Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı"

Transkript

1 Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı The Deerminans of Inernaional Tourism Demad For Turkey: A Panel Daa Approach Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı Öz Bu çalışmanın amacı, Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebinin belirleyicilerini araşırmakır. Bu nedenle ve dönemleri için seçilmiş 24 OECD ülkesinden Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebi, panel veri yönemi kullanılarak ahmin edilmişir. Seçilen her OECD ülkesinden Türkiye ye gelen uris sayısı bağımlı değişken, gelir düzeyi ve göreli fiya düzeyi açıklayıcı değişkenler olarak alınmışır. Ayrıca Türk urizmine rakip olarak seçilen Yunanisan, İspanya ve Porekiz in ikame ekisini ölçmek için bu ülkelerin fiya değişkenleri modele dahil edilmişir. Aynı zamanda Marmara Depremi nin ekisini ölçmek için 1999 yılı kukla değişkeni kullanılmışır. Elde edilen bulgular, OECD ülkelerinden Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebini belirlemede gelirin önemli bir değişken olduğunu gösermişir. OECD ülkelerinin gelir düzeyinin arması Türkiye ye yönelik urizm alebini arırmakadır. Göreli fiya düzeyi değişkeninin kasayısı beklenilenin aksine negaif çıkmışır. Porekiz in ikame ekisinin yüksek ve poziif, Yunanisan ın ikame ekisinin negaif olduğu gözlenirken İspanya için ise elde edilen bulgular anlamlı bulunmamışır. Anahar Kelimeler: Uluslararası Turizm Talebi, OECD Ülkeleri, Panel Veri Yönemi Absrac The purpose of his sudy is o invesigae he deerminans of he inernaional ourism demand o Turkey. For his purpose, he ourism demand from seleced 24 OECD counries o Turkey is esimaed by using panel daa approach for he period of and The ouris arrival from each seleced OECD counry is used for dependen variable, and income level and relaive price level are used for he explanaory variables in order o explain he ourism demand. Moreover, he price variables of Greece, Spain and Porugal are added o measure he subsiuion effec. A he same ime, dummy variable is used o invesigae he effec of he Marmara earhquake for The empirical resuls show ha income variable is a significan variable explaining inernaional ourism demand o Turkey from OECD counries. Also, as he level of income increases, ourism demand increases. Relaive price variable is negaive even hough i is expeced posiive. The subsiuion effec of Porugal is posiive and high while he subsiuion effec of Greece is negaive. A he same ime he subsiuion effec of Spain is saisically insignifican. Keywords: Inernaional Tourism Demand, OECD Counries, Panel Daa Approach Giriş Turizm alebi seyaha eme iseğinde olan ve bu iseği karşılamak için yeerli gelire sahip olan insan sayısı olarak anımlanabilir. Ekonomideki diğer mal ve hizmelere yönelik alebe göre bazı farklılıklar ve değişik özellikler göserir. Turizm alebini ekileyen fakörler üç grupa oplanabilir. Birincisi, urisik mal ve hizme fiyaları, kişilerin harcanabilir geliri, uzaklık, arz kapasiesi, eknoloji gibi fakörleri içine alan ekonomik fakörlerdir. İkincisi, eğiim düzeyi, kenleşme oranı, boş zaman, meslek, hareke olanakları gibi fakörleri içinde barındıran oplumsal fakörler ve üçün- Prof. Dr. A. Ayşen Kaya, Ege Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü, Berna Canlı, Ege Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü İkisa ABD Dokora Öğrencisi, sbd.anadolu.edu.r 43

2 Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı cüsü bunların dışında kalan zevk ve alışkanlıklar, reklam ve anıım, sağlık, erör gibi diğer fakörlerdir (İçöz, 2005: ; Lim, 1997: ; Kozak vd., 2001: 66-75). Turisik mal ve hizmelerin urizm alanı dışında başka alanlarda çok sayıda ikamesinin olması, onların yerini kolaylıkla lüks nielikeki mal ve hizmelerin almasına sebep olur. Bu nedenle urizm alebi çok esnekir. Aynı zamanda urisik ükeime konu olan mal ve hizmeler arasında aşırı bir rekabe vardır (Olalı ve Timur, 1998: 196). Ayrıca bir ülkeye yönelik uluslararası urizm harekeleri, ülkenin dış icarei için son derece önemli olan döviz girdisini sağlayarak ülkenin döviz rezervini arırmakadır (İçöz, 2005, 235) li yıllarda oraya çıkan küreselleşme ekonomik sınırların oradan kalkmasına, dünya icareinin hızla armasına, ekonomik refahın büyük oranda yükselmesine neden olmuşur. Bu durum urizmde büyük bir alebin doğmasına uluslararası urizm harcamalarının büyük boyulara ulaşmasını sağlamışır. Aynı zamanda bilgi, ileişim ve ulaşırma eknolojisinde beklenilerin öesindeki hızlı gelişme, ekonomik ve siyasal nedenlerle genişlemiş olan urizm alebine rekabe oramı yaraarak, farklı gelir gruplarındaki ükeiciler için urizm alebini ekin hale geirmişir (DPT, ). Küresel urizm harekelerine bakıldığında 2005 yılında uluslararası urizm alebi 808 milyon kişi iken urizm harekelerine kaılım her geçen yıl hızla ararak 2010 yılında 940 milyon kişiye yükselmişir yılında ise küresel urizm alebinin 1,5 milyar kişiye ulaşacağı ahmin edilmekedir. Küresel urizm alebinde en büyük pay %22 ile ABD başı çekmeke onu İspanya ve Fransa izlemekedir. Küresel urizm sekörünün 2010 yılı için, dünya isihdamına (doğrudan veya dolaylı) kakısının % 6-7 civarında olduğu ve dünyadaki üm ekonomik faaliyelere kakısının ise % 5 civarında olduğu ahmin edilmekedir. Ayrıca dünya mal ve hizme ihracaının %6 sını ve icari hizme ihracaının %30 unu oluşurmakadır (UNW- TO, 2010:1; UNWTO, 2011: 2). Dünya daki gelişmelere paralel olarak Türk urizm sekörünün de ekonomik kalkınmanın arkasındaki en önemli iici güçlerden biri olduğu söylenebilir. Sekör 2009 yılında 95.3 milyar TL ekonomik faaliyee bulunarak GSYİH nın % 10.2 sini oluşurmuşur. Bununla birlike yaklaşık 1,7 milyon kişiye isihdam yaraarak oplam isihdamın (seyaha sekörü dahil olmak üzere) % 7,2 sini sağladığı görülmekedir (Türkiye Turizm Sekörü Raporu, 2010: 3). Kısaca belirmek gerekirse urizm gelirleri ülkemiz ve diğer ülke ekonomileri için önemli bir kaynakır. Bu geliri yaraan da urizm alebidir. Ülkeler, urizm alebini yükselmek için son yıllarda büyük bir rekabein içine girmişlerdir. Türkiye de bir urizm ülkesi olarak bu rekabein içinde yer almakadır. Bu nedenle Türkiye de urizm alebi ve bu alebin belirleyenleri önemli bir araşırma konusudur. Bu çalışma buradan harekele, seçilmiş 24 OECD ülkesinden Türkiye ye yönelik olan uluslararası urizm alebinin belirleyenlerini dönemi ve dünyada yaşanan küresel kriz nedeniyle son iki yıl dışlanarak alınan dönemi olmak üzere iki dönem için analiz edilmişir. Giriş bölümünden sonra ikinci bölümde, uluslararası urizm harekeleri ve Türkiye de urizm sekörünün gelişimi ele alınmışır. Üçüncü bölümde, konu ile ilgili lieraür incelemesi yapılmışır. Dördüncü bölümde, kullanılan veriler ve yönem açıklanmışır. Beşinci bölümde ise ekonomerik analiz sonucunda elde edilen bulgulara yer verilmişir. Uluslararası Turizm Harekeleri ve Türkiye yılları arasındaki uluslararası urizm harekeleri Grafik 1 de göserilmekedir yılında Dünya da uluslararası uris girişleri 435 milyon kişi ve uluslararası urizm geliri de 262 milyar dolar gerçekleşmişir yılında ise Dünya da uluslararası uris girişleri 917 milyon kişiye ve uluslararası urizm geliri de 939 milyar dolara yükselmişir. Dünya da 1990 yılından 2008 yılına kadar her iki değerde sürekli arış gözlenirken 2009 yılında yaşanan küresel kriz nedeniyle Dünya da uluslararası uris sayısı 882 milyon kişiye ve uluslararası urizm geliri 851 milyar dolara düşmüşür. Faka 2010 yılında dünya urizminden beklenin üzerinde iyileşme gerçekleşmiş ve uluslararası uris girişleri bir önceki yıla göre % 6.6 arış gösererek 940 milyon kişiye ve uluslararası urizm geliri de %4.7 arış ile 919 milyar dolara yükselmişir (UNWTO, 2011:4). 44

3 Cil/Vol.: 13 - Sayı/No: 1 (43-54) Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Kaynak: UNWTO Tourism Highlighs, 2011 (www.unwo.org; Erişim: ). Yukarıda sözü edilen 2010 yılında 940 milyona ulaşan uluslararası uris sayısının dünyadaki dağılımı şu şekilde gerçekleşmişir. En fazla uris akışı milyon kişi ile Avrupa ülkelerine doğru olmuş ve bundan en yüksek payı 178 milyon kişi ile Ora Avrupa ülkeleri elde emişir (UNWTO, 2011:10). Avrupa yı milyon kişi ile Asya ve Pasifik ülkeleri ve milyon kişi ile Amerika akip emişir. En çok uris çeken ilk on ülke sıralamasında 76.8 milyon kişi ile Fransa başa gelmeke, onu 59.7 milyon kişi ile Amerika, 55.7 kişi ile Çin, 52.7 ile İspanya ve 43.6 milyon kişi ile İalya ve 28,1 kişi ile İngilere akip emekedir. Türkiye ise 27 milyon kişi ile İngilere den sonra yedinci sırada yer almakadır. Daha sonra sırayı 26.9 milyon kişi ile Almanya, 24.6 kişi ile Malezya ve 22.4 kişi ile de Meksika izlemekedir. (UNWTO, 2011:6). Dünyadaki son on yıllık gelişmeyi görebilmek için 2000 yılında dünyadaki ilk on ülke sıralamasına bakığımızda ilk beş sıralamada 2010 yılına göre çok fazla değişme görülmemişir. İlk beş ülke sırasıyla Fransa (75.6 milyon kişi), İspanya (47.9 milyon kişi), ABD (50.9 milyon kişi), İalya (41.2 milyon kişi) ve Çin (31.2 milyon kişi) dir. Daha sonraki beş ülke ise Rusya (21.2 milyon kişi), Meksika (20.6 milyon kişi), İngilere (25.2 milyon kişi), Kanada (19.7 milyon kişi) ve Avusurya (18.0 milyon kişi) dır (UNWTO, 2002). Türkiye nin 2000 yılında en fazla uris çeken ilk on ülke içinde yer almadığı görülmüşür yılında uluslararası urizm harekeliliğinden elde edilen oplam gelir 919 milyar dolar olarak gerçekleşmişir. En yüksek gelir elde eden ilk on ülke sıralamasında milyar dolar ile A.B.D., başa gelmeke, onu sırasıyla 52.5 milyar dolar ile İspanya, 46.3 milyar dolar ile Fransa, 39.7 milyar dolar ile Çin ve 45.8 milyar dolar ile İalya akip emişir. Türkiye elde eiği 20.8 milyar dolar gelir ile Avusralya (30.1 milyar dolar) ve Hong Kong dan (23.0 milyar dolar) sonra onuncu sırada yer almakadır (UNWTO, 2011:6). Kısaca Türkiye nin son on yılda dünya urizmi içindeki gelişimine bakığımızda 2000 yılında gelen uris sayısı bakımından 20. sırada bulunurken, 2010 yılında 7. sıraya yükselmişir yılında urizm gelirleri açısından ise 14. sırada iken 2010 yılında 10. sırada yer alarak önemli bir performans gösermişir (www. kulur.gov.r). sbd.anadolu.edu.r 45

4 Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı Seyaha ve Turizm Rekabe Raporuna (2011) göre dünya seyaha ve urizm rekabe endeksi sıralamasında İsviçre ilk sırayı alırken bu ülkeyi Almanya, Fransa, Avusurya ve İsveç akip emekedir. Türkiye ise 133 ülke arasında 50. sırada bulunmakadır. Avrupa ülkeleri için hazırlanan rekabe endeksi sıralamasında ise Türkiye 42 ülke arasında 29. sıradadır. Raporun düzenleyici al endeksinde ise, İspanya, Porekiz ve Yunanisan sırasıyla 22., 19. ve 34. sırada yer alırken, Türkiye 66. sıradadır. Tüm al indeksler iibariyle Türkiye nin durumu incelendiğinde Türkiye nin külürel mirasları dolayısıyla urizmde önemli bir yere sahip olduğunu ancak alyapı, güvenlik ve hijyen problemleri nedeniyle endekse ora sıralarda yer aldığı belirilmekedir. Ayrıca raporda, Türkiye nin külürel ve doğal alanlar, sergiler ve göseriler ile uluslararası fuarlar aracılığıyla külürel miraslarını gelişirmeye yönelik pek çok düzenlemede bulunduğu ancak hala güvenlik, sağlık, hijyen, ulaşım ve çevresel sürdürülebilirlik ile ilgili problemlerinin devam eiği ifade edilmekedir (WEF, 2011). Buraya kadar küresel urizmin gelişimi ve Türkiye nin bu ülkeler içindeki yeri çeşili gösergeler yardımıyla belirlenmeye çalışılmışır. Şimdi Türkiye deki urizm harekeliliğinin yıllar iibariyle gelişimi incelenecekir yıllarını kapsayan dönemde Türkiye ye gelen oplam yabancı uris sayısı ve yabancı urizm gelirlerine ilişkin veriler Tablo 1 de göserilmişir. Tabloya göre 1980 yılından günümüze hem ülkeye gelen yabancı uris sayısında hem de yabancı urizm gelirlerinde önemli bir arış yaşanmışır. Türkiye ye gelen yabancı uris sayısı 1980 yılında bin kişi iken 1990 yılında yaklaşık beş ka ararak kişiye ulaşmışır yılında bin dolar olan yabancı urizm gelirleri 1990 yılında yaklaşık on ka ararak milyon dolara yükselmişir. Bu dönemde dış icarein serbesleşirilmesi, döviz piyasasında ve sermaye girişlerinde serbesleşmeyle başlayan harekeler sonucu urizmde önemli bir gelişme yakalandığı söylenebilir. Ancak 1999 yılında yaşanan Marmara Depremi nedeniyle o yıl hem ülkeye gelen yabancı uris sayısında hem de yabancı urizm gelirlerinde önemli bir düşüş gözlenmişir yılında gelen yabancı uris sayısı bin iken 2010 yılında bin kişiye ulaşmışır yılında milyon dolar olan urizm gelirleri 2010 yılında milyon dolara yükselmişir. Son 10 yıllık süreç içinde urizm seköründe gözlenen bir diğer eğilim de kişi başına oralama harcamaların azalması olmuşur döneminde yabancı urisen elde eiği geliri 7-8 milyar dolardan milyar dolara yükselen Türkiye, kişi başı gelirlerde ise 732 dolarlardan 546 dolara kadar bir düşüş yaşamışır. Tablo 1. Türkiye ye Gelen Yabancı Turis Sayısı ve Yabancı Turizm Gelirleri ( ) Yıllar Gelen Yabancı Turis (1000 kişi) Turizm Geliri (1000$) Oralama Harcama ($) Kişibaşı Kaynak: T.C. Külür ve Turizm Bakanlığı (www.kulur.gov.r; ) 46

5 Cil/Vol.: 13 - Sayı/No: 1 (43-54) yılları arasında Türkiye ye en fazla uris gönderen ülkeler Tablo 2 den izlenebilir. Birleşik Devleler Topluluğu (BDT), Almanya ve İngilere Türkiye ye uris gönderen ülkeler arasında başa gelmekedir. Bu üç ülke vaandaşları Türkiye ye gelen yabancı urislerin yaklaşık % 36 sını oluşurmakadır. Sonra sırasıyla; İran, Bulgarisan, Hollanda, Fransa, Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi İalya ve Yunanisan ın Türkiye ye en fazla uris gönderen ülkeler olduğu görülmekedir yılları arasındaki değişim oranına bakığımızda Türkiye ye gelen uris sayında en fazla arış göseren ilk üç ülke ise sırasıyla; İran (% 36.30), B.D.T (% 10.86) ve İngilere (% 10.17) dir. Tablo 2. Türkiye ye En Fazla Turis Gönderen Ülkeler Ülkeler Gelen Turis Sayısı (bin kişi) Değişim Oranı (%) /2009 B.D.T Almanya İngilere İran Bulgarisan Hollanda Fransa İalya Yunanisan Kaynak: TURSAB (www.ursab.org.r; ) Türk urizmi son 40 yılda önemli yapısal gelişme ve değişmeler gösermişir. Türk urizm sekörü yılları arasında devle deseği ile yönlendirilen bir sekör iken 1982 yılından iibaren özel önem aşıyan sekör olarak görülmüş ve birçok yasal düzenlemeler yapılmaya başlanmışır (DPT, 2006: 9) yılında 2634 sayılı Turizmi Teşvik Yasası yürürlüğe girmesiyle urizm sekörüne yönelik pek çok önemli gelişmeler oraya çıkmışır. Seköre uygulanan eşvik poliikaları, urizme daha fazla kaynak akarılması, urizm bilincinin yerleşmesi, yaırımcıların urizme daha çok ilgi gösermesi, özel sekör-yabancı sermaye işbirliği, yöresel gelişim projelerinin uygulanması bu gelişmelerde ekili olan fakörler olarak göserilebilir (Egeli, 1997: 245). Ayrıca Turizm Gelişirme Fonu kurularak urizm sekörüne yönelik yaırım indirimi, vergi indirimi, finansman fonu, gümrük muafiyei, uzun dönemli krediler gibi eşvikler de yer almışır li yıllarda ise urizmi ekileyen en önemli olgu havacılık sekörünün liberalleşmesi olmuşur yılından sonra aran havayolu şirkei sayısı ile hem ulusal hem de uluslararası yolcu sayısı arış gösermişir (Türkiye Turizm Sekörü Raporu, 2010: 3). İşe bu yapısal gelişmeler Türkiye de uris sayısı ve urizm gelirlerinin armasında önemli bir rol oynamışır. Lieraür İncelemesi Turizme yönelik poliika kararları alınmasında ve urizm ile ilgili planlamaların yapılmasında önemli ekiye sahip olan urizm alebinin belirlenmesi birçok araşırmacı arafından büyük ilgi görmüşür. Bu nedenle lieraürde uluslararası urizm alebinin belirleyenlerini araşırmaya yönelik pek çok çalışma bulunmakadır. Bu çalışmalardan bazıları aşağıdaki abloda özelenmişir. sbd.anadolu.edu.r 47

6 Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı Tablo 3. Lieraür Tablosu Yazar Ülke Sayısı ve Dönem Yönem ve Tesler Bulgular İçöz, O., Var, T. ve Kozak, M. (1997) Akış, S. (1998) Ledesma F.J, Navaro M.J. ve Perez J.V. (1999) Amaral ve Munoz (2000) 10 Avrupa Ülkesinden Türkiye ye ( ) En Küçük Kareler (EKK) Yönemi Seçilmiş 18 ülkeden Türkiye ye ( ) EKK Yönemi 13 Avrupa ülkesinden Tenerife Adası na ( ) Seçilmiş 17 ülkeden İspanya ya ( ) Saik ve dinamik panel veri yönemi EKK Yönemi /Genelleşirilmiş EKK /panel veri yönemi Döviz Kuru urizm alebini açıklamada en önemli değişken olarak bulunmuşur. Ülkelerin gelir düzeyi ve göreli fiya düzeyinin Türkiye ye yönelik urizm alebini belirleyen değişkenler olduğu sonucuna ulaşılmışır. Döviz kuru ve seyaha maliyei önemli belirleyen ancak inelasik olduğu sonucuna varılmışır. Gelir düzeyi, döviz kuru ve fiya düzeyi değişkenlerinin önemli olduğunu gelirin poziif ve elasik diğer üm değişkenlerin negaif ve inelasik olduğu sonucuna varılmışır. Halıcıoğlu, F. (2004) Dünya dan Türkiye ( ) Auoregressive Disribued Lag (ARDL) CUSUM ve CUSUMSQ Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebini belirleyen en önemli fakörün reel gelir düzeyi olduğunu bunu göreli fiyalar ve ulaşım masraflarının akip eiğini gösermekedir. Proença, Soukiazis, E. (2005) S., İspanya, Almanya, Fransa, İngilere den Porekiz e ( ) EKK Yönemi / Sabi ekiler / Rassal ekiler Porekiz in urizm alebini açıklayan en önemli değişkenlerin kişi başına gelir düzeyi ve yaak kapasiesi olduğu bulunmuşur. Akürk, T. (2006) OECD ülkelerinden Türkiye ye ( ) ARDL Sosyal şebeke ekisinin özellikle Almanya, Finlandiya, Norveç ve İsveç için Türkiye ye yönelik urizm alebini belirlemede önemli bir fakör olduğu Avusurya, Belçika, Fransa, Almanya, Yunanisan ve İngilere için gelir düzeyinin önemli olmasına karşılık OECD ülkeleri için urizm fiyaının önemli bir fakör olmadığı bulunmuşur. MunozT.G ve L.F.G. Marin (2006) Munoz, T. G. (2006) 14 Ülkeden Balearic Adalarına ( ) Almanya dan İspanya ya ( ) GMM Yönemi Dinamik Panel Veri GMM Yönemi Turis gönderen ülkenin ekonomik şarları ile dışsal şoklar uluslararası urizm alebini belirlemede önemli bir göserge olarak bulunmuşur. Gelir değişkeni poziif ve önemli, uris sayısının gecikmeli değerinin urizm alebini açıklayan en önemli değişken olduğu sonucuna ulaşılmışır. Bununla birlike Almanya dan İspanya ya yönelik urizm alebinin gelir elasikiyeinin birden büyük olduğu ve göreli fiyalardan ekilendiği gözlenmişir. Mervar, A. ve Payne, J. E., (2007) Hırvaisan a yönelik urizm alebi (1994:12004:4) ARDL yönemi Fiya düzeyi ve ulaşım masraflarının isaisiksel olarak anlamlı olmadığını buna karşılık gelir düzeyinin anlamlı olduğunu ve poliik karmaşanın urizm alebini olumsuz ekilediğini gösermekedir. Önder, Ö., Candemir, A. ve Kumral, N. (2008) Aslan, A., Kula, F., ve Kaplan, M. (2009) Surugiu, C., Leiao, N.C. ve Surugiu, M.R., (2011). OECD ülkelerinden İzmir e ( ) Almanya, Ukrayna Rusya,İngilere,Hollanda, Bulgarisan, Avusurya, Fransa, İran, dan Türkiye ( ) 23 Avrupa ülkesinden Romanya ya ( ) EKK Yönemi GMM Yönemi Panel veri yönemi -Sabi ekiler ve Tobi model Turis gönderen ülkenin gelir düzeyi ve reel döviz kurunun, alebi açıklayan anlamlı değişkenler olduğu sonucuna varılmışır. Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebini belirleyen en önemli değişkenin sosyal şebeke ekisi olduğu belirlenmişir. En önemli değişkenler gelir düzeyi, ülkeler arasındaki ikili icare ve nüfus olarak bulunmuşur. 48

7 Cil/Vol.: 13 - Sayı/No: 1 (43-54) Veriler ve Yönem Çalışmanın bu bölümünde dönemi için seçilmiş 24 OECD ülkesinden 1 Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebine eki eden fakörler belirlenmeye çalışılmışır. Ekonomerik analizde kullanılan bağımlı değişkene ai veri sei dönemi için mevcu olduğundan, analizde kullanılan dönem 21 yılla sınırlandırılmışır. Bunun yanında AB de yaşanan küresel kriz dikkae alınarak dönemini kapsayan ayrı bir analiz yapılmışır. Hem dönemsel veri eksikliği nedeniyle hem de mevsimselliğin yaraacağı problemleri oradan kaldırmak için çalışmada yıllık veriler kullanılmışır. Dolayısıyla çalışmada kullanılan panel veri sei dengeli (balance) panel veri seidir Turizm alebinin belirleyenlerine yönelik yapılan pek çok çalışmada gelen uris sayısı (%51) bağımlı değişken olarak kullanılmakadır. Bunun yanında uris harcamaları (%49) ve geceleme süresinin (%4) bağımlı değişken olarak kullanıldığı çalışmalar da mevcuur. Açıklayıcı değişken olarak ise çoğunlukla; gelir düzeyi (%84), göreli fiya düzeyi (%73), ulaşım masrafları (%55), döviz kuru (%25) değişkenleri kullanılmakadır (Lim, 1997, s ). Bu çalışmada dönemini kapsayan 21 yıllık zaman periyodunda, zamanında i ülkesinden Türkiye ye gelen uris sayısı bağımlı değişken olarak alınmışır. Ülkelere göre gelen uris sayısına ilişkin veriler Türkiye Seyaha Acenaları Birliği (TÜRSAB) resmi siesinden elde edilmişir. Turizm alebini açıklamada ekili olan iki önemli değişken; gelir düzeyi ve göreli fiya düzeyi değişkenleri modelde açıklayıcı değişkenler olarak yer almışır. Gelir düzeyi kişilerin seyaha kararı vermelerinde ekili olan önemli bir değişkendir. Ampirik lieraür incelendiğinde urizm alebinin ve konaklama süresinin, poansiyel urislerin doğrudan kişisel gelir düzeyi ile ilişkili olduğunu gösermekedir. Reel gelir, harcanabilir gelir, gayri safi yur içi hasıla, gayri safi milli hasıla pek çok çalışmada gelir düzeyini emsilen kullanılmakadır (Proença ve Soukiazis, 2005:6). 1 Ele alınan ülkeler; Avusralya, Avusurya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanisan, Macarisan, İalya, Japonya, Lüksemburg, Meksika, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Polonya, Porekiz, İspanya, İsveç, İsviçre, İngilere ve Amerika Birleşik Devleleri dir. Çek Cumhuriyei, bazı yıllar iibariyle Tükeici Fiya Endeksine, Esonya, Slovak Cumhuriyei, Şili ve İsrail bazı yıllar iibariyle döviz kuruna, İzlanda, İrlanda ve Kore uris sayısına ulaşılamaması nedeniyle analiz dışında bırakılmışır. Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Uluslararası urizm alebine yönelik yapılmış çalışmaların büyük çoğunluğu gelir elasikiyeinin poziif ve birden büyük olduğunu gösermekedir (Amaral ve Munoz, 2000; Munoz, 2006, Munoz, 2007; Önder vd., 2008; Ledesma vd., 1999). Bu çalışmada gelir değişkeni olarak ülkelerin gayri safi yuriçi hasıla (GSYİH) düzeyi (Saınalma Gücü Pariesi ne göre) proxy olarak kullanılmışır. Veriler OECD veri abanından elde edilmişir. Analizde kullanılan göreli fiya düzeyi, fiya değişkenini yansımakadır. Ekonomik eori urizm alebi ile fiya düzeyi arasında negaif bir ilişki olduğunu söylemekedir (Lim, 1997; Munoz, 2006, 2007; Surugiu, 2011) Ayrıca, lieraürde, fiya düzeyi uluslararası urizm alebine karşı genellikle inelasik bulunmuşur (Eila ve Einav, 2004; Munoz, 2006; Proença ve Soukiazis, 2005; Surugiu vd., 2011). Eila ve Einav (2004), gelişmiş ülkelerde urizm fiyaı alep elasikiyeinin bire yakın, gelişmeke olan ülkelerde ise birden küçük olduğunu oraya koymuşlardır. Birkaç çalışmada ise aradaki ilişki poziif bulunmuşur (Kaafono ve Gounder, 2004; Ledesma vd., 1999; Surugiu vd., 2011). Ampirik çalışmalarda urizm fiyaını ifade edebilecek değişkenin sapanması önem aşımakadır. Sadece urizm fiyalarını yansıan fiya endeksinin bulunmaması nedeniyle ampirik çalışmalarda döviz kuru, ükeici fiya endeksi, döviz kuru ile ayarlanmış ükeici fiya endeksi değişkenleri kullanılmakadır. (Lim, 1997:.842; Eila ve Einav, 2004:13-17). PT i Bu çalışmada göreli fiya düzeyi ( ), uris gönderen ülke ile Türkiye nin Tükeici Fiya Endeksleri oranının reel döviz kuru ile ayarlanmasıyla elde edilmişir. Tükeici Fiya Endeksi ile döviz kuru verileri OECD veri abanından elde edilmişir. Burada göreli fiya düzeyi aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmışır (Akış, 1998; Aslan vd., 2009; Munoz, 2006; Munoz, 2007; Proença ve Soukiazis, 2005). PT i = CPI origin CPI TR * ER TR / Origin Turizm alebi sadece ev sahibi ülkenin fiya düzeyine bağlı değil aynı zamanda uris gönderen ülkenin fiya düzeyine de bağlıdır. Örneğin uris gönderen ülkenin fiya düzeyinin arması poansiyel urislerin alım gücünü azalarak urizm alebini olumsuz yönde ekileyebilmekedir. Diğer arafan ev sahibi sbd.anadolu.edu.r 49

8 Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı ülkede fiya düzeyinin arması ikame ekisi meydana geirmeke ve poansiyel urislerin urizm aleplerinin diğer rakip ülkelere kaymasına neden olmakadır (Proença ve Soukiazis, 2005:7). Bu çalışmada urizmde Türkiye nin rakibi olarak seçilen ülkelerin; Yunanisan, İspanya ve Porekiz in göreli fiya düzeyleri, ikame ekisini görebilmek için açıklayıcı değişken olarak modele dahil edilmişir. Türkiye de oellerin doluluk oranının oralama olarak % 35 civarında olması nedeniyle yaak kapasiesi modele dahil edilmemişir. Turizm alep modellerinde kullanılan diğer bir açıklayıcı değişken olan ulaşım masrafları, veri eksikliği nedeniyle analiz dışında bırakılmışır. Tüm bu nedenlerden dolayı oluşurulan alep denkleminde, gelir düzeyi ve göreli fiya düzeyi açıklayıcı değişkenler olarak alınmışır yılındaki Marmara Depremi nin ekisini görebilmek için kukla değişken olarak modele ilave edilmişir. Aşağıda Model 1, Model 2 ve Model 3 olmak üzere üç ade alep denklemi oluşurulmuşur. Ln d, i, β 1 + β 2 Ln gdp i, + β3 Ln rpi, + ε i = (Model 1) Ln d i, = β 1 + β 2 Ln gdp i, + β3 Ln rpi, + β 4 Ln gr + β5 Ln sp + β 6 Ln pg + ε i, Ln di, = β 1 + β 2 Ln gdp i, + β3 Ln rpi, + β 4 Ln gr + β5 Ln sp + (Model 2) β 6 Ln pg β 7 dm99 + ε, + (Model 3) i Denklemler, çif-logarimik doğrusal denklem sisemidir. Yukarıdaki denklemlerde; d i : zamanında i ülkesinden Türkiye ye gelen uris sayısı, d : zamanında i ülkesinden Türkiye ye gelen uris sayısı, i gdp i, : zamanında i ülkesinin Saın Alma Gücü Pariesi ne göre Gayri Safi Yuriçi Hasıla, rp i, : zamanında i ülkesi ile Türkiye arasındaki göreli fiya düzeyi, gr sp pg : Türkiye ile Yunanisan arasındaki göreli fiya düzeyi, : Türkiye ile İspanya arasındaki göreli fiya düzeyi, : Türkiye ile Porekiz arasındaki göreli fiya düzeyi, dm 99 : 1999 Marmara Depremi, ε i, : haa erimi olarak ifade edilmekedir dönemi ve küresel krizin dışlandığı dönemi için 24 OECD ülkesinden Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebini ahmin emek için panel veri yönemleri uygulanmışır. Panel veri sei kullanımının pek çok avanajı vardır. Öncelikle panel veri, yalnızca kesi veri ya da zaman serisinde gözlenemeyen ekilerin modele dahil edilmesine olanak verir, ayrıca bireysel heerojenlik konrol edilebilir. Panel veri yönemi daha fazla bilgi verir ve daha fazla farklılaşma sağlar. Bununla birlike daha düşük çoklu doğrusallık (mulicollinereariy), daha yüksek serbeslik derecesi ve daha fazla ekinliğe olanak verir (Balagi, 2005: 4-6). 50

9 Cil/Vol.: 13 - Sayı/No: 1 (43-54) Panel veri yönemi üç çeşi ahmin olanağı sunar. Eğer kesi veriler arasında farklılaşırma yoksa yani her bir kesi veri için ek bir sabi erim varsa havuzlanmış veri yönemi (pooled model) ile ahmin yapılabilir. Ancak her bir kesi veri için farklı bir sabi erim söz konusu olabilir. Eğer modellenmemiş heerojenlik durumu varsa yani her bir kesi veri ayrı bir sabi erime sahipse ve aynı zamanda gözlemlenmeyen heerojenlik değişkenlerle korelasyon halindeyse, havuzlanmış veri yöneminin seçilmesi ahmin edicilerin sapmalı ve uarsız olmasına neden olur. Bu durumda sabi ekiler modeli (fixed effecs model) (LSDV) ercih edilmelidir. Eğer gözlemlenmeyen heerojenlik değişkenlerle korelasyon halinde olmayıp haa erimi ile korelasyon halindeyse bu durumda rassal ekiler modeli (random effecs model) (GLS) ercih edilebilir (Grenee, 2003: 285). Bulgular Çalışmada havuzlanmış veri yönemi, sabi ekiler modeli ve rassal ekiler modeli ayrı ayrı uygulanmışır. Havuzlanmış model ve sabi ekiler modelinden hangisinin uygun model olduğuna karar verebilmek Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi için Chow esi yapılmışır. Chow esinde boş hipoezin kabul edilmesi durumunda havuzlanmış model geçerli olmakadır. Boş hipoezin reddi durumunda ise uygun modelin sabi ekiler modeli olduğu anlaşılmakadır. Tes sonucu sabi ekiler modelinin ercih edilmesi gerekiğini gösermekedir. Sabi ekiler ve rassal ekiler modelleri arasında karar verebilmek için Hausman spesifikasyon esi uygulanmışır. Hausman spesifikasyon esinde boş hipoezin kabul edilmesi rassal eki modelinin varlığına, reddedilmesi ise sabi eki modelinin varlığına işare emekedir. Hausman es sonucuna göre bireysel ekinin açıklayıcı değişkenle korelasyon halinde olduğu sonucuna ulaşılmış yani boş hipoez reddedilmişir. Tes sonuçları ve modelde kullanılan ülkelerin belirli bir grup ülkesi olmaları da göz önünde bulundurularak sabi ekiler modelinin uygun model olduğuna karar verilmişir. Çalışmada kullanılan urizm alep denklemleri sabi ekiler modeli ahmin sonuçlarından elde edilen kasayılar üzerinden yorumlanmışır. Tablo 4, Model (1), Model (2) ve Model (3) ün sabi ekiler modeli ahmin sonuçları ile Chow esi ve Hausman spesifikasyon esi sonuçlarını gösermekedir. Tablo 4. Sabi Ekiler Modelinin Tahmin Sonuçları ( ) Modeller Değişkenler Model(1) Model(2) Model(3) Ln(gdp) (15.969)* (10.301)* (9.173)* Ln(rp) (6.203)* (4.475)* (4.224)* Ln(gr) (-2.225)** (-3.686)* Ln(sp) (-0.621) Ln(pg) (2.01)** (2.874)** dm (-7.296)* Chow Tesi Hausman Spesifikasyon Tesi *, ** sırasıyla %1 ve %5 anlamlılık düzeylerini gösermekedir. Turizm alebine yönelik yapılmış çalışmalarda gelir elasikiyeinin çoğunlukla birden büyük olduğu gözlenmekedir. Bu durum urizmin lüks bir mal olmasından kaynaklanmakadır. Bu analizde de urizm alebinin gelir esnekliği üm modellerde birden büyük çıkmışır. Elde edilen kasayılar sırasıyla (2.448), (2.452) ve (2.115) dir. Bu durum OECD ülkelerinin ekonomik durumunun Türkiye ye yönelik urizm alebini belirlemede önemli bir fakör olduğunu gösermekedir. sbd.anadolu.edu.r 51

10 Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı Göreli fiya düzeyi ile urizm alebi arasında negaif yönlü bir ilişki vardır. Bu ikisadi olarak beklenen bir sonuçur. Ancak elde edilen sonuç, göreli fiya düzeyi ile urizm alebi arasında poziif yönlü bir ilişki olduğunu gösermişir. Bu durum da, fiya düzeyinde meydana gelecek yüzde birlik bir arış, OECD ülkelerinden Türkiye ye yönelik olan urizm alebini yüzde birden daha az arıracakır. Elde edilen kasayının poziif çıkmasını, OECD ülkelerinin gelir düzeyinin Türkiye nin gelir düzeyinden yüksek olmasıyla ve Türkiye de uygulanan döviz kuru poliikasının sonucu olarak açıklayabiliriz. Turizmde Türkiye nin rakibi olarak ifade edilen Yunanisan, İspanya ve Porekiz in ikame ekisi Model (2) ve Model (3) ile incelenmişir. Model (2) de İspanya ya ai sonuçlar anlamlı çıkmamışır. Yunanisan için ikame ekisi negaif bulunmuşur. Porekiz için ikame ekisi ise poziif ve birden büyük elde edilmişir. Bu durumda Porekiz de fiya düzeyindeki yüzde birlik bir arış Türkiye ye olan urizm alebini yüzde arırdığı söylenebilir. Marmara Depremi nin kukla değişken olarak ilave edildiği Model (3) sonuçları ise 1999 depreminin urizm alebini olumsuz yönde ekilediğini gösermekedir. Ayrıca Model (2) de görüldüğü gibi Model (3) de de İspanya nın ikame kasayısı anlamlı çıkmamışır. Yunanisan ın ikame kasayısı ise negaif ( ) olarak bulunmuşur. Yani Yunanisan ın fiya düzeyindeki yüzde birlik bir arış Türkiye ye yönelik urizm alebini yüzde düşürmekedir. Bu durumda, Türkiye nin Yunanisan a ikame olmadığı söylenebilir. Porekiz in ikame kasayısı ise poziif ve birden büyük olarak bulunmuşur. Porekiz in urizmi, Türkiye nin urizmine alernaif olduğu şeklinde yorumlanabilir. Yaşanan küresel kriz yılları (2009 ve 2010 yılları) veri seinden çıkarılarak dönemi için ayrı ahmin yapılmışır. Tablo 5, dönemi ahmin sonuçlarını vermekedir. Tablo 5. Sabi Ekiler Modelinin Tahmin Sonuçları ( ) Modeller Değişkenler Model(1) Model(2) Model(3) Ln(gdp) (14.448)* (-9.348)* (-8.357) Ln(rp) (4.666)* (-3.870)* (-3.744)* Ln(gr) (-0.420)** (-2.074)* Ln(sp) (-0.175) (0.938)* Ln(pg) (0.14)** (1.320)*** dm (-6.566)* Chow Tesi Hausman Spesifikasyon Tesi *, ** sırasıyla %1 ve %5 anlamlılık düzeylerini gösermekedir. Kriz yılları dışlandığında Yunanisan, İspanya ve Porekiz in ikame kasayıları düşmekedir. Model (2) ye göre, Türkiye ve Yunanisan (İspanya) arasındaki göreli fiya düzeyinin yüzde 1 düşmesinin Türkiye ye yönelik urizm alebini yüzde (yüzde 0.084) arırdığı, Türkiye ve Porekiz in göreli fiya düzeyinde yaşanan yüzde birlik bir arışın ise Türkiye deki urizm alebini yüzde arırdığı sapanmışır. Diğer bir ifadeyle Yunanisan ve İspanya ile Türkiye nin ikame olmadığı faka Porekiz ile ikame olduğu sonucuna varılmışır. Sonuç Bu çalışmada 24 OECD ülkesinden Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebinin belirleyenleri dönemi ve dünyada yaşanan küresel kriz nedeniyle son iki yıl dışlanarak alınan dönemi olmak üzere iki dönem için araşırılmışır. İki yılın dışlanmasının nedeni yaşanan ekonomik krizin ekisini görmek içindir. Panel veri yönemi kullanılarak yapılan çalışmada farklı değişkenler kullanılarak üç model oluşurulmuşur. 52

11 Cil/Vol.: 13 - Sayı/No: 1 (43-54) Bu çalışmada Türkiye ye yönelik uluslararası urizm alebinin en önemli belirleyenin gelir değişkeni olduğu sonucuna varılmışır. Bu sonuç OECD ülkelerinin ekonomik durumlarının Türkiye ye yönelik urizm alebini belirlemede önemli bir fakör olduğunu gösermekedir. Ayrıca göreli fiya düzeyi ile urizm alebi arasında poziif yönlü ilişki bulunmuşur. Ancak Türkiye de fiya düzeyinin yükselmesinin Türkiye ye yönelik urizm alebini arırıyor olması ikisadi olarak beklenenin aksidir. Bu durumu OECD ülkelerinin gelir düzeyinin Türkiye nin gelir düzeyinden yüksek olmasıyla ve Türkiye de uygulanan kur poliikasının sonucu olarak açıklayabiliriz dönemi ve dönemi ahmin sonuçları incelendiğinde Yunanisan, İspanya ve Porekiz in ikame esneklik kasayıları farklılık gösermekedir dönemi sonuçları İspanya için anlamlı bulunmamışır. Kriz yılları dışlandığında elde edilen sonuç ise İspanya ile Türk urizmi arasında ikame ekisinin olmadığını gösermekedir. Yunanisan ın ikame kasayısı negaif yönlüdür ve kriz yılları dışlandığında kasayı mulak değerce düşüş gösermekedir. Bu durum Yunanisan ile Türk urizmi arasında ikame ekisinin olmadığını yansımakadır. Porekiz ile Türk urizmi arasında ikame ekisi bulunmuşur. Yani, Porekiz ile Türkiye arasındaki göreli fiyalarda meydana gelen yüzde birlik bir arış, Türkiye ye yönelik urizm alebini % arırmakadır dönemi ve dönemi karşılaşırıldığında ise yaşanan kriz, ikame esneklik kasayısının değerini arırmışır. Kısaca Türkiye son yirmi yılda urizmde büyük aılım gerçekleşirerek dünyada ön sıralara ırmanmaya başlamışır. Ancak uluslararası urizminde rekabe çok armışır. Bu nedenle Türkiye urizm alebini arırmak ve OECD ülkelerinin urizm pazarından daha fazla pay almak için OECD ülkelerinin gelir düzeylerini dikkae alarak ülkeye daha fazla uris çekemeye yönelik bazı çalışmalar yapılmalıdır. Türkiye nin sahip olduğu doğa ve arihi güzellikler daha iyi anıılmalı ve Türkiye çeşili uluslararası organizasyonlarda yer almalıdır. Rakip ülkelerin urizmine (Yunanisan ve İspanya vb. gibi) ikame ekisi sağlayacak uris memnuniyeine yönelik çeşili ürün ve hizmeleri en iyi şekilde (güvenlik, hijyen, çevre emizliği, gıda güvenliği ve çeşililiği, ulaşım kolaylığı vb.) sağlamalı ve organize emelidir. Ayrıca AB ülkelerinde yaşanan kriz nedeniyle Türkiye ye gelen uris sayısının ve urizm gelirlerinin azalmaması için hem fiya hem de kalieye dayalı rekabei sağlayacak bölge dinamiklerine uygun yeni ürün ve olanaklarını ve urizmini Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi çeşilendirerek ( kongre urizmi, golf urizmi, ya urizmi, yayla ve kır urizmi, ermal urizmi vb.) uluslararası pazara sunmalıdır. Kaynakça Akış, S., (1998). A Compac Economeric Model of Tourism Demand for Turkey, Tourism Managemen, 19(1): Akürk, T., (2006). Tourism Demand for Turkey: Models, Analysis and Resuls, Middle Eas Technical Universiy, Insiue of Applied Mahemaics: Ankara. Amaral, T.P. ve Munoz, T.G., (2000). An Economeric Model for Inernaional Tourism Flows o Spain, Applied Economic Leers, 7(8): Aslan, A., Kula, F. ve Kaplan, M., (2009). Inernaional Tourism Demand for Turkey: A Dynamic Panel Daa Approach, Research Journal of Inernaional Sudies, 9: Balagi, H.B., (2005). Economeric Analysis of Panel Daa, Third Ediion, John Wiley & Songs Ld.:Wes Sussex, England. DPT Müseşarlığı, (2006). Dokuzuncu Kalkınma Planı ( ) Türk Turizm Özel İhisas Komisyonu Raporu, hp://plan9.dp.gov.r/oik49_ urizm/49urim.pdf (erişim arihi 24. Kasım. 2011). Egeli, H. A., (1997). Türk Turizminin Dış Ticare ve Sekörlerarası Bağlanılar Açısından Değerlendirilmesi, Ankara Üniversiesi SBF Dergis,i 52(1): Eila, Y., ve Einav, L., (2004). Deerminans of Inernaional Tourism: A Three-Dimensional Panel Daa Analysis, Applied Economics, 36: Greene, W.H., (2003). Economeric Analysis, Fifh Ediion, Upper Saddle River: Prenice Hall. Halıcıoğlu, F., (2004). An ARDL Model of Aggregae Tourism Demand for Turkey, Global Business and Economics RewiewAnhology, İçöz, O., (2005). Turizm Ekonomisi, 3. Baskı, Turhan Kiabevi: Ankara. İçöz, O., Var, T., ve Kozak, M., (1997). Tourism Demand in Turkey, Annals of Tourism Research, 25(1): sbd.anadolu.edu.r 53

12 Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı Kaafono, R. ve Gounder, A., (2004). Modelling Tourism Demand in Fiji, Economics Deparmen Reserve Mank of Fiji Suva, Working Paper 2004/01. Kozak, N., Kozak, M. A. ve Kozak, M., (2001). Genel Turizm İlkeler ve Kavramlar, Gözden Geçirilmiş 5. Baskı, Deay yayıncılık: Ankara. Ledesma F,J., Navarro, M. ve Perez, J.V., (1999). The Panel Daa and Tourism Demand. The Case of Tenerife, Fundacion de Esudios de Economica Aplicada, Documeno de Trabajo Lim, C., (1997). Review of Inernaional Tourism Demand Models, Annals of Tourism Research, 24(4): Mervar, A. ve Payne, J. E., (2007).. An Analysis of Foreign Tourism demand for Croaion Desinaions: Long-Run Elasiciy Esimaes, Radni Maerijali EIZ-a EIZ Working Papers EIZ-WP Munoz, T.G., (2006). Inbound Inernaional Tourism Demand o Canary Island: A Dynamic Panel Daa Model, Tourism Managemen, 28(2): Munoz, T.G., ve Marin, L.F.M., (2006). Tourism in Balearic Islands: A Dynamic Model for Inernaional Demand for Using Panel Daa, Tourism Managemen, 28(5): Munoz, T.G., (2007). German Demand for Tourism in Spain, Tourism Managemen, 28(1): OECD Saisics, hp://sas.oecd.org/index.aspx (erişim arihi: 21.Eylül. 2011). Olalı, H. ve Timur, A., (1986). Turizmin Türk Ekonomisindeki Yeri, Ofse Mabaacılık: İzmir. Önder, A. Ö., Candemir, A. ve Kumral, N., (2009). An Empirical Analysis of he Deerminans of Inernaional Tourism Demand: The Case of İzmir, European Planning Sudies, 17(10): Proença, S. A. ve Soukiazis, E., (2005). Demand for Tourism in Porugal: A Panel Daa Approach, Documeno De Trabalho/Discussion Paper (February) 29. Surugiu, C., Leiao, N.C. ve Surugiu, M.R., (2011). A Panel Daa Modelling of Inernaional Tourism Demand: Evidences for Romania, Ekonomska israzivanja, 24(1): T.C. Başbakanlık Yaırım Desek ve Tanıım Ajansı, Türkiye Turizm Sekörü Raporu, hp:// Documens/TURIZM.SEKTORU.pdf (erişim arihi: 11. Kasım. 2011). T.C. Külür ve Turizm Bakanlığı. hp://www.kulur. gov.r/tr/belge/1-13/urizm.hml (erişim arihi: 3. Ekim. 2011). Türkiye Seyaha Acenaları Birliği (TURSAB). hp://www.ursab.org.r/r (erişim arihi: 3. Ekim. 2011). Türkiye Turizm Sraejisi 2023, Eylem Planı ( ). hp://www.kulur.gov.r/tr/dosya/ /h/sraejisi2023.pdf (erişim arihi: 9. Kasım. 2011). UNWTO, World Tourism Baromeer 2010 (February). hp://www.unwo.org/facs/eng/baromeer. hm (erişim arihi: 7. Kasım. 2011). UNWTO, World Tourism Baromeer hp:// mk.unwo.org/sies/all/files/pdf/unwo_barom11_1_key_rends_web_en.pdf (erişim arihi: 7. Kasım. 2011). UNWTO, Tourism Highlighs hp://www. unwo.org/facs/eng/pdf/highlighs/unwto_ Highlighs02_en_HR.pdf (erişim arihi: 01 Ekim 2012). UNWTO, Tourism Highlighs hp://www. unwo.org/facs/eng/pdf/highlighs/unwto_ Highlighs10_en_HR.pdf (erişim arihi: 5 Eylül. 2011). UNWTO, Tourism Highlighs 2011, hp://www. unwo.org/facs/eng/highlighs.hm (erişim arihi: 21 Kasım. 2011). World Economic Forum 2011, Travel and Tourism Compeiiveness Repor hp://www3.weforum. org/docs/wef_traveltourismcompeiiveness_repor_2011.pdf (erişim arihi: 23. Kasım. 2011). World Tourism Organisaion (UNWTO), hp://unwo.org/en (erişim arihi: 03 Ekim. 2011). World Travel and Tourism Council (WTTC),hp://wc.org World Developmen Indicaors Online Daabase, (erişim arihi: 03. Ekim. 2011). 54

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA

FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2009, C.14, S.1 s.99-114. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2009, Vol.14,

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANABİLİM DALI TURİZM SEKTÖRÜNDE TALEP TAHMİNİ İÇİN YAPAY SİNİR AĞLARI KULLANIMI VE DİĞER YÖNTEMLERLE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ (ANTALYA

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz

Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi

Yaz Saati Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Getirisine Etkisinin Test Edilmesi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 10 Sayı: 4 Ekim 2010 ss. 1139-1153 Yaz Saai Uygulaması Anomalisinin İMKB 100 Endeks Geirisine Ekisinin Tes Edilmesi Tesing he Effec of he Dayligh Saving Time

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports

Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracatı Üzerindeki Etkileri The Effects of European Debt Crisis on Turkey s Exports 486 INTERNATIONAL CONFERENCE ON EURASIAN ECONOMIES 2013 Avrupa Borç Krizinin Türkiye nin İhracaı Üzerindeki Ekileri The Effecs of European Deb Crisis on Turkey s Expors Prof. Dr. Bedriye Tunçsiper (Balıkesir

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI?

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2004/7 hp://www.ek.org.r TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? Orhan Karaca Nisan, 2004 TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi

İMKB 100 endeksindeki kaldıraç etkisinin ARCH modelleriyle iki alt dönemde incelenmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:41, Sayı/No:, 1, 14-6 ISSN: 133-173 www.ifdergisi.org 1 İMKB 1 endeksindeki kaldıraç

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

TÜREN-GÖKMEN-TOKMAK TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ

TÜREN-GÖKMEN-TOKMAK TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ Ufuk TÜREN 1 Yunus GÖKMEN 2 İsmail TOKMAK 3 ÖZET İnerne dünyayı küçük bir köy kadar kolay ulaşılabilir hâle

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

Siyasal Katılmayı Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma: Tavşanlı - Kütahya Örneği. Hasan DURAN

Siyasal Katılmayı Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma: Tavşanlı - Kütahya Örneği. Hasan DURAN Siyasal Kaılmayı Ekileyen Fakörler Üzerine Bir Araşırma: Tavşanlı - Küahya Örneği Hasan DURAN Öze: Demokraik bir devlee bireyler, siyasal alanla ilgili eylemlere kaılır, siyasal mekanizmaları ekiler ve

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi

8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi 8.Ders(EK) Zaman Serileri Analizi SPSS Projec: Airline Passengers daa se is used for various analyses in his online raining workshop, which includes: Times series analysis [building ARIMA models] Proje:

Detaylı

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI Cenral Bank Review Vol. 11 (July 211), pp.15-28 ISSN 133-71 prin / 135-88 online 211 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

2. Demiryolu, Hafif Raylı Sistemler, Altyapı ve Lojistik Fuarı

2. Demiryolu, Hafif Raylı Sistemler, Altyapı ve Lojistik Fuarı www.eurasiarail.eu 2012 2. Demiryolu, Hafif Raylı Sisemler, Alyapı ve Lojisik Fuarı 2012 08-10 MART İsanbul Fuar Merkezi, Yeşilköy, İsanbul / Türkiye FUAR SONUÇ RAPORU BU FUAR 5174 SAYILI KANUN GEREĞİNCE

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği

Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Volume 5 Number 4 2014 pp. 71-88 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Global Finansal Krizde Kredi Marjı: Japon Tahvil Piyasası Örneği Aydın Yüksel a Aslı Yüksel b Öze: Bu makale Ağusos 2007 arihinde oraya

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

ALTIN FİYATLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN TESPİTİ ÜZERİNE: MGARCH MODELİ İLE BİR İNCELEME

ALTIN FİYATLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN TESPİTİ ÜZERİNE: MGARCH MODELİ İLE BİR İNCELEME ALTIN FİYATLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN TESPİTİ ÜZERİNE: MGARCH MODELİ İLE BİR İNCELEME ÖZET Prof.Dr.Cengiz TORAMAN Balıkesir Üniversiesi, İİBF,İşleme Bölümü Cengizoraman4@yahoo.com Öğr.Gör.Çağaay BAŞARIR

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3]

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] Ek Karar 5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] KARAR NO Y 2005/3 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri Ülkemizin bilim ve teknoloji performansı, aşağıdaki

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ Kemal Gürüz Atılım Üniversitesi 12 Mart 2012 Yirmi beş yaş üstü nüfus içinde ortaöğrenim görmüş olanların oranı, %. 2007.

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI

T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI AVRUPA BİRLİĞİ ORTAK TARIM POLİTİKASI VE ÜYE ÜLKELERİN TARIM POLİTİKALARININ YAKINSAMASI:POLONYA ÜLKE ÖRNEĞİ Harun UÇAK DOKTORA

Detaylı

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ T. C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANA BİLİM DALI İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ DOKTORA TEZİ DANIŞMAN YRD.DOÇ. DR. AHMET AY HAZIRLAYAN

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 ULUSLARARASI YATIRIMCILAR DERNEĞİ 16.10.200.2006 İSTANBUL DÜNYADA DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR (milyar $) 1600 1400 1396 1200 1092 1000 800 693 826 716 710 916 600 400 331

Detaylı

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI İÇERİK -Karşılıklı Tanıma Anlaşması (MRA) Nedir? -Karşılıklı Tanıma Anlaşmaları

Detaylı

Balassa-Samuelson Hipotezinin İçsel Aktarım Mekanizmasının Türkiye Ekonomisi İçin Test Edilmesi

Balassa-Samuelson Hipotezinin İçsel Aktarım Mekanizmasının Türkiye Ekonomisi İçin Test Edilmesi Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:19. Sayı:2. Aralık 2015 ss.81-99 Balassa-Samuelson Hipoezinin İçsel Akarım Mekanizmasının ürkiye Ekonomisi İçin es Inernal Mechanism of Balassa-Samuelson Hypohesis

Detaylı

YABANCI ZİYARETÇİ SAYISININ TAHMİNİNDE BOX- JENKINS MODELİ, WINTERS YÖNTEMİ VE YAPAY SİNİR AĞLARIYLA ZAMAN SERİSİ ANALİZİ

YABANCI ZİYARETÇİ SAYISININ TAHMİNİNDE BOX- JENKINS MODELİ, WINTERS YÖNTEMİ VE YAPAY SİNİR AĞLARIYLA ZAMAN SERİSİ ANALİZİ YABANCI ZİYARETÇİ SAYISININ TAHMİNİNDE BOX- JENKINS MODELİ, WINTERS YÖNTEMİ VE YAPAY SİNİR AĞLARIYLA ZAMAN SERİSİ ANALİZİ 62 Arş. Grv. Emrah ÖNDER İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Arş. Grv. Özlem HASGÜL

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006)

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) Ahme AY * Şerife ŞAYLAN ** İsmail KOÇAK *** Öze Bu çalışma, reel döviz kuru ile çıkı düzeyi arasındaki nedensellik ilişkisini

Detaylı

Türkiye de Ulaştırma Hizmetleri Endeksi. Transportation Services Index for Turkey

Türkiye de Ulaştırma Hizmetleri Endeksi. Transportation Services Index for Turkey Türkiye de Ulaşırma Hizmeleri Endeksi Muheşem KAYNAK * ve Merer MERT ** ÖZET Ulaşırma sekörünün önemli bir bileşeni aşımacılık faaliyeleridir. Taşımacılık faaliyeleri ise ürev alep nieliğinde olduğundan

Detaylı

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim) Rapor No: 212/23 Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (211/212 Ekim) Kasım 212 OSD OICA Üyesidir OSD is a Member of OICA 1. Otomobil Pazarı AB (27) ve EFTA Ülkeleri nde otomobil pazarı 211 yılı

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU?

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? Doç. Dr. Harun TERZİ Karadeniz Teknik Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü Öğreim Üyesi 618 Trabzon Tel : (462) 3773311 Fax : (462) 3257281 e-mail : herzi@ku.edu.r

Detaylı

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim

İMKB de Fiyat-Hacim İlişkisi - Asimetrik Etkileşim YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:009 Cil:6 Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA İMKB de Fiya-Hacim İlişkisi - Asimerik Ekileşim Yrd. Doç. Dr. Koray KAYALIDERE Celal Bayar Üniversiesi,U.B.Y.O., Bankacılık

Detaylı

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004)

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004) Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8 (2) 28: 843-86 GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-24) THE ANALYSIS OF EFFICIENCY AN TOTAL FACTOR PROUCTIVITY

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı