C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1,

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141"

Transkript

1 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( ) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve Emre ÇEVİK *** Öze Borçlanma devlein önemli finansman kaynaklarından biridir. Buna karşın, borçlanmanın büyüme üzerinde olumlu ekilerinin yanı sıra olumsuz ekileri de bulunabilmekedir. Bu çalışmada, iç ve dış borçlanma ile büyüme arasındaki ilişki, Türkiye ekonomisi açısından Birim kök esi, Yapısal kırılma esi ve Regresyon analizi yardımıyla 1990Q1 2009Q3 dönemi için 3 er aylık veriler kullanılarak araşırılmakadır. Analiz sonuçlarına göre, iç borç sokundaki herhangi bir arışın GSYİH da poziif bir eki meydana geirirken, dış borç sokundaki arışların GSYİH da negaif bir eki meydana geirdiği sonucu oraya çıkmışır. Anahar Kelimeler: Borçlanma, Ekonomik Büyüme, Regresyon Analizi As a Tooll of Public Financial Poliies, Connecion wih Public Deb and Economic Growh: Turkey Example ( ) Absrac Barrowing is one of he mos crucial financial sources of Governmens, ye barrowing has an impac on economical growh posiively and negaively alike. In his research, he relaion beween domesic and exernal borrowing, and economical growh, i is being researched for 3 each monhs daa for periods of 1990Q1-2009Q3 by he conribuion of uni roo es and regression analysis in he view of Turkish economy. According o resuls of analysis, any increase in he domesic deb fund has a posiive effec on GDP, on he oher side increases on he exernal deb fund resul negaive effec on GDP. Key Words: Deb, Economic Growh, Regression Analysis * Yrd. Doç. Dr, Gaziosmanpaşa Üniversiesi, İİBF, Maliye Bölümü, Toka. ** Maliye Bilim Uzmanı. *** Dokuz Eylül Üniversiesi, Sosyal Bilimler Ensiüsü, Ekonomeri Anabilim Dalı. Dergiye Kabul: Mar 2010 Yayına Kabul: Nisan 2010

2 142 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK GİRİŞ Borçlanma, kamu giderleri karşılamak için kullanılan bir finansman aracı olmakla birlike, aynı zamanda devlein ekonomiye müdahalesini sağlayabilen bir maliye poliikası aracıdır. Bu yönüyle borçlanma, maliye lieraüründe üzerinde sıkça durulan bir konudur. Müdahaleci (modern) devle anlayışının ekonomi üzerindeki rolü, Keynesyen anlayışın ekonomide hâkim olmaya başlamasıyla birlike armışır. Bu bağlamda, klasik anlayışa göre borçlanma olağanüsü bir finansman aracı iken, modern maliye görüşüne göre olağan bir finansman aracı haline gelmişir. Fiskal amaçlarının yanı sıra borçlanma, dış icare açığı ve büçe açığının giderilmesi, borçların çevrilebilmesi ve olağanüsü harcamaların finansmanı amacıyla da kullanılır hale gelmişir. Borçlanmanın dış ve iç borçlanma olarak iki ayrı şekilde yapılması ekonomiyi, özellikle de büyümeyi ekilemeke ve bu ekinin boyuu (az veya çok olması yönüyle) üzerinde bir akım olumlu ve olumsuz ekileri olabilmekedir. Bu çalışmada, borçlanma ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin analizi Türkiye ekonomisi açısından Birim kök esi, Yapısal kırılma esi ve Regresyon analizi yardımıyla 1990Q1 2009Q3 dönemi için 3 er aylık veriler kullanılarak yapılmakadır. Kullanılan analiz ekniği bakımından lieraürdeki diğer çalışmalar ile benzerlik arz emesine karşın, bu çalışma çeyrek dönemlik verilerin kullanılması bakımından diğerlerinden farklılık gösermekedir. I. BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜMENİN FİNANSMANI Devle, ekonomik büyüme ve isikrarı gerçekleşirmek, ekonomide dengeyi sağlamak ve korumak, gelir ve serve dağılımını daha adaleli hale geirmek ve vaandaşlarının haya sandardını daha da yükselmek için kamu harcamaları, vergiler, borçlanma ve büçe poliikalarından yararlanmakadır. Borçlanma; belli bir vadede ödenmek üzere para ve benzeri değerli şeylerin belirli bir ilave karşılık ödenmesi aahhüdü ile kişi ve kurumlardan alınmasıdır (Baırel, 1990:189). Borçlanma, arık günümüzde ekonomi için vergiler kadar önemli bir finansman kaynağı haline gelmişir. Borçlanma, bir bakıma gelecekeki vergi gelirlerinin önceden kullanılması şeklinde de kabul edilmekedir (Nemli, 1990:252). Exrafiskal amaçları nedeniyle borçlanma, sadece olağanüsü dönemlerde yararlanılan bir kaynak olmakan çıkmış, kamu kesiminin olağan gelirleri içine girmişir. Bu anlamda borçlanma, bir arafan gelir elde eme amaçlı, diğer arafan, fiya isikrarı, gelir dağılımı, ekonomik büyüme gibi bir akım makro ekonomik amaçları gerçekleşirmek amacıyla kullanılmakadır (Ulusoy, 2006:20 21). Borçlanma poliikası sonucu elde edilen fonların kullanım şekli ve sonuçları son derece önemlidir. Sağlanan fonlar, devlein yüklendiği fonksiyonları gerçekleşirmek amacı doğrulusunda ekonomide üreime kaıldığı mal ve hizme alanında bulunduğu akdirde genişleici ekilere yol açacakır (Özbilen, 1999:67). Borçlanma işlemi ülke içinde kaynaklardan sağlanabileceği gibi ülke dışı kaynaklardan da gerçekleşirilebilir.

3 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, İç borçlanma; hükümein, ülke sınırları içerisindeki kişi ve kurumlara milli para cinsinden borçlanmasıdır. Bu borçlanmanın ikisadi nieliği, saın alma gücünün özel ve kamusal kesimler arasında el değişirmesidir (Erol, 1992:50). İç borçlanmada ülkenin kullanabileceği kaynaklara bir ilave söz konusu değildir (Uluaam, 1997:430). İç borçlanma mili ekonomi içerisinde bir el değişirme olmakla birlike özellikle kullanılmayan fonların üreime kaılmasını sağlamak yoluyla kalkınmayı hızlandırıcı ve ekonomik dengeyi koruyucu ekiler yaraabilir Devle yur içi mali piyasalardan borçlandığında, saığı iç borçlanma senelerinin parasal karşılığını hemen elde edebilir ve harcamalarda kullanabilir (İnce, 2001:72-73). İç borçlanmaya başvurmadan önce ekonomik ve siyasal oramın incelenmesi gerekmekedir. Verimlilik ve konjonkürel durum dikkae almaksızın yapılan borçlanmalar olumsuz sonuçlar yaraabilmekedir. Bu aracın olumlu ve ekili bir biçimde kullanılması ise, üreimi arırarak büyümeyi hızlandırıcı ve ekonomik dengeyi koruyucu ekiler yaramakadır (Erdem, 1995:50). Dış borçlanma, ülke içindeki yerleşik kuruluş ve kişilerin ülke dışındaki yerleşik kuruluş ve kişilerden kredi sağlamasıdır (Evgin, 1996:15; Uysal ve Diğerleri, 2009:161). Dış borçlar, bir ülkenin belirli bir süre sonunda anapara ve faizi ile geri ödenmek şarıyla yabancı ülkelerden sağladıkları kaynaklar olarak anımlanabilir. Bu borçlar ülkeye yabancı kaynak girişine yol açığı için ekonomi üzerinde olumlu eki yaraacak, buna karşılık anapara ve faiz ödemeleri yapıldığı zaman yur dışına kaynak ransferi söz konusu olacağından ekonomide bozucu ekiye neden olacakır (Ulusoy, 2006: 58). Bu bozucu ekileri azalmak için dış borçlanma yoluyla sağlanan kaynaklarının verimli yaırımlar için kullanılması gerekir (Eğilmez ve Kumcu, 2004: 154; Pınar, 2006:40-41). Dış borçlanma verimli yaırımlar için kullanılması halinde, yaırımlar için bir kaynak sağlayarak büyümeye poziif kakı yapabilmekedir. Dış borçlanmanın ekonomik büyümeyi ekilemesinde likidie kısıı önemli bir fakördür. Büyük mikarlardaki borç servisi ödemeleri, sermaye mallarının ihalaı için gerekli olan dövizin ülkeden çıkması nedeniyle, yaırıma yeerli kaynak ayrılamadığı için büyümeyi olumsuz ekiler. Dış borçlarla ekonomik büyümenin gerçekleşirilebilmesi için dış borçlarla yapılan yaırımların geirisinin dış borçların maliyeinden yüksek olması gerekmekedir. Bu durumda borçlanan ülkede üreim kapasiesi ve hâsıla arışı gözlenebilecekir (Ajayi ve Khan, 2000). Ekonomik büyüme modelleri ile ilgili birçok ikisaçı çeşili eoriler ileri sürmüş, bunlardan bazıları daha geniş yankı yaparak ön plana çıkmışır. Ekonomik büyüme eorisinde birinci devrimi Adam Smih, ikinci devrimi Neo-klasik büyüme modelleri gerçekleşirmişir. Bu model, 1956 da birbirinden bağımsız olarak ABD li Solow ve Avusralyalı Swan arafından gelişirilmişir. Ancak uzun yıllar Neoklasik model adea Solow un adı ile özdeşleşmişir. Rober Solow 1956 yılında, ikisadi büyüme ve kalkınma konusunda ileride önemli gelişmelere yol açan, İkisadi Büyüme Teorisine Bir Kakı adlı bir makale yayınlamışır. (Jones, 2001:18).

4 144 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK Klasik ikisaçılar ekonomilerin önce kalkınacaklarını faka bir süre sonra uzunluğu her ekonominin özelliklerine göre değişebilen bir durgunluk dönemine gireceklerini öne sürmekedirler. Neo-Klasikler ise, dış borç-ekonomik büyüme ilişkisi kapsamında Klasiklerin bakış açılarını ekrar yorumlamışlar, makro ekonomik analizler yapmışlardır. Neo-Klasiklere göre, uzun dönem borçlanma sonucunda ödenmesi gereken faizlerin ödenebilmesi için vergi oranları arırılabilir. Aran vergi oranları bireylerin asarruflarını kısılamakadır. Bu durum gelecek kuşaklara daha az sermaye soku bırakılmasına neden olacakır (Savaş, 1986:307). Keynes, gelişmeke olan ülkeler için dış borcun, ekonomik büyüme açısından önemli kakıları olacağını ileri sürmekedir. Borçlanma ile iç kaynakların gerçekleşiremeyeceği kadar büyük yaırımlar finanse edilmekedir. Ekin bir şekilde yapılan yaırımlar zaman içinde milli geliri arırıcı ekide bulunarak, borçların ödenme aşamasında sıkınılar yaşanmasını engelleyebilmekedir. Keynesyen düşünceye göre, borçların yükü gerçek anlamda gelecek dönemlere yansımaz. Çünkü bugün alınan bir borç, gelecek kuşakların daha iyi koşullarda yasamasına olanak anıyacakır. Daha iyi koşullarda yaşamanın karşılığı olarak da faiz mikarı kadar ek yük aşıyacakır (Şeker, 2006:78). Keynes le başlayan dış borç büyüme kuramı, Harrod-Domar la sürmüşür. Dış borç büyüme arasındaki ilişki Harrod-Domar büyüme modelinde dış açık kavramı ile açıklanmışır. Ekonomik büyüme, fiziksel sermaye, işgücü, eknoloji seviyesi, beşeri sermaye, nüfus arışı, ekonomik ve siyasi isikrar ve dışa açıklık gibi pek çok fakör arafından belirlenmekedir. Bazı ekonomilerde bu fakörlerin mevcudiyeine karşılık yeerli düzeyde bir büyüme hızı gerçekleşirilememekedir. Özellikle gelişmeke olan ülkeler, ekonomik büyümenin isikrarlı bir şekilde sürdürülebilmesinde gerek yur içinden gerekse yur dışından yeerli ölçüde finansman kaynağı bulamamakadır. Ekonomik büyümeyi gerçekleşirmedeki kısa dönemli sorun finansman sorunudur. Bir ülke ekonomik büyüme için üm girdileri ürese bile gerekli olan yaırımları finanse eme ihiyacını duyacakır. II. LİTERATÜR ÖZETİ İç ve dış borçlanma yoluyla ekonomideki büyüme ve diğer değişkenlerin ne yönde ekilendiğine ilişkin lieraürde yer alan ampirik çalışmalarda orak bir sonuca ulaşılamadığı söylenebilir. Bunlara birkaç örnek verilecek olursa; Schclarek (2004), 59 ade gelişmeke olan ve 24 ade sanayileşmiş ülkeyi baz alarak yapmış olduğu analizde, gelişmeke olan ülkelerin almış oldukları dış borçların ekonomik büyümeleri üzerinde olumsuz eki meydana geirdiğini, ancak özel borçlanma ile kamu borçlanması arasında anlamlı bir ilişkinin bulunmadığını espi emişir. Nijerya nın dönemine ai borçlanma ve ekonomik büyüme verilerinden harekele borç-büyüme ilişkisini analiz eden Akujuobi (2007), regresyon analizi bulgularına dayanarak iç borçlanmanın ulusal çıkı düzeyi üzerinde olumlu, ancak dış borçlanmanın olumsuz bir eki meydana geirdiğini ifade emişir. Abu Bakar (2008) ise Malezya için yapığı çalışmada dönemini esas alarak Vekör

5 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, Ooregresif Model kullanmışır. Analiz sonucunda borçlanmanın büyümeyi poziif yönde ekilediğini ifade emişir. Türkiye ekonomisine yönelik olarak Karagöl (2002), dönemi verilerinden harekele dış borç yükü ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi koenegrasyon ve granger nedensellik esleri yardımıyla açıklamışır. Sonuça borçlanmanın ekonomik büyümeyi negaif yönde ekilediğini ifade emişir. Karagöl (2006), dönemi için yapığı çalışmasında ise kullanmış olduğu koenegrasyon, eki-epki fonksiyonu ve VAR Ayrışırması bulguları söz konusu değişkenlerin uzun dönemde birlike hareke eiklerini ancak dış borçlara verilen şokun ekonomik büyümeyi poziif yönde ekilediğini gösermişir. İpek ve Yaşar (2008) Türkiye de dış borç ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi koenegrasyon ve nedensellik analizlerini kullanarak dönemi için incelemişlerdir. İnceleme sonuçları, Türkiye de dış borçlar ve ekonomik büyüme arasındaki uzun dönem ilişkisinin yanı sıra hem kısa hem de uzun dönemde iki yönlü nedensellik ilişkisinin bulduğunu gösermekedir. Ayrıca, dış borç ve ekonomik büyüme arasındaki uzun dönem ilişkisinin negaif yönlü olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Uysal vd. (2009) yapmış oldukları çalışmada, Türkiye de VAR ekniği yardımıyla sadece dış borçların ekonomik büyüme üzerine ekisini dönemi yıllık verilerine göre analiz emişlerdir. Analizden elde eikleri bulgulara göre, kısa ve uzun dönemde dış borçların ulusal çıkı düzeyini olumsuz yönde ekilediği sonucuna ulaşmışlardır. Bu bulgulardan da, dış borçlanma kaynaklarının amamıyla üreken olan yaırımları finanse emek için kullanılmadığı, aynı zamanda verimsiz harcamaları finanse emek için de kullanıldığı sonucuna ulaşmışlardır. III. VERİ SETİ VE EKONOMETRİK YÖNTEM Bu başlıka çalışmanın veri sei ve yönemine değinilecekir. A. VERİ SETİ Bu çalışmada iç ve dış borçlanmanın ekonomik büyüme üzerinde ne yönde bir eki yapığı ampirik olarak araşırılacakır. Ampirik çalışmada, Türkiye için 1990Q1 2009Q3 yılları arasındaki borçlanma ile ekonomik büyüme ilişkisi 3 er aylık dönemler halinde incelenecekir. Çalışmada, büyüme değişkeni olarak reel GSYİH (2005 fiyaları ile) değişkeni IMF in Uluslararası Finansal İsaisikleri veri abanından emin edilmişir. Toplam iç ve dış borç soku TCMB nin elekronik veri dağıım siseminde elde edilmiş olup GSYİH (2005=100) deflaörü reel hale geirilmiş analizlerde reel rakamlar kullanılmışır. Her bir değişkenin doğal logariması alınarak modellerde analize dahil edilmişir. Ayrıca değişkenlerin üçer aylık olması iibariyle mevsimsel ekiler Tramo-Sea yönemi ile arındırılmışır. Şekil 1 de 1990 ile 2009 dönemi arasında GSYİH değerleri verilmişir. Ele alınan dönem içinde GSYİH nın 1994 ve 2001 yılında gerçekleşen ekonomik krizlere bağlı olarak azaldığı görülmekedir. Ayrıca, GSYİH 1997 ile 1999 yılları

6 146 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK arasında 1997 Asya ve 1998 Rusya krizlerine bağlı olarak azalmışır. Son olarak küresel ekonomik krizin ekisiyle GSYİH 2008 yılında önemli ölçüde düşmüşür. Şekil 1: 1990 ile 2009 Dönemi Arasında GSYİH (LOG) Kaynak: TCMB, hp://evds.cmb.gov.r ( ). Şekil 2 deki dış borç sokunun seyri incelendiğinde dış borç sokunun kriz yıllarından önce önemli derecede arığı ve krizle birlike azaldığı görülmekedir. Özellikle 1994 ve 2001 yılları için bu durum Şekil 2 de ne bir biçimde oraya çıkmakadır. Ayrıca 1997 yılında Türkiye nin dış borç sokunun önemli derecede azaldığı görülmekedir. Bu durum Güneydoğu Asya ve Rusya krizinin ekisiyle gelişmeke olan ülkelere duyulan güvenin sarsılması ile açıklanabilir yılının ardından ise Türkiye nin dış borç sokunun ekrar arma rendi içine girdiği görülmekedir. Şekil 2: Türkiye de 1990 ile 2009 Yılları Arasında Dış Borç Soku (LOG) Kaynak: TCMB, hp://evds.cmb.gov.r ( ). Şekil 3 e iç borç sokunun seyri yer almakadır. Türkiye nin iç borç sokunun 1994 ve 1998 yıllarında önemli derecede azaldığı görülmekedir. Bununla birlike 2001 krizi ve sonrasında ise iç borç sokunun arığı oraya çıkmakadır. Bu durum poliika yapıcıların 2001 krizinin aşılmasında iç borçlanmayı daha fazla

7 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, ercih eiği şeklinde yorumlanabilir yılından iibaren ise iç borç soku yaay bir seyir izlemişir. Şekil 3: Türkiye de 1990 ile 2009 Yılları Arasında İç Borç Soku (LOG) Kaynak: TCMB, hp://evds.cmb.gov.r ( ) B. EKONOMETRİK YÖNTEM 1. Genişleilmiş Dickey-Fuller (ADF) Birim Kök Tesi İkisadi değişkenler genelde arma veya azalma eğilimi göserdikleri için durağan değildirler ve serilere ai varyans ve oralamaları da zamana bağlı olarak değişkenlik gösermekedir. Ekonomerik modellerde değişkenler arasında anlamlı ilişkiler elde edilebilmesi için analizi yapılan serilerin durağan olması gerekmekedir. Ekonomerik modellerde kullanılan serilerin durağan olup olmadıklarının es edilmesinde Dickey ve Fuller (1979) arafından oraya aılan Genişleilmiş Dickey Fuller (ADF) (1981) esi kullanılabilir. y = k y 1 + i y i + ε i= 1 β (1) y = k rend+ 2 y 1 + i y i + ε i= 1 β (2) (1) ve (2) numaralı regresyon denklemlerindeki y; durağanlık esine konu olan değişkeni, birinci derece fark operaörünü, ε ise haa erimlerini gösermekedir. Yapılan ADF kök birim esi için iki hipoez kurulmuşur. Birinci model; Ho : α 1 =0 ve H 1 : α 1 < 0 hipoezinden ikinci model Ho : α 2 =0 ve H 1 : α 2 < 0 oluşur. Burada kurulan hipoezlerden H 0 reddedilirse Y nin durağan olduğuna karar verilir. Durağanlık sınaması için kriik değerler ise, Dickey ve Fuller yönemi arafından hesaplanan -isaisik değerleridir (Enders ve Granger, 1998: ).

8 148 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK 2.Phillips-Perron Birim Kök Tesi Haa erimlerinin isaisiksel olarak bağımsız olduklarını ve sabi varyansa sahip olduklarını varsayan ADF esi kullanılırken, haa erimleri arasında korelasyon olmadığına ve sabi varyansa sahip olduklarına emin olmak gerekir. Phillips ve Perron (1988) haa erimlerindeki seri korelasyon ve değişen varyansı göz önünde bulunduran paramerik olmayan bir birim kök es yönemi önermişlerdir. PP esi Denklemin ahmin edilmesine ve δ kasayısının isaisiğinin seri korelasyon ve değişen varyans için modifiye edilmesine dayanmakadır. PP es isaisiği şu şekilde hesaplanır: 1/2 ( )( ( ˆ γ T f0 -γ0 se δ )) 0 τ δ =δ - (3) 1/2 f0 2f0 s Burada; kasayı ahmini, δ δ nın değeri, se( ) δ kasayısının sandar haası ve s regresyon sandar haasıdır. γ 0 Denklemin haa varyans ahminidir. f 0 ise sıfır frekansan spekral haa ahminidir. 3. Zivo-Andrews (Za) Yapısal Kırılma Tesi Çalışmalarında, 1929 Büyük Buhranının ve 1973 Perol Krizinin ekonomide önemli yapısal değişikliklere neden olduğunu sapayan Perron (1989, 1990), bu amaçla yapısal değişiklikleri göz önünde bulunduran alernaif bir birim kök esi gelişirmişir. Perron un gelişirdiği yöneme göre ekonomide gerçekleşen yapısal değişiklikler önceden bilinmekedir. Zivo ve Andrews (1992), Perron un es isaisiğini farklı şekilde ele almışlardır. Perron, ekonomide gerçekleşen kırılmayı dışsal olarak almaka ve önceden bilindiğini varsaymakadır. Zivo ve Andrews dışsallık varsayımı sorgulamışlar ve yerine yapısal kırılmanın am olarak bilinmediği durumu ya da yapısal kırılmanın içsel olarak gerçekleşiği durumu incelemişlerdir. Zivo ve Andrews, bu amaçla yapısal kırılmayı es edebilmek için üç farklı birim kök esi gelişirmişir. k A A A A A = µ + θ ( λ) + β + α 1 + j j + j = 1 y DU y c y e (4) B µ B β B γ * ( λ ) B α k B 1 (5) y = + + DT + y + c y + e j j j = 1 k C C C C * C C = µ + θ ( λ) + β + γ ( λ) + α 1 + j j + j = 1 (6) y DU DT y c y e Olası kırılma yılı olan Tλ, denklem (4) de Tλ< ise DU (λ)=1, diğer durumlarda sıfır değerini alan kukla değişkendir. Benzer şekilde Denklem (5) de >Tλ ise D *(λ)=-tλ, diğer durumlarda sıfır değerini alan kukla değişkeni emsil emekedir. Denklem (4) sabie kırılmayı, Denklem (5) rendde kırılmayı ve son olarak Denklem (6) sabi ve rendde kırılmayı incelemekedir. Tes uygulanırken, gözlem dönemindeki her bir yıl olası kırılma yılı olarak alınarak kukla değişkenler

9 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, oluşurulup, α kasayısının isaisikleri elde edilmekedir. Büün gözlem dönemlerinin ümü için uygulandıkan sonra α kasayısının isaisiğinin minimum elde edildiği yıl, olası kırılma yılı olarak belirlenmekedir. Elde edilen isaisikleri mulak değerce kriik değerden büyükse serinin yapısal kırılmayla birlike durağan olduğunu beliren alernaif hipoez kabul edilir. 4. Engle-Granger Koenegrasyon Tesi Sisemdeki değişkenlerin koenegre olup olmadıklarını belirlemek için ilk olarak Engle-Granger (1987) koenegrasyon yönemi kullanılacakır. Engle Granger yöneminde değişkenler aynı dereceden enegre ise, en küçük kareler yönemi uygulanır. n 1 = 0 + β j j + ε j = 2 Y β Y (7) Bu regresyondan elde edilen haa erimlerinde birim kökün olup olmadığı ADF ya da PP esi ile es edilir. Şaye regresyondan elde edilen haa erimleri, ε, durağan ise I(0) hipoezi kabul edilir. I(0) hipoezi değişkenlerin koenegre olduğu ve bu değişkenlerden oluşan sisemin uzun dönemi bir denge nokasına sahip olduğu anlamına gelmekedir. IV. ÇÖZÜMLEME SONUÇLARI A. BİRİM KÖK TESTİ SONUÇLARI Çalışmada kullanılan değişkenler zaman serisi olması iibariyle ilk olarak serilerin durağan olup olmadıklarının incelenmesi gerekmekedir. Bu amaçla serilere genişleilmiş Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron birim kök esleri uygulanmış ve elde edilen sonuçlar Tablo 1 de verilmişir. Tablo 1: ADF ve Phillips Peron Tes Sonuçları ADF İsaisiği* Phillips-Perron İsaisiği Değişkenler Düzey Değerler Birinci Farklar Düzey Değerler Birinci Farklar Tes Kriik Tes Kriik Tes Kriik Tes Kriik İsaisiği Değer** İsaisiği Değer** İsaisiği Değer** İsaisiği Değer** Ln(İç Borç) Ln(Dış Borç) Ln(GSYİH) *ADF es isaisiğinin hesaplanmasında Schwarz gecikme krieri kullanılmışır. **%1 anlamlılık düzeyinde MacKinnon kriik değerleridir. ADF ve PP birim kök esleri sonuçlarına göre, iç borç soku, dışborç soku ve GSYİH değişkenlerinin düzey değerlerde es isaisiğinin mulak değeri, kriik değerin mulak değerinden küçükür. Dolayısıyla serilerin birim kök içerdiği ya da bir başka deyişle düzey değerlerde durağan olmadığı anlamına gelmekedir. Bu

10 150 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK serilerin ayrı ayrı birinci farklarda birim kök içerip içermediği incelendiken sonra elde edilen es isaisikleri, mulak değerce kriik değerden yüksekir. Dolayısıyla analizde bu serilerin birinci fark değerleri kullanılacakır. B. ZİVOT-ANDREWS YAPISAL KIRILMA TESTİ SONUÇLARI Türkiye de yaşanan 1994 ve 2001 krizleri, birçok ekonomide önemli değişmelere neden olarak birçok makro ekonomik serilerde yapısal kırılmalara neden olmuşur. Serilerin oralamasındaki değişim diğer bir ifadeyle yapısal kırılma olup olmadığını belirleyebilmek amacıyla Zivo-Andrews (1992) arafından gelişirilen birim kök esi ile araşırılmış ve sonuçlar Tablo 2 de verilmişir. Tablo 2: Zivo-Andrews Yapısal Kırılma Tesi Sonuçları Zivo-Andrews Tesi Model A Model B Model C Ln(İç Borç) (2001Q1) (2004Q2) (2001Q1)* Ln(Dış Borç) (2002Q4) (1994Q1) (1993Q3) Ln(GSYİH) (2004Q1) (2001Q2) (2005Q1) %1 kriik değer %5 kriik değer * % 1 anlamlılık düzeyine göre anlamlıdır. Tablo 2 de Model A serinin sabiinde kırılmayı, Model B rendde kırılmayı ve Model C ise sabi ve rendde kırılmayı araşırmakadır. Tablo 2 eki sonuçlara göre, Model A ve Model B için serilerin es isaisikleri mulak değerce kriik değerden küçük bulunmuşur. Bu bize söz konusu serilerin birim kök içerdiğini beliren sıfır hipoezinin re edilemediğini gösermekedir. Model C için iç borç soku serisinin es isaisiği mulak değerce kriik değerden büyük bulunmuşur. Bu sonuca göre iç borç soku serisi birim kök içermekedir sıfır hipoezi re edilmeke ve söz konusu serinin yapısal kırılma ile birlike durağan olduğunu beliren alernaif hipoez kabul edilmekedir. ADF ve PP birim kök es sonuçları ile Zivo-Andrews es sonuçları birlike ele alındığında %1 önem düzeyinde dış borç soku ve GSYİH serileri birinci derece büünleşik bulunmuşur. İç borç soku ise yapısal kırılma ile birlike durağan bulunmuşur. Alınay ve Karagöl (2004 ve 2005), serilerde yapısal kırılma olması durumunda söz konusu serilerin farklarını almak yerine serilerden yapısal kırılmanın varlığının arındırılmasını önermişlerdir. İç borç soku için yapısal kırılmanın ekisi aşağıdaki model ile oradan kaldırılmışır: Ln( İç Borç) = µ + κ + γ DU + δdt + Ln( İç Borç ˆ ) DU serinin sabi eriminde kırılmayı, DT rendde kırılmayı ve Ln( İçBorç ˆ ) ise yapısal kırılmanın ekisinden arındırılmış seri değerleridir. Analizlerin bundan sonraki aşamasında İç borç soku değişkeni için yapısal kırılmanın ekisinden arındırılmış seri kullanılacakır.

11 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, C. REGRESYON ANALİZLERİ 1. GSYİH ile İç Borç Soku ve Dış Borç Soku Arasındaki Regresyon Analizi Birim kök esi sonuçlarına göre GSYİH ile dış borç soku değişkenler birinci dereceden iç borç soku değişkeni düzey değerlerde durağan olarak belirlendiğinden aralarında uzun dönemli ilişkinin varlığı araşırılamamışır. Bu nedenle GSYİH ile dış borç soku değişkenlerinin birinci farkı alınarak modele dâhil edilmişir. EKK yönemi ile elde edilen sonuçlar Tablo 3 de verilmişir. Tablo 3 deki sonuçlara göre modelin haa erimleri arasında %5 önem düzeyinde değişen varyans sorunu espi edildiğinden kasayıların sandar haaları Whie (1980) arafından önerilen varyans kovaryans marisi kullanılarak düzelilmişir. Bunun dışında haa erimleri için ookorelasyon sınaması yapılmış ve %5 önem düzeyinde haa erimlerinin ookorelasyonlu olmadığı belirlenmişir. EKK yönemi ile ahmin edilen kasayılar incelendiğinde iç borç değişkeninin kasayısı poziif olarak bulunmasına rağmen isaisiksel olarak anlamlı değildir. Diğer arafan dış borç değişkenin kasayısı negaif ve isaisiksel olarak anlamlı bulunmuşur. Bu sonuçlara göre iç borç sokunun arması ekonomik büyümeyi poziif yönde ekilerken, bu eki isaisiksel olarak sıfırdan farklı değildir. Diğer bir ifadeyle iç borç soku değişkeninin ekonomik büyüme üzerinde anlamlı bir ekisi bulunmamakadır. Dış borç sokunun arması ise ekonomi üzerinde olumsuz eki yaparak büyümeyi önemli derecede azalmakadır. Bu sonuçlara göre iç borç sokundaki değişmelerin ekonomik büyüme için nör bir değişken olduğu, dış borç sokundaki arışın ise ekonomik büyüme için olumsuz eki yaraığı belirlenmişir. Tablo 3: GSYİH, İç ve Dış Borç Sokları Arasında Kurulan Regresyon Sonuçları Bağımlı Değişken: D(GSYİH) Bağımsız Değişkenler Kasayılar Sd. Haa is. Prob. Sabi [0.000] Ln(İç Borç) [0.117] D(Ln(Dış Borç)) [0.000] Düz-R 2 =0.177 F-is =9.283 [0.000] D-W d-is =2.375 W:F-is =2.907 [0.019] J-B: F-is = [0.000] B-G:F-is =1.484 [0.233] * Tabloda Düz-R 2, Düzelilmiş R 2 değerini; D-W d-is, Durbin-Wason birinci dereceden ookorelasyon es isaisiğini gösermekedir. J-B F-is, sıfır hipoezin haalar normal dağılmakadır şeklinde kurulduğu Jarque-Bera normallik esini; F-is, modeldeki kasayıların opluca anlamlılığını es eden F isaisiğini belirmekedir. W F- is, sıfır hipoezin haa erimleri arasında değişen varyans yokur şeklinde kurulduğu Whie değişen varyans esini; B-G F-is, ise sıfır hipoezin haa erimleri yüksek dereceden ookorelasyon içermemekedir şeklinde kurulduğu Breusch-Godfrey esini ifade emekedir. [.] içindeki değerler ise ilgili es isaisiğinin sıfır hipoezini re eme olasılığını gösermekedir. 2. GSYİH ile İç Borç Soku Arasındaki Regresyon Analizi Dış borç değişkenini model dışında bırakıp GSYİH ile iç borç değişkeni arasındaki ilişki araşırılmış ve sonuçlar Tablo 4 de verilmişir. GSYİH değişkeni

12 152 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK birinci dereceden durağan olarak belirlendiğinden birinci farkı alınarak modelde kullanılmışır. Modelden elde edilen haa erimleri için normallik, ookorelasyon ve değişen varyans sınamaları yapılmış ve %5 önem düzeyinde haa erimlerinin sabi varyanslı olmadığı belirlenmişir. Bu sorunu gidermek için Whie (1980) arafından önerilen varyans kovaryans marisi kullanılmışır. Tablo 4 deki kasayı ahminlerine göre, ele alınan dönemde iç borç sokunun arması ekonomik büyümeyi arırırken, bu eki isaisiksel olarak anlamlı bulunamamışır. Bu sonuç bir önceki model sonuçları ile örüşmekedir. Tablo 4: GSYİH, İç Borç Soku Arasında Kurulan Regresyon Sonuçları Bağımlı Değişken: D(GSYİH) Bağımsız Değişkenler Kasayılar Sd. Haa is. Prob. Sabi [0.008] Ln(İç Borç) [0.307] Düz-R 2 =0.018 F-is =2.486 [0.118] D-W d-is =2.244 W:F-is =6.307 [0.002] J-B: F-is = [0.000] B-G:F-is =0.624 [0.538] * Tabloda Düz-R 2, Düzelilmiş R 2 değerini; D-W d-is, Durbin-Wason birinci dereceden ookorelasyon es isaisiğini gösermekedir. J-B F-is, sıfır hipoezin haalar normal dağılmakadır şeklinde kurulduğu Jarque-Bera normallik esini; F-is, modeldeki kasayıların opluca anlamlılığını es eden F isaisiğini belirmekedir. W F- is, sıfır hipoezin haa erimleri arasında değişen varyans yokur şeklinde kurulduğu Whie değişen varyans esini; B-G F-is, ise sıfır hipoezin haa erimleri yüksek dereceden ookorelasyon içermemekedir şeklinde kurulduğu Breusch-Godfrey esini ifade emekedir. [.] içindeki değerler ise ilgili es isaisiğinin sıfır hipoezini re eme olasılığını gösermekedir. 3. GSYİH ile Dış Borç Soku Arasındaki Regresyon Analizi Son olarak GSYİH ile Dış borç soku arasındaki ilişki araşırılmışır. Her iki değişken aynı dereceden (birinci dereceden) durağan olduğundan ilk olarak aralarındaki uzun dönemli ilişki Engle-Granger eşbüünleşme esi ile araşırılmışır. Bu amaçla ilk olarak Denklem (7) EKK yönemi ile ahmin edilmiş ve modelden elde edilen haa erimlerinin büünleşme derecesi ADF esi ile araşırılmışır. Tablo 5 de es sonuçları yer almakadır. ADF es isaisiği mulak değer olarak kriik değerlerden küçük elde edildiğinden GSYİH ile dış borç soku arasında uzun dönemli ilişkinin olmadığını beliren sıfır hipoezi reddedilememişir. Tablo 5: Engle-Granger Eşbüünleşme Tesi Sonuçları Değişken ADF Tes İsaisiği Kriik Değerler %1 %5 %10 ε GSYİH ile dış borç soku arasında uzun dönemli ilişkinin varlığı belirlenemediğinden değişkenlerin birinci farkları alınarak EKK yönemi uygulanmış ve sonuçlar Tablo 6 da verilmişir. Modelden elde edilen haa erimleri için normallik dışında bir sorun espi edilememişir. Bununla birlike önceki bulgularla paralel olarak dış borç sokundaki arışların ekonomik büyümeyi

13 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, olumsuz yönde ekileyerek azalığı espi edilmişir. Ayrıca modelden iç borç soku değişkeninin çıkarılmasının model performansına olumlu yönde kakı yapığı (Düzelilmiş R-kare değeri %12 ye çıkmışır) belirlenmişir. Tablo 6: GSYİH, Dış Borç Soku Arasında Kurulan Regresyon Sonuçları Bağımlı Değişken: D(GSYİH) Bağımsız Değişkenler Kasayılar Sd. Haa is. Prob. Sabi [0.000] D(Ln(Dış Borç)) [0.000] Düz-R 2 =0.128 F-is = [0.000] D-W d-is =2.210 W:F-is =0.369 [0.549] J-B: F-is = [0.000] B-G:F-is =0.472 [0.625] * Tabloda Düz-R 2, Düzelilmiş R 2 değerini; D-W d-is, Durbin-Wason birinci dereceden ookorelasyon es isaisiğini gösermekedir. J-B F-is, sıfır hipoezin haalar normal dağılmakadır şeklinde kurulduğu Jarque-Bera normallik esini; F-is, modeldeki kasayıların opluca anlamlılığını es eden F isaisiğini belirmekedir. W F- is, sıfır hipoezin haa erimleri arasında değişen varyans yokur şeklinde kurulduğu Whie değişen varyans esini; B-G F-is, ise sıfır hipoezin haa erimleri yüksek dereceden ookorelasyon içermemekedir şeklinde kurulduğu Breusch-Godfrey esini ifade emekedir. [.] içindeki değerler ise ilgili es isaisiğinin sıfır hipoezini re eme olasılığını gösermekedir. Türkiye için 1990Q1 2009Q3 dönemi borçlanma ve GSYİH ilişkisi EKK modeli ile incelenmişir. İç borçlanma, Dış Borçlanma ve GSYİH ile göserilmişir. Alernaif yönemlerle yapılan durağanlık analizleri sonucunda seriler birinci merebeden durağan yani I(1) çıkmışlardır. Bunun üzerine seriler arasında eş büünleşme ilişkisi incelenmişir. Seriler arasında uzun dönem ilişkisi olmadığı sonucundan sonra borçlanma ve GSYİH arasındaki regresyon analizi incelenerek ampirik çalışma amamlanmışır. Regresyon analizi sonucunda Türkiye için 1990Q1 2009Q3 dönemi için iç borç sokunun arması ekonomik büyümeyi poziif yönde ekilerken, dış borç soku ise GSYİH yı negaif yönde ekilemekedir. Yani dış borç sokunun arması ekonomik büyümeyi azalmakadır. SONUÇ Bu çalışmada, bir maliye poliikası aracı olarak borçlanmanın ekonomik büyüme (GSYİH) üzerindeki ekileri incelenmişir. Bu analizler için Eviews programı kullanılmışır. Ampirik analizlerde Türkiye nin 1990Q1 2009Q3 dönemine ai 3 er aylık veriler kullanılmışır. ADF birim kök esi ve Phillips Peron esi yapılmışır ve serilerin durağanlığı espi edilmişir. Durağanlığı espi edilen seriler kırılma esine abi uulmuşur. Engle-Granger eşbüünleşme esine göre uzun dönem ilişkisi olmadığı anlaşıldığı için regresyon analizi uygulanmışır. Regresyon analizinde ilişkinin yönü belirlenmişir ve sonuçlar yorumlanmaya çalışılmışır. Ampirik analizlere göre, ADF es isaisiği ile Phillips-Peron es isaisiği ile ilgili ulaşılan sonuçlar parelellik gösermekedir. Her iki ese de % 1, anlamlılık düzeyine göre serilerin birinci dereceden durağan oldukları sonucuna ulaşılmışır. Serinin durağan olduğuna karar verildiken sonra serilerin

14 154 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK oralamasındaki değişim diğer bir ifadeyle yapısal kırılma olup olmadığını belirleyebilmek için kırılma esi ile seriler birinci dereceden büünleşik olduğu espi edilmişir. Daha sonra regresyon analizi ile GSYİH ile dış borç ve iç borç arasındaki regresyon sonuçları incelenerek, iç borç sokundaki bir birimlik bir arışın GSYİH da da bir arışa sebep olduğu yani poziif bir eki meydana geirdiği belirlenmişir. Dış borç sokundaki bir arış ise GSYİH da negaif bir eki meydana geirmişir. Dış borç sokundaki bir birimlik arış ekonomik büyümede azalışa sebep olmakadır ve 2009 döneminde Türkiye ekonomisinde gerçekleşmiş olan dış borç, iç borç ve büyüme verilerine göre yapılan analiz sonucunda, diğer değişkenler dikkae alınmaksızın iç borç sokundaki arışın gayri safi yur içi hâsıla arışına olumlu kakı sağladığı, dış borç sokundaki arışın ise gayri safi yur içi hâsıla arışına olumsuz kakı sağladığı sonucuna ulaşılmışır. İç borçlanma ile aıl kalan asarrufların verimli yaırımlara kanalize edilmesi nedeniyle büyümeye olumlu kakı sağladığı söylenebilir. KAYNAKÇA ABU BAKAR, Nor Aznin ve Sallahuddin HASSAN (2008), Empirical Evaluaion on Exernal Deb of Malaysia, Inernaional Business And Economic Research Journal, V:7, Nu:2, p AJAYI, I. ve M. KHAN (2000), Exernal Deb and Capial Fligh in Sub-Saharan Africa, IMF Publicaions, Washingon DC. AKDOĞAN, Abdurrahman (1997), Kamu Maliyesi, Gazi Büro Kiabevi, Ankara. AKUJUOBI, L ( 2007), Deb And Economic Developmen In Nigeria, Journal of Research in Naional Developmen, Vol: 5, Nu: 2, p, 1-6. ALTINAY, G. ve E. KARAGÖL (2004), Srucural Break, Uni roo, and The Causaliy Beween Energy, Consumpion and GDP in Turkey, Energy Economics, Nu: 26, p ALTINAY, G. ve E. KARAGÖL (2005), Elecriciy Consumpion and Economic Growh: Evidence from Turkey, Energy Economics, Nu: 27, p BATIREL, Ö. Faruk(1990), Kamu Maliyesi Teorisine Giriş, Marmara Üniversiesi Yayınları No: 492, İsanbul. DICKEY, D. D. ve W. A. FULLER (1981), Likelihood Raio Saisics for Auoregressive Time Series wih a Uni Roo, Economerica, 49 (4): DICKEY, D.A. ve W.A FULLER (1979), Disribuion of he Esimaors for Auoregressive Time Series wih a Uni Roo, Journal of he American Saisical Associaion, Nu: 74, p EĞİLMEZ, Mahfi ve Ercan KUMCU (2004), Ekonomi Poliikası, Teori ve Türkiye Uygulaması, 6. Basım, İsanbul, Remzi Kiabevi. ENDERS, Walers ve C.W.J. GRANGER (1998), Uni-Roo Tess And Asymmeric Adjusmen Wih An Example Using The Term Srucure Of

15 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, Ineres Raes, Journal Of Business and Economic Saisics, Vol.16, NU: 3, p ENGLE, R. F. ve C. W. J. GRANGER (1987), Coinegraion and Error- Correcion: Represenaion, Esimaion and Tasing, Economerica, Vol. 55: ERDEM, M. (1995), Devle Borçları, Ezgi Kiabevi, Bursa, EROL, Ahme (1992), Ekonomik Ekileri Açısından Türkiye de Devle Borçları: , Maliye ve Gümrük Bakanlığı Araşırma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı, Yayın No: 1992 / 324, Ankara. EVGİN, Tülay (1996), Dış Borçlanma ve Dış Borçlarımızda Yapılan Düzenlemeler, Ekonomik Yaklaşım Dergisi, Cil: 7, Sayı: 23, s GUJARATI, D. N (2001), Temel Ekonomeri (Çev. Ü. Şenesen ve G. G. Şenesen), Lieraür Yayıncılık, İsanbul. IŞIK, A., İ, ORGAN ve E, KARAYILAMAZLAR (2005), Kamu Maliyesi, Ekin Kiabevi Yayınları, Bursa. İNCE, Maci (2001), Devle Borçları ve Türkiye, Gazi Kiapevi, Ankara. İPEK, E. ve B. K. YAŞAR (2008), Türkiye de Ekonomik Büyüme ve Dış Borç İlişkisi, Uluslararası Sermaye Harekeleri ve Gelişmeke Olan Piyasalar Uluslar arası Sempozyumu, Balıkesir. JONES, Charles I (2001), İkisadi Büyümeye Giriş, (Çev.: Şanlı Aeş; İsmail Tuncer), Lieraür Yayıncılık, İsanbul. KARAGÖL, Erdal (2002), Exernal Deb and Economic Growh Relaionship Using The Simulaneous Equaions, Meu VI. Inernaional Economics Research Conference, Sepember 2002, Ankara. KARAGÖL, Erdal (2006), The Relaionship Beween Exernal Deb, Defence Expendiures and GNP Revisied: The Case ıf Turkey, Defence And Peace Economics, V:17, Nu: 1, p KUTLAR, Aziz (2000), Ekonomerik Zaman Serileri, Gazi Kiapevi, Ankara. NEMLİ, Arif (1990), Kamu Maliyesine Giriş, 3. Baskı, Filiz Kiabevi, İsanbul. ÖZBİLEN, Şevki (1999), Maliye Poliikası, Ailla Yayıncılık Kiabevi, Ankara. PERRON Pierre, (1990), Tesing for a uni roo in a ime series wih a changing mean, Journal of Business Economics and Saisics, Vol: 8, p PERRON, Pierre (1989), Ther Grea Crash, he Oil Price Shock, and he Uni Roo Hypohesis, Economerica, Vol: 57, Nu:6, p Phillips, P. C. B. ve P. Pierre (1988) Tesing for Uni Roos in Time Series Regression, Biomerika, 75, PINAR, Abuzer (2006), Maliye Poliikası, Naurel Yayıncılık, Ankara. PREST, A. R. (1975), Public Finance in Developing Counries, Weidenfeld and Nicholson, London. SAVAŞ, Vural (1986), Kalkınma Ekonomisi, Bea Yayınevi, İsanbul. SCHCLAREK, A (2004), Deb anad Economic Growh in Developing and Indusrial Counries, Working Paper, Lund Universiy Deparmen of Economics, Nu: 34, p

16 156 ÇİÇEK, GÖZEGİR ve ÇEVİK ŞEKER, Mura (2006), Dış Borçlanmaya Teorik Bir Bakış ve Dış Borçların Ekonomik Ekileri, Sosyoekonomi, Ocak-Haziran , s T. C. Merkez Bankası (2010), hp://evds.cmb.gov.r ( ). ULUATAM, Özhan (1997), Kamu Maliyesi, İmaj Yayınları, Ankara. ULUSOY, Ahme (2006), Devle Borçlanması, 3. Baskı, Mikro Yayıncılık, Trabzon. UYSAL, Doğan, Hüseyin ÖZER ve Mehme MUCUK (2009), Dış Borçlanma ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği( ), Aaürk Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil: 23, S: 4, s WHITE, Helber (1980), A Heeroskedasiciy-Consisen Covariance Marix Esimaor and a Direc Tes for Heeroskedasiciy, Economerica, Vol: 48, Nu: 4, (May, 1980), p ZIVOT, E. ve D.W.K ANDREWS (1992), Furher Evidence on The Grea Crash, The Oil-price Shock and The Uni-roo Hypohesis, Journal of Business & Economic Saisic, V: 10, p

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi 259-284 Saın Alma Gücü Pariesinin Azerbaycan, Kazakisan ve Kırgızisan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbüünleşme Analizi Turhan Korkmaz Emrah İsmail Çevik ** Nüke Kırcı Çevik *** Öz Bu çalışmada Azerbaycan,

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini

White ın Heteroskedisite Tutarlı Kovaryans Matrisi Tahmini Yoluyla Heteroskedasite Altında Model Tahmini Ekonomeri ve İsaisik Sayı:4 006-1-8 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ Whie ın Heeroskedisie Tuarlı Kovaryans Marisi Tahmini Yoluyla Heeroskedasie Alında Model Tahmini

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU?

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? Doç. Dr. Harun TERZİ Karadeniz Teknik Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü Öğreim Üyesi 618 Trabzon Tel : (462) 3773311 Fax : (462) 3257281 e-mail : herzi@ku.edu.r

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Güz 2013, Cil:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:7997 PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Sevinç GÜLER * Halime TEMEL NALIN * * IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006)

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) Ahme AY * Şerife ŞAYLAN ** İsmail KOÇAK *** Öze Bu çalışma, reel döviz kuru ile çıkı düzeyi arasındaki nedensellik ilişkisini

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracaa Ekisi: Türkiye İçin Bir Uygulama Prof. Dr. Recep TARI Kocaeli Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 009, CİLT XXVI, SAYI TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN RİCARDO EŞİTLİĞİ HİPOTEZİ NİN TEST EDİLMESİ Erginbay UĞURLU Recep DÜZGÜN Öze Ricardo eşiliği konusu, makroekonomilerde

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01)

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01) June 7-9, 2009, Eskişehir, Turkey. Tükeici Güveni ve Hisse Senedi Fiyaları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004:0-2009:0) Yusuf Volkan Topuz * İkisadi İdari Bilimler Fakülesi, İşleme Bölümü,

Detaylı

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*)

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*) NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüney AKAR (*) Öze: Bu çalışmada ne yabancı işlem hacmiyle hisse senedi geirileri arasında uzun dönemli bir ilişkinin

Detaylı

MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİYE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİYLE BİR UYGULAMA

MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİYE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİYLE BİR UYGULAMA Aaürk Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil: 5, Sayı:, 3 MEVSİMSEL EŞBÜTÜNLEŞME TESTİ: TÜRKİE NİN MAKROEKONOMİK VERİLERİLE BİR UGULAMA Özlem AVAZ KIZILGÖL (*) Öze: Bu çalışmada, GSİH, ihraca,

Detaylı

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 8 / 2 (2006). 1-14 DÖVİZ KURU VE HİSSE SEETLERİ FİYATLARI ARASIDAKİ EDESELLİK İLİŞKİSİ Özlem AYVAZ * Öze : Bu çalışmada Türkiye de hisse seneleri

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 69 TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 ÖZET Prof. Dr. Rahmi YAMAK Arş. Gör. Zehra ABDİOĞLU Hall un esadüfi yürüyüş modeli, cari ükeim harcamalarının yalnızca geçmiş dönemin ükeim harcamaları

Detaylı

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul MPRA Munich Personal RePEc Archive Long memory and srucural breaks on volailiy: evidence from Borsa Isanbul Emrah Ismail Cevik and Gülekin Topaloğlu Namık Kemal Universiy, Bülen Ecevi Universiy 014 Online

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Elecronic Journal of Vocaional Colleges December/Aralık 2012 YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Muhammed TIRAŞOĞLU 1 Burcu YILDIRIM 2

Detaylı

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis SESSION 2B: Kalkına 323 Yükseköğreiin Büyüeye Ekisi: Eşbüünleşe Analizi The Effec of Higher Educaion on Growh: A Coinegraion Analysis Ass. Prof. Dr. Mura Musafa Kuluürk (Çankırı Karaekin Universiy, Turkey)

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM **

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** 95 İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakülesi Dergisi No:39 (Ekim 2008) TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfein ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** Öze Para poliikası kararlarındaki

Detaylı

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa Gazi Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Vol/Cil 3, No/Sayı 6, 216 Mevsimsel Koinegrasyon Analizi Güney Afrika Örneği Jeanine NDIHOKUBWAYO Yılmaz AKDİ Öze Bu çalışmada 1991-2134 dönemi Güney Afrika ekonomik

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013)

Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013) YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2015 Cil:22 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013) Musa ATGÜR * N. Oğuzhan ALTAY ** ÖZ Bu çalışmada,

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sayı 36 Nisan 2013 PİYASA ETKİNLİĞİ HİPOTEZİ: İMKB İÇİN AMPİRİK BİR ANALİZ Fama ZEREN Yrd.Doç.Dr., İnönü Üniversiesi,İ.İ.B.F., Ekonomeri Bölümü, fama.zeren@inonu.edu.r, 04223774317 Hakan KARA Öğr.Grv., İnönü Üniversiesi,

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Akarım Mekanizması Seyfein ERDOĞAN Doç Dr., Kocaeli Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü serdogan@kou.edu.r Durmuş Çağrı YILDIRIM Arş. Gör., Kocaeli Üniversiesi, SBE cagri.yildirim@kocaeli.edu.r

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK Nuray ERGÜL ÖZET Son yıllarda, Türk Sermaye Piyasalarında hukuk, muhasebe ve deneim alanlarında, uluslararası kuralların uygulanması için büyük değişiklikler

Detaylı

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Associaion Ekonomik Yaklaşım 016, 7(99): 1-15 www.ekonomikyaklasim.org doi: 10.5455/ey.35908 BIST-100 Endeksinin Volail Davranışlarının Simerik Ve Asimerik Sokasik Volailie

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE

İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE Doğuş Üniversiesi Dergisi, 12 (2) 2011, 256-264 İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE H. Aydın OKUYAN (1),

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI Tayfur BAYAT ÖZ Bu çalışmada 2002M-20M5 dönemine ai aylık verilerle alernaif nominal vadeli mevdua faiz oranları ile ükeici

Detaylı

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ Leven ERDOĞAN ÖZET. Bu çalışmada verimliliğin devrevi harekei, ekonomik faaliyelerle ilişkisi ve verimliliği nelerin belirlediği açıklanmaya

Detaylı

NONLINEAR DYNAMICS IN FINANCIAL TIME SERIES AND UNIT ROOT TESTS: CASE OF BORSA ISTANBUL SECTORAL PRICE EARNING RATIOS

NONLINEAR DYNAMICS IN FINANCIAL TIME SERIES AND UNIT ROOT TESTS: CASE OF BORSA ISTANBUL SECTORAL PRICE EARNING RATIOS Journal of Economics, Finance and Accouning (JEFA), ISSN: 48 6697 Year: 05 Volume: Issue: 4 NONLINEAR DYNAMICS IN FINANCIAL TIME SERIES AND UNIT ROOT TESTS: CASE OF BORSA ISTANBUL SECTORAL PRICE EARNING

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Aaürk Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi 05 9 (): 35-36 Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Munise ILIKKAN ÖZGÜR (*) Öze: Makroekonomik isikrarının sağlanmasında cari işlemler

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir.

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir. YAPISAL DEĞİŞİKLİK Zaman serileri bazı nedenler veya bazı fakörler arafından ekilenerek zaman içinde değişikliklere uğrayabilirler. Bu değişim ikisadi kriz, ikisa poliikalarında yapılan değişiklik, eknolojik

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-6 / 1 Nisan 2010 EKONOMİ NOTLARI FİNANSAL STRES VE İKTİSADİ FAALİYET -10 -15 -20.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-6 / 1 Nisan 2010 EKONOMİ NOTLARI FİNANSAL STRES VE İKTİSADİ FAALİYET -10 -15 -20. Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-6 / 1 Nisan 2010 EKONOMİ NOTLARI FİNANSAL STRES VE İKTİSADİ FAALİYET Selim Elekdağ İbrahim Burak Kanlı Absrac: This noe examines he ineracion beween financial sress

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH- YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ ÖZET Yard.Doç. Dr. Tülin ATAKAN İsanbul Üniversiesi, İşleme Fakülesi, Finans Anabilim Dalı Bu çalışmada,

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10 econsor www.econsor.eu Der Open-Access-Publikaionsserver der ZBW Leibniz-Informaionszenrum Wirschaf he Open Access Publicaion Server of he ZBW Leibniz Informaion Cenre for Economics Alp, Elcin Aykac Working

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY?

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY? Akademik Araşırmalar ve Çalışmalar Dergisi / Journal of Academic Researches and Sudies Alınış arihi: 0.0.04 Kabul Ediliş arihi: 0.04.04 ÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ İCARE AÇIKLARI ÜZERİNDE EKİLİ Mİ?

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

ENFLASYON-BÜYÜME SÜRECİNDE SABİT SERMAYE YATIRIMLARI

ENFLASYON-BÜYÜME SÜRECİNDE SABİT SERMAYE YATIRIMLARI LASYON-BÜYÜME SÜRECİNDE SABİT SERMAYE YATIRIMLARI Harun TERZİ (*) Sabiha OLTULULAR (**) Öze: Bu çalışmada enflasyon-büyüme-sabi sermaye yaırımları arasındaki ilişki korelasyon, zaman serileri analizleri

Detaylı

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:37, Sayı/No:2, 2008, 98-110 ISSN: 1303-1732 - www.ifdergisi.org 2008 İsanbul Menkul Kıymeler

Detaylı

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five Journal of Yasar Universiy, 205 0(37) 638-6477 Kırılgan Beşlide Saın Alma Gücü Pariesi (SAGP) ipoezinin Tes Edilmesi The Tes of Purchasing Power Pariy ypohesis for Fragile Five İsmail ÇEVİŞ, Pamukkale

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜTÇE AÇIĞININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜTÇE AÇIĞININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN ANALİZİ Ekonomeri ve İsaisik Sayı:8 2008 45-64 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜTÇE AÇIĞININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİNİN ANALİZİ Yrd. Doç. Dr. Özlem GÖKTAŞ

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

SAPAN GÖZLEM İLE YAPISAL KIRILMA NOKTASI İLİŞKİSİ VE BUNUN BAYESYEN OTOREGRESİF SÜREÇLE TESPİTİ *

SAPAN GÖZLEM İLE YAPISAL KIRILMA NOKTASI İLİŞKİSİ VE BUNUN BAYESYEN OTOREGRESİF SÜREÇLE TESPİTİ * Doğuş Üniversiesi Dergisi, 9 () 8, 46-57 SAAN GÖZLEM İLE YAISAL KIRILMA NOKTASI İLİŞKİSİ VE BUNUN BAYESYEN OTOREGRESİF SÜREÇLE TESİTİ * THE RELATIONSHI OF ABERRANT OBSERVATION AND STRUCTURAL BREAK OINT:

Detaylı