1. Savunma Harcamalarının Ekonomiye Etkileri

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. Savunma Harcamalarının Ekonomiye Etkileri"

Transkript

1 1 TÜRKİYE DE SAVUNMA HARCAMALARININ İKTİSADİ ETKİLERİ ÜZERİNE NEDENSELLİK ANALİZİ ( ) Giriş İki dünya savaşı ve Soğuk Savaş dönemine ek olarak, birçok bölgesel ihilafların da yaşanması dolayısıyla 20. Yüzyıl, askeri ve siyasi açıdan savunmayı ön plana çıkaran gelişmeleri kapsayan bir yüzyıl olmuşur. Savunma sekörünün bu önemi 21. yüzyılda da aran oranda devam emekedir. Özellikle Oradoğu ve Arap yarımadasının yeni oluşumlara sahne olduğu son yıllarda, savunmanın önemi giderek armakadır. Bunun yanı sıra, ulusal anlamda da güvenliğin sağlanmasına yönelik olarak savunma, her zaman önemli bir fakör olmuşur. Savunma harcamalarının ulusal anlamda sağladığı güvenlik ekisi dışında, ikisadi olarak da birçok ekisi söz konusudur. Bu bakımdan, kamu harcamalarının bir al kalemi olan savunma harcamalarının, yaraığı ikisadi ekiler açısından incelenmesi önem arz emekedir. Bu kapsamda; çalışmada öncelikle savunma harcamalarına ilişkin farklı ikisa okullarının yaklaşımlarına ve değişik makro ikisadi değişkenler ile savunma harcamaları arasındaki eorik ilişkilere yer verilmeke, sonra lieraürde savunma harcamalarının ikisadi ekileri üzerine yapılan çalışmalar incelenmekedir. Son olarak, Türkiye de savunma harcamalarının döneminde GSYH, isihdam ve ihala değişkenleri ile arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmekedir. Bu kapsamda; önce Granger nedensellik yaklaşımı uygulanmaka, sonra Toda- Yamamoo yaklaşımı kullanılarak nedensellik analizi yapılmakadır. 1. Savunma Harcamalarının Ekonomiye Ekileri Ekonomi üzerinde hem kısa hem de uzun dönemde ekileri olan savunma harcamaları, ulusları faydalarının yanı sıra bu faydalardan daha yüksek maliyelere kalanmak zorunda bırakabilmekedir. Farklı ikisa okullarının da savunma harcamalarına farklı yaklaşımları olmuşur. Ancak bu ikisa okullarının yaklaşımlarına geçmeden evvel savunma harcamalarının kalemlerine bakmak, söz konusu harcamaların ikisadi ekilerini görebilmek açısından faydalı olacakır. Tablo 1 de de görüldüğü üzere, savunma harcamalarına geirilen anımlamalarda am bir fikir birliği söz konusu değildir. NATO, IMF ve BM nin savunma harcamalarına ilişkin farklı anımlamaları mevcuur.

2 Tablo 1: NATO, IMF ve BM nin Savunma Harcamalarına İlişkin Tanımları a Savunma Güç ve Desekçileri İçin Yapılan Harcamalar NATO IMF BM 1. Asker ve görevli (personel) ödemeleri X X X 2. Askeri organizasyonlarla ilgili veya ordu içindeki eknisyen, bürokra vs. ücreleri X X X 3. Tıbbi hizmeler, vergisel ayrıcalıklar ve sosyal faydalar (akrabalar dahil) X X X 4. Emeklilik maaşı X - X 5. Askeri okullar, hasaneler vb. X X? 6. Silah harcamaları (ihal silahlar dahil) X X X 7. Alyapı yaırımları, binalar vb. X X X 8. Bakım ve onarım X X X 9. Diğer malların edariki X X X 10. Askeri araşırma ve gelişirme X X X Sraejik Amaçlarla İlgili Diğer Harcamalar 11. Sraejik malların soklanması b X - - b 12. Silah ve üreim yerleri vb. korumak X X Silah üreim sübvansiyonları / Değişim sübvansiyonları X Diğer ülkelere yapılan askeri yardımlar X X X 15. Uluslararası organizasyonlara kakılar (Askeri anlaşmalar, Birleşmiş Milleler barışın korunması vb.) X X Sivil savunma - X X Eski Askeri Güçlere/Faaliyelere Yapılan Harcamalar 17. Gazilere sağlanan menfaaler vb Savaş borçları Diğer Güçlere Yapılan Harcamalar 19. Orduya bağlı olmayan güçler/jandarma gücü 20. Sınırlar/ Gümrük muhafızları 21. Polis idaresi c X - - Diğer Hesaplardaki Harcamalar 22. Yardım/Felakeen kurarma X Birleşmiş Milleler Barışı Koruma X X - Gelecek Harcamalar İçin Yükümlülükler 24. Kredi emini X X - a Semboller: X savunma harcamalarına dahil olduğunu,(-) savunma harcamalarına dahil olmadığını göserir. b Eğer savunma organizasyonu arafından yöneiliyor ve finanse ediliyorsa. c Askeri faaliyeler için eğiildiği, donaıldığı ve var olduğu hükmü verildiği zaman. Kaynak: Filiz Giray, Savunma Harcamaları ve Ekonomik Büyüme, C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, C.5, S.1, 2004, s.184,185. X X c c X X c c X X 2 c c

3 Adam Smih ve David Ricardo gibi Klasik İkisaçılar, savunma harcamalarını emel düzeyde ulusal bağımsızlığın bir gerekliliği olarak görmüşler; ancak, bu harcamalara sermaye birikimini, yaırımları ve ekonomik büyümeyi azalan bir unsur olarak bakmışlardır 1. Neo-Klasik yaklaşım ise devlei, oplumsal bir sosyal refah fonksiyonunda ulusun çıkarlarını en yüksek seviyeye çıkarmak için savunma harcamalarının sağladığı güvenlik faydasını ve yaraığı fırsa maliyeini dengeleyen rasyonel bir akör olarak görmekedir. Savunma harcamalarının ikisadi ekilerinin sivil ve askeri harcamalar arasındaki fırsa maliyeince belirlendiği bu yaklaşım, ampirik çalışmalara şekil vermek için uarlı eorik modellerin gelişirilmesine olanak anıması sebebiyle, lieraürde büyük bir ekiye sahipir. Ancak alep üzerinde yoğunlaşığı, ordunun rolünü ve askeri çıkarları görmezden geldiği, rasyonel akörlerin çok fazla bilgi ile gerçeken uzak bilişimsel yeeneğe sahip olmalarını gerekirdiği gibi sebeplerle eleşirilebilmekedir 2. Keynesyen ikisaçılar, savunma harcamalarını kamu harcamalarının bir dalı olarak görmüşlerdir. Bu kapsamda aran savunma harcamaları düşük oplam alep karşısında çarpan ekisi ile aran kapasie kullanımına, aran kârlara ve sonuç olarak, aran yaırımlara ve büyümeye öncü olabilecekir. Kurumsalcılar ise genel anlamda Keynesyen bakış açısına kaılmış; ancak, yüksek askeri harcamaların sınai ekinsizliklere ve bu harcamalardan yarar sağlayan birey, firma ve kurumlardan oluşan güçlü bir çıkar grubunun oluşmasına yol açabileceği olasılığı üzerinde durmuşlardır 3. Savunma harcamalarının ikisadi ekileri; genel olarak alep ekileri, arz ekileri ve güvenlik ekileri olmak üzere gruplandırılabilir 4. Buna göre; - Harcamanın düzeyi ve nieliği ile ilgili olan alep ekisi en bilinen ifadesiyle, Keynesyen çarpan ekisidir. Buna göre; savunma harcamalarındaki 1 Liba Pauker ve Peer Richards (1991), Defence Expendiure, Indusrial Conversion and Local Employmen, Inernaional Labour Office, Geneva 1991, p.1,2. 2 Giorgio d Agosino, J.Paul Dunne ve Luca Pieroni, Assessing he Effecs of Miliary Expendiure on Growh, Oxford Handbook of he Economics of Peace and Conflic, 2010, p.4,5. 3 J.Paul Dunne, The Economic Effecs of Miliary Expendiure in Developing Counries, 2000, p.5,6. 4 J.Paul Dunne, Ron P. Smih and Dirk Willenbockel (2005), Models of Miliary Expendiure and Growh: A Criical Review, Defence and Peace Economics, Vol: 16, No: 6, 2005, p.450,451. 3

4 dışsal bir arış alebi arırır ve eğer ekonomide bir aıl kapasie varsa kapasie kullanımını yükselerek kaynakların eksik kullanımını azalır. Düşük ükeim eorileri (underconsumpion heories) ise, bu söz konusu neden-sonuç ilişkisini ersine çevirir ve savunma harcamalarını hükümein alebi düzenleme ihiyacı ile açıklar. Savunma harcamalarındaki arış fırsa maliyeleri yoluyla yaırım gibi diğer ür harcamaları dışlayabilir. Bu dışlama biçimi ve kapsamı, daha önceki kapasie kullanımına ve söz konusu arışın nasıl finanse edildiğine bağlıdır. Hükümein büçe kısıı, askeri harcamalardaki arışın diğer kamu harcamalarındaki kesiniler, arırılan vergiler, aran borçlanma veya para arzındaki arış yoluyla finanse edilmesini gerekirir. Savunma harcamalarının finansman biçimi de yeni ekiler oluşurur. Savunma harcamalarındaki arış aynı zamanda girdi-çıkı ekisi yoluyla sınai üreimin kompozisyonunu da değişirebilir. - Arz ekisi kapsamında, poansiyel üreimi belirleyen üreim fakörlerinin ulaşılabilirliği ele alınmakadır. Lieraürde askeri üreimi de kapsayan oplam üreime mi yoksa sivil üreime mi odaklanılması gerekiği konusunda fikir ayrılıkları mevcuur. Askeriye arafından kullanılan kaynaklar sivil kullanım için uygun değildir, faka bu askeri kullanım sonucunda birakım dışsallıklar oluşabilir. Toplam arz kanalının yayılma ekisi ve dışlama ekisi söz konusudur. Yayılma ekisi, ekonomik sisemdeki bir sekörün diğer sekörlerin üreimi üzerinde ekisi olması durumunda meydana gelir. Yayılma ekisi, poziif ya da negaif olabilir. Poziif yayılma ekisi, askeri sekörden sivil seköre eknoloji, beşeri sermaye, isihdam yayılması vb. şeklinde olmakadır. Askeri araşırma ve gelişirme faaliyelerinin (MIR&D) doğrudan veya dolaylı olarak sivil uygulama ve kullanımı olan yeni fikirler, yeni üreim eknikleri ve yeni eknolojiler gelişirdiğine inanılmakadır. Bu durum, üreimin birim maliyeini azalabilir ve ekonomik büyümeyi arırabilir. Bu poziif yayılma ekisinin ersine, yüksek MIR&D ne sivil uygulamaya ne de sivil kullanıma sahipir ve savunma harcamaları daha verimli alanlar için kullanılabilir kaynakları azalarak ekonomik büyümeyi yavaşlaır. Ayrıca, askeri malların ihalaı emel üreimde gerekli olan ara mallarının ihalaı için ihiyaç duyulan sınırlı döviz rezervini de azalmakadır. Bu da az gelişmiş ülkelerde ödemeler dengesini bozucu ve ekonomik büyümeyi yavaşlaıcı eki yaramakadır. Ayrıca gelişmiş ülkelerin gelişmeke olan ülkelere eknoloji ransfer eiklerinin ve gelişmeke olan ülkeleri eknolojik olarak kendilerine bağımlı hale geirdikleri de düşünülmekedir. Bunlara ek olarak, askeri eğiim ve personel eğiimi sivil sekör üzerinde yayılma ekisi yaraabilir. Zira askeri personel emeklilik sonrasında, sivil sekörde verimliliği arırmak üzere 4

5 isihdam edilebilir. Askeri eğiim ayrıca gelişmeke olan ülkelerde bilgisizliğin azalılmasına ve modernizasyona kakıda bulunur. Bu da ekonomik ekinliğe ve büyümeye olumlu kakı sağlar. Buna karşın, bazı araşırmacılara göre, askeri sekördeki daha yüksek ücreler sivil kullanımdaki daha nielikli ve verimli işgücünü çekmeke; bu da milli ekonominin büünü için bir kayıp olarak görülmekedir 5. - Bireylerin güvenliği, piyasaların ekinliği ile yaırım ve yenilik yapmayı sağlayan eşvikler açısından önemlidir. Savunma harcamalarının arırdığı güvenlik unsuru da üreimi arırabilir. Adam Smih devlein ilk iki görevinin iç ve dış güvenliği sağlamak olduğunu şöyle ifade emişir: (i) oplumu diğer bağımsız oplumların şidde ve saldırısından korumak, (ii) oplumun her üyesini, yine bu oplum üyelerinin adalesizlik ve baskısından mümkün olduğu kadar korumak. Birçok yoksul ülkede savaş oramı ve güvenlik eksikliği, kalkınmanın önündeki en büyük engeldir. Ancak, askeri harcamaların güvenlik ihiyacından değil de, askeri sınai kompleksi için yapıldığı ve bunun da silahlanma yarışını veya savaşları eşvik eiği durumlarda olumlu güvenlik ekisinden söz edilemez. 2. Lieraür İncelemesi Savunma ve ulusal güvenliğin önem kazanan unsurlar haline gelmesiyle birlike, savunma harcamalarının ekonomiye ekileri ikisaçıların ilgi alanına girmiş; gerek eorik gerek ampirik birçok çalışma yapılmışır. Lieraürde savunma harcamalarının belirleyicileri üzerine ampirik çalışmaların yer aldığı iki geniş grup vardır. Bunlardan ilki, Lewis Fry Richardson ın orduyu eki-epki çerçevesinde ele alan çalışmasından gelişirilen silahlanma yarışı modelleridir. Bu modeller ihilaflı ülkelerin durumlarını analiz emeye daha uygundur; ancak, daha sınırlı uygulanabilirliğe sahipir. İkinci olarak ise savunma harcamalarının ekonomik, poliik ve askeri belirleyicileri üzerine odaklanan çalışmalar vardır. Bu modeller uluslararası ilişkiler, siyase bilimi, sosyoloji ve ekonomi disiplinleri arasında çeşilenmekedir. En ileri ampirik analizler ise kuşkusuz ekonomik, poliik ve askeri ekilerin ümünü içeren kapsamlı bir yaklaşımla konuyu ele alan çalışmalardır Onur Özsoy, Defence Spending and he Macroeconomy: The Case of Turkey, Defence and Peace Economics, Vol: 19, No:3, 2008, p.196, Paul Dunne and Sam Perlo-Freeman, The Demand for Miliary Spending in Developing Counries, Inernaional Review of Applied Economics, Vol:17, No:1, 2003, p.24.

6 Savunma harcamalarının maliyeleri üzerine yapılan çalışmalar, özellikle Benoi in 1973 yılında yılları arasında 44 gelişmeke olan ülke için yapığı çalışmasının yayınlanmasından sonra önem kazanmışır. Benoi bu çalışmasında ekonomik büyüme, yaırım, yabancı yardımlar ve belli başlı bazı diğer değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemişir. Korelasyon analizi yöneminin kullanıldığı bu çalışmada, yüksek savunma harcamaları yükü alında olan ülkelerin en hızlı büyüme oranına, en düşük savunma harcaması yükü aşıyan ülkelerin ise en küçük büyüme oranlarına sahip olma eğiliminde oldukları sonucu oraya çıkmışır. Bundan sonra ise savunma harcamaları alanında ekonomerik model kurulması araşırmacılar için önemli bir eknik halini almışır. Sonrasında da savunma harcamalarının ekonomik büyüme ve refah üzerindeki ekilerine ilişkin lieraür, gerek Benoi in sonucunu desekleyen gerekse am ersi sonucu desekleyen benzer analiz meolarının kullanılmasıyla zenginleşmişir 7. Savunma harcamaları üzerine yapılan ampirik analizler içerisinde, Türkiye için yapılmış çok sayıda ampirik çalışma mevcuur. Ayrıca, arihi ilişkileri sebebiyle Türkiye ile Yunanisan ın karşılaşırmalı analizlerini içeren çalışmalar da lieraürde oldukça yaygındır. Bu çalışmaların bir kısmı Tablo 2 de öze biçimde yer almakadır. 6 7 Wahid, Laif, Miliary Expendiure and Economic Grpwh in he Middle Eas, Palgrave Macmillan, 2009, p.21.

7 7 Tablo 2: Türkiye İçin Yapılan Ampirik Çalışmalar Yazar Kapsam Yönem Kollias (1997) döneminde Türkiye de büyüme ve savunma harcamaları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Granger Nedensellik Analizi Dunne, Nikolaidou ve Vougas (2001) dönemine ai veriler ile Türkiye ve Yunanisan da savunma harcamaları ve ekonomik Granger Nedensellik Teknikleri ve VAR Yıldırım - Sezgin (2003) Halıcıoğlu (2004) Karagöl - Palaz (2004) Drisakis (2004) Kalyoncu - Yücel (2006) Erdoğdu (2006) Karagöl (2006) Görkem - Işık (2008) Karagianni - Pempezoğlu (2009) büyüme arasındaki ilişkinin analiz edilmesi dönemini kapsamında Türkiye de savunma harcamaları ile isihdam arasındaki ilişkinin incelenmesi dönemi kapsamında Türkiye de ekonomik büyüme ve savunma harcamaları arasındaki ilişkinin incelenmesi dönemini kapsayan yıllık verilerle savunma harcamaları, eğiim harcamaları, sermaye birikimi, işgücü ve GSMH verileri arasındaki nedenselliğin incelenmesi. Türkiye ve Yunanisan için savunma harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin analiz edilmesi dönemini kapsayan verilerle Türkiye ve Yunanisan için GSMH ve savunma harcamaları arasındaki nedenselliğin incelenmesi dönemi kapsamında Türkiye de ekonomik büyüme, savunma harcamaları ve poliik isikrar arasındaki ilişkinin analiz edilmesi dönemini kapsayan analizde dış borç, savunma harcamaları ve GSMH arasındaki ilişkinin incelenmesi dönemini kapsamında savunma harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi dönemini kapsayan yıllık verilerle savunma harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi. meodoloji ARDL Tekniği Vekör Haa Düzelme Modeli Granger Nedensellik Analizi Johansen Koenegrasyon Tesi ve Vekör Haa Düzelme Modeli Granger Nedensellik Analizi VAR meodoloji Eki-epki ve Varyans Ayrışırması Analizleri Granger Nedensellik Analizi Lineer ve Lineer Olmayan Granger Nedensellik Yaklaşımı Yılancı - Özcan dönemine ai yıllık veriler ile GSMH ve Toda-Yamamoo (2010) savunma harcamaları arasındaki ilişkinin analizi. Nedensellik Yaklaşımı Kaynak: (Kollias,1997:201,202; Dunne-Nikolaidou-Vougas, 2001 :22,23; Yıldırım- Sezgin,2003:129,138; Halıcıoğlu, 2004:193,198; Karagöl-Palaz, 2004: ; Drisakis, 2004:262; Kalyoncu-Yücel, 2006: 341; Erdoğdu,2006:11,15; Karagöl, 2006:49,56; Görkem-Işık, 2008:414,420; Karagianni-Pempezoglu, 2009:139,146; Yılancı-Özcan, 2010:28,31 den yararlanılarak düzenlenmişir.)

8 Kollias (1997) çalışmasında, Türkiye de dönemi için büyüme ve savunma harcamaları arasındaki nedensellik ilişkisini analiz emişir. Granger nedensellik analizi ile incelenen değişkenler arasında, herhangi bir nedensel ilişki espi edilmemişir. Dunne, Nikolaidou ve Vougas ın (2001) dönemini kapsayan çalışmalarında; Türkiye ve Yunanisan için savunma harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki nedenselliğin incelendiği analizde, Granger nedensellik yaklaşımı ve vekör ooregresif meodu (VAR) kullanılmışır. Türkiye için Granger nedensellik sonucunda savunma harcamalarının büyüme üzerinde negaif ekisi olduğu bulgusuna ulaşılmışır. Yunanisan için de savunma harcamalarının büyüme üzerinde poziif ekisi olduğu, ancak uzun dönem ekisi ile ele alındığında bu ekinin oradan kalkığı sonucu bulunmuşur. Yıldırım ve Sezgin in (2003) dönemini kapsayan çalışmalarında; Türkiye de savunma harcamalarının isihdam üzerindeki ekisi incelenmişir. Koenegrasyona ARDL yaklaşımının kullanıldığı analizde, savunma harcamalarının hem kısa dönemde hem de uzun dönemde isihdamı negaif ekilediği sonucuna varılmışır. Halıcıoğlu (2004), dönemini kapsayan analizinde; Türkiye de ekonomik büyüme ve savunma harcamaları arasındaki ilişkiyi incelemişir. Çok değişkenli koenegrasyon ve haa düzelme modeli ile yapılan analiz sonucunda, oplam savunma harcamaları ve oplam çıkı arasında uzun dönemli bir ilişki bulunmuşur. Karagöl ve Palaz (2004), dönemini içeren analizlerinde; koenegrasyon ve Granger nedensellik yönemleri ile savunma harcamaları, eğiim harcamaları, sermaye birikimi, işgücü ve GSMH arasındaki ilişkileri analiz emişlerdir. Analizin emel sonucu GSMH ve savunma harcamaları arasında uzun dönem dengesi olduğudur. Ayrıca, savunma harcamalarından GSMH ye ek yönlü negaif bir ilişki espi edilmişir. Drisakis (2004), Türkiye ve Yunanisan ın savunma harcamaları ve ekonomik büyümeleri arasındaki ilişkiyi incelediği analizinde; Johansen koenegrasyon analizi ve VAR model çerçevesinde Granger nedensellik analizi gerçekleşirmişir. Buna göre, her iki ülke için değişkenler arasında ve iki ülkenin savunma harcamaları arasında uzun dönemli ilişki söz konusu değildir. Ayrıca, her iki ülke için de ekonomik büyümeden savunma harcamalarına ek yönlü nedensel 8

9 ilişki espi edilmişir. Son olarak, iki ülkenin savunma harcamaları arasında iki yönlü nedensel ilişki bulunmuşur. Kalyoncu ve Yücel (2006), dönemini içeren analizlerinde; Türkiye ve Yunanisan için GSYH ve savunma harcamaları arasındaki ilişkiyi Granger nedensellik analizi ile incelemişlerdir. Engle-Granger koenegrasyon analizi sonucunda hem Türkiye nin hem de Yunanisan ın savunma harcamaları ve GSYH si arasında uzun dönem dengesi olduğu sonucu bulunmuşur. Ayrıca Türkiye ve Yunanisan ın savunma harcamaları arasında da uzun dönem denge espi edilmişir. Nedensellik sonucuna göre ise, Türkiye nin ekonomik büyümesinden savunma harcamalarına doğru ek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuşur. Erdoğdu (2006), dönemini kapsayan çalışmasında; savunma harcamalarının GSYH ye oranı, özel yaırımların GSYH ye oranı ve büçe açığının GSYH ye oranı değişkenlerini kullanarak ekonomik büyüme, savunma harcamaları ve siyasi isikrar arasındaki olası ilişkileri incelemiş; bunun için VAR meodunu kullanmışır. Analiz sonucunda savunma harcamalarının mali değişken ve ekonomik büyüme üzerinde ekisi olduğu sonucuna ulaşılmışır. Karagöl (2006), dönemini kapsayan çalışmasında; dış borçlar, savunma harcamaları, oplam yaırımlar ve GSMH arasındaki ilişkileri incelemişir. Eki-epki ve varyans ayrışırma analizlerinin kullanıldığı çalışma sonucunda savunma harcamalarının dış borç soku üzerinde poziif ekisi olduğu, ayrıca dış borç sokunun da GSMH üzerinde poziif ekiye sahip olduğu çıkmışır. Görkem ve Işık ın (2008) dönemini kapsayan çalışmalarında; savunma harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki Granger nedensellik analizi ile incelenmiş; söz konusu dönem için Türkiye de savunma harcamaları ve ekonomik büyüme arasında herhangi bir nedensellik ilişkisi espi edilmemişir. Karagianni ve Pempezoglu nun (2009) dönemini içeren analizlerinde; lineer ve lineer olmayan Granger nedensellik meoları ile savunma harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki nedensel ilişki incelenmişir. Çalışmanın sonunda, lineer analiz ekonomik büyümeden savunma harcamalarına doğru; lineer olmayan Granger nedensellik analizi ise savunma harcamalarından ekonomik büyümeye doğru ek yönlü nedensel ilişki oraya koymuşur. Yılancı ve Özcan ın (2010) dönemi için yapıkları Gregory- Hansen Koenegrasyon esi ve Toda-Yamamoo nedensellik analizi ile GSMH ve 9

10 savunma harcamaları arasındaki ilişki incelenmişir. Koenegrasyon esi ile değişkenler arasında uzun dönem ilişkisi olmadığı, nedensellik analizi ile de GSMH den savunma harcamalarına doğru ek yönlü nedensellik olduğu bulguları elde edilmişir. 3. Veri, Meodoloji ve Uygulama Savunma harcamalarının ekonomi üzerindeki ekileri kapsamında lieraürde bu değişkenin yaygın olarak ekonomik büyüme, isihdam, dış borç ile olan ilişkisinin incelendiği görülmekedir. Bu çalışmada da savunma harcamalarının GSYH, ihala ve isihdam değişkenleri ile olan nedensel ilişkileri analiz edilmişir. Bu amaçla çalışmada; dönemine ai yıllık savunma harcamaları, reel GSYH, isihdam ve ihala değişkenleri kullanılmışır. Savunma harcamaları NATO nun isaisiklerinden elde edildiken sonra GSYH deflaörü (1998=100) kullanılarak deflae edilmişir. Reel GSYH değişkeni (1998=100) IMF veriabanı Uluslar arası Finansal İsaisikler den (IFS) elde edilmişir. İsihdam değişkeni OECD den ve ihala değişkeni Dünya Bankası veriabanından elde edilmişir. Dolar cinsinden cari fiyalarla elde edilen ihala değişkeni TL ye çevrildiken sonra GSYH deflaörü ile deflae edilmişir. Büün değişkenler doğal logarimik formda analize kaılmışlardır. Meodoloji ve uygulama sonuçlarına geçmeden evvel, aşağıda değişkenlere ilişkin korelasyon marisi verilmekedir. Bilindiği gibi, korelasyon kasayısının işarei değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü gösermekedir. Eğer kasayının işarei poziif ise değişkenler arasında aynı yönlü, eğer işare negaif ise ers yönlü bir ilişki olduğu söylenir. Bu açıdan ablo incelendiğinde, değişkenler arasındaki büün ilişkilerin aynı yönlü olduğunu söylemek mümkündür. -1 ile +1 arasında değer alan bu kasayının büyüklüğü de iki değişken arasındaki ilişkinin şiddei hakkında bilgi vermekedir. Bu kasayının arasında olması halinde zayıf ilişki; arasında olması halinde ora şiddeli ilişki; aralığında olması halinde kuvveli ilişki; arasında olması halinde ise çok kuvveli ilişki söz konusudur. 10

11 11 Tablo 3: Korelasyon Marisi Savunma harcamaları GSYH İsihdam İhala Savunma harcamaları GSYH İsihdam İhala Analize geçmeden önce, değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü ve şiddeini göseren korelasyon kasayısına bakılarak, değişkenler arasındaki ilişkilere dair bir bilgi edinilebilir. Savunma harcamaları ile GSYH ve ihala arasındaki korelasyon kasayıları, savunma harcamalarının bu değişkenlerle aynı yönlü ve kuvveli bir ilişkide olduğu; isihdam değişkeni ile arasındaki korelasyon kasayısı ise aynı yönlü ve çok kuvveli bir ilişki fikrini vermekedir. Çalışmada öncelikle, Granger nedensellik yaklaşımı kullanılarak savunma harcamaları ile diğer değişkenler arasındaki ilişkiler ve bu ilişkilerin yönleri incelenecekir. Granger nedensellik analizinden sonra, söz konusu değişkenler arasında ilişkiler bir de Toda ve Yamamoo arafından gelişirilen nedensellik yaklaşımı ile analiz edilecekir. Granger nedensellik analizinin koşulu, serilerin durağan olmalarıdır. Zaman serilerinde zaman içerisinde meydana gelen büyüme eğilimi rend, mevsimsellik, konjonkür ve düzensiz dalgalanma gibi ekilerin bir veya birkaçından meydana geliyor olabilir. Bu ekilerden rend, konjonkürel harekeler ve mevsimsel ekiler modelin deerminisik kısmını oluşururken; düzensiz dalgalanmalar sokasik kısmını ifade emekedir 8. Bir zaman serisinin deerminisik bileşenlerini ayrışırmak ve oradan kaldırmak çeşili yönemlerle mümkündür. Sokasik süreç izleyen bir zaman serisinde ise serinin durağan olup olmadığı incelenmekedir 9. Eğer bir sokasik sürecin oralama ve varyansı zaman içinde sabise ve iki zaman arasındaki kovaryans sadece aradaki gecikmeye bağlı ise bu sokasik süreç Y durağandır. sokasik zaman serisini gösermek üzere, durağanlığın koşulları aşağıdaki gibi ifade edilebilir 10 : 8 Hilal Bozkur, Zaman Serileri Analizi, Ekin Kiabevi, 2007, s.8. 9 Hilal Bozkur, Zaman Serileri Analizi, Ekin Kiabevi, 2007, s Damodar Gujarai, Essenials of Economerics, 2. Ediion, Irwin/McGraw-Hill, 1999, p.455,458.

12 12 E( Y ) = µ 2 2 E( Y µ ) = σ [( )( )] γ = E Y µ Y µ k + k Bir serinin uzun dönemde nasıl bir süreçen geldiğini ve sahip olduğu özelliği oraya çıkarmak için, serinin her döneme ai değerinin bir önceki döneme ai değeriyle regresyonunun kurulması gerekir. Bunun için 1. dereceden ooregresif bir modelden hareke edilir: Y = Y + u ρ 1 Bu regresyonda ρ = 1 olursa, seride birim kök sorunu vardır ve seri durağan değildir. Bu durum ikisadi değişkenin bir dönem önce maruz kaldığı şokun sisemde kalması anlamına gelmekedir. ρ kasayısının 1 den küçük çıkması geçmiş dönemlerdeki şoklar belli bir dönem ekisini sürdürse bile, bu ekinin giderek azalacağı ve kısa bir süre sonra oradan kalkacağı anlamına gelir 11. Yukarıdaki denklemin her iki arafından Y 1 çıkarıldığında denklem aşağıdaki forma dönüşür: y = γ y + u 1 y = a + γ y + u 0 1 y = a + γ y + a + u o 1 2 Dickey ve Fuller (1979) yukarıdaki üç denklemden harekele birim kök esi yapılabileceğini belirmişlerdir. Bu denklemlerden ilki rassal yürüyüş modelidir. İkinci denklemde birinci denkleme sabi erim, üçüncü denklemde sabi ve doğrusal rend eklenmekedir. Birim kökün varlığını es emede isaisiklerinin kullanılamayacağını beliren yazarlar, Mone Carlo simülasyonları ile regresyon biçimine ve örnek büyüklüğüne göre değişen τ (au) isaisiklerini hesaplamışlardır Recep Tarı, Ekonomeri, 3. bs., Kocaeli Üniversiesi Yayını, No:172, 2005, s.393, Waler Enders, Applied Economeric Time Series, 2nd Ediion, Wiley, 2004, p.221.

13 Haa erimlerinin beyaz gürülü özelliğine sahip olduğu varsayımı üzerine kurulmuş olan Dickey Fuller esinde, ookorelasyon varlığı halinde EKK ahminleri sağlıksız sonuçlar vermekedir. Tesin bu sebeple gelişirilmesi sonucu Genişleilmiş Dickey-Fuller (ADF) birim kök esi elde edilmişir. Bu ese de Dickey-Fuller arafından gelişirilen τ (au) isaisiklerinden yararlanılmakadır 13. Değişkenlere ai ADF birim kök esi sonuçları aşağıdaki abloda yer almakadır. Tablo 4 : ADF Birim Kök Tesi Sonuçları Değişkenler Trendsiz ADF τ İsaisiği Trendli ADF τ İsaisiği LGDP LDEF LEMP LIMP c LGDP a a LDEF a a LEMP a a LIMP a - *ADF birim kök esi regresyonundaki gecikme sayıları Schwarz bilgi krierine (SIC) göre oomaik olarak seçilmişir. **Mac Kinnon kriik değerleri 1%, 5% ve 10% anlamlılık düzeyleri için rendsiz modelde sırasıyla -3.61, ve -2.60; rendli modelde ise sırasıyla -4.21, ve dur. a ve c sırasıyla 1% ve 5% anlamlılık düzeylerini ifade emekedir. Tablo 4 e de görüldüğü gibi, ihala değişkeni rendli durumda düzeyde 5% anlamlılık seviyesinde düzeyde durağan olmakla birlike, rendsiz durumda birim köke sahipir. Birinci farkı alındığında ise hem rendli hem rendsiz durumda durağan hale gelmekedir. Dolayısıyla, ihala değişkeni I(1) kabul edilebilir. İhala değişkeni dışında gerek rendli gerek rendsiz durumda hiçbir değişken düzeyde durağan çıkmazken, birinci farkları alındığında büün değişkenler 1% anlamlılık düzeyinde durağan hale gelmekedirler. 2 Durağan olmayan serilerle yapılan analizlerde R değeri yanlı sonuç vermeke ve F dağılımları sağlanamamaka ve sahe regresyon durumu oraya çıkmakadır 14. Serileri durağan hale geirirken uygulanan fark alma işlemi ise bilgi Seçkin Sunal ve Elçin Aykaç, Türk İmala Sanayinde İsihdam, İhraca ve Kapasie Kullanım Oranı İlişkisi: Panel Koenegrasyon, hp:// /bildiriler/o4s2.pdf, ( ), s Chris Brook, Inroducory Economerics for Finance, Cambridge Universiy Pres, 2002, p.368.

14 kaybına yol açmakadır. Bu eksikliği gidermede koenegrasyon analizinin kakısına da değinmek gerekmekedir. Bir zaman serisi d kez farkı alındıkan sonra durağan hale geliyorsa, o serinin d birim kök içerdiği ve d. merebeden enegre olduğu söylenir. x ve y gibi her ikisi de d. merebeden enegre olan iki zaman serisi düşünüldüğünde, genel olarak bu iki serinin doğrusal kombinasyonu da d. merebeden enegre olacakır. Ancak eğer x ve y serilerinin her ikisi de aynı merebeden enegre ise ve bu serilerin regresyonuna ai u serisi durağan ise söz konusu seriler koenegredir. Bu durumda bu değişkenler arasında uzun dönemde bir ilişki olduğu söylenebilir 15. Yani serileri durağanlaşırmak için fark alma işlemi uygulamaya gerek duyulmadan koenegrasyon analizi sayesinde değişkenler arasında uzun dönem ilişkisi sınanabilmekedir. Uygulamada Engle-Granger ın iki aşamalı koenegrasyon esi ile Johansen in gelişirdiği koenegrasyon esleri yer almakadırlar. Engle-Granger esinde bir veya daha fazla koenegre vekörün varlığı arasında fark gözeilmediği ve farklı normalleşirmeler es sonucunu değişirebildiği için Johansen esinin üsünlükleri söz konusudur 16. Bu çalışmada da Johansen Koenegrasyon analizi yapılmışır. Johansen koenegrasyon analiz yöneminin sonucu gecikme uzunluğunun seçimine bağlı olduğu için, esin ilk aşamasında uygun gecikme uzunluğunun (k) vekör ooregresif (VAR) model çerçevesinde belirlenmesi gerekmekedir 17. Aşağıda uygun gecikme uzunluğunun belirlenmesine ilişkin yapılan es sonuçları yer almakadır. VAR model çerçevesinde FPE, SC ve HQ krierleri uygun gecikme uzunluğunun 1 olduğunu gösermekedir Richard Halis and Rober Sollis, Applied Time Series Modelling and Forecasing, Wiley, 2003, p.34, Nilgün Çil Yavuz, Türkiye de Kamu Harcamalarının Özel Sekör Yaırım Harcamalarını Dışlama Ekisi ( ), Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi, Cil: XX, Sayı: 1, 2005, s Nilgün Çil Yavuz, Türkiye de Kamu Harcamalarının Özel Sekör Yaırım Harcamalarını Dışlama Ekisi ( ), Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi, Cil: XX, Sayı: 1, 2005, s. 276.

15 15 Tablo 5: Gecikme Uzunluğunun Belirlenmesi Gecikme FPE AIC SC HQ e-10* * * e e e e * *Her krier için minimum değeri gösermekedir. Uygulanan Johansen koenegrasyon esinin sonuçları Tablo 6 da yer almakadır. Tabloda da görüldüğü gibi; hem maksimum özdeğer isaisiği hem de iz isaisiği kriik değerlerden küçük olduğundan, değişkenler arasında koenegrasyon ilişkisi olmadığını söyleyen H 0 hipoezi reddedilemez. Yani söz konusu değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin varlığından söz edilemez. Tablo 6: Johansen Koenegrasyon Tesi Sonuçları Maksimum 5% Özdeğer Kriik İsaisiği H 0 H 1 Değeri H 0 H 1 İz İsaisiği 5% Kriik Değeri r=0 r= r=0 r r 1 r= r 1 r r 2 r= r 2 r r 3 r= r 3 r= Ekonomeri alanındaki son gelişmeler durağan olmayan seriler arasındaki nedensellik analizlerinde doğru spesifikasyonun koenegrasyon analizi ile yakından ilişkili olduğunu oraya koymuşur. Buna göre durağan olmayan ve aralarında koenegrasyon ilişkisi olmayan değişkenler arasındaki nedenselliğin espii Vekör Ooregresif Model (VAR) ile; durağan olmayan ancak aralarında koenegrasyon ilişkisi olan değişkenler arasındaki nedenselliğin espii ise Vekör Haa Düzelme Modeli (VEC) ile incelenmelidir 18. Granger (1969) nedenselliği incelediği makalesinde X ve Y olmak üzere durağan iki zaman serisinden hareke emiş ve bu iki seri arasındaki ilişkiyi aşağıdaki denklemlerle gösermişir. 18 Nilgün Çil Yavuz, Türkiye de Kamu Harcamalarının Özel Sekör Yaırım Harcamalarını Dışlama Ekisi ( ), Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi, Cil: XX, Sayı: 1, 2005, s. 279.

16 16 m X = a X + b Y + ε j j j j j= 1 j= 1 m Y = c X + d Y + η j j j j j= 1 j= 1 m m Buna göre, ε ve η beyaz gürülü özelliği aşıyan iki seri olmak üzere; denklemdeki şekilde b paramereleri sıfırdan farklıysa j c j paramereleri sıfırdan farklıysa da gerçekleşirse X ve Y X nin nedeni ve benzer X Y nin nedenidir. Eğer bu iki durum Y arasında karşılıklı nedensellik ilişkisi söz konusudur 19. Burada öncelikle sandar Granger nedensellik analizi ile değişkenler arasındaki ilişkinin yönü incelenecekir. Granger nedensellik analizinde gecikme uzunluğu genellikle araşırmacı arafından belirlenmekedir. Aylık verilerin kullanıldığı çalışmalarda 12 veya 24, mevsimsel verilerin kullanıldığı çalışmalarda ise 4, 8 ya da 12 olmak üzere çoğunlukla aynı büyüklüke ele alınmakadır 20. Yıllık verilerin kullanıldığı bu çalışmada Tablo 5 e bulunan gecikme uzunluğundan harekele 1 gecikme için savunma harcamaları ile diğer değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmişir. Serilerin durağanlaşıkları birinci farkları ile dahil edildikleri Granger nedensellik analizi sonuçları 1 gecikme için aşağıdaki abloda yer almakadır. Tablo 7: 1 Gecikme Uzunluğu İçin Granger Nedensellik Analizi Sonuçları H 0 Temel Hipoezi F-isaisiği p-değeri Karar İsihdam savunma harcamalarının nedeni değildir Red Savunma harcamaları isihdamın nedeni değildir Red GSYH savunma harcamalarının nedeni değildir Kabul Savunma harcamaları GSYH nin nedeni değildir Kabul İhala savunma harcamalarının nedeni değildir Kabul Savunma harcamaları ihalaın nedeni değildir Kabul 19 C.W.J. Granger, Invesigaing Causal Relaions by Economeric Models and Crossspecral Mehods, Economerica, Vol:37, No: 3, 1969, p Cem Kadılar, Uygulamalı Çok Değişkenli Zaman Serileri Analizi, 2000, s.54.

17 Tablo 7 deki sonuçlara bakıldığında; 1 gecikme için savunma harcamalarından isihdama doğru nedensellik ilişkisi ve isihdamdan savunma harcamalarına doğru nedensellik ilişkisi 10% anlamlılık düzeyinde reddedilemez. Makalede Granger nedensellik analizi sonuçlarıyla karşılaşırmak için bir de Toda-Yamamoo nedensellik yaklaşımı kullanılmakadır. Toda ve Yamamoo arafından 1995 yılında gelişirilen yaklaşımda nedensellik analizi yapmadan önce koenegrasyon sınaması yapmaya gerek duyulmaz. Böylelikle koenegrasyon sınamasından oraya çıkabilecek haaların nedensellik analizine aşınma olasılığı oradan kalkmış olur. Ayrıca bu yaklaşım enegre oldukları seviye farklı olan değişkenler için de kullanılabilir 21. Bunun için önce VAR modeli ahmin edilerek uygun gecikme uzunluğu (k) belirlenir. Maksimum büünleşme derecesi ( d ) de belirlenerek, kurulacak VAR modelin gecikmesi max p = k + dmax olarak belirlenir 22. Toda-Yamamoo SUR (Seemingly Unrelaed Regression) yönemi ile ahmin 2 edilen p. Dereceden VAR model siseminde MWALD esinin asimpoik χ dağılımına uyduğunu ispalamışlardır 23. Birim kök ve koenegrasyon gibi ön eslere ihiyaç duyulmaması açısından Toda-Yamamoo yaygın biçimde ercih edilen bir yaklaşımdır. Toda-Yamamoo nedensellik analizi için öncelikle, birim kök esleri ile daha önce 1 olarak belirlenen maksimum büünleşme derecesi ile VAR model ile 1 olarak belirlenen gecikme uzunluğu oplanarak oluşurulacak VAR modelin gecikmesi 2 olarak belirlenmişir. Sonrasında oluşurulan VAR(2) modeli SUR (Seemingly Unrelaed Regression) yönemiyle ahmin edilmiş ve ahmin edilen kasayıların anlamlılıkları MWALD esi ile sınanmışır. Bu analizin sonuçları aşağıda öze ablo ile sunulmakadır Erk Hacıhasanoğlu ve Uğur Soyaş, Bileşik Öncü Göserge ve Sekörel Endeksler Arasındaki İlişki, Dokuz Eylül Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Cil: 26, Sayı: 1, 2011, s.84, Theodoros Zachariadis, On he Exploraion of Causal Relaionship Beween Energy and he Economy, Economic Research Cenre, Discussion Paper, Universiy of Cyprus, 2006, p Evan Lau and Chan Tze Haw, Transmission Mechanism of Twin Deficis Hypohesis: Evidence from Two Neighbouring Counries, INTI Journal, Vol: 1, No: 3, 2003, p.161.

18 Tablo 8: Toda-Yamamoo Nedensellik Analizi Sonuçları 2 χ Temel Hipoez isaisiği p-olasılığı Karar GSYH savunma harcamalarının nedeni değildir Kabul İhala savunma harcamalarının nedeni değildir Kabul İsihdam savunma harcamalarının nedeni değildir Red Savunma harcamaları GSYH'nin nedeni değildir Red Savunma harcamaları ihalaın nedeni değildir Kabul Savunma harcamaları isihdamın nedeni değildir Kabul Toda-Yamamoo nedensellik yaklaşımı ile yapılan analiz sonuçlarına göre; 5% anlamlılık düzeyinde isihdamdan savunma harcamalarına doğru nedensellik ilişkisi reddedilemez. Ayrıca savunma harcamalarından GSYH ye doğru da 5% anlamlılık düzeyinde bir nedensellik ilişkisi mevcuur. Özele, Granger nedensellik analizi sonucunda savunma harcamaları ve isihdam arasında karşılıklı bir ilişki mevcu iken; Toda-Yamamoo nedensellik yaklaşımı sonucunda isihdamdan savunma harcamalarına, savunma harcamalarından da GSYH ye doğru bir nedensellik ilişkisi söz konusudur. Sonuç dönemini kapsayan analizde hem Granger hem Toda-Yamamoo nedensellik yaklaşımı sonucunda, isihdamdan savunma harcamalarına doğru bir nedensellik ilişkisi söz konusudur. Bu ilişki savunma harcamalarının kapsamına bakılarak açıklanabilir. Buna göre; Tablo 1 de askeri faaliyeler dolayısıyla orduya bağlı olmayan güçlere (polis, jandarma, gümrük muhafızları) yapılan harcamaların da savunma harcamaları kapsamında yer aldığı görülmekedir. Buradan harekele, söz konusu alanlarda isihdam arışının savunma harcamalarını arırdığı yönünde bir nedensel ilişki düşünülebilir. Zira, Tablo 3 deki korelasyon kasayısının işareine bakılarak iki değişken arasındaki ilişkinin poziif yönde olduğu görülebilir. Toda-Yamamoo yaklaşımının sonuçlarından bir diğeri, döneminde Türkiye de savunma harcamalarından GSYH ye doğru olan nedensellik ilişkisidir yılında savunma harcamalarının GSYH nin yaklaşık olarak 2% si kadar gerçekleşiği düşünüldüğünde, bu harcamaların çarpan ekisiyle GSYH de yaraacağı ekinin önemli olması beklenebilir. 18

19 Yine Granger nedensellik analizinin bir diğer sonucu, savunma harcamalarından isihdama doğru bir nedensellik ilişkisi olduğu yönündedir. Korelasyon kasayısının işareini göz önünde bulundurarak, savunma harcamalarının söz konusu dönem içerisinde isihdam yaramada poziif yönde ekili olduğu söylenebilir. Savunma sanayii sekörünün iç ve dış güvenlik açısından her geçen gün aran büyük önemi, savunma harcamalarının önümüzdeki dönemde de ağırlığını koruyacağının bir gösergesidir. Eğiim, sağlık gibi verimli alanlarda kullanılabilecek kaynakların akarılması sebebiyle olumsuz eleşirilere maruz kalan savunma harcamalarının, isihdamda ve GSYH de arış yarama gibi olumlu ekilerinin kalıcı olabilmesi için, eknolojik gelişmeye açık poansiyelinin iyi değerlendirilmesi, Ar-Ge harcamalarının eşvik edilmesi ve deseklenmesi önem arz emekedir. 19

20 20 KAYNAKÇA Bozkur, Hilal, Zaman Serileri Analizi, Ekin Kiabevi, Brook, Chris, Inroducory Economerics for Finance, Cambridge Universiy Pres, Çil Yavuz, Nilgün, Türkiye de Kamu Harcamalarının Özel Sekör Yaırım Harcamalarını Dışlama Ekisi ( ), Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi, Cil: XX, Sayı: 1, 2005, s , d Agosino, Giorgio, J.Paul Dunne and Luca Pieroni, Assessing he Effecs of Miliary Expendiure on Growh, Oxford Handbook of he Economics of Peace and Conflic, 2010, pp Drisakis, N., Defense Spending and Economic Growh: An Empirical Invesigaion for Greece and Turkey, Journal of Policy Modelling, Vol: 26, 2004, pp Dunne, J.Paul, The Economic Effecs of Miliary Expendiure in Developing Counries, 2000, pp Dunne, Paul, Efychia Nikolaidou and Dimirios Vougas, Defence Spending and Economic Growh: A Causal Analysis for Greece and Turkey, Defence and Peace Economics, Vol: 12, No:1, 2001, pp Dunne, Paul and Sam Perlo-Freeman, The Demand for Miliary Spending in Developing Counries, Inernaional Review of Applied Economics, Vol:17, No:1, 2003, pp Dunne, J.Paul, Ron P. Smih and Dirk Willenbockel, Models of Miliary Expendiure and Growh: A Criical Review, Defence and Peace Economics, Vol: 16, No: 6, 2005, pp Enders, Waler, Applied Economeric Time Series, 2nd Ediion, Wiley, Erdoğdu, Oya Safinaz, Poliical Decisions, Defense and Growh, MPRA, No:2520, Giray, Filiz, Savunma Harcamaları ve Ekonomik Büyüme, C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil: 5, Sayı: 1, 2004, s Granger, C.W.J., Invesigaing Causal Relaions by Economeric Models and Cross-specral Mehods, Economerica, Vol:37, No: 3, 1969, pp Görkem, Hilal ve Serkan Işık, Türkiye de Savunma Harcamaları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki ( ), Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi, Cil: 25, Sayı: 2, 2008, s Gujarai, Damodar, Essenials of Economerics, 2. Ediion, Irwin/McGraw- Hill, Hacıhasanoğlu, Erk ve Uğur Soyaş, Bileşik Öncü Göserge ve Sekörel Endeksler Arasındaki İlişki, Dokuz Eylül Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Cil: 26, Sayı: 1, 2011, s

21 Halıcıoğlu, Ferda, Defence Spending and Economic Growh in Turkey: An Empirical Applicaion of New Macroeconomic Theory, Review of Middle Eas Economics &. Finance, Vol:2, No:3, 2004, pp Halis, Richard and Rober Sollis, Applied Time Series Modelling and Forecasing, Wiley, Kadılar, Cem, Uygulamalı Çok Değişkenli Zaman Serileri Analizi, Kalyoncu, Hüseyin and Faih Yücel, An Analyical Approach on Defense Expendiure and Economic Growh: The Case of Turkey and Greece, Journal of Economic Sudies, Vol:33, No:5, 2006, pp Karagöl, Erdal and Serap Palaz, Does Defence Expendiure Deer Economic Growh in Turkey? A Coinegraion Analysis, Defence and Peace Economics, Vol:15, No:3, 2004, pp Karagöl, Erdal, The Relaionship Beween Exernal Deb, Defence Expendiures and GNP Revisied: The Case of Turkey, Defence and Peace Economics, Vol:17, No:1, 2006, pp Karagianni, Sella ve Maria Pempezoglu, Defence Spending and Economic Growh in Turkey: A Linear and Non-linear Granger Causaliy Approach, Defence and Peace Economics, Vol:20, No:2, 2009, pp Kollias, Chrisos, Defence Spending and Growh in Turkey : A Causal Analysis, Defence and Peace Economics, Vol: 8, No:2, 1997, pp Lau, Evan and Chan Tze Haw, Transmission Mechanism of Twin Deficis Hypohesis: Evidence from Two Neighbouring Counries, INTI Journal, Vol: 1, No: 3, 2003, pp Özsoy, Onur, Defence Spending and he Macroeconomy: The Case of Turkey, Defence and Peace Economics, Vol: 19, No:3, 2008, pp Pauker, Liba and Peer Richards, Defence Expendiure, Indusrial Conversion and Local Employmen, Geneva, Inernaional Labour Office, Sunal, Seçkin ve Elçin Aykaç, Türk İmala Sanayinde İsihdam, İhraca ve Kapasie Kullanım Oranı İlişkisi: Panel Koenegrasyon, hp:// ( ), s Tarı, Recep, Ekonomeri, 3. bs., Kocaeli Üniversiesi Yayını, No:172, Wahid, Laif, Miliary Expendiure and Economic Grpwh in he Middle Eas, Palgrave Macmillan, Yılancı, Veli ve Burcu Özcan, Yapısal Kırılmalar Alında Türkiye İçin Savunma Harcamaları ile GSMH Arasındaki İlişkinin Analizi, C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil: 11, Sayı: 1, 2010, s Yıldırım, Jülide ve Selami Sezgin, Miliary Expendiure and Employmen in Turkey, Defence and Peace Economics, Vol: 14, No:2, 2003, pp

22 Zachariadis, Theodoros, On he Exploraion of Causal Relaionship Beween Energy and he Economy, Economic Research Cenre, Discussion Paper, Universiy of Cyprus,

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Birim Kök Testleri. Random Walk. Bir stokastiksürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri. Random Walk. Bir stokastiksürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 02, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*)

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*) NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüney AKAR (*) Öze: Bu çalışmada ne yabancı işlem hacmiyle hisse senedi geirileri arasında uzun dönemli bir ilişkinin

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Elecronic Journal of Vocaional Colleges December/Aralık 2012 YAPISAL KIRILMA DURUMUNDA SAĞLIK HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Muhammed TIRAŞOĞLU 1 Burcu YILDIRIM 2

Detaylı

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği

Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Aaürk Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi 05 9 (): 35-36 Cari İşlemler Açığı ve Sürdürülebilirlik: Türkiye Örneği Munise ILIKKAN ÖZGÜR (*) Öze: Makroekonomik isikrarının sağlanmasında cari işlemler

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Türkiye de Büyükbaş Hayvan Sayıları ve Nüfus Arasındaki Nedensellik İlişkisi. Şenol Çelik

Türkiye de Büyükbaş Hayvan Sayıları ve Nüfus Arasındaki Nedensellik İlişkisi. Şenol Çelik Adıyaman Üniversiesi Fen Bilimleri Dergisi 5 (1) (2015) 80-93 Türkiye de Büyükbaş Hayvan Sayıları ve Nüfus Arasındaki Nedensellik İlişkisi Şenol Çelik Bingöl Üniversiesi Ziraa Fakülesi Zooekni Bölümü,

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

KAMU BORÇLANMASI KAMU YATIRIMLARINI DIŞLIYOR MU?

KAMU BORÇLANMASI KAMU YATIRIMLARINI DIŞLIYOR MU? Ekonomik Yaklaşım, Cil : 21, Sayı : 74, ss. 39-58 KAMU BORÇLANMASI KAMU YATIRIMLARINI DIŞLIYOR MU? Mehme DURKAYA * Serve CEYLAN ** Okay Orçun BEKEN *** Öze Gelişmeke olan ekonomilerde kamu yaırımlarının

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01)

Tüketici Güveni ve Hisse Senedi Fiyatları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004: :01) June 7-9, 2009, Eskişehir, Turkey. Tükeici Güveni ve Hisse Senedi Fiyaları Arasındaki Nedensellik İlişkisi: Türkiye Örneği (2004:0-2009:0) Yusuf Volkan Topuz * İkisadi İdari Bilimler Fakülesi, İşleme Bölümü,

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa Gazi Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Vol/Cil 3, No/Sayı 6, 216 Mevsimsel Koinegrasyon Analizi Güney Afrika Örneği Jeanine NDIHOKUBWAYO Yılmaz AKDİ Öze Bu çalışmada 1991-2134 dönemi Güney Afrika ekonomik

Detaylı

Türkiye de İktisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürprizler Gerçekten Kaçınılmaz mı?

Türkiye de İktisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürprizler Gerçekten Kaçınılmaz mı? Türkiye de İkisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürrizler Gerçeken Kaçınılmaz mı? Hazırlayan ve Sunan: Eren Ocakverdi* eren.ocakverdi@yaikredi.com.r Boğaziçi Üniversiesi Finans Mühendisliği 26 Ekim

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

Ekonomik Yaklaşım 2015, 26(94): doi: /ey.35602

Ekonomik Yaklaşım 2015, 26(94): doi: /ey.35602 eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Associaion Ekonomik Yaklaşım 2015, 26(94): 57-84 www.ekonomikyaklasim.org doi: 10.5455/ey.35602 Türkiye İş Gücü Piyasası Dinamiklerinin Yapısal Vekör Haa Düzelme Modeli

Detaylı

Türkiye de Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkilerin Ekonometrik İncelemesi. Erkan Özata *

Türkiye de Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkilerin Ekonometrik İncelemesi. Erkan Özata * İlişkilerin Ekonomerik İncelemesi * Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. İş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

İhracat ve İthalatın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

İhracat ve İthalatın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 8-94 İhraca ve İhalaın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği The Effecs of Expors and Impors on Economic Growh: Turkey Case

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

Paper prepared for the EY International Congress on Economics I "EUROPE AND GLOBAL ECONOMIC REBALANCING" Ankara, October 24-25, 2013

Paper prepared for the EY International Congress on Economics I EUROPE AND GLOBAL ECONOMIC REBALANCING Ankara, October 24-25, 2013 Paper ID Number: 222 Paper prepared for he EY Inernaional Congress on Economics I "EUROPE AND GOBA ECONOMIC REBAANCING" Ankara, Ocober 24-25, 2013 Gazi Universiy Deparmen of Economics Türkiye İş Gücü Piyasasi

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ Leven ERDOĞAN ÖZET. Bu çalışmada verimliliğin devrevi harekei, ekonomik faaliyelerle ilişkisi ve verimliliği nelerin belirlediği açıklanmaya

Detaylı

Cari İşlemler Açığının Sürdürülebilirliğinin Çoklu Yapısal Kırılmalı Eşbütünleşme Yöntemi ile Sınanması

Cari İşlemler Açığının Sürdürülebilirliğinin Çoklu Yapısal Kırılmalı Eşbütünleşme Yöntemi ile Sınanması Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:19. Sayı:2. Aralık 2015 ss.135-149 Cari İşlemler Açığının Sürdürülebilirliğinin Çoklu Yapısal Kırılmalı Eşbüünleşme Yönemi ile Tesing he Susainabiliy of Curren Accoun

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

İTHALATA DAYALI BÜYÜME: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

İTHALATA DAYALI BÜYÜME: TÜRKİYE ÖRNEĞİ aürk Ü. İİF Dergisi,. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı 65 İTHLT DYLI ÜYÜME: 989 27 TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ezgi DY YILDIZ Mein ERER 2 Öze: Türkiye gibi gelişmeke olan ülkelerde ihala yoluyla oraya çıkan

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

Zekeriya Yıldırım ENFLASYON REJİMLERİ VE ÜRETİCİ ENFLASYONUNDAN TÜKETİCİ ENFLASYONUNA GEÇİŞKENLİK

Zekeriya Yıldırım ENFLASYON REJİMLERİ VE ÜRETİCİ ENFLASYONUNDAN TÜKETİCİ ENFLASYONUNA GEÇİŞKENLİK Cenral Bank Review Forhcoming, pp.1-26 ISSN 1303-0701 prin 1305-8800 online 2015 Cenral Bank of he Republic of Turkey hps://www3.cmb.gov.r/cbr/ ENFLASYON REJİMLERİ VE ÜRETİCİ ENFLASYONUNDAN TÜKETİCİ ENFLASYONUNA

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 2 Sayı: 2 Nisan 202 ss. 37-48 İhala-İhraca-Döviz Kuru Bağımlılığı: Boosrap ile Düzelilmiş Nedensellik Tesi Uygulaması Dependence of Impor-Expor-Exchange Rae:

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

VERGİ HASILATI ve SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMİK BÜYÜMEYE OLAN ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR İNCELEME ÖZET ABSTRACT

VERGİ HASILATI ve SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMİK BÜYÜMEYE OLAN ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR İNCELEME ÖZET ABSTRACT 8. Türkiye Ekonomeri ve İsaisik Kongresi 24-25 Mayıs 2007 İnönü Üniversiesi Malaya VERGİ HASILATI ve SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ EKONOMİK BÜYÜMEYE OLAN ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR İNCELEME Ferimah YILMAZ

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

SAĞLIK HARCAMALARI İKTİSADİ BÜYÜME İLİŞKİSİ ÜZERİNE EKONOMETRİK BİR İNCELEME

SAĞLIK HARCAMALARI İKTİSADİ BÜYÜME İLİŞKİSİ ÜZERİNE EKONOMETRİK BİR İNCELEME The Journal of Knowledge Economy & Knowledge Managemen 2009, Volume IV Spring SAĞLIK HARCAMALARI İKTİSADİ BÜYÜME İLİŞKİSİ ÜZERİNE EKONOMETRİK BİR İNCELEME İbrahim Güran YUMUŞAK Durmuş Çağrı YILDIRIM ÖZET

Detaylı

Türk İmalat Sanayinde Sektörler Bazında Verimlilik Çıktı İlişkisi: Verdoorn Yasası

Türk İmalat Sanayinde Sektörler Bazında Verimlilik Çıktı İlişkisi: Verdoorn Yasası Türk İmala Sanayinde Sekörler Bazında Verimlilik Çıkı İlişkisi: Verdoorn Yasası Türk İmala Sanayinde Sekörler Bazında Verimlilik Çıkı İlişkisi: Verdoorn Yasası Doç. Dr. Zehra ABDİOĞLU Karadeniz Teknik

Detaylı

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ T. C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANA BİLİM DALI İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ DOKTORA TEZİ DANIŞMAN YRD.DOÇ. DR. AHMET AY HAZIRLAYAN

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı The Deerminans of Inernaional

Detaylı

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU?

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? Doç. Dr. Harun TERZİ Karadeniz Teknik Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü Öğreim Üyesi 618 Trabzon Tel : (462) 3773311 Fax : (462) 3257281 e-mail : herzi@ku.edu.r

Detaylı

KAMU HARCAMALARININ EKONOMİK BÜYÜME ÜZERİNE ETKİSİ THE IMPACT OF PUBLIC EXPENDITURES ON ECONOMIC DEVELOPMENT

KAMU HARCAMALARININ EKONOMİK BÜYÜME ÜZERİNE ETKİSİ THE IMPACT OF PUBLIC EXPENDITURES ON ECONOMIC DEVELOPMENT Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (1) 2001, 131-139 KAMU HARCAMALARININ EKONOMİK BÜÜME ÜZERİNE ETKİSİ THE IMPACT OF PUBLIC EXPENDITURES ON ECONOMIC DEVELOPMENT Süleyman ULUTÜRK * ÖZET Kamu harcamaları ve kamu kesimi

Detaylı

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir.

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir. YAPISAL DEĞİŞİKLİK Zaman serileri bazı nedenler veya bazı fakörler arafından ekilenerek zaman içinde değişikliklere uğrayabilirler. Bu değişim ikisadi kriz, ikisa poliikalarında yapılan değişiklik, eknolojik

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ASİMETRİK NEDENSELLİK TESTİ İLE ANALİZİ

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ASİMETRİK NEDENSELLİK TESTİ İLE ANALİZİ Uluslararası Yöneim İkisa ve İşleme Dergisi, Cil 13, Sayı 2, 2017 In. Journal of Managemen Economics and Business, Vol. 13, No. 2, 2017 TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN

Detaylı

EKONOMİK BÜYÜME VE ÇEVRE KİRLİLİĞİNİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE İLE İLGİLİ AMPİRİK KANIT

EKONOMİK BÜYÜME VE ÇEVRE KİRLİLİĞİNİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE İLE İLGİLİ AMPİRİK KANIT EKONOMİK BÜYÜME VE ÇEVRE KİRLİLİĞİNİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE İLE İLGİLİ AMPİRİK KANIT Eyyup ECEVİT * Mura ÇETİN ** ÖZ Gelişen ekonomilerde hızlı ekonomik büyüme ve endüsrileşmenin sonuçlarından

Detaylı

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Akarım Mekanizması Seyfein ERDOĞAN Doç Dr., Kocaeli Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü serdogan@kou.edu.r Durmuş Çağrı YILDIRIM Arş. Gör., Kocaeli Üniversiesi, SBE cagri.yildirim@kocaeli.edu.r

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH-GARCH YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA DEĞİŞKENLİĞİN (VOLATİLİTENİN) ARCH- YÖNTEMLERİ İLE MODELLENMESİ ÖZET Yard.Doç. Dr. Tülin ATAKAN İsanbul Üniversiesi, İşleme Fakülesi, Finans Anabilim Dalı Bu çalışmada,

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

ENFLASYON-BÜYÜME SÜRECİNDE SABİT SERMAYE YATIRIMLARI

ENFLASYON-BÜYÜME SÜRECİNDE SABİT SERMAYE YATIRIMLARI LASYON-BÜYÜME SÜRECİNDE SABİT SERMAYE YATIRIMLARI Harun TERZİ (*) Sabiha OLTULULAR (**) Öze: Bu çalışmada enflasyon-büyüme-sabi sermaye yaırımları arasındaki ilişki korelasyon, zaman serileri analizleri

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

HARCAMA-VERGİ GELİRİ HİPOTEZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

HARCAMA-VERGİ GELİRİ HİPOTEZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ HARCAMA-VERGİ GELİRİ HİPOTEZİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Harun TERZİ (*) Sabiha OLTULULAR (**) Öze: Bu çalışmada Türkiye ekonomisi için vergi gelirleri ve kamu harcamaları arasındaki ilişki hem eşanlı denklem sisemi

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN ALTERNATİF ÇEKİRDEK ENFLASYON ÖLÇÜTLERİ

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN ALTERNATİF ÇEKİRDEK ENFLASYON ÖLÇÜTLERİ TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN ALTERNATİF ÇEKİRDEK ENFLASYON ÖLÇÜTLERİ Serve CEYLAN (*) Öze: Lieraürde bir çok alernaif çekirdek enflasyon ölçüm yönemi vardır. Bu durum poliika uygulamaları için kullanılacak çekirdek

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

Asymmetric Relationship Between Consumer Loans and Money Velocity: An Application On Turkey

Asymmetric Relationship Between Consumer Loans and Money Velocity: An Application On Turkey İNSAN VE TOPLUM BİLİMLERİ ARAŞTIRMALARI DERGİSİ Cil: 5, Sayı: 7, 2016 Sayfa: 2342-2357 Tükeici Kredileri İle Paranın Dolanım Hızı Arasındaki Asimerik İlişki: Türkiye Üzerine Bir Uygulama Faih CEYLAN Ar.

Detaylı

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cil/Vol. : - S ayı/no: 2 : 33 42 (20) FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * Yrd.

Detaylı

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yönemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi:

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ Ekonomik Yaklaşım, Cil : 23, Sayı : 83, ss.69-91 TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN NAIRU TAHMİNİ Özlem YİĞİT * Ailla GÖKÇE ** Öze Bu çalışmanın emel amacı, Türkiye ekonomisi için Yapısal VAR yönemi kullanılarak NAIRU

Detaylı

DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİNİN İHRACAT ÜZERİNE ETKİSİ: OSMANİYE İLİ ÖRNEĞİ

DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİNİN İHRACAT ÜZERİNE ETKİSİ: OSMANİYE İLİ ÖRNEĞİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss4835 Number: 52, p. 105-118, Winer I 2016 Yayın Süreci / Publicaion Process Yayın

Detaylı