Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences"

Transkript

1 Pamukkale Ünverstes Mühendslk Blmler Dergs Pamukkale Unversty Journal of Engneerng Scences Çok ölçütlü karar verme yöntemler le atık bertaraf frması seçm Selecton of dsposal contractor by mult crtera decson makng methods Cenker KORKMAZER 1, Ezg AKTAR DEMİRTAŞ 2*, Doğan EROL 2 11 Hava İkmal Bakım Merkez Komutanlığı, Eskşehr, Türkye 2Endüstr Mühendslğ Bölümü, Mühendslk-Mmarlık Fakültes, Eskşehr Osmangaz Ünverstes, Eskşehr, Türkye Gelş Tarh/Receved: , Kabul Tarh/Accepted: * Yazışılan yazar/correspondng author do: /pajes Araştırma Makales/Research Artcle Öz Tehlkel atıklar, fzksel ve kmyasal özellkler nedenyle uygunsuz depolanması, bertaraf edlmes ve taşınması halnde, nsanı ve çevrey tehdt eden maddelerdr Çeştl faalyetler sonucu bu maddeler atık olarak üreten şletmelern çoğunlukla kendlerne at güvenl bertaraf sstemler bulunmamaktadır Ayrıca şletmeler, yüklenc frmaları seçerken çoğu kez yeternce dkkatl davranmamaktadır Yüklenc frma seçmne etk eden ve kend aralarında çelşeblen brçok ntel ve ncel ölçüt bulunmaktadır Yapılan çalışmanın amacı, tehlkel atık üreten br şletmeye bu atıkları ekonomk ve zararsız olarak uzaklaştırablen uygun yüklency seçmesnde yardımcı olablmektr Çalışmada Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) yöntemlernden brs olan ve lteratürde yaygın olarak kullanılan Analtk Serm Sürec (ASS) le yüklenc frmaların ağırlıkları hesaplanmıştır İzleyen aşamada se kurulan br matematksel model desteğnde; hang tehlkel atık türünün hang yüklencye verlmes gerektğ belrlenmştr Bahsedlen bütünleşk yaklaşım bu konuda çalışacak benzer şletmelere rehberlk edecektr Anahtar kelmeler: Tehlkel atık yönetm, Yüklenc seçm, Çok ölçütlü karar verme, Analtk serm sürec Abstract Hazardous waste s substance that threaten people and envronment n case of mproper storage, dsposal and transport due to ts concentraton, physcal and chemcal propertes Companes producng hazardous waste as a result of several actvtes mostly do not have any own dsposal facltes In addton, they do not pay attenton enough to determne the rght contractor as a dsposal faclty On the other hand, there are varous qualtatve and quanttatve crtera affectng the selecton of the contractor and conflctng wth each other The am of the performed study s to assst one of these companes producng hazardous waste n the selecton of the best contractor that elmnates hazardous waste economc and harmless way In the study, contractor weghts n percentage s calculated by usng Analytc Network Process (ANP) as one of the mult-crtera decson makng (MCDM) methods and wdely used n the lterature whch consders both qualtatve and quanttatve crtera In the next step, by the help of the mathematcal model, contractors that wll be gven whch type of hazardous waste are dentfed Ths ntegrated approach can be used as a gude for smlar frms Keywords: Hazardous waste management, Contractor selecton, Mult-crtera decson makng, Analytc network process 1 Grş Üretmn hızla artması ve endüstr devrm le brlkte atıklar nsan sağlığı ve çevrey cdd olarak tehdt eder hale gelmştr Günümüzde büyüyen ve çeştlenen ekonomye paralel olarak yükselen refah sevyes de, nsanları daha fazla tüketme zorlamaktadır Üretm ve tüketm faalyetler sonucu ortaya çıkan, nsan ve çevreye zarar verecek şeklde doğrudan veya dolaylı bçmde alıcı ortama verlmes sakıncalı olan maddeler atık olarak smlendrlr Atık yönetm, son yılların en popüler konularından br olmasına rağmen, ülkemzde gerek konunun yen fark edlmş olması, gerekse bugüne değn atık yönetm kavramının sadece yerel yönetmlern br sorunuymuş gb algılanması sebebyle ortaya konmuş çalışmaların sayıca az olduğu görülmüştür Battal [1] Türkye dek mevcut atık yönetmnn durumunu, dünyadan ve Türkye den örnekler ışığında ncelemştr Avrupa Brlğ adaylığı uyum sürecnde, atık konusunda yapılan proje ve çalışmalara destek vermek amacıyla mevcut durumdak ve gelecektek planların kuvvetl ve zayıf noktalarının altını çzmştr Tehlkel atık; türü, doğası ve mktarı gereğ nsan sağlığı, hava veya su kaltes üzernde rsk teşkl eden, patlayıcı veya yanıcı özellkl, bulaşıcı hastalık yaratan patojenlern gelşmesne elverşl atıklardır Tehlkel atıklar, katı atıklarla brlkte bertaraf edlemedkler gb toksk, kanserojen maddeler htva ettklernden mutasyona sebep olablen zararlı atıklardır Dğer taraftan tehlkel atıklar ağır metaller ve radyoaktf maddeler çereblrler Bunların dğer atık türlernden farklı ve özel şlemlere tab tutulmaları zorunludur Tehlkel atıkların çevre ve nsan sağlığına etksz hale getrleblmes çn br takım özel şlemlere tab tutulması gerekmektedr Ülkemzde bu şlemler Çevre ve Şehrclk Bakanlığı tarafından lsanslandırılmış tesslerde gerçekleştrlmektedr Ayrıca atıkların bu tesslere taşınması sırasında kullanılan araçlar br takım özel eklentlerle donatılmış ve TSE ve Çevre ve Şehrclk İl Müdürlükler tarafından lsanslandırılmıştır Lsanslı frmalar dışında tehlkel atıkların taşınması ve şlenmes yasaktır [2] Tehlkel atık yönetmnde atık bertaraf frması seçm ntelksel ve ncelksel brçok faktörü çeren br problemdr Dolayısı le tehlkel atıkları bertaraf edecek olan frmanın belrlenmes Çok Ölçütlü Karar Verme (ÇÖKV) sürecn gerektrr ÇÖKV, genellkle sonlu sayıda seçenekten oluşan br kümeden en az k ölçüte göre, sonlu sayıda seçeneğn seçlmes, sıralanması, sınıflandırılması, öncelklendrlmes veya elenmesdr Değerlendrme, ntel veya ncel değerler alablen, brbrler le çelşen ve aynı ölçü brmn kullanmayan çok sayıda ölçüt le yapılır Brbryle çelşen ölçütler, sınırlı ya da sınırsız sayıdak seçenek set, ölçüt ağırlıkları gb brçok unsurun bulunduğu br sstemde ÇÖKV problemlernn çözümü de zorlaşmaktadır [3] Bu problemler çözeblmek çn çeştl 305

2 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol araştırmacılar tarafından brçok yöntem gelştrlmştr Her br yöntemn kendne özgü karakterstk özellğ, çözüm şekl, üstün ve zayıf yönler bulunmaktadır Problem tanımlandıktan sonra, problemn yapısı ve ulaşılmak stenen amaç dkkate alınarak en y yöntem belrlenmeldr Atık yönetm konusunda ÇÖKV yöntemlern kullanan çalışmalara lşkn güncel lteratür çalışmaları mevcuttur Soltan ve dğ [4] tarafından kentsel katı atıkların yönetm konusunda ÇÖKV yöntemlern kullanan çalışmalara lşkn güncel br lteratür taraması sunulmuştur İlgl taramada 68 yayın amaçlarına ve kullandıkları yöntemlere göre gruplanmıştır Genellkle yazarların, atık tesslernn yer seçm ve en uygun atık yönetm stratejsnn belrlenmes konusunda çalıştıkları ve yaygın olarak sıralama yerne öncelklendrme yapan Analtk Hyerarş Sürec (AHS) ve Analtk Serm Sürec (ASS) gb yöntemler terch ettkler vurgulanmıştır Aynı çalışmada, AHS/ASS, TOPSIS, ELECTRE ve PROMETHEE gb brçok ÇÖKV yöntemnn avantaj ve dezavantajlarından da bahsedlmştr Yılmaz ve dğ [5] tehlkel madde taşımacılığı konusunda 2005 sonrası yapılan 88 çalışmayı rsk, rotalama, rotalama ve çzelgeleme, acl yardım, şebeke tasarımı ve kaza analz başlıkları altında sınıflandırmıştır Atık bertaraf frmaları çn uygun yer seçmn dkkate alan çalışmalardan bazıları zleyen paragrafta özetlenmştr: Beltran ve dğ [6] İspanya nın Valenca şehrnde, kentsel katı atık tess çn en y yer ASS yöntem le belrlemştr Çalışmalarında 6 aday yer ve 21 ölçütü gruplandırarak kullanmışlardır Eskandar ve dğ [7], yapmış oldukları çalışmalarında, İran ın Marvdasht bölges çn, en y katı atık bertaraf yer seçmn çevresel, ekonomk ve sosyokültürel bakış açılarıyla gerçekleştrmeye çalışmışlardır Çalışmalarında, Entegre ÇÖKV yaklaşımını kullanmışlardır Atık yönetm stratejlernn değerlendrldğ çalışmalar se aşağıda özetlenmştr: Kulaç [8] Ekm 2005-Hazran 2006 dönemnde, Eskşehr Tepebaşı Beledyes çnde yer alan 32 mahalledek katı atıkların ger kazanım programının oluşturulmasıyla lgl 6 tane ger kazanım senaryosu oluşturmuş, en y senaryoyu ASS yöntem le belrlemştr Ohman ve dğ [9] katı atık bertaraf etme seçeneklern değerlendrrken kullandıkları temel ölçütler fnans, çevre, sağlık ve güvenlk, toplum algısı ve yaşama olmak üzere 5 farklı grupta toplamışlardır Seçeneklern değerlendrlmesnde kullanılan yöntem se AHS dr Balaban ve Bak [10] Trabzon lnde katı atık bertaraf yöntem seçm çn ASS yöntemn kullanmışlardır Bertaraf yöntem seçm çn 5 ana ölçüt, 16 alt ölçüt ve 3 seçenek kullanmışlardır Karmpers ve dğ [11], çalışmalarında, atık yönetm proje seçeneklern, Rsk Tabanlı Çok Ölçütlü Değerlendrme Yaklaşımı le değerlendrmştr Ekmekçoğlu ve dğ [12], çalışmalarında, kentsel katı atık çn bertaraf yöntem ve yer seçmn, ÇÖKV teknklernden Bulanık TOPSIS ve Bulanık AHS y kullanarak belrlemşlerdr Bertaraf yöntem seçm çn 10 ölçüt ve 4 seçenek, yer seçm çn se 8 ölçüt ve 4 seçenek kullanmışlardır Hanan ve dğ [13] İngltere nn Isle of Wght adasındak atık kâğıt yönetm stratejlern değerlendrmşlerdr Bu konuda br panel düzenlenmş, 7 adet ger dönüşüm, ger kazanım ve bertaraf seçeneğ, 7 tane çevresel, ekonomk ve sosyal ölçüt ışığında değerlendrlmştr Çalışmada gazfkasyon ve ger kazanımın en yüksek puanları aldığı görülmüştür Tehlkel atıkları taşıyan ve bertaraf eden frmaların seçm ve modellenmes konusundak çalışmalar da son yıllarda gderek popüler hale gelmştr [14] Kabr [14], tehlkel endüstryel atıkları taşıyan frma seçmnde bulanık ortamda kullanılablen VIKOR yöntemn terch etmştr Hsu ve dğ [15] medkal atıkları bertaraf eden yüklenc frma seçmnde Delph yöntem le AHP y kullanmıştır Khan ve Fasal [16] ANP yaklaşımıyla en uygun kentsel katı atık bertaraf yöntemn belrlemştr Gumus [17], bulanık AHP ve TOPSIS yaklaşımıyla tehlkel atık taşıyan frmaları değerlendrmştr Fasal ve dğ [18] ve Ho [19] bulaşıcı hastalığa sebep olan atıkları bertaraf edecek yüklenc frma seçmnde etkl faktörler öncelklendrmek çn bulanık AHP y kullanmıştır Dursun ve dğ [20] tıbb atıkların arıtma ve şlenme seçeneklern bulanık çok ölçütlü karar verme yaklaşımları le değerlendrmştr Çalışmada, yakma, depolama, buhar sterlzasyonu ve mkrodalga alternatf yöntemler olarak belrlenmştr Çapraz ve dğ [21] karma tamsayılı doğrusal model yardımıyla ger dönüşüm yöntem, atık tp ve mktarını da dkkate alarak elektrk elektronk ekpman atıklarının ger dönüşümünü yapan frmalar çn hale bedeln belrlemşlerdr Önerlen çalışmada daha önce örneğne rastlanmayan br yaklaşım olarak, atık üretcsnn mevcut yasal hükümler çerçevesnde atık bertaraf frmasını ASS le seçmesn sağlayan ve kurulan 0-1 tam sayılı matematksel model le çeştl kısıtlar altında, bertaraf frmalarının hanglerne hang tehlkel atık türünün verleceğn belrleyen bütünleşk br model önerlmştr Çalışmanın knc bölümünde, tehlkel atık yönetm le lgl genel blgler verlerek Türkye dek mevcut uygulamadan bahsedlmştr Üçüncü bölümde ASS nn uygulama adımlarından ve dğer ÇÖKV yöntemlerne kıyasla uygulamadak üstünlüklernden bahsedlmştr Dördüncü bölümde se endüstryel br kamu kuruluşunun mevcut tehlkel atık yönetm ncelenerek sstemdek km eksklkler tespt edlmştr Kuruluşun en çok ürettğ üç atık türü çn en uygun atık bertaraf frmasını seçeblmesne yardımcı olmak amacıyla serm yapısı oluşturulmuş; elde edlen sonuçlara göre aday bertaraf frmaları performanslarına göre sıralanmıştır Son olarak, atık üretcs şyernn kısıtları dkkate alınarak hang atık türünün hang atık bertaraf frmasına verlmes gerektğne se 0-1 tam sayılı karar model le yanıt aranmıştır 2 Tehlkel atık yönetm Tehlkel atık yönetmnn temel amacı atıkların güvenl, verml ve en uygun malyet oluşturacak şeklde toplanması, taşınması, şlenmes ve bertaraf edlmesdr Alan, enerj ve fnans gb kaynaklar konusundak kısıtlar ve artan baskılar, tehlkel atık yönetmnn kapsamlı ncelenmesn gerektrmştr Bölgesel tehlkel atık yönetm sstem se, brbryle lşkl pek çok bleşenden oluşan daha karmaşık br sstemdr Bu yüzden bölgesel tehlkel atık yönetm sstemnn tüm bleşenlernn en uygun atık yönetm kapsamında ncelenmes esastır [22] Çevre ve Şehrclk Bakanlığı nca hazırlanan Atık Yönetm Yönetmelğ tarh ve sayı le Resm Gazetede yayınlanarak yürürlüğe grmştr Çevre Mevzuatı kapsamında yayımlanan Atık Yönetm Yönetmelğ, Avrupa Brlğ (AB) mevzuatlarına uyum çerçevesnde tarhl ve 2008/98/AT sayılı atık hakkındak ve Avrupa Parlamentosu ve Konsey Drektf, 306

3 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol 3/5/2000 tarhl ve 2000/532/AT sayılı atık lstes oluşturulması hakkındak komsyon kararı dkkate alınarak hazırlanmıştır [23] Genel esasları tbarıyla Atık Yönetm Yönetmelğ nn amacı; 1 Atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve nsan sağlığına zarar vermeden yönetmnn sağlanması, 2 Atık oluşumunun azaltılması, atıkların yenden kullanımı, ger dönüşümü, ger kazanımı gb yollar le doğal kaynak kullanımının azaltılması ve atık yönetmnn sağlanması, 3 Çevre ve nsan sağlığı açısından belrl ölçütlere, temel şart ve özellklere sahp, bu yönetmelğn kapsamındak ürünlern üretm le pyasa gözetm ve denetm le lgl genel usul ve esasların belrlenmesdr [24] Atık yönetmnde deal durum atık oluşumunun mümkün olduğunca önlenmes veya oluşan atıkların ger kazanımıdır Atık önleme, atıkların hem mktarının, hem de tehlkellk düzeynn azaltılmasını çerr Atıkların oluşumunun önlenmes, hem enerj kaynaklarının hem de doğal kaynakların srafının önüne geçlmesnde en etkl yol olup, çevrenn korunmasında ve doğal kaynakların sürdürüleblr kullanımında temel br faktördür Bu nedenle atık önleme, başta Çevre Kanunu olmak üzere atık yönetmne lşkn tüm düzenlemelerde brncl öncelk olarak belrlenmştr Üretlen atık mktarı, üretm süreçler ve üretmde kullanılan teknolojnn kaltes le doğrudan lşkldr Atık azaltma, çoğu kez üretm süreçlernde küçük malyetlerle gerçekleştrlen değşklklerle sağlanablr Örneğn çözücü esaslı maddeler yerne üretm sürecnde su esaslı ürünlern kullanılması, üretlen atıkların hem mktarının, hem de tehlkellk düzeynn azalması anlamına gelmektedr İmalat sürecnde ürün ve ambalajın yenden projelendrlmesnden, sanayde daha az atık üreten teknolojlern seçmne kadar çok sayıda yöntem ve teknkle atık azaltma hedefne ulaşılablr Tekrar Kullanım, atıkların toplama ve temzleme dışında hçbr şleme tab tutulmadan aynı şekl le ekonomk ömrü doluncaya kadar defalarca kullanılmasıdır Ger Dönüşüm se atıkların br üretm prosedürüne tab tutularak orjnal amaçlı ya da organk dönüşüm dâhl dğer amaçlar çn yenden kullanılmasıdır Atıkların ger dönüşümü, doğal kaynaklarda olduğu kadar enerj kaynaklarında da öneml ölçüde tasarruf sağlar Blmsel araştırma sonuçlarına göre örneğn metal ve plastk ambalajların ger kazanılması çn harcanan enerj, bunların lk üretmlernde kullanılan enerjnn sadece %5 kadardır Yan ger dönüşüm yoluyla enerj kullanımında %95 oranında br tasarruf söz konusudur Enerj Ger Kazanımı atıkların özellklernden yararlanılarak çndek bleşenlern fzksel, kmyasal ya da byokmyasal yöntemlerle enerjye çevrlmesdr Organk atıkların anaerobk koşullarda parçalanarak byogaz üretm ve byogazın enerjye çevrlmes ger kazanıma örnektr Atıklardan enerj ger kazanım yoluyla fayda sağlamak, asıl kaynağa olan talebn ve bertaraf edlecek atık mktarının azaltılmasında çok öneml br faktördür [2] Hyerarşde uygulanacak son seçenek atığın bertaraf tesslernde atığa uygun yöntemle çevreye zarar vermeyecek şeklde bertaraf edlmesn sağlamaktır [25] Ancak mevcut atık yönetmndek uygulama farklıdır Şekl 1 dek [26] atık yönetm hyerarşs ncelendğnde en çok uygulanan yöntemn bertaraf olduğu, ger kazanım ve dğer yöntemlern sonra geldğ görülmektedr Şekl 1: Atık yönetm hyerarşs 3 Çok krterl karar verme ve analtk serm sürec AHS ve ASS, Thomas Saaty tarafından gelştrlen, oransal 1-9 ölçeğ le kl karşılaştırma esasına dayanan ve lteratürde sıklıkla kullanılan ÇÖKV yöntemlernden ksdr [27] AHS, karar problemn hyerarşk br yapıda modellerken ASS se farklı ya da aynı sevyedek elemanların brbrlernden bağımsız oldukları varsayımı olmadan karar vereblmey sağlar ASS, çsel/dışsal bağımlılığa ve ger bldrmlere zn veren br ağ yapısı le fade edleblr ASS nn kullandığı ağ yapısı le hyerarşk br yapı arasındak temel fark Şekl 2 de [28] gösterlmştr Şekl 2: AHS ve ASS arasındak yapısal fark ASS nn uygulama adımları zleyen paragraflarda özetlenmştr: Adım 1: Karar problemnn tanımlanması ve sermn oluşturulması İlk aşamada karar vermede etkl olduğu düşünülen ölçüt, alt ölçüt ve seçenekler belrlenr Sonrasında model oluşturan öğelern brbrleryle etkleşmn gösteren serm yapısı oluşturulur Bu aşamada çsel/dışsal bağımlılıklar ve ger bldrmler göz önünde bulundurulur Serm yapısı, uzman görüşler ve lteratür dkkate alınarak oluşturulablr Adım 2: İkl karşılaştırmalar ve görel önem vektörlernn hesaplanması İknc aşamada ölçütlern ve seçeneklern görel önemlern belrleyeblmek çn kl karşılaştırmalar yapılır Sayısal olarak fade edleblen ölçütler çn sayısal değerlern oranlanması yöntemyle karşılaştırmalar yapılır Sayısal olarak fade 307

4 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol edlemeyen ölçütlern karşılaştırılmasında Saaty [27] tarafından gelştrlen 1-9 oransal ölçek kullanılır (n n)lk br A = (a j ) karşılaştırma matrsnn tam olarak doldurulablmes çn, sol üst köşeden sağ alt köşeye doğru uzanan köşegen üzerndek karşılaştırma değerlernn 1 olduğu ve bu köşegene göre smetrk olan değerlern brbrlernn çarpmaya göre ters olduğu dkkate alınır n (n 1)/2 adet kl karşılaştırma yapılması gerekmekte olduğu anlaşılır [29] Matrslern kl karşılaştırmaları tamamlandıktan sonra, karşılaştırılan her elemanın öncelğnn (görel önemnn) hesaplanması safhasına geçlr Matrslern görel önem vektörler en büyük özdeğer ve bu özdeğere karşılık gelen özvektörün hesaplanarak normalze edlmes le elde edlr Adım 3: Tutarlılığın hesaplanması İkl karşılaştırmaların tutarlı olup olmadığını görmek çn her br matrse lşkn tutarlılık oranı (CR) bulunur Karşılaştırmaların tutarlı kabul edleblmes çn tutarsızlık oranının 010 veya daha düşük olması gerekmektedr Adım 4: Ağırlıklandırılmamış süpermatrsn oluşturulması Bu aşamada, kl karşılaştırmalardan elde edlen değerler kullanılarak süpermatrs oluşturulur Karşılaştırmalı matrslerden türetlen öncelk vektörlernn her br, belrlenen bütün alt ölçütler çeren büyük br matrsn lgl satır ve sütunlarına yerleştrlerek ağırlıklandırılmamış süpermatrs oluşturulur [30] Herhang br ana ya da alt ölçütle etkleşm çnde bulunmayan ölçütlern katkısı süper matrste sıfır değer le gösterlr [31] Br serm yapısının süpermatrs kavramını daha y anlayablmek çn N adet bleşenden oluşan ve elemanları arasında karşılıklı etkleşm ve bağımlılık lşkler bulunablen br ağ ele alarak ağın bleşenler n = 1,, N çn C N olarak adlandırılsın C N bleşen n N adet elemandan oluşsun ve bunlar e N1, e N2,, e NnN şeklnde gösterlsn [32] Modeldek br kümeye at her br elemanın modeldek dğer öğeler üzerndek etks kl karşılaştırmalar matrsnden elde edlen br oran ölçeğ yardımıyla öncelk vektörü le bulunur Br elemanın başka br eleman üzernde etks yoksa süpermatrs kolonuna sıfır grlr Öncelk vektörü aşağıda gösterlen süpermatrsn uygun br yerne kolon olarak yerleştrlr [29] Bu durumda sermdek elemanların aynı sermdek dğer elemanlara olan etkler Şekl 3 tek süpermatrs yardımıyla gösterleblr W = C 1 C 2 C N e 11 e 12 e 1n1 e 21 e 22 e 2n2 e N1 e N2 e NnN C 1 W 11 W 12 W 1n C 2 W 21 W 22 W 2N C N W N1 W N2 W NN Şekl 3: Br serm yapısının süpermatrs Şekl 4 te gösterlen süpermatrsn her br W j grds süpermatrsn br bloğu olarak adlandırılır Süpermatrsn her br W j bloğu se Şekl 4 te gösterlen formdak br matrs yapısındadır [29] Adım 5: Ağırlıklandırılmış süpermatrsn oluşturulması Ağırlıklandırılmamış süpermatrstek değerlern, lgl ölçütün yer aldığı kümenn ağırlığıyla çarpılması sonucu ağırlıklandırılmış süpermatrs elde edlr [27] Elde edlen yen matrs sütun matrs toplamı 1 e eşt olacak şeklde stokastk hale getrlmş olur Adım 6: W j = [ W 1 (j1) W 2 (j1) (j1) W n W 1 (j2) W 2 (j2) (j2) W n W 1 (jnj) W 2 (jnj) (jnj) W n ] Şekl 4: Süpermatrsn br bloğu Lmt süpermatrsn oluşturulması Ağırlıklandırılmış süpermatrsn aynı satırına karşılık gelen sütun değerler brbrne eşt olana kadar, yan matrsn satırları durağanlaşıncaya kadar kuvvet alınarak lmt süpermatrs elde edlr [30] Buradak kuvvet alma şlemnn matematksel gösterm Denklem 1 dek gbdr İlgl denklemde, matrsn kuvvet alındıkça aynı satırı oluşturan değerlern lmt br değerde brleştkler görülür Adım 7: N 1 lm k N Wk k=1 En y seçeneğn elde edlmes (1) Lmt süpermatrs yardımıyla seçenek, ölçüt ve alt ölçütlern tümüne lşkn önem ağırlıkları belrlenr Karar verc çn en yüksek önem ağırlığına sahp olan seçenek en y seçenek, en yüksek önem ağırlığına sahp olan ölçüt se karar sürecn etkleyen en öneml ölçüt olarak değerlendrlr 4 Bertaraf frmasının seçm ve kaynakların tahss Yapılan çalışmada öncelkle endüstryel faalyetler sonucu tehlkel atık üreten br kamu kuruluşunun mevcut tehlkel atık yönetm ncelenmş ve sstemndek eksklkler tespt edlmştr Sonrasında, kurulan ASS model yardımıyla, şyernn en çok ürettğ üç atık türü olan yağ grubu (A1), metal ve plastk şekllendrme grubu (A2) ve organk kmyasal grubu (A3) çn aday bertaraf frmaları performanslarına göre sıraya konulmuştur Böylelkle atık üretcs şyernn yüklenc seçmne destek olacak br yöntem gelştrlmştr İknc aşamada kurulan br matematksel model yardımı le performans puanlarına göre sıralanan bertaraf frmalarının hangsne, hang atık türünün verlmes gerektğne çözüm aranmıştır 41 Atık üretcsnn mevcut bertaraf yöntem ve uygulamadak eksklkler Sözü edlen kamu kurumunun bertaraf frmalarından satın aldığı hzmetler anorgank atık bertaraf edlmes/ger kazanımı, atık floresan ampul bertaraf edlmes/ger kazanımı, atık kapların bertaraf edlmes/ger kazanımı, atık solvent bertaraf edlmes/ger kazanımı, atık yakıt bertaraf edlmes/ger kazanımı, atık yapışkan ve macun bertaraf edlmes/ger kazanımı, boya sökücü atıkları bertaraf edlmes/ger kazanımı şeklnde sıralanablr Satın alınan bu hzmetlern bertaraf frmalarınca karşılanması bazı şartlara bağlanmıştır [33]: 1 Atıklar, şyernn atık toplama merkezlernden yüklenc frma tarafından alınarak, yürürlüktek yasal mevzuat esaslarınca taşıttırılmak suretyle 308

5 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol bertaraf/geçc depolama/ger dönüşüm şlem yapılacak merkeze nakledlecektr, 2 Sıvı atıkların atık varllernden çeklmes çn gerekl olan özel pompa ve aparat yüklenc frma tarafından sağlanacaktır, 3 Tespt edlen mktarlar le atıkların yüklenmesn müteakp kantar sonucunda oluşan mktarlar arasında ±%10 farklılık olablecektr Fazlalık mktarlar çn ayrıca ücret talep edlmeyecektr, 4 Yüklenc frma, bertaraf/ger dönüşüm/ger kazanım hzmet vereceğ atık çn yürürlüktek yasal mevzuat esaslarınca yetklendrlmş olacaktır, 5 Malzemelern ger kazanım/geçc depolama/ger dönüşüm tessne nakln takben tüm yasal sorumluluk yüklenc frmaya geçecektr Mevcut uygulamada yukarıda söz edlen 5 maddey karşılayan ve en düşük fyatı veren bertaraf frmasına tüm atıklar verlmektedr Sadece lgl ölçütler dkkate alınarak yapılan planlamada atık üretcsnn kontrol edemedğ durumlar oluşmaktadır: 1 Bertaraf frmasının atık bertarafını ne şeklde yaptığı, hang bertaraf teknolojsne sahp olduğu tam olarak blnemeyeblr Bunun sonucu olarak bertaraf frmasının atık bertaraf ederken çevreye vereceğ olası zarar kontrol edlemeyecektr, 2 Atık üretcsnn mevcut sstem sürdürüleblr değldr Bertaraf frması yukarıdak şartları o yıl sağlayablr Fakat frmanın mal yapısı veya sektördek güvenlrlğ sağlıklı olmadığı takdrde gelecek dönemde atıkları kabul edemeyeblr Bunun sonucu olarak atık üretcs yenden en uygun fyatı steyen ve dğer ölçütler sağlayan bertaraf frması aramak zorunda kalacaktır, 3 Bertaraf frması atıkları teslm alma zamanına tam rayet etmeyeblr Bu durum geçc atık depolama sahasındak atık mktarının artmasına; dolayısıyla şyernn atık elde bulundurma malyetnn artmasına neden olacaktır Ayrıca her br atığın yasal olarak geçc depolama süres kısıtının dışına çıkılacaktır, 4 Bertaraf frması en düşük fyatı verp lgl şartları sağlamasına rağmen tesslernn konumu şyerne uzak olablr Bu durumda naklyatta kaza yapma rsk artacak ve çevreye büyük zarar verleblecektr, 5 Bertaraf frması en düşük fyat ve lgl şartları sağlasa ble atık numunesnn saflık oranını kabul etmeyeblr Bu durumda atık üretcs lgl satışı ptal edecek, atık numunesn tekrar kend tessne ger getrecek ve başka br bertaraf frması bulmak zorunda kalacaktır Dolayısı le taşıma, atık elde bulundurma ve sparş verme malyetler de artacaktır 42 Bertaraf frması seçm ölçütlernn ve alternatf frmaların belrlenmes Noorul Haq ve Kannan [34], nceledkler çalışmaların çoğunda malyet, kalte ve hzmet gb ana ölçütlern yanında 15 cvarında alt ölçütle çalışıldığını tespt etmşlerdr Kend çalışmalarında se, 7 ana ölçüt ve 30 alt ölçüt kullanmışlardır İlgl çalışma referans alınarak ve yetkllerle yapılan görüşmeler sonrasında; bertaraf frması seçmnde etkl olableceğ düşünülen 4 ana ölçüt kümes ve 12 alt ölçüt belrlenmştr İlgl ölçüt ve alt ölçütler Tablo 1 de verlmştr Tablo 1: Bertaraf frması seçm çn belrlenen ana ve alt ölçütler Ana Ölçütler Malyet (M) Esneklk (E) Prestj (P) Çevre Rsk (ÇR) Alt Ölçütler Brm Bertaraf Malyet (BBM) Taşıma Malyet (TM) Deklarasyon Numunes Kontrol Malyet (DNM) Ödeme Süres (ÖS) Hatalı Ürün Kabul Etme Oranı (HÜKO) Mesa Esneklğ (ME) Mal Yapısı (MY) Sektördek Güvenlrlğ (SG) Hatalı Faturalandırma Oranı (HFO) İletşm Becers (İB) Bertaraf Teknolojs (BT) Araç Kaza Oranı (AKO) Malyet ana ölçütünün altında yer alan BBM, bertaraf frmasının br ton atık türünü bertaraf ederken katlandığı bertaraf etme malyetdr TM, bertaraf frmasının atıkları şyernden alıp kend frmalarına götürmes aşamasında sefer başına katlandığı malyettr DNM, bertaraf frmasının şyernden şyernn taahhüdü le teslm aldığı atık türünü kend laboratuvarlarında numune kontrol ve analz etme malyetdr ÖS, bertaraf frmasının atık bertarafı karşılığında oluşan atık bertaraf malyetn şyernden ödemesn stedğ süredr Esneklk ana ölçütünün altında yer alan HÜKO, bertaraf frmasının kabul edebleceğ atık türünün ağırlık yüzdes cnsnden saf olmama oranıdır ME, bertaraf frmasının şyer le olan lşklernde belrleyc br unsur olan günlük mesa durumu ve esnek çalışma koşullarıdır Prestj ana ölçütünün altında yer alan MY, bertaraf frmasının sahp olduğu taşınır/taşınmaz varlıklarının mlyon dolar cnsnden değerdr SG, bertaraf frmasının sektörde ne kadar zamandır çalıştığı, brkm ve deneymlernn dereces le lgldr HFO, bertaraf frmasının şyernden teslm aldığı atığı mktar, brm bertaraf malyet vb parametrelere göre şyerne hatalı faturalandırma oranıdır İB, bertaraf frmasının olası problemlere lşkn hassasyet, personeln blg deneym ve becers, frma le yüksek şbrlğ anlamına gelr Çevre Rsk ana ölçütünün altında yer alan BT, bertaraf frmasının sahp olduğu teknolojk alt yapı le atık bertaraf etme teknolojs anlamına gelmekte olup; çevre hassasyetne değer verme dereces anlamına gelr AKO, bertaraf frmasının şyernden teslm aldığı atıkları kend frmasına getrrken taşıma araçlarının yolda arıza ve kaza yapma oranıdır Atık üretcs frma yetkller le yapılan görüşmeler sonucu, üretlen tehlkel atıkların verlebleceğ üç frma belrlenmş, verlern gzllğ nedenyle bu frmalar sırasıyla Y1, Y2 ve Y3 olarak kodlanmıştır 43 Etkleşmlern belrlenmes ve serm yapısının oluşturulması Ölçütler, alt ölçütler ve seçenekler belrlendkten sonra model oluşturan tüm öğelern etkleşmn gösteren serm model oluşturularak Şekl 5 te sunulmuştur Serm yapısı ayrıntılı olarak ncelendğnde; Malyet ve Prestj ana ölçütlernn hem ç hem dış bağımlılığa; Esneklk ve Çevre Rsk ana ölçütlernn se sadece dış bağımlılığa sahp olduğu görülür 309

6 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol Ayrıca, seçenekler ve ölçütler arasında ger bldrm bulunmaktadır Şekl 5: Atık bertaraf frması serm yapısı 44 İkl karşılaştırmalar ve görel önem vektörlernn elde edlmes Her br atık türü çn ölçüt ve alt ölçütler aynı olmakla brlkte, (Şekl 5) bertaraf frmaları sayısal olarak fade edleblen alt ölçütlere göre kl karşılaştırılırken atık grupları temelnde farklılıklar bulunmaktadır Bu sebeple kl karşılaştırmalarda her br atık grubu çn ayrı değerlendrme yapılarak görel önem vektörler elde edlmştr Bertaraf frmaları kl olarak karşılaştırılırken, sayısal olarak fade edleblen (ncel) alt ölçütler çn oranlama yöntemne dğer ölçütler çn uzman görüşlerne başvurulmuştur Sayısal ölçütlere lşkn frma blgler atık grubu temelnde Ek A da özetlenmştr Ntel ölçütlern kl karşılaştırmaları atık üretc frmadak k uzman personeln görüşler alınarak yapılmıştır Uzmanların kl karşılaştırma sonuçları geometrk ortalama le brleştrlerek grup karar verme yaklaşımı le görel önem vektörler elde edlmştr Matrsler oluşturulurken her aşamada tutarsızlığın 01 den düşük olup olmadığı kontrol edlmştr Ana ölçütlern kl karşılaştırılmaları sonucunda her atık grubu çn küme ağırlık matrsler elde edlmştr Tablo 2 de atık yağ grubu çn elde edlen küme ağılık matrs örneklenmştr Tablo 2: Atık yağ grubu çn küme matrs Alternatfler Çevre R Esneklk Malyet Prestj Alternatfler Çevre R Esneklk Malyet Prestj Ele alınan ASS modelnde seçenek atık bertaraf frmalarının da ölçüt ve alt ölçütlere farklı derecede önem verdğ varsayılarak, her frmada görevl br uzmanın ölçüt ve alt ölçütler kl karşılaştırması stenmştr İlgl karşılaştırmaların atık türünden bağımsız olduğu varsayılmıştır Uzman cevapları yardımıyla atık bertaraf frmalarına göre ana ve alt ölçütlern görel önem vektörler de elde edlmştr İzleyen aşamada her br atık grubu çn tüm görel önem vektörlernn br arada gösterldğ ağırlıklandırılmamış süper matrs, küme matrs le ağırlıklandırılmış süper matrs ve lmt matrs elde edlmştr Atık yağ grubu çn elde edlen lmt matrs Ek B de örneklenmştr Bertaraf frmalarının öncelk değerler atık türlerne göre Tablo 3 te özetlenmştr Tablo 3: Atık türlerne göre bertaraf frmalarının öncelk değerler A1 A2 A3 Öncelk Sıra Öncelk Sıra Öncelk Sıra Y Y Y Elde edlen öncelk değerlernden hareketle (A1) ve (A3) grubu çn Y1 frmasının, (A2) grubu çn Y2 frmasının seçlmes önerlr 45 Atık türlernn bertaraf frmalarına dağıtımı çn önerlen matematksel model Atık üretcs şyernn kısıtları dkkate alınarak hang atık türünün hang atık bertaraf frmasına verlmes gerektğne 0-1 tam sayılı karar model le yanıt aranmıştır Atık bertaraf frmalarının Tablo 3 te yer alan öncelk değerler karar modelnde performans puanları şeklnde düşünülerek amaç fonksyonunda yer almıştır Modeln amacı toplam yüklenc performans puanını enbüyüklemektr 0-1 tam sayılı karar modelnn ndsler, parametreler, karar değşken, amaç fonksyonu ve kısıtları aşağıda verlmştr: İndsler : Bertaraf frması, I I = {Y 1, Y 2, Y 3 } j: Atık türü, j J J = {A 1, A 2, A 3 } Parametreler T j : bertaraf frmasının j atık türündek performans değer, Q j : j atık türünün toplam mktarı, B j : şyernn j atık türünü bertaraf frmasına hatalı verme oranı, A j : şyernn j atık türü çn bertaraf frmasına ödeyebleceğ en büyük brm fyat, S j : şyernn j atık türünün taşınması çn kabul edebleceğ enbüyük uzaklık, d j : bertaraf frmasının j atık türünü hatalı kabul etme oranı, k j : bertaraf frmasının j atık türü çn talep edeceğ brm fyat, m : bertaraf frmasının şyerne olan uzaklığı, c : bertaraf frmasının j atık türünü şleme j kapastes Karar Değşken 1, bertaraf frmasına j atık türü verlyor X j = { } 0, d d Amaç Fonksyonu Enb T j X j j 310

7 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol Kısıtlar m X j S j j çn (1) d j X j B j j çn (2) k j X j A j j çn (3) c j X j Q j j çn (4) X j = S j j çn (5) X j {0,1}, j çn (6) Kısıtların ne anlama geldğ zleyen paragrafta özetlenmştr: (1) Her br atık türünün verleceğ bertaraf frmasının şyerne olan uzaklığının atık üretcs şyernn bu atık türünün taşınması çn kabul edebleceğ azam uzaklıktan küçük olması gerekmektedr (2) Her br atık türünün verleceğ bertaraf frmasının kabul ettğ hatalı atık oranı şyernn atığı hatalı verme oranından büyük olmalıdır (3) Her br atık türünün verleceğ bertaraf frmasındak atık bertaraf malyet şyernn bu atık türünün bertarafı çn ödeyebleceğ azam ücretten küçük olmalıdır (4) Her br atık türünün verleceğ bertaraf frmasının bu atığı yıllık şleyeblme kapastes, şyernn bu atık türünden ürettğ yıllık mktardan büyük olmalıdır (5) Her br atık türü sadece br bertaraf frmasına verleblmektedr (1-5) numaralı kısıtlarda görüldüğü gb, şyernn ürettğ atıkları bertaraf frmalarına verrken talep ettğ bazı şartlar ve kısıtlamalar 0-1 tam sayılı karar modelnn sağ taraf sabtlern oluşturmaktadır Sağ taraf sabtler Tablo 4 te, matematksel modelde kullanılan parametreler se Ek C de verlmştr Atık Mktarı (Q j ) (Ton/Yıl) Tablo 4: İşyer atık blgler Ödeyebleceğ Azam Bertaraf Ücret A j (TL/Ton) Azam Uzaklık (Sj) (km) Hatalı Ürün Verme Oranı (Bj) A A A değşkenl ve 16 kısıtlı matematksel modeln Lngo çözümünden amaç fonksyonu değer 1264 olarak bulunmuştur Çözümde X11, X13 ve X22 karar değşkenler 1 değern almıştır Sonuçlar, (A1) ve (A3) grubu atıkların 1 atık bertaraf frmasına; (A2) grubu atıkların se 2 atık bertaraf frmasına verlmes gerektğn göstermektedr Matematksel model le ulaşılan değerlern ASS model le uyumlu olduğu görülmektedr Ancak farklı br parametre set le çalışıldığında sonuçlar farklılık göstereblecektr 5 Sonuç ve önerler Yapılan çalışmada öncelkle endüstryel faalyetler sonucu tehlkel atık üreten br kamu kuruluşunun mevcut tehlkel atık yönetm ncelenerek sstemdek eksklkler tespt edlmştr Sonrasında, kurulan ASS model yardımıyla, şyernn en çok ürettğ üç atık türü olan yağ grubu, metal ve plastk şekllendrme grubu ve organk kmyasal grubu çn aday bertaraf frmaları performanslarına göre sıraya konulmuştur Böylelkle atık üretcs şyernn yüklenc seçmne destek olacak br yöntem gelştrlmştr ASS le modelleme aşamasında bertaraf frması seçmnde etkl olablecek ölçütler ve alt ölçütler belrlenmş ve aralarındak etkleşmler dkkate alınarak serm yapısı oluşturulmuştur Serm yapısı oluşturulduktan sonrak aşama, kl karşılaştırmaların yapılması ve süper matrslern oluşturulmasıdır Çalışma kapsamında ele alınan üç ayrı atık türü çn ayrı lmt süpermatrsler elde edlmştr Sonuçlara göre, atık yağ grubu çn Y1 frması %4233 le brnc, Y2 frması %3433 le knc, Y3 frması se %2333 le üçüncü sırada yer almıştır Atık metal ve plastk şekllendrme grubu çn Y2 frması %44 le brnc, Y1 frması %33 le knc, Y3 frması se %23 le üçüncü sırada yer almıştır Atık organk kmyasal grubu çn se Y1 frması %402 le brnc, Y2 frması %30 le knc, Y3 frması se % 298 le üçüncü sırada yer almıştır Yağ grubu çn elde edlen Lmt süpermatrse göre, ana ölçütler bazında, karar sürecn etkleyen en öneml ana ölçüt Prestj ana ölçütüdür Onu, Malyet, Çevre Rsk ve Esneklk ana ölçütler zler Alt ölçütler bazında se, karar sürecn etkleyen en öneml ölçüt Hatalı Ürün Kabul Etme Oranı ölçütüdür Malyet ana ölçütündek en öneml ölçüt, Brm Bertaraf Malyet; Prestj ana ölçütündek en öneml ölçüt Mal Yapısı; Çevre Rsk ana ölçütündek en öneml ölçüt se, Bertaraf Teknolojs ölçütüdür Matematksel modelleme aşamasında se 0-1 tam sayılı karar model le performans puanlarına göre sıralanan bertaraf frmalarının hangsne, hang atık türünün verlmes gerektğne çözüm aranmıştır Atık bertaraf frmalarının bazı verler atık üretcs frmanın kısıtları le karşılaştırılmıştır Sonuç olarak atık üretcs frmanın yağ ve organk kmyasal grubu atıklarını 1 atık bertaraf frmasına; metal ve plastk şekllendrme grubu atıklarını se 2 atık bertaraf frmasına vermes önerlmştr Gelecekte yapılacak çalışmalarda se, önerlen ASS model le matematksel model, farklı şletmelere seçeneklern değştrlmes, htyaca göre özellkl bazı ölçütlern eklenmes ve kend parametre değerlernn grlmes suretyle rahatlıkla uygulanablr Ayrıca ASS modelnde kl karşılaştırmalar esnasında sürece brden çok sayıda karar vercy dâhl etmek ya da uygulamayı bulanık ortamda karar verme yöntemler le entegre ederek gelştrmek mümkündür 6 Kaynaklar [1] Battal ER Entegre Katı Atık Yönetm Türkye Uygulaması Yüksek Lsans Tez, Gebze Yüksek Teknoloj Ensttüsü, Adapazarı, Türkye, 2011 [2] Korkmazer C Çok Krterl Karar Verme Yöntemler le Tehlkel Atık Bertaraf Frması Seçmne Bütünsel Br Yaklaşım Yüksek Lsans Tez, Eskşehr Osmangaz Ünverstes, Eskşehr, Türkye, 2014 [3] Tzeng GH, Huang JJ Multple Attrbute Decson Makng Methods and Applcatons USA, CRC Publshers, 2011 [4] Soltan A, Hewage K, Reza B, Sadq R Multple stakeholders n mult-crtera decson-makng n the context of Muncpal Sold Waste Management: A revew Waste Management, 35, ,

8 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol [5] Yılmaz Z, Erol S, Aplak HS Tehlkel maddelern taşınması-br lteratür taraması Pamukkale Ünverstes Mühendslk Blmler Dergs, 22(1), 39-53, 2016 [6] Beltran PA, Fernando JPP, Garca F, Agullo AP An analytc network process approach for stng a muncpal sold waste plant n the metropoltan area of Valenca (Span) Journal of Envronmental Management, 91(5), , 2010 [7] Eskandar M, Homaee M, Mahmod S An ntegrated mult crtera approach for landfll stng n a conflctng envronmental, economcal and soco-cultural area Waste Management, 32(8), , 2012 [8] Kulaç A Eskşehr Tepebaşı Beledyes çn Katı Atık Yönetm Sstem Seçmnde Analtk Serm Sürec (ANP) Yaklaşımı Yüksek Lsans Tez, Anadolu Ünverstes, Eskşehr, Türkye, 2006 [9] Ohman KVH, Hettaratch JPA, Ruwanpura J, Balakrshnan J, Achar G Development of a landfll model to prortze desgn and operatng objectves Envronmental Montorng and Assessment, 135(1), 85-97, 2007 [10] Balaban Y, Bak B Analtk serm sürec yaklaşımıyla en uygun katı atık bertaraf sstemnn belrlenmes: Trabzon l örneğ Atatürk Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Dergs, 24(3), , 2010 [11] Karmpers AC, Sotrchos A, Aravosss K, Tatsopoulos IP Waste management project s alternatves: A rsk-based mult-crtera assessment (RBMCA) approach Waste Management, 32(1), , 2012 [12] Ekmekçoğlu M, Kaya T, Kahraman C Fuzzy multcrtera dsposal method and ste selecton for muncpal sold waste Waste Management, 30(8-9), , 2010 [13] Hanan D, Burnley S, Cooke D A mult-crtera decson analyss assessment of waste paper management optons Waste Management, 33(3), , 2013 [14] Kabr G Selecton of hazardous ndustral waste transportaton frm usng extended VIKOR method under fuzzy envronment Internatonal Journal of Data Analyss Technques and Strateges, 7(1), 40-58, 2015 [15] Hsu PF, Wu CR, L YT Selecton of nfectous medcal waste dsposal frms by usng the analytc herarchy process and senstvty analyss Waste Management, 28(8), , 2008 [16] Khan S, Fasal MN An analytc network process model for muncpal sold waste dsposal optons Waste Management, 28(9), , 2008 [17] Gumus AT Evaluaton of hazardous waste transportaton frms by usng a two step fuzzy-ahp and TOPSIS methodology Expert Systems wth Applcatons, 36(2), , 2009 [18] Fasal MN, Khan S, Farooq IH Prortsng factors for selecton of nfectous waste management contractors usng fuzzy analytc herarchy process Internatonal Journal of Appled Management Scence, 3(3), , 2011 [19] Ho CC Optmal evaluaton of nfectous medcal waste dsposal companes usng the fuzzy analytc herarchy process Waste Management, 31(7), , 2011 [20] Dursun M, Karsak E, Karadayı, MA Assessment of health-care waste treatment alternatves usng fuzzy mult-crtera decson makng approaches Resources, Conservaton and Recyclng, 57, , 2011 [21] Çapraz O Polat O Gungor A Plannng of waste electrcal and electronc equpment (WEEE) recyclng facltes: MILP modellng and case study nvestgaton Flexble Servce and Manufacturng Journal, 27(4), , 2015 [22] Nema AK, Gupta SK Optmzaton of regonal hazardous waste management systems: An mproved formulaton Waste Management, 19(7-8), , 1999 [23] Çevre ve Şehrclk Bakanlığı TC Çevre ve Şehrclk Bakanlığı wwwcsbgovtr ( ) [24] Çevre Blg Portalı Cevreonlne ( ) [25] Tchobanoglous G, Thesen H, Vgl SA Integrated Sold Waste Management: Engneerng Prncple and Management Issue New York, USA, McGraw Hll Inc, 1993 [26] Tenkler G Türkye de Tehlkel Atık Yönetm ve Avrupa Brlğ Ülkeler le Karşılaştırmalı br Analz Doktora Tez, Dokuz Eylül Ünverstes, İzmr, Türkye, 2007 [27] Saaty T Theory and Applcatons of the Analytc Network Process: Decson Makng wth Benefts, Opportuntes, Costs and Rsks Pttsburg, USA, RWS Publcatons, 2005 [28] Saaty TL, Özdemr MS The Encyclcon: A Dctonary of Decsons wth Dependence and Feedback Based on the Analytc Network Process Pttsburgh, USA, RWS Publcatons, 2005 [29] Göze EA Analtk Serm Sürec le Sürdürüleblr Br Üçüncü Part Lojstk Servs Sağlayıcısı Seçm Yüksek Lsans Tez, Yıldız Teknk Ünverstes, İstanbul, Türkye, 2008 [30] Kök D, Aksu G Müşter kred değerllğnn belrlenmesnde analtk ağ sürec kullanm: br model öners Muhasebe ve Fnansman Dergs, 59, , 2013 [31] Ecer F, Dündar S Analtk ağ sürec yöntemyle cep telefonu seçm İşletme Fakültes Dergs, 10(2), , 2009 [32] Meydan C Şrket Derecelendrmes ve Br Endüstr İşletmesnde Uygulama Örneğ Doktora Tez, Marmara Ünverstes, İstanbul, Türkye, 2009 [33] Resm İhaleler Resm İhaleler wwwhalelerorg ( ) [34] Noorul Haq A, Kannan G Fuzzy analytcal herarchy process for evaluatng and selectng a vendor n a supply chan model Internatonal Journal of Advanced Manufacturng Technology, 29(7), ,

9 C Korkmazer, E Aktar Demrtaş, D Erol Ek A Sayısal ölçütlere lşkn frma blgler Atık Türü Yağ Grubu (A1) Metal ve Plastk Grubu (A2) Organk Kmyasal Grubu (A3) Sayısal Ölçütler Y1 Y2 Y3 Y1 Y2 Y3 Y1 Y2 Y3 BBM (TL/ton) TM (TL) DNM (TL/kg) ÖS (gün) HUKO ME MY (Mlyon TL) SG HFO İB BT AKO Ek B Atık yağ grubuna lşkn lmt matrs Y1 Y2 Y3 AKO BT HUKO ME BBM DNM ÖS TM HFO İB MY SG Y Y Y AKO BT HUKO ME BBM DNM ÖS TM HFO İB MY SG Ek C Atık bertaraf frmalarının atık türlerne göre parametre değerler PARAMETRELER Y1 Y2 Y3 A1 A2 A3 A1 A2 A3 A1 A2 A3 Performans Puanı (Tj) Hatalı Ürün Kabul Etme Oranı (dj) Brm Bertaraf Malyet- TL/Ton (kj) İşyerne Uzaklığı-Km (mj) Atık İşleme Kapastes-Ton/Yıl (cj)

AHP-TOPSIS YÖNTEMİNE DAYALI TEDARİKÇİ SEÇİMİ UYGULAMASI *

AHP-TOPSIS YÖNTEMİNE DAYALI TEDARİKÇİ SEÇİMİ UYGULAMASI * Ekonometr ve İstatstk Sayı:13 (12. Uluslararası Ekonometr, Yöneylem Araştırması, İstatstk Sempozyumu Özel Sayısı) 2011 1 22 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ AHP-TOPSIS

Detaylı

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Cilt:13 Sayı:1 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2006 Clt:3 Sayı: Celal Bayar Ünverstes İ.İ.B.F. MANİSA Bulanık Araç Rotalama Problemlerne Br Model Öners ve Br Uygulama Doç. Dr. İbrahm GÜNGÖR Süleyman Demrel Ünverstes, İ.İ.B.F.,

Detaylı

AN IMPLEMENTATION OF INTEGRATED MULTI-CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES FOR ACADEMIC STAFF RECRUITMENT

AN IMPLEMENTATION OF INTEGRATED MULTI-CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES FOR ACADEMIC STAFF RECRUITMENT Journal of Management, Marketng and Logstcs (JMML), ISSN: 48-6670 Year: 04 Volume: Issue: AN IMPLEMENTATION OF INTEGRATED MULTI-CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES FOR ACADEMIC STAFF RECRUITMENT Kemal

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi Journal of Engneerng and Natural Scences Mühendslk ve Fen Blmler Dergs Sgma 31, 203-213, 2013 Research Artcle / Araştırma Makales ANALYTIC NETWORK PROCESS AND TOPSIS METHODS WITH SELECTION OF OPTIMAL INVESTMENT

Detaylı

TOPSIS ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME SİSTEMİ: TÜRKİYE DEKİ KAMU BANKALARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA

TOPSIS ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME SİSTEMİ: TÜRKİYE DEKİ KAMU BANKALARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA Araştırma Makaleler TOPSIS ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME SİSTEMİ: TÜRKİYE DEKİ KAMU BANKALARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA Dr., Dokuz Eylül Ünverstes, İİBF İşletme Bölümü erhan.demrel@deu.edu.tr ÖZET Ekonomk faalyetlern

Detaylı

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU

ÇOKLU REGRESYON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESYON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-YON KATSAYILARININ YORUMU 6.07.0 ÇOKLU REGRESON MODELİ, ANOVA TABLOSU, MATRİSLERLE REGRESON ÇÖZÜMLEMESİ,REGRES-ON KATSAILARININ ORUMU ÇOKLU REGRESON MODELİ Ekonom ve şletmeclk alanlarında herhang br bağımlı değşken tek br bağımsız

Detaylı

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI

ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN SINANMASI V. Ulusal Üretm Araştırmaları Sempozyumu, İstanbul Tcaret Ünverstes, 5-7 Kasım 5 ENDÜSTRİNİN DEĞİŞİK İŞ KOLLARINDA İHTİYAÇ DUYULAN ELEMANLARIN YÜKSEK TEKNİK EĞİTİM MEZUNLARINDAN SAĞLANMASINDAKİ BEKLENTİLERİN

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİNDEN AHP VE TOPSIS İLE KAMP YERİ SEÇİMİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİNDEN AHP VE TOPSIS İLE KAMP YERİ SEÇİMİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİNDEN AHP VE TOPSIS İLE KAMP YERİ SEÇİMİ Burak KARAHAN Burak PEKEL Neşet BEDİR Cavt CAN Kırıkkale -2014-

Detaylı

Çok ölçütlü karar verme yaklaşımlarına dayalı tedarikçi seçimi: elektronik sektöründe bir uygulama

Çok ölçütlü karar verme yaklaşımlarına dayalı tedarikçi seçimi: elektronik sektöründe bir uygulama 346 Çok ölçütlü karar verme yaklaşımlarına dayalı tedarkç seçm: elektronk sektöründe br uygulama Murat ARIKAN 1, Berat GÖKBEK 1 1 Endüstr Mühendslğ Bölümü, Mühendslk Fakültes, Gaz Ünverstes, Maltepe-Ankara

Detaylı

MESLEK SEÇİMİ PROBLEMİNDE ÇOK ÖZELLİKLİ KARAR VERME VE ÇÖZÜME YÖNELİK GELİŞTİRİLEN BİREYSEL KARİYER PLANLAMA PROGRAMI

MESLEK SEÇİMİ PROBLEMİNDE ÇOK ÖZELLİKLİ KARAR VERME VE ÇÖZÜME YÖNELİK GELİŞTİRİLEN BİREYSEL KARİYER PLANLAMA PROGRAMI MESLEK SEÇİMİ PROBLEMİNDE ÇOK ÖZELLİKLİ KARAR VERME VE ÇÖZÜME YÖNELİK GELİŞTİRİLEN BİREYSEL KARİYER PLANLAMA PROGRAMI Fath ÇİL GAZİ ÜNİVERSİTESİ Mühendslk Mmarlık Fakültes Endüstr Mühendslğ Bölümü 4. Sınıf

Detaylı

TEDARİKÇİ SEÇİMİNDE ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ VE HEDEF PROGRAMLAMA YÖNTEMLERİNİN KOMBİNASYONU: OTEL İŞLETMELERİNDE BİR UYGULAMA

TEDARİKÇİ SEÇİMİNDE ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ VE HEDEF PROGRAMLAMA YÖNTEMLERİNİN KOMBİNASYONU: OTEL İŞLETMELERİNDE BİR UYGULAMA TEDARİKÇİ SEÇİMİNDE ANALİTİK HİYERARŞİ PROSESİ VE HEDEF PROGRAMLAMA YÖNTEMLERİNİN KOMBİNASYONU: OTEL İŞLETMELERİNDE BİR UYGULAMA Yrd. Doç. Dr. Meltem KARAATLI * Yrd. Doç. Dr. Gonca DAVRAS ** ÖZ Otel şletmelernde,

Detaylı

AHP AND GRA INTEGRATED APPROACH IN INNOVATION PERFORMANCE REVIEW PROCESS: AN APPLICATION IN DAIRY INDUSTRY

AHP AND GRA INTEGRATED APPROACH IN INNOVATION PERFORMANCE REVIEW PROCESS: AN APPLICATION IN DAIRY INDUSTRY Dumlupınar Ünverstes Sosyal Blmler Dergs / Dumlupınar Unversty Journal of Socal Scences İNOVASYON PERFORMANSI DEĞERLENDİRME SÜRECİNDE AHS VE GİA BÜTÜNLEŞİK YAKLAŞIMI: SÜT ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA

Detaylı

Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci ve İdeal Çözüme Yakınlığa Göre Sıralama Yapma Yöntemleri ile Tekstil Sektöründe Finansal Performans Ölçümü

Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci ve İdeal Çözüme Yakınlığa Göre Sıralama Yapma Yöntemleri ile Tekstil Sektöründe Finansal Performans Ölçümü Sosyal Blmler 8/1 (010) s 19516 SOSYAL BİLİMLER Yıl : 010 Clt :8 Sayı :1 Celal Bayar Ünverstes S.B.E. Bulanık Analtk Hyerarş Sürec ve İdeal Çözüme Yakınlığa Göre Sıralama Yapma Yöntemler le Tekstl Sektöründe

Detaylı

Basel II Geçiş Süreci Sıkça Sorulan Sorular

Basel II Geçiş Süreci Sıkça Sorulan Sorular Basel II Geçş Sürec Sıkça Sorulan Sorular Soru No: 71 Cevaplanma Tarh: 06.03.2012 İlgl Hüküm: --- Konu: Gayrmenkul İpoteğyle Temnatlandırılmış Alacaklar İçn KR510AS Formunun Doldurulmasına İlşkn Örnek

Detaylı

YAZILIM GELİŞTİRME PROJELERİNİN GERÇEK OPSİYON DEĞERLEME MODELİYLE ÇOK ÖLÇÜTLÜ BULANIK DEĞERLEMESİ

YAZILIM GELİŞTİRME PROJELERİNİN GERÇEK OPSİYON DEĞERLEME MODELİYLE ÇOK ÖLÇÜTLÜ BULANIK DEĞERLEMESİ İstanbul Tcaret Ünverstes Fen Blmler Dergs Yıl: 8 Sayı: 5 Bahar 009/ s. 3-6 YAZILIM GELİŞTİRME PROJELERİNİN GERÇEK OPSİYON DEĞERLEME MODELİYLE ÇOK ÖLÇÜTLÜ BULANIK DEĞERLEMESİ A. Çağrı TOLGA, Cengz KAHRAMAN

Detaylı

Bulanık TOPSIS ve Bulanık VIKOR Yöntemleriyle Alışveriş Merkezi Kuruluş Yeri Seçimi ve Bir Uygulama

Bulanık TOPSIS ve Bulanık VIKOR Yöntemleriyle Alışveriş Merkezi Kuruluş Yeri Seçimi ve Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: 14 Sayı: 3 Temmuz 2014 ss. 463-479 Bulanık TOPSIS ve Bulanık VIKOR Yöntemleryle Alışverş Merkez Kuruluş Yer Seçm ve Br Uygulama Selecton of Shoppng Center

Detaylı

TRANSPORT PROBLEMI için GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI

TRANSPORT PROBLEMI için GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI Yönetm, Yl 9, Say 28, Ekm - 1997,5.20-25 TRANSPORT PROBLEMI ÇIN GELIsTIRILMIs VAM YÖNTEMI Dr. Erhan ÖZDEMIR I.Ü. Teknk Blmler M.Y.O. L.GIRIs V AM transport problemlerne en düsük malyetl baslangç çözüm

Detaylı

Depo operatörü lojistik firmasının seçimi için bulanık VIKOR ve bulanık TOPSIS yöntemlerinin uygulanması

Depo operatörü lojistik firmasının seçimi için bulanık VIKOR ve bulanık TOPSIS yöntemlerinin uygulanması İstanbul Ünverstes İşletme Fakültes Dergs Istanbul Unversty Journal of the School of Busness Clt/Vol:42, /No:2, 2013, 198-218 ISSN: 1303-1732 wwwfdergsorg 2013 Depo operatörü lostk frmasının seçm çn bulanık

Detaylı

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI

DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI DEĞİŞKEN DÖVİZ KURLARI ORTAMINDA GLOBAL BİR ŞİRKETTEKİ ESNEKLİĞİN DEĞERİ VE OPTİMUM KULLANIMI Mehmet Aktan Atatürk Ünverstes, Endüstr Mühendslğ Bölümü, 25240, Erzurum. Özet: Dövz kurlarındak değşmler,

Detaylı

kadar ( i. kaynağın gölge fiyatı kadar) olmalıdır.

kadar ( i. kaynağın gölge fiyatı kadar) olmalıdır. KONU : DUAL MODELİN EKONOMİK YORUMU Br prmal-dual model lşks P : max Z cx D: mn Z bv AX b AV c X 0 V 0 bçmnde tanımlı olsun. Prmal modeln en y temel B ve buna lşkn fyat vektörü c B olsun. Z B B BB c X

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi Journal of Engneerng and atural Scences Mühendslk ve Fen Blmler Dergs Sgma 9, -4, 0 Research Artcle / Araştırma Makales FUZZY TOPSIS METHODS I GROUP DECISIO MAKIG AD A APPLICATIO FOR BAK BRACH LOCATIO

Detaylı

TOPSIS Metodu Kullanılarak Kesici Takım Malzemesi Seçimi

TOPSIS Metodu Kullanılarak Kesici Takım Malzemesi Seçimi Makne Teknolojler Elektronk Dergs Clt: 9, No: 3, 2012 (35-42) Electronc Journal of Machne Technologes Vol: 9, No: 3, 2012 (35-42) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com e-issn:1304-4141 Makale

Detaylı

DOĞRUSAL HEDEF PROGRAMLAMA İLE BÜTÇELEME. Hazırlayan: Ozan Kocadağlı Danışman: Prof. Dr. Nalan Cinemre

DOĞRUSAL HEDEF PROGRAMLAMA İLE BÜTÇELEME. Hazırlayan: Ozan Kocadağlı Danışman: Prof. Dr. Nalan Cinemre 1 DOĞRUSAL HEDEF PROGRAMLAMA İLE BÜTÇELEME Hazırlayan: Ozan Kocadağlı Danışman: Prof. Dr. Nalan Cnemre 2 BİRİNCİ BÖLÜM HEDEF PROGRAMLAMA 1.1 Grş Karar problemler amaç sayısına göre tek amaçlı ve çok amaçlı

Detaylı

AHP VE TOPSIS YÖNTEMLERİ İLE KURUMSAL PROJE YÖNETİM YAZILIMI SEÇİMİ

AHP VE TOPSIS YÖNTEMLERİ İLE KURUMSAL PROJE YÖNETİM YAZILIMI SEÇİMİ Süleyman Demrel Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yıl: 2015/1, Sayı:21 Journal of Süleyman Demrel Unversty Insttute of Socal Scences Year: 2015/1, Number:21 AHP VE TOPSIS YÖNTEMLERİ İLE KURUMSAL PROJE

Detaylı

İÇME SUYU ŞEBEKELERİNİN GÜVENİLİRLİĞİ

İÇME SUYU ŞEBEKELERİNİN GÜVENİLİRLİĞİ Türkye İnşaat Mühendslğ, XVII. Teknk Kongre, İstanbul, 2004 İÇME SUYU ŞEBEKELERİNİN GÜVENİLİRLİĞİ Nur MERZİ 1, Metn NOHUTCU, Evren YILDIZ 1 Orta Doğu Teknk Ünverstes, İnşaat Mühendslğ Bölümü, 06531 Ankara

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi Journal of Engneerng and Natural Scences Mühendslk ve Fen Blmler Dergs Sgma 29, 244-260, 2011 Research Artcle / Araştırma Makales PERFORMANCE EVALUATION USING AHP - VIKOR AND AHP - TOPSIS APPROACHES: THE

Detaylı

X, R, p, np, c, u ve diğer kontrol diyagramları istatistiksel kalite kontrol diyagramlarının

X, R, p, np, c, u ve diğer kontrol diyagramları istatistiksel kalite kontrol diyagramlarının 1 DİĞER ÖZEL İSTATİSTİKSEL KALİTE KONTROL DİYAGRAMLARI X, R, p, np, c, u ve dğer kontrol dyagramları statstksel kalte kontrol dyagramlarının temel teknkler olup en çok kullanılanlarıdır. Bu teknkler ell

Detaylı

TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi. İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi

TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi. İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bldrm EK-1 TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ 380 kv LUK 14 BARALI GÜÇ SİSTEMİNDE EKONOMİK YÜKLENME ANALİZİ

TÜRKİYE DEKİ 380 kv LUK 14 BARALI GÜÇ SİSTEMİNDE EKONOMİK YÜKLENME ANALİZİ TÜRİYE DEİ 38 kv LU 4 BARALI GÜÇ SİSTEMİDE EOOMİ YÜLEME AALİZİ Mehmet URBA Ümmühan BAŞARA 2,2 Elektrk-Elektronk Mühendslğ Bölümü Mühendslk-Mmarlık Fakültes Anadolu Ünverstes İk Eylül ampüsü, 2647, ESİŞEHİR

Detaylı

Çok Kriterli Karar Verme Teknikleriyle Lojistik Firmalarında Performans Ölçümü

Çok Kriterli Karar Verme Teknikleriyle Lojistik Firmalarında Performans Ölçümü EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: 3 Sayı: 4 Ekm 03 ss. 449-459 Çok Krterl Karar Verme Teknkleryle Lostk Frmalarında Performans Ölçümü Performance Measurement of Logstcs Frms wth Mult-Crtera

Detaylı

SELECTING THE SERVICE PROVIDER THROUGH MULTIPLE- CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES

SELECTING THE SERVICE PROVIDER THROUGH MULTIPLE- CRITERIA DECISION MAKING TECHNIQUES ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR VERME TEKNİKLERİ İLE HİZMET SAĞLAYICI SEÇİMİ Öz Aşır ÖZBEK a Tamer EREN b Hzmet sağlayıcılar ya da üçüncü part lojstk (3PL) frmalar, şletmenn ana faalyetler dışında kalan, geleneksel

Detaylı

ANALİTİK AĞ SÜRECİ VE TOPSIS YÖNTEMLERİ İLE BİLİMDALI SEÇİMİ Doç.Dr. Nuri ÖMÜRBEK Süleyman Demirel Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü

ANALİTİK AĞ SÜRECİ VE TOPSIS YÖNTEMLERİ İLE BİLİMDALI SEÇİMİ Doç.Dr. Nuri ÖMÜRBEK Süleyman Demirel Üniversitesi, İİBF, İşletme Bölümü ANALİTİK AĞ SÜRECİ VE TOPSIS YÖNTEMLERİ İLE BİLİMDALI SEÇİMİ DoçDr Nur ÖMÜRBEK Süleyman Demrel Ünverstes, İİBF, İşletme Bölümü Nazlı DEMİRCİ Süleyman Demrel Ünverstes, SBE, İşletme ABD, YL Pınar AKALİN

Detaylı

01.01.2015 tarih ve 29223 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi

01.01.2015 tarih ve 29223 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi 01.01.2015 tarh ve 29223 sayılı Resm Gazetede yayımlanmıştır. Bu Doküman Hakkında TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama Yöntem

Detaylı

NAKLĠYE FĠRMASI SEÇĠMĠNDE BULANIK AHP VE BULANIK TOPSIS YÖNTEMLERĠNĠN KARġILAġTIRILMASI

NAKLĠYE FĠRMASI SEÇĠMĠNDE BULANIK AHP VE BULANIK TOPSIS YÖNTEMLERĠNĠN KARġILAġTIRILMASI Marmara Ünverstes Ġ.Ġ.B.F. Dergs YIL 008, CĠLT XX, AYI NAKLĠYE FĠRMAI EÇĠMĠNDE BULANIK AHP E BULANIK TOPI YÖNTEMLERĠNĠN KARġILAġTIRILMAI Prof. Dr. Ahmet ÖZTÜRK * Yrd. Doç. Dr. Ġrfan ERTUĞRUL ** ArĢ. Grv.

Detaylı

TESİS YERİ SEÇİMİNDE FARKLI BİR YAKLAŞIM: BULANIK ANALİTİK SERİM SÜRECİ

TESİS YERİ SEÇİMİNDE FARKLI BİR YAKLAŞIM: BULANIK ANALİTİK SERİM SÜRECİ TESİS YERİ SEÇİMİNDE FARKLI BİR YAKLAŞIM: BULANIK ANALİTİK SERİM SÜRECİ Aşkın ÖZDAĞOĞLU (*) Özet: Kuruluş yer seçm br frma çn en öneml kararlardan brdr. Yönetm kademesndek kşler seçm yaparken ster stemez

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ

ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN BİYOLOJİK ARITIMI VE ARITIM KİNETİĞİNİN İNCELENMESİ Emel KOCADAYI EGE ÜNİVERSİTESİ MÜH. FAK., KİMYA MÜH. BÖLÜMÜ, 35100-BORNOVA-İZMİR ÖZET Bu projede, Afyon Alkalot Fabrkasından

Detaylı

UYUM ĐYĐLĐĞĐ TESTĐ. 2 -n olup. nin dağılımı χ dir ve sd = (k-1-p) dir. Burada k = sınıf sayısı, p = tahmin edilen parametre sayısıdır.

UYUM ĐYĐLĐĞĐ TESTĐ. 2 -n olup. nin dağılımı χ dir ve sd = (k-1-p) dir. Burada k = sınıf sayısı, p = tahmin edilen parametre sayısıdır. UYUM ĐYĐLĐĞĐ TESTĐ Posson: H o: Ver Posson dağılıma sahp br ktleden gelmektedr. H a : Ver Posson dağılıma sahp br ktleden gelmemektedr. Böyle br hpotez test edeblmek çn, önce Posson dağılım parametres

Detaylı

İKİNCİ ÖĞRETİM KAMU TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

İKİNCİ ÖĞRETİM KAMU TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI İKİNCİ ÖĞRETİM KAMU TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Anablm Dalı: Kamu PROGRAMIN TANIMI: Kamu Tezsz Yüksek Lsans Programı, kamu ve özel sektör sstem çersndek problemler ve htyaçları analz edeblecek, yorumlayacak,

Detaylı

Resmi Gazetenin 29.12.2012 tarih ve 28512 sayılı ile yayınlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi

Resmi Gazetenin 29.12.2012 tarih ve 28512 sayılı ile yayınlanmıştır. TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bldrm Resm Gazetenn 29.12.2012 tarh ve 28512 sayılı le yayınlanmıştır. TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket Bu Doküman

Detaylı

EK-1 01 OCAK 2014 TARİHLİ VE 28869 SATILI RESMİ GAZETEDE YAYINLANMIŞTIR.

EK-1 01 OCAK 2014 TARİHLİ VE 28869 SATILI RESMİ GAZETEDE YAYINLANMIŞTIR. EK-1 01 OCAK 2014 TARİHLİ VE 28869 SATL RESMİ GAETEDE YAYNLANMŞTR. Bu Doküman Hakkında TEİAŞ Türkye Elektrk İletm Anonm Şrket İletm Sstem Sstem Kullanım ve Sstem İşletm Tarfelern Hesaplama ve Uygulama

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com ISSN:134-4141 Makne Teknolojler Elektronk Dergs 28 (1) 61-68 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Kısa Makale Tabakalı Br Dskn Termal Gerlme Analz Hasan ÇALLIOĞLU 1, Şükrü KARAKAYA 2 1

Detaylı

KURUMSAL FİRMALAR İÇİN BİR FİNANSAL PERFORMANS KARŞILAŞTIRMA MODELİNİN GELİŞTİRİLMESİ

KURUMSAL FİRMALAR İÇİN BİR FİNANSAL PERFORMANS KARŞILAŞTIRMA MODELİNİN GELİŞTİRİLMESİ Gaz Ünv. Müh. Mm. Fak. Der. Journal of thefaculty of Engneerngand Archtecture of Gaz Unversty Clt 30, No 1, 71-85, 2015 Vol 30, No 1, 71-85, 2015 KURUMSAL FİRMALAR İÇİN BİR FİNANSAL PERFORMANS KARŞILAŞTIRMA

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK Organizasyon Yapısı. Üretim/Hizmet Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu

GİRİŞİMCİLİK Organizasyon Yapısı. Üretim/Hizmet Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu GİRİŞİMCİLİK Bölüm 6. Üretm Sstemnn Tasarımı http://sceb.ktu.edu.tr Üretm/Hzmet Sstemlernn Tasarımı ve Kuruluşu 1. Organzasyon yapısı 2. Tess yer seçm 3. Kapaste planlaması 4. Malzeme gereksnm planlaması

Detaylı

KRİZ DÖNEMİNDE KÜRESEL PERAKENDECİ AKTÖRLERİN PERFORMANSLARININ TOPSİS YÖNTEMİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

KRİZ DÖNEMİNDE KÜRESEL PERAKENDECİ AKTÖRLERİN PERFORMANSLARININ TOPSİS YÖNTEMİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ Atatürk Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt: 25, Sayı: 2, 2011 151 KRİZ DÖNEMİNDE KÜRESEL PERAKENDECİ AKTÖRLERİN PERFORMANSLARININ TOPSİS YÖNTEMİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ Nhan ÖZGÜVEN (*) Özet: Perakendeclk

Detaylı

DAĞITIM STRATEJİLERİNİN OLUŞTURULMASINA YÖNELİK MODEL OLUŞTURMA: BİR TÜRK FİRMASI ÜZERİNE ÖRNEK UYGULAMA

DAĞITIM STRATEJİLERİNİN OLUŞTURULMASINA YÖNELİK MODEL OLUŞTURMA: BİR TÜRK FİRMASI ÜZERİNE ÖRNEK UYGULAMA ZKÜ Sosyal Blmler Dergs, Clt 2, Sayı 4, 2006, ss. 123 145. DAĞITIM STRATEJİLERİNİN OLUŞTURULMASINA YÖNELİK MODEL OLUŞTURMA BİR TÜRK FİRMASI ÜZERİNE ÖRNEK UYGULAMA Yrd. Doç. Dr. Ahmet ERGÜLEN Nğde Ünverstes

Detaylı

04.10.2012 SU İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ. Suİhtiyacı. Proje Süresi. Birim Su Sarfiyatı. Proje Süresi Sonundaki Nüfus

04.10.2012 SU İHTİYAÇLARININ BELİRLENMESİ. Suİhtiyacı. Proje Süresi. Birim Su Sarfiyatı. Proje Süresi Sonundaki Nüfus SU İHTİYAÇLARII BELİRLEMESİ Suİhtyacı Proje Süres Brm Su Sarfyatı Proje Süres Sonundak üfus Su ayrım çzs İsale Hattı Su Tasfye Tess Terf Merkez, Pompa İstasyonu Baraj Gölü (Hazne) Kaptaj Su Alma Yapısı

Detaylı

YÜKSEK LİsANS VE DOKTORA PROGRAMLARI

YÜKSEK LİsANS VE DOKTORA PROGRAMLARI , EK-A YÜKSEK LİsANS VE DOKTORA PROGRAMLARI Değerl Arkadaşlar, --e------ Bldğnz üzere, ş dünyası sthdam edeceğ adaylarda, ünverste mezunyet sonrası kendlerne ne ölçüde katma değer ekledklern de cddyetle

Detaylı

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması

BIST da Demir, Çelik Metal Ana Sanayii Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmelerin Finansal Performans Analizi: VZA Süper Etkinlik ve TOPSIS Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Clt: 4 Sayı: Ocak 04 ss. 9-9 BIST da Demr, Çelk Metal Ana Sanay Sektöründe Faalyet Gösteren İşletmelern Fnansal Performans Analz: VZA Süper Etknlk ve TOPSIS Uygulaması

Detaylı

T.C. KEÇiÖREN BELEDİYE BAŞKANLIGI Mali Hizmetler Müdürlüğü BAŞKANLIK MAKAMINA

T.C. KEÇiÖREN BELEDİYE BAŞKANLIGI Mali Hizmetler Müdürlüğü BAŞKANLIK MAKAMINA l!l KEÇÖREN BELEDİYE BAŞKANLIGI KEÇöREN BELeDYES SA YI : M.06.6.KEç.O-31/2009KONU: Yetk Devr bo f.!200fd 6.1. BAŞKANLIK MAKAMINA Blndğ üzere O 1.01.2006 tarhnden tbaren tüm yerel yönetmlerde 31.12.2005

Detaylı

BALİ KHO BİLİM DERGİSİ CİLT:23 SAYI:2 YIL:2013. BULANIK BOYUT ANALİZİ ve BULANIK VIKOR İLE BİR ÇNKV MODELİ: PERSONEL SEÇİMİ PROBLEMİ.

BALİ KHO BİLİM DERGİSİ CİLT:23 SAYI:2 YIL:2013. BULANIK BOYUT ANALİZİ ve BULANIK VIKOR İLE BİR ÇNKV MODELİ: PERSONEL SEÇİMİ PROBLEMİ. BULANIK BOYUT ANALİZİ ve BULANIK VIKOR İLE BİR ÇNKV MODELİ: PERSONEL SEÇİMİ PROBLEMİ Özkan BALİ ÖZET Personel seçm organzasyonların başarısını etkleyen en öneml problemlerden brdr. Bu seçm, belrszlk çeren

Detaylı

AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ

AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ III. ULUSAL HAVACILIK VE UZAY KONFERANSI 16-18 Eylül 2010, ANADOLU ÜNİVERSİTESİ, Eskşehr AĞIR BİR NAKLİYE UÇAĞINA AİT BİR YAPISAL BİLEŞENİN TASARIMI VE ANALİZİ Davut ÇIKRIKCI * Yavuz YAMAN Murat SORGUÇ

Detaylı

a IIR süzgeç katsayıları ve N ( M) de = s 1 (3) 3. GÜRÜLTÜ GİDERİMİ UYGULAMASI

a IIR süzgeç katsayıları ve N ( M) de = s 1 (3) 3. GÜRÜLTÜ GİDERİMİ UYGULAMASI Fırat Ünverstes-Elazığ MİTRAL KAPAK İŞARETİ ÜZERİNDEKİ ANATOMİK VE ELEKTRONİK GÜRÜLTÜLERİN ABC ALGORİTMASI İLE TASARLANAN IIR SÜZGEÇLERLE SÜZÜLMESİ N. Karaboğa 1, E. Uzunhsarcıklı, F.Latfoğlu 3, T. Koza

Detaylı

HATA TÜRÜ VE ETKİLERİ ANALİZİNDE BULANIK AHP VE BULANIK VIKOR YÖNTEMLERİ İLE OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ

HATA TÜRÜ VE ETKİLERİ ANALİZİNDE BULANIK AHP VE BULANIK VIKOR YÖNTEMLERİ İLE OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ HATA TÜRÜ VE ETKİLERİ ANALİZİNDE BULANIK AHP VE BULANIK VIKOR YÖNTEMLERİ İLE OTOMOTİV SEKTÖRÜNDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ RISK EVALUATING BY FUZZY AHP AND FUZZY VIKOR METHODS IN FAILURE MODE AND EFFECTS ANALYSIS

Detaylı

İstanbul Ünverstes İşletme Fakültes Dergs Istanbul Unversty Journal of the School of Busness Admnstraton Clt/Vol:39, Sayı/No:2,, 310-334 ISSN: 1303-1732 www.fdergs.org Stokastk envanter model kullanılarak

Detaylı

BİR UN FABRİKASINDA HEDEF PROGRAMLAMA UYGULAMASI

BİR UN FABRİKASINDA HEDEF PROGRAMLAMA UYGULAMASI BİR UN FABRİKASINDA HEDEF PROGRAMLAMA UYGULAMASI Abdullah Oktay DÜNDAR * Muammer ZERENLER ** ÖZET İşletmeler günümüz rekabet ortamının çalkantılı doğasında faalyetlern sürdürürken, sahp oldukları kıt kaynakları

Detaylı

Çok noktadan bağlı tanker-şamandıra bağlama sistemi seçiminde bulanık çok ölçütlü karar verme

Çok noktadan bağlı tanker-şamandıra bağlama sistemi seçiminde bulanık çok ölçütlü karar verme tüdergs/d mühendslk Clt:10, Sayı:1, 68-80 Şubat 011 Çok noktadan bağlı tanker-şamandıra bağlama sstem seçmnde bulanık çok ölçütlü karar verme Ayhan MENTEġ *, Ġsmal Hakkı HELACIOĞLU İTÜ Fen Blmler Ensttüsü,

Detaylı

SİMÜLASYON İLE BÜTÜNLEŞİK ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME: BİR HASTANE ACİL DEPARTMANI İÇİN SENARYO SEÇİMİ UYGULAMASI

SİMÜLASYON İLE BÜTÜNLEŞİK ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME: BİR HASTANE ACİL DEPARTMANI İÇİN SENARYO SEÇİMİ UYGULAMASI İstanbul Tcaret Ünverstes Fen Blmler Dergs Yıl: 11 Sayı: 22 Güz 2012 s. 1-18 SİMÜLASYON İLE BÜTÜNLEŞİK ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME: BİR HASTANE ACİL DEPARTMANI İÇİN SENARYO SEÇİMİ UYGULAMASI Muhammet GÜL

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayına Kabul Tarihi:

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayına Kabul Tarihi: Yayın Gelş Tarh: 22.10.2014 Dokuz Eylül Ünverstes Yayına Kabul Tarh: 19.04.2016 Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Onlne Yayın Tarh: 12.07.2016 Clt: 18, Sayı: 2, Yıl: 2016, Sayfa: 255-272 http://dx.do.org/10.16953/deusbed.78956

Detaylı

Eskşehr Osmangaz Ünverstes Müh.Mm.Fak.Dergs C.XX, S.2, 2007 Eng&Arch.Fac. Eskşehr Osmangaz Unversty, Vol..XX, No2, 2007 Makalenn Gelş Tarh.2.2006 Makalenn Kabul Tarh 08.06.2007 YENİDEN ÜRETİM SİSTEMLERİNDE

Detaylı

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, 2011 225

Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 1, 2011 225 Atatürk Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Dergs, Clt: 25, Sayı:, 20 225 FİNANSAL ANALİZDE KULLANILAN ORANLAR VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ: EKONOMİK KRİZ DÖNEMLERİ İÇİN İMKB İMALAT SANAYİ

Detaylı

BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA VE BİR TEKSTİL FİRMASINDA UYGULAMA ÖRNEĞİ

BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA VE BİR TEKSTİL FİRMASINDA UYGULAMA ÖRNEĞİ Eskşehr Osmangaz Ünverstes Sosyal Blmler Dergs Clt: 6 Sayı: 2 Aralık 2005 BULANIK HEDEF PROGRAMLAMA VE BİR TEKSTİL FİRMASINDA UYGULAMA ÖRNEĞİ İrfan ERTUĞRUL Pamukkale Ünverstes İİBF, Denzl ÖZET Günümüzde

Detaylı

ANADOLU ÜNivERSiTESi BiliM VE TEKNOLOJi DERGiSi ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY CiltNol.:2 - Sayı/No: 2 : 413-417 (2001)

ANADOLU ÜNivERSiTESi BiliM VE TEKNOLOJi DERGiSi ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY CiltNol.:2 - Sayı/No: 2 : 413-417 (2001) ANADOLU ÜNvERSTES BlM VE TEKNOLOJ DERGS ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY CltNol.:2 - Sayı/No: 2 : 413-417 (1) TEKNK NOTrrECHNICAL NOTE ELEKTRK ARK FıRıNıNDA TERMODNAMGN KNC YASASıNıN

Detaylı

MODERN İŞLETME YÖNETİMİNDE MATEMATİKSEL MODELLEME TEKNİĞİ: Yönetici Kararlarında Tamsayılı Doğrusal Programlama Modelinin Kullanımı

MODERN İŞLETME YÖNETİMİNDE MATEMATİKSEL MODELLEME TEKNİĞİ: Yönetici Kararlarında Tamsayılı Doğrusal Programlama Modelinin Kullanımı Süleyman Demrel Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yıl/Volume: 3, Sayı/Issue: 5, 2007, 164-178 MODERN İŞLETME YÖNETİMİNDE MATEMATİKSEL MODELLEME TEKNİĞİ: Yönetc Kararlarında Tamsayılı Doğrusal Programlama

Detaylı

Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi

Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Abant İzzet Baysal Ünverstes İktsad ve İdar Blmler Fakültes Ekonomk ve Sosyal Araştırmalar Dergs The Internatonal Journal of Economc and Socal Research ISSN: 1306-2174 http://www.bfderg.bu.edu.tr Clt/Volume:

Detaylı

QKUIAN. SAĞLIK BAKANLIĞI_ KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Ili Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi

QKUIAN. SAĞLIK BAKANLIĞI_ KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Ili Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi V tsttşfaktör T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI KAMU HASTANELERİ KURUMU Trabzon Il Kamu Hastaneler Brlğ Genel Sekreterlğ Kanun Eğtm ve Araştırma Hastanes Sayı ı 23618724/?ı C.. Y** 08/10/2015 Konu : Yaklaşık Malyet

Detaylı

Muhasebe ve Finansman Dergisi

Muhasebe ve Finansman Dergisi Muhasebe ve Fnansman Dergs Ocak/2012 Farklı Muhasebe Düzenlemelerne Göre Hazırlanan Mal Tablolardan Elde Edlen Fnansal Oranlar İle Şrketlern Hsse Sened Getrler Ve Pyasa Değerler Arasındak İlşk Ahmet BÜYÜKŞALVARCI

Detaylı

OLİGOPOLİ. Oligopolic piyasa yapısını incelemek için ortaya atılmış belli başlı modeller şunlardır.

OLİGOPOLİ. Oligopolic piyasa yapısını incelemek için ortaya atılmış belli başlı modeller şunlardır. OLİGOOLİ Olgopolc pyasa yapısını ncelemek çn ortaya atılmış bell başlı modeller şunlardır.. Drsekl Talep Eğrs Model Swezzy Model: Olgopolstc pyasalardak fyat katılığını açıklamak çn gelştrlmştr. Olgopolcü

Detaylı

COĞRAFYA DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA DOĞAL AFETLER 1 (The Natural Disasters in the Geography Teaching Curriculum)

COĞRAFYA DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA DOĞAL AFETLER 1 (The Natural Disasters in the Geography Teaching Curriculum) MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 28, TEMMUZ - 2013, S. 276-303 İSTANBUL ISSN:1303-2429 E-ISSN 2147-7825 copyrght 2013 http://www.marmaracografya.com COĞRAFYA DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINDA DOĞAL AFETLER 1 (The

Detaylı

TEKLİF MEKTUBU SAĞLIK BAKANLIĞI_. '.. m

TEKLİF MEKTUBU SAĞLIK BAKANLIĞI_. '.. m SAĞLIK BAKANLIĞI TC Kayıt No: 133709 TURKIYE KAMU HASTANELERI KURUMU ı TRABZON ILI KAMU HASTANELERI BIRLIGI GENEL SEKRETERLIGI Kanun Eğtm Araştırma Hastanes TEKLİF MEKTUBU Sayı : 23618724 12.10.2015 Konu

Detaylı

BULUT TEKNOLOJ S F RMALARININ BULANIK AHP MOORA YÖNTEM KULLANILARAK SIRALANMASI

BULUT TEKNOLOJ S F RMALARININ BULANIK AHP MOORA YÖNTEM KULLANILARAK SIRALANMASI BULUT TEKNOLOJ S F RMALARININ BULANIK AHP MOORA YÖNTEM KULLANILARAK SIRALANMASI Bahad r Fath YILDIRIM.Ü. letme Fakültes Say sal Yöntemler ABD. Onur ÖNAY.Ü. letme Fakültes Say sal Yöntemler ABD. ÖZET Bulut

Detaylı

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9

Öğretim planındaki AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ders Kodu Teork Uygulama Lab. Ulusal Kred Öğretm planındak AKTS TASARIM STÜDYOSU IV 214058100001312 2 4 0 4 9 Ön Koşullar : Grafk İletşm I ve II, Tasarım Stüdyosu I, II, III derslern almış ve başarmış

Detaylı

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet

ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK REGRESYON ANALİZİ İLE HİZMET TERCİHİNE ETKİSİNİN BELİRLENMESİ. Özet Dokuz Eylül Ünverstes Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs Yayın Gelş Tarh: 18.02.2011 Clt: 13, Sayı: 1, Yıl: 2011, Sayfa: 21-37 Yayına Kabul Tarh: 17.03.2011 ISSN: 1302-3284 ALGILANAN HİZMET KALİTESİ VE LOJİSTİK

Detaylı

alphanumeric journal The Journal of Operations Research, Statistics, Econometrics and Management Information Systems

alphanumeric journal The Journal of Operations Research, Statistics, Econometrics and Management Information Systems Avalable onlne at www.alphanumercournal.com alphanumerc ournal The Journal of Operatons Research, Statstcs, Econometrcs and Management Informaton Systems Receved: January 25, 2017 Accepted: June 22, 2017

Detaylı

. ÖZEL DAR ARTNAME. Bu bölüm, elektrik özel artnamesinde bulunan tüm alt bölümlere uygulanacak temel prensipleri belirler.

. ÖZEL DAR ARTNAME. Bu bölüm, elektrik özel artnamesinde bulunan tüm alt bölümlere uygulanacak temel prensipleri belirler. ! " # $ % % & & ' . ÖZEL DAR ARTNAME A. N TANIMI,...projelernde gösterlen elektrk lernn özel teknk artnamesnde anlatıldıı eklde, verlen standartlara uygun olarak, kusursuz, eksksz, fen ve sanat kurallarına

Detaylı

International Journal of Academic Value Studies (Javstudies) ISSN: Vol: 3, Issue: 13, pp

International Journal of Academic Value Studies (Javstudies) ISSN: Vol: 3, Issue: 13, pp Internatonal Journal of Academc Value Studes (Javstudes) ISSN:2149-8598 Vol: 3, Issue: 13, pp. 206-216 www.javstudes.com Javstudes@gmal.com Dscplnes: Busness Admnstraton, Economy, Econometrcs, Fnance,

Detaylı

YATIRIM KARARLARININ OPTİMİZASYONUNDA KARAR VERME YÖNTEMLERİNİN KULLANIMI İLE BETON KATKI MALZEMESİ ÜRETİMİNE YÖNELİK BİR YATIRIM MODELİ UYGULAMASI

YATIRIM KARARLARININ OPTİMİZASYONUNDA KARAR VERME YÖNTEMLERİNİN KULLANIMI İLE BETON KATKI MALZEMESİ ÜRETİMİNE YÖNELİK BİR YATIRIM MODELİ UYGULAMASI YATIRIM KARARLARININ OPTİMİZASYONUNDA KARAR VERME YÖNTEMLERİNİN KULLANIMI İLE BETON KATKI MALZEMESİ ÜRETİMİNE YÖNELİK BİR YATIRIM MODELİ UYGULAMASI Semh COŞKUN Endüstr Mühendslğ Bölümü Pamukkale Ünverstes

Detaylı

Bulanık Mantık ile Hesaplanan Geoid Yüksekliğine Nokta Yüksekliklerinin Etkisi

Bulanık Mantık ile Hesaplanan Geoid Yüksekliğine Nokta Yüksekliklerinin Etkisi Harta Teknolojler Elektronk Dergs Clt: 5, No: 1, 2013 (61-67) Electronc Journal of Map Technologes Vol: 5, No: 1, 2013 (61-67) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.teknolojkarastrmalar.com e-issn: 1309-3983 Makale

Detaylı

PRODUCTION PLANNING BASED ON GOAL PROGRAMMING FOR MASS CUSTOMIZATION IN A COMPANY

PRODUCTION PLANNING BASED ON GOAL PROGRAMMING FOR MASS CUSTOMIZATION IN A COMPANY BİR İŞLETMEDE KİTLESEL ÖZEL ÜRETİME YÖNELİK HEDEF PROGRAMLAMA TABANLI ÜRETİM PLANLAMA PRODUCTION PLANNING BASED ON GOAL PROGRAMMING FOR MASS CUSTOMIZATION IN A COMPANY ESRA AKBAL Başkent Ünverstes Lsansüstü

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences

Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Pamukkale University Journal of Engineering Sciences Pamukkale Ünverstes Mühendslk Blmler Dergs, Clt 0, Sayı 3, 04, Sayfalar 85-9 Pamukkale Ünverstes Mühendslk Blmler Dergs Pamukkale Unversty Journal of Engneerng Scences PREFABRİK ENDÜSTRİ YAPIARININ ARMONİ

Detaylı

International Journal of Academic Value Studies (Javstudies) ISSN: Vol: 3, Issue: 11, pp

International Journal of Academic Value Studies (Javstudies) ISSN: Vol: 3, Issue: 11, pp Internatonal Journal of Academc Value Studes (Javstudes) ISSN:2149-8598 Vol: 3, Issue: 11, pp. 159-170 www.javstudes.com Javstudes@gmal.com Dscplnes: Busness Admnstraton, Economy, Econometrcs, Fnance,

Detaylı

TRANSPORTATION MODE SELECTION THROUGH LOGISTICS MANAGEMENT: AN APPLICATION IN THE TEXTILE INDUSTRY

TRANSPORTATION MODE SELECTION THROUGH LOGISTICS MANAGEMENT: AN APPLICATION IN THE TEXTILE INDUSTRY DA Kerem Toker da, uygun alternat - d mod sonucunda, karayolu - denzyolu - Anahtar Kelmeler: TRANSPORTATION MODE SELECTION THROUGH LOGISTICS MANAGEMENT: AN APPLICATION IN THE TEXTILE INDUSTRY ABSTRACT

Detaylı

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi

Antalya Đlinde Serada Domates Üretiminin Kâr Etkinliği Analizi Tarım Blmler Dergs Tar. Bl. Der. Derg web sayfası: www.agr.ankara.edu.tr/derg Journal of Agrcultural Scences Journal homepage: www.agr.ankara.edu.tr/journal TARIM BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF AGRICULTURAL

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ ÖZEL BANKALARIN FİNANSAL PERFORMANSLARININ KARŞILAŞTIRILMASI: 2008-2011 DÖNEMİ. Fatih ECER *

TÜRKİYE DEKİ ÖZEL BANKALARIN FİNANSAL PERFORMANSLARININ KARŞILAŞTIRILMASI: 2008-2011 DÖNEMİ. Fatih ECER * AİBÜ Sosyal Blmler Ensttüsü Dergs, Güz 2013, Clt:13, Yıl:13, Sayı:2, 13:171-189 TÜKİYE DEKİ ÖZEL BANKALAIN FİNANSAL PEFOMANSLAININ KAŞILAŞTIILMASI: 2008-2011 DÖNEMİ Fath ECE COMPAISON OF PIVATE BANKS FINANCIAL

Detaylı

DİZÜSTÜ BİLGİSAYAR SEÇİMİ: DEA, TOPSIS VE VIKOR İLE KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ LAPTOP SELECTION: A COMPARATIVE ANALYSIS WITH DEA, TOPSIS AND VIKOR

DİZÜSTÜ BİLGİSAYAR SEÇİMİ: DEA, TOPSIS VE VIKOR İLE KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ LAPTOP SELECTION: A COMPARATIVE ANALYSIS WITH DEA, TOPSIS AND VIKOR Ekonomk ve Sosyal Araştırmalar Dergs, Bahar 2014, Clt:10, Yıl:10, Sayı:1, 157-178 DİZÜSTÜ BİLGİSAYAR SEÇİMİ: DEA, TOPSIS VE VIKOR İLE KARŞILAŞTIRMALI BİR ANALİZ Mehmet PEKKAYA 1 Mesut AKTOGAN 2 LAPTOP

Detaylı

Ürün geliştirme sürecinde çok amaçlı karar verme yaklaşımı

Ürün geliştirme sürecinde çok amaçlı karar verme yaklaşımı tüdergs/d mühendslk Clt:5, Sayı:6, 15-26 Aralık 2006 Ürün gelştrme sürecnde çok amaçlı karar verme yaklaşımı Sadettn Emre ALPTEKİN, Ethem TOLGA İTÜ Fen Blmler Ensttüsü, Mühendslk Yönetm Programı, 34469,

Detaylı

TAKIM LİDERİ SEÇİMİNDE BULANIK KALİTE FONKSİYONU AÇINIMI MODELİ UYGULAMASI

TAKIM LİDERİ SEÇİMİNDE BULANIK KALİTE FONKSİYONU AÇINIMI MODELİ UYGULAMASI 2403 TAKIM LİDERİ SEÇİMİNDE BULANIK KALİTE FONKSİYONU AÇINIMI MODELİ UYGULAMASI APPLICATION OF A FUZZY QUALITY FUNCTION DEPLOYMENT MODEL FOR TEAM LEADER SELECTION ÖZET A. Fahr ÖZKÖK *, Orkun KOZANOĞLU

Detaylı

VEKTÖRLER VE VEKTÖREL IŞLEMLER

VEKTÖRLER VE VEKTÖREL IŞLEMLER VEKTÖRLER VE VEKTÖREL IŞLEMLER 1 2.1 Tanımlar Skaler büyüklük: Sadece şddet bulunan büyüklükler (örn: uzunluk, zaman, kütle, hacm, enerj, yoğunluk) Br harf le sembolze edleblr. (örn: kütle: m) Şddet :

Detaylı

Üç Boyutlu Yapı-Zemin Etkileşimi Problemlerinin Kuadratik Sonlu Elemanlar ve Sonsuz Elemanlar Kullanılarak Çözümü

Üç Boyutlu Yapı-Zemin Etkileşimi Problemlerinin Kuadratik Sonlu Elemanlar ve Sonsuz Elemanlar Kullanılarak Çözümü ECAS Uluslararası Yapı ve Deprem Mühendslğ Sempozyumu, Ekm, Orta Doğu Teknk Ünverstes, Ankara, Türkye Üç Boyutlu Yapı-Zemn Etkleşm Problemlernn Kuadratk Sonlu Elemanlar ve Sonsuz Elemanlar Kullanılarak

Detaylı

Deney No: 2. Sıvı Seviye Kontrol Deneyi. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Dijital Kontrol Laboratuvar Deney Föyü Deneyin Amacı

Deney No: 2. Sıvı Seviye Kontrol Deneyi. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Dijital Kontrol Laboratuvar Deney Föyü Deneyin Amacı SRY ÜNİVERSİESİ Djtal ontrol Laboratuvar Deney Föyü Deney No: 2 Sıvı Sevye ontrol Deney 2.. Deneyn macı Bu deneyn amacı, doğrusal olmayan sıvı sevye sstemnn belrlenen br çalışma noktası cvarında doğrusallaştırılmış

Detaylı

BALİ-GENCER AHP, BULANIK AHP VE BULANIK MANTIK LA KARA HARP OKULUNA ÖĞRETİM ELEMANI SEÇİMİ. Özkan BALİ 1 Cevriye GENCER 2 ÖZET

BALİ-GENCER AHP, BULANIK AHP VE BULANIK MANTIK LA KARA HARP OKULUNA ÖĞRETİM ELEMANI SEÇİMİ. Özkan BALİ 1 Cevriye GENCER 2 ÖZET AHP, BULANIK AHP VE BULANIK MANTIK LA KARA HARP OKULUNA ÖĞRETİM ELEMANI SEÇİMİ Özkan BALİ Cevrye GENCER ÖZET Çalışmada, br karar problem olarak Kara Harp OkuluKHO) na öğretm elemanı seçm ele alınmış ve

Detaylı

YAYILI YÜK İLE YÜKLENMİŞ YAPI KİRİŞLERİNDE GÖÇME YÜKÜ HESABI. Perihan (Karakulak) EFE

YAYILI YÜK İLE YÜKLENMİŞ YAPI KİRİŞLERİNDE GÖÇME YÜKÜ HESABI. Perihan (Karakulak) EFE BAÜ Fen Bl. Enst. Dergs (6).8. YAYII YÜK İE YÜKENİŞ YAPI KİRİŞERİNDE GÖÇE YÜKÜ HESABI Perhan (Karakulak) EFE Balıkesr Ünverstes ühendslk marlık Fakültes İnşaat üh. Bölümü Balıkesr, TÜRKİYE ÖZET Yapılar

Detaylı

Bir Yerleşkede Enerji Yönetimi ve Enerji Tasarruf Potansiyelinin İncelenmesi

Bir Yerleşkede Enerji Yönetimi ve Enerji Tasarruf Potansiyelinin İncelenmesi 15 TTMD Mayıs Hazran 2013 Makale Artcle Br Yerleşkede Enerj Yönetm ve Enerj Tasarruf Potansyelnn İncelenmes Energy Management and Energy Savngs Potental Study n a Campus Zya SÖĞÜT / İnanç Caht GÜREMEN

Detaylı

MOBİPA MOBİLYA TEKSTİL İNŞAAT NAKLİYE PETROL ÜRÜNLERİ. SÜPERMARKET VE TuRİzM SANAYİ VE TİcARET ANONİM ŞİRKETİ

MOBİPA MOBİLYA TEKSTİL İNŞAAT NAKLİYE PETROL ÜRÜNLERİ. SÜPERMARKET VE TuRİzM SANAYİ VE TİcARET ANONİM ŞİRKETİ MOBİPA MOBİLYA TEKSTİL İNŞAAT NAKLİYE PETROL ÜRÜNLERİ SÜPERMARKET VE TuRİzM SANAYİ VE TİcARET ANONİM ŞİRKETİ 2011-2012-2013 MALİ yılına İLİşKİN YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU ("Şrket") 01012011-31 ı22013

Detaylı

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH

TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH TEKNOLOJİ, PİYASA REKABETİ VE REFAH Dr Türkmen Göksel Ankara Ünverstes Syasal Blgler Fakültes Özet Bu makalede teknoloj sevyesnn pyasa rekabet ve refah sevyes üzerndek etkler matematksel br model le ncelenecektr

Detaylı

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES TÜRKĠYE EKONOMĠSĠNĠN YAPISAL ANALĠZĠ: 1998 VE 2002 YILLARI GĠRDĠ-ÇIKTI ANALĠZĠ ÖRNEĞĠ

AKADEMİK YAKLAŞIMLAR DERGİSİ JOURNAL OF ACADEMIC APPROACHES TÜRKĠYE EKONOMĠSĠNĠN YAPISAL ANALĠZĠ: 1998 VE 2002 YILLARI GĠRDĠ-ÇIKTI ANALĠZĠ ÖRNEĞĠ TÜRKĠYE EKONOMĠSĠNĠN YAPISAL ANALĠZĠ: 1998 VE 2002 YILLARI GĠRDĠÇIKTI ANALĠZĠ ÖRNEĞĠ Özet Zya Gökalp GÖKTOLGA 1 Yusuf AKGÜL 2 Bu çalışmanın amacı 98 ve 2002 yıllarına at GrdÇıktı tablolarını kullanarak,

Detaylı

FUZZY TOPSİS YÖNTEMİ İLE SANAL MAĞAZALARIN WEB SİTELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

FUZZY TOPSİS YÖNTEMİ İLE SANAL MAĞAZALARIN WEB SİTELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ FUZZY TOPSİS YÖNTEMİ İLE SNL MĞZLRIN WEB SİTELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Süleyman DÜNDR (*) Fath EER (**) Şuayb ÖZDEMİR (***) Özet: Bu çalışmanın amacı, fuzzy TOPSİS yöntemn kullanarak sanal mağazaların

Detaylı

DOĞRUSAL OLMAYAN PROGRAMLAMA -III- Çok değişkenli doğrusal olmayan karar modelinin çözümü

DOĞRUSAL OLMAYAN PROGRAMLAMA -III- Çok değişkenli doğrusal olmayan karar modelinin çözümü DOĞRUSAL OLMAYAN PROGRAMLAMA -III- Çok değşkenl doğrusal olmayan karar modelnn çözümü Hazırlayan Doç. Dr. Nl ARAS Anadolu Ünverstes, Endüstr Mühendslğ Bölümü İST8 Yöneylem Araştırması Ders - Öğretm Yılı

Detaylı

Bulanık Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin Altı Sigma Projeleri Seçiminde Uygulanması*

Bulanık Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin Altı Sigma Projeleri Seçiminde Uygulanması* Busness and Economcs Research Journal Volume 7 Number 2 2016 pp. 167-201 ISSN: 1309-2448 DOI Number: 10.20409/berj.2016217536 Bulanık Çok Krterl Karar Verme Yöntemlernn Altı Sgma Projeler Seçmnde Uygulanması*

Detaylı

T.C. KADİR HAS ÜNİvERSİTESİ REKTÖRLÜ('JÜ

T.C. KADİR HAS ÜNİvERSİTESİ REKTÖRLÜ('JÜ Sayı Konu...12.30 : B.30.2.KHU.0.00.00.00- : Özürlü Öğrencler hk. KADİR HAS ÜNİvERSİTESİ REKTÖRLÜ('JÜ VEDİ L~.10. 20 0 5 Yükseköğretm Kurulu Başkanlığına Ilg: 14.09.2009 tarh 29515 sayılı yazınız. Yükseköğretm

Detaylı

GRİ İLİŞKİSEL ANALİZ YÖNTEMİNE GÖRE FARKLI SERTLİKLERDE OPTİMUM TAKIM TUTUCUSUNUN BELİRLENMESİ

GRİ İLİŞKİSEL ANALİZ YÖNTEMİNE GÖRE FARKLI SERTLİKLERDE OPTİMUM TAKIM TUTUCUSUNUN BELİRLENMESİ 2. Ulusal Tasarım İmalat ve Analz Kongres 11-12 Kasım 21- Balıkesr GRİ İLİŞKİSEL ANALİZ YÖNTEMİNE GÖRE FARKLI SERTLİKLERDE OPTİMUM TAKIM TUTUCUSUNUN BELİRLENMESİ Esra YILMAZ*, Ferhat GÜNGÖR** *ylmazesraa@gmal.com

Detaylı