SANAL HESAPLAR EMEKLİLİK SİSTEMİ ve SSK UYGULAMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SANAL HESAPLAR EMEKLİLİK SİSTEMİ ve SSK UYGULAMASI"

Transkript

1 SANAL HESAPLAR EMEKLİLİK SİSTEMİ ve SSK UYGULAMASI UMUT GÖÇMEZ SSK Başkalığı S. S. Uzma Yardımcılığı ve Uzmalığı Aama, Görev ve Çalışma Yöemeliğii Sosyal Sigora Uzmalığı içi Ögördüğü YETERLİK TEZİ olarak hazırlamışır. 2005

2

3 SANAL HESAPLAR Umu Göçmez Öz Bu çalışmaı emel amacı Avrupa ülkeleri uygulamalarıyla saal hesaplar emeklilik sisemii icelemek ve SSK içi uygulaabilirliğii arışmakır. Bu amaç doğrulusuda çalışmada ilk olarak Avrupa ülkelerideki uygulamalar icelemişir. Bir soraki bölümde SSK daki mevcu sisem ve sisemi soruları oraya koulmuşur. Saal hesaplar emeklilik sisemi ve mevcu sisem arasıda karşılaşırmaya gidilerek, SSK açısıda souçlar değerledirilmişir. Kurumu 2001 Tekik Bilaçosu iki sisem esaslarıa göre aküeryal açıda karşılaşırılmışır. SHES i kişisel emeklilik ercihie ekisi aaliz edilmeye çalışılmışır projeksiyou çerçeveside SHES i ve emeklilik ercihideki olası bir değişimi emeklilik sisemie ekileri arışılmışır. Aahar Kelimeler: saal hesaplar, G kasayısı i

4 NOTIONAL ACCOUNTS Umu Göçmez ABSTRACT The aim of his sudy, is o eamie he oioal defied coribuio pesio scheme wihi Europea couries applicaios ad o discuss wheher i is suiable for Social Isurace Isiuio or o. For his aim, firsly he oioal accous schemes i Europea couries are eamied. I he e chaper, he eisig sysem ad he weakesses of his sysem are aalyzed. The, resuls for SSK are evaluaed, comparig he eisig sysem ad he oioal accous. The echical balace shee of SSK as a 31 December 2001 is compared accordig o he pricipals of he wo sysems. The effec of NA o he idividual reireme choices is also aalyzed i he sudy. Fially, i he frame of he projecio, prepared for , he effecs of boh NA ad a probable chage i he reireme preferece, are discussed. Key Words: oioal accos, oioal defied coribuio, G value ii

5 TEŞEKKÜR Bu çalışmaı gerçekleşmeside, değerli kakıları ve verilere ulaşmamdaki yardımlarıyla baa desek ola Sayı Tahsi Güey, Sayı Oya Kaa, Sayı Prof. Dr. Ömer Esesoy ve Sayı Doç. Dr. Meral Sucu ya, maevi deseğii her zama yaımda hisseiğim aileme ve eşim Özlem e, TEŞEKKÜR EDERİM iii

6 İÇİNDEKİLER DİZİNİ ÖZ... ABSTRACT... TEŞEKKÜR... İÇİNDEKİLER DİZİNİ... ŞEKİLLER DİZİNİ... TABLOLAR DİZİNİ... SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ... Sayfa i ii iii iv vii viii 1-GİRİŞ Saal Hesaplar Fikrii Tarihsel Olarak Gelişimi Çalışmaı Amacı Çalışmaı Yöemi 4 2-SANAL HESAPLAR EMEKLİLİK SİSTEMİ Temel Olarak Saal Hesaplar Sisemi Saal Hesaplar Sisemii Avrupa Ülkeleri Uygulamaları İsveç Uygulaması İalya Uygulaması Leoya Uygulaması Poloya Uygulaması SHES Emekli Aylığı Formülasyou G Kasayısıı Buluuşu SOSYAL SİGORTALAR KURUMU VE SANAL HESAP UYGULAMASI Mevcu Durum SSK Belirlemiş Fayda Emeklilik Plaıı Formülü ve SHES ile Karşılaşırması SSK Emekli Aylığı Hesaplamasıda Gücelleme Problemi Gücelleme İçi Ora Seçimi SHES ile SSK İçi Aylık Hesabı SSK İçi G Kasayısıı Buluuşu Erkek İçi G Kasayısı Kadı İçi G Kasayısı Aylık Hesabı iv

7 sayfa Aylık Hesabı ile Aküeryal Adalei Sağlaması Mevcu Sisem Aylık Hesaplama Yöemii Bokörlüğü Aylık Hesaplama Yöemii Emeklilik Tercihie Ekisi Tekik Bilaço ile SHES Karşılaşırması Tekik Bilaço Akifi Yaşlılık Sigorası İçi Ödemiş Primler Karşılığı Yükümlülük Hesabı Yaşlılık Aylığıı Hesabı Sigoralıı Geçmiş Yıllara Ai Prim Ödeme Gü Sayısı Sigoralıı Geçmiş Yıllara Ai Prim Esas Kazacı Sorası Siseme ve SHES Göre Akifi Yaşlılık Sigorası İçi Ödemiş Primler Karşılığı Yükümlülük Hesabı Projeksiyou ve SHES Öcesi Emekli Aylığı Alaları Yaşlılık Sigorası Gideri ve Sorasıda Emekli Olacaklar İçi Yaşlılık Gideri ve Toplam Yaşlılık Gideri Emeklilik Tercihideki Değişimi Siseme Ekisi Erelemei Bir Yıl Olması Durumu Erelemei İki Yıl Olması Durumu Erelemei Üç Yıl Olması Durumu SSK İçi İkici Süu Oluşumu SONUÇ ve ÖNERİLER 81 KAYNAKLAR DİZİNİ 85 EKLER DİZİNİ 88 ÖZGEÇMİŞ 168 v

8 ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa 3.1. SSK Yaşlılık Harcamasıı GSYİH ya Oraı GSYİH Sisemde Çıkış Zamaıa Göre SHES ve Mevcu Sisem Emekli Aylıkları.(Erkek) Yaşlara Göre Emekli Aylığıdaki Arış Oraı (Erkek) Sisemde Çıkış Zamaıa Göre SHES ve Mevcu Sisem Emekli Aylıkları (Kadı) Yaşlara Göre Emekli Aylığıdaki Arış Oraı (Kadı) Kişisel Emeklilik Tercihi Fayda Yaklaşımı Aylık Hesabıı Değişmesii Kişisel Tercihe Ekisi Prim Geliri ve Yaşlılılık Sigorası Gideri Bir Yıl Ereleme Soucuda Yaşlılık Sigorası Gelir- Gideri İki Yıl Ereleme Soucuda Yaşlılık Sigorası Gelir- Gideri Üç Yıl Ereleme Soucuda Yaşlılık Sigorası Gelir- Gideri 74 vi

9 Tablo TABLOLAR DİZİNİ 2.1- İsveç Ekoomik Gelişme İalya Ekoomik Gelişme Leoya Ekoomik Gelişme Poloya Ekoomik Gelişme Reform Sorası Poloya Emeklilik Sisemide Kakı Oralarıı Dağılımı Sabi Fiyalarla GSYİH (Milyar TL) ve Büyüme Hızı Aylık Hesabı İçi Sigoralıı Yıllık Kazaçları Aküeryal Adale Tekik Bilaçosu İçi Ödemiş Primler Karşılığı Yükümlülük (Trilyo TL) Gücelleme Yöemi Değişirildiğide Yükümlülük (Trilyo TL) Mevcu Sisem ve SHES Yaşlılık Sigorası Gideri (Trilyo TL) Prim Geliri (Trilyo TL) Bir yıl Ereleme Soucuda Yaşlılık Sigorası Gelir- Gideri (Trilyo TL) İki Yıl Ereleme Soucuda Yaş. S.Gelir-Gideri(Trilyo TL) Üç Yıl Ereleme Soucuda Yaş. S.Gelir-Gideri(Trilyo TL) 74 EK B TABLOLAR 1. SHES Düya Uygulamaları Öze Tablosu 96 Sayfa 2. DİE Yıl Orası Nüfus Tahmiie Göre 65 Yaş Ve Üsü Nüfusu Yaş Nüfusa Oraı DİE Yıl Orası Nüfus Tahmiie Göre Pasif Nüfusu Akif Nüfusa Oraı ILO Moralıy Ölüm Oraları G Kasayısı Hesaplaırke Öle Sigoralılar İçi Kullaıla Çarpa i Belirli Tekik Faiz Alıdaki Değerleri Belirli Tekik Faizler İle Ssk İçi Ölüm Durumuu da İçere G Kasayısı Döem Bordrosua Göre Erkek Akif Sigoralı Bilgileri Döem Bordrosua Göre Kadı Akif Sigoralı Bilgileri Tekik Bilaçosuda Erkek Sigoralıı Yaşalar Göre Ödemiş Primler Karşılığı Yükümlülüğü ( Milyar TL) Tekik Bilaçosuda Kadı Sigoralıı Yaşalar Göre Ödemiş Primler Karşılığı Yükümlülüğü ( Milyar TL) Projeksiyo Döemide Emekli Olabilecek Erkekleri Döem Bordrosua Göre Aylık Hesabıda Kullaıla Bilgileri vii

10 Sayfa Projeksiyo Döemide Emekli Olabilecek Kadıları Döem Bordrosua Göre Aylık Hesabıda Kullaıla Bilgileri Projeksiyo Döemide Erkek Sigoralıları Tahmii Prime Esas Gülük Kazaçları ve Yıllık Prim Ödeme Gü Sayıları Projeksiyo Döemide Kadı Sigoralıları Tahmii Prime Esas Gülük Kazaçları ve Yıllık Prim Ödeme Gü Sayıları Akif Erkek Sigoralı Tahmii Sayıları Akif Kadı Sigoralı Tahmii Sayıları Projeksiyou İçi Hesaplaa Yıllara Göre E Erke Emeklilik Yaşı ve Emekli Olma Olasılıkları e (Erkek) Projeksiyou İçi Hesaplaa Yıllara Göre E Erke Emeklilik Yaşı ve Emekli Olma Olasılıkları e (Kadı) Projeksiyou Süresice 2004 Öceside Emekli Olmuş Erkek Sigoralıları Yıl Sou Sayıları ve 2004 Yılı Emekli Aylığı Projeksiyou Süresice 2004 Öceside Emekli Olmuş Kadı Sigoralıları Yıl Sou Sayıları ve 2004 Yılı Emekli Aylığı Projeksiyo Döemide Emekliliğe Gire Erkek Sigoralıları Yıl Başı, Yıl Sou Sayıları ve İki Sisem İçi Hesaplamış Emekli Aylıkları Projeksiyo Döemide Emekliliğe Gire Kadı Sigoralıları Yıl Başı, Yıl Sou Sayıları ve İki Sisem İçi Hesaplamış Emekli Aylıkları Projeksiyouda Emekliliğe Girecek Erkek Sigoralıları Ereleme Yapmaları Durumuda SHES ye Göre Hesaplamış Yei Aylıkları Projeksiyouda Emekliliğe Girecek Kadı Sigoralıları Ereleme Yapmaları Durumuda SHES ye Göre Hesaplamış Yei Aylıkları SSK İkici Süu Oluşumu Erkek Sigoralı İçi %3 Tekik Faiz ile Kakı Oraı SSK İkici Süu Oluşumu Erkek Sigoralı İçi %4 Tekik Faiz ile Kakı Oraı SSK İkici Süu Oluşumu Erkek Sigoralı İçi %5 Tekik Faiz ile Kakı Oraı SSK İkici Süu Oluşumu Erkek Sigoralı İçi %6 Tekik Faiz ile Kakı Oraı SSK İkici Süu Oluşumu Kadı Sigoralı İçi %3 Tekik Faiz ile Kakı Oraı SSK İkici Süu Oluşumu Kadı Sigoralı İçi %4 Tekik Faiz ile Kakı Oraı SSK İkici Süu Oluşumu Kadı Sigoralı İçi %5 Tekik Faiz ile Kakı Oraı SSK İkici Süu Oluşumu Kadı Sigoralı İçi %6 Tekik Faiz ile Kakı Oraı 166 viii

11 KISALTMALAR DİZİNİ ABO Aylık Bağlama Oraı AEOYK Aylığa Esas Oralama Yıllık Kazaç DİE Devle İsaisik Esiüsü EKA Eski Kısmi Aylık GSYİH Gayri Safi Yuriçi Hasıla GSMH Gayri Safi Milli Hasıla ILO Ieraioal Labour Orgaisaio OECD Orgaisaio for Ecoomic Coorperaio ad Developme PAYG Pay As You Go PEGK Prime Esas Gülük Kazaç PÖGS Prim Ödeme Gü Sayısı SHES Saal Hesaplar Emeklilik Sisemi SSK Sosyal Sigoralar Kurumu SYZ Sosyal Yardım Zammı TÜFE Tükeici Fiya Edeksi YKA Yei Kısmi Aylık i

12 1-GİRİŞ İkici Düya Savaşı da öce çoğu edüsri ülkeside ve birkaç gelişmeke ola ülkede ulusal emeklilik modelleri mevcuu. Savaşa sora varola modelleri geişleilmesi içi şarlar oluşu ve ülkelerde yei modeller uygulamaya kouldu. Savaş yılarıda çoğu folu emeklilik sisemideki varlıklar düşük geiri oraları ile bekleileri karşılamaka uzak kalmakaydı. Bu gelişme hızlı üfus arışı ve ücrelerdeki hızlı arışla birlike pay-as-you-go (PAYG) belirlemiş fayda (Defied Beefi) emeklilik sisemii popülariesii armasıa kakıda buludu. Ülkelerde uygulaa çoğu model, PAYG belirlemiş fayda emeklilik sisemii aa yapısıı aşımasıa rağme bir çok yapısal değişikliğe sahipir. Saf PAYG sisemii aksie bir çok ülke sisemleride kısmi rezerv buludurmayı uygu görmüşür. Belirlemiş fayda sisemi baze gelire dayalı, baze kazaca dayalı ve baze düz oralı bir sisem olarak oraya çıkmışır. So yıllardaki eğilimi PAYG belirlemiş fayda modelide uzak olmasıa rağme bugü düyadaki kamusal emeklilik modelleri e azıda kısme PAYG modelie dayamakadır. Belirlemiş kakı (Defied Coribuio) emeklilik sisemleri de bir çok ülkede bulumakadır. Faka çok yakı zamaa kadar bular ulusal folarla ve iseğe bağlı özel ve mesleki emeklilik sisemleri ile sıırlı uulmakaydı de Şili i PAYG belirlemiş fayda sisemde zorulu belirlemiş kakı emeklilik sisemie geçmesi ile birici süu emeklilik plalarıı belirlemiş kakı esasıa dayalı olması arışmaya açılmışır lı yıllarda uzu zamadır PAYG emeklilik sisemie sahip ola çoğu ülke fiasal problemler yaşamaya başladı. Bu problemleri sebepleri, yaşlaa üfus, sağlaa yardımları bokörlüğü, isihdam şeklideki değişiklikler, erke emeklilik eğilimi ve piyasa ekoomisie geçişe kayaklaa mali problemler olarak sıralaabilmekedir. PAYG belirlemiş fayda emeklilik plaıda, folu belirlemiş kakı esaslı emeklilik plaıa ya da folu belirlemiş kakı sisemii de kapsaya çok süulu siseme geçiş çoğu emeklilik uzmaı arafıda emeklilik plalarıı karşılaşığı fiasal problemleri uzu döemde çözümü olarak görüldü (Fo Louise ad Palmer Edward,2000). 1

13 Diğer yada 1990 ları orasıda Saal Hesaba dayaa yei bir model oraya çıkı. Saal belirlemiş kakı plaa dayaa emeklilik sisemleri İalya, Leoya, Kırgızisa, İsveç, Poloya ve Moğolisa da uygulamaya kodu. 1.1 Saal Hesaplar Fikrii Tarihsel Olarak Gelişimi Saal hesapları arihi 1945 e Frasa ı gelişirdiği gelire dayalı emeklilik plaıa kadar dayamakadır. Frasız emeklilik sisemide her yılı kakısı kaılımcıya bazı pualar sağlamakadır. Bu pualar o adaki saı alma fiyaı ile belirlemekedir. Elde edile puaları parasal karşılığı ükeici fiya edeksi ile gücellemekedir. Emeklilik yaşıda bu puaları oplamı para birimi ile belirile emekli aylığıa çevrilmekedir. Her yıl ulusal komie aşağıdaki değişkeleri gücellemekedir: puaları saı alma değeri, kakı oraı ve puaları emekli aylığıa döüşümüdeki parasal karşılığı. Acak bu ulusal kurul düzelemeleri yaparke uzu döemli aki akış projeksiyouu kullamamakadır. Öreği emeklilik plaı gelirii o yıl içi fazla verildiği belirlediğide kurul kakı oraıı idirmiş, birkaç yıl sora da arırmak zoruda kalmışır. Souç olarak Frasız pualama sisemii idaresi bir saal hesaplar emeklilik sisemi gibi değil belirlemiş fayda emeklilik sisemi gibidir (Legros Florece, 2003). Buchaa(1968) Amerika daki sigoralıları ödediği kakıları sosyal güvelik booları ciside ifade edilmesii öermişir. Bu boolar belli bir geiri oraı aşımamaka, booları sadece saı alma güleri ve saı alma mikarları belirli olmakadır. Bu booları vadesi kaılımcıı emekliliğide dolacak ve değerleme oraı Amerika Hazie Boosuu uzu döemli faizi ve büyüme hızıdaki arışa yüksek ola seçilerek yapılacakır. Buchaa ı eklifi uygulama alaı bulamamış ve sadece öeri olarak kalmışır. Boski, Kolikoff ve Shove 1982 de 1 kişisel güvelik hesapları (persoal securiy accou) adı verile bir saal hesap sisemi öermişlerdir. Faka bir oomaik fiasal degeleyici ögörmemişler, buu yerie 75 yıllık gelir gider projeksiyoua göre gelir ve gideri degeleyecek geiri oraıı bağımsız aküerler komiesii her yıl belirlemesii eklif emişlerdir. 1 İlk olarak 1982 de bu fikri oraya koymuşlardır. Yayımlaması 1988 yılıda gerçekleşmişir. 2

14 Tam alamı ile SHES i ilk keşfede ülke İsveçir. İsveç emeklilik reform asarısıı yıllarıda düzelemiş olup uygulamaya 1999 yılıda geçirebilmişir. İsveç reform asarısı İalya ve Leoya içi ilham kayağı olmuşur. Bir başka Avrupa ülkesi Poloya da 1999 u başıda emeklilik sisemii SHES olarak belirlemişir. 1.2 Çalışmaı Amacı 1990 lı yıllara gelidiğide PAYG emeklilik sisemie sahip ülkelerde sisemi sürdürülebilirliği büyük orada ehlikeye düşmüşür. Özellikle yaşlaa üfus ve makroekoomik degelerde yaşaa bozulmalar emeklilik sisemlerie büyük zararlar vermişir. Bu yapısal bozulmaları aşmak içi ülkeler iki emel sraeji izlemişlerdir. Birici sraeji Türkiye i de 1999 yılıda yapığı gibi paramerik reformlar yapmakır. İkici sraeji ise daha kalıcı çözüm geire yapısal reformlara yöelmekir. Paramerik reformlarda geel olarak emeklilik yaşı ve sağlaa fayda mikarıda değişikliğe gidilmeye çalışılmışır. Bu reformları emel zayıflıkları, sürekli ayarlama gerekirmesi ve poliik ekilere açık olması olarak göserilebilir. Demografik veya makro ekoomik değişimlere karşı ayarlamalarda gecikme, poliik edişeler sisemi sürdürülebilirliğie zarar vermekedir (Disey Richard, 1999). Folu belirlemiş kakı emeklilik sisemi, gecikmeleri öleyecek ve poliik müdahaleyi miimum seviyeye idirecek sisem olarak göserilmişir. PAYG emeklilik sisemide folu belirlemiş kakı emeklilik sisemie geçişeki e büyük soru geçiş maliyeidir. Sisemde bulua emeklileri ve akifleri şu aa kadar ödedikleri paraları karşılığıı fiase edilmesi zorululuğu vardır. Bu maliyee kaça ve aylık belirlemede belirlemiş kakı emeklilik sisemii argümalarıı kullaa SHES çözüm olarak görülmekedir (Williamso Joh B, 2004). Bu ezde SHES i emel yapısı iceleip, SSK içi uygulama souçları ile sisemi oparlamasıa yardımcı olacak, poliik ekilerde arıdıracak bir sisem olacağı kaılamaya çalışılacakır. 3

15 1.3 Çalışma Yöemi SHES i alaşılabilmesi içi İkici Bölümde SHES i aımı, Avrupa ülkelerideki uygulaması ve formülasyou verilmişir. Üçücü Bölümde mevcu SSK sisemi ve SHES icelemişir. Bu bölümde SSK içi G kasayısıı buluuşu, gücelleme içi ora seçimi, SHES ve mevcu sisem karşılaşırmaları, SSK içi ikici süu oluşumu alaılmışır. Dördücü Bölümde ezi soucu ve öerileri yer almakadır. 4

16 2-SANAL HESAPLAR EMEKLİLİK SİSTEMİ 2.1-Temel Olarak Saal Hesaplar Sisemi Saal Hesaplar Emeklilik plaı, folu belirlemiş kakı emeklilik plaıı yapısıı PAYG rejimie uygulaması olarak adladırılabilir. Belirlemiş kakı emeklilik plalarıda yasalar çerçeveside belirlemiş mikarlarda prim alımakadır. Kişileri emeklilik gelirleri de bu kakıları ve buları geirisii foksiyoudur. İleriye döük belirsiz yükümlülükler bulumamaka, yükümlülükler eşi varlıklar arafıda karşılamakadır (Lidema David e al.). Belirlemiş fayda emeklilik plaıda ise bir gelir sözü vardır. Bu emeklilik plaıda yaırımı ve yaşam bekleisii değişkeliği riski ile karşı karşıya buluulmakadır. Tipik olarak emekli aylığı ücrei bir foksiyou olarak ifade edilmekedir. Bua rağme bazı belirlemiş fayda emeklilik plalarıda emekli aylığı kakıları bir foksiyou olarak da ifade edilebilmekedir. Geleceke oluşacak ekoomik ve demografik değişiklikler belirsiz yükümlülüklere ede olabilmekedir. Yeerli varlıkları eksikliğide doğa yükümlülük fazlalığı, başka kayaklar arafıda fiase edilme zorululuğuu geirmekedir (Lidema David e al.). SHES sabi kakı oraıı kullaa ve folu belirlemiş kakı emeklilik sisemii bazı elemelerii büyeside buludura, fiasmaıı PAYG esaslarıa göre yapa emeklilik sisemidir. SHES de emeklilik aylığıı büyüklüğü kakı ve yaırımı geirisii büyüklüğüe bağlı olmakadır. SHES de kakılar kişisel hesaplarda uulmaka ve bu varlıklar kaular arafıda belirlee faizlerle gücellemekedir. Bu hesaplardaki sermaye amame saaldır. Akif üyeleri kakıları sisemdeki emeklileri giderlerii fiasmaıda kullaılmakadır. Emeklilik zamaı geldiğide kişii kakılarıı bugükü değeri haya bekleisii içere aüie fakörüe bölüerek emekli aylığı bulumakadır. Sisemi formülasyou ezi ileriki aşamalarıda verilecekir (Supa Ael B, 2003, Barr N, 2003). 5

17 2.2-Saal Hesaplar Sisemii Avrupa Ülkeleri Uygulamaları Tezi bu bölümüde SHES i Avrupa ülkelerideki uygulamasıa yer verilecekir. Avrupa dışıda kala Kırgızisa ve Moğolisa içi öze bilgiler EK B Tablo 1 de verilmişir (Williamso Joh B. e al, 2003) İsveç uygulaması Reform öcesi sisem Reform öcesi sisem iki bölümde oluşmaka idi. Biricisi emel ekdüze emeklilik plaı (folkpesio), ikicisi de ek olarak gelir ilişkili fayda (ATP) plaıydı. Temel yardım üm sigoralılara öceki döemde gelirlerie bakılmaksızı verilmekeydi. 65 yaşıı doldura herkes 40 yıllık sürekli ikame veya 30 yıllık sigoralılık koşulu ile bu aylığa hak kazamakaydı. Yalız isalar içi aylık, emel mikarı 2 %96 sı, evliler içi %78,5 i olarak belirlemekeydi. ATP alıda sağlaa aylığı mikarı ise öceki gelirler ve çalışma yılı sayısıa bağlıydı. Sigoralaabilir kazaç e yüksek emel aylığı geçebilmesie karşı 7,5 kaıda fazla olamıyordu. 61 yaşıda emekli olmak yada 70 yaşıa kadar erelemek mümküdü. 65 yaşıda öce emeklilik durumuda aylık her akvim ayı içi %0,5 azalılmakaydı. Eğer kişi emekliliğii ereler ve 65 yaşıda sora emekli olursa, ek her akvim ayı içi aylık %0,7 oraıda arırılmakaydı. Temel emeklilik kısme vergi, kısme de işvere kakısı ile fiase edilmekeydi. ATP alıda sağlaa yardımlar kakılar ile fiase edilmekeydi. Reform yapma edeleri yıllarıda İsveç, işsizlike keski arışa ede ola ekoomik resesyo yaşadı. Verimli yaşaki isaları işgücüe kaılım oraı 1990 lar boyuca düşü. İsveç hala göreceli olarak yaş grubuu isihdama kaılım oraı yüksek ola 2 Temel aylık hüküme arafıda belirlemekeydi. Tükeici fiya edeksie göre ayarlamalar yapılmakaydı. 6

18 bir ülkedir yılıda erkekler 63.3, kadılar ise 62.1 yaşıda ekoomik akivielerii durdurmakaydı. İsveç eki ekoomik gelişmeyi gösere Tablo2.1 aşağıda verilmişir. Tabloda işgücüe kaılım oraıı 1990 lar boyuca düşük seviyelerde olduğu alaşılmakadır. İşsizlik oraıı da yüksek seviyelerde olması sisemi akif pasif yapısıı olumsuz ekilemişir (Blödal Scarpea, 1998). Tablo Yılları Arası İsveç Ekoomik Gelişme Tablosu % GSYİH Reel Büyüme 1,1-1,1-1,7-1,8 4,1 3,7 1,1 2,1 3,6 4,1 İşsizlik 1,7 3,1 5,6 9,0 9,4 8,8 9,6 9,9 8,3 7,2 Eflasyo 10,4 9,7 2,6 4,7 2,4 2,9 0,8 0,9 0,4 0,3 İşgücüe Kaılım Oraı 82,9 82,0 80,1 77,6 76,3 76,9 76,5 75,5 75,2 75,7 Kayak: OECD Ecoomic Oulook No.70 Şimdilerde İsveç göreceli olarak yaşlı bir üfusa sahipir yılıda 65 yaş ve üsü isalar, üfusu %17 sii oluşurmakaydı. İlerleye yıllarda bu oraıı daha yüksek olacağı ahmi edilmekedir. Ekoomik ve demografik bozulmalara bağlı olarak sisemi reform öcesi bir çok problemi bulumakaydı. Sisemi emel problemleri aşağıdaki gibi sıralaabilir. 1. Ekoomik büyümedeki değişikliklere duyarlı olması: Reform öcesi sisem fiya gelişmeleri ile ilişkiledirilmiş, ücrelerdeki reel arışla ilişkiledirilmemişi. Bu da ekoomik büyümei hızlı olduğu zamalarda emekli aylığıı ispi olarak değerii düşmesie, yavaş olduğu zamalarda da ispi olarak armasıa ede olmakaydı. Yavaş ekoomik büyüme olduğu zamalarda işçilerde, emeklilere büyük mikarda kayak akarılması zorululuğu doğmakaydı (Sude, 2000). 2. Demografik gelişmelere duyarlı olması: 2000 yılıda her 100 çalışaa 30 emekli düşerke, 2025 yılıda 41 emekli düşeceği ahmi edilmekeydi. Bu edele 2010 da sora sisemi maliyeii aracağı düşüülmekeydi. 3. İsveç Ulusal Sosyal Sigora Kurulu u (RFV) hesaplamaları, reform öcesi emeklilik sisemii ekoomik büyüme yaklaşık %2 olduğuda 7

19 sürdürülebileceğii gösermekeydi yılıda iibare oralama yıllık GSYİH büyümesi %2 i alıa düşü. Yavaş ekoomik büyüme, maliyeleri arıracakır. Ara maliyeleri karşılaabilmesi içi kakı oraıı arırmak gerekeceki. Yapıla hesaplamalara göre reform öcesi sisemi sürdürülebilmesi içi, kakı oraıı 2030 yılıda %18 seviyeside %30 ve daha yukarısıa çekilmesi gerekmekeydi. 4. Adalesiz gelir dağıma mekaizmasıa sahip olması: Reform öcesi emeklilik sisemide aylık hesabıa emel olarak 15 yıllık e yüksek gelir seviyeleri dikkae alımakaydı. Bu da daha uzu süre sabi ücrele çalışmış birie göre, çok daha az çalışmış birii daha yüksek aylık almasıa ede olmakaydı. Sisemdeki bu aksaklıları ışığı alıda reform yapılırke dör aa amaç belirlemişi. Buları başıda sabi kakılı bir sisem yaraarak fiasal sürdürülebilirliği ve adalei sağlamak gelmekeydi. Gelirleri şeffaf bir biçimde ekrar dağıımı ve assarufları özel kurumlar arafıda yöeilmesii sağlamak diğer amaçlarıydı (Palmer Edward, 2001). Reform sorası sisem İsveç 1980 yılıda sora sosyal güvelik sisemii aaliz emeye başlamışır. Reform içi asarı arihleri arasıda hazırlamışır yılıda gerekli yasal düzelemeler yapılmış, 1999 yılıda başlayarak reform uygulamaya koulmuşur. Reform çerçeveside İsveç üç süulu siseme geçmişir. Birici süu SHES dir. İkici süu folu belirlemiş kakı emeklilik sisemidir. Üçücü süu da bireysel emeklilikir. Birici süu içi kakı oraı %16 dır. Bu süu yukarıda belirildiği gibi SHES esaslarıa dayaılarak idare edilmekedir. İkici süu içi kakı oraı %2,5 ir yılıda geçici olarak devle fou olarak düzelemişir. Daha sorada özel foları oluşmasıa da izi verilmişir yılıda iibare her sigoralı bir yada daha fazla fou seçebilmekedir. Bu folar 8

20 sigoralıları kakılarıı oplayıp değerledirmekedir. Oluşabilecek fiasal riske kişii kedisi sorumludur (Palmer Edward, 2001). Üçücü süu göüllü kaılımı içermekedir. Burada ek gelir elde emek iseyeler göüllü olarak kedileri sigora yapırmakadır. Yei sisemi gelişi ile birlike malullük ve ölüm aylığı birici süu kapsamıda çıkarılmışır. Birici süu sadece emeklilik sigorasıı içermekedir. Reformla birlike malullük, hasalık sigorası kapsamıda değerledirilmekedir. Ölüm aylığıı dör çeşidi bulumakadır. Uyum aylığı; sadece alı ay verilmekedir. 65 yaşıda geç ve ölümüde öce e az 5 yılı bulua yada 12 yaşıa kadar çocuğu olalara verilmekedir. Uzaılmış uyum aylığı; çocuk 12 yaşıa gelee kadar ödemekedir. Özel ölüm aylığı; hak sahibii kazama gücüde azalma olursa verilmekedir. Dul aylığı; eşi 1990 da öce öle kadılara belirli şarlar alıda verilmekedir. Reformda sora İsveç e yei sisemi uygulamasıa kademeli olarak geçilmişir. Bua göre 1937 ve öceside doğalar reform öcesi siseme göre emekli olmakadırlar yılları arasıda doğalar kısmi olarak eski, kısmi olarak yei siseme göre emekli olmakadırlar ve sorası doğalar ise amame yei siseme göre emekli olmakadırlar (Pollerova Sepaka, 2002). Kişii emekli olmada öce ölmesi durumuda hesabıda birike uar diğer sigoralılara dağıılmakadır. Saal Hesaplar Emeklilik Sisemide aylığı belirlemesi Birici süuda yer ala SHES e göre hesaplaa aylık kişii hesabıda birikmiş varlıkları aüie kasayısıa bölümesi ile elde edilmekedir. Hesapaki paralar ai olduğu yıllara göre oralama gelir edeksi ile gücelleerek birikmiş varlıkları uarıa ulaşılmakadır. Aüie kasayısı orm olarak adladırıla %1.6 lık faiz ile uise haya bekleisii ifade emekedir. Bu orm beklee oralama reel 9

21 gelir büyümesii emsil emekedir. %1,6 lık ora yasalarca sabileip değişirilememekedir. Aüie kasayısıı içide yer ala yaşam bekleisi her esil içi farklılık gösermekedir. Yaşam bekleisi kişii emekli olmaya karar verdiği yılda öceki beş yılı ölüm isaisiklerie göre hesaplamakadır. Emekli aylığıı gücellemesi Emekli aylıkları eflasyo ve reel oralama geliri %1,6 lık ormda farklılaşması ile ilişkiledirilmişir. Gücellemei formülasyou aşağıdaki gibidir. A : zamaıdaki emeklilik aylığı π : zamaıdaki eflasyo w : reel oralama gelir büyüme oraı olmak üzere gücelleme, ( 1 )( 1 ( w 0,016 ) (2.1) A 1 = A π eşiliği ile yazılabilir. Deklemde de alaşılacağı gibi reel ücre arışı ahmi edile %1,6 da az olduğu zama emekli aylığıdaki arış eflasyo uarıda daha az olacakır. Tersie büyük olduğu zama arış eflasyo uarıda fazla olacakır. Bu sayede aylık hesaplaırke kullaıla 1,6 lık faizi gerçekleşede fazla veya az olması ile, oluşacak gelir adalesizliği elafi edilmekedir (Palmer Edward, 2000). Saal Hesaplar Emeklilik Sisemideki fiasal dege İsveç fiasal dege içi iki ür güvelik mekaizması gelişirmişir. Bular açığa karşı rezerv ve oomaik dege mekaizması olarak adladırılabilir. İsveç eki rezerv, ampo fo olarak adladırılmakadır. Tampo fo 1960 yılıda oluşurulmuşur. Fou amacı gelir gider arasıda oluşabilecek degesizliği gidermek ve ulusal asarrufu seviyesii yükselmekir. Oomaik dege mekaizması 2001 yılıda kaularla oluşurulmuşur. Bu mekaizma poasiyel riskleri birçoğuu çözmeke ve PAYG sisemii fiasal isikrarıı sağlamakadır. Bu riskler, aüie kasayısıı amame kapsayamadığı 10

22 ölüm oraıdaki ai değişiklikler, çalışma gücüü büyüklüğüdeki değişiklikler ve ampo fou geiri oraıdaki değişiklikler olarak sıralaabilir. Oomaik dege mekaizması (ODM) aylıkları ve kişisel hesaplardaki saal varlıkları edekslemesii yöee sisemi bir parçasıdır. Bu SHES deki varlıkları ve yükümlülükleri karşılaşırılmasıa dayaır. Her yıl içi aşağıdaki eşilikle dege oraı hesaplaır. Dege Oraı = (Kakı VarlıklarıTampo Fou Piyasa Değeri)/Emekli Aylıklarıı Yükümlülüğü Dege oraı birde küçük olursa ODM ekilemekedir. Bu durumda aylıklar ve saal hesaplardaki varlıklar dege edeksideki gelişmeye göre gücellemekedir. Dege edeksi oralama ücre edeksi ve dege oraıı ürüüdür. Dege oraı 1 de küçük olduğu zama aylıklar ve saal hesap varlıkları oralama gelirde daha yavaş büyümekedir. Dege oraı 1 i geçiği zama oralama gelirde, daha hızlı bir büyüme gerçekleşmekedir (Seerge Ole, 2001) İalya uygulaması Reform öcesi sisem Reform öceside emeklilik sisemi, PAYG esaslarıa dayaa belirlemiş fayda emeklilik plaı idi reformlarıda öce emekli olabilme koşulları kamu sekörü, özel sekör ve kedi hesabıa çalışalar içi farklılık gösermekeydi. Özel sekördeki işçileri so 5 yıllık kazaçları ükeici fiya edeksi ile gücelleerek emekli aylığı buluuyordu. Aylık bağlama oraı( replaceme rae) e fazla %80 olabilmekeydi. Eğer kişi emekliliğii ereler ve 40 yıllık kakı süresii aşarsa bu süre aylık hesaplamasıda dikkae alımıyordu. Kedi hesabıa çalışalar içi emekli aylığı 10 yıllık gelirie göre hesaplamakaydı. Kedi hesabıa çalışalar sisemdeki e düşük kakıyı yapıp, e düşük aylığı alıyorlardı. Kamu sekörüde çalışaları emeklilik aylığı so kazaçları dikkae alıarak hesaplamakaydı. İalya emeklilik sisemii e büyük dezavaajı kişii yaşıa 11

23 bakmaksızı gerekli kakı süresii dolduralara am emekli aylığı vermesiydi (Pollerova Sepaka, 2002). İlk paramerik reform ola Amao reformu 1992 yıllıda uygulamaya kouldu. Bu reformu amacı harcamaları düşürerek fiasal isikrarı sağlamakı. Maliye azalmadaki emel elemei edekslemedeki değişimdi. Edeksleme aylıklardaki gelişim yerie eflasyo ile yapılmaya başlamışır. Reform ayı zamada 10 yıllık geçiş döemi içeriside özel sekördeki emeklilik yaşıı kadılar içi 55 de 60 a, erkekler içi de 60 da 65 e yükselmişir. Miimum kakı ödeme süresi 15 yılda 20 yıla, emekli aylığıa esas ola 5 yıllık kazaç da 10 yıla çıkarılmışır (Pollerova Sepaka, 2002). Reform yapma edeleri 1990 ları başıda İalya emeklilik sisemi çöküşü eşiğideydi. Bu durum karşısıda hüküme iki büyük reform gerçekleşirmişir. Bularda biricisi 1992 yıllıda uygulamaya geçe Amao reformu, ikicisi de 1995 yıllıda uygulamaya geçe Dii reformudur. Reform öcesi emeklilik sisemi oldukça cömer olup, OECD ülkeleri içide e yüksek aylık bağlama oraıa sahipi. Aylıklar sosyal güvelik harcamalarıı e büyük kalemii oluşurmakaydı (Brugiavii Forero, 1999) lar boyuca primle aylıklar arasıda degesizlik söz kousuydu yıllıda uzu vadeli sigora kolu harcamaları GSYİH ı %15 ii geçmiş ve büyümeye devam emekeydi. Yapıla ahmilere göre 1992 yılıda degeyi sağlayabilmek içi %35-42 oralarıda kakıya ihiyaç vardı (Hama A. Javier, 1997). Maasrich krierlerii başarması içi devle harcamalarıı kısması yöüde baskı oluşmuşu yılıda İalya aki krizi ve yüksek eflasyo riski ile karşı karşıyaydı. Cömer emeklilik sisemide reform yapılmaz ise emeklilik harcamalarıda keski bir arış ile karşı karşıya kalıacakı. 12

24 Tüm buları yaıda İalya ı demografik ve ekoomik verileri de eski sisemi devam edebilmesii imkasız olduğuu gösermekedir. İalya verimli yaş üfusuu isihdam oraıı göreceli olarak düşük olduğu bir ülkedir. Bu durum yüksek oralı işsizliği ve işgücüe kaılım oraıı düşük olmasıı soucudur. Diğer OECD ülkeleri ile karşılaşırıldığıda kadıları ve yaş grubudaki üfusu ekoomik akivieye kaılma yüzdesi oldukça düşükür ( OECD, 2000). Tablo Yılları Arası İalya Ekoomik Gelişme Tablosu % GSYİH Reel Büyüme 2,0 1,4 0,8-0,9 2,2 2,9 1,1 2,0 1,8 1,6 İşsizlik 9,0 8,6 8,9 10,2 11,2 11,6 11,7 11,7 11,8 11,4 Eflasyo 6,5 6,3 5,3 4,6 4,1 5,2 4,0 2,0 2,0 1,6 İşgücüe Kaılım Oraı 59,6 59,5 59,0 57,9 57,4 57,4 57,7 58,0 58,8 59,0 Kayak: OECD Ecoomic Oulook No.70 İalya daki ekoomik gelişmeyi gösere Tablo 2.2 yukarıda verilmişir. Tabloda işgücüe kaılım oraıı 1990 lar boyuca düşük seviyelerde gerçekleşiği alaşılmakadır. İşsizlik oraıı da yüksek seviyelerde olması sisemi akif pasif yapısıı olumsuz ekilemişir. Şu ada İalya doğurgalık oraıı e düşük olduğu ülkelerde biridir. Ayı zamada 65 yaş içi Avrupa da e yüksek yaşam bekleisie sahip ülkeler arasıdadır. Reform sorası sisem İalya emeklilik reformu arihide yürürlüğe girmişir. PAYG sisemii değişirmiş ve SHES e geçiş yapmışır. İsveç, Leoya ve Poloya ı ersie zorulu folu süuu kapsamamışır. Bua rağme reformu amaçlarıda bir aesi de amamlayıcı aylık sisemii gelişirmekir. Birici süuda SHES yer almakadır. Kakı oraı işçiler içi vergileebilir gelirlerii %33 ü, kedi hesabıa çalışaları gelirlerii %20 si olarak 13

25 belirlemişir. Sisemde gelir içi ava mevcuur yılı içi ava gelir yıllık olarak Euro olarak belirlemişir. Bu süu yaşlılık, ölüm ve malullük sigoralarıı kapsamakadır. İkici süu amamlayıcı emeklilik aylığı süuu olarak aımlamışır. İsveç, Leoya ve Poloya ı aksie kaılım zorulu değildir. Bu süu iki ür foda oluşmakadır. İşvere ve işçi ayrı ya da birlike kapalı folar oluşurulabilmekedir. Buula birlike ikici ür olarak bakalar, sigora şirkeleri veya diğer fiasal kurumlar açık uçlu 3 folar oluşurabilmekedir. Faka baze bular üçücü süuu bir parçası olarak görülmekedir. İşçiler kapalı uçlu veya sekörel folar mevcu değilse, açık uçlu folarda yararlaabilmekedir. Üçücü süu göüllü kaılımı içermekedir. Ek gelir elde emek iseyeler kedi seçikleri sigora şirkei vasıasıyla sigora yapırmakadır. Reformda sora sisemi uygulaışıa kademeli olarak geçilmişir da sora çalışmaya başlayalar amame yei siseme göre emekli aylığı alacaklardır arihide 18 yılda daha az kakıları ola kişiler karma siseme göre emekli aylıklarıı alacaklardır. Bu arihe öce 18 yılda daha fazla kakı yapmış kişiler eski siseme göre aylık alacaklardır. Ayrıca miimum emeklilik yaşı da her iki cis içi yılları arasıda kademeli olarak 57 ye çıkarılmakadır. Saal Hesaplar Emeklilik Sisemide aylığı belirlemesi Kişii hesabıda birike saal varlıklar her yıl GSYİH ı 5 yıllık harekeli oralaması ile değerlemekedir. Bu değerlee mikar, emeklilik zamaıda döüşüm kasayısı adı verile sayılarla çarpılıp aylığı hesaplamakadır. Döüşüm kasayısı kişii yaşam bekleisii yaıda ölmesi durumuda hak sahiplerii yaşam bekleisii de içermekedir. Tekik faiz olarak %1,5 kullaılmakadır. Emekli aylığıı gücellemesi SHES alıda hesaplaa emekli aylıkları eflasyo ile gücellemekedir. Bua rağme hüküme GSYİH büyümesie göre gücellemeyi ayarlayabilmekedir. 3 Kapalı folar, sekör veya işyeri bazlı oluşurulmaka ike açık uçlu folarda bu arz bir kısılama bulumamakadır. 14

26 Leoya uygulaması Reform öcesi sisem 1995 eki reformda öce emeklilik sisemi PAYG esaslarıa dayaa belirlemiş fayda emeklilik plaıydı. Normal emeklilik yaşı erkek içi 60, kadı içi 55 i. Emekli olabilmek içi erkekleri 25, kadıları 20 yıllık sigoralılık sürelerii sağlamaları gerekiyordu (Fo Louise ad Palmer Edward,1999). Aylık, çalışıla her yıl içi oralama ulusal ücrei %30 ua %0,4 eklemesi ile hesaplamakaydı. Reform yapma edeleri Leoya, Sovyeler Birliği i 1990 da dağılmasıda sora bağımsızlığıı kazadı. Diğer eski doğu bloku ülkeler gibi deri bir ekoomik durgulukla karşı karşıya kalmışır. GSYİH daki keski azalış işsizliği de geirmişir. Ekoomik büyüme sağladıka sora bile işsizlik oraıdaki arış devam emişir. Tablo 2.3 e de alaşılacağı üzere serbes piyasa ekoomisie geçişle birlike hiper eflasyo oluşmuşur. Tablo Yılları Arasıda Leoya Ekoomik Gelişme Tablosu % GSYİH Reel Büyüme -10,4-35,2-14,9 0,6-0,8 3,3 8,6 3,9 0,1 İşsizlik 5,8 6,5 6,6 7,2 7,0 9,2 9,1 Eflasyo 124,4 951,3 109,1 35,9 25,1 17,7 8,5 4,7 2,4 Kayak: Schiff larda doğurgalık oraıdaki keski düşüş doğum sayısıda hızlı azalmaya ede olmuşur. Bu düşük doğurgalık oraıı, yıllarıdaki üfusu yaş yapısıda kalıcı bozulmalar yaraması beklemekedir. Birleşmiş Milleleri ahmiie göre yaşları arasıdaki üfusa 2010 yılıda sora keski bir düşüş yaşaacakır yılıda yaş grubudaki her 100 kişiye düşe 65 ve daha üsü yaş grubudaki isaları sayısı 22 de ye kadar yükselecekir. 15

27 İlk emeklilik reformu yıllarıda ekoomik döüşüm çerçeveside emeklilik sisemii akviye emek amacı ile uygulamışır. Bu reform radikal ölemleri içermemeke ve eki olmaka uzak görümekedir. Büyüye işsizliği eşlik eiği ekoomik depresyo ülkei emeklilik sisemii fiase edebilme becerisii balalayarak aylıkları maliyeii armasıa ede olmuşur. Yei yardımları gelişirilmesi (işsizlik yardımı vb ) ve yaşlılık harcamalarıdaki arış, sosyal güvelik harcamasıı GSYİH oraıı yükselmişir yılıda %7 ola bu ora, 1994 yılıda %14 e çıkmışır. Gerek yaşlaa üfus gerekse yeide yapıladırma sürecide yaşlı çalışaları işgücü piyasasıı erk emesi soucu emekli sayılarıda arış yaşamışır. Tüm bu gelişmeleri ışığıda Leoya ı reform öcesi emeklilik sisemii uzu döemde sürdürebilmesi imkasız gözükmekeydi. Reform sorası sisem Reformla birlike Leoya, emeklilik sisemii üç süulu siseme göre yapıladırmışır. Birici süu SHES ye göre işleye ve yaşlılık sigorasıı kapsaya süudur. Toplam kakı oraı %33 ür. Birici süua yapıla kakı oraı ise %20 dir. Reformla birlike zorulu folu siseme dayaa ikici süu oluşumua gidilmişir. İkici süu 2001 yılıı hazira ayıda yürürlüğe girmişir. Bu arihe iibare ikici süu içi %2 lik kakı alımaya başlamış ve bu kakı oraıı 2010 a kadar kademeli biçimde arışı ögörülmüşür. %2 lik kakı oraı 2010 yılıa gelidiğide %10 olacakır. İkici süu, yürürlüğe girdiği arihe 30 yaşıı geçmemiş ola üfusu kapsamakadır yaş grubudaki isalar göüllü olarak kaılabilmekedirler. 50 ve daha üsü yaş grubu ise ikici süu arafıda kapsamamakadır yılı soua kadar ikici süua yapıla kakılar devle arafıda idare edilmişir yılıı başlagıcıda iibare sigoralı isediği fou seçebilmekedir. Ulusal sosyal güvelik kurumu foları ve fo yöeimlerii deelemekle görevledirilmişir. 16

28 İkici süua yapıla kakı oraıı %2 de %10 a çıkarılmasıyla birici süua yapıla kakı oraıı azalılması düşüülmekedir. Üçücü süu göüllü kaılımı içermekedir. Ek gelir elde emek iseyeler kedi seçikleri sigora şirkei vasıasıyla sigora yapırmakadır. Reform uygulamaya başlaması ile birlike kademeli geçiş güdeme gelmemişir. Tüm sigoralıları daha öceki çalışmaları eksik veriye rağme saal varlığa döüşürülmüş ve aylık hesabı SHES esaslarıa göre yapılmaya başlamışır. Saal Hesaplar Emeklilik Sisemide aylığı belirlemesi Kişii hesabıda uula saal varlıklar prime esas kazacı arış oraıa göre gücellemekedir. Bu gücellemei soucuda kişii saal sermayesie ulaşılmakadır. Emeklilik zamaıda saal sermaye uise haya ablosuda elde edile yaşam bekleisie bölüerek aylık hesaplamakadır. Emekli aylığıı gücellemesi SHES alıda hesaplaa emekli aylıkları ükeici fiya edeksi ve kakı abaıdaki reel büyümei %25 i ile gücellemekedir Poloya uygulaması Reform öcesi sisem Reform öcesi Poloya emeklilik sisemi, PAYG esaslarıa dayaa belirlemiş fayda emeklilik plaı esaslarıa dayamakaydı. Sisem %45 lik kakı oraı ile fiase edilmekeydi. Bu kakı hasalık ve uzu vadeli sigora kollarıı hepsii kapsamakaydı. Poloya emeklilik sisemi işçiler, çifçiler ve askerler içi ayrı ayrı emeklilik plalarıda oluşmakaydı. İşçi plaı sosyal sigora kurumu arafıda yöeilmekedir. Tüm işçiler, kedi hesabıa çalışalar ve serbes meslek sahipleri bu plada yer almakaydı. Eski sisemde erkekler 25 yıllık çalışma ve 65 yaşıda sora, kadılar 20 yıllık çalışma ve 60 yaşıda sora emekli olabilmekeydi. 17

29 1991 reformu ile birlike emekli aylığıı hesaplama formülü değişirilmişir. Bua göre emekli aylığı üç kısımda oluşmakaydı. 1. Aylığı birici kısmı emel mikarı %24 üde oluşmakaydı. Temel mikar ekoomideki oralama ücree üreilmekeydi. Aylığı bu kısmı herkes içi sabii. 2. Aylığı ikici kısmıda, kakı yapıla her yıl içi hesap emelii %1,3 ü eklemekeydi. Hesap emeli so 12 yıldaki e iyi üç kazacıı oralamasıa eşii. 3. Aylığı üçücü kısmıda, sigoralılık süresi içide kakı yapılmamış her yıl içi hesap emelii %0,7 si eklemekeydi. Kakı yapılmamış yıl sayısı kakı yapılmış yıl sayısıı 1/3 ü geçememekeydi. Tarım emeklilik plaı, Tarım Sigora Kurumu arafıda idare edilmekeydi. Erkekler 65 yaşıda sora, kadılar 60 yaşıda sora ve 100 çeyrek yıllık çalışma ile emekli olabilmekeydi. Emekli aylığı miimum aylık ve sigoralılık süresi dikkae alıarak hesaplamakaydı ( Chlo A, 1999). Askerler içi ola emeklilik plaı sigoracılık esaslarıa dayamamakaydı. Herhagi bir prim ödemesi olmamaka ve sağlaa yardımlar direk büçede karşılamakaydı. Reform yapma edeleri Piyasa ekoomisie geçişle birlike ülke ekoomisi resesyo yaşamışır. Resesyou akip ede yıllarda reel GSYİH göreceli olarak hızlı büyümüşür. Bua rağme işsizlik oraı arış gösermişir yılıı başlarıda eredeyse sıfır ola işsizlik oraı 1994 e gelidiğide %14,4 ü bulmuşur lar boyuca işgücü piyasasıa kaılım oraı da düşüş gösermişir. Poloya daki ekoomik gelişmeyi gösere Tablo 2.4 ile aşağıda verilmişir. 18

30 Tablo Yılları Arasıda Poloya Ekoomik Gelişme Tablosu % GSYİH Reel Büyüme -7,0 2,5 3,7 5,2 7,0 6,0 6,8 4,9 4,0 İşsizlik 14,0 14,4 13,3 12,3 11,2 10,6 Eflasyo 32,2 27,8 19,9 14,9 11,6 7,3 İşgücüe Kaılım Oraı 68,8 67,6 66,9 66,5 66,1 65,8 65,1 Kayak: OECD Ecoomic Oulook No.70 Yüksek işsizlik, sigoralı sayısıı düşürerek prim gelirlerii düşmesie ede olmuşur. Akif sigoralı sayısıdaki düşüş bağımlı oraıı %38 de %55 lere çıkarmışır. Emekli aylıklarıı göreceli olarak yüksek olması ve prim gelirlerideki düşüş edeiyle, sisem kakılarla fiase edilemez olmuşur (Fulz, 2002). Yaşlaa üfus sisemi ilerleye döemlerde zor durumda bırakacakır. Poloya 20ci yüzyılda iki bebek palaması yaşamışır. Biricisi heme 2.Düya Savaşıda sora gerçekleşmişir. İkicisi de 1980 li yılları ilk yarısıda gerçekleşmişir de sora ise doğurgalık hızıda hızlı bir düşüş yaşamışır. Bu gelişmeleri ışığıda Birleşmiş Milleleri ahmiie göre 2000 yıllıda %12 ola 65 yaş ve üsü üfusu üm üfusa oraı, 2050 yıllıa gelidiğide %26,30 olacakır. Yaşaa fiasal zorluklar sisem içide ölemler almayı gerekirmekeydi. Kakı oraıı yüksek olması paramerik reform yapmayı zorlaşırmakaydı. Yapılabilecek e iyi şey yapısal reforma yöelmeki. Reform sorası sisem arihide reform uygulamaya koulmuş ve Poloya üç süulu emeklilik plaıa geçmişir. Birici süuda SHES yer almakadır. Brü geliri %12,22 si oraıda prim alımakadır. Bu süu sadece emekliliği fiase emekedir. 19

31 İkici süu zorulu folu belirlemiş kakı emeklilik plaıdır. %7,3 lük kakı oraı ile fiase edilmekedir. Bu süu 1969 ve soraki arihlerde doğalar içi zoruludur arihleri arasıda doğalar göüllü olarak kaılabilmekedirler (Chlo A. e al, 1999). Üçücü süu göüllü kaılımı içermekedir. Ek gelir elde emek iseyeler kedi seçikleri sigora şirkei vasıasıyla sigora yapırmakadır. Emeklilik sisemii fiasmaı içi oplam %36,59 luk kakı oraı geçerlidir. Yapıla kakıı dağılımı aşağıda Tablo 2.5 de verilmişir. Tablo 2.5 Reform Sorası Poloya Emeklilik Sisemide Kakı Oralarıı Dağılımı Kakı Oraı Yaşlılık Sigorası 19,52 1.Süu 12,22 2.Süu 7,30 Demografik Rezerv Fou 1,00 Malullük ve Ölüm Sigorası 13,00 Hasalık Sigorası 2,45 Yaralama Sigorası 1,62 4 Toplam 36,59 Yukarıdaki abloda da alaşılacağı üzere malullük ve ölüm sigorası oplaa %13 lük kakı ile fiase edilmekedir. Reform uygulamaya geçerke sigoralılar üç gruba ayrılmışır. Bua göre 1949 öcesi doğalar eski siseme göre emekli olmakadır yılları arasıda doğalar, 1999 yıllıı souda iki süua da dahil olup olmayacaklarıa karar vermek zoruda bırakılmışır. Bu yaş grubuu %55 i iki süua da dahil olmaya karar vermişir ve daha soraki arihlerde doğalar ise, her iki süua da kaılmak zorudadırlar. Gerekli verilerdeki eksiklike dolayı 1999 yılıda öce işe başlayalar içi bu döemi kapsaya saal sermaye, reform öcesi emeklilik sisemie göre aylığıı verecek biçimde hesaplamışır (Chlo A. e al, 1999). 4 Sadece 1999 yılıa ai değerdir. Bu arihe sora ora %4 ile %8,12 arasıda alımakadır. 20

32 Sigoralı emekli olmada ölürse hesabıda bulua saal varlık, İsveç sisemideki gibi dağıılmayıp emeklilik sisemii kazacı olarak kalmakadır (Pollerova Sepaka, 2002). Saal Hesaplar Emeklilik Sisemide aylığı belirlemesi Kişii hesabıda uula saal varlıklar brü ücreeki arışı %75 i ile değerledirilmekedir. Bu gücellemei soucuda kişii saal sermayesie ulaşılmakadır. Emeklilik zamaıda saal sermaye uise haya ablosuda elde edile yaşam bekleisie bölüerek aylık hesaplamakadır. Emekli aylığıı gücellemesi SHES alıda hesaplaa emekli aylıkları ahmi edile eflasyo ve reel ücre arışıı %20 si ile gücellemekedir. Saal Hesaplar Emeklilik Sisemideki fiasal dege Poloya, emeklilik sisemii fiasmaıda oluşabilecek bir bozulmayı rezerv fola gidermeyi plalamışır. Buu içi bir ampo fo oluşurmuşur. Demografik rezerv fo adı verile fo %1 lik kakı oraı ile fiase edilmekedir. Birici süuda oluşacak bir degesizlik durumuda oluşacak açığı fiase emek içi kurulmuşur SHES Emekli Aylığı Formülasyou Öceki bölümlerde SHES i geel yapısıda ve Avrupa uygulamalarıda söz edilmişi. Bu bölümde SHES alıda emekli aylığıı formülasyoua gidilecekir. Bu bağlamda daha öce bahsedildiği üzere SHES de emekli aylığı, kişii hesabıda bulua saal varlığı gücellemiş değerii, bir ekik faiz yardımıyla bulua yaşam bekleisie bölümesi ile bulumakaydı. Bu bilgileri ışığıda emekli aylığı aşağıdaki gibi formülüze edilebilir. β r : r yaşıda emekli ola sigoralıı yıllık emekli aylığı c : kakı oraı k : zamaıdaki yıllık prime esas kazacı I : zamaıdaki prime esas kazacı gücelleme edeksi 21

33 G T. r. i : G kasayısı, T yıllıda r yaşıdaki sigoralıı i ekik faizi ile beklee yaşamı r : emeklilik yaşı e : sigoralı olduğu yaş olmak üzere SHES de emekli aylığı ck I = e β r = G r T. r. i (2.2) olarak yazılabilir. Formülde de alaşılacağı üzere aylık, kakı mikarıa ve beklee yaşam süresie bağlamakadır. Bu sayede gelecek esli riski azalılmakadır. Bilidiği üzere PAYG esaslı sisemlerde emekliliği fiasmaı akif bireyler arafıda karşılamakadır. Oluşacak degesizlik durumu akif bireyleri kakı mikarı veya emeklilik yaşı değişirilerek giderilmeye çalışılmakadır. Sisemi yüküü büyük kısmıı gelecek esil üslemekedir. SHES de ise bu risk emekli olacak kişiye bağlamakadır. Yaşam bekleisideki bir değişiklik veya kakılarıdaki yeersizlik amame emekli olacak kişii sorumluluğudadır G kasayısıı buluuşu G kasayısı belirlemiş bir ekik faiz ile yaşam bekleisii ifade emekedir. Faizsiz olarak yaşam bekleisii formülü aşağıdaki gibidir. G.i : yaşıdaki bir kimsei i ekik faiz yardımıyla hesaplaa G kasayısı l : yaşıda yaşaya kişi sayısı e : yaşıdaki bir kimsei yaşam bekleisi olmak üzere, yaşam bekleisi e = N i i= l l (2.3) olarak yazılabilir. Aylıkları döem başıda ve yılda bir kez verdiğimiz varsayımı alıda yaşam bekleisii i gibi bir ekik faizle hesaplamak isersek formül aşağıdaki gibi olur (Palmer Edward, 2000). 22

34 23 ( ) ( ) l l i l i l G i = Burada ( ) v i 1 1 = olarak aımlaır ve deklemde yerie koyulursa l l v vl l G i = olur. Pay ve payda v ile çarpılırsa deklem l v l v l v l v G i = şeklii alır. Burada D l v = olduğuda yaşam bekleisi (2.4)....i 2 1.i D N G D D D D G = = olarak yazılabilir. (2.4) umaralı eşilik bize i faizi alıda bir kişiye her yıl ödeyeceğim bir birimlik uarı bugükü değeri ola a& & i vermekedir.

35 3 SOSYAL SİGORTALAR KURUMU ve SANAL HESAP UYGULAMASI Bu bölümde SSK ı mevcu durumu iceleerek soruları oraya koulmaya çalışılmışır. SHES i bu soruları orada kaldıracak bir çözüm olup olmadığı uygulama souçları ile arışılmışır. 3.1 Mevcu Durum 1990 lı yıllarda SSK ve diğer kamu sigora kuruluşlarıı sisemleri açık vermeye başlamışır. Gerek oplaa primleri, gerek sağlaa yardımları poliik ekilere maruz kalması sisemi sürdürebilirliğii ehlikeye sokmuşur. Geç üfus yapısıa sahip olumasıa rağme çok erke yaşlardaki emeklilik, sisemi akif-pasif yapısıda bozulmalara ede olmuş ve sisem kalıcı zarar görmüşür. Sisemi kedi içideki sorularıı yaıda ekoomide yaşaa yüksek eflasyo ve krizler Kurumları fiasal açıda zor durumda bırakmışır. Tüm bu gelişmeler 1999 reformuu zorulu hale geirmişir. Yapıla düzelemeyle, yaşlılık sigorası içi aylık belirleme esasları ve emeklilik yaşı değişirilmişir. Yapıla reform paramerik reformdur ve değişe koşullara göre uyarlaması gerekmekedir reformuu ekisi sisemde oldukça yavaş gözlemekedir. Buu emel edei kademeli geçiş süreci ve bu süreci uzuluğudur. Kademeli geçiş süreci içide sigoralılar erke emekli olabilmekedirler yıllıda gerekli koşulları sağlaya kadı sigoralılar 40, erkek sigoralılar 44 yaşıda emekli olabilmekedir. Bu durum sisemi fiasal yapısıa ve akif pasif oraıa zarar vermekedir. Kademeli geçişi am olarak soa ermesi 2038 yılıda olabilecekir. Bu süre içide yaşlaa üfus ve yaşam bekleisideki arış, yapıla reformu ekisiz kalmasıa ede olacakır. Yei paramerik reformlar yapmak ve zamaıda uygulamaya geçirmek oldukça zordur. Gerek bu reformda olduğu gibi geçiş süreçleri, gerek poliik kaygılarda zamaıda yapılamaması siseme kalıcı zararlar verecekir. 24

36 Türkiye deki doğurgalık hızıı giderek düşmesi, üfusu yapısıı değişirerek yaşlı üfusu ağırlığıı armasıa ede olacakır. Bu durum sisemi akif-pasif durumuda bozulmalara ede olacakır. DİE yıl orası üfus ahmiie göre 65 yaş üsü üfusu yaşlarıdaki üfusa oraı 1990 yılıda %7,49 ike 2020 yılıda %10,63 olacakır. Yıllar iibari ile bu oraı gelişimi Ek B Tablo 2 de verilmişir reformu ile 4447 Sayılı Yasa ile kadılar içi emeklilik yaşı 58, erkekler içi 60 olarak ögörülmüşür. Kademeli geçiş ihmal edilirse, sisemi yapısıda oluşacak değişimi algılamak içi üfus projeksiyouda bu yaş üzeride kalaları akif yaşa 5 oraıa bakılabilir. Bu ora 1990 içi %13,49 ike 2020 yılıa gelidiğide %19,24 olacakır. Oraı yıllar iibari ile gelişimi Ek B Tablo 3 de verilmişir. Ülke her e kadar geç üfusa sahip olsa da erke emeklilik ile bu durumu ersie çevrilmekedir lı yıllar boyuca sisem 38 yaş ve üsüde emekliliğe izi vermişir. Yukarıda belirildiği gibi erke emeklilik şu ada da kademeli geçiş süreci ile birlike devam emekedir. Geç üfus yapısıa sahip olmaı e büyük avaajı, GSYİH ve prim gelirlerideki arışı, yaşlılık aylığı arışıda yüksek olması ve sisemi kedii daha çabuk oplayabilmesi göserilebilir. Oysaki SSK yaşlılık aylığı ödemesii GSYİH ye oraı 1990 larda bu yaa armakadır. Bu ora 1990 yılıda %0,69 ike 2002 yılıda %2,5 olarak gerçekleşmişir. Bu bağlamda sigoracılık açısıda geç bir üfusa sahip olmadığımız oraya çıkmakadır. 5 Akif yaş olarak kadılar içi yaş grubu, erkekler içi yaş grubu alımışır. 25

37 SSK Yaşlılık Harcamasıı GSYİH'ya Oraı 3,00% 2,50% 2,00% % 1,50% 1,00% 0,50% 0,00% YIL Kayak: SSK Faaliye Raporları, DİE ŞEKİL 3.1- SSK Yaşlılık Harcamasıı GSYİH ya Oraı Ekoomik krizlerde sora reel GSYİH de göreceli olarak hızlı büyüme sağlamış ve ekoomideki dalgalamalara so verilmişir. Bua rağme devam ede yüksek işsizlik oraı ve işgücüe kaılım oraıı seviyesideki düşüklük sisemi oparlamasıa olumsuz eki yapmakadır. Prime esas kazacı yıllara göre belirlemesi Bakalar Kurulu a bırakılmışır. Sigoralıı yei sisem alıda emekli aylığı hesaplaması ise geçmiş döemdeki prime esas kazaçlarıı TÜFE ve büyüme hızıyla gücellemesi ile hesaplamakadır. Bakalar Kurulu u prime esas kazacı bu gücelleme oraıda daha düşük bir seviyede arırması geleceke gelir gider degesizliğie ede olacakır. Mevcu sisemde hesaplaa emekli aylığı alıa prime göre oldukça bokördür. Buu e iyi gösergesi asgari ücrele çalışalardır. Asgari ücrele çalışa birisi emekli olduğuda daha yüksek bir kazaç elde emekedir. Tezi ileriki bölümleride alıa primle oluşa yükümlülüğü karşılaşırması yapılacakır. Tüm bu verileri ışığıda sisemi sürdürülebilmesi içi geleceke yei reformlar yapılması gerekeceği açıkır. 26

38 3.2 SSK Belirlemiş fayda Emeklilik Plaıı Formülü ve SHES ile Karşılaşırması Belirlemiş fayda emeklilik sisemide aylık çok farklı yöemlere göre hesaplamakadır. Bilidiği gibi aylık ücrei bir foksiyou olabileceği gibi kakılarıda foksiyou olabilmekedir. Aylığı hesabı, üm kakıları,e iyi birkaç yılı ücreii veya so yıllarıdaki kazaçları dikkae alabilmekedir. Bu bölümde 2000 sorası SSK ı aylık hesaplama yöemi dikkae alıarak iki sisem arasıda karşılaşırmaya gidilecekir. Bua göre 2000 sorası içi SSK ı aylık hesaplama formülü aşağıdaki gibidir. B r : r yaşıda emekli ola sigoralıı yıllık emekli aylığı ABO : Aylık bağlama oraı k : zamaıdaki prime esas kazacı üzeride o yıla ai oplam para I : zamaıdaki prime esas kazacı gücelleme edeksi P. G. S : Toplam prim ödeme gü sayısı r : emeklilik yaşı e : sigoralı olduğu yaş olmak üzere, Emeklilik aylığı B r r k I = ( ABO) = e P. G. S ( 360) (3.1) biçimide yazılabilir. Eşilik (3.1) ve (2.2) karşılaşırıldığıda iki sisem arasıdaki e büyük farklılığı ABO ve G kasayısı arasıda olduğu gözlemekedir. Belirlemiş fayda emeklilik plaıı uyguladığı SSK da aylık, sigoralıı üm kakılarıı oralamasıı bir oraı olarak ifade edilmekedir. Bu ora prim ödeme gü sayısıa göre belirlemeke ve kişi siseme girdiği ada kişiye bu oraı e olacağı söylemekedir. SHES alıda hesaplaa emeklilik aylığıda ise G kasayısı kişi emekli olurke o döeme ilişki ölüm ablosuyla hesaplamakadır. Eşilik 3.1 de kişiye bir gelir sözü vardır. İleride oluşacak demografik bozulmalarda sisemi ekileeceği açıkır. Bu bozulmalar soucu paramerik reforma gidilirse üm risk gelecek kuşaklara yükleecekir. Halbuki SHES de bu risk G kasayısı ile emekli ola kişiye yüklemekedir. 27

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ TAHVİL DEĞERLEMESİ Doç. Dr. M. Mee DOĞANAY Prof. Dr. Ramaza AKTAŞ 1 İçerik Tahvil ve Özellikleri Faiz Oraı ve Tahvil Değeri Arasıdaki İlişki Tahvili Geiri Oraı ve Vadeye Kadar Geirisi Faiz Oraı Riski Verim

Detaylı

4.Bölüm Tahvil Değerlemesi. Doç. Dr. Mete Doğanay Prof. Dr. Ramazan Aktaş

4.Bölüm Tahvil Değerlemesi. Doç. Dr. Mete Doğanay Prof. Dr. Ramazan Aktaş 4.Bölüm Tahvil Değerlemesi Doç. Dr. Mee Doğaay Prof. Dr. Ramaza Akaş Amaçlarımız Bu bölümü amamladıka sora aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olabileceksiiz: Tahvillerle ilgili emel kavramları bilmek

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ 4. HAFTA ISF44 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ PARANIN ZAMAN DEĞERİ VE GETİRİ ÇEŞİTLERİ Doç. Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Paraı Zama Değeri Paraı Zama Değeri Yatırım

Detaylı

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz TĐCARĐ MATEMATĐK - 5 Bileşik 57ÇÖZÜMLÜ ÖRNEKLER: Örek 57: 0000 YTL yıllık %40 faiz oraıyla yıl bileşik faiz ile bakaya yatırılmıştır Bu paraı yılı souda ulaşacağı değer edir? IYol: PV = 0000 YTL = PV (

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNA ELEMANLARI LABORATUARI DENEY FÖYÜ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNA ELEMANLARI LABORATUARI DENEY FÖYÜ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK AKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNA ELEMANLARI LABORATUARI DENEY ÖYÜ DENEY I VİDALARDA OTOBLOKAJ DENEY II SÜRTÜNME KATSAYISININ BELİRLENMESİ DERSİN

Detaylı

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ 3. Bölüm Paraı Zama Değeri Prof. Dr. Ramaza AktaĢ Amaçlarımız Bu bölümü tamamladıkta sora aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olabileceksiiz: Paraı zama değeri kavramıı alaşılması Faiz türlerii öğremek

Detaylı

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için ÖzelKredi İstekleriize daha kolay ulaşmaız içi Yei özgürlükler keşfedi. Sizi içi öemli olaları gerçekleştiri. Hayalleriizi süsleye yei bir arabaya yei mobilyalara kavuşmak mı istiyorsuuz? Veya özel güler

Detaylı

Türkiye de Turizm ve İhracat Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Testi: Eşbütünleşme ve Nedensellik Analizi

Türkiye de Turizm ve İhracat Gelirlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisinin Testi: Eşbütünleşme ve Nedensellik Analizi Süleyma Demirel Üiversiesi, Fe Bilimleri Esiüsü Dergisi, 6-2 ( 202), 20-2 Türkiye de Turizm ve İhraca Gelirlerii Ekoomik Büyüme Üzerideki Ekisii Tesi: Eşbüüleşme ve Nedesellik Aalizi Esra POLAT, Süleyma

Detaylı

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ İkici bölümde verileri frekas tablolarıı hazırlaması ve grafikleri çizilmesideki esas amaç; gözlemleri doğal olarak ait oldukları populasyo dağılışıı belirlemek ve dağılışı geel özelliklerii

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

DİNAMİK PORTFÖY SEÇİMİ ve BİR UYGULAMA

DİNAMİK PORTFÖY SEÇİMİ ve BİR UYGULAMA Yöeim, Yıl: 7, Sayı: 55, Ekim 6 DİNAMİK PORFÖY SEÇİMİ ve BİR UYGULAMA Dr. Mehme HORASANLI İsabul Üiversiesi İşleme Fakülesi Sayısal Yöemler Aabilim Dalı Bu çalışmada, Li ve Ng ( arafıda aaliik çözümü üreile

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ 8. HAFTA ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ PORTFÖY YÖNETİMİ II Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr Geleeksel Portföy Yaklaşımı, Bu yaklaşıma göre portföy bir bilim değil,

Detaylı

ARMAX Modelleri ve Porsuk Barajı Su Seviyesinin Öngörüsü. ARMAX Models and Forcasting Water Level of Porsuk Dam

ARMAX Modelleri ve Porsuk Barajı Su Seviyesinin Öngörüsü. ARMAX Models and Forcasting Water Level of Porsuk Dam ARMAX Modelleri ve Porsuk Barajı Su Seviyesii Ögörüsü Hülya Şe a ve Özer Özaydı a a Eskişehir Osmagazi Üiversiesi, Fe-Edebiya Fakülesi, İsaisik Böl., 26480, Eskişehir e-posa: hse@ogu.edu.r, oozaydi@ogu.edu.r

Detaylı

YATIRIM PROJELERİNİN HAZIRLANMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ (İç Karlılık Oranı ve Net Bugünkü Değer Yöntemlerinin İncelenmesi)

YATIRIM PROJELERİNİN HAZIRLANMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ (İç Karlılık Oranı ve Net Bugünkü Değer Yöntemlerinin İncelenmesi) YATIRIM PROJELERİNİN HAZIRLANMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ (İç Karlılık Oraı ve Ne Bugükü Değer Yöemlerii İcelemesi) Tarık GEDİK, Kadri Cemil AKYÜZ, İlker AKYÜZ KTÜ Orma Fakülesi 680 TRABZON ÖZET Ulusal kalkımaı

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makie Mühedisliği Bölümü 1 STAJLAR: Makie Mühedisliği Bölümü öğrecileri, öğreim süreleri boyuca 3 ayrı staj yapmakla yükümlüdürler. Bularda ilki üiversite içide e fazla 10 iş güü süreli

Detaylı

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ Mustafa ÖZDEMİR İ. Cem PARMAKSIZOĞLU ÖZET Düya çapıda rekabeti ö plaa çıktığı bu gükü şartlarda, e gelişmiş ürüü, e kısa sürede, e ucuza üretmek veya ilk yatırım ve işletme

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri 31 Ocak 2013 Perşembe Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 78,982.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 315,056.7 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 90,359.1 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 2,603.21 Turizm gelirleri 2012 yılıda

Detaylı

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK KAPAK KONUSU Kırsal Kalkıma içi IPARD Programı da Sektöre BÜYÜK DESTEK Kırsal Kalkıma (IPARD) Programı Kırmızı Et Üretimi ve Et Ürülerii İşlemesi ve Pazarlaması alalarıda gerçekleştirilecek yatırımları

Detaylı

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014 A da Z ye FOREX Ivest-AZ 2014 Adres Telefo E-mail Url : Büyükdere Caddesi, Özseze ş Merkezi, C Blok No:126 Esetepe, Şişli, stabul : 0212 238 88 88 (Pbx) : bilgi@ivestaz.com.tr : www.ivestaz.com.tr Yap

Detaylı

TEBLİĞ. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: PERAKENDE SATIŞ HİZMET GELİRİ İLE PERAKENDE ENERJİ SATIŞ FİYATLARININ DÜZENLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ

TEBLİĞ. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: PERAKENDE SATIŞ HİZMET GELİRİ İLE PERAKENDE ENERJİ SATIŞ FİYATLARININ DÜZENLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ 30 Aalık 2012 PAZAR Resmî Gazee Sayı : 28513 (2. Mükee) TEBLİĞ Eeji Piyasası Düzeleme Kmda: PERAKENDE SATIŞ HİZMET GELİRİ İLE PERAKENDE ENERJİ SATIŞ FİYATLARININ DÜZENLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI Projesii Kousu: Bir çekirgei metre, metre veya 3 metre zıplayarak uzuluğu verile bir yolu kaç farklı şekilde gidebileceği ya da bir kişii veya (veya 3) basamak atlayarak basamak sayısı verile bir merdivei

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04 İşaat projelerii içi fiasal ve ekoomik aaliz yötemleri İşaat projeleri içi temel maliyet kavramları Yaşam boyu maliyet: Projei kafamızda şekillemeye başladığı ada itibare başlayıp kullaım ömrüü tamamlayaa

Detaylı

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Kriz Dergisi 3 (1-2): 133-137 PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Ayça GÜRDAL*, Hasa MIRSAL" GİRİŞ VE AMAÇ Ayakta tedavi sürekliliği, diğer tıp dallarıda

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ .4.26 5. HAFTA ISF44 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ Mekul Kıymet Yatırımlarıı Değerlemesi Doç. Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Temel Değerleme Modeli Mekul Kıymet Değerlemesi

Detaylı

Vakumlu Ortamda Doymuş Buharla Đplik Kondisyonlama Đşleminde Kütle Transferi Analizi

Vakumlu Ortamda Doymuş Buharla Đplik Kondisyonlama Đşleminde Kütle Transferi Analizi Teksil Tekolojileri Elekroik Dergisi Cil: 3, No: 1, 009 (31-37) Elecroic Joural o Texile Techologies Vol: 3, No: 1, 009 (31-37) TEK OLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.ekolojikarasirmalar.com e-issn:- Makale (Paper)

Detaylı

Yukarıdaki sonucu onaylarım. Prof. Dr. Ülkü MEHMETOĞLU. Enstitü Müdürü

Yukarıdaki sonucu onaylarım. Prof. Dr. Ülkü MEHMETOĞLU. Enstitü Müdürü ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ DURAĞAN OLMAYAN ZAMAN SERİLERİNDE KOİNTEGRASYON VEKTÖRÜNÜN TAHMİNİ ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA Yudum BALKAYA İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA 006 Her

Detaylı

ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF FORESTRY

ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF FORESTRY ZONGULDAK KARAELMAS ÜNİVERSİTESİ ZONGULDAK KARAELMAS UNIVERSITY ISSN: 1302-0056 ORMAN FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF FORESTRY Cil/Volume 7 Yıl/Year 2005 Sayı/Number 7 hp://bof.karaelmas.edu.r/joural

Detaylı

Ki- kare Bağımsızlık Testi

Ki- kare Bağımsızlık Testi PARAMETRİK OLMAYAN İSTATİSTİKSEL TEKNİKLER Prof. Dr. Ali ŞEN Ki- kare Bağımsızlık Testi Daha öceki bölümlerde ölçümler arasıdaki ilişkileri asıl iceleeceğii gördük. Acak sıklıkla ilgileile veriler ölçüm

Detaylı

Üstel Dağılım Babam: - Şu ampullerin hangisinin ömrünün daha kısa olduğu hiç belli olmuyor. Bazen yeni alınanlar eskilerden daha önce yanıyor.

Üstel Dağılım Babam: - Şu ampullerin hangisinin ömrünün daha kısa olduğu hiç belli olmuyor. Bazen yeni alınanlar eskilerden daha önce yanıyor. Üsel Dağılım Babam: - Şu ampulleri hagisii ömrüü daha kısa olduğu hiç belli olmuyor. Baze yei alıalar eskilerde daha öce yaıyor. Hele şuradaki bildim bileli var. Evde yedek ampul yokke, gerekirse ou söküp

Detaylı

Piyasa Yorumu. Global Piyasalar:

Piyasa Yorumu. Global Piyasalar: 25 Ocak 2013 Cuma Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 86,437.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 341,167.9 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 98,376.5 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 2,354.65 Yurtdışı piyasalar Borsalar

Detaylı

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 17 Şubat 01 CUMA Resmî Gazete Sayı : 807 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve İletişim Kurumuda: İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects Uşak Üiversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (2012) 5/2, 89-101 Yatırım Projeleride Kayak Dağıtımı Aalizi Bahma Alp RENÇBER * Özet Bu çalışmaı amacı, yatırım projeleride kayak dağıtımıı icelemesidir. Yatırım

Detaylı

TAYVAN ÇİN HALK CUMHURİYETİ İLİŞKİLERİNDE SOSYOLOJİK DÖNÜŞÜM

TAYVAN ÇİN HALK CUMHURİYETİ İLİŞKİLERİNDE SOSYOLOJİK DÖNÜŞÜM Türkmeeli İşbirliği ve Kültür Vakfı AVRASYA İNCELEMELERİ MERKEZİ CENTER FOR EURASIAN STUDIES TAYVAN ÇİN HALK CUMHURİYETİ İLİŞKİLERİNDE SOSYOLOJİK DÖNÜŞÜM ÇİN TAYVAN 30 Aralık 2014, Akara TAYVAN ÇİN HALK

Detaylı

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler

DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġstenecek Veriler DOĞAL GAZ DEPOLAMA ġġrketlerġ ĠÇĠN TARĠFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BĠRĠNCĠ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Ġsenecek Veriler BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam Madde

Detaylı

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI Meryem Saatçı * Özet Amaç: Toplumu erkek hemşirelerle ilgili düşüce ve görüşlerii belirlemesi. Yötem: Kesitsel türde yapıla çalışma 100 kişi üzeride, yüz yüze görüşülerek

Detaylı

STOKASTİK (R,s,S) ve STOKASTİK (R,S) STOK KONTROL POLİTİKALARININ POLİÜRETAN SEKTÖRÜNDE MARKOV KARAR SÜRECİ YARDIMIYLA KARŞILAŞTIRILMASI

STOKASTİK (R,s,S) ve STOKASTİK (R,S) STOK KONTROL POLİTİKALARININ POLİÜRETAN SEKTÖRÜNDE MARKOV KARAR SÜRECİ YARDIMIYLA KARŞILAŞTIRILMASI Yöeim, Yıl: 8, ayı: 56, Şuba 27 TOKATİK (R,s,) ve TOKATİK (R,) TOK KONTROL POLİTİKALARININ POLİÜRETAN EKTÖRÜNDE MARKOV KARAR ÜRECİ YARDIMIYLA KARŞILAŞTIRILMAI Doç. Dr. Necde ÖZÇAKAR Arş. Grv. İbrahim Zeki

Detaylı

Bindokuzyüzseksekdörtten beri devam eden ayrılıkçı PKK terörünün Türkiye ye TÜRKİYE ENSTİTÜSÜ ÖZEL RAPOR 21. YÜZYIL

Bindokuzyüzseksekdörtten beri devam eden ayrılıkçı PKK terörünün Türkiye ye TÜRKİYE ENSTİTÜSÜ ÖZEL RAPOR 21. YÜZYIL Özel Rapor 12 Mart 2013 21. YÜZYIL TÜRKİYE ENSTİTÜSÜ AYRILIKÇI PKK TERÖRÜNÜN EKONOMİK MALİYETİ Yazar Hakkıda Servet Mutlu 1995-1997 yılları arasıda Ege Üiversitesi de deka yardımcısı ve İktisat bölümü

Detaylı

Nüfus Yaşlanması ve Yaşlılığın Finansmanı

Nüfus Yaşlanması ve Yaşlılığın Finansmanı Nüfus Yaşlanması ve Yaşlılığın Finansmanı Prof. Dr. Serdar SAYAN TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi 4. Türkiye Nüfusbilim Kongresi Ankara 6 Kasım 2015 Yaşlılık (Emeklilik) Sigortası Türkiye de çalışanların

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE KARAKTER TABANLI PLAKA TANIMA

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE KARAKTER TABANLI PLAKA TANIMA YAPAY SİNİR AĞLARI İLE KARAKTER TABANLI PLAKA TANIMA Cemil ÖZ 1, Raşi KÖKER 2, Serap ÇAKAR 1 1 Sakara Üiversiesi Mühedislik Fakülesi Bilgisaar Mühedisliği Bölümü, Eseepe, Sakara 2 Sakara Üiversiesi Tekik

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME, BEŞERİ SERMAYE VE İHRACAT ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN EKONOMETRİK ANALİZİ: 1970 2005

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME, BEŞERİ SERMAYE VE İHRACAT ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN EKONOMETRİK ANALİZİ: 1970 2005 TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME, BEŞERİ SERMAYE VE İHRACAT ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN EKONOMETRİK ANALİZİ: 970 2005 Halil ALTINTAŞ * Haka ÇETİNTAŞ ** ÖZ Bu çalışma, 970 2007 döemi yıllık veriler kullaarak Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ Updatig Capital Stock Data for Turkey ad Its Relatioship with Growth Rate: The Period of 1972-2008 Dr. Ahmet

Detaylı

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Yönetim Örnek Sorular Güz 2015. Yrd. Doç. Dr. Rüstem Barış Yeşilay 1. Örnek. Örnek. Örnek. Örnek. Örnek

FİNANSAL YÖNETİM. Finansal Yönetim Örnek Sorular Güz 2015. Yrd. Doç. Dr. Rüstem Barış Yeşilay 1. Örnek. Örnek. Örnek. Örnek. Örnek Fasal Yöetm Örek lar Güz 2015 Güz 2015 Fasal Yöetm Örek lar 2 Örek FİNNSL YÖNETİM ÖRNEKLER 1000 TL %10 fazde kaç yıl süreyle yatırıldığıda 1600 TL olur? =1000 TL, FV=1600 TL, =0.1 FV (1 ) FV 1600 (1 )

Detaylı

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ 7 Ağustos 011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 8038 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve ĠletiĢim Kurumuda: SABĠT TELEFON HĠZMETĠNE ĠLĠġKĠN HĠZMET KALĠTESĠ TEBLĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayaak ve Taımlar Amaç

Detaylı

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ MADENCİLİK, Cilt 42, Sayı 3, Sayfa 25-30, Eylül 2003 Vol. 42, No. 3, pp 25-30, September 2003 MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ Appraisal of Miig Ivestmet Projects

Detaylı

Günlük Bülten. 06 Şubat 2013. TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru endeksi Ocak ayında 120.16'ya yükseldi

Günlük Bülten. 06 Şubat 2013. TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru endeksi Ocak ayında 120.16'ya yükseldi 06 Şubat 2013 Çarşamba Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 80,309.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 321,722.1 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 92,241.7 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 1,673.26 Yurtdışı piyasalar Borsalar

Detaylı

Bölüm 4. Görüntü Bölütleme. 4.1. Giriş

Bölüm 4. Görüntü Bölütleme. 4.1. Giriş Bölüm 4 Görüü Bölüleme 4.. Giriş Görüü iyileşirme ve görüü oarmada arklı olarak görüü bölüleme görüü aalizi ile ilgili bir problem olup görüü işlemei göserim ve aılama aşamalarıa görüüyü hazırlama işlemidir.

Detaylı

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ Öğreme Etkili Hazırlık ve Taşıma Zamalı Paralel Makieli Çizelgeleme Problemi HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ TEMMUZ 2006 CİLT 2 SAYI 4 (67-72) ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ ZAMAN SERİLERİNDE BİRİM KÖKLERİN İNCELENMESİ. Yeliz YALÇIN İSTATİSTİK ANABİLİM DALI

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ ZAMAN SERİLERİNDE BİRİM KÖKLERİN İNCELENMESİ. Yeliz YALÇIN İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ÜKSEK LİSANS TEZİ ZAMAN SERİLERİNDE BİRİM KÖKLERİN İNCELENMESİ eliz ALÇIN İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ANKARA Her akkı saklıdır rd. Doç. Dr. ılmaz AKDİ daışmalığıda,

Detaylı

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR

ÜSTEL VE LOGARİTM FONKSİYONLAR ÜSTEL VE LOGARİTM TMİK FONKSİYONLAR Şekil 5.1a Üsel Fonksiyonlar 2 y 10 8, 1 y = f = b b> 6 4 2-3 -2-1 1 2 3 Şekil 5.1b Üsel Fonksiyonlar 3 y 50 2 y = f = 2 40 30 20 y = f = 2 10-2 -1 1 2 3 4 Şekil 5.1c

Detaylı

TEMEL BİLEŞENLER ANALİZİNİN SU ÜRÜNLERİNDE KULLANIMI * Principle Component Analysis Use in Fisheries

TEMEL BİLEŞENLER ANALİZİNİN SU ÜRÜNLERİNDE KULLANIMI * Principle Component Analysis Use in Fisheries ÇÜ Fe ve Mühedislik Bilimleri Dergisi Yıl:0 Cil:6-3 TEMEL BİLEŞENLER ANALİZİNİN SU ÜRÜNLERİNDE KULLANIMI * Pricile Comoe Aalysis Use i Fisheries Leve SANGÜN Su Ürüleri Aabilim Dalı Musafa AKAR Su Ürüleri

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Joural of Research i Educatio ad Teachig OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Yard.Doç.Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi

Detaylı

Bankacılık Sektörü Hisse Senedi Endeksi İle Enflasyon Arasındaki İlişki: Yedi Ülke Örneği

Bankacılık Sektörü Hisse Senedi Endeksi İle Enflasyon Arasındaki İlişki: Yedi Ülke Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:213 Cil:2 Sayı:2 Celal Bayar Üiversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Bakacılık Sekörü Hisse Seedi Edeksi İle Eflasyo Arasıdaki İlişki: Yedi Ülke Öreği Doç. Dr. Aslı YÜKSEL Bahçeşehir Üiversiesi,

Detaylı

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t 3 Hareke Tes in Çözümleri X Y. cisminin siseme er- diği döndürme ekisi 3mgr olup yönü saa ibresinin ersinedir. cisminin siseme erdiği döndürme ekisi mgr olup yönü saa ibresi yönündedir. 3mgr daha büyük

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU. Mart 2016

ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU. Mart 2016 ANADOLU ISUZU ANALİST SUNUMU Mart 2016 İçerik ve Akış A. B. C. D. E. F. 1 Aadolu Isuzu Hakkıda Varlık Nedei Kısaca Aadolu Isuzu Üretim İsa Kayakları Ar-Ge Merkezi Ödüller A. B. C. 2 Ürüler ve Faaliyet

Detaylı

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE Niğde Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 1, Sayı, (1), 37-47 NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Uğur YILDIRIM 1,* Yauz GAZİBEY, Afşi GÜNGÖR 1 1 Makie Mühedisliği Bölümü, Mühedislik Fakültesi,

Detaylı

MENKUL KIYMET DEĞERLEMESİ

MENKUL KIYMET DEĞERLEMESİ MENKUL KIYMET EĞERLEMESİ.. Hiss Sdii Tk ömlik Gtirisii Hsaplaması Bir mkul kıymti gtirisi, bkl akit akımlarıı, şimdiki piyasa fiyatıa şitly iskoto oraıdır. Mkul kıymti özlliği gör bu akit akımları faiz

Detaylı

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ İSTATİSTİKSEL TAHMİNLEME VE İSTATİSTİKSEL YORUMLAMA TAHMİNLEME SÜRECİ VE YORUMLAMA SÜRECİ ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ ÖRNEKLEME VE ÖRNEKLEME ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI VE ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI Yorumlama

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Bilgisayar Destekli Fen Bilgisi Öğretiminin Öğrencilerin Fen Ve Bilgisayar Tutumlarına Etkisi

Bilgisayar Destekli Fen Bilgisi Öğretiminin Öğrencilerin Fen Ve Bilgisayar Tutumlarına Etkisi The Turkish Olie Joural of Educaioal Techology TOJET Ocober 2003 ISSN: 1303-6521 volume 2 Issue 4 Aricle 12 Bilgisayar Desekli Fe Bilgisi Öğreimii leri Fe Ve Bilgisayar Tuumlarıa Ekisi Yrd. Doç.Dr. Nilgü

Detaylı

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS Niğde Üiversitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 6 Sayı -, (00), 7- GPS SONUÇLARININ DÖNÜŞÜMÜ ÜZERİNE BİR İNCELEME Meti SOYCAN* Yıldız Tekik Üiversitesi, İşaat Fakültesi, Jeodezi Ve Fotogrametri Mühedisliği

Detaylı

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6.

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6. Problemler 3 i Çözümleri Problemler 3 i Çözümleri Aşağıdaki özellikleri kaıtlamaızı ve buu yaıda daha fazla soyut kaıt vermeizi isteyeceğiz. h.h. eşitliğii ölçümü sıfır ola bir kümei tümleyei üzeride eşit

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, Göztepe, tmalkoc@marmara.edu.tr Fuda

Detaylı

Klinik Araştırma. Şenol Emre, Haluk Emir, Sinan Celayir. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı, İstanbul

Klinik Araştırma. Şenol Emre, Haluk Emir, Sinan Celayir. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı, İstanbul Çocuk Cerrahisi Dergisi (-):-, 0 doi:0./jtaps.0.0 Kliik Araştırma Tıp fakültesi beşici sııf öğrecilerii çocuk cerrahisi stajı içi düşüceleri: Geribildirim aketlerii ve sıav başarı oralarıı değerledirilmesi

Detaylı

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI

SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI SIVILAŞTIRILMIŞ DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

Detaylı

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri 6. Ders Tahmi Edici Elde Etme Yötemleri Öceki derslerde ve ödevlerde U(0; ) ; = (0; ) da¼g l m da, da¼g l m üst s r ola parametresi içi tahmi edici olarak : s ra istatisti¼gi ve öreklem ortalamas heme

Detaylı

DÖVĠZ KURU DALGALANMALARININ TARIMSAL DIġ TĠCARETE ETKĠSĠ: TÜRKĠYE ÖRNEĞĠ. Doç. Dr. ErĢan SEVER Aksaray Üniviversitesi ĠĠBF Ġktisat Bölümü

DÖVĠZ KURU DALGALANMALARININ TARIMSAL DIġ TĠCARETE ETKĠSĠ: TÜRKĠYE ÖRNEĞĠ. Doç. Dr. ErĢan SEVER Aksaray Üniviversitesi ĠĠBF Ġktisat Bölümü DÖVĠZ KURU DALGALANMALARININ TARIMSAL DIġ TĠCARETE ETKĠSĠ: TÜRKĠYE ÖRNEĞĠ THE EFFECT OF EXCHANGE RATE VOLATILITY ON AGRICULTURAL FOREIGN TRADE: THE CASE OF TURKEY Doç. Dr. ErĢa SEVER Aksaray Üiviversitesi

Detaylı

TEMEL BANKACILIK HİZMETLERİ TALEP ve BİLGİ FORMU TAHSİLAT PERİYODU 15,-TL. 3 er aylık. 5 TL Talep başına 5 TL. İşlem Başına 5-TL.

TEMEL BANKACILIK HİZMETLERİ TALEP ve BİLGİ FORMU TAHSİLAT PERİYODU 15,-TL. 3 er aylık. 5 TL Talep başına 5 TL. İşlem Başına 5-TL. TEMEL BANKACILIK HİZMEERİ TALEP ve BİLGİ FORMU ÜRÜNÜN /TANIMI : Katılım Fou (/Yabacı Para) Süresi (Vadesi) : Süresiz TAHSİL EDİLECEK ÜCRET, MASRAF VE KOMİSYON; Özel Cari Hesap İşletim Ücreti Hesap Özeti

Detaylı

ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. KOÇ İŞTİRAK ENDEKSİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU İÇTÜZÜĞÜ

ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. KOÇ İŞTİRAK ENDEKSİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU İÇTÜZÜĞÜ FONUN KURULUŞ AMACI ALLIANZ YAŞAM VE EMEKLİLİK A.Ş. KOÇ İŞTİRAK ENDEKSİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU İÇTÜZÜĞÜ MADDE 1 - Yapı Kredi Emeklilik A.Ş. arafından 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yaırım Sisemi

Detaylı

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession Eczacılık Fakültesi Öğrecilerii Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Studets' Approach to Their Professio Işıl ŞİMŞEK* Yıldır ATAKURT** Bihter YAZICIOĞLU*** ÖZET Bu çalışmada, Eczacılık Fakültesi öğrecilerii

Detaylı

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr İSTATİSTİK 2 Tahmi Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI aysecagli@beyket.edu.tr İstatistik yötemler İstatistik yötemler Betimsel istatistik Çıkarımsal istatistik Tahmi Hipotez testleri Nokta tahmii Aralık

Detaylı

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI TMMOB Harita ve Kadastro Mühedisleri Odası 13. Türkiye Harita Bilimsel ve Tekik Kurultayı 18 22 Nisa 2011, Akara ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

Detaylı

Örnek A. Benzer tipteki 40 güç kaynağının dayanma süreleri aşağıdaki gibidir. Genişletilmiş frekans tablosu oluşturunuz;

Örnek A. Benzer tipteki 40 güç kaynağının dayanma süreleri aşağıdaki gibidir. Genişletilmiş frekans tablosu oluşturunuz; Öre A. Bezer pe 40 güç ayağıı dayama süreler aşağıda gbdr. Geşlelmş reas ablosu oluşuruuz;, 4,7 3, 3,4 3,3 3, 3,9 4, 3,4 4, 3,8 3,7 3,6 3,8 3,7 3,0,,6 3, 3,,6,9 3, 3,0 3,3 4,3 3, 4, 4,6 3, 3,3 4,4 3,9,9

Detaylı

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1]

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1] Kafkas Uiv Vet Fak Derg 6 ():, 00 DOI:0./kvfd.00.6 RESEARCH ARTICLE Veterier İlaçları Satış Yetkisii Veterier Hekimliği Açısıda Değerledirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisii Vizyo ve Bilaço Üzerie Etkileri

Detaylı

Kırgızistan da İthalatın Belirleyicilerinin Modellenmesi

Kırgızistan da İthalatın Belirleyicilerinin Modellenmesi SESSION C: Uluslararası Ticare I 259 Kırgızisa da İhalaı Belirleyicilerii Modellemesi Assoc. Prof. Dr. Ebru Çağlaya (Kyrgyzsa-Turkey Maas Uiversiy, Kyrgyzsa) Ph.D. Cadidae Zamira Oskobaeva (Kyrgyzsa-Turkey

Detaylı

YER ÖLÇÜLERİ. Yer ölçüleri, verilerin merkezini veya yığılma noktasını belirleyen istatistiklerdir.

YER ÖLÇÜLERİ. Yer ölçüleri, verilerin merkezini veya yığılma noktasını belirleyen istatistiklerdir. YER ÖLÇÜLERİ Yer ölçüler, verler merkez veya yığılma oktasıı belrleye statstklerdr. Grafkler bze verler yığılma oktaları hakkıda ö blg vermede yardımcı olurlar. Acak bu değerler gerçek değerler değldr,

Detaylı

AKIŞKAN BORUSU ve VANTİLATÖR DENEYİ

AKIŞKAN BORUSU ve VANTİLATÖR DENEYİ AKIŞKA BORUSU ve ATİLATÖR DEEYİ. DEEYİ AMACI a) Lüle ile debi ölçmek, b) Dairesel kesitli bir borudaki türbülaslı akış şartlarıda hız profili ve eerji kayıplarıı deeysel olarak belirlemek ve literatürde

Detaylı

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection Süleyma Demirel Üiversitesi, Fe Bilimleri Estitüsü Dergisi, -(008),49-57 kara İçi Bir Siyal Zamalaması odeli: Beşevler Öreği Ebru rıka ÖZTÜRK *, ustafa Kürşat ÇUBUK, Seda HTİPOĞLU Gazi Üiversitesi Trafik

Detaylı

v e S A N A Y İ O D A S I 315 T İ C A R E T YAY I N N O : 2 1 5-6 M E R S İ N 2 a aylık zda azalış eğilimi devam ediyor 8 Limada oplam yük rafiği aışıı ıırlı kalmaıda ihraç yüklerideki daralma belirleyici

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Sosyal Güvenlik (Emeklilik) Sistemine Bakış

Sosyal Güvenlik (Emeklilik) Sistemine Bakış 2050'ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Sosyal Güvenlik (Emeklilik) Sistemine Bakış Prof. Dr. Yusuf Alper (Uludağ Üniversitesi) Yard. Doç. Dr. Çağaçan Değer (Ege Üniversitesi) Prof. Dr. Serdar Sayan (TOBB

Detaylı

GAYRİMENKUL DEĞERLEMESİNDE GELİR İNDİRGEME YAKLAŞIMI VE YAKLAŞIMIN TÜRKİYE KOŞULLARINDA UYGULANABİLİRLİĞİ (KOCAELİ UYGULAMASI)

GAYRİMENKUL DEĞERLEMESİNDE GELİR İNDİRGEME YAKLAŞIMI VE YAKLAŞIMIN TÜRKİYE KOŞULLARINDA UYGULANABİLİRLİĞİ (KOCAELİ UYGULAMASI) Ç.Ü. Sosyal Bilimler Estitüsü Dergisi, Cilt 19, Sayı 1, 2010, Sayfa 382-397 GAYRİMENKUL DEĞERLEMESİNDE GELİR İNDİRGEME YAKLAŞIMI E YAKLAŞIMIN TÜRKİYE KOŞULLARINDA UYGULANABİLİRLİĞİ (KOCAELİ UYGULAMASI)

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

Sistem Modellerinin Zaman Cevabı ve Performans Kriterleri

Sistem Modellerinin Zaman Cevabı ve Performans Kriterleri Korol Siemleri Taarımı Siem Modellerii Zama Cevabı ve Performa Krierleri Prof.Dr. Galip Caever Korol Siemleri Taarımı Prof.Dr.Galip Caever Kapalı dögü iemi oluşurulmaıda öce iem modelide geçici rejim cevabıı

Detaylı

TÜRKİYE DE KAYITDIŞI EKONOMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE KAYITDIŞI EKONOMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 3, Sayı 5, 2007, ss. 7-87. TÜRKİYE DE KAYITDIŞI EKONOMİ VE BÜYÜME İLİŞKİSİ Doç.Dr. Gülsüm AKALIN Marmara Üiversitesi İİBF İktisat Bölümü gulsum@marmara.edu.tr Öğr.Gör.

Detaylı

SEROLOJİK ÖRNEKLEME EL KİTABI. AVIAGEN ANADOLU AŞ KANATLI TEŞHİS ve ANALİZ LABORATUVARI SEROLOJİ ÖRNEKLEME EL KİTABI

SEROLOJİK ÖRNEKLEME EL KİTABI. AVIAGEN ANADOLU AŞ KANATLI TEŞHİS ve ANALİZ LABORATUVARI SEROLOJİ ÖRNEKLEME EL KİTABI AVIAGEN ANADOLU AŞ KANATLI TEŞHİS ve ANALİZ LABORATUVARI SEROLOJİ ÖRNEKLEME EL KİTABI 1/9 Hazırlaya Oaylaya Yürürlük Tarihi Revizyo Tarihi Mehmet ÜVEY Mehmet ÜVEY 06.04.2011 05.06.2014 Gözde Geçire Gözde

Detaylı

Dr. AKIN PALA. Damızlık Değeri, genotipik değer, allel frekansları. Damızlık değeri hesabı. Damızlık değeri hesabı. Damızlık değeri hesabı

Dr. AKIN PALA. Damızlık Değeri, genotipik değer, allel frekansları. Damızlık değeri hesabı. Damızlık değeri hesabı. Damızlık değeri hesabı Damızlık Değeri, geotipik değer, allel frekasları Aki Pala, aki@comu.edu.tr ttp://members.comu.edu.tr/aki/ Damızlık değeri esabı µ Ökkeş =800 gr gülük calı ağırlık Sürü A Sürü µ Döller µ 500gr 700 DD esabı

Detaylı

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere

Hertfordshire Petrol Deposu Yangını, İngiltere Hertfordshire Petrol Deposu Yagıı, İgiltere Derleyeler O.Meti İlkışık ve Nilay Özeyralı Ergeç İstabul Büyükşehir Belediyesi Afet Koordiasyo Merkezi, AKOM 1 Hertfordshire Petrol Deposu Bucefield Kompleksi

Detaylı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı The Deerminans of Inernaional

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ 2. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN BEDEN EĞİTİMİ ve OYUN DERSİNİ SAĞLIK ve SAĞLANAN OLANAKLAR AÇISINDAN DEĞERLENDİRMELERİ Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK

Detaylı

KIRILGAN BEŞLİ ÜLKELERİNİN HİSSE SENEDİ PİYASALARI ARASINDAKİ EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ 1

KIRILGAN BEŞLİ ÜLKELERİNİN HİSSE SENEDİ PİYASALARI ARASINDAKİ EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ 1 Uluslararası Yöetim İktisat ve İşletme Dergisi, Cilt 11, Sayı 24, 2015 It. Joural of Maagemet Ecoomics ad Busiess, Vol. 11, No. 24, 2015 KIRILGAN BEŞLİ ÜLKELERİNİN HİSSE SENEDİ PİYASALARI ARASINDAKİ EŞBÜTÜNLEŞME

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Hipotez Testleri. Parametrik Testler

Hipotez Testleri. Parametrik Testler Hipotez Testleri Parametrik Testler Hipotez Testide Adımlar Bir araştırma sorusuu belirlemesi Araştırma sorusua dayaa istatistiki hipotezleri oluşturulması (H 0 ve H A ) Hedef populasyoda öreklemi elde

Detaylı

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS

Journal of Engineering and Natural Sciences Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS Joural of Egieerig ad Natural Scieces Mühedislik ve Fe Bilimleri Dergisi Sigma 2005/2 ENERGY COST IN GEOTHERMAL POWER PLANTS Ahmet DAĞDAŞ* Yıldız Tekik Üiversitesi, Makia Fakültesi, Makia Mühedisliği Bölümü,

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE ORGANİZASYONEL SORUNLARIN İNCELENMESİ: GATA HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE

Detaylı