamu Oraklığı İdaresine verilmişir. PANKOBİRLİK hisseyi saın alarak, Konya fabrikasında en büyük hisseye sahip olmuşur. Amasya ve Küahya fabrikaları ise kuruluşlarından iibaren en büyük hisse sahibi olan PANKOBİRLİK in yöneimine geçmişlerdir (TŞFAŞ, 1999). İncelenen dönem iibariyle fabrikaların ve 2000 yılına ai sermaye kompozisyonları Tablo 1 de verilmişir. Beş fabrikanın TŞFAŞ ve PANKOBİRLİK hisselerinin yer aldığı Tablo da hisse oranlarının değişimi yıllar iibariyle incelenmişir. Tablo da TŞFAŞ, Birlik ve işiraklerinden oluşmak üzere iki ip sermaye kompozisyonu görülmekedir. PANKOBİRLİK için verilen rakamlarda Birliğin işirakleri, Şekerbank A.Ş. ve şeker fabrikaları hisselerinden oluşmakadır. Tablo 1. Beş fabrikaya ai sermaye kompozisyonu (TŞFAŞ ve PANKOBİRLİK bazında hisse oranları, %) Yıllar TŞFAŞ BİRLİK TŞFAŞ BİRLİK TŞFAŞBİRLİKTŞFAŞ BİRLİK Adapazarı 29,25 34,5 45,42 34,5 50,4 34,5 50,4 34,5 Küahya 25 25,25 49,75 25, , ,25 Amasya 10 69, , , ,47 Kayseri 10 88, , , ,09 Konya 24 74, , No: Sermaye kompozisyonu olarak iki büyük hisse sahibi dikkae alınmış, diğer hisselerin oranları deaylandırılmamışır döneminde Amasya fabrikası sermayesinde en büyük hisse % 70 ile Birlik e olup, TŞFAŞ nin payı ise %10 da kalmışır. Kayseri fabrikasının %90 ı Birlik, %10 ise TŞFAŞ a aiir. Konya da Birlik payı %75, TŞFAŞ nin payı ise %24, ve Küahya da ise %25,25 Birlik, %25 i TŞFAŞ e aiir. Adapazarının %34,5 i Birlik, %29,25 ise TŞFAŞ e aiir yılında Adapazarı fabrikasındaki TŞFAŞ oranı %29,25 den, % 45,42 e çıkarılarak en büyük hisseye sahip olmuşur. Küahya daki payı ise %25 den, %49,75 e çıkarılmışır. Bu iki fabrikanın diğer büyük hisse sahipleri Ziraa ve İş Bankaları dır de Ziraa Bankası, 1993 de ise İş Bankasına ai fabrika hisseleri; TŞFAŞ arafından saın alınmış ve iki fabrika bağlı oraklığa dönüşmüşür ve 2000 yılı iibariyle Amasya daki PANKOBİRLİK hissesi yaklaşık %70, Kayseri de %90, Konya da %100, Adapazarı nda %34,5, Küahya da %25,25 dir. TŞFAŞ in Adapazarı nda %50,42 ve Küahya da %56 oranında hissesi bulunmakadır. Amasya ve Kayseri deki hisse oranları ise değişmemişir. 14

21 Yöneiminin sermaye kompozisyonu baz alınarak el değişirmesiyle; sermaye ve yöneimiyle özel; Amasya, Kayseri ve Konya fabrikalarının işleme eknolojisi modernize edilmiş ve kapasieleri yükselilmişir (Tanrıvermiş vd, 2000) Şeker fabrikalarının belli gösergeler bakımından incelenmesi Şeker sekörünü düzenlerek, poliikalara yön verecek yeni Şeker Kanunu 4 Nisan 2001 de Meclise kabul edilip, Nisan oralarında onaylanmışır. Bu yasa ile geirilen yeniliklerden önce şimdiye kadar uygulamada olan eski yasa ve işleyişinden bahsemeke yarar vardır. Şeker sekörü, 1956 yılından beri yürürlülüke olan 6747 sayılı Şeker Kanunu na dayalı olarak düzenlemişir. Pancar alım fiyaı ve fabrika kurma izni Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenerek, şekerin fabrika çıkış fiyaı TŞFAŞ arafından espi edilmekedir (Kıymaz, 2001). PANKOBİRLİK ve bağlı oraklıkların fiya belirleme yekileri var olmakla birlike uygulanabilirliği mümkün olmamışır. Şeker üreiminin %75 i kamunun elinde olup geriye kalan %25 i ise özel ve bağlı oraklık fabrikaları arafından yürüülmekedir. Şekerin saışı, TŞFAŞ ın belirlediği fiyaan ilan edilerek yapılmakadır. TŞFAŞ bu zaman zarfında KİT olması sebebiyle dış icaree de Bakanlar Kurulu görevlendirmesiyle şeker ihraca ve ihalaı yapabilmiş ve bundan doğan görev zararı Hazine ce karşılanmışır. Bundan başka, TŞFAŞ yuriçindeki üreicilere ihraç kaydıyla dünya borsa fiyaından şeker saabilmiş, aradaki fark yine Hazine den karşılanabilmişir (PNKOBİRLİK, web). Bu da iç saışların büyük bir kısmının kamu elinde gerçekleşiğini gösermekedir. Özel seköre şeker ihal izni, üreimin düşük ve sorunlu yıllar olan 1989 ve 1996 da verilmişir. TŞFAŞ ekim sözleşmesi yapığı çifçilerden pancar alımlarını; icari banka kredileri ve şeker saış hasılaından yapmaka, özkaynakların yeersizliği durumunda 1989 dan beri Hazine den sermaye ransferiyle yürümekedir. Özel fabrikalar ise; kendi özkaynakları ve icari banka kredileri kullanarak pancar ekim sözleşmesi yapığı çifçilerden pancar alımını gerçekleşirmekedir. Yeni Şeker Kanunu ile yapılan belli başlı değişiklikler; şeker fabrikası kurma ile ilgili kısılamanın kaldırılmış olmasıdır. Bundan başka pancar ve şekerdeki ek fiya uygulaması kaldırılarak, şeker saış fiyalarının serbes piyasada belirlenmesi amaçlanmakadır. Sekör, idari yönden Sanayi ve Ticare Bakanlığı na, mali yönden ise Yüksek Deneleme Kuruluna bağlı Şeker Kurulu arafından düzenlenerek, ihal edilecek şeker için Kurul, Müseşarlığa görüş bildirecekir. Kurul; şeker fabrikaları için arz koası koyacak koa, yuriçi şeker alebi ve fabrikaların işleme-şeker üreim kapasieleri gözönünde uularak 5 er yıllık belirlenecekir (Dünya, 2001). Şeker sekörüne ai en son değişikliğin ardından bu kısımda incelenen fabrikalara ai belli verilere bakılarak değerlendirme yapılmışır. Buradaki üm ablolarda için fabrikaların dönem oralaması geomerik oralama ile bulunmuşur. 15

22 Fabrikanın performans ölçümünde belirgin olan hammaddenin kaliesidir. Şeker için bunun gösergelerinden birisi pancardaki şeker içeriğidir. Pancar alımları, % 16 polar şeker içeriği baz alınarak yapılmakadır. Düşük polar içerikli pancarın alım fiyaı da düşmekedir dönemi iibariyle oplam 23 fabrikadan, şeker içeriği %16 ve üsünde pancar işleyen fabrikaların değerleri Tablo 2 de verilmişir. Tablo 2. %16 ve + şeker içerikli pancar işleyen fabrikalar ( yılı) Pancardaki Şeker İçeriği %16 polar ve üsü Afyon 17,95 17,10 16,69 17,38 16,99 17,27 17,82 16,49 17,19 18,13 17,94 17,34 Ankara 17,38 16,00 16,21 16,85 16,24 16,53 16,88 16,33 17,27 16,61 17,08 17,13 Burdur 17,09 16,46 15,97 16,69 16,69 17,48 17,29 16,17 16,92 17,29 17,23 16,95 Erzincan 16,54 16,26 15,44 17,33 16,47 16,14 17,45 16,16 17,01 16,90 16,90 17,03 Erzurum 16,98 17,01 14,62 17,10 17,19 16,17 17,26 17,80 16,96 17,67 17,84 18,54 Eskişehir 17,80 16,67 16,05 17,06 16,25 16,62 17,41 16,21 16,19 17,29 17,47 16,69 Kasamonu 16,53 15,01 15,53 16,52 16,69 16,09 16,91 15,42 16,18 15,72 16,41 15,79 Turhal 16,37 15,31 15,45 17,34 16,68 16,43 17,36 16,65 17,94 17,12 16,95 16,25 Uşak 16,37 16,42 16,03 16,84 16,14 16,58 17,40 15,55 16,62 16,95 17,36 16,92 Bor 16,97 16,49 17,24 17,96 17,00 16,98 17,30 16,80 17,53 17,93 17,96 17,28 Elbisan 16,74 16,60 15,18 16,01 15,38 15,87 16,08 15,13 15,95 16,59 16,76 15,37 Ilgın 17,35 16,32 16,57 17,48 16,31 17,09 17,65 16,60 16,56 17,38 17,44 16,95 Muş 16,60 16,84 15,70 17,40 16,29 16,68 16,42 16,27 16,48 16,12 16,28 17,23 Küahya 17,55 17,01 16,07 17,27 16,93 17,88 18,28 16,88 16,85 17,47 18,12 17,86 Amasya 16,71 14,59 15,06 16,97 15,18 15,30 16,54 14,97 15,12 14,77 15,67 14,46 Kayseri 17,22 15,95 16,44 17,67 16,72 16,47 17,38 16,18 16,97 17,10 17,26 17,00 Konya 17,78 16,31 16,92 17,81 16,81 16,82 16,53 15,44 16,31 16,55 16,75 16,44 no:sıralamada en az bir kere %16 şeker içeriğine sahip olma kısıı kullanılmışır. Tablo da 23 fabrika içinde 17 si incelenen dönem içinde en az bir kere %16 ve üsünde şeker içeren pancar işlemişir. Dönem boyunca en yüksek şeker içeriğine sahip pancar, Küahya da, en düşük şeker içerikli pancar ise Amasya ve Elbisan fabrikası nda işlenmişir. Alpullu, Elazığ, Malaya, Susurluk, Ağrı ve Adapazarı fabrikaları ise %16 dan daha düşük şeker içeren pancar işlemişir. Özele bu fabrikaların diğer fabrikalardan daha düşük kaliede hammadde işledikleri söylenebilir. Diğer bir performans gösergesi ise fabrika randımanlarıdır. Tablo 3 de %14 ve üsünde randımanla çalışan fabrikalar verilmişir. 16

23 Tablo 3. Pancardan %14 ve üsü şeker elde eden fabrikalar (fabrika randımanı) ( yılı) Afyon 15,24 13,76 13,60 14,51 14,02 14,39 14,68 13,60 13,07 15,30 15,16 14,28 Ankara 14,38 11,16 12,35 13,29 13,00 13,49 13,54 13,30 14,14 13,45 13,91 13,82 Burdur 14,60 13,81 13,35 13,99 14,15 14,63 14,33 13,06 13,67 14,39 14,39 14,14 Erzurum 14,26 14,29 11,23 13,28 13,84 12,63 14,37 15,52 14,68 15,31 15,41 15,89 Erzincan 13,90 13,56 12,51 14,85 14,09 13,63 15,06 13,84 14,80 14,73 14,71 14,76 Eskişehir 15,20 13,25 12,73 14,34 13,47 13,65 14,51 13,25 12,93 14,50 14,75 13,84 Kasamonu 13,53 12,17 12,33 13,59 13,56 13,36 14,32 12,81 13,65 13,28 13,93 13,10 Turhal 13,58 12,08 12,12 14,51 13,98 13,76 14,74 14,03 15,39 14,48 14,28 13,42 Uşak 13,98 13,39 13,09 13,78 13,43 13,94 14,73 12,95 14,05 14,41 14,77 14,41 Bor 14,10 13,32 14,14 15,13 14,13 14,20 14,40 14,06 14,70 15,29 15,35 14,45 Elbisan 13,92 14,21 12,10 13,24 12,60 13,18 13,19 12,40 13,16 13,86 14,13 12,54 Ilgın 14,49 12,66 13,17 14,11 12,99 14,10 14,53 13,73 13,32 14,69 14,73 13,58 Muş 14,21 14,04 12,88 14,38 13,03 13,40 12,73 13,12 13,64 12,98 13,54 14,15 Küahya 14,96 14,00 12,82 14,51 14,31 11,35 15,63 14,33 14,32 15,12 15,71 15,50 Amasya 13,87 11,09 11,58 13,46 12,54 12,73 14,06 11,93 12,59 12,16 13,14 11,64 Kayseri 14,12 11,40 12,82 14,66 13,82 13,70 14,36 13,13 14,05 13,91 14,35 14,31 Konya 15,03 12,93 13,96 14,75 13,89 13,81 13,20 12,38 13,14 13,38 13,93 12,89 no: sıralamada en az bir kere %14 randımanla çalışma kısıı kullanılmışır. Tablo da 23 fabrikadan 17 si incelenen dönem içinde en az bir kere %14 ve üsünde randımanla pancardan şeker elde emişir. Dönem boyunca en yüksek fabrika randımanı; Bor fabrikasında görülmüş, bunu Küahya ve Afyon fabrikaları izlemişir. En düşük randıman Amasya fabrikasında ve Elbisan da görülmüşür. Alpullu, Elazığ, Malaya, Susurluk, Ağrı ve Adapazarı fabrikaları ise %14 randımandan daha düşük randımanla çalışmışlardır. Diğer bir göserge, günlük pancar işleme kapasieleridir. Günde 5000 on ve üsünde pancar işleyen fabrikalar Tablo 4 de verilmişir. Tablo 4. Günlük pancar işleme kapasiesi 5000 on/gün ve üsü olan fabrikalar ( yılı) Afyon Burdur Eskişehir Susurluk Turhal Ilgın Adapazarı Amasya Kayseri Konya no: sıralamada en az bir kere 5000 on işleme kısıı kullanılmışır. Tablo da, günlük 5000 on ve üsünde pancar işleyen fabrikalar kısıı uyarınca 7058 on luk dönem oralaması ile en fazla pancar işleyen fabrika Turhal olmuş, onu Konya, Eskişehir ve Afyon fabrikaları izlemişir. En düşük dönem oralaması ise Kayseri fabrikasında görülmüşür. Tablo 5 de ise günde oralama pancar işleyen fabrikalar göserilmişir. 17

24 Tablo 5. Günlük pancar işleme kapasiesi 3000 on/gün ve alında olan fabrikalar ( yılı) Alpullu Ankara Erzurum Kasamonu Malaya Ağrı Bor Elbisan Muş on alı Elazığ Erzincan Uşak Küahya no: sıralamada en az bir kere 3000 on ile alında işleme kısıı kullanılmışır Tablo da; günde 3000 on pancar işleyen fabrikalar içinde en fazla pancar işleme Alpullu da görülmüş onu Bor ve Elbisan fabrikası izlemişir. En az pancar işleme oralaması ise başa Erzurum olmak üzere Ağrı ve Muş a aiir. Tablo nun al kısmında 3000 onun alında pancar işleyen fabrikalar verilmişir. Bu fabrikalar içinde en fazla pancar işleyen fabrika Küahya, en az ise Uşak fabrikası olarak belirlenmişir. Ek olarak fabrikaların kuruluş yerleri, amaçları ve kârlı çalışıp çalışmadıkları ile ilgili en son PANKOBİRLİK arafından hazırlanan rapordaki bilgilerin akarılmasında yarar vardır. Raporda; Eskişehir, Ilgın, Afyon, Ereğli, Ankara gibi İç Anadolu da kurulmuş fabrikaların pancar kaliesinin uygun olduğu yörelerde kurulmuş olması ve günlük işleme kapasielerinin 5 bin on/gün üzerinde olması sebebiyle ekonomik ve kârlı çalışma için gerekli donanımlara sahip oldukları belirilmeke ve rekabe ve kârlı üreim şanslarının yüksek olduğuna dikka çekilmekedir. Uşak, Çarşamba, Kasamonu, Küahya fabrikalarının da aralarında bulunduğu 8 fabrika için de rekabe şanslarının sınırlı olduğu belirilmekedir. Özellikle Adapazarı ve Susurluk fabrikaları, 17 Ağusos depreminde zarar görmeleri ve pancar kaliesinin düşük olduğu yörede kurulmaları dolayısıyla kârlı üreim şanslarının düşük olduğu belirilmekedir. Kırşehir, Uşak, Kasamonu ve Küahya dışında II. Grup olarak nielendirilmiş fabrikaların bulundukları yörelerde pancar üreimine rakip ürünlerinde ekonomik üreilebileceği ve alernaif ürünlerin bulunduğu işare edilmekedir. Ağrı, Erçiş, Malaya, Kars, Erzurum gibi Doğu ve Güneydoğuda kurulan fabrikaların isihdam yaramak ve bölgesel kalkınmaya kakı sağlayarak sosyal amaçlı kuruldukları belirilmişir (Dünya, 2001). 18

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma Ege Universiy Working Papers in Economics 2006 hp://www.iibf.ege.edu.r/economics/arisma İZMİR KÜÇÜK, ORTA VE BÜYÜK ÖLÇEKLİ İMALAT SANAYİNDE ÜRETİM ETKİNLİĞİ VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ Eruğrul

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI A.Ş. NİN MALMQUİST ENDEKSİ ÇERÇEVESİNDE ETKİNLİK ANALİZİ. TURKISH SUGAR COMPANIES IN FRAMEWORK of MALMQUIST ENDEKS

TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI A.Ş. NİN MALMQUİST ENDEKSİ ÇERÇEVESİNDE ETKİNLİK ANALİZİ. TURKISH SUGAR COMPANIES IN FRAMEWORK of MALMQUIST ENDEKS Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (23) 212, 59-77 TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI A.Ş. NİN MALMQUİST ENDEKSİ ÇERÇEVESİNDE ETKİNLİK ANALİZİ The EFFICIENCY ANALYSIS of he CORPORATION of TURKISH SUGAR COMPANIES IN FRAMEWORK

Detaylı

VERİMLİLİK, TEKNOLOJİ VE ETKİNLİK (AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYE VE ADAY ÜLKELERİN PERFORMANS ÖLÇÜMÜ)

VERİMLİLİK, TEKNOLOJİ VE ETKİNLİK (AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYE VE ADAY ÜLKELERİN PERFORMANS ÖLÇÜMÜ) Akademik Araşırmalar ve Çalışmalar ergisi / Journal of Academic Researches and Sudies Yıl 6 - Saı Kasım 24 / Volume 6 - Number November 24 Alınış Tarihi: 26.9.24 Kabul Ediliş Tarihi: 3..24 VERİMLİLİK TEKNOLOJİ

Detaylı

Türkiye özel sektör imalât sanayiinde etkinlik ve toplam faktör verimliliği analizi

Türkiye özel sektör imalât sanayiinde etkinlik ve toplam faktör verimliliği analizi ODTÜ Gelişme Dergisi, 29 (3-4), 2002, 247-284 Türkiye özel sekör imalâ sanayiinde ekinlik ve oplam fakör verimliliği analizi Eruğrul Delikaş Ege Üniversiesi, İkisa Bölümü, 35040 İzmir Öze Bu çalışmada

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE

TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE TÜRKİYE DE TARIMSAL ARAŞTIRMA GELİŞTİRME YAYIM POLİTİKALARI VE TARIMSAL BÜYÜME İLİŞKİLERİ Dr. O. Seda SUBAŞI Prof. Dr. M. Neca ÖREN Çukurova Üniversiesi

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004)

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004) Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8 (2) 28: 843-86 GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-24) THE ANALYSIS OF EFFICIENCY AN TOTAL FACTOR PROUCTIVITY

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI. Gürkan ÇALMAŞUR

T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI. Gürkan ÇALMAŞUR T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI Gürkan ÇALMAŞUR İMALAT SANAYİNDE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ERZURUM ALT BÖLGESİ ÜZERİNE BİR UYGULAMA YÜKSEK LİSANS TEZİ TEZ YÖNETİCİSİ

Detaylı

Verimlilik Dergisi T. C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015/3

Verimlilik Dergisi T. C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015/3 Verimlilik Dergisi Türk Mevdua Bankacılığı İçin Ekinlik Analizi: Küresel Finans Krizinin Ekileri Dr. Serdal ERGÜN Prof. Dr. Nezir KÖSE İzmir de İşlemelerin Sanayi Sicil Veri Tabanına Gönderdikleri Verilerin

Detaylı

Çift Üstel Düzeltme (Holt Metodu ile)

Çift Üstel Düzeltme (Holt Metodu ile) Tahmin Yönemleri Çif Üsel Düzelme (Hol Meodu ile) Hol meodu, zaman serilerinin, doğrusal rend ile izlenmesi için asarlanmış bir yönemdir. Yönem (seri için) ve (rend için) olmak üzere iki düzelme kasayısının

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE ANTALYA BÖLGESİNDEKİ ZİRAAT BANKASI ŞUBELERİNİN PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ. Cihan KARACA YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTATİSTİK

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE ANTALYA BÖLGESİNDEKİ ZİRAAT BANKASI ŞUBELERİNİN PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ. Cihan KARACA YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTATİSTİK VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE ANTALYA BÖLGESİNDEKİ ZİRAAT BANKASI ŞUBELERİNİN PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ Cihan KARACA YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTATİSTİK GAZİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HAZİRAN 200 ANKARA

Detaylı

YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İstenecek Veriler

YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İstenecek Veriler YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde

Detaylı

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir.

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir. YAPISAL DEĞİŞİKLİK Zaman serileri bazı nedenler veya bazı fakörler arafından ekilenerek zaman içinde değişikliklere uğrayabilirler. Bu değişim ikisadi kriz, ikisa poliikalarında yapılan değişiklik, eknolojik

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

TİGEM İŞLETMELERİNDE TEKNİK ETKİNLİK, ÖLÇEK ETKİNLİĞİ, TEKNİK İLERLEME, ETKİNLİKTEKİ DEĞİŞME VE VERİMLİLİK ANALİZİ:

TİGEM İŞLETMELERİNDE TEKNİK ETKİNLİK, ÖLÇEK ETKİNLİĞİ, TEKNİK İLERLEME, ETKİNLİKTEKİ DEĞİŞME VE VERİMLİLİK ANALİZİ: TİGEM İŞLETMELERİNDE TEKNİK ETKİNLİK, ÖLÇEK ETKİNLİĞİ, TEKNİK İLERLEME, ETKİNLİKTEKİ DEĞİŞME VE VERİMLİLİK ANALİZİ:9992003 Doç. Dr. Mehme CANDEMİR Doç. Dr. Eruğrul DELİKTAŞ Ocak 2006 ANKARA YAYIN NO: 4

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-6 / 1 Nisan 2010 EKONOMİ NOTLARI FİNANSAL STRES VE İKTİSADİ FAALİYET -10 -15 -20.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-6 / 1 Nisan 2010 EKONOMİ NOTLARI FİNANSAL STRES VE İKTİSADİ FAALİYET -10 -15 -20. Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-6 / 1 Nisan 2010 EKONOMİ NOTLARI FİNANSAL STRES VE İKTİSADİ FAALİYET Selim Elekdağ İbrahim Burak Kanlı Absrac: This noe examines he ineracion beween financial sress

Detaylı

TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ ŞEKER SANAYİLERİNİN ETKİNLİK KARŞILAŞTIRMASI Emre Güneşer BOZDAĞ (*)

TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ ŞEKER SANAYİLERİNİN ETKİNLİK KARŞILAŞTIRMASI Emre Güneşer BOZDAĞ (*) TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ ŞEKER SANAYİLERİNİN ETKİNLİK KARŞILAŞTIRMASI 99-25 Emre Güneşer BOZDAĞ (*) Öze: AB ye aday ülke olan, Türkiye nin, Birliğe enegrasyon sürecinde, şeker sanayisinin, Birliğin şeker

Detaylı

TÜRK OTOMOTİV ENDÜSTRİSİNDE MALİYET VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ. Gürkan ÇALMAŞUR

TÜRK OTOMOTİV ENDÜSTRİSİNDE MALİYET VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ. Gürkan ÇALMAŞUR TÜRK OTOMOTİV ENDÜSTRİSİNDE MALİYET VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ Gürkan ÇALMAŞUR Dokora Tezi İkisa Anabilim Dalı Prof. Dr. Muammer YAYLALI 2013 Her Hakkı Saklıdır T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER

Detaylı

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Araşırma ve Para Poliikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler K. Azim ÖZDEMİR Temmuz 2009 Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Su Yapıları II Aktif Hacim

Su Yapıları II Aktif Hacim 215-216 Bahar Su Yapıları II Akif Hacim Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversiesi Mühendislik Mimarlık Fakülesi İnşaa Mühendisliği Bölümü Yozga Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversiesi n aa Mühendisli

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

DEMĐRYOLLARINDA TOPLAM FAKTÖR ÜRETĐM ANALĐZĐ

DEMĐRYOLLARINDA TOPLAM FAKTÖR ÜRETĐM ANALĐZĐ DEMĐRYOLLARINDA TOPLAM FAKTÖR ÜRETĐM ANALĐZĐ Yasemin MENEKŞE Eylül 2006 DENĐZLĐ DEMĐRYOLLARINDA TOPLAM FAKTÖR ÜRETĐM ANALĐZĐ Pamukkale Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Đnşaa Mühendisliği

Detaylı

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GENEL KONTROL YÖNTEMLERİ: ON - OFF (AÇIK-KAPALI) KONTROL SİSTEMLERİ: Bu eknik en basi konrol ekniğidir. Ölçülen değer (), se değerinin () üzerinde olduğunda çıkış sinyali açılır,

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

BOBĐNLER. Bobinler. Sayfa 1 / 18 MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI. Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce;

BOBĐNLER. Bobinler. Sayfa 1 / 18 MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI. Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce; BOBĐER MAYETĐK AAI TEME POSTUATARI Birim yüke elekrik alan içerisinde uygulanan kuvvei daha önce; F e = qe formülüyle vermişik. Manyeik alan içerisinde ise bununla bağlanılı olarak hareke halindeki bir

Detaylı

Yazılım Mimarisinin Kalite Gereksinimleri: Yazılım Güvenilirliği

Yazılım Mimarisinin Kalite Gereksinimleri: Yazılım Güvenilirliği Yazılım Mimarisinin Kalie Gereksinimleri: Yazılım Güvenilirliği Kaan Kurel İzmir Ekonomi Üniversiesi kaan.kurel@ieu.edu.r Şaban Eren Yaşar Üniversiesi saban.eren@yasar.edu.r Özeçe Yazılım güvenilirliği

Detaylı

KİŞİ BAŞINA DÜŞEN GSYİH DEĞERLERİNE GÖRE TÜRKİYE DEKİ COĞRAFİ BÖLGELERİN VE GSYİH YI OLUŞTURAN SEKTÖRLERİN KÜMELENMESİ

KİŞİ BAŞINA DÜŞEN GSYİH DEĞERLERİNE GÖRE TÜRKİYE DEKİ COĞRAFİ BÖLGELERİN VE GSYİH YI OLUŞTURAN SEKTÖRLERİN KÜMELENMESİ KİŞİ BAŞINA DÜŞEN GSYİH DEĞERLERİNE GÖRE TÜRKİYE DEKİ COĞRAFİ BÖLGELERİN VE GSYİH YI OLUŞTURAN SEKTÖRLERİN KÜMELENMESİ Muammer YAYLALI * Erkan OKTAY ** Yusuf AKAN *** Öze: Bu çalışmanın eorik kısmında

Detaylı

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ 2. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN BEDEN EĞİTİMİ ve OYUN DERSİNİ SAĞLIK ve SAĞLANAN OLANAKLAR AÇISINDAN DEĞERLENDİRMELERİ Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

Müdürlüğünüzde... tarihinde... yevmiye no. ile kat irtifakı tesisi sırasında tescil edilen yönetim planındaki mevcut maddelerden;

Müdürlüğünüzde... tarihinde... yevmiye no. ile kat irtifakı tesisi sırasında tescil edilen yönetim planındaki mevcut maddelerden; İsanbul, / 03/ 2015 TC İSTANBUL İLİ, AVCILAR İLÇESİ, TAPU SİCİL MÜDÜRLÜĞÜ, Müdürlüğünüzde arihinde yevmiye no ile ka irifakı esisi sırasında escil edilen yöneim planındaki mevcu maddelerden; 18 maddesinin

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

BELİRSİZ FİYAT VE TALEP KOŞULLARI ALTINDA SATINALMA POLİTİKALARI. Ercan ŞENYİĞİT*

BELİRSİZ FİYAT VE TALEP KOŞULLARI ALTINDA SATINALMA POLİTİKALARI. Ercan ŞENYİĞİT* Erciyes Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Dergisi 24 (1-2) 165-176 (2008) hp://fbe.erciyes.edu.r/ ISSN 1012-2354 BELİRSİZ FİYAT VE TALEP KOŞULLARI ALTINDA SATINALMA POLİTİKALARI ÖZET Ercan ŞENYİĞİT* Erciyes

Detaylı

FİZİK-II DERSİ LABORATUVARI ( FL 2 4 )

FİZİK-II DERSİ LABORATUVARI ( FL 2 4 ) FİZİK-II DERSİ LABORATUVARI ( FL 2 4 ) KURAM: Kondansaörün Dolma ve Boşalması Klasik olarak bildiğiniz gibi, iki ileken paralel plaka arasına dielekrik (yalıkan) bir madde konulursa kondansaör oluşur.

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t 3 Hareke Tes in Çözümleri X Y. cisminin siseme er- diği döndürme ekisi 3mgr olup yönü saa ibresinin ersinedir. cisminin siseme erdiği döndürme ekisi mgr olup yönü saa ibresi yönündedir. 3mgr daha büyük

Detaylı

İnönü Bulvarı No:27, 06490, Bahçelievler / Ankara-Türkiye hasan.tiryaki@euas.gov.tr, mehmet.bulut@euas.gov.tr. ikocaarslan@kku.edu.

İnönü Bulvarı No:27, 06490, Bahçelievler / Ankara-Türkiye hasan.tiryaki@euas.gov.tr, mehmet.bulut@euas.gov.tr. ikocaarslan@kku.edu. Termik Sanralların Konrol Sisemlerinde Teknolojik Gelişmeler ve Verimlilik Technologic Developmens on Conrol Sysems of Thermal Power Plans and Efficiency Hasan TİRYAKİ 1, Mehme BULUT 2, İlhan KOCAARSLAN

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

ARAP TÜRK BANKASI A.Ş. Ve Konsolidasyona Tabi Bağlı Ortaklığı

ARAP TÜRK BANKASI A.Ş. Ve Konsolidasyona Tabi Bağlı Ortaklığı ARAP TÜRK BANKASI A.Ş. Ve Konsolidasyona Tabi Bağlı Ortaklığı 1 OCAK 30 EYLÜL 2014 KONSOLİDE ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU Raporun Ait Olduğu Dönem : 30 Eylül 2014 Bankanın Ticaret Unvanı : Arap Türk Bankası

Detaylı

Yeryüzünde Hareket. Test 1 in Çözümleri. 3. I. yol. K noktasından 30 m/s. hızla düşen cismin L 50 noktasındaki hızı m/s, M noktasındaki 30

Yeryüzünde Hareket. Test 1 in Çözümleri. 3. I. yol. K noktasından 30 m/s. hızla düşen cismin L 50 noktasındaki hızı m/s, M noktasındaki 30 4 eryüzünde Hareke es in Çözümleri. nokasından serbes bırakılan cisim, 4 lik yolu e 3 olmak üzere iki eşi zamanda alır. Cismin 4 yolu sonundaki ızının büyüklüğü ise yolu sonundaki ızının büyüklüğü olur..

Detaylı

Türkiye İmalat Sanayinde Yapısal Değişim ve Üretkenlik: Dönemi*

Türkiye İmalat Sanayinde Yapısal Değişim ve Üretkenlik: Dönemi* Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye İmala Sanayinde Yapısal Değişim ve Ürekenlik: 1980 2008 Dönemi* Srucural Change and Produciviy in Manufacuring

Detaylı

FİNANSAL KIRILGANLIKLAR: TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜ ÜZERİNE UYGULAMA

FİNANSAL KIRILGANLIKLAR: TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜ ÜZERİNE UYGULAMA Elekronik Sosyal Bilimler Dergisi www.esosder.org Elecronic Journal of Social Sciences info@esosder.org Yaz-010 Cil:9 Sayı:33 (1-140) ISSN:1304-078 Summer-010 Volume:9 Issue:33 FİNANSAL KIRILGANLIKLAR:

Detaylı

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Adnan KARAİBRAHİMOĞLU İNDEKS SAYILARIN KULLANIMI İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ADANA, 27 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNDEKS

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I Karadeniz Teknik Üniversiesi Mühendislik Fakülesi * Elekrik-Elekronik Mühendisliği Bölümü Elekronik Anabilim alı * Elekronik Laborauarı I FET.Lİ KUETLENİİCİLE 1. eneyin Amacı FET Transisörlerle yapılan

Detaylı

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ

TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Nüfusbilim Dergisi\Turkish Journal of Populaion Sudies, 2012, 34, 31-50 31 TÜRKİYE NÜFUSU İÇİN STOKASTİK ÖLÜMLÜLÜK MODELLERİ Ölümlülük ahminleri, demografi ve aküerya bilimlerinde önemli bir rol oynamakadır.

Detaylı

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ T. C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANA BİLİM DALI İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ DOKTORA TEZİ DANIŞMAN YRD.DOÇ. DR. AHMET AY HAZIRLAYAN

Detaylı

F frame prop acl. F frame. 1.1 Dur ve bekle (stop & wait) kullanım oranı. 1 = olarak ifade edilebilecektir. a = dersek; L R.

F frame prop acl. F frame. 1.1 Dur ve bekle (stop & wait) kullanım oranı. 1 = olarak ifade edilebilecektir. a = dersek; L R. 1.1 Dur ve bekle (sop & wai) kullanım oranı Herhangi bir akış konrol ekniğinin ne derece ekin olduğunu ölçebilmek üzere ha kullanım oranının incelenmesi gereklidir. Dur ve bekle akış konrol ekniğinde haın

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

2000-2006 Döneminde Türkiye de Faaliyet Gösteren Sigorta Şirketlerinin Etkinlik Değerlendirmesi

2000-2006 Döneminde Türkiye de Faaliyet Gösteren Sigorta Şirketlerinin Etkinlik Değerlendirmesi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2007 Cil:14 Sayı:2 Celal Bayar Üniveriei İ.İ.B.F. MANİSA 2000-2006 Döneminde Türkiye de Faaliye Göeren Sigora Şirkelerinin Ekinlik Değerlendirmei Yrd. Doç. Dr. Cevde Alpekin KAYALI

Detaylı

PAMUK BORSALARINDA OLUŞAN FİYATLARIN ETKİNLİĞİ ÖZET

PAMUK BORSALARINDA OLUŞAN FİYATLARIN ETKİNLİĞİ ÖZET D.E.Ü.İ.İ.B.F.Dergisi Cil:17 Sayı:2, Yıl:2002, ss:55-74 PAMUK BORSALARINDA OLUŞAN FİYATLARIN ETKİNLİĞİ Erdinç Telaar * Şadiye Türkmen ** Özgür Teoman *** ÖZET Bu çalışmada pamuk borsalarında oluşan fiyaların

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI

T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI AVRUPA BİRLİĞİ ORTAK TARIM POLİTİKASI VE ÜYE ÜLKELERİN TARIM POLİTİKALARININ YAKINSAMASI:POLONYA ÜLKE ÖRNEĞİ Harun UÇAK DOKTORA

Detaylı

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR ÜSTEL VE LOGARİTM TMİK FONKSİYONLAR Şekil 5.1a Üsel Fonksiyonlar 2 y 10 8, 1 y = f = b b> 6 4 2-3 -2-1 1 2 3 Şekil 5.1b Üsel Fonksiyonlar 3 y 50 2 y = f = 2 40 30 20 y = f = 2 10-2 -1 1 2 3 4 Şekil 5.1c

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. KOÇ İŞTİRAK ENDEKSİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU İÇTÜZÜĞÜ

ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. KOÇ İŞTİRAK ENDEKSİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU İÇTÜZÜĞÜ FONUN KURULUŞ AMACI ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. KOÇ İŞTİRAK ENDEKSİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU İÇTÜZÜĞÜ MADDE 1 - Yapı Kredi Emeklilik A.Ş. arafından 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yaırım Sisemi

Detaylı

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET

Murat MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.tr Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ÖZET İMKB Piyasalarındaki Volailienin Modellenmesi ve Öngörülmesi: Asimerik GARCH Modelleri ile bir Uygulama Mura MAZIBAŞ mmazibas@bddk.org.r Bankacılık Düzenleme ve Deneleme Kurumu (BDDK) ÖZET Çalışmada, 5

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKTRİK YÜK TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKTRİK YÜK TAHMİNİ YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKRİK YÜK AHMİNİ anku YALÇINÖZ Saadedin HERDEM Ulaş EMİNOĞLU Niğde Üniversiesi, Mühendislik-Mimarlık Fakülesi Elekrik-Elekronik Mühendisliği Bölümü, Niğde 5 /

Detaylı

İMKB Dergisi İÇİNDEKİLER. Yıl: 9 Sayı: 36. Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespitinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı

İMKB Dergisi İÇİNDEKİLER. Yıl: 9 Sayı: 36. Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespitinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı İMKB Dergisi Yıl: 9 Sayı: 36 ISSN 1301-1650 Yıl: 9 Sayı: 36 İÇİNDEKİLER Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespiinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı Güray Küçükkocaoğlu & Yasemin Keskin Benli & Cemal

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

NL lmk : NU t k : Y t lmk : TEF t : E ijmlk : Q t mlk :

NL lmk : NU t k : Y t lmk : TEF t : E ijmlk : Q t mlk : TİMAK-Tasarım İmala Analiz Kongresi 26-28 Nisan 2006 - BALIKESİR OTOMATİK YÖNLENDİRİCİLİ ARAÇ SİSTEMLERİNİN YENİDEN TASARIMI İÇİN BİR MATEMATİKSEL MODELLEME YAKLAŞIMI KALENDER, Yeşim, TÜRKBEY, Orhan Gazi

Detaylı

Çukurova Koşullarında Selüloz Esaslı Evaporatif Serinletme Pedinin Üç Farklı Su Akış Debisinde Bazı Performans Özellikleri

Çukurova Koşullarında Selüloz Esaslı Evaporatif Serinletme Pedinin Üç Farklı Su Akış Debisinde Bazı Performans Özellikleri 340 Çukurova Koşullarında Selüloz Esaslı Evaporaif Serinleme Pedinin Üç Farklı Su Akış Debisinde Bazı Performans Özellikleri Nuray KOÇ, Yılmaz YILDIZ Çukurova Üniversiesi, Ziraa Fakülesi,Tarım Makinaları

Detaylı

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul MPRA Munich Personal RePEc Archive Long memory and srucural breaks on volailiy: evidence from Borsa Isanbul Emrah Ismail Cevik and Gülekin Topaloğlu Namık Kemal Universiy, Bülen Ecevi Universiy 014 Online

Detaylı

DENEY-6 LOJİK KAPILAR VE İKİLİ DEVRELER

DENEY-6 LOJİK KAPILAR VE İKİLİ DEVRELER DENEY-6 LOJİK KPILR VE İKİLİ DEVRELER DENEYİN MCI: Bu deneyde emel manık kapıları (logic gaes) incelenecek ek kararlı ikili devrelerin çalışma prensipleri gözlemlenecekir. ÖN HZIRLIK Temel lojik kapı devrelerinden

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

Anahtar Kelimeler Harvey Testi, Doğrusallık, Finansal Piyasalar, Etkin Piyasa Hipotezi.

Anahtar Kelimeler Harvey Testi, Doğrusallık, Finansal Piyasalar, Etkin Piyasa Hipotezi. Borsa İsanbul da Piyasa Ekinliğinin Analizi: Harvey Doğrusallık Tesi (Analysis of Marke Efficiency a Borsa İsanbul: Harvey Lineariy Tes) Gürkan MALCIOĞLU a Mücahi AYDIN b a Arş.Gör., Sakarya Üniversiesi,

Detaylı

Metasezgisel Optimizasyon Tekniklerine Spor Tabanlı Yeni Bir Yaklaşım: Lig Şampiyonası Algoritması

Metasezgisel Optimizasyon Tekniklerine Spor Tabanlı Yeni Bir Yaklaşım: Lig Şampiyonası Algoritması Fıra Üniv. Fen Bilimleri Dergisi Fıra Unv. Journal of Science 27(1), 1-11, 2015 27(1), 1-11, 2015 Measezgisel Opimizasyon Tekniklerine Spor Tabanlı Yeni Bir Yaklaşım: Lig Şampiyonası Algoriması Harun BİNGÖL

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

Basınçlı İnfiltrasyon Yöntemi İle Üretilmiş SiC/Al2014 Kompozitin Isıl İletkenliği Üzerine İnfiltrasyon Sıcaklığının Etkisi

Basınçlı İnfiltrasyon Yöntemi İle Üretilmiş SiC/Al2014 Kompozitin Isıl İletkenliği Üzerine İnfiltrasyon Sıcaklığının Etkisi 6 h Inernaional Advanced Technologies Symposium (IATS 11), 16-18 May 2011, Elazığ, Turkey Basınçlı İnfilrasyon Yönemi İle Üreilmiş SiC/Al2014 Kompoziin Isıl İlekenliği Üzerine İnfilrasyon Sıcaklığının

Detaylı

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ TAHVİL DEĞERLEMESİ Doç. Dr. M. Mee DOĞANAY Prof. Dr. Ramaza AKTAŞ 1 İçerik Tahvil ve Özellikleri Faiz Oraı ve Tahvil Değeri Arasıdaki İlişki Tahvili Geiri Oraı ve Vadeye Kadar Geirisi Faiz Oraı Riski Verim

Detaylı

Turizm Sektöründe BIST a Kayıtlı İşletmelerin Veri Zarflama Analizi ve Toplam Faktör Verimliliği ile Finansal Performanslarının İncelenmesi

Turizm Sektöründe BIST a Kayıtlı İşletmelerin Veri Zarflama Analizi ve Toplam Faktör Verimliliği ile Finansal Performanslarının İncelenmesi Turizm Seköründe BIST a Kaılı İşlemelerin Veri Zarflama Analizi ve Toplam Fakör Verimliliği ile Finanal Performanlarının İncelenmei The Examinaion of Financial Performance of Companie in Tourim Secor,

Detaylı

Ünite. Kuvvet ve Hareket. 1. Bir Boyutta Hareket 2. Kuvvet ve Newton Hareket Yasaları 3. İş, Enerji ve Güç 4. Basit Makineler 5.

Ünite. Kuvvet ve Hareket. 1. Bir Boyutta Hareket 2. Kuvvet ve Newton Hareket Yasaları 3. İş, Enerji ve Güç 4. Basit Makineler 5. 2 Ünie ue e Hareke 1. Bir Boyua Hareke 2. ue e Newon Hareke Yasaları 3. İş, Enerji e Güç 4. Basi Makineler. Dünya e Uzay 1 Bir Boyua Hareke Tes Çözümleri 3 Tes 1'in Çözümleri 3. 1. Süra skaler, hız ekörel

Detaylı

Makine Öğrenmesi 8. hafta

Makine Öğrenmesi 8. hafta Makine Öğrenmesi 8. hafa Takviyeli Öğrenme (Reinforcemen Learning) Q Öğrenme (Q Learning) TD Öğrenme (TD Learning) Öğrenen Vekör Parçalama (LVQ) LVQ2 LVQ-X 1 Takviyeli Öğrenme Takviyeli öğrenme (Reinforcemen

Detaylı

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Türkiye de Büçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Asuman OKTAYER * Öze Geleneksel yaklaşıma göre enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur. Bununla birlike yapılan araşırmaların çok bir

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ

TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ TÜRKİYE ELEKTRİK PİYASASİNDA RÜZGAR ENERJİSİ Musafa ŞEKKELİ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen Bilimleri Ensiüsü, K.Maraş, msekkeli@ksu.edu.r Ceyhun YILDIZ Kahramanmaraş Süçü İmam Üniversiesi, Fen

Detaylı

Yeniden Yapılandırma Döneminde Türk Bankacılık Sektöründe Verimlilik Değişimi

Yeniden Yapılandırma Döneminde Türk Bankacılık Sektöründe Verimlilik Değişimi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2007 Cil:4 Saı: Celal Baar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Yeniden Yapılandırma Döneminde Türk Bankacılık Seköründe Verimlilik Değişimi Prof. Dr. Semra ÖNCÜ Celal Baar Üniversiesi İ.İ.B.F.

Detaylı

Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi Sayı:21 (2013) - Doi: http://dx.doi.org/10.11611/jmer218

Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi Sayı:21 (2013) - Doi: http://dx.doi.org/10.11611/jmer218 TÜRKĠE DE ABANCI SERMAELĠ BANKALARIN ETKĠNLĠK ANALĠZĠ Doç. Dr. Ġmail MAZGĠT Doç. Dr. Nilgün ACAR BALALAR ÖZ Küreelleşme ürecinin önemli onuçlarından birii dış icare ve ululararaı ermaye harekelerinin birçok

Detaylı

TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY

TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY TİCARİ MARKA BAŞVURU TAHMİNİ İÇİN TÉRKİYE UYGULAMASI FORECASTING OF TRADEMARK APPLICATION IN TURKEY Nursel Selver RÄZGAR 1 ÄZET Yeni yäneim meolarına gäre Çalışan marka ofisleri, kapasie planlama ve servis

Detaylı

GÜÇ SİSTEMLERİNDE KADEME DEĞİŞTİRİCİ TRANSFORMATÖRLERİN KAOTİK OSİLASYONLARI

GÜÇ SİSTEMLERİNDE KADEME DEĞİŞTİRİCİ TRANSFORMATÖRLERİN KAOTİK OSİLASYONLARI GÜÇ SİSEMLERİNDE KADEME DEĞİŞİRİCİ RANSFORMAÖRLERİN KAOİK OSİLASYONLARI Kadir ABACI Mehme Ali YALÇIN Yılmaz UYAROĞLU 3 Hüseyin GELBERİ 4 Elekrik-Elekronik Mühendisliği Bölümü Sakarya Üniversiesi, Esenepe

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Türkiye de Tüketim Eğilimi ve Maliye Politikası

Türkiye de Tüketim Eğilimi ve Maliye Politikası Türkiye de Tükeim Eğilimi ve Maliye Poliikası Oya S. Erdogdu * Leven Özbek ** *Ankara Üniversiesi Siyasal Bilgiler Fakülesi İkisa Bölümü, Cebeci, Ankara ** Ankara Üniversiesi Fen Fakülesi İsaisik Bölümü,

Detaylı

FİNANSAL BİLGİ MANİPÜLASYONUNUN TESPİTİNDE YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN KULLANIMI

FİNANSAL BİLGİ MANİPÜLASYONUNUN TESPİTİNDE YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN KULLANIMI FİNANSAL BİLGİ MANİPÜLASYONUNUN TESPİTİNDE YAPAY SİNİR AĞI MODELİNİN KULLANIMI ÖZET Yrd.Doç.Dr. Güray KÜÇÜKKOCAOĞLU 1 Yrd.Doç.Dr. Yasemin KESKİN BENLİ 2 Dr. Cemal KÜÇÜKSÖZEN 3 nun espiinde sıklıkla kullanılan

Detaylı